Nếu bạn từng bị quấy rầy trên tàu điện ngầm bởi một người Cơ Đốc nói rằng "Đức Giê-su là câu trả lời. Câu hỏi là gì?", thì có lẽ bạn nên tạ ơn Chúa nếu bạn chưa từng gặp một người theo trường phái Lacan. Slavoj Žižek, người theo trường phái Lacan nhiệt thành nhất, chắc chắn sẽ thay thế từ "Đức Giê-su" trong câu nói đó bằng "Lacan/Hegel".

Đôi mắt của Žižek đang long lanh rực rỡ, không nghi ngờ gì nữa, bởi vì chúng ta thường xem phim và văn hóa đại chúng chỉ đơn thuần là những thứ giải trí cho bản thân. Vì vậy, khi có ai đó - bất cứ ai - xuất hiện và nói rằng "Hãy đợi đã, những bộ phim có thể nói lên điều gì đó về chính chúng ta", thì điều đó nghe thật ấn tượng.

Những ý tưởng mà Žižek trình bày trong bộ phim này là "đúng" đơn thuần bởi vì ông ta nói như vậy. Ví dụ, Žižek giải thích rằng ba anh em nhà Marx là Ego, Siêu Tôi và Bản Năng Vô Thức (thần biết chuyện gì đã xảy ra với Zeppo, hay Gummo... có lẽ họ là Sinthome... hay đó chính là những bộ phim?). Đó đơn thuần là bản chất của chúng. Trong những tác phẩm của Žižek, văn hóa không tồn tại để được nghiên cứu mà chỉ là ví dụ cho lý thuyết của ông ta. Mọi người có thể phản đối rằng ông ta chắc chắn có điều gì đó để nói - nhưng điều ông ta nói có khác gì so với người Cơ Đốc gán mọi thứ cho ý muốn của Chúa?

Điều gì sai khi lấy ví dụ, từ phim hay bất cứ nơi nào, để minh họa cho lý thuyết? Chẳng có gì cả. Như Žižek dường như tin tưởng, chúng thậm chí có thể là bằng chứng. Tuy nhiên, đó chỉ là những lời nói suông và tuyên truyền khi những ví dụ này bị tách rời khỏi ngữ cảnh của chúng. Khi không có ngữ cảnh, bạn có thể nói và chứng minh bất cứ điều gì bạn muốn. Đối với Žižek, Lacan là câu trả lời - vì vậy ông ta tạo ra ví dụ cho nó. Mọi thứ giống như những giáo lý của Thầy và văn hóa tồn tại để chứng minh điều này, để phục vụ cho lý thuyết này. Ví dụ, ví dụ về vị trí tưởng tượng của người quan sát của Žižek được lấy từ một cảnh trong phim Vertigo khi Jimmy Stewart theo dõi Kim Novak trong một cửa hàng hoa. Nhưng, trong ngữ cảnh của bộ phim, đây không phải là vị trí tưởng tượng của người quan sát. Việc trình bày những ví dụ bị tách rời khỏi ngữ cảnh này tiếp tục trong suốt bài giảng điện ảnh kéo dài hai tiếng rưỡi của Žižek.

Phân tích của ông về cảnh "Em bé muốn fuck" trong Blue Velvet thật đáng cười. Khi đề cập nhẹ nhàng đến những gì ông xem là sự thật khủng khiếp (đối với nam giới) về "sự khoái lạc nữ tính", Žižek nói rằng nhân vật của Isabella Rossilini không chỉ đòi hỏi sự sỉ nhục mà còn vô thức kiểm soát tình huống. Đây là ví dụ về "sự khoái lạc" của cô ấy. Ồ... có thể. Nhưng - xin lỗi vì điều này thật tầm thường - bằng chứng ở đâu? Trong phim, cô ấy chịu một phần những sự sỉ nhục vì Hopper đã bắt cóc con trai cô. Žižek có thể phản đối rằng cô ấy cũng thích quan hệ tình dục thô bạo với Kyle MacLachalan. Nhưng điều này có thể là do nhiều yếu tố khác nhau. Đó không phải là điểm mấu chốt của sự "khoái lạc nữ tính" hay sao? Theo Lacan, sự khoái lạc nữ tính, trái ngược với sự khoái lạc dương vật, không thể được diễn đạt, nó vượt ra ngoài sự nắm bắt và cắt bỏ dương vật của ngôn ngữ. Nếu điều này là đúng, thì không thể đưa ra ví dụ nào về nó. Điều này cũng có nghĩa là toàn bộ khái niệm này là vô nghĩa và hoàn toàn mang tính thần bí. Nó chỉ có thể được chỉ định bởi những người cuồng tín như Žižek: "Đây là sự khoái lạc nữ tính! Tại sao đây là sự khoái lạc nữ tính? Bởi vì tôi nói vậy."

Ví dụ thực sự có thể được rút ra từ những bộ phim này là gì? Chỉ có tâm lý học của Žižek. Tại sao ông ta lại liên tục đưa mình vào những bộ phim yêu thích của mình, thậm chí đến mức khi ngồi trên thuyền ở Botega Bay, ông ta nói rằng ông ta cũng muốn fuck Rod Steiger? Điều này không phải là sự thỏa mãn ước muốn của một người dành cả cuộc đời để phê bình phim? Như câu nói đó, Freud sẽ có nhiều điều để phân tích về The Pervert's Guide to the Cinema - nhưng với chính Žižek, không ai khác ngoài ông ta.

Lý thuyết của Žižek rằng phim ảnh cho chúng ta thấy cách chúng ta ham muốn có thể là đúng ngay từ bề ngoài, nhưng những bộ phim này không thể là những ví dụ phổ quát nghiêm ngặt về các định luật phân tích tâm lý. Bộ phim này minh họa cách Žižek ham muốn và chỉ một cách cực kỳ mơ hồ - đến mức gần như vô dụng - cách phần còn lại của chúng ta ham muốn. Bởi vì, như bất kỳ nhà phân tâm lý nào cũng biết, cách chúng ta ham muốn và điều chúng ta ham muốn không thể tách rời hoàn toàn và không thể dễ dàng phổ quát hóa, nếu không muốn nói là không thể. Tình yêu của Žižek trong việc biến mọi thứ thành ví dụ cho Câu trả lời của Lacan cho thấy điều này: Chúng ta ham muốn như thế nào? Như thế này, đây là cách tôi làm. Vấn đề là, trong ham muốn của Žižek, mọi thứ và mọi người khác đều được lý giải theo ham muốn của ông ta. Nhưng Žižek là một người theo chủ nghĩa Lenin và họ chắc chắn không thích để "chủ thể" tự nói lên.

The Pervert's Guide to the Cinema là một sự tóm tắt tình yêu của Žižek đối với giáo điều và hoàn toàn không triết học, mặc dù nó vẫn rất chính trị (tất cả giáo điều nào chẳng chính trị?). Žižek chưa bao giờ tự hỏi động cơ của ông ta khi bắt đầu một phân tích là gì, ông ta đang cố gắng khám phá điều gì, bởi vì những điều khoản của sự khám phá của ông ta, và do đó, đạo đức của việc làm đó, không bao giờ bị đặt câu hỏi.

Žižek vô cùng đa sản nhưng tất cả các cuốn sách và bộ phim của ông ta đều nói về một điều giống nhau. Ông ta giống như một Henry Ford của lý thuyết văn hóa: sản xuất hàng loạt và bất kỳ màu nào miễn là màu đen. Ông ta phù hợp hoàn hảo với xã hội tiêu thụ cao của ngày nay: được cho là phê bình trong khi vẫn cho mọi người cùng một thứ c-áp cũ và giả vờ rằng đó là điều khác biệt. Điều này phổ biến bởi vì mọi người chủ yếu thích những câu trả lời sẵn có cho những vấn đề của họ - điều mà chủ nghĩa tư bản luôn tuyên bố có thể cung cấp - thay vì điều tra những vấn đề đó với sự xem xét nghiêm túc. Điều đó giống như bị mất trí. Đối với tôi, viên thuốc thứ ba của Žižek trong The Matrix là một viên thuốc tự tử.

PS: Tôi yêu thích lời bình luận trang trọng của Žižek - được trình bày như một sự tiết lộ về điện ảnh và nhân loại - rằng âm nhạc trong phim có thể ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự đồng cảm của con người. Điều này chỉ xảy ra với Žižek sau khi ông ta xem Jaws?
If you've ever been harassed on the Underground by a Christian who says, "Jesus is the answer. What's the question?", then perhaps you should thank God if you've never met a Lacanian. Slavoj Zizek, the most evangelical of Lacanians, would surely exchange the word "Jesus" in that statement for "Lacan/Hegel".<br /><br />Zizek's star burns brightly at the moment, no doubt because we generally view films and pop culture purely as entertainment for our consumption. So it seems impressive when someone - anyone - comes along and says, "Hang on, films may say something about ourselves."<br /><br />The ideas Zizek expounds in this film are "true" purely because he says so. For example, Zizek explains that three Marx Bros are the ego, superego and id (God knows what happened to Zeppo, or Gummo  perhaps they're the sinthome...or is that movies themselves?). This is simply what they are. In Zizek's output, culture is not there to be investigated but merely to be held as an example of his ideology. People may object that he certainly has something to say - but how different is what he says from the Christian attributing everything to God's will?<br /><br />What's wrong with taking examples, from films or anywhere, to illustrate theory? Well, nothing at all. As Zizek seems to believe, they may even serve as a proof. However, it is merely cant and propaganda when these examples are isolated from their context. Without context, you can say and prove anything you want. For Zizek, Lacan is the answer  so he goes and makes an example of it. Everything but everything resembles the teachings of the Master and culture is there to bear this out, to serve this ideology. For instance, Zizek's exemplar of the fantasy position of the voyeur is taken from a scene in Vertigo when Jimmy Stewart spies on Kim Novak in a flower shop. But, in the context of the film, this is not a voyeur's fantasy position at all. Stewart has been deliberately led there by Novak. This presentation of examples isolated from their context continues throughout Zizek's two hour and a half cinematic sermon.<br /><br />His analysis of the "baby wants to f---" scene in Blue Velvet is laughable. Touching lightly on what he appears to consider to be the horrific (to the masculine) truth of "feminine jouissance", Zizek says that Isabella Rossilini's character not only demands her degradation but is, unconsciously, in charge of the situation. This is an example of her "jouissance". Well ... possibly. But - sorry to be prosaic - where is the evidence for this? In the film, she partially undergoes her humiliations because Hopper has kidnapped her son. Zizek may object that she also evidently enjoys rough sex with Kyle MacLachalan. But this may be due to any number of things. Isn't that the point of so-called feminine "jouissance"? According to Lacan, feminine jouissance, unlike phallic jouissance, cannot be articulated, it is beyond the phallic capture and castration of language. If this is right, then no example can be made of it. It also means that the entire concept is non-sensical and entirely mystical. It can only be designated by dogmatists such as Zizek: "There's feminine jouissance for you! Why is this feminine jouissance? Because I say so." <br /><br />What example can really be garnered from these films? Only Zizek's psychology. Why does he keep inserting himself into his favourite films, even to the point that, when in a boat on Botega Bay, he says he wants to f--- Rod Steiger too? Is this not the wish-fulfilment of someone who spends his life critiquing films? As the saying goes, Freud would have a field day with The Pervert's Guide to the Cinema - but with Zizek himself, nobody else.<br /><br />Zizek's theory that films show us how we desire may be right on the face of it, but these films cannot be strict universal examples of psychoanalytical laws. This film illustrates how Zizek desires and only extremely vaguely - as to be almost useless - how the rest of us desire. For, as any psychoanalyst knows, how we desire and what we desire cannot be fully separated - and cannot be easily universalised, if at all. Zizek's love of making everything an example of Lacan's Answer bears this out: how do we desire? like this, this is how I do it. Problem is, in Zizek's desire, everything and everyone else is rationalised into his desire. But Zizek is a Leninist and they certainly don't like letting the "subject" speak for itself.<br /><br />The Pervert's Guide to the Cinema is a summation Zizek's love of dogma and is entirely unphilosophical even if it remains very political (what dogma isn't?). Zizek has never questioned exactly what his motives might be when embarking on an analysis, what he is trying to discover, because the terms of his exploration, and therefore his ethics in doing so, are never put into question.<br /><br />Zizek is extremely prolific but all his books and this film say the same thing. He's a kind of Henry Ford of cultural theory: mass-production and any colour as long as it's black. He is perfect for today's highly consumerist society: supposedly critical while giving people the same c-ap over and over and pretending that it is something different. This is popular because people largely prefer readymade answers to their problems - which capitalism always claims to provide - rather than investigating things with any serious consideration at all. Which is kind of like being brain dead. For me, Zizek's third Matrix pill is a suicide capsule.<br /><br />PS: I loved Zizek's solemn remark - presented as a revelation about cinema and humanity - that music in films can greatly affect people's sympathies. Did this only occur to Zizek after he watched Jaws?