Tôi nhớ đã xem bộ phim này khuya lắm trên tivi đen trắng, từ rất lâu trước khi Peter Jackson có ý định thực hiện phiên bản phim người đóng... và tôi đã rất ấn tượng. Tuần này tôi có cơ hội xem lại bộ phim này khi tìm được một bản sao VHS bị bỏ đi (và điều đó thật bình thường... phải không?) Tôi thấy bộ phim vẫn giữ được sức hút mặc dù không thành công như tôi từng nhớ. 

Tôi phải thừa nhận rằng tôi có một chút thiên vị ở đây. Một số người đánh giá tự nhận mình là những người yêu thích Jackson, những người khác thì ghét ông; còn tôi thì không hoàn toàn thuộc về một bên nào. Tôi là một người hâm mộ bản chuyển thể của BBC Radio do Brian Sibley thực hiện và được phát sóng lần đầu vào năm 1981, và ngay lập tức nhận ra giọng nói của Gollum - Peter Woodthorpe đã thể hiện lại nhân vật này gần như hoàn hảo cho đài phát thanh ba năm sau đó.

Tuy nhiên, tôi phải nói rằng, trong khi những bộ phim của Jackson ngày càng trở nên thất vọng và tự mãn, phiên bản của Bakshi, mặc dù bị cắt giảm đáng kể, lại chính xác hơn. Đúng vậy, có những thay đổi thông thường và dễ hiểu (trong phiên bản này, Legolas thay vì Arwen là người Elf được gửi từ Rivendell để gặp nhóm của Frodo) và có sự nén lại hành động một cách đáng kể. (Ngoại lệ duy nhất cho điều này, như những người khác đã nhận xét, là cảnh kéo dài kỳ lạ ở ngã ba đường Rivendell, nơi những Kỵ sĩ Đen, sau khi thể hiện khả năng đáng sợ là làm đông cứng và kéo lùi Frodo giữa chừng, lại đuổi theo anh ta một cách đơn giản và dài dòng, điều này ban đầu giống như một cơn ác mộng nhưng về mặt cốt truyện thì vô nghĩa và chắc chắn kéo dài quá lâu.) Tôi cũng đồng ý rằng Balrog là không thỏa đáng, một phần là do hoạt hình kém, và Gandalf vung tay quá nhiều.

Tuy nhiên, sau khi xem cả hai cách tiếp cận của bộ phim, tôi càng tin rằng con đường hoạt hình là cách tiếp cận đúng đắn. Trong một câu chuyện nửa thần thoại (ngạc nhiên thay, một chi tiết được đưa vào là một đoạn trong câu chuyện của Aragorn về Beren và Luthien) sự minh họa theo cách chữ nghĩa cực đoan mà phim ảnh trực tiếp đòi hỏi, nơi mọi thứ từ quái vật đến áo giáp phải được tạo ra chi tiết để xuất hiện trước máy quay, là điều phản tác dụng: những quái vật mặt latex (hoặc CGI) ít đáng sợ hơn những hình vẽ phác thảo, trang phục anh hùng thường trông khá ngớ ngẩn khi mặc trên cơ thể thật, và những người Hobbit hoặc Dwarf với tỷ lệ cơ thể phi người dễ hoạt hình nhưng khó quay phim thuyết phục. Nhiều người đánh giá đã trích dẫn cảnh Kỵ sĩ Đen ngửi mũi trong rừng, với những chuyển động tàn tật nửa người, là một trong những khoảnh khắc đáng sợ nhất trong phim - nó chắc chắn khiến tôi sợ hãi khi xem lần đầu một mình trong bóng tối!

Sự phong cách hóa cực đoan của phần giới thiệu (cùng với lời nói truyền đạt với kỹ năng và tiết kiệm để tóm tắt câu chuyện trước đó trong vài câu) rất hiệu quả trong việc thể hiện một thời đại gần như thần thoại, và sự chuyển đổi sang phong cách nông thôn của Shire theo phong cách truyện tranh - tôi đặc biệt thích những chiếc chân tự hào - tương ứng hiệu quả với sự thay đổi tương tự trong văn phong của Tolkien. Tôi cảm thấy có những cơ hội bị bỏ lỡ nơi tiềm năng của hoạt hình có thể được sử dụng để tạo hiệu ứng tuyệt vời: Gandalf đe dọa Bilbo với sức mạnh thực sự của mình trong những cảnh mở đầu, Bilbo giống như một sinh vật giống Gollum khi bị ảnh hưởng của Ring-lust ở Rivendell, và bài diễn văn cám dỗ nổi tiếng của Galadriel đều được vẽ khá đơn giản, trong khi việc bóp méo cảnh để phản ánh sự thay đổi nhận thức của những người Hobbit sẽ không khó khăn gì. Nhưng nói chung, những thay đổi về chi tiết và bảng màu - sắc thái ánh lửa ở Bree, màu sắc tươi sáng xuất hiện lại ở Rivendell và trong rừng Fangorn, màu xám và nâu bẩn cho Moria và vùng đất hoang tàn - phản ánh hiệu quả tâm trạng của các tập khác nhau, trong khi cách tiếp cận phim ảnh trực tiếp không cho phép bạn làm mờ nền hoặc phác họa một bối cảnh được phong cách hóa.

Là một người hâm mộ, tôi không thích cả phiên bản của Jackson và Bakshi về Lothlorien - một lần nữa, tôi cảm thấy bản chuyển thể âm thanh của đài BBC là sự thể hiện tốt nhất về một khu rừng thiên đường đẹp đẽ và kỳ lạ bị mắc kẹt ngoài thời gian - và tôi nghĩ Bakshi đã thể hiện sai ca hát của người Elf ở đây, nhưng tôi thích đoạn montage nhỏ ở đây cho thấy các thành viên của Công ty thư giãn cùng nhau sau những khó khăn ở Moria. Aragorn dạy một bài học đấu kiếm cho người Hobbit ở đây là một cảnh đáng yêu (và không tuân theo nguyên tác) giống như Boromir giao lưu với những người Hobbit ở Hollin trong phiên bản của Jackson.

Sự miêu tả Aragorn như một người bảo vệ rừng đáng tin cậy là tốt trong suốt bộ phim (hình ảnh của Viggo Mortensen với vẻ ngoài giống Chúa Giêsu xộc xệch không thuyết phục tôi), mặc dù sẽ thú vị nếu thấy họ dự định "làm đẹp" nhân vật này trong nửa sau cho Gondor. John Hurt, không ngạc nhiên, thể hiện xuất sắc, cũng như William Squire với giọng trầm ấm trong vai Gandalf. Những người Hobbit, tôi đoán, được dự định phản ánh giới trẻ đương đại như những hình tượng mà khán giả có thể đồng cảm: Tôi thấy phong cách hoạt hình (tỷ lệ cơ thể của họ hoạt hình nhiều hơn so với nhân vật người) giúp phân biệt họ hiệu quả, và cả chuyện "chân lông" ở đây trông hợp lý hơn nhiều so với những mô tả trực tiếp hơn, kể cả trong nhiều tác phẩm nghệ thuật của người hâm mộ.

Cá nhân tôi không phản đối nhiều về Boromir theo phong cách Viking - anh ta luôn là một người hung hăng - bằng việc Aragorn để râu (không hợp lý: họ đều là người Númenor, đúng không?), mặc dù tôi rõ ràng là thiểu số trong quan điểm này!

Khuyết điểm lớn của bộ phim này luôn là việc nó là một dự án chưa hoàn thành, với một đoạn kết lồng tiếng kỳ lạ cố gắng giải quyết mọi chuyện. Thật đáng tiếc; sẽ thú vị và ít gây thất vọng hơn nếu thấy Bakshi dự định làm gì với Shelob và Minas Tirith, chưa kể đến những người chết...
I remember watching this late at night on black and white TV, long before a live-action version was so much as a twinkle in Peter Jackson's eye... and being very impressed. Finally getting my hands this week on a VHS copy that was being thrown away (and isn't that just par for the course..?) I had the chance to revisit this film, and found that it still stands up quite well, although it's not quite the success that memory had painted.<br /><br />I have to confess to a certain bias here. Some reviewers announce themselves as confirmed Jackson-lovers, others as Jackson-haters; I'm not exactly either. I was a devotee of the BBC Radio adaptation by Brian Sibley originally broadcast in 1981, and instantly recognised the voice of Gollum here -- Peter Woodthorpe would reprise this performance almost note-perfect for the radio three years later.<br /><br />I must say, however, that where I found Jackson's films an increasingly indulgent disappointment, the Bakshi version, for all that it has been cut to the bone, is actually more accurate. Yes, there are the usual, understandable changes (here it is Legolas rather than Arwen who is substituted for Glorfindel as the Elf sent from Rivendell to meet the party) and there is a great deal of telescoping of the action. (The only exception to the latter, as others have remarked, is the oddly extended sequence at the ford of Rivendell, where the Ringwraiths, having demonstrated a chilling ability to freeze and draw back Frodo in mid-flight -- which they deploy again when he defies them after crossing the river -- then for some unexplained reason simply chase after him in a prolonged straight gallop, which is initially nightmarish but pointless, plot-wise, and definitely goes on too long.) I would also agree that the Balrog is unsatisfactory, due partly to bad animation, and that Gandalf windmills his arms too much.<br /><br />But having watched both approaches to the film, I feel more than ever that the animated route is the one to take. In a tale that is half-myth (oddly enough, one thing that is included is a snippet of Aragorn's story of Beren and Luthien) the extreme literalism required by live-action filming, where everything from monsters to mail-shirts has to be created in detail to appear on camera, is counter-productive: latex-faced (or CGI) monsters are less monstrous than sketchily-drawn shapes, heroic costumes tend to look rather silly worn on real bodies, and hobbits or dwarfs with non-human body proportions are easy to animate but hard to film convincingly. Many reviewers have cited the sniffing Ringwraith in the woods, with its crippled, half-human movements, as one of the scariest moments in the film -- it certainly frightened me silly when I saw it for the first time alone in the dark!<br /><br />The extreme stylisation of the introduction (plus a voice-over done with great skill and economy to sum up the back-story in a few sentences) works very well to depict an almost mythical era, and the change to the comic-book rusticism of the Shire -- I particularly like the Proudfeet -- corresponds effectively to the similar change in tone of Tolkien's prose. I did feel that there were some missed opportunities where the potential of animation could have been used to great effect: Gandalf threatening Bilbo with his true power in the opening scenes, Bilbo seeming to become a Gollum-like creature under the influence of Ring-lust at Rivendell, and Galadriel's famous temptation speech all were drawn more or less straight, where it would have been trivial to distort the scene to reflect the hobbits' changed perceptions. But generally speaking the changes in detail and palette -- firelight hues at Bree, bright colours re-emerging at Rivendell and in the Fangorn clearing, dirty greys and browns for Moria and the desolate lands -- work well to reflect the mood of the various episodes, where a live-action approach simply doesn't allow you to blur the background or sketch in a stylised setting.<br /><br />As a fan I didn't care for either Jackson's or Bakshi's depiction of Lothlorien -- again, I feel that the radio soundscape was the best evocation I've come across of a beautiful, slightly uncanny woodland paradise caught out of time -- and I feel that Bakshi got the elven singing at this point pretty badly wrong, but I do like the little montage at this point showing the various members of the Company relaxing together after their travails in Moria. Aragorn giving a hobbit-fencing-lesson here is as charming (and equally uncanonical) a spectacle as Boromir engaging with the hobbits in Hollin in the Jackson version.<br /><br />The depiction of Aragorn as convincingly weatherworn Ranger is good throughout this film (Viggo Mortensen's scruffy Jesus look really didn't work for me), although it would have been interesting to see how they planned to 'clean up' the character in the second half for Gondor's benefit. John Hurt, unsurprisingly, gives a sterling vocal performance, as does a resonant William Squire in the part of Gandalf. The hobbits are, I suspect, intended to reflect contemporary youth as audience-identification figures: I find the animated style (their proportions are much more 'cartoonish' than those of the human characters) works well to differentiate them, and the whole 'hairy feet' thing as drawn here comes across as much more plausible than in more literal depictions, including much fan art.<br /><br />Personally I have less objection to Boromir as Viking -- he was always a fairly bludgeoning type -- than to beardy-Aragorn (illogical: they were both Numenorians, after all), although I am clearly in a minority here!<br /><br />The big flaw in this picture is always going to be the fact that it was an unfinished project, with a bizarre tacked-on voice-over ending attempting to resolve matters. A pity; it would have been interesting, not to mention less frustrating, to see what Bakshi planned to make of Shelob and Minas Tirith, never mind the Dead...