Tôi chưa đọc cuốn "Mother Night" của Kurt Vonnegut (mặc dù tôi đã đọc những cuốn sách khác của ông, tất cả đều là những tác phẩm châm biếm và tiểu thuyết xuất sắc). Sau khi xem phiên bản phim do Keith Gordon đạo diễn chuyển thể từ cuốn sách, tôi cảm thấy đây sẽ là một cuốn sách cần phải đọc ngay trong tương lai gần. Đây là loại tác phẩm mà tôi tin chắc nếu không được làm thành phim vào năm 1995/96, nó sẽ được chú ý ngay lập tức trong thời điểm hiện tại khi nhiều bộ phim về thời kỳ Holocaust/Chiến tranh Thế giới thứ Hai đang rất phổ biến. Tuy nhiên, tác phẩm này tối tăm hơn, mặc dù có sức vang vọng lớn hơn "The Reader", khi đề cập đến bản chất của việc đóng vai và nỗi kinh hoàng thực sự của cuộc sống sau chiến tranh. Phim nói về mối nguy hiểm rất thực tế của việc giả vờ trong thời chiến, điều mà thực chất là cuộc sống của một điệp viên trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai.

Nếu "Mother Night" có một kịch bản với chiều sâu và phức tạp về mặt cảm xúc, khám phá sự lựa chọn đạo đức và vai trò liên tục ngay cả sau khi chiến tranh kết thúc của Howard W. Cambpell (Nick Nolte), điều đó sẽ rất tuyệt vời. Nhưng phim cũng là một thành tựu ấn tượng về mặt kỹ thuật điện ảnh. Keith Gordon không phải là đạo diễn mà tôi thường liên tưởng đến với những tác phẩm mạnh mẽ (thay vào đó, tôi lại nhớ đến ông với vai diễn trong phim "Back to School" cùng với chính Vonnegut), nhưng đây là một sự tiết lộ đáng kinh ngạc. Ông kể câu chuyện về Campbell như một cuộc đời tan vỡ: một bậc thầy tuyên truyền người Đức (người "người Mỹ duy nhất còn lại ở Berlin"), thực ra là một điệp viên cho người Mỹ nhưng không bao giờ được tiết lộ danh tính của mình, và trước đây là một nhà viết kịch thực sự thuộc về "một quốc gia của hai người", ông và vợ (Sheryl Lee). Phim theo chân Campbell từ phòng giam, khi ông đang chờ xét xử ở Israel vào năm 1961, khi ông viết hồi ký và kể về sự thất vọng của mình khi đóng vai một người Đức Quốc xã giả mạo, và sau đó vào năm 1960, khi ông sống ẩn dật trong một căn hộ ở New York, nơi diễn ra phần lớn nội dung của phim.

"Mother Night" có thể rất nặng nề, giống như mức độ mà người ta có thể liên tưởng đến "The Pianist", nhưng ở một mức độ cảm xúc trí tuệ khác so với những câu thơ trần trụi của bộ phim đó. Gordon, thông qua Vonnegut, cố gắng mang đến cho chúng ta một cái nhìn sâu sắc về một người đàn ông không còn gì, ngoại trừ ký ức (và sau này là sự chuyển hóa kỳ lạ) về tình yêu đã mất từ lâu trong một "người chị" đã quay trở lại bên cạnh ông ở NYC, vì vậy ông phải tự lực cánh sinh khi kết bạn với một họa sĩ (Alan Arkin, diễn xuất rất tuyệt vời trong phim), và sau đó bị phát hiện là một người Đức Quốc xã trốn避 bởi một tờ báo truyền bá chủ nghĩa da trắng, dẫn đến việc những kẻ cuồng tín tìm đến căn hộ của ông. Về mặt bề ngoài, đây chỉ là một câu chuyện gián điệp thông thường, nhưng không có gì là đơn giản. Cuộc đời của người đàn ông này thật đáng kinh ngạc, nhưng cuối cùng đó là lựa chọn của chính ông. Campbell là một trong những nhân vật có thể được phân tích trong nhiều giờ liền, nhưng có thể sẽ đi đến những kết luận tương tự (và theo một cách nào đó, phản ánh câu nói của Goebbels): "Càng nói dối lớn thì càng có nhiều người tin". Ngoại trừ một số ít người đã tạo ra lời nói dối và biết được bí mật và sức mạnh của nó.

Tuy nhiên, nếu đây chỉ là một câu chuyện bi hài tuyệt vời, hoặc nếu phim có những màn trình diễn xuất sắc (mà nó có: Nolte thể hiện rất xuất sắc, và Sheryl Lee, người mà chúng ta có thể nhớ đến từ "Twin Peaks" với vai Laura Palmer, thật ấn tượng trong nhiều vai diễn, đặc biệt là cảnh khi cô tiết lộ mình không phải là "Helga" thực sự), đó vẫn là một bộ phim được quay đẹp mắt, với ánh sáng và cảnh quay tuyệt vời phản ánh tâm trạng của nhân vật, hoặc chỉ đơn giản là sự tăm tối hoặc màu sắc đáng sợ của thời đại (hãy xem cảnh Campbell già xem lại một đoạn phim về bản thân mình khi còn trẻ đang phát biểu một bài diễn văn, sự đối lập giữa hai khuôn mặt thật tuyệt vời). Và những lựa chọn âm nhạc làm tăng thêm mức độ bi kịch. Có thể tranh luận rằng một số đoạn nhạc quá nhiều, nhưng ở những thời điểm khác, nó đưa nội dung vượt ra ngoài những chiều kích kịch tính thông thường và khiến nó trở nên bi tráng, nghiêm túc về bản chất con người.

Đây không phải là một bộ phim dễ tiếp nhận về mặt cảm xúc, và một số tình tiết có những diễn biến khiến người xem bất ngờ như trong mọi câu chuyện gián điệp. Nhưng điều khiến người xem nhớ mãi là sự phá vỡ quy ước của Vonnegut, cách ông nhìn nhận về vẻ bề ngoài và diễn xuất, về cuộc sống bắt chước nghệ thuật bắt chước cuộc sống bắt chước cái chết, và biến nó thành điều gì đó đáng nhớ. Tôi không biết liệu cuốn sách có tốt hơn phim (hoặc ngược lại), nhưng hiện tại tôi khó có thể không giới thiệu tác phẩm này cho những ai tìm kiếm một kiệt tác về thời kỳ hậu Chiến tranh Thế giới thứ Hai/Holocaust.
I haven't yet read Kurt Vonnegut's Mother Night (though I've read other books of his, all outstanding pieces of satire and game-changing novel pieces). After seeing Keith Gordon's film adaptation of his book, it will be an immediate must-read in the near future. It's the kind of material that I'm sure if it wasn't made in 1995/96 as a film, it would be picked up right away today in the time period when many period post/present-Holocaust/WW2 movies are quite popular. Except that this is much darker, though even more resonant, about the nature of playing roles and the real underlying horror of living with life after war than say The Reader. It's about the very real danger of pretending in wartime, which is what being a spy in WW2 is really all about.<br /><br />It would be one thing if Mother Night had a script with a lot of emotional depth and complexity about the moral choice and constant role- even after the war ends- for Howard W. Cambpell (Nick Nolte), which is does. But it's also just a really strong feat of cinematic technique. Keith Gordon is not someone I usually think of as a director of really strong material (more-so I think back to him as an actor, oddly enough featured briefly with Vonnegut himself in Back to School), but this is a revelation. He takes the story of Campbell as a story of a fractured life: a German propaganda master (the "only American left in Berlin"), who is actually a spy for the Americans but can never have his identity revealed, and was before a playwright who really belonged to "a nation of two", himself and his wife (Sheryl Lee). It follows him from his prison cell, awaiting trial in Israel in 1961, as he writes his memoir and tells of his disillusionment about being a 'pretend' Nazi, and then in 1960 in semi-hiding in a New York apartment, which is where the bulk of the film takes place.<br /><br />Mother Night can be quite heavy, like on a level one might associate with the Pianist, but on another more emotional-cerebral level than the stark poetry of that film. Gordon, by way of Vonnegut, is trying to give us a strong look at a man who has nothing, except the memory (and then later a weird transposition) of his long lost love in a "sister" who has come back to him in NYC, so he's left to his own devices when he befriends a painter (Alan Arkin, very very good here), and then is found out as a Nazi-in-hiding by a white supremacist newsletter, leading wackos to his apartment. On the surface this should be just a straightforward spy story, but not a thing is straightforward. The 'something' of this man's life is staggering, but it's ultimately of his own choosing. Campbell is one of those characters that could be analyzed for hours on end, but the same conclusions might be reached (and, in a way, mirrors the line Goebbels said): the bigger the lie, the more people believe it. That is except for the select few who started the lie and know its secret and power.<br /><br />But oh, it would be one thing if it were just a wonderful and tragic-comic tale, or another if it were featuring some really fantastic performances (which is does: Nolte is at his very best here, and Sheryl Lee, who we might remember from Twin Peaks as Laura Palmer, stuns in multiple roles, especially in the scene when she reveals she's not 'really' Helga). It's also a gorgeously shot film, with brilliant lighting and shots that reflect the state of mind of the character, or just the starkness or sickening colors of the time (watch the scene where an old Campbell watches a film of his younger self spouting out a rant, the juxtaposition of faces is great). And the music selections rise the level of tragedy. It could be argued some of the music is too much, but at other times it elevates the material past its own usual dramatic dimensions and makes it operatic, solemn about human nature.<br /><br />It's not always an easy film to take emotionally, and some of the twists do have that tinge of "whoa" as in any spy story. But it's the subversion from Vonnegut that sticks through, the way of taking appearance and performance, of life imitating art imitating life imitating death, and making it into something worth remembering. I have no idea just yet if the book is better than the film (or the other way around), but at the moment it's hard for me not to recommend this to anyone looking for a masterpiece of post WW2/holocaust storytelling.