Đầy tính axit, kiên định và đẹp đẽ, kiệt tác của John Schlesinger vẫn không kém phần hiệu quả ngay cả ngày nay, 35 năm sau khi bộ phim ra mắt, khi mà cuộc sống nước Mỹ còn rối ren hơn cả. Có lẽ bộ phim không thể ra đời vào thời điểm nào khác trong lịch sử, bởi những biến động lớn đang diễn ra vào cuối thập niên 1960: sự tan rã cuối cùng của miền Tây nước Mỹ vĩ đại, sự gia tăng cường độ của cuộc chiến tranh Việt Nam, và sự va chạm giữa những lý tưởng xã hội khiến người ta bối rối bởi sự đa dạng của nó.

"Midnight Cowboy" được biết đến rộng rãi là bộ phim duy nhất giành giải Oscar nhưng lại nhận xếp hạng "X", nhưng đằng sau danh tiếng đó còn có nhiều điều thú vị khác; nó vượt trội hơn cả một tác phẩm nghệ thuật. Khi mà bộ phim (dựa trên tiểu thuyết của James Leo Herlihy) có nhiều điều muốn nói về sự suy đồi của xã hội Mỹ, nó lại vượt lên trên chính trị thập niên 60 bằng cách khám phá những mối quan hệ bạn bè thầm lặng và đề cập đến những chủ đề quen thuộc với con người ở mọi thời đại. Hai nhân vật chính thực chất là những kẻ phản diện điển hình - những người không có gì vĩ đại để cống hiến nhưng lại có rất nhiều điều để phàn nàn về thế giới này.

Mục tiêu ban đầu của "Midnight Cowboy" là tập trung vào Joe Buck 28 tuổi, một người đàn ông cao lớn đến từ Texas do Jon Voight thủ vai. Trong những cảnh mở đầu, chúng ta theo chân Joe trong chuyến đi xe buýt đến New York, nơi anh ta dự định sẽ sử dụng một trong những tài năng hiếm hoi của mình - khả năng đem lại niềm vui cho phụ nữ - để kiếm tiền bằng cách trở thành một gã buôn bán tình dục. Khi đến nơi, chúng ta nhận ra Joe ngây thơ đến hài hước trong thế giới mại dâm. Với trang phục kiểu cowboy và tự xưng là "một gã đàn ông quyến rũ", chàng trai trẻ người Texas chật vật trong những lần giao dịch đầu tiên trước khi kết hợp với Enrico "Ratso" Rizzo (Dustin Hoffman), một kẻ lừa đảo và trộm cắp vặt ốm yếu đến từ Bronx. Ratso, người thấp bé, gầy gò và bị khập khiễng, không mang lại nhiều lợi ích tài chính cho Joe. Họ nhanh chóng hết tiền và khi cuộc sống trở nên khó khăn vào những tháng mùa đông, Joe và Ratso run rẩy trong một tòa nhà chung cư bị bỏ hoang ở Manhattan, hầu như không có một xu dính túi hay một bữa ăn đàng hoàng. Trong khoảng thời gian này, một tình bạn mạnh mẽ phát triển giữa họ, hai người đàn ông dựa vào nhau để chống chọi với nghịch cảnh.

Trong suốt bộ phim, Joe luôn nhớ lại những năm tháng trước đây ở Texas, bao gồm cuộc sống với bà ngoại Sally (Ruth White), người đã chăm sóc anh; mối quan hệ phức tạp với "Crazy" Annie (Jennifer Salt), một cô gái nổi tiếng trong vùng; và một sự kiện gây chấn thương khi Joe và Annie bị người dân thị trấn tấn công vì muốn chia cắt họ. "Midnight Cowboy" là một tác phẩm điển hình của thời đại nó ra đời, với những đoạn hồi tưởng, cảnh mơ và hình ảnh huyền ảo đan xen, chiếu sáng những nhân vật chính trong khi cũng làm méo mó bối cảnh của họ. Đối với mỗi khoảnh khắc hiểu biết mà chúng ta có được về Joe và Ratso, lại có thêm nhiều câu hỏi được đặt ra về cuộc sống của họ. Cả hai người đàn ông này đều tan vỡ không nghi ngờ gì nữa; họ không có hướng đi rõ ràng cho đến khi Ratso rơi vào cơn bệnh hiểm nghèo và Joe cuối cùng tìm thấy mục đích của sự sống. Sự thức tỉnh này dẫn "Midnight Cowboy" đến hồi kết, một kết thúc khá lạc quan trong một câu chuyện ảm đạm.

Mặc dù Joe và Ratso rất cần may mắn, nhưng đạo diễn John Schlesinger lại có một tầm nhìn rõ ràng và sử dụng bầu không khí thô ráp trong kịch bản của Waldo Salt để tạo điều kiện cho Voight và Hoffman tỏa sáng. Mối quan hệ giữa họ trông cực kỳ tự nhiên và dàn diễn viên phụ, bao gồm Sylvia Miles, Brenda Vaccaro và các thành viên trong nhóm của Andy Warhol, đóng một vai trò thiết yếu trong cốt truyện. Những cảnh hồi tưởng có sự tham gia của Voight, Ruth White và Jennifer Salt đặc biệt ấn tượng khi đề cập đến nỗi đau của thời gian đã mất.

Những người trẻ tuổi tò mò về thời đại huyền bí có thể xem bộ phim này, nhờ vào kỹ thuật quay phim xuất sắc của Adam Holender ("The Boy Who Could Fly", "Smoke") và khâu biên tập của Hugh Robertson ("Shaft"). Hình ảnh trong "Midnight Cowboy" kết hợp với bản nhạc phim (do John Barry phối khí) tạo thành một thể thống nhất, đôi khi tiên đoán những video âm nhạc trong hai thập kỷ qua. Bài hát chủ đề Everybody's Talking do Nilsson thể hiện thực chất là bản nhạc tạm thời được sử dụng trong giai đoạn chỉnh sửa. Chủ đề đáng nhớ về đàn harmonica do Jean "Toots" Thielemans trình bày.

"Midnight Cowboy" đã được MGM/UA phát hành trong một phiên bản bộ sưu tập hai đĩa, bao gồm các tính năng mở rộng và bình luận. Ngoài ra, còn có phiên bản DVD năm 1998 (được sử dụng cho bài đánh giá này), cung cấp định dạng màn ảnh rộng và tiêu chuẩn với âm thanh 5.1 Dolby Digital; phụ đề bằng ba ngôn ngữ và phụ đề đóng; lồng tiếng Pháp; trailer phát hành lại (không phải là bản gốc như quảng cáo); và một cuốn sách sản xuất tám trang. Cả hai phiên bản DVD đều có phiên bản kỷ niệm 25 năm của bộ phim, khôi phục lại vẻ huy hoàng ban đầu của nó. "Midnight Cowboy" xứng đáng với ba giải Oscar (phim hay nhất, Schlesinger, Waldo Salt) và các đề cử bổ sung (Voight, Hoffman, Sylvia Miles, Hugh Robertson), và chắc chắn sẽ giữ vững vị trí trong danh sách những tác phẩm bất hủ.

*** ½ trên 4 sao
Acidic, unremitting, and beautiful, John Schlesinger's masterpiece is no less effective today than 35 years ago, when American life was even more disorienting. The film probably could not have been made at any other time in history, because so many upheavals were taking place in the late 1960s: final dissolution of the Great American West, the intensification of war in Vietnam, and the clash of social ideals that were bewildering in variety.<br /><br />'Midnight Cowboy' is widely known as the only Academy Award-winning film to garner an 'X' rating, but there is much more behind its fame; it also exceeds the norm as a work of art. While this film (from the novel by James Leo Herlihy) has much to say about the erosion of American life, it transcends '60s politics by looking into the hidden bonds of friendship and dealing with themes familiar to man in all eras. The two main characters, in fact, are standard antiheroes - men who have nothing grand to offer but plenty to vent about our world.<br /><br />The initial focus of 'Midnight Cowboy' is on 28-year-old Joe Buck, a physically imposing Texas native played by Jon Voight. In the opening scenes, we follow Joe's bus trip to New York City, where he plans on using one of his few genuine talents - the ability to pleasure women - and earn his fortune as a hustler. We learn upon his arrival that Joe is laughably naïve in the sex trade. Garbed in cowboy duds and proclaiming himself as 'one hell of a stud,' the young Texan flounders through his early tricks before partnering with Enrico 'Ratso' Rizzo (Dustin Hoffman), a sickly con man and petty thief from the Bronx. Ratso, who is short, thin, and with a limp, proves of little monetary help to Joe. They quickly run out of cash and as life grows severe in the winter months, Joe and Ratso shiver in a condemned Manhattan apartment building with hardly a dollar or square meal to their names. It is over this period that a strong friendship develops between them, the two men relying on each other to battle tremendous odds.<br /><br />Throughout the film, Joe hearkens back to earlier years in Texas, including life with his grandmother Sally (Ruth White), who served as guardian; his harried relationship with 'Crazy' Annie (Jennifer Salt), a notorious local girl; and a traumatic event in which Joe and Annie were assaulted by town folk who wanted to break up the love affair. Very much of its time, 'Midnight Cowboy' strings together a wild array of flashbacks, dream sequences, and psychedelic imagery that shed light on the main characters while also distorting their backgrounds. For every moment of understanding we gain from Joe and Ratso, more questions about their lives are generated. Both men are no doubt in tatters; they have no clear sense of direction until Ratso falls into the throes of illness and Joe finally senses a purpose for being alive. This revelation pushes 'Midnight Cowboy' to its conclusion, a rather hopeful one in a very grim story.<br /><br />While Joe and Ratso badly need some luck, the direction of John Schlesinger is clearly outlined and uses the gritty atmosphere of Waldo Salt's screenplay in allowing Voight and Hoffman to thrive. Their interactions look extremely natural and the supporting cast, which features Sylvia Miles, Brenda Vaccaro, and members of the Andy Warhol clique, offers itself as an essential part of the storyline. The flashback sequences involving Voight, Ruth White, and Jennifer Salt are particularly impressive in dealing with the heartbreak of time lost.<br /><br />Any young person wondering about the psychedelic era is advised to watch this film, thanks to the excellent cinematography of Adam Holender ('The Boy Who Could Fly,' 'Smoke') and editing by Hugh Robertson ('Shaft'). The visuals of 'Midnight Cowboy' work with its soundtrack (assembled by John Barry) as a cohesive unit, sometimes foreseeing music videos of the past two decades. The lead song Everybody's Talking is sung by Nilsson, which was actually used as a temporary track during the editing phase. The memorable harmonica theme is played by Jean 'Toots' Thielemans.<br /><br />'Midnight Cowboy' has been released in a two-disc collector's edition by MGM/UA, which contains expanded features and commentary. Also available is a 1998 DVD release (used for this review), which offers dual widescreen and standard format with 5.1 Dolby Digital sound enhancement; three-language subtitles and closed captioning; French 'dubbing'; a theatrical re-release trailer (not the 'original' as advertised); and an eight-page production booklet. Both DVD editions contain a 25th anniversary restored version of the film, showing its original brilliance. Well-deserving of its three Oscars (best picture, Schlesinger, Waldo Salt) and additional nominations (Voight, Hoffman, Sylvia Miles, Hugh Robertson), 'Midnight Cowboy' will be sure to hold its place on the list of immortal classics.<br /><br />*** ½ out of 4