Đây là một bộ phim phức tạp, khám phá những ảnh hưởng của các hình thức sản xuất tư bản công nghiệp theo lối Fordist và Taylorist đối với các mối quan hệ con người. Phim liên tục đề cập đến sản xuất dây chuyền, nơi người lao động bị đối xử như những bánh răng trong cỗ máy, bị giám sát bởi các quản lý cầm bảng ghi chép, kiểm soát lượng tóc mà người lao động để hở, và sa thải những người lao động (Stanley) đáp ứng mọi tiêu chí (như lời nói của người giám sát, luôn đúng giờ, siêng năng làm việc, làm việc tốt) nhưng có thể trong một số thời điểm không xác định nào đó trong tương lai sẽ mắc sai lầm.

Hệ thống này phá hủy các gia đình - Stanley phải gửi cha mình vào viện dưỡng lão (nơi ông nhanh chóng qua đời) sau khi Stanley mất việc làm. Con gái của Iris là một bà mẹ thiếu niên đơn thân, bỏ học giữa chừng để làm việc trong nhà máy. Phim đề cập đến thực tế rằng bây giờ, với tiền lương giảm dần, cả hai đối tác đều phải làm việc, ngụ ý rằng không còn ai ở nhà để chăm sóc con cái. Chồng của Iris đã qua đời vì bệnh tật, và với nhiều tham chiếu trong phim về chi phí chăm sóc y tế, người xem phải tự hỏi liệu ông có thể sống sót nếu được chăm sóc tốt hơn và chi phí cao hơn hay không. Anh rể của Iris trở nên hung hăng sau một ngày khác không thành công tại văn phòng thất nghiệp khi vợ anh ta mắng anh ta vì mua bia bằng tiết kiệm của cô ấy thay vì dành nó cho việc phẫu thuật thẩm mỹ và/hoặc làm răng (ngay cả tầng lớp lao động không có cổ phần trong những khái niệm hoàn hảo và vẻ đẹp theo lối tư sản truyền thống cũng tin vào chúng). Tham chiếu duy nhất về chủng tộc trong phim là qua một nữ công nhân dây chuyền da đen, chồng cô đang ngồi tù (có thể là người da đen, và nam giới da đen phải chịu tỷ lệ giam giữ cao bất thường). Cô nói rằng anh ta, giống như cô, "đang thụ án tù" - gia đình cô bao gồm một tù nhân và một nô lệ tiền lương.

Tuy nhiên, Stanley vẫn tin vào các mối quan hệ con người và vì vậy, trong hầu hết thời gian của bộ phim, anh ta nằm ngoài hệ thống chủ nghĩa tư bản Fordist. Anh chăm sóc cho cha mình bất chấp việc công việc bán hàng lưu động của cha anh là nguyên nhân khiến ông ấy không biết chữ - anh chưa giảm các mối quan hệ con người xuống mức hợp đồng thuần túy, giống như anh rể của Iris (cho thấy anh ta "lựa chọn sai chị gái"). Anh không tuân theo thói quen làm việc-ăn uống-ngủ của mọi người khác; thay vào đó, anh sử dụng công nghệ và kỹ thuật sản xuất công nghiệp theo cách thủ công và sáng tạo, theo một lý tưởng Bauhaus. Đây là giấc mơ của những người hiện đại đầu tiên và những người xã hội chủ nghĩa vào những năm 1920 (như Bauhaus) - sử dụng công nghệ để đáp ứng tất cả các nhu cầu cơ bản, cho phép có nhiều thời gian rảnh rỗi hơn cho công việc sáng tạo của con người và các mối quan hệ con người đầy đủ hơn. Anh cũng nằm ngoài các mối quan hệ giới truyền thống. Anh nấu ăn, dọn dẹp, chăm sóc gia đình mình, và anh biết cách là quần áo. Iris, mặt khác, sống trong vai trò nam giới truyền thống - cô là công nhân nhà máy, nguồn thu nhập chính cho gia đình (mở rộng) của cô, và cô đưa Stanley vào lĩnh vực công cộng, vốn bị cấm đối với phụ nữ theo truyền thống. Bằng cách dạy anh ta đọc và viết, cô cho anh ta tiếp cận thế giới tri thức, vốn cũng được gắn liền với nam giới theo truyền thống.

Việc biết chữ ở đây được sử dụng như một ẩn dụ cho lĩnh vực công cộng (nam giới truyền thống) và các hệ thống lưu thông (tiền tệ, phương tiện giao thông, văn hóa) cho phép tham gia vào lĩnh vực công cộng. Không có sự tiếp cận này, Stanley bị nữ tính hóa - công việc mở ra cho anh là nấu ăn và dọn dẹp. Anh bị loại trừ khỏi tất cả các lưu thông thường ngày, không thể tham gia vào tiền tệ (không thể mở tài khoản ngân hàng), phương tiện giao thông (không thể lấy bằng lái xe, không thể đi xe buýt), và xã hội (anh hỏi liệu anh có tồn tại hay không nếu anh không thể viết tên mình).

Sau khi học đọc, anh tìm sách về sửa chữa ô tô, nông nghiệp, và tâm linh (Kinh Thánh). Lời của Chúa vì vậy được tương đối hóa, đặt trên cùng một mặt giá trị với sách hướng dẫn. Thực tế, tôn giáo có tổ chức nói chung chỉ xuất hiện rất thỉnh thoảng - Kinh Thánh cũng xuất hiện trên một chiếc bàn trang điểm khi máy quay tìm thấy Stanley và Iris đang quan hệ tình dục. Tuy nhiên, nó được công nhận là một lực lượng đạo đức - Iris, rõ ràng là một nhân vật dành hết sức để sống một cuộc sống "tốt", nói vào đầu phim rằng tràng hạt cầu nguyện của cô là một trong những vật bị mất trong vụ cướp túi xách.

Khi biết đọc, anh bước vào hệ thống và đảm nhận một vị trí quản lý với kế hoạch chăm sóc sức khỏe, xe hơi và nhà ở, đứng đầu gia đình, là người kiếm tiền chính. Có thể anh là một nhà thiết kế công nghiệp, mơ ước ra những sản phẩm sẽ đòi hỏi những người khác phải chịu đựng sự vất vả của dây chuyền lắp ráp để sản xuất. Kết thúc này, có lẽ là phần duy nhất mang phong cách Hollywood truyền thống trong phim, rất không phù hợp với tất cả những gì đã xảy ra trước đó, khiến tôi tự hỏi liệu nó không phải là do một giám đốc phòng nào đó của hãng phim đột nhiên lo lắng về sự thiếu vắng của một kết thúc vui vẻ và tác động tiềm tàng của nó đối với lợi nhuận hay không.

Bây giờ, theo các nhà bình luận, chúng ta đã thoải mái chuyển sang chủ nghĩa tư bản hậu công nghiệp, bộ phim cũng mang một cảm giác hoài cổ, như thể chúng ta cần khoảng cách lịch sử để thực sự phân tích những gì đã xảy ra trong thời kỳ đó.

Tuy nhiên, đây là một bộ phim được khuyên xem - ít nhất là nếu bạn muốn tập thể dục cho não. Bỏ qua kết thúc, nó gần như là một tác phẩm hoàn hảo.
This is a complex film that explores the effects of Fordist and Taylorist modes of industrial capitalist production on human relations. There are constant references to assembly line production, where workers are treated as cogs in a machine, overseen by managers wielding clipboards, controlling how much hair the workers leave exposed, and firing workers (Stanley) who meet all criteria (as his supervisor says, are always on time, are hard workers, do good work) but who may in some unspecified future make a mistake. <br /><br />This system destroys families - Stanley has to send his father to a nursing home (where he quickly dies) after Stanley loses his job. Iris' daughter is a single teen mother who drops out of high school to take a job in the plant. References are made to the fact that now, with declining wages, both partners need to work, the implication being that there's nobody left at home to care for the kids. Iris' husband is dead from an illness, and with the multiple references in the film about the costs of medical care, the viewer must wonder if he might have lived with better and more costly care. Iris' brother in law gets abusive after yet another unsuccessful day at the unemployment office when his wife yells at him for buying a beer with her savings instead of leaving it for her face lift and/or teeth job (even the working class with no stake in conventional bourgeois notions of perfection and beauty buy into them). The one reference to race in the film is through a black factory line worker whose husband is in jail (presumably, he's also black, and black men suffer disproportionally high incarceration rates). She remarks that he, like her, "is doing time" - her family is composed of a prisoner and a wage slave.<br /><br />Stanley, however, still believes in human relations and is therefore for most of the film outside of the system of Fordist capitalism. He cares for his father in spite of the fact that it was his father's traveling salesman job that resulted in his illiteracy - he has not yet reduced human relations to a purely instrumental contract, as Iris' brother in law does (suggesting that he "married the wrong sister"). He does not, as Iris says, conform to the work-eat-sleep routine of everyone else; rather, he uses technology and the techniques of industrial production in an artisanal and creative way, in a sort of Bauhaus ideal. This was the dream of early modernists and 1920's socialists (such as the Bauhaus) - to use technology to provide for all basic needs, allowing for more free time for creative human work and fuller human relations. He is also outside of traditional gender relations. He cooks, he cleans, he cares for his family, and he knows how to iron. Iris, on the other hand, lives in a traditionally male role - she's a factory worker, the mains source of income for her (extended) family, and she brings Stanley into the public realm, traditionally off-limits to women. By teaching him to read and write, she gives him access to the world of knowledge, also traditionally gendered male.<br /><br />Literacy here is used as a metaphor for the (traditionally masculine) public realm and the systems of circulation (monetary, vehicular, cultural) that enable participation in the public realm. Without this access, Stanley is feminized - the jobs open to him are cooking and cleaning. He is excluded from all regular circulations, unable to participate in the monetary (can't open a bank account), in the vehicular (can't get a driver's license, can't ride the bus), and in the social (he asks if he exists if he can't write his name).<br /><br />After learning to read, he grabs books on auto repair, farming, and spirituality (the Bible). The Word of God is therefore relativized, placed on the same value plane as how-to books. In fact, organized religion in general is only very occasionally present - the Bible also appears on a dresser as the camera pans to find Stanley and Iris having sex. It is, however, acknowledged as a moral force - Iris, clearly a character devoted to living a "good" life, mentions at the beginning of the film that her rosary was among the objects lost in a purse snatching.<br /><br />Once able to read, he enters the system and lands a managerial position with a health care plan, a car, and a house, taking his place at the head of the family, the breadwinner. Presumably, he's an industrial designer, dreaming up products that will require others enduring the drudgery of the assembly line to produce. This ending, probably the only bit of conventional Hollywood in the film, is so incongruous with all that has come before that I at least wonder if it wasn't forced in by some Studio exec suddenly worried about the lack of a feel-good ending and its potential effect on the bottom line.<br /><br />Now that, according to the pundits, we've comfortably moved on to post-industrial capitalism, the film also has a slightly nostalgic feel, as though we needed the historical distance to really analyze what happened during that period. <br /><br />Nevertheless, it's highly recommended - at least if you want to exercise your brain. Disregard the ending, and it's close to a perfect 10.