Anh ta có thân hình cơ bắp, mồ hôi đầm đìa, đôi mắt lác nhẹ và luôn bất an. Anh ta đứng trước mặt chúng tôi và tự xưng là kẻ đồi trụy. Anh ta cho rằng chúng tôi – những người xem phim – nhìn màn ảnh như một chiếc bồn cầu, và đều thầm ước rằng tất cả những thứ bẩn thỉu sẽ nổ tung từ bên trong. Anh ta khó đoán và đáng sợ. Vậy đó…? Thôi thì đoán xem, anh ta là ai: một trong những triết gia hàng đầu của thời đại chúng ta.

Slavoj Žižek vừa là người kể chuyện vừa là đối tượng trong phim tài liệu mới đầy ấn tượng của Sophie Fiennes, A Pervert’s Guide to the Cinema. Fiennes minh họa cho bài giảng dài của Žižek bằng hai cách: cung cấp những đoạn phim mẫu và đưa Žižek đến những địa điểm thực (hoặc được tái hiện) từ những bộ phim mà anh ta đề cập đến. Luôn thú vị khi xem những cảnh được chú thích cẩn thận từ những bộ phim hay (mặc dù Revenge of the Sith cũng có mặt ở đây), nhưng điểm hấp dẫn chính của A Pervert’s Guide… là chính Žižek. Điều khiến bộ phim trở nên thú vị là câu hỏi không thể trả lời được mà không ngừng được đặt ra: điều gì là đáng ngạc nhiên hơn, quan điểm của Žižek hay sự hiện diện trên màn ảnh của anh ta? Trong một bộ phim tài liệu của Astra Taylor (Žižek!, 05), triết gia người Slovenia từng thú nhận rằng anh ta sợ sự im lặng. Bởi vì, anh ta cho rằng mình không tồn tại, cách duy nhất để khiến mọi người tin rằng anh ta có tồn tại là nói liên tục và cuồng nhiệt. Và anh ta đã nói, và nói rất nhiều. Phim A Pervert’s Guide… cũng bị chi phối bởi giọng nói của anh ta – cách anh ta nói tiếng Anh hoàn hảo theo cách điên rồ nhất và đưa ra một số nhận định đáng kinh ngạc về điện ảnh.

Đó là những điều gì? Chẳng hạn, anh ta cho rằng sự miễn cưỡng của Chaplin đối với phim nói là dấu hiệu của nỗi sợ phổ quát đối với chính giọng nói (một loại lực lượng ngoài hành tinh chiếm hữu con người – hãy nghĩ đến phân đoạn về người nói chuyện bằng búp bê trong Dead of Night [45]). Anh ta nói rằng bản chất đồi trụy của điện ảnh là dạy chúng ta ham muốn những đối tượng nhất định, chứ không phải cung cấp chúng cho chúng ta. Anh ta xác định Groucho Marx là siêu tôi, Chico là tôi và Harpo là bản năng. Anh ta nói một triệu điều thú vị khác, và trong suốt thời gian đó, chúng ta không thể rời mắt khỏi anh ta, bởi sự thuyết phục (và quyến rũ) trong vẻ ngoài của anh ta. Ở một thời điểm nào đó, tôi không thể không nhìn chằm chằm vào mái tóc dày và rối của anh ta và tự hỏi não bộ bên dưới trông như thế nào. Tất nhiên, tôi khao khát được nghe thêm những ý tưởng sâu sắc.

Đáng chú ý nhất là cách Žižek phân tích Lynch và Hitchcock (không có gì ngạc nhiên khi anh ta đã viết về cả hai). Hiệu ứng tích lũy của nhiều đoạn phim được chỉnh sửa xuất sắc từ tác phẩm của họ đã khiến những phần trong bài giảng của Žižek trở nên đáng nhớ và – trái ngược với những phần khác – khó để phản bác, bởi anh ta dường như đã hiểu rất đúng về hai đạo diễn này. Điều này không áp dụng cho việc anh ta phân tích Tarkovsky, khi anh ta áp đặt quan điểm vật chất về thực tại của riêng mình lên đạo diễn này, bác bỏ chính những điều khiến tác phẩm của Tarkovsky trở nên đặc biệt (tức là những trực giác và hình ảnh tôn giáo mạnh mẽ).

Câu hỏi không phải là Žižek có truyền cảm hứng và tài ba hay không, bởi anh ta có cả hai; hay phim của Fiennes có đáng xem hay không, bởi nó cũng rất đáng xem. Câu hỏi thực sự là: quan điểm của Žižek có nhất quán không? Những quan sát thông minh nối tiếp nhau tạo nên một hành trình trí tuệ áp đảo, nhưng sau khi mọi thứ kết thúc, vẫn còn một số nghi ngờ. Chẳng hạn, khi nói về Vertigo (58), Žižek cho rằng đằng sau khuôn mặt con người là một khoảng trống hoàn hảo, khiến khuôn mặt chỉ là một bộ mặt giả: một thứ lừa dối theo cách của nó. Tuy nhiên, khi trong phân đoạn cuối cùng, chúng ta nghe về kết thúc tan vỡ của City Lights (31) như một chân dung của một con người hoàn toàn phơi bày trước một con người khác, thật khó để không tự hỏi: chuyện gì đã xảy ra với ý tưởng về bộ mặt giả đó? Tại sao chúng ta lại trao cho khuôn mặt của Chaplin giá trị nội tại của thực tại và tước đi đặc quyền đó của Kim Novak chỉ trong hai khoảnh khắc táo bạo…? Hoặc có lẽ sự thiếu nhất quán đó cũng có thể được hiểu theo quan điểm của Lacan? (Tên của nhà tâm lý học người Pháp nổi tiếng là “không thể đọc được” là điều cốt yếu trong tư tưởng của Žižek.) Phim có tất cả những ưu điểm của một bài giảng kéo dài hai tiếng rưỡi: nhiều chủ đề được đề cập đến, nhiều quan điểm được sử dụng, thậm chí còn có cả những câu đùa thông minh (khi Žižek đi trên thuyền của Melanie Daniels trong The Birds [63] và cố gắng suy nghĩ như cô ấy, anh ta kết luận: “Tôi muốn làm chuyện đó với Mitch!”). Nhưng nó cũng có một thiếu sót không phải là đặc điểm của bài giảng hai tiếng rưỡi: nó gần như là sự lan man một cách ám ảnh. Câu chuyện của Žižek về việc chúng ta cách xa thực tại đến mức nào là thú vị như bất kỳ câu chuyện phân tích tâm lý nào khác, nhưng sau khoảng 80 phút, trở nên rõ ràng rằng một trong những thú vui đồi trụy của Žižek là nói liên tục và thay đổi chủ đề không ngừng. Hiệu ứng tổng thể là cảm giác bị cuốn đi bởi một con sóng khổng lồ, mát lạnh và sôi sục: bạn bị bất ngờ, sảng khoái, gặp nguy hiểm và bối rối tột cùng. Khi xem xong, đầu bạn tràn ngập những ý tưởng không phải của bạn và bạn đã lên kế hoạch xem lại một số bộ phim – nhưng bạn cũng có cảm giác như vừa sống sót sau một thảm họa.

Câu hỏi cuối cùng là: Žižek có bị điên không? Hoặc chúng ta có bao giờ đến gần thực tại? Khi tình yêu điện ảnh trở thành hành vi phạm tội, chúng ta sẽ gặp nhau trong một phòng giam lớn và cuối cùng cũng nói chuyện với nhau (không còn phim để quay lưng lại). Tôi thách các bạn: ai sẽ dám đến gần Žižek và thách thức anh ta? Tôi đoán rằng khi nhìn thẳng vào đôi mắt anh ta trong đời thực, bạn sẽ trở thành một người tin tưởng vào anh ta.
He's stocky, sweaty, slightly cross-eyed and restless. He stands in front of us and calls himself a pervert. He claims that we  the film viewers  perceive the screen as a toilet bowl, and are all secretly wishing for all the s**t to explode from the inside. He's unpredictable and scary. Well? Come on, you could have guessed by now: he's one of the leading philosophers of our age.<br /><br />Slavoj iek is both a narrator and a subject of Sophie Fiennes' extraordinary new film, A Pervert's Guide to the Cinema. Fiennes illustrates a feature-long lecture by iek, and does so in two ways: by providing exemplary film clips and putting iek on real (or reconstructed) locations from the movies he speaks about. It's always nice to watch neatly captioned scenes from great movies (although Revenge of the Sith got here as well), but the main attraction of A Pervert's Guide is iek himself. What makes the movie such fun to watch is the unanswerable question one cannot help but ask over and over again: what is more outrageous, iek's views or iek's screen presence? In a documentary by Astra Taylor (iek!, 05), Slovenian philosopher at one point confessed his fear of being silent. Because, he claimed, he feels like he doesn't exist in the first place, the only way to make all other people believe he does is to talk constantly and feverishly. And talk he did, and how. Also A Pervert's Guide is dominated by his voice  delivering perfect English in most crazy way, and making some astonishing points about the cinema.<br /><br />What are those? Well, for example he sees Chaplin's reluctance towards talking picture as a sign of an universal fear of voice itself (kind of alien force taking over the human being  think the ventriloquist segment of Dead of Night [45]). He says that the perverse nature of cinema is to teach us to desire certain objects, not to provide us with them. He identifies Groucho Marx as super ego, Chico as ego and Harpo as id. He says a million other interesting things, and all the time we cannot take our eyes off him, so persuasive (and captivating) are his looks. At some point I couldn't help but stare at his thick, scruffy hair and wonder what kind of a brain lays stored underneath. Craving, of course, for more insights.<br /><br />Most notable are iek's readings of Lynch and Hitchcock (which comes as no surprise since he has written about both of them). The cumulative effect of many brilliantly edited clips from their respective work made those parts of iek's lecture memorable and  unlike others  difficult to argue with, since he seems to really have gotten things right on these two directors. This doesn't go for his reading of Tarkovsky for example, upon whom he relentlessly imposes his own utterly materialistic view of reality, dismissing precisely what's so remarkable in all Tarkovsky (namely strong religious intuitions and images).<br /><br />The question isn't whether iek is inspiring and brilliant, because he is; or whether Fiennes film is worth watching, because it is likewise. The real question is rather: are iek views coherent? One smart observation after another make for an overwhelming intellectual ride, but after the whole thing is over, some doubts remain. For example: while considering Vertigo (58) iek states that what's hidden behind human face is a perfect void, which makes face itself only a facade: something of a deception in its own means. However, when in the final sequence we hear about the ever-shattering finale of City Lights (31) as being a portrait of one human being fully exposed to another, it's hard not to ask: what happened to the whole facade-thing? Why should we grant Chaplin's face intrinsic value of the real thing and deprive Kim Novak's of this same privilege in two bold strokes? Or maybe that incoherence might also be read in Lacan's terms? (The name of the notoriously "unreadable" French psychoanalyst is fundamental to iek's thought.) The film has all the virtues of a splendid two-and-a-half hours lecture: lots of ground are covered, many perspectives employed, even some first-rate wisecracks made (when iek travels on a Melanie Daniels' boat from The Birds [63] and tries to think as she did, he comes up with: "I want to f**k Mitch!"). But it has also one shortcoming that isn't inherent to two-and-a-half hours lecture as such: it's almost obsessively digressive. iek's yarn about how far are we from the Real is as good as any other psychoanalytic yarn, but after some 80 minutes it becomes quite clear that one of iek's perverse pleasures is to ramble on and on, changing subjects constantly. Overall effect is this of being swept away by a giant, cool, fizzing wave: you're simultaneously taken by surprise, refreshed, in mortal danger and confused no end. As you finish watching, your head is brimming with ideas not of your own and you're already planning on re-watching some films  but you also share a sense of having survived a calamity.<br /><br />The ultimate question is: did iek lost it? Or haven't we even came close to the real thing? Once cinephilia becomes punishable by imprisonment, we shall all meet in a one big cell and finally talk to each other (not having any movies around to turn our faces to). I dare you all: who will have enough guts to approach iek and defy him? My guess is that once you look into those eyes in real life, you become a believer.