http___www.welfare.ie_ga_Pages_Social-Insurance-and-the-Self-Employed.aspx_1.xml
1.1 2.1 3.1 4.1 5.1 6.1 7.1 8.1 9.1 10.1 11.1 12.1 13.1 14.1 15.1 15.2 15.3 15.4 16.1 17.1 17.2 18.1 18.2 19.1 20.1 21.1 22.1 23.1 24.1 25.1 26.1 27.1 28.1 29.1 30.1 31.1 32.1 33.1 34.1 37.1 38.1 39.1 40.1 41.1 44.1 44.2 44.3 45.1 46.1 47.1 48.1 51.1 52.1 52.2 52.3 52.4 52.5 52.6 53.1 54.1 55.1 55.2 56.1 57.1 57.2 58.1 59.1 59.2 60.1 61.1 61.2 62.1 63.1 64.1 64.2 65.1 66.1 66.2 67.1 68.1 69.1 70.1 71.1 72.1 73.1 74.1 75.1 76.1 77.1 77.2 77.3 78.1 79.1 80.1 81.1 81.2 82.1 83.1 83.2 84.1
Table of Contents Factors Categories GENERAL Legislation Administration Request for Refunds Categories of Refund Factors affecting the amount of Refund Interest on certain Refunds Payment of Refund after death Lost Cheques Special Collection System GENERAL Refunds of PRSI are made to employers and employees where contributions have been paid in error. Cases where a decision is required on the correct rate of PRSI contribution are referred to the Department's Scope Section. In cases where a refund is due, amendments to the social insurance record of the person involved may be required. In addition, any refund made to a person where PRSI or the class of PRSI was incorrectly paid will take account of any benefit paid as a result of the incorrect PRSI and any such benefit incorrectly paid may be deducted from the refund of the person involved. Most refunds arise as a result of people paying at the incorrect rate and relate mainly to the following: company directors whose class of insurance changes from Class A to Class S; employees over 66 years* who continue to pay the full PRSI rate applicable to their employment; and permanent and pensionable employees of Local and Public Authorities who have paid at an incorrect PRSI rate. In these cases employers may not be aware of the employee's status, resulting in the wrong rate of PRSI being deducted. When this is discovered refunds are applied for and granted. With effect from 1 January 2010, an application for the return of PRSI contributions must be made within four years of the last day of the contribution year in respect of which the contributions concerned were paid. The legislation governing this four year limitation is contained in section 8 of the Social Welfare & Pensions (No. 2) Act 2009, which allowed for the insertion of a new section 38A to the Social Welfare Consolidation Act 2005. * Employees who continue in employment after the age of 66 should pay PRSI at Class J. Legislation The statutory provisions relating to the refund of PRSI contributions are contained in: - Chapter 6 of Part 2 of the Social Welfare Consolidation Act, 2005. - Chapter 2 of Part III of the Social Welfare (Consolidated Contributions and Insurability) Regulations, S.I. No. 312 of 1996, as amended by the Social Welfare (Consolidated Contributions and Insurability) (Amendment) (No. 2) (Refunds) Regulations, 1997 (S.I. 291 of 1997), the Social Welfare (Consolidated Contributions and Insurability) (Amendment) (Refunds) Regulations, 2002 (S.I. 268 of 2002), and the Social Welfare (Consolidated Contributions and Insurability) (Amendment) (No. 1) (Refunds) Regulations, 2003 (S.I. 698 of 2003). Administration In cases where the refund is due to - a change of class of contribution, - errors in calculation, - PRSI paid in error where certain exemptions apply such as in maintenance payments or Maternity Benefit or Illness Benefit cases, claims for refunds should be made in writing and a copy of the P60 for the previous tax year should be sent to: PRSI Refunds Section, Department of Social Protection, Oisin House, 212-213 Pearse Street, Dublin 2. In cases where the refund is due to Special Contributors (see paragraph 10 following) claims for refunds should be made in writing and a copy of the P60 for the previous tax year should be sent to: PRSI Special Collection Section, Social Welfare Services, Cork Road, Waterford. PRSI refunds are also due where pension contributions, e.g. PRSA, RAC and AVC, are made other than through a scheme provided by an employer. Prior to making a claim for a pension PRSI refund to the Office of the Collector-General, an application for a refund of tax on the pension contribution must be made to the applicant's tax district at the end of the tax year. Claims for refunds in respect of pension contributions should be made in writing and a copy of the P60 for the tax year to which the claim relates should be sent to: Customer Services Section, Office of the Collector-General, Sarsfield House, Limerick. Request for Refunds Requests for refunds can be initiated by a Client, his/her Employer, his/her Accountant, the Department's Pensions Services Office in Sligo, the Department's Scope Section or the Revenue Commissioners. Applications for refunds cannot be made earlier than the last day of the contribution year in respect of which the contributions were paid. An application form requesting the details of the refund will be sent to the client or it may be downloaded from the Department's website. In addition to the enquiry to the client, Refunds Section may also request other relevant information from the person's employer, for example, an original P60 form given at the end of the tax year by the employer to the employee in respect of the previous tax year, a P35 end of year return by the employer to the Revenue Commissioners, or a statement of earnings in respect of each class of contribution where more than one class was paid in a contribution year. In cases where the person is over the age of 66 and where the date of birth has not been recorded as verified on the Department's records, a birth certificate is required in order to process the refund due to the client and his/her employer. If an employer fails to respond to a request for information, a Social Welfare Inspector may visit the employer to obtain the relevant information. Categories of Refund (a) Pension Element Refund Compulsory Social Insurance ( PRSI) for employees commenced in 1953 and for the self-employed in 1988. The pension element of the contributions paid by both employed and self-employed contributors may be refunded in the case of contributors who entered insurable employment either as employees or self- employed after they had attained the age of 56 and who have no entitlement to a State Pension (Contributory). (b) PRSI Contributions paid at the wrong rate Where contributions have been paid at an incorrect Class or sub-Class of PRSI a refund of the excess PRSI contribution is made. For example:- (i) Persons in self-employment who paid PRSI contributions through the PAYE system at an incorrect rate (i.e. where Class A was paid instead of Class S). (ii) Persons in respect of whom the Class A rate of contribution was paid instead of Class J. [Note: The Class J rate is payable in respect of employees aged 66 years or more; or employees whose total weekly earnings are less than 38.00. In addition, Class J applies to Public Servants who are insurable at the modified (Class B, C or D rates of PRSI) in respect of any concurrent second employments]. (c) PRSI Contributions paid in error (i) Persons in self-employment who paid PRSI contributions through self-assessment at an incorrect rate. Class S contributions are sometimes paid in error. (ii) Persons who paid voluntary contributions after the expiry of the statutory time limit (more that 12 months after the end of the contribution year to which they relate). (iii) Persons who paid voluntary contributions and later became liable to pay compulsory PRSI for the year in question. (iv) No PRSI contributions are payable in respect of persons aged under 16 years. Sometimes Class A or J contributions are paid in error. (d) Maintenance Payments In the case of a separated person who makes an enforceable maintenance payment, PRSI is levied at the point at which it is earned as part of the person's earnings/income and also as income in the hands of the receiving spouse. To prevent a double payment of PRSI in such cases, Section 37 of the Social Welfare Consolidation Act 2005 provides for the return of social insurance contributions to the maintenance payer from 6 April 2000. (e) Exemptions from PRSI Liability (i) Persons issued with E101/A1 certificates as migrant workers within the EU or non- EU nationals on temporary assignment to Ireland may be exempt from paying PRSI contributions. (ii) Employer Exemption Scheme - Employers who qualify under this scheme and who hold exemption certificates issued by the Department may be entitled to a refund of the employer's element of any PRSI contributions paid in error. Factors affecting the amount of Refunds The following amounts shall be deducted from refunds: - The amount of any contributions paid in error. - An amount equivalent to the amount of any benefit paid to a client by reason of such contributions having been paid in error. - An amount equal to the amount of any outstanding PRSI liability. A deduction may also be made from an employee PRSI refund in respect of an outstanding debt owing to the Department or from an employer PRSI refund in respect of a debt created by the payment of redundancy or insolvency from the Social Insurance Fund. Interest on Certain Refunds Article 80 (1) of S.I. 312 of 1996 provides for the payment of interest on refunds paid in cases where the refund is in respect of the pension element of the PRSI contribution and where there is no entitlement to a State Pension (Contributory) or a State Pension (non-Contributory)[see paragraph 5(a) above]. The interest is calculated by reference to changes in the Consumer Price Index. There is no provision for interest to be paid on any other types of refunds. Payment of Refund after death On the death of an insured person, a refund due in the name of that person may be claimed by his/her beneficiaries, personal representatives, next-of-kin, creditors or other such persons as deemed by the Department to be beneficially entitled. Lost Cheques Cheques for refunds that are mislaid, stolen or destroyed are cancelled and the client is asked to forward written notification of the loss to PRSI Refunds Section. On completion of an indemnity form by the client a duplicate cheque can then issue. Special Collection System PRSI contributions for employees whose employment is insurable under Irish social security legislation and who do not come within the PAYE income tax system are collected through the Special Collection system of the Department of Social Protection in Waterford. Categories catered for by this collection system include Health Board Home Helps, Sub Postmasters, Social Welfare Branch Managers, locally employed non-diplomatic Embassy employees and Irish workers temporarily posted abroad. If it is established after the examination of end of year returns that remittances of PRSI contributions were paid incorrectly to Special Collection Section, refunds are paid to the employer/employee by the Special Collection Section.
1.1 2.1 3.1 4.1 5.1 6.1 7.1 8.1 9.1 10.1 11.1 12.1 13.1 14.1 15.1 16.1 17.1 18.1 19.1 20.1 21.1 22.1 23.1 24.1 25.1 26.1 27.1 28.1 29.1 30.1 31.1 32.1 33.1 34.1 34.2 35.1 36.1 37.1 37.2 38.1 39.1 39.2 40.1 40.2 40.3 41.1 42.1 43.1 44.1 45.1 46.1 47.1 48.1 49.1 50.1 51.1 52.1 53.1 54.1 55.1 56.1 57.1 58.1 59.1 60.1 61.1 62.1 62.2 63.1 63.2 63.3 64.1 65.1 66.1 66.2 67.1 67.2 67.3 68.1 69.1 69.2 69.3 70.1 71.1 71.2 72.1 73.1 74.1 75.1 76.1 77.1 77.2 78.1 79.1 79.2 80.1 81.1 81.2 82.1 82.2 83.1 84.1 85.1 86.1 87.1 87.2 87.3 88.1 89.1 89.2 90.1 91.1 91.2 92.1 93.1 94.1 95.1 96.1 97.1 98.1 99.1 100.1 101.1 102.1 103.1 103.2 104.1 104.2 104.3 105.1 105.2 105.3 106.1 106.2 107.1 108.1 109.1 110.1 111.1 112.1 113.1 114.1 115.1 116.1 117.1 118.1 119.1 120.1 121.1 122.1 123.1 124.1 125.1 126.1 127.1 128.1 129.1 130.1 130.2
- Cé a íocann Árachas Sóisialta Pá-Choibhneasta (ÁSPC) féinfhostaithe? - Cé atá eisiata ó ÁSPC féinfhostaithe a íoc? - Cé mhéid a ranníocann daoine féinfhostaithe i gcomparáid le fostaithe? - Cén fáth a n-íocann daoine féinfhostaithe ráta níos ísle de ÁSPC? - Cén sochair a thugtar do dhaoine féinfhostaithe mar chúiteamh, agus conas atá iad seo i gcomparáid le sochair ranníocóirí fostaithe? - Cén "toradh ar infheistíocht" a fhaigheann ranníocóirí féinfhostaithe as ÁSPC? - An féidir le daoine féinfhostaithe cáiliú do shochar cuardaitheora poist? - Cé mhéid ar ghá d’oibrithe féinfhostaithe a ranníoc chun a mhacasamhail de shochair a fháil a fhaigheann oibrithe fostaithe? - Cén tacaíochtaí eile atá ar fáil do dhaoine féinfhostaithe? - Conas a chuirtear an tástáil mhaoine ar liúntas cuardaitheora poist i bhfeidhm ar dhaoine féinfhostaithe? - Cad iad ranníocaíochtaí deonacha agus cén ráta ranníocaíochtaí deonacha an féidir le daoine féinfhostaithe a íoc? - Cén cumhdach a sholáthróidh ranníocaíochtaí deonacha? - Cad é cuspóir an Athbhreithnithe Achtúirigh ar an gCiste Árachais Shóisialaigh agus cad a inseoidh an t-athbhreithniú dúinn? Cé a íocann Árachas Sóisialta Pá-Choibhneasta (ÁSPC) féinfhostaithe? Tá gach duine atá féinfhostaithe atá 16 bliana d’aois nó níos sine, agus atá faoi aois inphinsin (66 bliain faoi láthair) a bhfuil ioncam nó luach saothair inríofa €5,000 nó níos mó sa bhliain, faoi dhliteanas árachas éigeantach sóisialta a íoc ar Aicme S. Áirítear leis seo: - daoine gairmiúla (mar shampla, dochtúirí, fiaclóirí, aturnaetha, etc.) - trádálaithe aonair, daoine i mbun gnó leo féin nó i gcomhpháirtíocht, feirmeoirí, reiligiúnaigh, conraitheoirí, fochonraitheoirí - daoine a bhfuil ioncam acu ó infheistíochtaí, cíosanna nó íocaíochtaí cothabhála - fostaithe atá féinfhostaithe chomh maith i gceird nó i ngairm - stiúrthóirí cuideachta, agus daoine eile, a íocann a gcáin tríd an gcóras ÍMAT ach nach gcaitear leo mar fhostaithe i dtaobh cuspóirí árachais shóisialta - ealaíontóirí agus feighlithe leanaí áirithe ar thug na Coimisinéirí Ioncaim díolúine dóibh ó cháin ioncaim Cé atá eisiata ó ÁSPC féinfhostaithe a íoc? Tá catagóirí áirithe de dhaoine eisiata ó ÁSPC Aicme S a íoc. Seo a leanas roinnt samplaí: - gaolta an duine fhéinfhostaithe (seachas céilí nó páirtnéirí sibhialta) a chabhraíonn leis an ngnó a reáchtáil, ach nach comhpháirtithe gnó iad - daoine a bhfuil ioncam inríofa bliantúil níos lú ná €5,000 acu - daoine a íocann ranníocaíochtaí ar Aicme A agus arb é an t-aon ioncam féinfhostaithe atá acu ná ioncam neamhthuillte ar nós úis nó cíosa - daoine a bhfuil pinsean gairme á fháil acu arb é an t-aon ioncam féinfhostaithe atá acu ná ioncam neamhthuillte ar nós úis nó cíosa - daoine a bhfuil liúntas réamhscoir á fháil acu ar bhonn leanúnach - daoine nach bhfuil gnáthchónaí sa Stát orthu a bhfuil ioncam neamhthuillte acu Cé mhéad a ranníocann daoine féinfhostaithe i gcomparáid le fostaithe? Tá oibrithe féinfhostaithe faoi dhliteanas ÁSPC a íoc ar ráta Aicme S 4%. Íocann fostaithe atá faoi dhliteanas ÁSPC a íoc ar ráta Aicme A 4%. Anuas air sin, déanann a bhfostóirí ranníocaíocht ÁSPC 10.75% i dtaca lena bhfostaithe, agus mar gheall air sin, eascraíonn comhráta 14.75% in aghaidh an fhostaí faoi ráta iomlán ÁSPC Aicme A. (I gcás fostaithe a thuilleann níos lú ná €356 sa tseachtain, is é 4.25% ráta ÁSPC an fhostóra). Nóta: Meastar gurb ionann ranníocaíochtaí ó Stiúrthóirí féinfhostaithe agus 1.97% de ranníocaíochtaí Sceideal E i ndiaidh gur tugadh faoi chleachtas ceaptha i Lúnasa 2009, i dtaca le sonraí faoi fháltais 2007. Cén fáth a n-íocann daoine féinfhostaithe ráta níos ísle de ÁSPC? Tá dualgas ar gach oibrí, idir oibrithe fostaithe agus féinfhostaithe, ranníocaíochtaí ÁSPC a íoc mar chéatadán dá n-ioncam pearsanta inríofa. Soláthraíonn na ranníocaíochtaí seo teidlíocht do réimse d’íocaíochtaí teagmhasbhunaithe faoi scéimeanna éagsúla árachais shóisialta, pinsin ina measc. Léiríonn an réimse sochar agus pinsean ar féidir le grúpaí éagsúla oibrithe teidlíocht a dheimhniú dóibh na rioscaí a bhaineann le cineál a gcuid oibre. Léiríonn seo, ar a uain sin, ráta na ranníocaíochta atá iníoctha. Tá daoine féinfhostaithe faoi dhliteanas ÁSPC a íoc ar ráta Aicme S 4% agus, dá thoradh sin, bíonn siad i dteideal réimse níos cúinge de shochair a fháil ná fostaithe ginearálta, a íocann, i dteannta a bhfostóirí, ranníocaíocht iomlán árachais shóisialta 14.75%, faoi ráta iomlán ÁSPC Aicme A. Níl oibrithe féinfhostaithe faoi árachas i leith sochair ghearrthéarmacha, ar nós íocaíochtaí breoiteachta agus cuardaitheora poist – ní bhíonn iad seo ar fáil ach do dhaoine atá cumhdaithe ag ÁSPC Aicmí A, E, H agus P. Léiríonn seo an gá atá le cumhdach do na teagmhais éagsúla, an ráta ranníocaíochtaí a íocann daoine féinfhostaithe, an phraiticiúlacht a bhaineann le rochtain ar íocaíochtaí gearrthéarmacha a riaradh agus a rialú agus an córas bliantúlaithe ranníocaíochtaí a mbaineann na daoine céanna seo taitneamh as. Tá córas de shocruithe ar leith d’oibrithe fostaithe agus féinfhostaithe laistigh de chomhthéacs árachais shóisialta coitianta i gcórais eile coimirce sóisialaí Eorpacha. Cén sochair a thugtar do dhaoine féinfhostaithe mar chúiteamh, agus conas atá iad seo i gcomparáid le sochair ranníocóirí fostaithe? Soláthraíonn ÁSPC Aicme S cumhdach don mhéid a leanas: - Pinsean (ranníocach) baintrí, baintreach fir nó páirtnéara shibhialta mharthanaigh - Íocaíocht chaomhnóra (ranníocach) - Pinsean stáit (ranníocach) - Sochar máithreachais - Sochar uchtaíoch Soláthraíonn ÁSPC Aicme A cumhdach don mhéid a leanas: - Sochar cuardaitheora poist - Sochar breoiteachta - Sochar sláinte agus sábháilteachta - Sochar máithreachais - Sochar uchtaíoch - Pinsean easláine - Pinsean (ranníocach) baintrí, baintreach fir nó páirtnéara shibhialta mharthanaigh - Íocaíocht chaomhnóra (ranníocach) - Pinsean stáit (ranníocaíoch) - Sochar cóireála - Sochar díobhálacha ceirde - Liúntas cúramóra Cén 'toradh ar infheistíocht' a fhaigheann ranníocóirí féinfhostaithe as ÁSPC? Sochar an-luachmhar, go háirithe, atá sa phinsean stáit (ranníocach). Is é an ráta reatha uasta den phinsean stát (ranníocach) €230.30 sa tseachtain nó beagnach €12,000 sa bhliain; ní áirítear leis seo luach na méaduithe (ar a ndéantar tástáil mhaoine) do dhaoine fásta cáilithe, nó sochair bhreise eile a d’fhéadfadh faighteoirí a fháil chomh maith. Is é an costas margaidh atá ar bhlianacht atá nasctha le boilsciú ag a bhfuil sochair thosaigh €12,000 sa bhliain os cionn €300,000. Ní ghabhann aon sochair ghaolmhara marthanóra leis an luach seo, atá ar fáil leis an bpinsean stáit. Ba cheart a thabhairt faoi deara gur tháinig méadú ar an bpinsean stáit (ranníocach) de bhreis ar an mborradh a tháinig ar bhoilsciú agus ar thuillimh i gcaitheamh na tréimhse a fhad le 2010 agus is iad is fearr a chuireann blianachtaí ar fáil ná méaduithe a bhaineann le boilsciú i bpraghsanna do thomhaltóirí. Féadtar a thabhairt faoi deara, in 2008, bhí ioncaim níos lú ná €5,000 ag 90% de ranníocóirí féinfhostaithe – agus mar gheall air sin, fad a bhí teidlíocht á cruthú acu don phinsean stáit, bheadh ranníocaíochtaí níos lú ná €1,500 sa bhliain íoctha ag gach duine de na ranníocóirí seo – i bhformhór na gcásanna bheadh i bhfad ní ba lú íoctha acu. An féidir le daoine féinfhostaithe cáiliú do shochar cuardaitheora poist? Íocann daoine féinfhostaithe ÁSPC ar Aicme S, nach soláthraíonn cumhdach do shochar cuardaitheora poist. Má d’oibrigh siad mar fhostaí le ceithre bliana anuas, áfach, b’fhéidir go bhfuil dóthain ÁSPC ar Aicme A, H nó P íoctha acu chun cáiliú do shochar cuardaitheora poist agus ba cheart dóibh iarratas a dhéanamh ar a nOifig Áitiúil Leasa Shóisialaigh ar an íocaíocht seo. B’fhéidir go bhfuil siad i dteideal sochar cuardaitheora poist a fháil maidir leis na laethanta dífhostaíochta, a fhad agus a shásaíonn siad coinníollacha na scéime. Cuirtear san áireamh a leibhéal tiomantais don ghnó i dtaobh na laethanta nach bhfuil siad ag oibriú. Mar shampla, má bhí orthu lá a chaitheamh ag plé leis na cuntais nó ábhair a cheannach, chaithfí leis seo mar lá fostaíochta. Cé mhéid ar ghá d’oibrithe féinfhostaithe a ranníoc chun a mhacasamhail de shochair a fháil a fhaigheann oibrithe fostaithe? Gearrtar ráta 4% den ioncam inríofa os cionn €5,000 nó €500 sa bhliain, pé ceann is mó, ar ranníocaíochtaí féinfhostaithe. Íocann fostaithe Aicme A a cháilíonn do gach sochar ÁSPC ar ráta 4%. Anuas air sin, déanann a bhfostóirí ranníocaíocht ÁSPC 10.75% i dtaca lena bhfostaithe, agus mar gheall air sin, eascraíonn comhráta 14.75% in aghaidh an fhostaí faoi ráta iomlán ÁSPC Aicme A. (I gcás fostaithe a thuilleann níos lú ná €356 sa tseachtain, is é 4.25% ráta ÁSPC an fhostóra). Bheadh impleachtaí suntasacha airgeadais ag aon athruithe a dhéanfaí ar an gcóras ÁSPC chun an réimse iomlán sochair árachais shóisialta, sochar cuardaitheora poist san áireamh, a shíneadh chuig daoine féinfhostaithe agus bheadh breithniú le déanamh orthu i gcomhthéacs ardú i bhfad níos suntasaí ar an ráta de ranníocaíocht atá iníoctha. Cuid de scóip an Athbhreithnithe Achtúirigh ar an gCiste Árachais Shóisialaigh amhail an 31 Nollaig 2010 ba ea na himpleachtaí fadtéarmacha costais i leith an Chiste Árachais Shóisialaigh agus na rátaí meá ar mheá ranníocaíochta (fostóir, fostaí agus féinfhostaithe) a theastaigh chun pinsin easláine a sholáthar d’oibrithe féinfhostaithe agus chun íocaíochtaí sochar cuardaitheora poist a sholáthar d’oibrithe féinfhostaithe a thuar. Ina theannta sin, chuir an Grúpa Comhairleach um Cháin agus Leas Sóisialach tús lena scrúdú ar na saincheisteanna a bhí i gceist chun cumhdach árachais shóisialta a sholáthar do dhaoine féinfhostaithe lena dheimhniú cibé acu an bhfuil nó nach bhfuil an cumhdach sin indéanta agus inbhuanaithe i dtaobh cúrsaí airgeadais de. Cabhróidh scrúdú mionsonraithe ar thorthaí an Athbhreithnithe Achtúirigh ar an gCiste Árachais Shóisialaigh agus ar Thuarascáil an Ghrúpa Chomhairligh um Cháin agus Leas Sóisialach chun an ráta ranníocaíochta a dheimhniú a theastódh má chinntear go bhfuil sé indéanta cumhdach a shíneadh le haghaidh sochair ghearrthéarmacha do dhaoine féinfhostaithe. Cén tacaíochtaí eile atá ar fáil do dhaoine féinfhostaithe? Mar aon leis na sochair a luaitear ag 4 thuas, b’fhéidir go mbeidh daoine féinfhostaithe atá dífhostaithe nó a bhfuil breoiteacht nó míchumas orthu i dteideal íocaíocht a fháil ar a ndéantar tástáil mhaoine, ar nós liúntas cuardaitheora poist, cúnamh feirme, liúntas míchumais nó liúntas leasa forlíontach. Sa chás go gcomhlíonann duine féinfhostaithe na coinníollacha cuí cáilitheachta agus go sásaíonn siad an tástáil ábhartha mhaoine, bíonn siad i dteideal na híocaíochtaí seo a fháil ar an mbealach céanna le daoine nach raibh ach ina bhfostaithe riamh. Féadfaidh daoine féinfhostaithe nach bhfuil dóthain ioncaim á thuilleamh acu a thuilleadh dá n-obair leanúint ag oibriú agus cáiliú do liúntas cuardaitheora poist, a fhad agus a shásaíonn siad an tástáil mhaoine agus coinníollacha cáilitheacha eile. Féadfaidh duine ar bith, idir dhaoine féinfhostaithe agus daoine eile, a bhfuil riachtanais phráinneacha tacaíochta ioncaim acu iarratas a dhéanamh ar liúntas leasa forlíontach ar a ndéantar tástáil mhaoine. Déantar cinneadh, agus íoctar os cionn 95% de na hiarratais ar an liúntas seo laistigh de sheachtain. Conas a chuirtear an tástáil mhaoine ar liúntas cuardaitheora poist i bhfeidhm ar dhaoine féinfhostaithe? Féadfaidh duine féinfhostaithe iarratas a dhéanamh ar liúntas cuardaitheora poist má bhíonn siad féinfhostaithe mar thoradh ar dhúnadh a ngnólachta nó má tá an oiread sin de laghdú tagtha ar an méid oibre atá á fáil acu nach soláthraíonn sé dóthain ioncaim dóibh a thuilleadh. Anuas air sin, cuireadh an fhoireann sa Roinn ar an eolas, chomh maith, nár cheart go molfaí do chustaiméir féinfhostaithe riamh chun díchlárú ó bheith féinfhostaithe, mar gheall go n-imreodh seo tionchar diúltach ar na deiseanna a bheadh acu chun féinfhostaíocht a bhaint amach sna blianta amach anseo. I bhformhór na gcásanna siúd, déanfaidh cigire Leasa Shóisialaigh iad a chur faoi agallamh lena maoin a dheimhniú. Foráiltear sa reachtaíocht gurb é ioncam an duine sna 12 mhí amach romhainn an bonn atá lena maoin. Cé go n-úsáidtear an t-ioncam ó na 12 mhí roimhe seo chun meastachán a dhéanamh ar ioncam dóchúil an duine amach anseo, áfach, ní hé go nglactar leis go nginfear an leibhéal céanna ioncaim an bhliain ina dhiaidh sin, agus cuirtear an fhéidearthacht san áireamh go dtiocfadh athrú suntasach anuas nó aníos ar ioncam. Moladh do Chigirí Leasa Shóisialaigh gur cheart dóibh an t-eolas atá acu ar choinníollacha áitiúla geilleagracha a chur i bhfeidhm chun measúnú cothrom a dhéanamh ar ioncam duine ón bhféinfhostaíocht sna 12 mhí amach romhainn, agus chuir an Roinn lámhleabhar de cheisteanna tipiciúla i dtoll a chéile a d’fhéadfadh bheith áisiúil do chigirí i gcaitheamh chéim an agallaimh in imscrúduithe áirithe. Tá iad seo in ainm is cabhrú le cigire tuairim eolach a bhaint amach ar an staid iarbhír trádála agus ar leibhéal ioncaim an ghnólachta nó an fhiontair. Má chuir duine féinfhostaithe deireadh lena bhféinfhostaíocht, agus mura bhfuil aon ionchas réasúnta acu chun aon ioncam a dhíorthú ón bhfoinse seo sna 12 mhí amach rompu, níor cheart measúnú a dhéanamh orthu i dtaobh maoine ón bhféinfhostaíocht. Measúnú ar mhaoin atá díorthaithe ón bhféinfhostaíocht ar mhaithe le cuspóirí liúntas cuardaitheora poist - Glactar leis gurb é maoin chustaiméara ón bhféinfhostaíocht an glanioncam measta a thuillfidh siad ón ngnólacht nó ón bhfiontar, feirmeoireacht san áireamh, sna 12 mhí amach romhainn. - Roinntear an glanioncam measta bliantúil faoi 52 ansin, agus suimítear é le haon mheasúnú a dhéantar ar mhaoin sheachtainiúil ó fhoinse/fhoinsí eile (sa chás gurb infheidhme), agus asbhaintear an mhaoin iomlán sheachtainiúil ón ráta ábhartha uasta seachtainiúil d’íocaíocht a oireann do mhéid an teaghlaigh. - Tá ollioncam lúide gach costas dlisteanach gnó (agus sa chás gurb infheidhme, costais dheimhnithe) i gceist le glanioncam measta bliantúil. Níl aon liosta críochnúil ann de chostais is féidir a chur i gcuntas, ach ní mór go dtabharfar faoi deara go mbaineann gach ceann go heisiach leis an bhfiontar gnó. Sa chás go n-áirítear le costas sonraithe úsáid gnó agus phríobháideach araon, e.g. costais iompair nó fóntais, déanfaidh an Cigire Leasa Shóisialaigh céatadán cuí den chostas a chionroinnt ar an ngnólacht agus asbhainfear an tsuim seo ón ollioncam measta. - Níl aon athruithe a bhfuiltear feasach orthu nó aon athruithe ionchasacha ar chúinsí i gceist anseo, is gnách go n-úsáidtear an glanioncam a fuarthas sna 12 mhí roimhe sin mar tháscaire i leith an leibhéil ghnó agus an ghlanbhrabúis mheasta do na 12 mhí ina dhiaidh sin. - Má léiríonn na cuntais ioncaim agus chaiteachais do na 12 mhí roimhe seo cur chun donais marthanach agus incriminteach i gcaitheamh tréimhse ama, cuirtear san áireamh sa ghlanioncam tuartha do na 12 mhí ina dhiaidh sin trádáil laghdaitheach. Dá réir, déantar an glanioncam measta, agus an tástáil mhaoine iarmharach, a laghdú ar bhonn comhréireach. (Ar an gcuma chéanna, cuirtear aon mhéadú ionchasach ar an ngnólacht i gcuntas, cé gur dhócha go ndéanfaí athbhreithniú luath ar an tástáil mhaoine faoina leithéid de chúinsí). - Sa chás go ndeimhnítear gur stop an gnólacht ag trádáil, ní dhéantar measúnú ar aon mhaoin ar bhonn leanúnach ón ngnólacht sin. - Sa chás go dtagann athrú ar chás duine fhéinfhostaithe i ndiaidh go ndearna siad éileamh tosaigh ar liúntas cuardaitheora poist, féadfaidh siad iarratas a dhéanamh go ndéanfar athbhreithniú ar a maoin. Anuas air sin, is faoin duine aonair atá sé, má tá sé nó sí míshásta leis an maoin a measúnaíodh, chun achomharc a dhéanamh leis an Oifig Achomhairc Leasa Shóisialaigh. Cad iad ranníocaíochtaí dheonach agus cén ráta ranníocaíochtaí deonacha an féidir le daoine féinfhostaithe a íoc? Ranníocaíochtaí Árachas Sóisialta Pá-Choibhneasa (ÁSPC) iad ranníocaíochtaí deonacha is féidir leat a roghnú a íoc má tá tú idir aois 16 agus 66 bliain agus mura gcumhdaítear thú a thuilleadh ag ÁSPC éigeantach i dtaobh fostaíocht inárachais, féinfhostaíochta nó ranníocaíochtaí creidiúnaithe. Féadfaidh ranníocaíochtaí deonacha a íoc cabhrú le do theidlíochtaí ranníocacha pinsin a choimeád nó a fheabhsú. D’fhonn go gceadófar thú bheith mar ranníocóir deonach: - ní mór go bhfuil ar a laghad 260 seachtain (féach thíos) de ÁSPC íoctha faoi ÁSPC éigeantach i bhfostaíocht nó i bhféinfhostaíocht, - ní mór go ndéantar iarratas laistigh de 12 mhí tar éis dheireadh na bliana ranníocaíochta inar íoc tú an ÁSPC éigeantach deireanach nó ina raibh ranníocaíocht chreidiúnaithe (‘creidmheas’) agat, agus - ní mór go gcomhaontaíonn tú chun ranníocaíochtaí deonacha a íoc ó thús na seachtaine ranníocaíochta a leanann an tseachtain inar íoc tú do ÁSPC éigeantach den uair dheireanach nó ina raibh ranníocaíocht chreidiúnaithe agat. *Má tá iarratas a dhéanamh agat go ndéanfar ranníocóir deonach díot: - an 6 Aibreán 2013, nó ina dhiaidh, beidh ort ÁSPC 364 seachtain a bheith íoctha agat, - an 6 Aibreán 2014, nó ina dhiaidh, beidh ort ÁSPC 468 seachtain a bheith íoctha agat - an 6 Aibreán 2015, nó ina dhiaidh, beidh ort ÁSPC 520 seachtain a bheith íoctha agat Deimhnítear i gcónaí ráta na ranníocaíochtaí deonacha i gcónaí ag an ráta deireanach de ranníocaíocht ÁSPC a d’íoc an duine. Tá trí ráta éagsúla de ranníocaíochtaí deonacha ann. Ardráta: Tá an ráta seo iníoctha má bhí an ranníocaíocht ÁSPC dheireanach a íocadh ar Aicme A, E nó H. Is ionann an tsuim atá iníoctha i ngach bliain ranníocaíochta agus 6.6% den ioncam inríofa faoi láthair sa bhliain ranníocaíochta roimhe sin. Is í an íocaíocht íosta bhliantúil €500.00. Ísealráta: Tá an ráta seo iníoctha má bhí an ranníocaíocht ÁSPC dheireanach a íocadh ar Aicme B, C nó D. Is ionann an tsuim atá iníoctha i ngach bliain ranníocaíochta agus 2.6% den ioncam inríofa faoi láthair sa bhliain ranníocaíochta roimhe sin. Is í an íocaíocht íosta bhliantúil €250.00. Ráta Speisialta: Tá an ráta seo iníoctha má bhí an ranníocaíocht ÁSPC dheireanach a íocadh ar Aicme S – féinfhostaithe. Is ionann an tsuim atá iníoctha faoi láthair agus €500.00 sa bhliain. Cén cumhdach a sholáthróidh ranníocaíochtaí deonacha? Soláthraíonn ranníocaíochtaí deonacha cumhdach do shochair fhadtéarmacha amháin, ar nós pinsin ranníocacha. Féadfaidh ranníocaíochtaí deonacha ardráta cumhdach a sholáthar don mhéid a leanas: - Pinsean stáit (ranníocach) - Pinsean ranníocach baintrí, baintreach fir no páirtnéara shibhialta mharthanaigh - Íocaíocht chaomhnóra (ranníocach) Féadfaidh ranníocaíochtaí deonacha ísealráta cumhdach a sholáthar don mhéid a leanas: - Pinsean ranníocach baintrí, baintreach fir no páirtnéara shibhialta mharthanaigh - Íocaíocht chaomhnóra (ranníocach) Soláthraíonn ranníocaíochtaí deonacha ráta speisialta (iad siúd a íocann daoine a bhí féinfhostaithe roimhe seo agus iad siúd a íocann ÁSPC ar Aicme S) cumhdach don mhéid a leanas: - Pinsean stáit (ranníocach) - Pinsean ranníocach baintrí, baintreach fir no páirtnéara shibhialta mharthanaigh - Íocaíocht chaomhnóra (ranníocach) Cad é cuspóir an Athbhreithnithe Achtúirigh ar an gCiste Árachais Shóisialaigh agus cad a inseoidh an t-athbhreithniú dúinn? Foráiltear san Acht Leasa Shóisialaigh (Comhdhlúthú), 2005 chun tabhairt faoi athbhreithnithe achtúireacha ar an gCiste, mar seo a leanas: "10 - (1) Cuirfidh an tAire faoi deara – - (a) go ndéanfaidh na daoine siúd athbhreithnithe achtúireacha ar chúinsí airgeadais an Chiste Árachais Shóisialaigh a chinnfidh an tAire ar mhaithe leis an méid a dheimhniú ar féidir súil a bheith leis go bhfreastalóidh an Ciste, san fhadtéarma, ar éilimh i dtaca le sochair agus íocaíochtaí eile a íoc, agus aird, go háirithe, ar leordhóthanacht nó neamh-leordhóthanacht na ranníocaíochtaí chun tacú le sochair agus le híocaíochtaí eile agus na ceisteanna eile siúd a mheasann an tAire atá ábhartha a dhéanann difear do chúinsí airgeadais reatha agus amach anseo an chiste. Cuireann an t-athbhreithniú faisnéis ar fáil d’fhorbairt beartais idir gearrthéarmach agus meántéarmach agus fadtéarmach araon maidir leis an gCiste Árachais Shóisialaigh go ginearálta. Soláthróidh an t-athbhreithniú faisnéis maidir leis an méid a leanas: - an t-easnamh sa Chiste Árachais Shóisialaigh - an leibhéal d’fhóirdheontas ón Státchiste a theastaíonn chun leibhéil reatha íocaíochta a choimeád - an luach ar airgead a soláthraíodh do ranníocóirí éagsúla leis an gciste - tuartha a léiríonn roghanna éagsúla beartais Cuid de scóip an Athbhreithnithe Achtúirigh ar an gCiste Árachais Shóisialaigh amhail an 31 Nollaig 2010 ba ea na himpleachtaí fadtéarmacha costais i leith an Chiste Árachais Shóisialaigh agus na rátaí meá ar mheá ranníocaíochta a theastaigh chun pinsin easláine a sholáthar d’oibrithe féinfhostaithe agus chun íocaíochtaí sochar cuardaitheora poist a sholáthar d’oibrithe féinfhostaithe a thuar. Tá an Tuarascáil seo foilsithe le déanaí agus tá fáil uirthi ar 'www.welfare.ie'.