http___www.pobal.org_gaeilge_rights_the-irish-language-act__1.xml
1.1 2.1 3.1 4.1 5.1 5.2 6.1 6.2 6.3 6.4 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 9.1 9.2 10.1 11.1 12.1 12.2 12.3 12.4 13.1 13.2 13.3 13.4 13.5 13.6 13.7 14.1 15.1
Arlene Foster Leader DUP Stormont Dear Mrs Foster, We are writing this open letter to you to ask you to clarify your party’s stance on the Irish Language Act and to reiterate the reasons for the community-based demand for legislation, reasons also explained by our recent delegation to meet with you and other party members at Stormont. Our delegation included representatives of POBAL, the south and east Belfast Irish language organisation, An Droichead, the Irish Medium education resource centre, An tÁisaonad, and the Armagh Irish language group, Cairde Teo. The Irish language here remains the only primary indigenous language in these islands that is not subject to specific domestic legislative protection. Welsh has been protected by the Welsh Language Act since 1993, and more recently, the legal regime for Welsh has been further developed by the Welsh Language Measure 2011. Scottish Gaelic is now subject to the Gaelic Language (Scotland) Act 2005. The Irish language is also the subject of constitutional protections and the Official Languages Act 2003 in the south. The need for appropriate domestic legislation for the Irish language here is one that has been clear to our community for many years. It has been a consistent demand from Irish speakers for over forty years. It is an issue that POBAL, as the non-governmental independent advocacy organisation for the Irish speaking community in the north, has encountered again and again in different forms in the course of our work. Since our inception, it has been a question that we have consistently raised at all levels of government and in the broader society. This work has also included research into the needs and priorities of our community, training in language awareness and best practice for government, public and community sectors, and the ongoing monitoring of the implementation of current international legislative protections for Irish. We are well aware that legislation is a complex area, and POBAL has sought to build and focus the debate so that the Irish speaking community can move forward with clear, strong and agreed proposals on what is needed. To this end, POBAL has driven forward a consultative process that began in the autumn of 2004. Working with support from Irish speakers in all sectors and all areas, we have organised international conferences and public discussions and the production and distribution of our draft legislative proposals in the document The Irish Language Act Issue II. Our work has been carried out at all times with the invaluable advice and support of a number of highly distinguished experts in international law and human rights. We are particularly grateful to Prof. Robert Dunbar (University of Edinburgh), Prof. Wilson McLeod (University of Edinburgh), Dr. Maurice Hayes, former Head of the NI Civil Service, Prof. Colin H. Williams (University of Cardiff) and Prof Fernand de Varennes (Monckton University, Canada) who have contributed immeasurably to the proposals. POBAL’s Irish Language Act NI document incorporates the views and needs of the Irish speaking community and others who have taken part in the consultative processes and the best international practice on language rights. Among the Irish language groups that have taken part in our various consultations are: An Droichead, Cumann Cultúrtha Mhic Reachtain, Cultúrlann McAdam Ó Fiaich, GESO, Altram, Ionad Uíbh Eachach, Cumann Staire Uí Fhiaich, An Cumann Cluain Árd, An Ceathrú Póilí, Aisling Ghéar, Taca, An Carn, Cumann Cultúrtha Leath Chathail, Gaelphobal an tSratha Báin, Pobal Mhuileann an tSín, Pobal Bhaile an Chaistil, Cairde Teo, An tÁisaonad, Iontaobhas na Gaelscolaíochta, Comhairle na Gaelscolaíochta, In addition to a wide range of schools, local councils and human rights organisations. Our proposals are a powerful, agreed advocacy instrument which contributed to the inclusion in the St Andrews’ Agreement (October 2006), of the following British government commitment: “The Government will introduce an Irish Language Act reflecting on the experience of Wales and Ireland and work with the incoming Executive to enhance and protect the development of the Irish Language.” There have been some important developments since 2006 but also, unfortunately, no similar progress in terms of legislation for the Irish language. There have been three public consultations by government in 2007 and 2014 on the need for Irish language legislation, all of which showed overwhelming and widespread support for the POBAL proposals. Another important development has been the support of international bodies for the introduction of Irish language legislation. These have included the Advisory Committee on the Framework Convention for the Protection of National Minorities (2007, 2011, 2017), the United Nations Committee for Social, Economic and Cultural Rights (2009, 2016), the Committee of Experts on the European Charter for Regional or Minority Languages (2010, 2014) and most recently, in 2017, a further report of the Advisory Committee of the Framework Convention for the Protection of National Minorities listed, amongst the issues for immediate attention, the adoption of ‘appropriate legislation protecting and promoting the Irish language’ and called for the authorities to ‘take measures to ensure progress on language rights’ of persons belong to the Irish-speaking community. POBAL’s legislative proposals continue to have the strong support of the Irish language community, its supporters and those with an interest in building an equal society. The experience of the last ten years has only confirmed our view and that of those who have contributed to the creation of the POBAL proposals, that legislation in the form we recommend is essential, both in terms of satisfying the needs and aspirations of the Irish language community and, also crucially, the legal obligations of the UK. The introduction of the Irish Language Act is an enabling action that will clarify the rights of Irish speakers and the responsibilities of public and government bodies. It will make it easier for individuals to understand and protect their rights and it will enable those working in the government and public sectors to fulfil their duties. It will assist in harmonising indigenous language protections throughout the UK and will help unify equality and rights legislation. In conjunction with the Irish speaking community, and with the generous support of international legal experts, POBAL has presented clear, consistent and realistic proposals. We believe that they will contribute to the enacting, within the near future, of a comprehensive Irish Language Act. Janet Muller POBAL, independent advocacy organisation for the Irish speaking community.
1.1 1.2 1.3 2.1 3.1 3.2 4.1 4.2 4.3 4.4 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.8 6.1 6.2 7.1 8.1 9.1 9.2 9.3 9.4 9.5 9.6 9.7 9.8 10.1 10.2 11.1 12.1 12.2 12.3 12.4 12.5 13.1 13.2 14.1 15.1 15.2 15.3 15.4 15.5 15.6 15.7 16.1 17.1 18.1 19.1 19.2 20.1 20.2 20.3 20.4 21.1 22.1 23.1 24.1 25.1 26.1 28.1 29.1 30.1
Tá POBAL ag díriú ar cheist Acht na Gaeilge TÉ ó bhí 2003 ann. D’éirigh linn tacaíocht gan réamhshampla a mhealladh chugainn le comhairle a chur orainn maidir le samhail reachtaíochta a chuirfeadh san áireamh cuinsí ar leith na Gaeilge ó thuaidh chomh maith leis an chleactas is fearr idirnáisiúnta. Ar na saineolaithe seo, bhí Robert Dunbar (Ollscoil Obar Dheathainn), Wilson McLeod (Ollscoil Dhún Éideann), Colin Williams (Ollscoil Chaerdydd) agus Fernand de Varennes (Ollscoil Murdock, an Astráil). Acht na Gaeilge TÉ – Eisiúnt 2 Sheol an tAire Cultúir, Ealaíon agus Fóillíochta, Carál Ní Chuilín moltaí nuashonraithe POBAL d’Acht na Gaeilge ag ócáid ag an Óstán Stormont, Dé Máirt 26 Meitheam. Dúirt Janet Muller, PF POBAL, ‘Tá muid sásta go raibh an tAire linn le dara heisiúint na cáipéise Acht na Gaeilge TÉ a sheoladh, agus tá súil as againn go gcuideoidh sé léi agus lena Roinn agus iad ag obair i dtreo chur i gcríoch ghealltanas rialtas na Breataine ag Cill Rímhinn maidir le hAcht na Gaeilge don tuaisceart . Dúirt Carál Ni Chuilín, ‘Tá mo Roinn tiomanta de mholtaí d’Acht na Gaeilge a thabhairt chun tosaigh. Tá obair leanúnach ar siúl ag feidhmeannaigh. Le reachtaíocht iomlán a thabhairt isteach, beidh comhaontú de dhíth ón Fheidhmeannas agus ón Tionól. Tá súil agam go n-oibreoidh lucht tacaíochta na Gaeilge ar fad le chéile le fiúntas tacú le hAcht na Gaeilge a chur in a luí ar an Tionól.’ Dúirt Janet, ‘Ag an ócáid, bhí deis an na moltaí nuashonraithe a phlé le painéal de shaineolaithe, Seán Ó Cuirreáin, An Coimisinéir Teanga ó dheas, a labhair faoi obair agus ról s’aige sna 26 chontae agus faoi obair idirnáisiúnta atá ar bun; Daniel Holder, Leas-Stiúrthóir an Choiste ar Riar na Córa; Micheál Ó Duibh PF, Comhairle na Gaelscolaíochta agus an tOllamh Dónal Ó Baoill (O na B).’ Thug Carál Ní Chuilín chomh-urraíocht do mhór chomhdháil idirnáisiúnta POBAL ar reachtaíocht teanga sa Gailearaí Fada ag Stormont an bhliain seo caite. Ag an chomhdháil, tugadh tacaíocht láidir leanúnach do bhunphrionsabail an doiciméid POBAL a foilsíodh an chéaduair i 2006. Chomh maith, aontaíodh gur cheart an doiciméad a nuashonrú le forbairtí idirnáisiúnta le blianta beaga anuas ó Chomhaontú Chill Rímhinn a léiriú, mar aon le forbairt i dteicneolaíocht na meán agus san oideachas. Reáchtáil POBAL comhairliúchán poiblí eile ar na dréachtmholtaí nuashonraithe, a cuireadh le chéile le tacaíocht agus le comhairle ó roinnt do na saineolaithe is iomráitigh i bpleanáil teanga agus dlí go hidirnáisiúnta, an tOllamh Robert Dunbar (Ollscoil Obar Dheathann), an tOllamh Colin Williams (Ollscoil Caerdydd), an Dr Fernand de Varennes (Ollscoil Murdoch, an Astráil) agus an Dr Wilson McLeod (Ollscoil Dhún Éidínn). Dúirt Janet, ‘Rinne an t-iar-Ombudsman, Maurice Hayes a réamhrá don cháipéis a nuashonrú, chomh maith. Tá muid thar a bheith sásta go bhfuil tacaíocht gníomhach leanúnach na saineolaithe uilig a thug comhairle dúinn sé bhliain ó shín. Ciallaíonn sé seo go dtugtar le chéile sa doiciméad Acht na Gaeilge – Eisiúnt 2 dearcadh an phobail agus eolas na saineolaithe. Tá muid ag dúil go mór leis an cháipéis a athsheoladh.’ Ar na moltaí nua sa doiciméad tá rannóga níos láidre ar Oideachas lán-Ghaeilge agus ar theagasc na Gaeilge sa chóras Béarla, chomh maith le moltaí maidir le huirlisí nua foclóireachta, soláthar ar líne, agus moltaí le cothrom na Féinne a thabhairt do chraoltóireacht Gaeilge i gcomparáid le craoltóireacht na Breatnaise sa Bhreatain Bheag agus Ghaidhlig in Albain. Chomh maith, i gcaibidlí scríofa ag na saineolaithe féin, pléitear dualgais rialtais na Breataine agus an Tionóil le freagairt cuí i dtaca le riachtanais phobal na Gaeilge de, agus cuirtear béim ar fhorbairtí dearfacha sa Riocht Aontaithe, in Éirinn agus in áiteanna eile le 6 bhliain anuas. Íoslódáil ‘Acht na Gaeilge – Eisiúnt 2’ > Gliogáil anseo Acht na Gaeilge TÉ – Eisiúnt 1 I ndiaidh chomhdháil idirnáisiúnta i Mí na Samhna 2004, d’fhoilsigh POBAL dréachtmholtaí reachtaíochta agus reachtáil muid próiseas comhairliúcháin iomlán ar na moltaí a mhair ó Mhí Aibreáin go Mí Dheireadh Fómhair 2005. Bhí cruinnithe poiblí againn i mBéal Feirste, i nDoire, ar an Srath Bán, ar an Ómaigh, i nIúr Chinn Trá agus i bhFear Manach. Bhí cruinnithe chomh maith dírithe ar earnáil na Gaelscolaíochta ó thuaidh. D’eagraígh muid cruinnithe comhairliúcháin le heagraíochtaí Gaeilge thuaidh agus theas, le heagrais um chearta daonna, le ceardchumainn agus le páirtithe polaitiúla ó thuaidh. Rinne muid na moltaí comhaontaithe le linn an phróisis seo a foilsíodh i Mí Feabhra 2006. Sheol Maurice Hayes, Séanadóir, iar-ombudsman TÉ agus iar-státseirbhísí sinsearach TÉ an cáipéis, Acht na Gaeilge TÉ / The Irish Language Act NI. Agus Grúpa Comhordaithe ar Acht na Gaeilge bunaithe againn, d’éirigh linn comhoibriú a chothú agus samhail soiléir, comhaontaithe amháin a chur chun tosaigh maidir le hAcht na Gaeilge. D’ardaigh POBAL íomhá na Gaeilge go suntasach agus chuir muid ceist Acht na Gaeilge ar an chlár polaitíochta thuaidh agus theas. I Mí Dheireadh Fómhair 2006, ocht mhí i ndiaidh dúinn ár ndoiciméad Acht na Gaeilge TÉ a fhoilsiú, d’fhógair Rialtas na hÉireann agus Rialtas na Breataine Comhaontú Chill Rímhinn, mar thoradh ar chainteanna polaitiúla dírithe ar athbhunú Tionól chineachta TÉ ( bhí an Tionól ar fionraí ó bhí 2002 ann). Sa chomhaontú, tugann Rialtas na Breataine an gealltanas seo a leanas: “The Government will introduce an Irish Language Act reflecting on the experience of Wales and Ireland and work with the incoming Executive to enhance and protect the development of the Irish Language.” I Mí na Nollag 2006, d’fhoilisigh an Roinn Cultúir, Ealaíon agus Fóillíochta cáipéis chomhairliúcháin a rinne cur síos ar 4 shamhail reachtaíochta, moltaí POBAL san áireamh. Thug POBAL faoi eolas agus comhairle a roinnt le grúpaí Gaeilge agus leis an chomhphobal go ginearálta maidir le hAcht na Gaeilge agus spreag muid daoine le tuairimí agus freagraí a chur chuig an Roinn. Tháinig na mílte daoine amach ar na sráideanna le tacú linne agus le reachtaíocht chun an teanga a chosaint. Nuair a chríochnaigh an próiseas comhairliúcháin, d’admhaigh an Roinn go bhfuair sí 5000 ainm ag tacú le moltaí POBAL ar achainí éagsúla, chomh maith le 668 aighneachtaí scríofa. Dúirt an Roinn gur léirigh líon na bhfreagraí suim as cuimse an phobail sa cheist, agus tacaíocht iontach laidir do na moltaí POBAL: Astu siúd a chuir freagra isteach, bhí tromlach thar na bearta (93%) ar son reachtaíocht Ghaeilge a thabhairt isteach; agus bhí mionlach beag daoine nár aontaigh leis an mholadh ar chor ar bith. Luaigh na daoine a bhí ina éadan (7%) cúrsaí costais agus d’aithin siad go mbeadh reachtaíocht ina ábhar deighilte go polaitiúil. (DCAL 13th March 2007: 6) Chinn Rialtas na Breataine gan an reachtaíocht a thabhairt isteach roimh athbhunú an Tionóil. D’fhógair sé an dara próiseas comhairliúcháin agus dúirt sé go mbeadh an Tionól freagrach as seo amach do chúrsaí Gaeilge. Dúirt an pairtí aontachtach is mó, an Democratic Unionist Party faoi cheannasaí Ian Paisley, go raibh sé in éadan na reachtaíochta agus nach dtabharfadh sé isteach í. Ó athbhunaíodh Tionól TÉ, tá ionsaithe leanúnacha ar an Ghaeilge agus ar an reachtaíocht a gheall Rialtas na Breataine. Níor éirigh POBAL as obair leanúnach cheannródaíoch ar an cheist seo. I Mí Dheireadh Fómhair 2008, dhá bhliain i ndiaidh gur tugadh ghealltanas ag Cill Rímhinn, reáchtáil POBAL agus a Ghrúpa comhordaithe mórshiúlta ó thrí cheantar éagsúil go lár Bhéal Feirste le hAcht na Gaeilge a éileamh. Tháinig na mílte daoine amach arís d’ócáid bheo bhríomhar. Leanfaidh muid linn! Íoslódáil cóip d’Acht na Gaeilge – Eisiúnt 1 > Gliogáil anseo ——————————————————————————————————————— Foilseachán POBAL: 15 bliana ó ghealltanas Aoine an Chéasta – An bhfuil na gealltanais i leith na Gaeilge á gcomhlíonadh? Tuairimí pearsanta ó phobal na Gaeilge. Dar leis a lán ó phobal na Gaeilge, d’fhéadfadh gealltanais i leith na Gaeilge sa Chomhaontú a bheith mar chéim mhór chun tosaigh, ach níl siad á gcomhlíonadh. Is iad siúd torthaí ó bhailiúchán de thuairimí pearsanta agus ó shuirbhé a chruinnigh POBAL. San fhoilseachán nua, tá 15 chaibidil – caibidil amháin in aghaidh na bliana ó síníodh an Comhaontú, le tuairimí éagsúla, suimiúla ó réimse leathan de dhaoine, ó bhunaitheoir Ghaeltacht Bhóthar Seoighe, Séamus Mac Seán, ó léiritheoir scannáin agus teilifíse, Pilib Mac Cathmhaoil, ón Ollamh Dónall Ó Baoill, ó thuairisceoirí Eoghan Ó Neill agus Robert McMillen go scríbhneoir agus tuismitheoir lán aimseartha, Máire Zepf. Chomh maith, rinne POBAL suirbhé le 140 oideachasóirí agus múinteoirí, agus fuarthas amach go bhfuil tacaíocht iontach ard ann do ghníomhartha ó thaobh reachtaíochta, polasaithe agus straitéise de, chomh maith le hard leibhéil mhíshásaimh leis an dóigh a bhfuil gealltanais na gComhaontaithe á gcur i crích. Gliogáil anseo le cóip den fhoilseachán a íoslódáil nó léamh POBAL 13-3ú urlár Muileann Abhainn Bheara 81 Bóthar Chluanaí Béal Feirste BT12 7AE R-phoist: eolas@pobal.org Tá POBAL ina chuideachta faoi theorainn ráthaíochta. Tag. carthanachta XT27908