http___www.welfare.ie_ga_Pages_Social-Insurance-and-the-Self-Employed.aspx_1.xml
1.1 2.1 3.1 4.1 5.1 6.1 7.1 8.1 9.1 10.1 11.1 12.1 13.1 14.1 15.1 16.1 17.1 18.1 19.1 19.2 19.3 20.1 21.1 22.1 23.1 24.1 25.1 26.1 27.1 28.1 29.1 30.1 32.1 33.1 34.1 35.1 36.1 37.1 38.1 39.1 40.1 41.1 42.1 43.1 44.1 45.1 45.2 46.1 47.1 48.1 49.1 50.1 51.1 52.1 53.1 53.2 54.1 55.1 56.1 57.1 58.1 59.1 60.1 61.1 62.1 63.1 64.1 64.2 65.1 66.1 67.1 67.2 68.1 69.1 70.1 71.1 72.1 73.1 74.1 75.1 76.1 77.1 77.2 78.1 79.1 80.1 81.1 82.1 83.1 84.1 84.2 85.1 86.1 87.1 88.1 89.1 90.1 91.1 92.1 93.1 94.1 94.2 94.3 95.1 96.1 96.2 97.1 98.1 99.1 99.2 100.1 101.1 102.1 103.1 104.1 104.2 104.3 105.1 106.1 107.1 108.1 109.1 110.1 111.1 112.1 114.1 115.1
Guidelines used by self-employment Section in Waterford Table of contents - Definition - Administration - Persons classified as self-employed - Persons excluded - Benefits - Rates of contribution - Categories not covered by self-assessment - Examples of reckonable income. - What is excluded from reckonable income. - Scheme for share fishermen - Registration - Refunds - Voluntary Contributions - Where to get more information 1) Definition All self-employed persons aged between 16 and 66 years of age, with reckonable income or emoluments of €5,000 or more per year, are liable for compulsory insurance at Class S. The vast majority of self-employed people will return their income to the Revenue Commissioners under the self assessment system. However, certain categories of self-employed will pay their PRSI through the PAYE system or directly to the Department of Employment Affairs and Social Protection. See paragraph 7 for details. The legislation dealing with the self-employed is:- Chapter 3 of Part II of the Social Welfare Consolidation Act 2005 (as amended), and Chapter 2 of Part II of the Social Welfare (Consolidated Contributions and Insurability) Regulations, 1996 (S.I. 312 of 1996) (as amended) An information leaflet, Guide to PRSI for the Self-Employed - SW 74 is also available. 2) Administration PRSI for the self-employed is administered by:- Client Eligibility Services Department of Employment Affairs and Social Protection Government Buildings Cork Road Waterford 3) Persons classified as self-employed PRSI Class S is paid by self-employed people such as: - professional people (for example doctors, dentists, solicitors etc) - sole traders, people in business on their own or in partnership, farmers, religious, contractors, sub-contractors - people with income from investments, rents or maintenance payments - employees who are also self-employed in a trade or profession - company directors, and others, who pay their tax through the PAYE system but who are not regarded as employees for social insurance purposes - certain artists and childminders who have been made exempt from income tax by the Revenue Commissioners - spouses or civil partners of self-employed contributors who participates in the business - With effect from 1 January 2017, Local Authority members (City and County Councillors) with reckonable emoluments from their Local Authority positions 4) Persons excluded Certain categories of persons are excluded from paying Class S. The legislation covering this is Part III of the First Schedule of the Social Welfare (Consolidation) Act, 2005. The following are some examples: - Relatives of the self-employed (other than spouses or civil partners) who help out in the running of the business, but who are not business partners. Clarification of a persons insurable status should be sought from Scope Section, Gandon House, Amiens Street, Dublin 1, Ph (01) 704 3000. - Persons in receipt of Pre-Retirement Allowance on an on going basis - Persons with reckonable annual income of less than €5,000 - Persons who pay contributions at Class A and whose only self-employed income is unearned income such as interest or rent ** - Persons in receipt of an Occupational pension (pension from previous employment) whose only self-employed income is unearned income such as interest or rent ** - Public servants paying Class B, C or D who are also self-employed * - Persons not ordinarily resident in the State with solely unearned income. * From 01/01/2013, a new charge of 4% PRSI will be levied on the self-employed income of this category. ** From 01/01/2014, a new charge of 4% PRSI will be levied on the self-employed income of these two categories. The contribution class will be ‘K’, attracting no benefit entitlements (Section 6, 2013 Social Welfare and Pensions (Miscellaneous Provisions) Act). 5) Benefits PRSI at Class S provides cover for: - Widows, Widowers and Surviving Civil Partners Contributory pension - Guardians payment (Contributory) - State pension (Contributory) - Maternity and Paternity Benefit - Adoptive Benefit - Treatment Benefit, (Dental, Optical and Aural) with effect from 27 March 2017) Current legislation requires that all Class S contributions must be paid in full prior to the award of contributory pensions. 6) Rates of Contributions When the full amount (100%) of income tax and PRSI charged has been paid, an annual compliment of 52 Class S contributions are awarded. Where less than the full amount due has been paid, no contributions are awarded. 7) Categories not covered by self-assessment Company Directors If a person is a self-employed company director their PRSI is deducted by the employer under the PAYE system. Although the PRSI of a company director is deducted by the employer it is the responsibility of each company director to ensure that the correct amount of PRSI has been deducted and remitted to the Revenue Commissioners. No Net Liability (NNL) cases A person who has been told by an Inspector of Taxes that they need not make a tax return, who has self-employed income of €5,000 or more per year, is liable to pay a flat rate self-employed PRSI contribution to this Department. 8) Examples of Reckonable income? Reckonable income includes income from the following sources: - Income from a trade or profession, - Benefit in kind - Interest, annuities and income from foreign investments - Rent from any property in Ireland - Income from which tax has been deducted at source such as annuities, bank interest, or building society interest, maintenance payments and other miscellaneous sources of income not included in the above, - Income from share dividends/options. For the 2011 year only, if the share options were the subject of a written agreement entered into before 1 January 2011, the charge to PRSI will not apply. 9) What is excluded from reckonable income? The following types of income are excluded from reckonable income and do not have to be taken into account when calculating the PRSI contribution: - capital allowances - any sums received by way of benefit, pensions, allowance or supplement from the Department of Employment Affairs and Social Protection - Infectious Diseases Maintenance Allowances or Mobility Allowances paid by the Health Service Executive - occupational pensions - any payment received by Office holders. These payments are subject to Class K. - income continuance payments that have been approved by Revenue and are received by a person forced to leave employment due to illness. - Redundancy payments, golden handshake payments and early retirement bonus. - certain retirement lump sums in excess of €200,000 which are subject to income tax (also excepted emoluments) - the early encashment of certain amounts of private pensions which are subject to income tax by individuals in the public sector who had previously been self-employed. 10) Scheme for share fishermen: A share fisherman, or woman, who is classed as self-employed, may choose to pay an additional PRSI contribution at Class P. This contribution provides cover beyond normal Class S PRSI benefits, as follows: - limited Jobseekers benefit (up to 13 weeks in each calendar year) - limited Illness Benefit (up to 52 weeks) - Treatment Benefit, for their dependant spouse/civil partner. The rate of Class P contribution is 4% of income, subject to the income ceiling applied to self employed contributors. This contribution is additional to the normal Class S payment made by the contributor. In order to remain a Class P contributor a person must continue to be liable for Class S PRSI and ensure that all payments due are up to date. 11) Registration A person, other than a company director, who becomes self-employed must register with the Revenue Commissioners. They should contact their local tax office which will register them under the self assessment system for tax, USC and PRSI. Where there is doubt with regard to a person's insurability status the case should be referred to Scope Section (01) 704 3000 of this Department for formal determination. 12) Refunds A refund of PRSI is payable to a self-employed contributor who reached age 56 years on or before 6 April 1988, paid PRSI for the first time on or after that date and does not qualify for either a State Pension (contributory) or State Pension (non contributory). The refund payable is 53% of PRSI paid, which is the pension element of Class S PRSI contributions. These refunds are administered by Client Eligibility Services, LoCall 1890 690 690. The provisions of Section 35 of Chapter 2, Part II of the Social Welfare Consolidation Act 2005 and Chapter 2 of Part III of the Social Welfare (Consolidation Contributions and Insurability) Regulations, 1996 and Statutory Instrument 291 of 1997 apply. It should be remembered that these refunds are repayable to the Department if the recipient subsequently becomes eligible for either a future State Pension contributory or State Pension non contributory payment. 13) Voluntary contributions Self employed persons who are not liable to pay PRSI in any year may, subject to meeting certain conditions, may be eligible to become a voluntary contributor. See voluntary contributions for full details. Information leaflet SW 8 also refers 14) Where to get more information? For more information on PRSI for the self-employed, contact your local Intreo Centre, you local Branch Office or Client Eligibility Services at: Client Eligibility Services Department of Employment Affairs and Social Protection Government Buildings Cork Road Waterford Telephone: 01 471 5898 If calling from outside the Republic of Ireland please call +353 1 471 5898 See also information booklet SW 74
1.1 2.1 3.1 4.1 5.1 6.1 7.1 8.1 9.1 10.1 11.1 12.1 13.1 14.1 15.1 16.1 17.1 18.1 19.1 20.1 21.1 22.1 23.1 24.1 25.1 26.1 27.1 28.1 29.1 30.1 31.1 32.1 33.1 34.1 34.2 35.1 36.1 37.1 37.2 38.1 39.1 39.2 40.1 40.2 40.3 41.1 42.1 43.1 44.1 45.1 46.1 47.1 48.1 49.1 50.1 51.1 52.1 53.1 54.1 55.1 56.1 57.1 58.1 59.1 60.1 61.1 62.1 62.2 63.1 63.2 63.3 64.1 65.1 66.1 66.2 67.1 67.2 67.3 68.1 69.1 69.2 69.3 70.1 71.1 71.2 72.1 73.1 74.1 75.1 76.1 77.1 77.2 78.1 79.1 79.2 80.1 81.1 81.2 82.1 82.2 83.1 84.1 85.1 86.1 87.1 87.2 87.3 88.1 89.1 89.2 90.1 91.1 91.2 92.1 93.1 94.1 95.1 96.1 97.1 98.1 99.1 100.1 101.1 102.1 103.1 103.2 104.1 104.2 104.3 105.1 105.2 105.3 106.1 106.2 107.1 108.1 109.1 110.1 111.1 112.1 113.1 114.1 115.1 116.1 117.1 118.1 119.1 120.1 121.1 122.1 123.1 124.1 125.1 126.1 127.1 128.1 129.1 130.1 130.2
- Cé a íocann Árachas Sóisialta Pá-Choibhneasta (ÁSPC) féinfhostaithe? - Cé atá eisiata ó ÁSPC féinfhostaithe a íoc? - Cé mhéid a ranníocann daoine féinfhostaithe i gcomparáid le fostaithe? - Cén fáth a n-íocann daoine féinfhostaithe ráta níos ísle de ÁSPC? - Cén sochair a thugtar do dhaoine féinfhostaithe mar chúiteamh, agus conas atá iad seo i gcomparáid le sochair ranníocóirí fostaithe? - Cén "toradh ar infheistíocht" a fhaigheann ranníocóirí féinfhostaithe as ÁSPC? - An féidir le daoine féinfhostaithe cáiliú do shochar cuardaitheora poist? - Cé mhéid ar ghá d’oibrithe féinfhostaithe a ranníoc chun a mhacasamhail de shochair a fháil a fhaigheann oibrithe fostaithe? - Cén tacaíochtaí eile atá ar fáil do dhaoine féinfhostaithe? - Conas a chuirtear an tástáil mhaoine ar liúntas cuardaitheora poist i bhfeidhm ar dhaoine féinfhostaithe? - Cad iad ranníocaíochtaí deonacha agus cén ráta ranníocaíochtaí deonacha an féidir le daoine féinfhostaithe a íoc? - Cén cumhdach a sholáthróidh ranníocaíochtaí deonacha? - Cad é cuspóir an Athbhreithnithe Achtúirigh ar an gCiste Árachais Shóisialaigh agus cad a inseoidh an t-athbhreithniú dúinn? Cé a íocann Árachas Sóisialta Pá-Choibhneasta (ÁSPC) féinfhostaithe? Tá gach duine atá féinfhostaithe atá 16 bliana d’aois nó níos sine, agus atá faoi aois inphinsin (66 bliain faoi láthair) a bhfuil ioncam nó luach saothair inríofa €5,000 nó níos mó sa bhliain, faoi dhliteanas árachas éigeantach sóisialta a íoc ar Aicme S. Áirítear leis seo: - daoine gairmiúla (mar shampla, dochtúirí, fiaclóirí, aturnaetha, etc.) - trádálaithe aonair, daoine i mbun gnó leo féin nó i gcomhpháirtíocht, feirmeoirí, reiligiúnaigh, conraitheoirí, fochonraitheoirí - daoine a bhfuil ioncam acu ó infheistíochtaí, cíosanna nó íocaíochtaí cothabhála - fostaithe atá féinfhostaithe chomh maith i gceird nó i ngairm - stiúrthóirí cuideachta, agus daoine eile, a íocann a gcáin tríd an gcóras ÍMAT ach nach gcaitear leo mar fhostaithe i dtaobh cuspóirí árachais shóisialta - ealaíontóirí agus feighlithe leanaí áirithe ar thug na Coimisinéirí Ioncaim díolúine dóibh ó cháin ioncaim Cé atá eisiata ó ÁSPC féinfhostaithe a íoc? Tá catagóirí áirithe de dhaoine eisiata ó ÁSPC Aicme S a íoc. Seo a leanas roinnt samplaí: - gaolta an duine fhéinfhostaithe (seachas céilí nó páirtnéirí sibhialta) a chabhraíonn leis an ngnó a reáchtáil, ach nach comhpháirtithe gnó iad - daoine a bhfuil ioncam inríofa bliantúil níos lú ná €5,000 acu - daoine a íocann ranníocaíochtaí ar Aicme A agus arb é an t-aon ioncam féinfhostaithe atá acu ná ioncam neamhthuillte ar nós úis nó cíosa - daoine a bhfuil pinsean gairme á fháil acu arb é an t-aon ioncam féinfhostaithe atá acu ná ioncam neamhthuillte ar nós úis nó cíosa - daoine a bhfuil liúntas réamhscoir á fháil acu ar bhonn leanúnach - daoine nach bhfuil gnáthchónaí sa Stát orthu a bhfuil ioncam neamhthuillte acu Cé mhéad a ranníocann daoine féinfhostaithe i gcomparáid le fostaithe? Tá oibrithe féinfhostaithe faoi dhliteanas ÁSPC a íoc ar ráta Aicme S 4%. Íocann fostaithe atá faoi dhliteanas ÁSPC a íoc ar ráta Aicme A 4%. Anuas air sin, déanann a bhfostóirí ranníocaíocht ÁSPC 10.75% i dtaca lena bhfostaithe, agus mar gheall air sin, eascraíonn comhráta 14.75% in aghaidh an fhostaí faoi ráta iomlán ÁSPC Aicme A. (I gcás fostaithe a thuilleann níos lú ná €356 sa tseachtain, is é 4.25% ráta ÁSPC an fhostóra). Nóta: Meastar gurb ionann ranníocaíochtaí ó Stiúrthóirí féinfhostaithe agus 1.97% de ranníocaíochtaí Sceideal E i ndiaidh gur tugadh faoi chleachtas ceaptha i Lúnasa 2009, i dtaca le sonraí faoi fháltais 2007. Cén fáth a n-íocann daoine féinfhostaithe ráta níos ísle de ÁSPC? Tá dualgas ar gach oibrí, idir oibrithe fostaithe agus féinfhostaithe, ranníocaíochtaí ÁSPC a íoc mar chéatadán dá n-ioncam pearsanta inríofa. Soláthraíonn na ranníocaíochtaí seo teidlíocht do réimse d’íocaíochtaí teagmhasbhunaithe faoi scéimeanna éagsúla árachais shóisialta, pinsin ina measc. Léiríonn an réimse sochar agus pinsean ar féidir le grúpaí éagsúla oibrithe teidlíocht a dheimhniú dóibh na rioscaí a bhaineann le cineál a gcuid oibre. Léiríonn seo, ar a uain sin, ráta na ranníocaíochta atá iníoctha. Tá daoine féinfhostaithe faoi dhliteanas ÁSPC a íoc ar ráta Aicme S 4% agus, dá thoradh sin, bíonn siad i dteideal réimse níos cúinge de shochair a fháil ná fostaithe ginearálta, a íocann, i dteannta a bhfostóirí, ranníocaíocht iomlán árachais shóisialta 14.75%, faoi ráta iomlán ÁSPC Aicme A. Níl oibrithe féinfhostaithe faoi árachas i leith sochair ghearrthéarmacha, ar nós íocaíochtaí breoiteachta agus cuardaitheora poist – ní bhíonn iad seo ar fáil ach do dhaoine atá cumhdaithe ag ÁSPC Aicmí A, E, H agus P. Léiríonn seo an gá atá le cumhdach do na teagmhais éagsúla, an ráta ranníocaíochtaí a íocann daoine féinfhostaithe, an phraiticiúlacht a bhaineann le rochtain ar íocaíochtaí gearrthéarmacha a riaradh agus a rialú agus an córas bliantúlaithe ranníocaíochtaí a mbaineann na daoine céanna seo taitneamh as. Tá córas de shocruithe ar leith d’oibrithe fostaithe agus féinfhostaithe laistigh de chomhthéacs árachais shóisialta coitianta i gcórais eile coimirce sóisialaí Eorpacha. Cén sochair a thugtar do dhaoine féinfhostaithe mar chúiteamh, agus conas atá iad seo i gcomparáid le sochair ranníocóirí fostaithe? Soláthraíonn ÁSPC Aicme S cumhdach don mhéid a leanas: - Pinsean (ranníocach) baintrí, baintreach fir nó páirtnéara shibhialta mharthanaigh - Íocaíocht chaomhnóra (ranníocach) - Pinsean stáit (ranníocach) - Sochar máithreachais - Sochar uchtaíoch Soláthraíonn ÁSPC Aicme A cumhdach don mhéid a leanas: - Sochar cuardaitheora poist - Sochar breoiteachta - Sochar sláinte agus sábháilteachta - Sochar máithreachais - Sochar uchtaíoch - Pinsean easláine - Pinsean (ranníocach) baintrí, baintreach fir nó páirtnéara shibhialta mharthanaigh - Íocaíocht chaomhnóra (ranníocach) - Pinsean stáit (ranníocaíoch) - Sochar cóireála - Sochar díobhálacha ceirde - Liúntas cúramóra Cén 'toradh ar infheistíocht' a fhaigheann ranníocóirí féinfhostaithe as ÁSPC? Sochar an-luachmhar, go háirithe, atá sa phinsean stáit (ranníocach). Is é an ráta reatha uasta den phinsean stát (ranníocach) €230.30 sa tseachtain nó beagnach €12,000 sa bhliain; ní áirítear leis seo luach na méaduithe (ar a ndéantar tástáil mhaoine) do dhaoine fásta cáilithe, nó sochair bhreise eile a d’fhéadfadh faighteoirí a fháil chomh maith. Is é an costas margaidh atá ar bhlianacht atá nasctha le boilsciú ag a bhfuil sochair thosaigh €12,000 sa bhliain os cionn €300,000. Ní ghabhann aon sochair ghaolmhara marthanóra leis an luach seo, atá ar fáil leis an bpinsean stáit. Ba cheart a thabhairt faoi deara gur tháinig méadú ar an bpinsean stáit (ranníocach) de bhreis ar an mborradh a tháinig ar bhoilsciú agus ar thuillimh i gcaitheamh na tréimhse a fhad le 2010 agus is iad is fearr a chuireann blianachtaí ar fáil ná méaduithe a bhaineann le boilsciú i bpraghsanna do thomhaltóirí. Féadtar a thabhairt faoi deara, in 2008, bhí ioncaim níos lú ná €5,000 ag 90% de ranníocóirí féinfhostaithe – agus mar gheall air sin, fad a bhí teidlíocht á cruthú acu don phinsean stáit, bheadh ranníocaíochtaí níos lú ná €1,500 sa bhliain íoctha ag gach duine de na ranníocóirí seo – i bhformhór na gcásanna bheadh i bhfad ní ba lú íoctha acu. An féidir le daoine féinfhostaithe cáiliú do shochar cuardaitheora poist? Íocann daoine féinfhostaithe ÁSPC ar Aicme S, nach soláthraíonn cumhdach do shochar cuardaitheora poist. Má d’oibrigh siad mar fhostaí le ceithre bliana anuas, áfach, b’fhéidir go bhfuil dóthain ÁSPC ar Aicme A, H nó P íoctha acu chun cáiliú do shochar cuardaitheora poist agus ba cheart dóibh iarratas a dhéanamh ar a nOifig Áitiúil Leasa Shóisialaigh ar an íocaíocht seo. B’fhéidir go bhfuil siad i dteideal sochar cuardaitheora poist a fháil maidir leis na laethanta dífhostaíochta, a fhad agus a shásaíonn siad coinníollacha na scéime. Cuirtear san áireamh a leibhéal tiomantais don ghnó i dtaobh na laethanta nach bhfuil siad ag oibriú. Mar shampla, má bhí orthu lá a chaitheamh ag plé leis na cuntais nó ábhair a cheannach, chaithfí leis seo mar lá fostaíochta. Cé mhéid ar ghá d’oibrithe féinfhostaithe a ranníoc chun a mhacasamhail de shochair a fháil a fhaigheann oibrithe fostaithe? Gearrtar ráta 4% den ioncam inríofa os cionn €5,000 nó €500 sa bhliain, pé ceann is mó, ar ranníocaíochtaí féinfhostaithe. Íocann fostaithe Aicme A a cháilíonn do gach sochar ÁSPC ar ráta 4%. Anuas air sin, déanann a bhfostóirí ranníocaíocht ÁSPC 10.75% i dtaca lena bhfostaithe, agus mar gheall air sin, eascraíonn comhráta 14.75% in aghaidh an fhostaí faoi ráta iomlán ÁSPC Aicme A. (I gcás fostaithe a thuilleann níos lú ná €356 sa tseachtain, is é 4.25% ráta ÁSPC an fhostóra). Bheadh impleachtaí suntasacha airgeadais ag aon athruithe a dhéanfaí ar an gcóras ÁSPC chun an réimse iomlán sochair árachais shóisialta, sochar cuardaitheora poist san áireamh, a shíneadh chuig daoine féinfhostaithe agus bheadh breithniú le déanamh orthu i gcomhthéacs ardú i bhfad níos suntasaí ar an ráta de ranníocaíocht atá iníoctha. Cuid de scóip an Athbhreithnithe Achtúirigh ar an gCiste Árachais Shóisialaigh amhail an 31 Nollaig 2010 ba ea na himpleachtaí fadtéarmacha costais i leith an Chiste Árachais Shóisialaigh agus na rátaí meá ar mheá ranníocaíochta (fostóir, fostaí agus féinfhostaithe) a theastaigh chun pinsin easláine a sholáthar d’oibrithe féinfhostaithe agus chun íocaíochtaí sochar cuardaitheora poist a sholáthar d’oibrithe féinfhostaithe a thuar. Ina theannta sin, chuir an Grúpa Comhairleach um Cháin agus Leas Sóisialach tús lena scrúdú ar na saincheisteanna a bhí i gceist chun cumhdach árachais shóisialta a sholáthar do dhaoine féinfhostaithe lena dheimhniú cibé acu an bhfuil nó nach bhfuil an cumhdach sin indéanta agus inbhuanaithe i dtaobh cúrsaí airgeadais de. Cabhróidh scrúdú mionsonraithe ar thorthaí an Athbhreithnithe Achtúirigh ar an gCiste Árachais Shóisialaigh agus ar Thuarascáil an Ghrúpa Chomhairligh um Cháin agus Leas Sóisialach chun an ráta ranníocaíochta a dheimhniú a theastódh má chinntear go bhfuil sé indéanta cumhdach a shíneadh le haghaidh sochair ghearrthéarmacha do dhaoine féinfhostaithe. Cén tacaíochtaí eile atá ar fáil do dhaoine féinfhostaithe? Mar aon leis na sochair a luaitear ag 4 thuas, b’fhéidir go mbeidh daoine féinfhostaithe atá dífhostaithe nó a bhfuil breoiteacht nó míchumas orthu i dteideal íocaíocht a fháil ar a ndéantar tástáil mhaoine, ar nós liúntas cuardaitheora poist, cúnamh feirme, liúntas míchumais nó liúntas leasa forlíontach. Sa chás go gcomhlíonann duine féinfhostaithe na coinníollacha cuí cáilitheachta agus go sásaíonn siad an tástáil ábhartha mhaoine, bíonn siad i dteideal na híocaíochtaí seo a fháil ar an mbealach céanna le daoine nach raibh ach ina bhfostaithe riamh. Féadfaidh daoine féinfhostaithe nach bhfuil dóthain ioncaim á thuilleamh acu a thuilleadh dá n-obair leanúint ag oibriú agus cáiliú do liúntas cuardaitheora poist, a fhad agus a shásaíonn siad an tástáil mhaoine agus coinníollacha cáilitheacha eile. Féadfaidh duine ar bith, idir dhaoine féinfhostaithe agus daoine eile, a bhfuil riachtanais phráinneacha tacaíochta ioncaim acu iarratas a dhéanamh ar liúntas leasa forlíontach ar a ndéantar tástáil mhaoine. Déantar cinneadh, agus íoctar os cionn 95% de na hiarratais ar an liúntas seo laistigh de sheachtain. Conas a chuirtear an tástáil mhaoine ar liúntas cuardaitheora poist i bhfeidhm ar dhaoine féinfhostaithe? Féadfaidh duine féinfhostaithe iarratas a dhéanamh ar liúntas cuardaitheora poist má bhíonn siad féinfhostaithe mar thoradh ar dhúnadh a ngnólachta nó má tá an oiread sin de laghdú tagtha ar an méid oibre atá á fáil acu nach soláthraíonn sé dóthain ioncaim dóibh a thuilleadh. Anuas air sin, cuireadh an fhoireann sa Roinn ar an eolas, chomh maith, nár cheart go molfaí do chustaiméir féinfhostaithe riamh chun díchlárú ó bheith féinfhostaithe, mar gheall go n-imreodh seo tionchar diúltach ar na deiseanna a bheadh acu chun féinfhostaíocht a bhaint amach sna blianta amach anseo. I bhformhór na gcásanna siúd, déanfaidh cigire Leasa Shóisialaigh iad a chur faoi agallamh lena maoin a dheimhniú. Foráiltear sa reachtaíocht gurb é ioncam an duine sna 12 mhí amach romhainn an bonn atá lena maoin. Cé go n-úsáidtear an t-ioncam ó na 12 mhí roimhe seo chun meastachán a dhéanamh ar ioncam dóchúil an duine amach anseo, áfach, ní hé go nglactar leis go nginfear an leibhéal céanna ioncaim an bhliain ina dhiaidh sin, agus cuirtear an fhéidearthacht san áireamh go dtiocfadh athrú suntasach anuas nó aníos ar ioncam. Moladh do Chigirí Leasa Shóisialaigh gur cheart dóibh an t-eolas atá acu ar choinníollacha áitiúla geilleagracha a chur i bhfeidhm chun measúnú cothrom a dhéanamh ar ioncam duine ón bhféinfhostaíocht sna 12 mhí amach romhainn, agus chuir an Roinn lámhleabhar de cheisteanna tipiciúla i dtoll a chéile a d’fhéadfadh bheith áisiúil do chigirí i gcaitheamh chéim an agallaimh in imscrúduithe áirithe. Tá iad seo in ainm is cabhrú le cigire tuairim eolach a bhaint amach ar an staid iarbhír trádála agus ar leibhéal ioncaim an ghnólachta nó an fhiontair. Má chuir duine féinfhostaithe deireadh lena bhféinfhostaíocht, agus mura bhfuil aon ionchas réasúnta acu chun aon ioncam a dhíorthú ón bhfoinse seo sna 12 mhí amach rompu, níor cheart measúnú a dhéanamh orthu i dtaobh maoine ón bhféinfhostaíocht. Measúnú ar mhaoin atá díorthaithe ón bhféinfhostaíocht ar mhaithe le cuspóirí liúntas cuardaitheora poist - Glactar leis gurb é maoin chustaiméara ón bhféinfhostaíocht an glanioncam measta a thuillfidh siad ón ngnólacht nó ón bhfiontar, feirmeoireacht san áireamh, sna 12 mhí amach romhainn. - Roinntear an glanioncam measta bliantúil faoi 52 ansin, agus suimítear é le haon mheasúnú a dhéantar ar mhaoin sheachtainiúil ó fhoinse/fhoinsí eile (sa chás gurb infheidhme), agus asbhaintear an mhaoin iomlán sheachtainiúil ón ráta ábhartha uasta seachtainiúil d’íocaíocht a oireann do mhéid an teaghlaigh. - Tá ollioncam lúide gach costas dlisteanach gnó (agus sa chás gurb infheidhme, costais dheimhnithe) i gceist le glanioncam measta bliantúil. Níl aon liosta críochnúil ann de chostais is féidir a chur i gcuntas, ach ní mór go dtabharfar faoi deara go mbaineann gach ceann go heisiach leis an bhfiontar gnó. Sa chás go n-áirítear le costas sonraithe úsáid gnó agus phríobháideach araon, e.g. costais iompair nó fóntais, déanfaidh an Cigire Leasa Shóisialaigh céatadán cuí den chostas a chionroinnt ar an ngnólacht agus asbhainfear an tsuim seo ón ollioncam measta. - Níl aon athruithe a bhfuiltear feasach orthu nó aon athruithe ionchasacha ar chúinsí i gceist anseo, is gnách go n-úsáidtear an glanioncam a fuarthas sna 12 mhí roimhe sin mar tháscaire i leith an leibhéil ghnó agus an ghlanbhrabúis mheasta do na 12 mhí ina dhiaidh sin. - Má léiríonn na cuntais ioncaim agus chaiteachais do na 12 mhí roimhe seo cur chun donais marthanach agus incriminteach i gcaitheamh tréimhse ama, cuirtear san áireamh sa ghlanioncam tuartha do na 12 mhí ina dhiaidh sin trádáil laghdaitheach. Dá réir, déantar an glanioncam measta, agus an tástáil mhaoine iarmharach, a laghdú ar bhonn comhréireach. (Ar an gcuma chéanna, cuirtear aon mhéadú ionchasach ar an ngnólacht i gcuntas, cé gur dhócha go ndéanfaí athbhreithniú luath ar an tástáil mhaoine faoina leithéid de chúinsí). - Sa chás go ndeimhnítear gur stop an gnólacht ag trádáil, ní dhéantar measúnú ar aon mhaoin ar bhonn leanúnach ón ngnólacht sin. - Sa chás go dtagann athrú ar chás duine fhéinfhostaithe i ndiaidh go ndearna siad éileamh tosaigh ar liúntas cuardaitheora poist, féadfaidh siad iarratas a dhéanamh go ndéanfar athbhreithniú ar a maoin. Anuas air sin, is faoin duine aonair atá sé, má tá sé nó sí míshásta leis an maoin a measúnaíodh, chun achomharc a dhéanamh leis an Oifig Achomhairc Leasa Shóisialaigh. Cad iad ranníocaíochtaí dheonach agus cén ráta ranníocaíochtaí deonacha an féidir le daoine féinfhostaithe a íoc? Ranníocaíochtaí Árachas Sóisialta Pá-Choibhneasa (ÁSPC) iad ranníocaíochtaí deonacha is féidir leat a roghnú a íoc má tá tú idir aois 16 agus 66 bliain agus mura gcumhdaítear thú a thuilleadh ag ÁSPC éigeantach i dtaobh fostaíocht inárachais, féinfhostaíochta nó ranníocaíochtaí creidiúnaithe. Féadfaidh ranníocaíochtaí deonacha a íoc cabhrú le do theidlíochtaí ranníocacha pinsin a choimeád nó a fheabhsú. D’fhonn go gceadófar thú bheith mar ranníocóir deonach: - ní mór go bhfuil ar a laghad 260 seachtain (féach thíos) de ÁSPC íoctha faoi ÁSPC éigeantach i bhfostaíocht nó i bhféinfhostaíocht, - ní mór go ndéantar iarratas laistigh de 12 mhí tar éis dheireadh na bliana ranníocaíochta inar íoc tú an ÁSPC éigeantach deireanach nó ina raibh ranníocaíocht chreidiúnaithe (‘creidmheas’) agat, agus - ní mór go gcomhaontaíonn tú chun ranníocaíochtaí deonacha a íoc ó thús na seachtaine ranníocaíochta a leanann an tseachtain inar íoc tú do ÁSPC éigeantach den uair dheireanach nó ina raibh ranníocaíocht chreidiúnaithe agat. *Má tá iarratas a dhéanamh agat go ndéanfar ranníocóir deonach díot: - an 6 Aibreán 2013, nó ina dhiaidh, beidh ort ÁSPC 364 seachtain a bheith íoctha agat, - an 6 Aibreán 2014, nó ina dhiaidh, beidh ort ÁSPC 468 seachtain a bheith íoctha agat - an 6 Aibreán 2015, nó ina dhiaidh, beidh ort ÁSPC 520 seachtain a bheith íoctha agat Deimhnítear i gcónaí ráta na ranníocaíochtaí deonacha i gcónaí ag an ráta deireanach de ranníocaíocht ÁSPC a d’íoc an duine. Tá trí ráta éagsúla de ranníocaíochtaí deonacha ann. Ardráta: Tá an ráta seo iníoctha má bhí an ranníocaíocht ÁSPC dheireanach a íocadh ar Aicme A, E nó H. Is ionann an tsuim atá iníoctha i ngach bliain ranníocaíochta agus 6.6% den ioncam inríofa faoi láthair sa bhliain ranníocaíochta roimhe sin. Is í an íocaíocht íosta bhliantúil €500.00. Ísealráta: Tá an ráta seo iníoctha má bhí an ranníocaíocht ÁSPC dheireanach a íocadh ar Aicme B, C nó D. Is ionann an tsuim atá iníoctha i ngach bliain ranníocaíochta agus 2.6% den ioncam inríofa faoi láthair sa bhliain ranníocaíochta roimhe sin. Is í an íocaíocht íosta bhliantúil €250.00. Ráta Speisialta: Tá an ráta seo iníoctha má bhí an ranníocaíocht ÁSPC dheireanach a íocadh ar Aicme S – féinfhostaithe. Is ionann an tsuim atá iníoctha faoi láthair agus €500.00 sa bhliain. Cén cumhdach a sholáthróidh ranníocaíochtaí deonacha? Soláthraíonn ranníocaíochtaí deonacha cumhdach do shochair fhadtéarmacha amháin, ar nós pinsin ranníocacha. Féadfaidh ranníocaíochtaí deonacha ardráta cumhdach a sholáthar don mhéid a leanas: - Pinsean stáit (ranníocach) - Pinsean ranníocach baintrí, baintreach fir no páirtnéara shibhialta mharthanaigh - Íocaíocht chaomhnóra (ranníocach) Féadfaidh ranníocaíochtaí deonacha ísealráta cumhdach a sholáthar don mhéid a leanas: - Pinsean ranníocach baintrí, baintreach fir no páirtnéara shibhialta mharthanaigh - Íocaíocht chaomhnóra (ranníocach) Soláthraíonn ranníocaíochtaí deonacha ráta speisialta (iad siúd a íocann daoine a bhí féinfhostaithe roimhe seo agus iad siúd a íocann ÁSPC ar Aicme S) cumhdach don mhéid a leanas: - Pinsean stáit (ranníocach) - Pinsean ranníocach baintrí, baintreach fir no páirtnéara shibhialta mharthanaigh - Íocaíocht chaomhnóra (ranníocach) Cad é cuspóir an Athbhreithnithe Achtúirigh ar an gCiste Árachais Shóisialaigh agus cad a inseoidh an t-athbhreithniú dúinn? Foráiltear san Acht Leasa Shóisialaigh (Comhdhlúthú), 2005 chun tabhairt faoi athbhreithnithe achtúireacha ar an gCiste, mar seo a leanas: "10 - (1) Cuirfidh an tAire faoi deara – - (a) go ndéanfaidh na daoine siúd athbhreithnithe achtúireacha ar chúinsí airgeadais an Chiste Árachais Shóisialaigh a chinnfidh an tAire ar mhaithe leis an méid a dheimhniú ar féidir súil a bheith leis go bhfreastalóidh an Ciste, san fhadtéarma, ar éilimh i dtaca le sochair agus íocaíochtaí eile a íoc, agus aird, go háirithe, ar leordhóthanacht nó neamh-leordhóthanacht na ranníocaíochtaí chun tacú le sochair agus le híocaíochtaí eile agus na ceisteanna eile siúd a mheasann an tAire atá ábhartha a dhéanann difear do chúinsí airgeadais reatha agus amach anseo an chiste. Cuireann an t-athbhreithniú faisnéis ar fáil d’fhorbairt beartais idir gearrthéarmach agus meántéarmach agus fadtéarmach araon maidir leis an gCiste Árachais Shóisialaigh go ginearálta. Soláthróidh an t-athbhreithniú faisnéis maidir leis an méid a leanas: - an t-easnamh sa Chiste Árachais Shóisialaigh - an leibhéal d’fhóirdheontas ón Státchiste a theastaíonn chun leibhéil reatha íocaíochta a choimeád - an luach ar airgead a soláthraíodh do ranníocóirí éagsúla leis an gciste - tuartha a léiríonn roghanna éagsúla beartais Cuid de scóip an Athbhreithnithe Achtúirigh ar an gCiste Árachais Shóisialaigh amhail an 31 Nollaig 2010 ba ea na himpleachtaí fadtéarmacha costais i leith an Chiste Árachais Shóisialaigh agus na rátaí meá ar mheá ranníocaíochta a theastaigh chun pinsin easláine a sholáthar d’oibrithe féinfhostaithe agus chun íocaíochtaí sochar cuardaitheora poist a sholáthar d’oibrithe féinfhostaithe a thuar. Tá an Tuarascáil seo foilsithe le déanaí agus tá fáil uirthi ar 'www.welfare.ie'.