http___ps-europe.org_tr_kent-mekanlarina-dair__1.xml
1.1 1.2 2.1 2.2 2.3 3.1 3.2 3.3 4.1 4.2 5.1 5.2 5.3 6.1 7.1 8.1 9.1 9.2 9.3 9.4 10.1 11.1 12.1 13.1 14.1 15.1 15.2 15.3 16.1 17.1 17.2 17.3 18.1 18.2
“Cities—including their sub-urban peripheries—have become increasingly important geographical targets and institutional laboratories for a variety of neoliberal policy experiments, […] urban development corporations, public-private partnerships […] The overarching goal of such neoliberal urban policy experiments is to mobilize city space as an arena both for market-oriented economic growth and for elite consumption practices.”1 As the above string of ideas by Brenner and Theodore describes, the relationship between today’s capitalism and urbanization raises concerns on issues about justice regarding the right to the city2. Legal-economic drivers of neoliberal urbanization—such as global investment pressure, privatization, and prioritizing profit rather than people’s actual needs—together with its socio-spatial consequences—such as uneven development within and among cities, gentrification, and formation of a privileged fraction within the society—seem to be the origin of motivation for people to occupy (and eventually to eat and sleep at) public spaces that are already theirs, be it a park, a street, or a square, since the very first gathering in September 2011 in Wall Street. When the major Occupy events in the global North and South are analyzed, it can be argued that the Occupy Movement addresses the aforementioned struggles between policies and practices of neoliberal urbanization as well as its consecutive limitations on individual’s right to the city. Since the causes and outcomes of Occupy Movement have already been discussed from many different perspectives so far, I rather want to focus on cultural activism in this regard and I choose to approach it as a precursor of new forms of expression of socio-spatial discontents. As authors Buser, Bonura, Fannin, and Boyer argue in their article Cultural activism and the politics of place-making4, the spatial role that—temporary, humorous, oftentimes informal—creative practices play is a powerful means towards motivating social and political change (Buser, et al., 2013). For instance, prior to its strong expression in May 2013 during the Gezi Park protests nationwide, socio-political tension in Turkey has been an inspiration for numerous creative practices in the form of cultural activism in general and street art in particular, as it has also influenced the intensity of the tension in a reciprocal relationship. Several provocative installations of a street art group called Avareler (Turkish word for Tramps) started to appear in the urban core of Turkey’s capital Ankara, emerging as spatial reflections of the aforementioned rising tension. Blended together with black humor, these street art implementations have been in the form of indirect occupations of public space elements—such as billboards, abandoned buildings, empty walls, or even trash containers—as an unexpected way of practicing one’s right to the city. Below images are from one of the street art implementations of Avareler in the form of an indirect occupation, from February 2012. Several doll puppets with placards occupied the façade of an unutilized building at a very central location. The building was formerly affiliated by LGBTI community; therefore already having a symbolic meaning as a center of attention. Left: Doll puppets and placards at the façade of an abandoned building in central Ankara. Right: Informality resulting in immediate tearing down. The messages on the placards can be regarded as a critique on the monotonous urban life of citizens of Ankara, neoliberal individuals3, as the doll puppets criticize: ‘your today is just like your yesterday, Ankara,’ and as they advise: ‘go see some concerts, museums, movies Ankara,’ ‘go have some fun tonight, Ankara’. The overall impact of the act of occupation at a global scale is of course debatable, but it seems that there is always something to learn from these incidents, as they are the indicators of dissatisfactions at a societal scale. Put in other words, they carry clues of where socio-spatial discontents are located. In order to improve socio-political circumstances for the net benefit of the society, better policies and practices should be implemented. And in order to determine these strategies, the key element seems not to shoot the messenger, but to understand the message it carries. Pınar Bilgiç pinarbilgic@ps-europe.org Image source: urbanspringtime.blogspot.com.tr/ https://www.facebook.com/pg/Avareler-628270433907546/photos/?ref=page_internal References: 1 Brenner, N., & Theodore, N. (2002). Cities and the geographies of “actually existing neoliberalism.” Spaces of Neoliberalism: Urban Restructuring in North America and Western Europe, 349–379. 2 as conceptualized in:The Right to the City, referring to the descriptions of Henri Lefebvre and David Harvey. 3 as conceptualized in: Erman, T. (2016). “Mış Gibi Site” Ankara’da Bir TOKİ-Gecekondu Dönüşüm Sitesi (“Wannabe Neighborhood” A TOKİ – Gecekondu Transformation Neighborhood in Ankara) (1st ed.). İletişim. 4 Buser, M., Bonura, C., Fannin, M., & Boyer, K. (2013). Cultural activism and the politics of place-making.
1.1 2.1 3.1 4.1 5.1 6.1 7.1 8.1 9.1 10.1 11.1 12.1 13.1 14.1 15.1 16.1 17.1 18.1
“Kentler—kendilerini çevreleyen banliyöleri ile birlikte—neoliberal strateji deneyleri, […] kentsel kalkınma kurum ve kuruluşları, kamu-özel sektör ortaklığı […] için önemi gittikçe artan coğrafi hedefler ve kurumsal laboratuarlar haline gelmektedir. Bu tür neoliberal strateji deneylerinin temel amacı, kent mekânını pazara yönelik ekonomik büyümeye ve seçkin kesimin tüketimine yönelik olarak harekete geçirmektir.”1 Brenner ve Theodore’a ait düşünce dizisinin de tarif ettiği gibi, günümüz kapitalizmi ve kentleşme arasındaki ilişki, kent hakkı ve adalet arasındaki ilişki bakımından dikkat çekmektedir2. Küresel yatırım ve özelleştirme baskısı, kâr etmenin öncelenmesi ve toplumsal ihtiyaçların önemsenmemesi neoliberal kentleşmenin yasal ve ekonomik nedenlerindendir. Bu duruma bağlı olarak gelişen dengesiz kentsel kalkınma, soylulaştırma ve bazı toplumsal kesimlerin ayrıcalık kazanması gibi sosyo-mekânsal sonuçlarsa bireyleri hâlihazırda kendilerine ait olan, park, cadde ve meydan gibi kamusal alanları işgal etmeye teşvik etmektedir. Eylül 2011’de başlayan Occupy Wall Street eylemi, bireylerin işgal ettikleri yerleri yaşam alanları haline getirdikleri toplumsal hareketlerin ilk örneklerindendir. Bunu takip eden küresel Kuzey ve Güney’deki başlıca Occupy etkinlikleri incelendiğinde, kamusal alanları işgal hareketinin yukarıda sözü edilen neoliberal kentleşmenin hem bir nedeni hem de bir sonucu olan bireysel kent hakkının sınırlanmasından ileri geldiği söylenebilir. Occupy hareketinin nedenleri ve sonuçları farklı perspektiflerden çok kez tartışılmış olduğundan, kültürel aktivizme odaklanmayı ve kültürel aktivizmi sosyo-mekânsal memnuniyetsizliklerin yeni biçimlerde ifade edilmesinin bir aracı olarak ele almayı tercih ediyorum. Buser ve diğerlerinin Kültürel Aktivizm ve Mekân Üretme Politikası adlı makalede ileri sürdükleri üzere, geçici, mizahi, ve çoğunlukla gayri resmi olan bu yaratıcı eylemlerin oynadıkları mekânsal rol, sosyo-politik değişimi teşvik eden güçlü bir araçtır3. Örneğin, Türkiye’deki sosyo-politik gerginlik, Mayıs 2013’te Gezi Parkı protestoları ile toplumsal ölçekte bir dışavurum anının öncesinde, kültürel aktivizm genelinde ve sokak sanatı özelinde çok sayıda yaratıcı eyleme ilham kaynağı olmuş; aynı zamanda bu sosyo-politik gerginliğin derecesi de karşılıklı bir ilişki içinde kültürel aktivizmden etkilenmiştir. Ankaralı sokak sanatı grubu Avareler‘e ait sorgulatıcı enstalasyonların da örneklediği gibi, sözü edilen sosyo-politik gerginliğin çeşitli yansımaları kamusal alanda meydana çıkmıştır. Kara mizah öğeleri ile harmanlanmış bu sokak sanatı enstalasyonları, kamusal alan öğelerinin—reklam panoları, terk edilmiş binalar, boş duvarlar ve hatta çöp konteyneri—dolaylı yoldan işgal (occupy) edilmesi, çoğunlukla gözden kaçan bireysel kent hakkının umulmadık biçimde meydana çıkması olarak düşünülebilir. Aşağıdaki görseller, dolaylı işgale örnek teşkil eden bir sokak sanatı enstalasyonuna aittir. Avareler‘e ait bu eylem, 2012 Şubat’ında, Ankara’da gerçekleştirilmiştir. Merkezi bir konumda bulunan ve yıllardır atıl durumda olan bir binanın cephesi kuklalar ve pankartlarla donatılmıştır. Bina daha önce LGBTİ topluluğu ile bağdaştırılmış olduğundan hâlihazırda bir ilgi merkezi olarak simgesel bir anlama sahiptir. Solda: Kuklalar ve pankartlar Ankara’nın merkezindeki terk edilmiş binanın cephesinde. Sağda: Eylemin gayri resmi olması derhal sökülmesine neden oluyor. Pankartlardaki mesajlarla kuklaların, Ankaralıların tekdüze kent yaşamını eleştirmekte olduğu (‘Geçen günün aynısını yaşıyorsunuz‘) ve neoliberal öznelere tavsiyede bulunduğu (‘Konsere, sokağa, sergiye, sinemaya, sevişmeye Ankaralı‘) düşünülebilir3. İşgal eylemlerinin küresel ölçekteki etkileri tartışmaya açıktır; ancak kültürel aktivizm formundaki yaratıcı eylemler toplumsal tatminsizliklerin göstergeleri olduklarından bu tür doğrudan/dolaylı eylemlerden öğrenilecek bir şeyler olabilir. Başka bir deyişle, bu tür eylemler sosyo-mekânsal memnuniyetsizliklerin ne olduğuna dair ipuçları barındırabilir. Sosyal koşulların toplumun yararına gelişebilmesi için, bu amaca hizmet eden strateji ve uygulamalara yer verilmelidir. Bu bakımdan, bu stratejileri saptamanın temel yöntemi mesaj vereni, aktivisti yok saymaktansa, taşınan mesajı anlamaktan geçmektedir. Pınar Bilgiç pinarbilgic@ps-europe.org Fotoğraf: urbanspringtime.blogspot.com.tr/ https://www.facebook.com/pg/Avareler-628270433907546/photos/?ref=page_internal Referanslar: 1 Brenner, N., & Theodore, N. (2002). Cities and the geographies of “actually existing neoliberalism.” Spaces of Neoliberalism: Urban Restructuring in North America and Western Europe, 349–379. p. 368. 2 The Right to the City ile Henri Lefebvre ve David Harvey’in kavramsallaştırmalarına dayanılmıştır. 3 neoliberal özne kavramı için: Erman, T. (2016). “Mış Gibi Site” Ankara’da Bir TOKİ-Gecekondu Dönüşüm Sitesi. Birinci baskı. İletişim. 4 Buser, M., Bonura, C., Fannin, M., & Boyer, K. (2013). Cultural activism and the politics of place-making. City, 17(5), 606-627.