http___prod.wsws.org_tr_articles_2018_09_13_fra5-s13.html_1.xml
1.1 2.1 3.1 4.1 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 7.1 8.1 8.2 8.3 9.1 9.2 9.3 10.1 10.2 11.1 12.1 12.2 13.1 13.2 14.1 14.2 14.3 15.1 15.2 16.1 16.2 17.1 17.2 17.3 17.4 17.5 18.1 18.2 19.1 19.2 20.1 20.2 20.3 21.1 21.2 21.3 21.4 22.1 22.2 22.3 22.4 23.1 23.2 23.3 23.4 23.5 23.6 24.1 24.2 24.3 25.1 25.2 25.3 25.4 26.1 26.2 26.3 26.4 26.5 26.6 27.1 28.1 28.2 28.3 29.1 29.2 29.3 29.4 30.1 30.2 30.3 30.4 31.1 31.2 32.1 32.2 33.1 33.2 34.1 34.2 34.3 35.1 35.2 35.3 36.1 36.2 36.3 36.4 37.1 37.2 37.3 37.4 37.5 38.1 38.2 38.3 38.4 39.1 39.2 39.3 40.1 40.2 40.3 41.1 41.2 41.3 41.4 42.1 42.2 42.3 42.4 42.5 43.1 43.2 43.3 43.4 44.1 44.2 45.1 45.2 45.3 45.4 46.1 46.2 46.3 46.4 47.1 47.2 48.1 48.2 48.3 48.4 48.5 48.6 49.1 50.1 51.1 52.1 53.1 54.1 55.1 56.1 57.1 59.1 60.1 61.1
1968: The general strike and the student revolt in France Part 7—The centrist line of the OCI (3) By Peter Schwarz This eight-part series first appeared on the World Socialist Web Site during May–June 2008, on the 40th anniversary of the general strike in France. We are presenting it here unchanged, but with a new Introduction in light of intervening events. Part 1, posted May 29, deals with the development of the student revolt and the general strike up to its high point at the end of May. Part 2, posted May 30, examines how the Communist Party (PCF) and the union it controls, the CGT, enabled President Charles de Gaulle to regain control. Part 3, posted May 31, and Part 4, posted June 1, examine the role played by the Pabloites. The final four parts will examine the role of Pierre Lambert’s Organisation Communiste Internationaliste (OCI), including Part 5, posted June 2; Part 6, posted June 3; and Part 7 posted below. The rightward evolution of the OCI The events of 1968 mark a turning point in the history of the OCI. At the time of the general strike, the OCI, whose roots lay in the Trotskyist movement, had already evolved in a marked centrist direction, its policies increasingly oriented towards the Stalinist and reformist bureaucracies. Three years later, it broke with the international Trotskyist movement and became an important prop of the French Socialist Party, and, thereby, of the French bourgeois state. The student movement and the general strike had brought the OCI several thousand new members and contacts. They had joined an ostensibly Trotskyist organisation, but the centrist course of the OCI oriented them towards the bureaucratic apparatuses. They were not trained as Marxists, but rather were educated as opportunists. These young people, who gradually displaced the older cadre, played an important role in the rightward development of the OCI. Many later switched to the Socialist Party and embarked on a political career that took them to the highest public offices. The rightward evolution of the OCI was closely linked to the rise of a social layer to whom it paid special attention in 1968—the lower ranks of the trade union bureaucracy, which it referred to as the “organisational cadres of the working class.” As we have seen, the OCI hoped that the sharpening political crisis would bring these “cadres” into conflict with the “apparatuses,” forcing them to the left. Not only was this hope based on a false understanding of the character of the trade unions, it also rested on an incorrect estimation of the Gaullist regime, whose strength the OCI massively overestimated. From 1958, when General de Gaulle returned to power at the high point of the Algerian crisis, and put through a constitution tailored to his personal requirements, the OCI had characterised his rule as Bonapartism. “De Gaulle is not simply one element among others of the political personnel of the French bourgeoisie,” the OCI wrote, in a programmatic article published in La Vérité at the beginning of 1968, under the title “Gaullist Bonapartism and the Tasks of the Avant-Garde,” but, rather, de Gaulle had forced himself upon his class and was supported by it because it could “conduct its struggle against the proletariat and its international rivals only buttressed by a strong state, which subordinates all social layers, mobilises all the resources of the economy and mobilises all areas of society exclusively in favour of big capital.” The OCI attributed almost superhuman powers to de Gaulle. “The state established by him is an iron brace that enables a senile and feeble bourgeoisie to stand on its feet,” the same article claimed. Parliament was merely a façade, enabling “the workers’ leaders to preserve the electoral illusions of the masses.” For a long time, the OCI led a sort of underground existence because it anticipated that de Gaulle would adopt openly dictatorial forms of rule. It was convinced that in the event of a serious crisis, he would smash the workers’ movement with the support of the trade union leaders, who were integrated into the state. The OCI wrote: “To politically smash the workers’ movement, destroying and dispersing the organisational cadre of the class, is the common aim of de Gaulle and the apparatuses.” The “apparatuses” faced the alternative of “going under or of integrating themselves into the state, becoming the direct agents of the murderous plans of Bonapartism,” while “the organisational cadres, which remain on the field of class warfare, will tend to detach themselves from the politics of the apparatus.” But in 1968, reality looked very different from what the OCI had imagined. The Gaullist regime proved to be far weaker than it had expected. It did not dare suppress the general strike of 10 million workers by force. To bring it under control, it used not only the services of the “apparatuses,” but, above all, those of the “cadres” on which the OCI had set its hopes. And while the material concessions it made to the workers were relatively small, the actual beneficiaries of the general strike were these “cadres.” For a broad layer of union bureaucrats, 1968 marked the beginning of a social ascent that secured it well-endowed positions as well as political influence. Part of the Grenelle accord was the stabilisation and legal anchoring of the trade unions within industry, something upon which the government had insisted against the initial resistance of the employers’ associations. It also guaranteed the continuation of joint administration of the social insurance system by unions and employers. The state-subsidised budgets of the various social insurance schemes were worth billions, securing constantly growing pay cheques for numerous union officials (including many prominent OCI members), even as the number of union members declined. In addition, the unification of the splintered social democratic groups into the Socialist Party in 1969, and its electoral alliance with the Communist Party, provided many functionaries with opportunities for political advancement. The “left,” discredited by its infamous role in the Algerian War and the Fourth Republic, was once again a political force. Its numerous posts at the local, regional and (after François Mitterrand’s election as president) national level proved very attractive. After 1968, the OCI maintained its orientation towards the bureaucracy and adapted its political programme to its social ascent. By 1971, it no longer drew a distinction between “cadres” and “apparatuses,” courting the “apparatuses” as well. Mitterrand, whom the OCI had fiercely attacked in 1968, now appeared as a speaker at a large OCI rally celebrating the hundredth anniversary of the Paris Commune. The “united class front” was no longer identified with the “central strike committee,” but with the electoral alliance between the Socialist and Communist parties. The OCI even denounced some of the radical groups because they had put forward their own election candidates. In 1969, the OCI aggressively attacked the Pabloite Ligue Communiste Internationaliste (LCR) because it stood its own presidential candidate, Alain Krivine. This, the OCI claimed in its youth newspaper Jeunesse révolutionnaire, split “the ‘advanced’ workers from those workers who remain faithful to their organisations and parties,” and provided “ammunition for the bourgeoisie and the Stalinist apparatus.” In 1974, it condemned the participation in the election of Krivine and Arlette Laguiller of Lutte Ouvrière as “unprincipled candidacies against the united workers front.” In 1971, the OCI sent several members into the Socialist Party. Their task was not to develop a faction, but rather to support Mitterrand. The most successful of these OCI members, Lionel Jospin, ascended rapidly within the circle of advisors to the future president, ultimately succeeding him as chairman of the Socialist Party in 1981. At this time, Jospin was still a member of the OCI and met regularly for consultations with Pierre Lambert. Witnesses have since confirmed that Mitterrand was quite aware of the true political identity of his favourite. From 1997 to 2002, Jospin was the Socialist Party prime minister of France. The OCI also conquered the “apparatus” of the third-largest French trade union federation, Force Ouvrière, and the student federation, UNEF. For many years, party members or close supporters stood at the head of both organisations. In 1986, Jean-Christophe Cambadélis, for many years in charge of the OCI’s student work, moved directly from the central committee of the OCI into the leadership of the Socialist Party, taking 450 OCI members with him. From 1985 onwards, the OCI began to cautiously dissociate itself from the Socialist Party, which had, from 1981, supplied the bourgeois republic with its president and formed its government, pursuing policies favouring the interests of big business. The OCI created the Mouvement pour un Parti des travailleurs (Movement for a Workers Party, MPPT). Although this was a pure creation of the OCI, it always stressed that the “Trotskyists” were only a minority inside the organisation, and that it was open to social democratic, Communist and anarcho-syndicalist currents. The MPPT was a reservoir of dissatisfied trade union and party bureaucrats who had fallen out with the leaderships of their own organisations or whose career advancement had been overlooked. In 1985, the MPPT was renamed Parti des travailleurs (Workers Party—PT), and in June of 2008 this was dissolved into the Parti ouvrier independent (Independent Workers Party—POI). The slogan of this new party, “For Socialism, the Republic and Democracy,” is unmistakably in the tradition of right-wing social democracy. It speaks for those layers of the petty bourgeoisie and the trade union bureaucracy that have responded to the consequences of globalisation by promoting the national state. Its political work centres on agitation against the European Union, to which it does not counterpose a socialist Europe, but rather “a free and fraternal union of all the peoples of Europe.” A further POI slogan reads: “Yes to the sovereignty of the peoples of Europe.” The nationalist undertones of these slogans are inescapable. The roots of the centrism of the OCI The centrist decline of the OCI began long before 1968. In June 1967, the British section of the International Committee of the Fourth International, the Socialist Labour League (SLL), wrote a long letter to the OCI sharply criticising the policies that would determine its intervention in 1968. In particular, this letter pointed to the OCI’s increasing scepticism towards the viability of the International Committee and the significance of its struggle against Pabloism. One year previously, at the Third World Congress of the ICFI, the OCI had supported an amendment submitted by the SLL that insisted that the revisionist efforts to destroy the Fourth International had been successfully defeated. The congress insisted that the struggle against revisionism was not a diversion from more important tasks of party building. Rather, in its persistent defence of Marxism against Pabloite revisionism, the Trotskyist movement had fought the ideological pressure of the bourgeoisie and developed its revolutionary perspective. The struggle against Pabloite revisionism embodied the continuity of the Fourth International, the congress insisted, and was the necessary precondition for the building of a new proletarian leadership. The amendment of the SLL was directed against the Spartacist tendency and the group Voix Ouvrière (today, Lutte Ouvrière), which participated as guests at the congress. They had interpreted the somewhat ambiguous title of the main resolution, “Reconstruction of the Fourth International,” to mean that the ICFI had been destroyed and that the struggle waged by the International Committee since 1953 against Pabloite revisionism lacked any theoretical or political significance. They were striving at a “reconstruction” of the Fourth International on the basis of a broad political amnesty, whereby the crucial programmatic questions that had led to the split of 1953 were simply set aside. When these two organisations saw that the International Committee opposed such a course of liquidation, they left the congress. Faced with the hysterical hostility displayed by the Spartacist tendency and Voix Ouvrière against the ICFI’s historical struggle against the Pabloites, the OCI aligned itself with the SLL at the Third Congress and voted for its amendment. But it soon became clear that the OCI maintained its own considerable reservations. In May 1967, it published a statement that openly questioned the achievements of the Third World Congress. Under the pretext of drawing a “balance sheet of the activity of the IC” since the Third World Congress and seeking “to open discussions necessary to resolve problems which the Third IC Conference was not able to discuss,” the OCI denied the continuity of the Fourth International. “Having declared the bankruptcy of the Pabloite leadership, we cannot simply state that the Fourth International continues purely and simply, with the IC taking the place of the Pabloite IS [International Secretariat],” the OCI document stated. It went on to declare that “all of the old leadership of the Fourth International capitulated under the pressure of imperialism and Stalinism.” The “Pabloite crisis dislocated the Fourth International organisationally,” the OCI document continued, and “accumulated theoretical and political problems to be resolved.... We cannot shout ‘the King is dead, long live the King.’ We must open a discussion on these questions, a discussion which has not yet been thoroughly undertaken inside the IC.” The document culminated in the statement: “Basically, the Fourth International was destroyed under the pressure of hostile class forces.... The IC is not the leadership of the Fourth International.... The IC is the motive force for the rebuilding of the Fourth International.” The document then presented Pabloism in a way that deviated completely from the previous analysis of the International Committee. The OCI did not accuse the Pabloites of revising the Marxist programme, giving up the struggle for the political independence of the working class and instead seeking to liquidate the Fourth International. Instead, it accused the Pabloites of maintaining “the conception of a finished Fourth International and parties endowed with a pyramid-style hierarchy, with world congresses and an ultra-centralist structure.” The OCI went so far as to claim that Trotsky considered the Fourth International “neither as constructed nor as possessing a definitive structure.” Following the dispute with the Spartacist tendency and Voix Ouvrière, the British SLL was quick to grasp the significance of these words and sharply rejected the attempt by the OCI to challenge the role of the International Committee. “The future of the Fourth International is represented in the stored up hatred and experience of millions of workers for the Stalinists and reformists who betray their struggles,” it wrote. “The Fourth International must consciously fight for leadership to meet this need.... Only this struggle against revisionism can prepare the cadres to take the leadership of the millions of workers drawn into the struggle against capitalism and against the bureaucracy.... The living struggle against Pabloism and the training of cadres and parties on the basis of this struggle was the life of the Fourth International in the years since 1952” (emphasis in the original). The SLL did not limit itself to defending the historical continuity of the Fourth International. It demonstrated the link between the objective changes in the class struggle and the increasing scepticism of the OCI. Faced with a growing radicalisation of workers and young people all over the world and the numerical weakness of its own cadre, the OCI sought an opportunist short cut that would permit it to win influence, without conducting a laborious struggle for Marxist consciousness in the working class. This was the meaning of its allegation that the Pabloites were advocating an “ultra-centralist” International, its claim that Trotsky favoured an international without any firm structure, and its dwelling upon the organisational weaknesses and lapses of the International Committee after the Third World Congress. The SLL therefore warned: “Now the radicalisation of workers in western Europe is proceeding rapidly, particularly in France.... There is always a danger at such a stage of development that a revolutionary party responds to the situation in the working class not in a revolutionary way, but by an adaptation to the level of struggle to which the workers are restricted by their own experience under the old leadership—i.e., to the inevitable initial confusion. Such revisions of the fight for the independent party and the Transitional Programme are usually dressed up in the disguise of getting closer to the working class, unity of all those in struggle, not posing ultimatums, abandoning dogmatism, etc” (emphasis in the original). The opportunist orientation of the OCI emerged particularly clearly in its interpretation of the “united front.” The OCI wrote: “Between 1944 and 1951 it was customary for the PCI [forerunner of the OCI] to send letters to the PB of the French CP to offer it a united front, organisation to organisation.” Given the numerical weakness of the PCI, such a policy was unrealistic because: “What sector did the PCI lead which could provide a basis for a united front between it and the French CP?” “Now,” the OCI continued, “our policy of a united front is different. We express the demands of the advanced workers to the leaderships recognised by the working class (SFIO, French CP, union leaderships); it is necessary to break with the bourgeoisie and bring about the united class front.... We bring together and organise layers of youth, workers and militants to struggle for the united front. Through these battles for the united front we are building the OCI.” The SLL protested strongly against this conception of the “united front.” It insisted that the party “must fight openly on its own policies to challenge the opportunist and centrist political leaderships of the working class.” When “the united front is posed as an alternative, an easier way, in opposition to the fight for independent leadership,” it diverted workers from the path of revolutionary leadership. “At this stage of the world crisis, at this stage of the fight against revisionism, to take all the emphasis away from the building of the Bolshevik Party is to open the door immediately to the full pressure of the class enemy. The so-called united class front is an expression of this dangerous course, a disastrous course,” the SLL warned (emphasis in the original). The SLL wrote that, essentially, the policy of the OCI meant: “The United Front first, and through this, the party second. We reject this.” It continued, “In the form proposed by the OCI, it is a preparation for liquidation, just as surely as was the Pabloite theory of ‘entry sui generis’.... The essence in both cases is the abandonment of the central importance of the building of the revolutionary party” (emphasis in the original). As we have seen, the OCI rejected the criticism made by the SLL. Instead, the OCI’s intervention in the revolutionary events of 1968 was based on the political line criticised by the SLL, and, as the SLL predicted, this orientation eventually led to its liquidation as a Trotskyist party. The letter of June 19, 1967, was the last comprehensive criticism of the political line of the OCI by the British section. In the following years, the SLL failed to undertake any thorough analysis of the line of the OCI. It published a superficial series of articles on the events of May–June 1968 by Tom Kemp, which largely ignored the role played by the OCI. While the avoidance of public criticism could be justified in 1968 on the basis that the OCI was still officially a member of the International Committee, the SLL also failed to examine the roots of the centrist degeneration of the OCI after it split with the ICFI in 1971. Such an investigation was vitally necessary to politically and theoretically arm the cadre of the International Committee. Its task would have been to go back well before the events of 1968 and 1966 to demonstrate how the centrist orientation of the OCI developed, and reveal the political problems that were bound up with such a degeneration. The SLL avoided this task, however, by declaring that the political differences involved were only secondary manifestations of philosophical differences, and that the concrete investigation of political questions could be replaced by an abstract discussion of epistemological problems. It justified its break with the OCI solely on the basis of the latter’s rejection of dialectical materialism as the Marxist theory of knowledge. Behind this evasion on the part of the SLL were differences within its own ranks, which the leadership of the party did not want to discuss. An open discussion, provoked by the dispute with the OCI, could have disturbed the practical and organisational successes that the leadership considered to be more important than political clarification. In the end, the SLL paid a high price for its refusal to examine the degeneration of the OCI. With the fundamental political problems unclarified, they were to find their way into the SLL. In 1974, the OCI was able to provoke substantial tensions inside the Workers Revolutionary Party (WRP, successor to the SLL) through the figure of Alan Thornett, the leader of the SLL/WRP’s trade union work. In the resulting crisis, the WRP lost a large part of its membership inside the factories. By the end of the 1970s, the WRP had increasingly adopted an opportunist course in Britain similar to that of the OCI in France—above all, with regard to its relations with the trade unions, the Labour Party and nationalist movements in former colonial countries. Finally, in 1985, the WRP was torn apart by its internal contradictions. To be continued Notes: “Le bonapartisme gaulliste et les tâches de l’avant-garde,” L a Vérité No. 540, février–mars 1968 Quoted in Jean-Paul Salles, La ligue communiste révolutionnaires (1968–1981), Rennes 2005, p. 98 “Reply to the OCI by the Central Committee of the SLL, June 19, 1967,” in Trotskyism versus Revisionism, Volume 5, London 1975, pp. 107–132 “Statement by the OCI, May 1967,” ibid., p. 84 ibid. ibid. “Reply to the OCI by the Central Committee of the SLL, June 19, 1967,” ibid. “Statement by the OCI, May 1967,” ibid. ibid. ibid.
1.1 2.1 3.1 5.1 6.1 7.1 8.1 9.1 10.1 11.1 12.1 13.1 14.1 15.1 16.1 17.1 18.1 19.1 20.1 21.1 22.1 23.1 24.1 25.1 26.1 27.1 28.1 29.1 30.1 31.1 32.1 33.1 34.1 35.1 36.1 37.1 38.1 39.1 40.1 41.1 42.1 43.1 44.1 45.1 46.1 47.1 48.1 49.1 50.1 51.1 52.1 53.1 54.1 55.1 56.1 57.1 58.1 59.1 60.1 61.1 62.1 63.1 64.1 65.1 66.1 67.1 68.1 69.1 70.1
1968: Fransa’da genel grev ve öğrenci isyanı 5. Bölüm: OCI’nin merkezci çizgisi (1) Peter Schwarz Bu yazı, Fransa'daki genel grevin 40. yıldönümü üzerine Mayıs-Haziran 2008'de Dünya Sosyalist Web Sitesi’nde yayınlanan sekiz bölümlük dizinin beşinci yazısıdır. Yazıyı, herhangi bir değişiklik yapmadan, sadece araya giren olayların ışığında yeni bir giriş ile yayınlıyoruz. 29 Mayıs'ta yayınlanan 1. bölüm, öğrenci isyanının gelişmesini ve Mayıs ayı sonunda en yüksek noktasına ulaşan genel grevi ele alıyordu. 30 Mayıs’ta yayınlanan 2. bölüm, Komünist Parti’nin (PCF) ve onun kontrolündeki CGT sendikasının Devlet Başkanı Charles de Gaulle'ün kontrolü yeniden kazanmasını nasıl sağladığını; 31 Mayıs’ta yayınlanan 3. bölüm ve 1 Haziran’da yayınlanan 4. bölüm ise Pablocuların oynadığı rolü irdeliyor. Aşağıda yayınlanan 5. bölüm ve arkasından gelecek son üç bölüm, Piere Lambert’in Enternasyonalist Komünist Örgüt’ünün (OCI) rolünü değerlendirecek. Enternasyonalist Komünist Örgüt (Organization Communiste Internationaliste, OCI), Dördüncü Enternasyonal’in Uluslararası Komitesi’nden (DEUK) resmi olarak 1971’de koptu ama onun 1968’de izlediği siyasi çizgi, DEUK’un diğer şubeleri ile birlikte 1950’lerin başında Pablocu revizyonizme karşı savunmuş olduğu devrimci perspektiften çoktan uzaklaşmıştı. OCI’nin 1968’de ileri sürdüğü program, Dördüncü Enternasyonal’in devrimci programıyla olduğundan çok, merkezcilik ve Fransız sendikacılığı gelenekleri ile ortak özelliklere sahipti. OCI, Pablocu Birleşik Sekreterlik’in Alain Krivine önderliğindeki Fransız destekleyicileri olan Devrimci Komünist Birlik (Jeunesse Communiste Révolutionnaire, JCR) ve Pierre Frank’ın başkanlığındaki Uluslararası Komünist Parti (Parti Communiste Internationaliste, PCI) ile birlikte, Fransız Komünist Partisi’nin (PCF) ve Genel İşçi Konfederasyonu’nun (CGT) Stalinist önderliğinin Mayıs’taki genel grevi boğup de Gaulcü rejimi kurtarabilmesinde büyük bir sorumluluk taşımaktadır. OCI’nin siyasi çizgisinin ana ekseni, merkezi bir grev komitesi talebi idi. Buna, yaygın bir “birlik” ya da OCI’nin uygun gördüğü ifadeyle “işçilerin ve örgütlerinin birleşik sınıf cephesi” çağrısı eşlik ediyordu. Bunlar, 1968’deki can alıcı aylarda, OCI’nin ve onunla bağlantılı örgütlerin tüm açıklamalarında ve siyasi çağrılarında bulunabilecek başlıca sloganlardı. OCI, o sıradaki genel yönelimini, genel grevden bir yıl sonra yayınlanan 300 sayfalık bir kitapta özetledi. OCI, şu sonuca varmıştı: “Proletaryanın iktidar mücadelesindeki stratejisi ve taktikleri, … işçilerin ve işçi örgütlerinin birleşik sınıf cephesi uğruna mücadeleye dayanıyordu ki bu, Mayıs 1968’de, bir ulusal genel grev komitesi sloganı özgün biçimini almıştı.” OCI’nin gazetesi Information Ouvrières’in bir özel sayısı olarak yayınlanan bu kitabın yazarı, 1950’lerden beri örgütün önde gelen bir üyesi olan François de Massot’dur. De Massot, kitapta, günlük gelişmelere ilişkin ayrıntılı bir betimleme yapıyor ve OCI’nin müdahalesi üzerine, siyasi çağrıları ve bildirileri de içeren ayrıntılı malzeme sağlıyor. Kitap, OCI’nin siyasi çizgisini tam olarak göstermeyi mümkün kılmaktadır. [1] “Birleşik sınıf cephesi” Dördüncü Enternasyonal’i merkezciliğe karşı uzun süreli bir siyasi mücadele içinde kurmuş olan Lev Troçki, birleşik cephe talebine yönelik tavrını şu sözlerle özetlemişti: “Merkezci, birleşik cephe politikasının devrimci içeriğini boşaltıp onu taktiksel bir yöntemden en üst düzey bir ilkeye dönüştürürken, onun üzerine yemin eder.” Troçki, 1932’de, Almanya’daki merkezci Sosyalist İşçi Partisi (SAP) hakkında şunları yazmıştı: “Ne olursa olsun, birleşik cephe politikası, devrimci bir parti için bir program işlevi göremez. Bununla birlikte, SAP’ın tüm faaliyeti artık onun üzerine kuruluyor.” [2] Bu kınama, OCI’nin 1968’deki faaliyeti için de aynı şekilde geçerlidir. OCI, birleşik cephe politikasını, taktiksel bir yöntem olmaktan çıkartıp başlıca programatik ilkesine dönüştürdü. O, bütün sendikaların birliği olarak anladığı birleşik cephe adına, gerçekten devrimci her türlü inisiyatiften kaçındı. Örgütün tüm çağrılarında ve açıklamalarında törensel olarak yer alan “işçilerin ve örgütlerin birleşik sınıf cephesi” biçimindeki garip formülün anlamı buydu. OCI, oldukça doğru bir şekilde, Pablocuları ve küçük burjuva öğrenci önderlerini var olan kitle örgütlerini görmezden gelmekle suçlarken, bu örgütlere yönelik fetişist bir tavır benimsedi ve onların, işçilerin giriştiği her türlü mücadelenin tek çerçevesini oluşturduğunda ısrar etti. Daha 1967 yazında, OCI’nin düzenlediği büyük bir toplantıda, şöyle bir karar kabul edilmişti: “Kesin bir şekilde ilan ederiz ki, bizim niyetimiz, işçi örgütlerinin ve onların genel merkezlerinin yerine, doğallıkla sendikalara düşen bir görev olan birlik içinde eylem gerçekleştirmek değildir.” De Massot, kitabında bu karardan alıntı yapıyor ve onu, önderliklerinin politikasına bakmaksızın, sendikaların işçi sınıfının çıkarlarını cisimleştirdiği savıyla gerekçelendirmeye devam ediyor. O, şunları yazıyor: “İşçiler, sömürüye karşı mücadele içinde geliştirdikleri ve onları sınıf düşmanına karşı birleştirme aracı işlevi gören örgütler aracılığıyla bir sınıf haline gelirler. Bu örgütler, mücadeledeki nesnel konumları nedeniyle, yani, herhangi bir verili zamandaki önderliklerinin politikasından bağımsız olarak, sömürüye karşı sürekli mücadelesinde işçi sınıfının pozisyonlarını cisimleştirirler. Birleşik işçi cephesi, yalnızca, proletaryanın [bu] sınıf örgütleri aracılığıyla gerçekleştirilebilir.” (vurgular sonradan) Bu değerlendirmeden yola çıkan OCI, 1968’de, sendikaların burjuva reformist programını eleştirmekten kaçındı. Onların sendika önderliklerine karşı yönelttikleri tek kınama, onların işçilerin birliğini engelledikleriydi. OCI’nin kendi siyasi girişimleri, farklı sendikalar arasında her düzeyde işbirliği çağrısı yapmakla sınırlandırıldı. Sonradan göreceğimiz gibi, onların merkezi bir grev komitesi taleplerinin özü buydu. OCI, bildirilerini ve çağrılarını yaygın biçimde dağıtırken, Stalinist ve sosyal demokrat partilere yönelik her türlü eleştiriden de kaçınıyordu. Stalinizmin ve sosyal demokrasinin karşıdevrimci rolü küçük bir okur çevresine yönelik teorik makalelerde ve çözümlemelerde ele alınırken, OCI, kitlelere yönelik bildirilerinde, sadece, reformist ve Stalinist sendika önderlerine birleşme çağrısı yapıyordu. OCI’nin birleşik cephe yorumunun, Marksist hareket tarafından geliştirilmiş olan taktik ile hiçbir ilişkisi yoktu. 1922’de, Lev Troçki, birleşik cephenin gerekliliğini, “verili bir dönemde, işçi sınıfına dayanan siyasi örgütler arasında, kaçınılmaz bölünmeye karşın, kapitalizme karşı mücadelede işçi sınıfına bir birleşik cephe olanağını sağlama yönündeki acil gereksinim”den söz ederek açıklamıştı. [3] Ondan bir yıl önce, Komünist Enternasyonal’in (Komintern) Üçüncü Kongresi, Almanya Komünist Partisi’nin (KPD) birleşik cephe politikası izlemesinde ısrar etmişti. Komintern, KPD’nin yalıtılmış kalan ve başarısızlığa uğrayan ayaklanması “Mart Hareketi”den dersler çıkarmış; KPD’nin, iktidarı ele geçirebilmek için önce kitlelerin bağlılığını “elde etmesi” gerektiği sonucuna varmıştı. Komintern, birleşik cephe politikasını, doğrudan doğruya, bir işçi hükümeti talebiyle, reformist sendikalara müdahaleyle ve bir dizi geçiş talebi ile birleştirmişti. Çünkü, Troçki’nin belirttiği gibi, “kitleler, devrimci bir çağda, farklı bir şekilde de olsa, gündelik yaşamlarına devam ederler.” [4] On yıl sonra, Troçki, bir kez daha, Almanya’da birleşik cephe taktiğinin benimsenmesi çağrısı yapıyordu. Şimdi mesele, Hitler’in iktidarı almasını önlemekti. Troçki, Komünistleri ve Sosyal Demokratları, yaklaşan Ulusal Sosyalizm (Nazizm) tehdidine karşı bir birleşik cephe kurmaya çağırdı. Her iki partinin önderleri de, bu tür bir çizgiyi inatla reddettiler. Stalinist KPD önderlerinin, “sosyal faşistler” diye adlandırdıkları Sosyal Demokrat Parti (SPD) ile işbirliği yapmayı reddetmesi, Hitler’in zaferini mümkün kılacak şekilde, işçi sınıfını böldü ve felce uğrattı. 1920’lerin ve 1930’ların başlarındaki her iki durumda da, birleşik cephe, bir taktik olarak ileri sürülmüştü ve devrimci bir stratejinin yerini almıyordu. Bu taktik, pratik konularda işbirliği ile sınırlıydı ve KPD’nin kendi programını gizlemesi ya da SPD’yi eleştirmekten kaçınması anlamına gelmiyordu. Troçki, hiçbir zaman, sosyal demokrat önderlerin bir birleşik cephe temelinde devrimcilere dönüşebileceği yanılsamasına taviz vermedi. Tersine, birleşik cephe, kitleleri sosyal demokrat önderlerin etkisinden koparmayı amaçlıyordu. Komünistler, sosyal demokrat işçilere, herhangi bir koşul olmaksızın, onların günlük çıkarlarını savunmaya ve faşistlere karşı SPD ile bir blok kurmaya hazır olduklarını gösterdikleri ölçüde, bu, yalnızca, burjuva devlet ile işbirliği yapmayı tercih eden SPD önderliğini zayıflatmaya hizmet edebilirdi. Bunun ardından, SPD üyeleri, kendi deneyimleri temelinde, kendi örgütlerinin ve önderliğinin gerçek değeri hakkında karara varabilirlerdi. Birleşik cephe, hiçbir koşul altında, bağımsız devrimci bir politikadan vazgeçilmesi anlamına gelmiyordu. Troçki, 1932’de şunu vurgulamıştı: “Reformistlerin, hareketin açıkça zararına, kitlelerin durumuna ve ruh haline aykırı bir şekilde mücadeleyi frenlemeye kalkışması durumunda, biz, bağımsız bir örgüt olarak, geçici yarı müttefiklerimiz olmadan mücadeleyi sonuca ulaştırma hakkımızı her zaman saklı tutarız.” [5] Marksizmin yerine sendikacılık OCI, birleşik cepheyi, devrimci bir taktik olmaktan çıkartıp, kendisinin sendikalara tabi olmasının oportünist bir gerekçesine dönüştürmüştü. O, işçilerin ve öğrencilerin yürüttüğü mücadelenin bu örgütlerin çerçevesiyle sınırlandırılması gerektiğinde ısrar ediyor ve işçiler ile sendika aygıtları arasındaki çatışmayı şiddetlendirebilecek herhangi bir siyasi girişimden kaçınıyordu. Gerçekte, işçilerin yalnızca azınlığı sendikalarda örgütlüydü. O sıralarda, işgücünün yüzde 30’dan biraz azı sendikalarda örgütlüydü (Bugün bu oran yüzde 7’ye düştü). Bütün işçilerin üçte ikisi ve gençliğin ezici çoğunluğu örgütlü değildi ve oldukça haklı olarak, sendikalara güvenmiyordu. OCI, bu tabakalara, onları sendikalara yönlendirme dışında bir perspektif sunmaktan acizdi. Öğrenciler, Michel Rocard’ın önderlik ettiği sosyal demokrat Birleşik Sosyalist Parti’nin (Parti socialiste unifié, PSU) hakimiyetinde olan öğrenci federasyonu UNEF’e yönlendiriliyordu. De Massot, şöyle yazıyor: “Öğrenciler, direniş örgütlemek için bir sendikaya sahipler: Fransa Ulusal Öğrenci Birliği (UNEF)… Gerçek mücadelenin başlamasıyla birlikte, UNEF, önderliğinin tereddüdüne ve zayıflığına rağmen, tüm önemini yeniden kazanıyor. O, bir öğrenci sendika örgütü olarak rolüne yönelik sorumlu müdahalesiyle, baskıya karşı mücadeleyi öğrenci kitleleri için bir mesele haline getiriyor ve işçi örgütlerini kendi sorumluluklarıyla yüzleştiriyor. O, öğrenci seferberliğinin aracıdır ve eşzamanlı olarak, birleşik cephe uğruna gerçek bir mücadeleyi olası kılmaktadır.” (vurgu özgün metinden) De Massot, doğrudan Pabloculara saldırırken şöyle yazıyor: “Her kim ki, işçi sınıfının yüz elli yıllık mücadele ve özveri ile kurduğu örgütleri (onun kendisini bir sınıf olarak oluşturduğu; kendi bilincini ve sermayeye karşı mücadelesini geliştirdiği ve bu mücadeleye önderlik etmek için zorunlu olarak saflarında toplandığı örgütleri) görmezden gelen sözde aşağıdan bir birleşik cephe yararına işçilerin ve örgütlerinin birleşik cephesi uğruna mücadeleyi reddeder; kitle örgütlerini onların bürokratik önderlikleri ile karıştırır; ‘CGT ihaneti’ diye haykırır ve sendikaları ve siyasi partileri bir el süpürgesiyle sınıf mücadelesi haritasından basitçe süpürüp atarsa, bürokrasilere ve kapitalist devlete karşı mücadeleden geri çekilmektedir.” Sendikaların, işçi sınıfının “kendisini bir sınıf olarak oluşturduğu, kendi bilincini ve sermayeye karşı mücadelesini geliştirdiği” örgütler olarak yüceltilmesinin Marksizmin geleneği ile hiçbir ilişkisi yoktur; o, Fransa’da uzun ve kötü ünlü bir tarihe sahip olan sendikacılık geleneğinden gelmektedir. Marksist hareket, her zaman, sendikalara yönelik eleştirel bir tavrı korumuştur. Daha 20. yüzyılın başında, Lenin, sendikal bilincin burjuva bilinci olduğunu ve sendikaların, aşırı toplumsal gerilim dönemlerinde (1914’ten 1918’e kadar Almanya’da olduğu gibi), her zaman, işçi hareketinin en sağ kanadında yer aldığını vurgulamıştı. [6] Fransız sendikacıları, siyasi partilerin sendikal çalışmaya karışmaması ilkesinde ısrar etmişlerdi. 1906’da, CGT, Amiens Tüzüğü’ne, sendikaların bütün siyasi partilerden tam bağımsızlığı ilkesini eklemişti. Bu bağımsızlık sosyal demokrasinin artan tutuculuğuna ve parlamenter ahmaklığına karşı yöneldiği ölçüde, Fransız sendikacılığı bir dereceye kadar devrimci canlılığa sahipti. Troçki’nin bir zamanlar belirttiği gibi, Fransız sendikacılığı, partinin rolünü yadsımasına rağmen, “özünde, parlamentarizm karşıtı bir işçi sınıfı partisinden başka bir şey değildi.” [7] Ancak, sendikaların siyasi bağımsızlığı ilkesi devrimci partinin etkisine karşı yöneldiğinde, artık durum bu değildi. 1921’de, o sırada Komünist Enternasyonal’in önde gelen bir üyesi olan Troçki, şunları yazmıştı: “Parti ile sendikalar arasında tam ve koşulsuz bir işbölümü olduğu ve onların karşılıklı ve kesin bir şekilde birbirlerine müdahale etmeden faaliyet göstermeleri gerektiği teorisi, kesinlikle, Fransız siyasi gelişiminin bir ürünüdür. Bu, onun en uç ifadesidir. Bu teori, katıksız oportünizme dayanmaktadır. “Sosyalist Parti parlamentoda reformlar savunurken, sendikalarda örgütlü işçi bürokrasisinin ücret anlaşmalarına vardığı sürece, işbölümü ve karşılıklı olarak müdahale etmeme bir ölçüde mümkün olmaya devam eder. Ama gerçek proleter kitlelerin mücadeleye girmesiyle ve hareketin gerçekten devrimci bir karakter edinmesiyle birlikte, müdahale etmeme ilkesi, gerici skolastik düşünceye dönüşür. “İşçi sınıfı, yalnızca, başında, onun yaşayan tarihsel deneyimini temsil eden, tüm mücadeleyi teorik olarak genelleştirebilen ve pratiğe yönlendirebilen bir örgüt varsa zafer kazanabilir. Parti, tam da görevinden dolayı, işçi sınıfının yalnızca en bilinçli ve etkin azınlığını içerebilir. Öte yandan sendikalar, bir bütün olarak işçi sınıfını kapsamaya çalışırlar. Dolayısıyla, proletaryanın Komünist Parti’de birleşmiş olan öncüsünün ideolojik ve siyasi önderliğine ivedi gereksinim duyduğunu kabul edenler, partinin, sendikalar, yani kitlesel işçi sınıfı örgütleri içinde de önder güç haline gelmesi gerektiğini kabul ederler.” [8] Sendikacılık geleneği, OCI içinde uzun bir süredir oldukça etkiliydi. Pierre Lambert’e bakılırsa, onun örgütünün sendikalar ile ilişkisi, hatırı sayılır bir dönem boyunca, Marksist ilkelerden çok sendikacılık üzerine kuruluydu. Lambert, yaşamının sonuna doğru yazılmış olan otobiyografik bir eserinde, Amiens Tüzüğü’nü 1947’de kendi örgütünde yeniden yürürlüğe koymakla övünüyordu. Lambert, savaş sırasındaki yasadışı sendikal çalışmadaki ve Stalinistlerin hakimiyetindeki CGT içindeki kendi deneyimleri temelinde, Fransa’daki Troçkist örgütün kongresi sırasında, “oybirliğiyle kabul edilen ve 21 koşulun 9. ve 10. maddelerinin yerine, partilerin ve sendikaların karşılıklı bağımsızlığının kabulünü geçiren” bir değişiklik teklifinde bulunmuştu. [9] “21 koşul” ifadesi, Komünist Enternasyonal’in 1920’deki İkinci Kongre’sinin üyelik için şart koştuğu; reformist ve merkezci örgütleri dışlamak için tasarlanmış koşullara atıfta bulunmaktadır. 9. madde, parti üyelerini, “sendikalar içinde sistematik olarak ve bıkıp usanmadan komünist faaliyetler geliştirmek” ve “sosyal yurtseverlerinin hainliğini ve ‘merkezciler’in kararsızlıklarını her yerde teşhir etmek” ile yükümlü kılıyordu. 10. madde ise, “sarı sendikal örgütlerin Amsterdam ‘Enternasyonali’” ile bir kopuşu ve Komünist Enternasyonal’e bağlı sendikaları desteklemeyi gerektiriyordu. Bu iki maddenin yerini “partilerin ve sendikaların karşılıklı bağımsızlığının kabulü”nün alması, reformist ve Stalinist sendika bürokrasisine karşı siyasi mücadelenin terk edilmesi anlamına geliyordu. Siyasi saklambaç OCI, sendikaları eleştirisiz bir şekilde yüceltirken, büyük ölçüde gizli tuttuğu kendi kimliği konusunda siyasi bir saklambaç oyunu oynuyordu. Tam siyasi kimliği karanlıkta kalan İşçi İttifakı Komiteleri (Comités d’alliance ouvrière) gibi cephe örgütlerinin arkasına gizlenmeyi tercih eden OCI, kendi adını sadece nadiren dile getiriyordu. De Massot bile, OCI’den, nadiren kendi adıyla söz eder. O, genellikle, OCI’den mi, onun cephe örgütlerinden birinden mi, yoksa sadece bir grup aktif sendikacıdan mı söz ettiğini açık bırakacak şekilde, “devrimci öncü” diye yazar. Gaulcü rejim ile çatışma 29 Mayıs’ta doruk noktasına ulaşır ve sendikaların gerici rolü son derece görünür hale gelirken, İşçi İttifakı Komiteleri tarafından yaygın biçimde dağıtılan bir bildiri, OCI’nin ya da Dördüncü Enternasyonal’in inşası değil; tersine, hayali bir “Devrimci İşçiler Birliği”nin oluşturulması çağrısı yapıyordu. Bu “Devrimci İşçiler Birliği”, boş bir hayaldi. Onu daha önce hiç kimse duymamıştı. Ne üyesi, ne programı ne de tüzüğü vardı. Fiziksel bir varlık olarak mevcut değildi. Bu örgütten, yalnızca, OCI’nin Aralık 1967’de kaleme aldığı 40 sayfalık bir bildirgenin sonunda söz edilir. Orada, “Devrimci İşçiler Birliği”, “devrimci parti inşası yolunda bir aşama” olarak tanımlanmaktadır. Bu bildirgeye göre, “Devrimci İşçiler Birliği” perspektifi, yalnızca OCI’nin programının “insanlığın tarihsel krizine bir çözüm sağlayabileceği ama Fransa işçi sınıfının örgütsel kadrolarının ona hemen katılmaya hazır olmadığı” varsayımından kaynaklanır. [10] Bu siyasi kamuflaj türü, OCI’nin ve ardılı örgütlerin tüm tarihi boyunca düzenli olarak tekrarlanır. O, bir Matruşka bebeğini anımsatmaktadır. Tıpkı bir Rus bebeğin içinde bir başkasını gizlemesi gibi, OCI de, kimliğini, bir cephe silsilesinin ya da kamufle edici örgütlerin arkasına gizlemeye çalışır. Siyasi gözlemci, kiminle ilgilendiğini asla bilmez. Bu siyasi saklambaç oyunu, oportünizmin özel bir türüdür. OCI, “Gerçeği anlat!” biçimindeki temel devrimci ilkeyi çiğniyor ve işçilere gerçek yüzünü göstermeyi reddediyordu. O, küçük çevreler içinde Dördüncü Enternasyonal’e başvururken, kitlelere, kabul etmeye hazır olduklarının ondan ibaret olduğu varsayımıyla, sulandırılmış bir program sunuyordu. Örneğin, bir diktatörlük rejimi altında ya da gerici bir sendika içinde, devrimci bir partinin, tüm programını açıkça sergilemekten sakındığı belirli koşullar elbette olabilir. Ancak OCI için, görev, her ikisi de partinin kimliğini çok iyi bilen devlet aygıtını ya da sendika bürokrasisini aldatmak değildi. OCI, yeni bir yönelim bulma niyetiyle siyasi yaşama girmiş olan işçileri ve gençleri aldatıyordu. OCI, özellikle, sendika bürokrasisinin, yoğun biçimde desteğini aradığı daha alt kademelerini herhangi bir şekilde rahatsız etmekten kaçınmaya çalışıyordu. OCI, kendi kimliğini gizleyerek, bu görevlilerin, bürokrasinin Troçkizm karşıtı üst kademeleri ile açık bir çatışma riskine girmeden OCI ile bir ilişki içine girebildikleri koşulları yaratmıştı. OCI, bu alt kademe sendika görevlilerini, yazılarında tekrar tekrar görünen iki ifadeyle, “işçi sınıfının örgütsel kadroları” ya da “sınıfın doğal örgütçüleri” olarak tanımlıyordu. OCI, bu tabakanın, bir bütün olarak sendika aygıtının üyeler üzerindeki denetimini sürdürmesi için büyük önem taşıdığı konusunda oldukça netti. O, buna karşın, bürokrasinin üst ve alt kademeleri (“aygıt” ile “kadrolar”) arasındaki çatışmanın, “kadrolar”ı devrimci bir yöne iteceğini savunuyordu. OCI’nin 1968 başlarında La Vérité gazetesinde yayınladığı bir açıklama, “kadrolar”ın, “hem aygıtın (özellikle Stalinist aygıtın) onlar dolayımıyla sınıf üzerinde denetimi sağladığı arabulucular hem de proletaryanın bir sınıf olarak gelişip örgütlenmesine olanak sağlayan militan tabaka” olduğunu açıklar. Aynı açıklamada, bu “örgütsel kadrolar”, “büyük ölçüde Komünist Parti tarafından denetlenip örgütlenen 10.000 ile 15.000 [arasında] aktivist” olarak belirtilir. [11] OCI, kendi görevini, “aygıtın burjuvazi yanlısı yönelimini, zorunlu olarak direniş sergilemeye ve sınıflarının yanında mücadele etmeye yönelen bu aktivistler ve örgütsel kadrolar ile çatışmaya sokan nesnel çelişkiyi olgunlaşmaya ve kopmaya zorlamak” olarak görüyordu. Yukarıda alıntıladığımız pasajlar, Pabloculuğa yönelik şiddetli saldırılarla bağlantılıdır. Ancak OCI’nin 1968’de sendikalar ve Stalinistler konusunda benimsediği tavır, gerçekte, Pablocuların 1953’teki tavrıyla neredeyse aynıydı. Pablo, o dönemde, yeni bir devrimci saldırının Dördüncü Enternasyonal bayrağı altındaki bağımsız bir işçi sınıfı hareketi biçiminde gelişmeyeceği; Stalinist aygıtın kimi kesimlerinin, nesnel gelişmelerin basıncı altında sola kayması biçimini alacağı sonucuna varmıştı. OCI, benzer şekilde, “örgütler içindeki iç ayrışmadan ve aygıt ile sınıfın örgütsel kadroları arasındaki mevcut çatışmanın olgunlaşmasından” çıkan bir devrimci gelişme öngörüyordu. [12] 1968’de sendikalar ve Komünist Parti içinde derin bölünmeler ve gerilimler olmasına karşın, devrimci bir hareket, yalnızca, Stalinizme karşı açık bir mücadelede ve onunla siyasi bir kopuşta gelişebilirdi. Ancak OCI, birleşik cepheyi taktikten stratejiye yükselterek ve kendi kimliğini gizleyerek, bu görevden kaçındı. De Massot’nun kitabında, bizzat Stalinistlerin devrimci bir yola yönelebileceğini belirten pasajlar bile var. Örneğin, yazar, “radikal sol”a saldırmadığı, yüksekokul, lise öğrencilerinin ve genç işçilerin birliği çağrısı yaptığı ve bir işçi hükümetini savunduğu için, Stalinist gençlik örgütünün 12 Mayıs’ta yaptığı bir çağırıdan övgüyle söz ediyor. De Massot, şu yorumda bulunuyor: “Aygıt, kendisini, hareketi takip etmeye zorunlu görmekle kalmıyor. Onun, aynı zamanda, işçi sınıfı içinde denetimi sürdürmek ve inisiyatifi geri kazanmak için, belirli bir biçimde ve belirli sınırlar dahilinde, onun önünde gitmesi gerekiyor: önderliği üstlen… Aygıt, bu şekilde ilerleyerek, aktivistleri kendi etrafında topluyor ve bunlar, ardından, bir bütün olarak işçi sınıfını radikalleştiriyor.” [13] Devam edecek Dipnotlar: 1. François de Massot, La grève générale (Mai-Juin 1968), Supplément au numéro 437 de Informations Ouvrières. Tersi belirtilmediği sürece, yukarıdaki tüm altıntılar, bu kitaptandır. 2. Lev Troçki, “Two Articles On Centrism” [“Merkezcilik Üzerine İki Makale”], (Şubat/Mart 1934), Lev Troçki, “What Next? Vital Questions for the German Proletariat” [“Alman Proletaryasının Can Alıcı Sorunları”], (Ocak 1932) 3. Lev Troçki, “What Next? Vital Questions for the German Proletariat” (Ocak 1932) 4. Lev Troçki, “The Third International After Lenin” [“Lenin’den Sonra Üçüncü Enternasyonal”] 5. Lev Troçki, “What Next? Vital Questions for the German Proletariat” (Ocak 1932) 6. Marksist hareketin sendikalara yönelik tavrı konusunda, bkz.: David North, “Marxism and the Trade Unions” [“Marksizm ve Sendikalar”] 7. Lev Troçki, “A School of Revolutionary Strategy” [“Bir Devrimci Strateji Okulu”] 8. Lev Troçki, “A School of Revolutionary Strategy” 9. Daniel Gluckstein, Pierre Lambert, Itinéraires, Éditions du Rocher 2002, syf. 51 10. La Vérité, Sayı 541, Nisan-Mayıs 1968 11. “Le bonapartisme gaulliste et les tâches de l’avant-garde,” La Vérité, Sayı 540, Şubat-Mart 1968, syf. 13–14 12. “Le bonapartisme gaulliste et les tâches de l’avant-garde,” La Vérité, Sayı 540, Şubat-Mart 1968, syf. 15 13. François de Massot, La grève générale (Mai-Juin 1968), syf. 58