http___qafsam.org_page_642_az_1.xml
1.1 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 3.1 3.2 3.3 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 5.1 5.2 6.1 6.2 6.3 7.1 8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 8.6 8.7 8.8 9.1 9.2 9.3 9.4 10.1 10.2 10.3 10.4 10.5 11.1 11.2 11.3 11.4 12.1 13.1 13.2 13.3 14.1 14.2 15.1 16.1 17.1 17.2 17.3 17.4 18.1 19.1 19.2 19.3 19.4 20.1 20.2 20.3 20.4 20.5 20.6
Araz ASLANLI The attack of the Armenian army with heavy weapons on the Tovuz Rayon of Azerbaijan suddenly changed the world agenda and caused the regional war scenarios to be brought to the agenda once again. It was announced that both sides suffered serious losses, especially in the mutual attacks that began at noon on July 12 and appeared to be weakened by July 15. For the first time, Azerbaijan lost a general in the hot conflict. The outposts belonging to Armenia, where attacks were carried out on the Azerbaijani side, were destroyed by the counter-fire of Azerbaijan. Ilham Aliyev, the president of Azerbaijan, convened the National Security Council, then the Council of Ministers, with a special agenda, one day apart, and gave important messages on the attacks of Armenia. The harshest response to Armenia's attacks came from Turkey. President Recep Tayyip Erdogan and Foreign Minister Mevlut Cavusoglu condemned the attacks of Armenia and urged the occupying state to respect the international law and leave the territory it has occupied. Remarks of Erdogan and Cavusoglu -- that Turkey with all means will be with Azerbaijan in whatever way Baku chooses to save its territory -- should be seen as statements that could change the regional balances. Russia has invited the parties to abide by the cease-fire and said it can mediate between the parties if necessary. The US, Britain, and other Western countries have called on the parties for restraint. Pakistan strongly condemned the attacks of Armenia and expressed its support for Azerbaijan. Ukraine and Moldova called on the parties for moderation, urging for the implementation of UN Security Council decisions, numbered 822, 853, 874, and 884, to stop the Armenian occupation in the Azerbaijani territories for Azerbaijan's territorial integrity. Furthermore, besides the implementation of the decisions mentioned above, Ukraine and Moldova said the problem should be solved under the fundamental principles of international law, and in particular, the territorial integrity principle. Also, due to this attitude of Ukraine, the Armenian Foreign Ministry summoned the Ukrainian ambassador in Yerevan to express discomfort. In its first statement, Iran expressed regret over the losses and invited the sides to a cease-fire. But also, the foreign ministers of Azerbaijan and Iran in a phone call expressed their support for the territorial integrity of Azerbaijan. The UN, EU, the Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE) and the NATO, as well as the Collective Security Treaty Organization (CSTO), with Armenia among its members, expressed their discomfort at the cease-fire violations and the start of the hot conflict. Contrary to Armenia's expectation, the CSTO did not give it a clear support. The Organization of Islamic Cooperation (OIC) condemned Armenia for its attacks and supported Azerbaijan. Fire never ceases at front line Differing views are being raised on the causes of the border clashes. In fact, for those who know in detail the history of the problem, especially the current situation, the cease-fire, and the subsequent “peace process”, this conflict was no surprise. As is known, Armenia, which was better prepared in the first phase of the war (having experienced cadres of the ASALA terrorist organization, as well as having very serious external support from a military, economic and diplomatic perspective), occupied about 20% of the Azerbaijani territory. The UN Security Council and other international organizations had adopted resolutions condemning the occupation and calling for an immediate and unconditional end to the occupation. However, Armenia did not follow these resolutions nor the cease-fire agreement signed in May 1994. Armenia believed that it would keep Azerbaijan under pressure with the possibility of a large-scale invasion and a new attack, and that it could prevent the attempts to liberate Azerbaijan's territory with Russian military support. Nearly all important forces in the region that have interests and influence on the problem have tried to take advantage of the lack of resolution and negotiate with the parties over the occupation problem. For this reason, the problem of the occupation of the Azerbaijani territory by Armenia -- shortly and commonly known as the Upper Karabakh problem -- was described as a “frozen problem” like many problems in the former Soviet geography. On the other hand, it was especially clear that after the intervention of Russia in Georgia in August 2008, the “frozen problems” were not actually frozen, and this was a great danger, and it was claimed that attempts to resolve the problem would intensify. In fact, the agreement signed at Mein Dorf Castle near Moscow on Nov. 2, 2008, with Russian mediation, was expected to significantly guarantee a cease-fire. Because for the first time, the parties said they would stick to peaceful methods in solving the problem with a document signed by Russia. But interestingly, the cease-fire violations, which have caused huge losses in recent years, happened at the time or immediately after talks were held between the sides. For example, in June 2010, August 2014, November 2014, December 2015 and in other periods, whenever the high-level talks were at issue, cease-fire violations caused significant losses from both sides and made the war scenarios take part in the agenda. However, within a few days of each of these tensions, the previous order was restored. The most extensive clashes to date following the 1994 cease-fire agreement occurred in April 2016. Azerbaijan, which responded to the provocations of Armenia during those conflicts, saved part of its territory from the occupation of Armenia by inflicting great losses on the other side and took psychological advantage for the first time in the 30-year war. This seriously disturbed Armenia and its supporters. Therefore, the fire never actually ceased after the 1994 cease-fire. The cease-fire violations are more likely to be the subject of the accusations from the opposing sides and an attempt to turn the balance in their favor in May 1994. As such, Azerbaijan was much stronger militarily, economically, and diplomatically than in the early 1990s. The figures also support this data. Armenia tries to provoke Azerbaijan For Azerbaijan, the fact that its territory (the former Nagorno-Karabakh Autonomous Region and the seven Rayons surrounding it) is under Armenian occupation is both against the international law and not in line with the existing military, diplomatic, economic, and other capacities of the two countries. In other words, Azerbaijan, at the time it deems appropriate, has signed Article 51 of the UN Convention. It has the right and capacity to liberate its territory from the occupation of Armenia within the framework of its right to self-defense based on its article. Armenia considers this course too risky for itself and is trying to provoke Azerbaijan (as in the case of Georgia and Ukraine) to limit the growing capacity of Azerbaijan to a war involving Russia. This may be one of the main aims of the attack of Armenia this time from a different region on the border of the two countries. The reasons for the cease-fire violations in general and the recent clashes in particular can be listed as follows: the opportunity for Armenia to eliminate the consequences of the April 2016 war and the psychological oppression, a reflection of the internal political struggle in Armenia, the purpose of the power to divert attention from social and economic problems, a reflection of the domestic military struggle, a reflection of the problems in foreign policy, seclusion of Azerbaijan into a large-scale war (in which Russia will take side with Armenia in terms of military), and making sure that its potential would receive a blow, etc. Although Russia is not the only culprit in the emergence of the Upper Karabakh conflict, it is not wrong to emphasize the role of the support of this country to Armenia in the emergence of the current landscape and the failure of the solution process. The Upper Karabakh conflict is an important tool for Russia to continue its activity in the Caucasus. So Russia does not want it to be fully resolved, that is, the disappearance of an intermediary. Until recently, despite Russia, it was always seen as a poor prospect for a serious conflict to begin and for one of the sides to gain a serious upper hand over the other. The fact that Azerbaijan does not desire a war in which Russia will be involved at this stage, and that Russia does not wish to experience new problems because of Azerbaijan while it is dealing with so many problems, are the factors undermining the possibility of the growth of the conflict. Determination of Turkey changes balances On the other hand, with the active involvement of Turkey in the process, the situation of “neither peace nor war” is beginning to become a source of risk for everyone, but especially for the occupying Armenia and the foreign powers that support this country militarily and hope for a solution. As it will be remembered, Cavusoglu, in his statement on June 20, had put forward a different perspective on the attitude of Turkey on this issue by saying that we would be on its side in the same way that Azerbaijan wants a solution to the Karabakh conflict. After the clashes, which began on July 12, this stance was emphasized more clearly and persistently at the level of President Erdogan and various ministers. Therefore, on the one hand, the balance between the military, diplomatic and economic opportunities of Azerbaijan and Armenia changed very much in favor of Azerbaijan compared to the beginning of the 1990s, on the other hand, Turkey's active military policy and the official statements changed the balance. The problem of the occupation of the Azerbaijani territory by Armenia was once an opportunity for the powers that had interests in the region and influence over the countries of the region, but it is now beginning to be a source of risk. As a result of this, the situation of “neither war nor peace” in terms of the Upper Karabakh conflict is no longer as healthy for the forces trying to profit from the lack of resolution of the problems in the South Caucasus. A large-scale war between Azerbaijan and Armenia, unlike the Syrian and Libyan problems, could further drain the possibilities of the major powers in the region (Russia, Turkey, and Iran), and these forces may have to lose important interests elsewhere. This scenario would be better suited to the interests of the major powers outside the region. Important powers in the region need to take these into account and act quickly on the solution of the Upper Karabakh conflict. This could speed up the solution process of the Upper Karabakh conflict.
1.1 2.1 3.1 4.1 5.1 6.1 7.1 8.1 9.1 10.1 11.1 12.1 13.1 14.1 15.1 16.1 17.1 18.1 19.1 20.1 21.1 22.1 23.1
Araz ASLANLI Ermenistan ordusunun Azerbaycan’ın Tovuz rayonu’na ağır silahlarla saldırması bir anda dünya gündemini değiştirdi ve bölgesel savaş senaryolarının bir kez daha gündeme gelmesine neden oldu. Özellikle 12 Temmuz öğle saatlerinde başlayan ve 15 Temmuz itibarıyla zayıflamış görünen karşılıklı saldırılarda her iki tarafın ciddi kayıplar verdiği açıklandı. Azerbaycan ilk kez sıcak çatışmada bir generalini kaybetti. Azerbaycan tarafına saldırıların gerçekleştirildiği Ermenistan’a ait karakollar Azerbaycan’ın karşı ateşiyle yıkıldı. Azerbaycan Devlet Başkanı İlham Aliyev, bir gün arayla önce Ulusal Güvenlik Konseyi’ni, daha sonra da Bakanlar Kurulunu özel gündemle topladı ve Ermenistan’ın saldırılarına ilişkin önemli mesajlar verdi. Azerbaycan askeri, ekonomik ve diplomatik açıdan 1990’lı yılların başlarına göre çok daha güçlendi. Ermenistan ve müttefikleri bu gidişatı kendileri açısından çok riskli görüyorlar. Ermenistan’ın saldırılarına en sert tepki Türkiye’den geldi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu Ermenistan’ın saldırılarını kınadılar, işgalci devleti uluslararası hukuka saygılı olmaya ve işgal ettiği toprakları terk etmeye davet ettiler. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ve Bakan Çavuşoğlu’nun özellikle Azerbaycan’ın topraklarını kurtarmak için tercih edeceği her yolda tüm imkanlarıyla yanında olacaklarını sert ifadelerle açıklaması bölgesel dengeleri değiştirebilecek bir açıklama olarak görülmelidir. Türkiye’nin sürece aktif müdahil olmaya başlamasıyla “ne barış ne savaş” durumu herkes için, ama özellikle işgalci Ermenistan ve bu ülkeyi askerî açıdan destekleyen, çözümsüzlükten çıkar uman dış güçler için risk kaynağı olmaya başlıyor. Rusya, tarafları ateşkese uymaya davet etti ve gerekirse taraflar arasında arabuluculuk yapabileceğini açıkladı. ABD, İngiltere ve diğer Batılı ülkeler taraflara itidal çağrısı yaptılar. Pakistan Ermenistan’ın saldırılarını sert dille kınadı ve Azerbaycan’a desteğini ifade etti. Ukrayna ve Moldova taraflara itidal çağrısı yapmakla beraber Azerbaycan’ın toprak bütünlüğü ve Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi’nin Ermenistan’ın işgallerini sona erdirmesini isteyen 822, 853, 874 ve 884 sayılı kararlarının uygulanması, sorunun uluslararası hukukun temel ilkelerine ve özellikle toprak bütünlüğü ilkesine uygun bir biçimde çözüme kavuşturulması gerektiğini ifade ettiler. Hatta Ukrayna’nın bu tutumundan dolayı Erivan’daki Ukrayna Büyükelçisi Ermenistan Dışişleri Bakanlığı’na davet edilerek duyulan rahatsızlık ifade edildi. İran ilk açıklamasında kayıplardan duyduğu üzüntüyü ifade ederek tarafları ateşkese davet etti. Fakat Azerbaycan ve İran dışişleri bakanlarının telefon görüşmesinde Azerbaycan’ın toprak bütünlüğüne destek de ifade edildi. BM, Avrupa Birliği (AB), Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) ve NATO, ayrıca Ermenistan’ın üye olduğu Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü (KGAÖ) ateşkes ihlallerinden ve sıcak çatışmaların başlamasından duydukları rahatsızlığı dile getirdiler. Ermenistan’ın beklentisinin aksine KGAÖ kendisine açık bir destek vermedi. İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) saldırılarından dolayı Ermenistan’ı kınadı ve Azerbaycan’a destek verdi. Cephede ateş hiç kesilmedi Sınırdaki çatışmaların nedenleri konusunda farklı görüşler ortaya atılıyor. Aslında sorunun tarihçesini, özellikle de mevcut duruma gelme sürecini, ateşkes ve sonrasındaki “barış sürecini” ayrıntılı bir biçimde bilenler için bu çatışma sürpriz değildi. Bilindiği üzere savaşın ilk aşamasında daha hazırlıklı olan (ASALA terör örgütünün deneyimli kadrolarına, ayrıca askeri, ekonomik ve diplomatik açından çok ciddi dış desteğe sahip olan) Ermenistan, Azerbaycan topraklarının yaklaşık yüzde 20’lik kısmını işgal etmişti. BM Güvenlik Konseyi ve diğer uluslararası kuruluşlar işgali kınayan, işgalin bir an evvel, kayıtsız şartsız sona erdirilmesini isteyen kararlar almıştı. Fakat Ermenistan ne bu kararlara uydu ne de Mayıs 1994’te imzalanan ateşkes anlaşmasına. Ermenistan büyük kapsamlı işgal ve yeni saldırı ihtimaliyle Azerbaycan’ı baskı altında tutacağına, Azerbaycan’ın topraklarını kurtarma girişimlerini ise Rusya’nın askeri desteği ile önleyebileceğine inanmıştır. Bölgede çıkarları ve sorun üzerinde etkisi bulunan önemli güçlerin tamamına yakını çözümsüzlükten yararlanmaya, işgal sorunu üzerinden taraflarla pazarlık yapmaya çalışmıştır. Bu nedenle de Azerbaycan topraklarının Ermenistan tarafından işgali sorunu (kısa ve yaygın ismiyle Karabağ sorunu) eski Sovyet coğrafyasındaki birçok sorun gibi “dondurulmuş sorun” olarak tanımlanmaktaydı. Fakat özellikle, Rusya'nın Ağustos 2008'de Gürcistan'a müdahalesinden sonra “dondurulmuş sorunların” aslında donmamış olduğu ve bu durumun büyük tehlike arz ettiği daha iyi anlaşıldı, sorunun çözümüne yönelik girişimlerin yoğunlaşacağı iddia edildi. Hatta, Rusya’nın arabuluculuğuyla 2 Kasım 2008’de Moskova yakınlarındaki Mein Dorf Şatosu'nda imzalanan anlaşmanın ateşkesi önemli ölçüde garanti altına alması bekleniyordu. Çünkü ilk kez taraflar Rusya’nın da imza attığı bir belgeyle sorunun çözümünde barışçıl yöntemlere bağlı kalacaklarını ifade etmişlerdi. Ama ilginç bir şekilde son yıllarda büyük kayıplara neden olan ateşkes ihlalleri, taraflar arasında görüşmelerin yapıldığı sırada ya da hemen ertesinde yaşandı. Örneğin Haziran 2010’da, Ağustos 2014’te, Kasım 2014’te, Aralık 2015’te ve diğer bazı dönemlerde ne zaman üst düzey görüşmeler söz konusu olsa, ateşkes ihlalleri her iki taraftan önemli kayıpların yaşanmasına ve savaş senaryolarının gündeme gelmesine neden oldu. Fakat bu gerginliklerin her birinden sonraki birkaç gün içerisinde önceki düzene geri dönüldü. 1994 Ateşkes Anlaşması sonrasında günümüze kadarki en geniş çaplı çatışmalar Nisan 2016’da yaşandı. O çatışmalar sırasında Ermenistan’ın provokasyonlarına karşılık veren Azerbaycan hem karşı tarafa büyük kayıplar verdirerek topraklarının bir kısmını Ermenistan işgalinden kurtardı hem de 30 yıllık savaşta ilk kez psikolojik üstünlüğü ele aldı. Bu, Ermenistan’ı ve destekçilerini ciddi bir biçimde rahatsız etti. Dolayısıyla 1994 ateşkesi sonrasında ateş aslında hiç kesilmedi. Ateşkes ihlalleri ise daha çok tarafların karşı tarafı suçlama konusu ve Mayıs 1994’teki dengeyi kendi lehlerine çevirme girişimi olarak dikkat çekiyor. Şöyle ki, Azerbaycan askeri, ekonomik ve diplomatik açıdan 1990’lı yılların başlarına göre çok daha güçlendi. Rakamlar da bu veriyi destekliyor. Ermenistan, Azerbaycan'ı provoke etmeye çalışıyor Azerbaycan açısından topraklarının (eski Dağlık Karabağ Özerk Bölgesi ve çevresindeki 7 rayonun) Ermenistan işgali altında kalması hem uluslararası hukuka aykırı hem de iki ülkenin mevcut askeri, diplomatik, ekonomik ve diğer kapasitelerine uygun değil. Yani, Azerbaycan uygun gördüğü zamanda BM Sözleşmesi’nin 51. maddesine dayanarak meşru müdafaa hakkı çerçevesinde topraklarını Ermenistan işgalinden kurtarma hakkına ve kapasitesine sahip. Ermenistan bu gidişatı kendisi açısından çok riskli görüyor ve Azerbaycan’ın artan kapasitesinin Rusya’nın da yer alacağı bir savaşla sınırlanmasını sağlamak için (Gürcistan ve Ukrayna örneklerinde olduğu gibi) Azerbaycan’ı provokasyona çekmeye çalışıyor. Ermenistan’ın bu kez iki ülke sınırındaki farklı bir bölgeden saldırmasının temel amaçlarından birisi bu olabilir. Genel olarak ateşkes ihlallerinin ve özellikle son çatışmaların nedenlerini şu şekilde sıralayabiliriz: Ermenistan için, Nisan 2016 savaşının sonuçlarını ve psikolojik ezilmişliği ortadan kaldırma fırsatı, Ermenistan’daki iç politik mücadelenin bir yansıması olması, iktidarın dikkatleri sosyal ve ekonomik sorunlardan uzaklaştırma amacı gütmesi, iç askeri mücadelenin bir yansıması, dış politikada yaşanan sorunların bir yansıması, Azerbaycan’ın (Rusya’nın da askeri olarak Ermenistan’ın yanında yer alacağı) büyük çaplı bir savaşa çekilerek potansiyelinin darbe almasının sağlanması vs. Karabağ sorununun çok karmaşık bir sorun olduğunu, sorunun ortaya çıkışında tek suçlunun Rusya olmadığını ifade etmekle beraber, mevcut manzaranın ortaya çıkmasında ve çözüm sürecindeki başarısızlıkta bu ülkenin Ermenistan’a verdiği özel desteğin rolünü vurgulamak yanlış olmaz. Karabağ sorunu Rusya açısından Kafkasya’da etkinliğini sürdürmesi amacı doğrultusunda önemli bir araç. Bu nedenle de tam olarak çözüme kavuşturulmasını, yani bir aracının ortadan kalkmasını istemez. Son dönemlere kadar Rusya’ya rağmen ciddi bir çatışmanın başlaması ve taraflardan birinin diğerine ciddi üstünlük sağlaması her zaman zayıf bir ihtimal olarak görülüyordu. Azerbaycan’ın bu aşamada Rusya’nın da müdahil olacağı bir savaşı arzu etmemesi, Rusya’nın ise kendisi bu kadar sorunla uğraşırken bir de Azerbaycan dolayısıyla yeni sıkıntılar yaşamayı arzu etmemesi çatışmanın büyüme ihtimalini hep zayıflatan unsurlar. Türkiye'nin kararlılığı dengeleri değiştiriyor Ancak Türkiye’nin sürece aktif müdahil olmaya başlamasıyla “ne barış ne savaş” durumu herkes için, ama özellikle işgalci Ermenistan ve bu ülkeyi askerî açıdan destekleyen, çözümsüzlükten çıkar uman dış güçler için risk kaynağı olmaya başlıyor. Hatırlanacağı üzere Bakan Çavuşoğlu 20 Haziran 2020’de yaptığı açıklamada da Azerbaycan, Karabağ sorununun çözümünde nasıl bir çözüm arzu ederse biz de o şekilde onun yanında oluruz demek suretiyle bu konuda Türkiye’nin tavrına ilişkin ilk kez farklı bir bakış açısı ortaya koymuştu. 12 Temmuz’da başlayan çatışmalar sonrasında bu tavır Cumhurbaşkanı Erdoğan ve çeşitli bakanlar düzeyinde daha net ve ısrarlı bir şekilde vurgulandı. Dolayısıyla bir yandan Azerbaycan’ın ve Ermenistan’ın askeri, diplomatik ve ekonomik olanakları arasındaki dengenin 1990’ların başına kıyasla Azerbaycan lehinde çok değişmesi, diğer yandan Türkiye’nin aktif askeri politikası ve resmî açıklamaları dengeleri değiştirdi. Azerbaycan topraklarının Ermenistan tarafından işgali sorunu eskiden bölgede çıkarı ve bölge ülkeleri üzerinde etkisi bulunan güçler için bir fırsat iken artık aynı zamanda risk kaynağı olmaya başlıyor. Dolayısıyla Güney Kafkasya’daki sorunların çözümsüzlüğünden kâr elde etmeye çalışan güçler için Karabağ sorunu açısından “ne savaş ne de barış” durumu artık eskisi kadar sağlıklı değil. Azerbaycan ile Ermenistan arasında başlayabilecek büyük çaplı bir savaş Suriye ve Libya sorunlarından farklı olarak bölgedeki büyük güçlerin (Rusya, Türkiye ve İran) olanaklarını daha fazla tüketebilir ve bu güçler başka bölgelerdeki önemli çıkar alanlarını kaybetmek durumunda kalabilirler. Bu senaryo bölge dışındaki önemli güçlerin çıkarlarına daha uygun olacaktır. Bölgedeki önemli güçlerin bunları dikkate alması ve Karabağ sorunun çözümü hususunda hızlı hareket etmesi gerekmektedir. Bu etken Karabağ sorununun çözüm sürecini hızlandırabilir. Orijinal mənbə: https://www.aa.com.tr/tr/analiz/azerbaycan-ermenistan-cephe-hattindaki-gerginligin-nedenleri-ve-muhtemel-sonuclari/1912394