http___prod.wsws.org_tr_articles_2018_09_13_fra5-s13.html_1.xml
1.1 2.1 3.1 4.1 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 7.1 8.1 8.2 9.1 9.2 9.3 10.1 10.2 11.1 11.2 11.3 12.1 13.1 13.2 13.3 14.1 14.2 14.3 15.1 15.2 16.1 17.1 17.2 17.3 17.4 18.1 18.2 18.3 18.4 19.1 19.2 20.1 20.2 21.1 21.2 21.3 21.4 22.1 22.2 22.3 22.4 22.5 23.1 23.2 24.1 24.2 25.1 25.2 26.1 26.2 27.1 28.1 28.2 29.1 29.2 29.3 29.4 29.5 30.1 30.2 30.3 30.4 30.5 31.1 32.1 32.2 32.3 33.1 33.2 33.3 33.4 34.1 34.2 34.3 34.4 35.1 35.2 36.1 36.2 36.3 36.4 37.1 37.2 38.1 38.2 39.1 39.2 39.3 40.1 41.1 42.1 42.2 42.3 42.4 43.1 44.1 44.2 44.3 44.4 44.5 45.1 45.2 46.1 46.2 46.3 46.4 47.1 47.2 47.3 48.1 48.2 48.3 49.1 49.2 50.1 50.2 50.3 51.1 51.2 52.1 53.1 53.2 54.1 54.2 55.1 55.2 56.1 56.2 56.3 56.4 56.5 57.1 58.1 59.1 59.2 60.1 60.2 61.1 61.2 62.1 63.1 63.2 64.1 65.1 66.1 67.1 68.1 69.1 70.1 71.1
1968: The general strike and the student revolt in France Part 5—The centrist line of the OCI (1) By Peter Schwarz This eight-part series first appeared on the World Socialist Web Site during May–June 2008, on the 40th anniversary of the general strike in France. We are presenting it here unchanged, but with a new Introduction in light of intervening events. Part 1, posted May 29, deals with the development of the student revolt and the general strike up to its high point at the end of May. Part 2, posted May 30, examines how the Communist Party (PCF) and the union it controls, the CGT, enabled President Charles de Gaulle to regain control. Part 3, posted May 31, and Part 4, posted June 1, examine the role played by the Pabloites. Part 5, posted below, and the concluding three parts will examine the role of Pierre Lambert’s Organisation Comm uniste Internationaliste (OCI). The Organization Communiste Internationaliste (OCI) officially broke with the International Committee of the Fourth International in 1971, but the political course it pursued in 1968 was already far removed from the revolutionary perspective it had defended, along with other ICFI sections, against Pabloite revisionism at the beginning of the 1950s. The program advanced by the OCI in 1968 had much more in common with the traditions of centrism and French syndicalism than with the revolutionary program of the Fourth International. Together with the French supporters of the Pabloite United Secretariat, the Revolutionary Communist Youth (Jeunesse Communiste Révolutionnaire—JCR) led by Alain Krivine and the International Communist Party (Parti Communiste Internationaliste—PCI) headed by Pierre Frank, the OCI bears a large degree of responsibility for the fact that the Stalinist leadership of the Communist Party of France (PCF) and the General Confederation of Labour (CGT) was able to suffocate the May general strike and save the Gaullist regime. The main axis of the political line of the OCI was the demand for a central strike committee. This was accompanied by an all pervasive call for “unity,” or, according to the formula favoured by the OCI, the “united class front of workers and their organizations.” In the crucial months of 1968, these were the main slogans to be found in all the statements and political appeals produced by the OCI and its associated organizations. The OCI summed up its general orientation at that time in a 300-page book, published one year after the general strike. The OCI concluded: “The strategy and tactics of the proletariat in the struggle for power … consisted in the struggle for the united class front of workers and their organizations, a struggle which in May 1968 took the specific form of the slogan for a national general strike committee.” The author of this book, which was published as a special issue of the OCI newspaper Information Ouvrières, is François de Massot, a prominent member of the organization since 1950. De Massot gives a detailed description of daily developments and the book provides detailed material on the intervention of the OCI, including the reproduction of political appeals and leaflets. The book makes it possible to accurately chart the OCI’s political line. The “united class front” Leon Trotsky, who had founded the Fourth International in a protracted political struggle against centrism, summed up his attitude to the united front demand with the words: “The centrist swears by the policy of the united front as he empties it of its revolutionary content and transforms it from a tactical method into a highest principle.” In 1932, he wrote of the centrist German Socialist Workers Party (SAP): “In any case, the policy of the united front cannot serve as a program for a revolutionary party. And in the meantime, the entire activity of the SAP is now being built on it.” This reproach applies equally to the activity of the OCI in 1968. It transformed the policy of the united front from a tactical method into its primary programmatic principle. In the name of the united front, by which it understood the unity of all trade unions, it evaded any form of genuinely revolutionary initiative. This was the significance of the strange formula for the “united class front of workers and their organizations,” which ritually appeared in all of its appeals and statements. While the OCI quite correctly accused the Pabloites and petty-bourgeois student leaders of ignoring existing mass organizations, it adopted a fetishistic attitude toward those very organisations, and insisted that they constituted the sole framework for any struggle undertaken by the workers. Already in the summer of 1967, a large meeting organized by the OCI had adopted a resolution that stated: “We solemnly declare that it is not our intention, in the place of the workers’ organizations and their headquarters, to realise action in unity—a task which is naturally incumbent on the trade unions.” De Massot quotes this resolution in his book and goes on to justify it with the argument that irrespective of the policy of their leadership, the unions embody the interests of the working class. He writes: “The workers become a class through the organizations which they have developed in the struggle against exploitation and which serve as the means of uniting them against the class enemy. Due to their objective position in the struggle—i.e., independently of the policy of their leadership at any given time—these organizations embody positions of the working class in its constant struggle against exploitation. The united workers’ front can be realised only by means of the class organizations of the proletariat” (emphasis added). Proceeding from this assessment, the OCI refrained in 1968 from criticizing the bourgeois-reformist program of the trade unions. The only reproach they raised against the union leaderships was that they impeded the unity of workers. The OCI’s own political initiatives were limited to calling for cooperation, at all levels, between the different unions. This was the basic substance of their demand for a central strike committee, as we shall later see. In its widely distributed leaflets and appeals, the OCI also abstained from any open criticism of the Stalinist and social democratic parties. While the counterrevolutionary role of Stalinism and social democracy was dealt with in theoretical articles and analyses intended for a small circle of readers, in its leaflets directed at the masses, the OCI simply appealed to the reformist and Stalinist union leaders to unite. The OCI’s interpretation of the united front had nothing in common with the tactic developed by the Marxist movement. In 1922, Leon Trotsky explained the necessity of the united front, speaking of “the urgent need to guarantee to the working class the possibility of a united front in its struggle against capitalism, notwithstanding the inevitable split, in a given period, between the political organizations which lean upon the working class.” One year previously, the Third Congress of the Communist International had insisted that the German Communist Party (KPD) take up the policy of the united front. The Comintern drew the lessons from the so-called “March Movement,” an uprising by the KPD that remained isolated and collapsed. It concluded from this defeat that the KPD must first “conquer” the allegiance of the masses before it could conquer power. It combined the policy of the united front directly with the demand for a workers’ government, intervention in the reformist trade unions and a number of transitional demands, because, as Trotsky argued, “the mass continues to live its daily life in a revolutionary epoch, even if in a somewhat different manner.” Ten years later, Trotsky once again called for the adoption of the united front tactic in Germany. Now the issue was preventing Hitler from taking power. Trotsky urged the Communists and Social Democrats to form a united front against the looming threat of National Socialism (Nazism). The leaders of both parties adamantly rejected such a course. The refusal by the Stalinist KPD leaders to cooperate with what they termed the “social fascists” of the Social Democratic Party (SPD) divided and paralysed the working class, making Hitler’s victory possible. In both cases—the early 1920s and the early 1930s—the united front was advanced as a tactic, and not a substitute for a revolutionary strategy. It was limited to cooperation on practical issues and did not mean that the KPD would obscure its own program or refrain from criticism of the SPD. Trotsky never gave himself over to the illusion that the social democratic leaders could be transformed into revolutionaries on the basis of a united front. Rather, the united front was aimed at breaking the masses from the influence of the social democratic leaders. To the extent that the communists demonstrated to the social democratic workers that they were willing, without any conditions attached, to defend their daily interests and form a block with the SPD against the fascists, this could only serve to weaken the SPD leadership, which preferred to collaborate with the bourgeois state. The SPD members could then, based on their own experience, judge the value of their organization and its leadership. Under no circumstances did the united front mean the renunciation of an independent revolutionary policy. Trotsky stressed in 1932: “In the event that the reformists begin applying the brake to the struggle, to the evident detriment of the movement and in counter-position to the situation and the state of mind of the masses, we, as an independent organization, always reserve the right to lead the struggle to its conclusion without our temporary semi-allies.” Syndicalism instead of Marxism The OCI transformed the united front policy from a revolutionary tactic into an opportunist justification for its own subordination to the trade unions. It insisted that the struggle conducted by workers and students had to be limited to the framework of these organizations, and refrained from any political initiatives which could have intensified the conflict between the workers and the trade union apparatuses. In fact, only a minority of workers were organized in the unions. At that time, just under 30 percent of the workforce was unionised. (Today this figure is down to 7 percent.) Two thirds of all workers and the overwhelming majority of youth were not organized, and were quite rightly distrustful of the unions. The OCI was unable to offer a perspective for these layers outside of directing them to the unions. Students were directed toward the student federation UNEF, which at that time was dominated by the social democratic United Socialist Party (Parti socialiste unifié—PSU), led by Michel Rocard. De Massot writes: “For organizing resistance the students had a trade union, the Union National des Étudiants de France.… With the beginning of the real struggle, the UNEF recovers its full significance despite the hesitation and weaknesses of its leadership. With its responsible intervention in its role as a student trade union organisation, it makes the struggle against repression an issue for the masses of students and confronts the worker organizations with their own responsibility. It is the means for the mobilization of students and simultaneously makes possible a genuine struggle for the united front” (emphasis in the original). In an attack directed against the Pabloites, de Massot writes: “Whoever rejects the struggle for the united front of workers and their organizations in favour of a so-called united front from below, which simply ignores the organizations established by the working class over one-and-a-half centuries of struggle and sacrifice—the organizations by which it constituted itself as a class, conscious of itself and its struggle against capital, and in the ranks of which it necessarily comes together in order to lead this struggle—whoever confuses the mass organizations with their bureaucratic leadership, whoever screams ‘CGT betrayal’ and simply sweeps, with a brush of the hand, the trade unions and political parties from the map of the class struggle, retreats from the struggle against the bureaucracies and the capitalist state.” This glorification of the trade unions as organizations in which the working class “constituted itself as a class, conscious of itself and its struggle against capital” has nothing to do with the tradition of Marxism, but comes, rather, from the tradition of syndicalism, which has a long and notorious history in France. The Marxist movement has always maintained a critical stance towards the trade unions. Already at the start of the twentieth century, Lenin stressed that trade union consciousness was bourgeois consciousness, and that in periods of extreme social tension (such as 1914 to 1918 in Germany) the unions invariably stood at the outermost right wing of the workers’ movement. The French syndicalists insisted on the principle of non-interference of political parties in trade union work. In 1906, the CGT embodied the principle of the complete independence of the trade unions from all political parties in its Charter of Amiens. As long as this independence was directed against the increasing conservatism and parliamentary cretinism of social democracy, French syndicalism possessed a certain degree of revolutionary vitality. Although it denied the role of the party, it “was essentially nothing but an anti-parliamentary party of the working class,” as Trotsky once noted. However, this was no longer the case when the principle of the political independence of the trade unions was directed against the influence of the revolutionary party. In 1921, Trotsky, then a leading member of the Communist International, wrote: “The theory that there is a complete and unconditional division of labour between the party and the trade unions and that they must practice mutual and absolute non-intervention is precisely a product of French political development. It is the most extreme expression of it. This theory is based on unadulterated opportunism. “So long as the labour bureaucracy, organized in the trade unions, concludes wage agreements, while the Socialist Party defends reforms in parliament, the division of labour and mutual non-intervention remain more or less possible. But no sooner are the real proletarian masses drawn into the struggle and no sooner does the movement assume a genuinely revolutionary character than the principle of non-intervention degenerates into reactionary scholasticism. “The working class can gain victory only if there stands at its head an organization which represents its living historical experience, and is capable of generalizing theoretically and directing the entire struggle in practice. On account of the very meaning of its historic task, the party can include only the most conscious and active minority of the working class. The trade unions, on the other hand, seek to embrace the working class as a whole. Those who recognize that the proletariat urgently needs the ideological and political leadership of its vanguard, united in the Communist Party, thereby recognize that the party must become the leading force inside the trade unions as well, that is, inside the mass working class organizations.” This tradition of syndicalism had exercised considerable influence within the OCI for a long time. If one believes Pierre Lambert, the relationship of his organization to the unions had been based on syndicalist rather than Marxist principles for a considerable period. In an autobiographical work written towards the end of his life, Lambert boasted that he restored the Charter of Amiens in his own organisation in 1947. Based on his experiences in illegal trade union work during the war, and within the Stalinist dominated CGT, he proposed an amendment during the congress of the Trotskyist organization in France “which was unanimously accepted and replaced points 9 and 10 of the 21 conditions by the acknowledgment of the mutual independence of parties and trade unions.” The mention of “21 conditions” refers to the conditions for membership laid down by the Second World Congress of the Communist International in 1920, which were designed to exclude reformist and centrist organizations. Point 9 obligated member parties to “systematically and persistently develop communist activities within the trades unions” and to “expose everywhere the treachery of the social patriots and the vacillations of the ‘centrists.’” Point 10 required a break with “the Amsterdam ‘International’ of yellow trade union organisations” and the support of trade unions which adhered to the Communist International. The replacement of these two points by “the acknowledgment of the mutual independence of parties and trade unions” meant abandoning the political struggle against the reformist and Stalinist trade union bureaucracy. Political hide and seek While the OCI uncritically glorified the trade unions, it carried out a game of political hide and seek regarding its own identity, which it largely kept secret. It only rarely spoke out in its own name, preferring to hide behind front organizations such as the Comités d’alliance ouvrière (Workers’ alliance committees), whose precise political identity remained in the dark. Even de Massot only rarely refers to the OCI by its own name. Usually he writes of the “revolutionary avant-garde,” leaving open whether he is referring to the OCI, one of its front organizations, or simply a group of active trade unionists. As the conflict with the Gaullist regime approached its high point on May 29, and the reactionary role of the trade unions became highly visible, a widely distributed leaflet produced by the Comités d’alliance ouvrière did not call for the construction of the OCI or the Fourth International, but rather for the creation of a fictitious “Revolutionary Workers League.” This “Revolutionary Workers League” was a pipe dream. Nobody had heard of it before. It had neither members, nor a program, nor a constitution. It did not exist as a physical entity. The only mention of this organisation comes at the end of a 40-page manifesto drawn up by the OCI in December 1967. There, the “Revolutionary Workers League” is described as “a stage on the way to the building of the revolutionary party.” According to this manifesto, the perspective of the “Revolutionary Workers League” arises from the assumption that only the program of the OCI “can provide an answer to the historical crisis of mankind, but that the organizational cadres of the French working class are not ready to immediately join it.” This kind of political camouflage reoccurs with regularity throughout the entire history of the OCI and its successor organizations. It recalls a Matryoshka doll. Just as one Russian doll hides inside another, so the OCI seeks to conceal its identity behind a succession of front or camouflage organizations. The political observer never really knows with whom he or she is dealing. This game of political hide and seek is a specific form of opportunism. The OCI shrank from the basic revolutionary principle, “Tell the truth!” and refused to show workers its true face. While invoking the Fourth International in small circles, it presented a watered down program to the masses, assuming that this was all they were ready to accept. There may, of course, be circumstances when a revolutionary party refrains from openly presenting its entire program—e.g., under a dictatorial regime or within a reactionary trade union. But for the OCI, the task was not to deceive the state apparatus or the trade union bureaucracy, which were both well aware of the party’s identity. The OCI deceived those workers and young people who had entered political life intent on finding a new orientation. In particular, the OCI was keen to avoid any embarrassment for the lower ranks of the trade union bureaucracy, whose support it intensively sought. By hiding its own identity, it created conditions whereby these functionaries could enter into a relationship with the OCI without risking an open conflict with the anti-Trotskyist upper echelons of the bureaucracy. The OCI described these lower-rank trade union functionaries as “organizational cadres of the working class” or “natural organizers of the class”—two terms which show up repeatedly in its writings. The OCI was quite clear that this layer was of crucial importance for the union apparatus as a whole in maintaining control over the membership. Nevertheless, it argued that the conflict between the upper and the lower levels of the bureaucracy—between “apparatus” and “cadres”—would impel the latter in a revolutionary direction. A statement produced by the party at the beginning of 1968 in La Vérité, explains that the “cadres” are “both the mediators, by means of whom the apparatus—and above all the Stalinist apparatus—secures its control of the class, and the militant layer which enables the proletariat to develop and organize as a class.” In the same statement, these “organizational cadres” are numbered at between “10,000 and 15,000 activists,” who “to a large extent are controlled and organized by the Communist Party.” The OCI saw its own task as “pushing to maturity and rupture the objective contradiction that brings the pro-bourgeois orientation of the apparatus into conflict with these activists and organizational cadres, who are compelled by necessity to offer resistance and to fight alongside their class.” The above-quoted passages are linked to fierce attacks on Pabloism. But, in reality, the attitude adopted by the OCI to the unions and the Stalinists in 1968 was virtually identical to that of the Pabloites in 1953. Pablo had concluded, at that time, that a new revolutionary offensive would not develop in the form of an independent movement of the working class under the banner of the Fourth International, but would rather take the form of a shift to the left by sections of the Stalinist apparatus, under the pressure of objective events. In similar fashion, the OCI anticipated a revolutionary development emerging from the “internal differentiation inside the organizations and the maturation of the present contradiction between the apparatus and the organizational cadres of the class.” Even though there existed profound divisions and tensions within the trade unions and the Communist Party in 1968, a revolutionary movement could have developed only in an open struggle against, and in a political break with, Stalinism. But the OCI avoided this task by elevating the united front tactic to a strategy, and by hiding its own identity. There are even many passages in de Massot’s book indicating that the Stalinists themselves could turn in a revolutionary direction. The author praises, for example, an appeal made by the Stalinist youth organization on May 13, because it did not attack the “radical left,” called for the unity of college students, high school students and young workers, and advocated a workers’ government. De Massot comments: “The apparatus not only sees itself forced to follow the movement. In order to maintain control and regain the initiative in the working class, it must also, in a certain form and within certain limits, precede it: take over the leadership … By proceeding in such a way, the apparatus assembles the activists around itself, and these then radicalise the working class as a whole.” To be continued Notes: François de Massot, La grève générale (Mai-Juin 1968), Supplément au numéro 437 de Informations Ouvrières. All quotes in the above article, if not indicated otherwise, are from this book. Leon Trotsky, “Two Articles On Centrism” (February/March 1934), Leon Trotsky, “What Next? Vital Questions for the German Proletariat” (January 1932) Leon Trotsky, “What Next? Vital Questions for the German Proletariat” (January 1932) Leon Trotsky, “The Third International After Lenin” Leon Trotsky, “What Next? Vital Questions for the German Proletariat” (January 1932) On the attitude of the Marxist movement to the trade unions see: David North, “Marxism and the Trade Unions” Leon Trotsky, “A School of Revolutionary Strategy” Leon Trotsky, “A School of Revolutionary Strategy” Daniel Gluckstein, Pierre Lambert, Itinéraires, Éditions du Rocher 2002, p. 51 La V érité, no. 541, avril-mai 1968 “Le bonapartisme gaulliste et les tâches de l’avant-garde,” La Vérité No. 540, février-mars 1968, pp. 13–14 “Le bonapartisme gaulliste et les tâches de l’avant-garde,” La Vérité No. 540, février-mars 1968, p. 15 François de Massot, La grève générale (Mai-Juin 1968), p. 58
1.1 2.1 3.1 5.1 6.1 7.1 8.1 9.1 10.1 11.1 12.1 13.1 14.1 15.1 16.1 17.1 18.1 19.1 20.1 21.1 22.1 23.1 24.1 25.1 26.1 27.1 28.1 29.1 30.1 31.1 32.1 33.1 34.1 35.1 36.1 37.1 38.1 39.1 40.1 41.1 42.1 43.1 44.1 45.1 46.1 47.1 48.1 49.1 50.1 51.1 52.1 53.1 54.1 55.1 56.1 57.1 58.1 59.1 60.1 61.1 62.1 63.1 64.1 65.1 66.1 67.1 68.1 69.1 70.1
1968: Fransa’da genel grev ve öğrenci isyanı 5. Bölüm: OCI’nin merkezci çizgisi (1) Peter Schwarz Bu yazı, Fransa'daki genel grevin 40. yıldönümü üzerine Mayıs-Haziran 2008'de Dünya Sosyalist Web Sitesi’nde yayınlanan sekiz bölümlük dizinin beşinci yazısıdır. Yazıyı, herhangi bir değişiklik yapmadan, sadece araya giren olayların ışığında yeni bir giriş ile yayınlıyoruz. 29 Mayıs'ta yayınlanan 1. bölüm, öğrenci isyanının gelişmesini ve Mayıs ayı sonunda en yüksek noktasına ulaşan genel grevi ele alıyordu. 30 Mayıs’ta yayınlanan 2. bölüm, Komünist Parti’nin (PCF) ve onun kontrolündeki CGT sendikasının Devlet Başkanı Charles de Gaulle'ün kontrolü yeniden kazanmasını nasıl sağladığını; 31 Mayıs’ta yayınlanan 3. bölüm ve 1 Haziran’da yayınlanan 4. bölüm ise Pablocuların oynadığı rolü irdeliyor. Aşağıda yayınlanan 5. bölüm ve arkasından gelecek son üç bölüm, Piere Lambert’in Enternasyonalist Komünist Örgüt’ünün (OCI) rolünü değerlendirecek. Enternasyonalist Komünist Örgüt (Organization Communiste Internationaliste, OCI), Dördüncü Enternasyonal’in Uluslararası Komitesi’nden (DEUK) resmi olarak 1971’de koptu ama onun 1968’de izlediği siyasi çizgi, DEUK’un diğer şubeleri ile birlikte 1950’lerin başında Pablocu revizyonizme karşı savunmuş olduğu devrimci perspektiften çoktan uzaklaşmıştı. OCI’nin 1968’de ileri sürdüğü program, Dördüncü Enternasyonal’in devrimci programıyla olduğundan çok, merkezcilik ve Fransız sendikacılığı gelenekleri ile ortak özelliklere sahipti. OCI, Pablocu Birleşik Sekreterlik’in Alain Krivine önderliğindeki Fransız destekleyicileri olan Devrimci Komünist Birlik (Jeunesse Communiste Révolutionnaire, JCR) ve Pierre Frank’ın başkanlığındaki Uluslararası Komünist Parti (Parti Communiste Internationaliste, PCI) ile birlikte, Fransız Komünist Partisi’nin (PCF) ve Genel İşçi Konfederasyonu’nun (CGT) Stalinist önderliğinin Mayıs’taki genel grevi boğup de Gaulcü rejimi kurtarabilmesinde büyük bir sorumluluk taşımaktadır. OCI’nin siyasi çizgisinin ana ekseni, merkezi bir grev komitesi talebi idi. Buna, yaygın bir “birlik” ya da OCI’nin uygun gördüğü ifadeyle “işçilerin ve örgütlerinin birleşik sınıf cephesi” çağrısı eşlik ediyordu. Bunlar, 1968’deki can alıcı aylarda, OCI’nin ve onunla bağlantılı örgütlerin tüm açıklamalarında ve siyasi çağrılarında bulunabilecek başlıca sloganlardı. OCI, o sıradaki genel yönelimini, genel grevden bir yıl sonra yayınlanan 300 sayfalık bir kitapta özetledi. OCI, şu sonuca varmıştı: “Proletaryanın iktidar mücadelesindeki stratejisi ve taktikleri, … işçilerin ve işçi örgütlerinin birleşik sınıf cephesi uğruna mücadeleye dayanıyordu ki bu, Mayıs 1968’de, bir ulusal genel grev komitesi sloganı özgün biçimini almıştı.” OCI’nin gazetesi Information Ouvrières’in bir özel sayısı olarak yayınlanan bu kitabın yazarı, 1950’lerden beri örgütün önde gelen bir üyesi olan François de Massot’dur. De Massot, kitapta, günlük gelişmelere ilişkin ayrıntılı bir betimleme yapıyor ve OCI’nin müdahalesi üzerine, siyasi çağrıları ve bildirileri de içeren ayrıntılı malzeme sağlıyor. Kitap, OCI’nin siyasi çizgisini tam olarak göstermeyi mümkün kılmaktadır. [1] “Birleşik sınıf cephesi” Dördüncü Enternasyonal’i merkezciliğe karşı uzun süreli bir siyasi mücadele içinde kurmuş olan Lev Troçki, birleşik cephe talebine yönelik tavrını şu sözlerle özetlemişti: “Merkezci, birleşik cephe politikasının devrimci içeriğini boşaltıp onu taktiksel bir yöntemden en üst düzey bir ilkeye dönüştürürken, onun üzerine yemin eder.” Troçki, 1932’de, Almanya’daki merkezci Sosyalist İşçi Partisi (SAP) hakkında şunları yazmıştı: “Ne olursa olsun, birleşik cephe politikası, devrimci bir parti için bir program işlevi göremez. Bununla birlikte, SAP’ın tüm faaliyeti artık onun üzerine kuruluyor.” [2] Bu kınama, OCI’nin 1968’deki faaliyeti için de aynı şekilde geçerlidir. OCI, birleşik cephe politikasını, taktiksel bir yöntem olmaktan çıkartıp başlıca programatik ilkesine dönüştürdü. O, bütün sendikaların birliği olarak anladığı birleşik cephe adına, gerçekten devrimci her türlü inisiyatiften kaçındı. Örgütün tüm çağrılarında ve açıklamalarında törensel olarak yer alan “işçilerin ve örgütlerin birleşik sınıf cephesi” biçimindeki garip formülün anlamı buydu. OCI, oldukça doğru bir şekilde, Pablocuları ve küçük burjuva öğrenci önderlerini var olan kitle örgütlerini görmezden gelmekle suçlarken, bu örgütlere yönelik fetişist bir tavır benimsedi ve onların, işçilerin giriştiği her türlü mücadelenin tek çerçevesini oluşturduğunda ısrar etti. Daha 1967 yazında, OCI’nin düzenlediği büyük bir toplantıda, şöyle bir karar kabul edilmişti: “Kesin bir şekilde ilan ederiz ki, bizim niyetimiz, işçi örgütlerinin ve onların genel merkezlerinin yerine, doğallıkla sendikalara düşen bir görev olan birlik içinde eylem gerçekleştirmek değildir.” De Massot, kitabında bu karardan alıntı yapıyor ve onu, önderliklerinin politikasına bakmaksızın, sendikaların işçi sınıfının çıkarlarını cisimleştirdiği savıyla gerekçelendirmeye devam ediyor. O, şunları yazıyor: “İşçiler, sömürüye karşı mücadele içinde geliştirdikleri ve onları sınıf düşmanına karşı birleştirme aracı işlevi gören örgütler aracılığıyla bir sınıf haline gelirler. Bu örgütler, mücadeledeki nesnel konumları nedeniyle, yani, herhangi bir verili zamandaki önderliklerinin politikasından bağımsız olarak, sömürüye karşı sürekli mücadelesinde işçi sınıfının pozisyonlarını cisimleştirirler. Birleşik işçi cephesi, yalnızca, proletaryanın [bu] sınıf örgütleri aracılığıyla gerçekleştirilebilir.” (vurgular sonradan) Bu değerlendirmeden yola çıkan OCI, 1968’de, sendikaların burjuva reformist programını eleştirmekten kaçındı. Onların sendika önderliklerine karşı yönelttikleri tek kınama, onların işçilerin birliğini engelledikleriydi. OCI’nin kendi siyasi girişimleri, farklı sendikalar arasında her düzeyde işbirliği çağrısı yapmakla sınırlandırıldı. Sonradan göreceğimiz gibi, onların merkezi bir grev komitesi taleplerinin özü buydu. OCI, bildirilerini ve çağrılarını yaygın biçimde dağıtırken, Stalinist ve sosyal demokrat partilere yönelik her türlü eleştiriden de kaçınıyordu. Stalinizmin ve sosyal demokrasinin karşıdevrimci rolü küçük bir okur çevresine yönelik teorik makalelerde ve çözümlemelerde ele alınırken, OCI, kitlelere yönelik bildirilerinde, sadece, reformist ve Stalinist sendika önderlerine birleşme çağrısı yapıyordu. OCI’nin birleşik cephe yorumunun, Marksist hareket tarafından geliştirilmiş olan taktik ile hiçbir ilişkisi yoktu. 1922’de, Lev Troçki, birleşik cephenin gerekliliğini, “verili bir dönemde, işçi sınıfına dayanan siyasi örgütler arasında, kaçınılmaz bölünmeye karşın, kapitalizme karşı mücadelede işçi sınıfına bir birleşik cephe olanağını sağlama yönündeki acil gereksinim”den söz ederek açıklamıştı. [3] Ondan bir yıl önce, Komünist Enternasyonal’in (Komintern) Üçüncü Kongresi, Almanya Komünist Partisi’nin (KPD) birleşik cephe politikası izlemesinde ısrar etmişti. Komintern, KPD’nin yalıtılmış kalan ve başarısızlığa uğrayan ayaklanması “Mart Hareketi”den dersler çıkarmış; KPD’nin, iktidarı ele geçirebilmek için önce kitlelerin bağlılığını “elde etmesi” gerektiği sonucuna varmıştı. Komintern, birleşik cephe politikasını, doğrudan doğruya, bir işçi hükümeti talebiyle, reformist sendikalara müdahaleyle ve bir dizi geçiş talebi ile birleştirmişti. Çünkü, Troçki’nin belirttiği gibi, “kitleler, devrimci bir çağda, farklı bir şekilde de olsa, gündelik yaşamlarına devam ederler.” [4] On yıl sonra, Troçki, bir kez daha, Almanya’da birleşik cephe taktiğinin benimsenmesi çağrısı yapıyordu. Şimdi mesele, Hitler’in iktidarı almasını önlemekti. Troçki, Komünistleri ve Sosyal Demokratları, yaklaşan Ulusal Sosyalizm (Nazizm) tehdidine karşı bir birleşik cephe kurmaya çağırdı. Her iki partinin önderleri de, bu tür bir çizgiyi inatla reddettiler. Stalinist KPD önderlerinin, “sosyal faşistler” diye adlandırdıkları Sosyal Demokrat Parti (SPD) ile işbirliği yapmayı reddetmesi, Hitler’in zaferini mümkün kılacak şekilde, işçi sınıfını böldü ve felce uğrattı. 1920’lerin ve 1930’ların başlarındaki her iki durumda da, birleşik cephe, bir taktik olarak ileri sürülmüştü ve devrimci bir stratejinin yerini almıyordu. Bu taktik, pratik konularda işbirliği ile sınırlıydı ve KPD’nin kendi programını gizlemesi ya da SPD’yi eleştirmekten kaçınması anlamına gelmiyordu. Troçki, hiçbir zaman, sosyal demokrat önderlerin bir birleşik cephe temelinde devrimcilere dönüşebileceği yanılsamasına taviz vermedi. Tersine, birleşik cephe, kitleleri sosyal demokrat önderlerin etkisinden koparmayı amaçlıyordu. Komünistler, sosyal demokrat işçilere, herhangi bir koşul olmaksızın, onların günlük çıkarlarını savunmaya ve faşistlere karşı SPD ile bir blok kurmaya hazır olduklarını gösterdikleri ölçüde, bu, yalnızca, burjuva devlet ile işbirliği yapmayı tercih eden SPD önderliğini zayıflatmaya hizmet edebilirdi. Bunun ardından, SPD üyeleri, kendi deneyimleri temelinde, kendi örgütlerinin ve önderliğinin gerçek değeri hakkında karara varabilirlerdi. Birleşik cephe, hiçbir koşul altında, bağımsız devrimci bir politikadan vazgeçilmesi anlamına gelmiyordu. Troçki, 1932’de şunu vurgulamıştı: “Reformistlerin, hareketin açıkça zararına, kitlelerin durumuna ve ruh haline aykırı bir şekilde mücadeleyi frenlemeye kalkışması durumunda, biz, bağımsız bir örgüt olarak, geçici yarı müttefiklerimiz olmadan mücadeleyi sonuca ulaştırma hakkımızı her zaman saklı tutarız.” [5] Marksizmin yerine sendikacılık OCI, birleşik cepheyi, devrimci bir taktik olmaktan çıkartıp, kendisinin sendikalara tabi olmasının oportünist bir gerekçesine dönüştürmüştü. O, işçilerin ve öğrencilerin yürüttüğü mücadelenin bu örgütlerin çerçevesiyle sınırlandırılması gerektiğinde ısrar ediyor ve işçiler ile sendika aygıtları arasındaki çatışmayı şiddetlendirebilecek herhangi bir siyasi girişimden kaçınıyordu. Gerçekte, işçilerin yalnızca azınlığı sendikalarda örgütlüydü. O sıralarda, işgücünün yüzde 30’dan biraz azı sendikalarda örgütlüydü (Bugün bu oran yüzde 7’ye düştü). Bütün işçilerin üçte ikisi ve gençliğin ezici çoğunluğu örgütlü değildi ve oldukça haklı olarak, sendikalara güvenmiyordu. OCI, bu tabakalara, onları sendikalara yönlendirme dışında bir perspektif sunmaktan acizdi. Öğrenciler, Michel Rocard’ın önderlik ettiği sosyal demokrat Birleşik Sosyalist Parti’nin (Parti socialiste unifié, PSU) hakimiyetinde olan öğrenci federasyonu UNEF’e yönlendiriliyordu. De Massot, şöyle yazıyor: “Öğrenciler, direniş örgütlemek için bir sendikaya sahipler: Fransa Ulusal Öğrenci Birliği (UNEF)… Gerçek mücadelenin başlamasıyla birlikte, UNEF, önderliğinin tereddüdüne ve zayıflığına rağmen, tüm önemini yeniden kazanıyor. O, bir öğrenci sendika örgütü olarak rolüne yönelik sorumlu müdahalesiyle, baskıya karşı mücadeleyi öğrenci kitleleri için bir mesele haline getiriyor ve işçi örgütlerini kendi sorumluluklarıyla yüzleştiriyor. O, öğrenci seferberliğinin aracıdır ve eşzamanlı olarak, birleşik cephe uğruna gerçek bir mücadeleyi olası kılmaktadır.” (vurgu özgün metinden) De Massot, doğrudan Pabloculara saldırırken şöyle yazıyor: “Her kim ki, işçi sınıfının yüz elli yıllık mücadele ve özveri ile kurduğu örgütleri (onun kendisini bir sınıf olarak oluşturduğu; kendi bilincini ve sermayeye karşı mücadelesini geliştirdiği ve bu mücadeleye önderlik etmek için zorunlu olarak saflarında toplandığı örgütleri) görmezden gelen sözde aşağıdan bir birleşik cephe yararına işçilerin ve örgütlerinin birleşik cephesi uğruna mücadeleyi reddeder; kitle örgütlerini onların bürokratik önderlikleri ile karıştırır; ‘CGT ihaneti’ diye haykırır ve sendikaları ve siyasi partileri bir el süpürgesiyle sınıf mücadelesi haritasından basitçe süpürüp atarsa, bürokrasilere ve kapitalist devlete karşı mücadeleden geri çekilmektedir.” Sendikaların, işçi sınıfının “kendisini bir sınıf olarak oluşturduğu, kendi bilincini ve sermayeye karşı mücadelesini geliştirdiği” örgütler olarak yüceltilmesinin Marksizmin geleneği ile hiçbir ilişkisi yoktur; o, Fransa’da uzun ve kötü ünlü bir tarihe sahip olan sendikacılık geleneğinden gelmektedir. Marksist hareket, her zaman, sendikalara yönelik eleştirel bir tavrı korumuştur. Daha 20. yüzyılın başında, Lenin, sendikal bilincin burjuva bilinci olduğunu ve sendikaların, aşırı toplumsal gerilim dönemlerinde (1914’ten 1918’e kadar Almanya’da olduğu gibi), her zaman, işçi hareketinin en sağ kanadında yer aldığını vurgulamıştı. [6] Fransız sendikacıları, siyasi partilerin sendikal çalışmaya karışmaması ilkesinde ısrar etmişlerdi. 1906’da, CGT, Amiens Tüzüğü’ne, sendikaların bütün siyasi partilerden tam bağımsızlığı ilkesini eklemişti. Bu bağımsızlık sosyal demokrasinin artan tutuculuğuna ve parlamenter ahmaklığına karşı yöneldiği ölçüde, Fransız sendikacılığı bir dereceye kadar devrimci canlılığa sahipti. Troçki’nin bir zamanlar belirttiği gibi, Fransız sendikacılığı, partinin rolünü yadsımasına rağmen, “özünde, parlamentarizm karşıtı bir işçi sınıfı partisinden başka bir şey değildi.” [7] Ancak, sendikaların siyasi bağımsızlığı ilkesi devrimci partinin etkisine karşı yöneldiğinde, artık durum bu değildi. 1921’de, o sırada Komünist Enternasyonal’in önde gelen bir üyesi olan Troçki, şunları yazmıştı: “Parti ile sendikalar arasında tam ve koşulsuz bir işbölümü olduğu ve onların karşılıklı ve kesin bir şekilde birbirlerine müdahale etmeden faaliyet göstermeleri gerektiği teorisi, kesinlikle, Fransız siyasi gelişiminin bir ürünüdür. Bu, onun en uç ifadesidir. Bu teori, katıksız oportünizme dayanmaktadır. “Sosyalist Parti parlamentoda reformlar savunurken, sendikalarda örgütlü işçi bürokrasisinin ücret anlaşmalarına vardığı sürece, işbölümü ve karşılıklı olarak müdahale etmeme bir ölçüde mümkün olmaya devam eder. Ama gerçek proleter kitlelerin mücadeleye girmesiyle ve hareketin gerçekten devrimci bir karakter edinmesiyle birlikte, müdahale etmeme ilkesi, gerici skolastik düşünceye dönüşür. “İşçi sınıfı, yalnızca, başında, onun yaşayan tarihsel deneyimini temsil eden, tüm mücadeleyi teorik olarak genelleştirebilen ve pratiğe yönlendirebilen bir örgüt varsa zafer kazanabilir. Parti, tam da görevinden dolayı, işçi sınıfının yalnızca en bilinçli ve etkin azınlığını içerebilir. Öte yandan sendikalar, bir bütün olarak işçi sınıfını kapsamaya çalışırlar. Dolayısıyla, proletaryanın Komünist Parti’de birleşmiş olan öncüsünün ideolojik ve siyasi önderliğine ivedi gereksinim duyduğunu kabul edenler, partinin, sendikalar, yani kitlesel işçi sınıfı örgütleri içinde de önder güç haline gelmesi gerektiğini kabul ederler.” [8] Sendikacılık geleneği, OCI içinde uzun bir süredir oldukça etkiliydi. Pierre Lambert’e bakılırsa, onun örgütünün sendikalar ile ilişkisi, hatırı sayılır bir dönem boyunca, Marksist ilkelerden çok sendikacılık üzerine kuruluydu. Lambert, yaşamının sonuna doğru yazılmış olan otobiyografik bir eserinde, Amiens Tüzüğü’nü 1947’de kendi örgütünde yeniden yürürlüğe koymakla övünüyordu. Lambert, savaş sırasındaki yasadışı sendikal çalışmadaki ve Stalinistlerin hakimiyetindeki CGT içindeki kendi deneyimleri temelinde, Fransa’daki Troçkist örgütün kongresi sırasında, “oybirliğiyle kabul edilen ve 21 koşulun 9. ve 10. maddelerinin yerine, partilerin ve sendikaların karşılıklı bağımsızlığının kabulünü geçiren” bir değişiklik teklifinde bulunmuştu. [9] “21 koşul” ifadesi, Komünist Enternasyonal’in 1920’deki İkinci Kongre’sinin üyelik için şart koştuğu; reformist ve merkezci örgütleri dışlamak için tasarlanmış koşullara atıfta bulunmaktadır. 9. madde, parti üyelerini, “sendikalar içinde sistematik olarak ve bıkıp usanmadan komünist faaliyetler geliştirmek” ve “sosyal yurtseverlerinin hainliğini ve ‘merkezciler’in kararsızlıklarını her yerde teşhir etmek” ile yükümlü kılıyordu. 10. madde ise, “sarı sendikal örgütlerin Amsterdam ‘Enternasyonali’” ile bir kopuşu ve Komünist Enternasyonal’e bağlı sendikaları desteklemeyi gerektiriyordu. Bu iki maddenin yerini “partilerin ve sendikaların karşılıklı bağımsızlığının kabulü”nün alması, reformist ve Stalinist sendika bürokrasisine karşı siyasi mücadelenin terk edilmesi anlamına geliyordu. Siyasi saklambaç OCI, sendikaları eleştirisiz bir şekilde yüceltirken, büyük ölçüde gizli tuttuğu kendi kimliği konusunda siyasi bir saklambaç oyunu oynuyordu. Tam siyasi kimliği karanlıkta kalan İşçi İttifakı Komiteleri (Comités d’alliance ouvrière) gibi cephe örgütlerinin arkasına gizlenmeyi tercih eden OCI, kendi adını sadece nadiren dile getiriyordu. De Massot bile, OCI’den, nadiren kendi adıyla söz eder. O, genellikle, OCI’den mi, onun cephe örgütlerinden birinden mi, yoksa sadece bir grup aktif sendikacıdan mı söz ettiğini açık bırakacak şekilde, “devrimci öncü” diye yazar. Gaulcü rejim ile çatışma 29 Mayıs’ta doruk noktasına ulaşır ve sendikaların gerici rolü son derece görünür hale gelirken, İşçi İttifakı Komiteleri tarafından yaygın biçimde dağıtılan bir bildiri, OCI’nin ya da Dördüncü Enternasyonal’in inşası değil; tersine, hayali bir “Devrimci İşçiler Birliği”nin oluşturulması çağrısı yapıyordu. Bu “Devrimci İşçiler Birliği”, boş bir hayaldi. Onu daha önce hiç kimse duymamıştı. Ne üyesi, ne programı ne de tüzüğü vardı. Fiziksel bir varlık olarak mevcut değildi. Bu örgütten, yalnızca, OCI’nin Aralık 1967’de kaleme aldığı 40 sayfalık bir bildirgenin sonunda söz edilir. Orada, “Devrimci İşçiler Birliği”, “devrimci parti inşası yolunda bir aşama” olarak tanımlanmaktadır. Bu bildirgeye göre, “Devrimci İşçiler Birliği” perspektifi, yalnızca OCI’nin programının “insanlığın tarihsel krizine bir çözüm sağlayabileceği ama Fransa işçi sınıfının örgütsel kadrolarının ona hemen katılmaya hazır olmadığı” varsayımından kaynaklanır. [10] Bu siyasi kamuflaj türü, OCI’nin ve ardılı örgütlerin tüm tarihi boyunca düzenli olarak tekrarlanır. O, bir Matruşka bebeğini anımsatmaktadır. Tıpkı bir Rus bebeğin içinde bir başkasını gizlemesi gibi, OCI de, kimliğini, bir cephe silsilesinin ya da kamufle edici örgütlerin arkasına gizlemeye çalışır. Siyasi gözlemci, kiminle ilgilendiğini asla bilmez. Bu siyasi saklambaç oyunu, oportünizmin özel bir türüdür. OCI, “Gerçeği anlat!” biçimindeki temel devrimci ilkeyi çiğniyor ve işçilere gerçek yüzünü göstermeyi reddediyordu. O, küçük çevreler içinde Dördüncü Enternasyonal’e başvururken, kitlelere, kabul etmeye hazır olduklarının ondan ibaret olduğu varsayımıyla, sulandırılmış bir program sunuyordu. Örneğin, bir diktatörlük rejimi altında ya da gerici bir sendika içinde, devrimci bir partinin, tüm programını açıkça sergilemekten sakındığı belirli koşullar elbette olabilir. Ancak OCI için, görev, her ikisi de partinin kimliğini çok iyi bilen devlet aygıtını ya da sendika bürokrasisini aldatmak değildi. OCI, yeni bir yönelim bulma niyetiyle siyasi yaşama girmiş olan işçileri ve gençleri aldatıyordu. OCI, özellikle, sendika bürokrasisinin, yoğun biçimde desteğini aradığı daha alt kademelerini herhangi bir şekilde rahatsız etmekten kaçınmaya çalışıyordu. OCI, kendi kimliğini gizleyerek, bu görevlilerin, bürokrasinin Troçkizm karşıtı üst kademeleri ile açık bir çatışma riskine girmeden OCI ile bir ilişki içine girebildikleri koşulları yaratmıştı. OCI, bu alt kademe sendika görevlilerini, yazılarında tekrar tekrar görünen iki ifadeyle, “işçi sınıfının örgütsel kadroları” ya da “sınıfın doğal örgütçüleri” olarak tanımlıyordu. OCI, bu tabakanın, bir bütün olarak sendika aygıtının üyeler üzerindeki denetimini sürdürmesi için büyük önem taşıdığı konusunda oldukça netti. O, buna karşın, bürokrasinin üst ve alt kademeleri (“aygıt” ile “kadrolar”) arasındaki çatışmanın, “kadrolar”ı devrimci bir yöne iteceğini savunuyordu. OCI’nin 1968 başlarında La Vérité gazetesinde yayınladığı bir açıklama, “kadrolar”ın, “hem aygıtın (özellikle Stalinist aygıtın) onlar dolayımıyla sınıf üzerinde denetimi sağladığı arabulucular hem de proletaryanın bir sınıf olarak gelişip örgütlenmesine olanak sağlayan militan tabaka” olduğunu açıklar. Aynı açıklamada, bu “örgütsel kadrolar”, “büyük ölçüde Komünist Parti tarafından denetlenip örgütlenen 10.000 ile 15.000 [arasında] aktivist” olarak belirtilir. [11] OCI, kendi görevini, “aygıtın burjuvazi yanlısı yönelimini, zorunlu olarak direniş sergilemeye ve sınıflarının yanında mücadele etmeye yönelen bu aktivistler ve örgütsel kadrolar ile çatışmaya sokan nesnel çelişkiyi olgunlaşmaya ve kopmaya zorlamak” olarak görüyordu. Yukarıda alıntıladığımız pasajlar, Pabloculuğa yönelik şiddetli saldırılarla bağlantılıdır. Ancak OCI’nin 1968’de sendikalar ve Stalinistler konusunda benimsediği tavır, gerçekte, Pablocuların 1953’teki tavrıyla neredeyse aynıydı. Pablo, o dönemde, yeni bir devrimci saldırının Dördüncü Enternasyonal bayrağı altındaki bağımsız bir işçi sınıfı hareketi biçiminde gelişmeyeceği; Stalinist aygıtın kimi kesimlerinin, nesnel gelişmelerin basıncı altında sola kayması biçimini alacağı sonucuna varmıştı. OCI, benzer şekilde, “örgütler içindeki iç ayrışmadan ve aygıt ile sınıfın örgütsel kadroları arasındaki mevcut çatışmanın olgunlaşmasından” çıkan bir devrimci gelişme öngörüyordu. [12] 1968’de sendikalar ve Komünist Parti içinde derin bölünmeler ve gerilimler olmasına karşın, devrimci bir hareket, yalnızca, Stalinizme karşı açık bir mücadelede ve onunla siyasi bir kopuşta gelişebilirdi. Ancak OCI, birleşik cepheyi taktikten stratejiye yükselterek ve kendi kimliğini gizleyerek, bu görevden kaçındı. De Massot’nun kitabında, bizzat Stalinistlerin devrimci bir yola yönelebileceğini belirten pasajlar bile var. Örneğin, yazar, “radikal sol”a saldırmadığı, yüksekokul, lise öğrencilerinin ve genç işçilerin birliği çağrısı yaptığı ve bir işçi hükümetini savunduğu için, Stalinist gençlik örgütünün 12 Mayıs’ta yaptığı bir çağırıdan övgüyle söz ediyor. De Massot, şu yorumda bulunuyor: “Aygıt, kendisini, hareketi takip etmeye zorunlu görmekle kalmıyor. Onun, aynı zamanda, işçi sınıfı içinde denetimi sürdürmek ve inisiyatifi geri kazanmak için, belirli bir biçimde ve belirli sınırlar dahilinde, onun önünde gitmesi gerekiyor: önderliği üstlen… Aygıt, bu şekilde ilerleyerek, aktivistleri kendi etrafında topluyor ve bunlar, ardından, bir bütün olarak işçi sınıfını radikalleştiriyor.” [13] Devam edecek Dipnotlar: 1. François de Massot, La grève générale (Mai-Juin 1968), Supplément au numéro 437 de Informations Ouvrières. Tersi belirtilmediği sürece, yukarıdaki tüm altıntılar, bu kitaptandır. 2. Lev Troçki, “Two Articles On Centrism” [“Merkezcilik Üzerine İki Makale”], (Şubat/Mart 1934), Lev Troçki, “What Next? Vital Questions for the German Proletariat” [“Alman Proletaryasının Can Alıcı Sorunları”], (Ocak 1932) 3. Lev Troçki, “What Next? Vital Questions for the German Proletariat” (Ocak 1932) 4. Lev Troçki, “The Third International After Lenin” [“Lenin’den Sonra Üçüncü Enternasyonal”] 5. Lev Troçki, “What Next? Vital Questions for the German Proletariat” (Ocak 1932) 6. Marksist hareketin sendikalara yönelik tavrı konusunda, bkz.: David North, “Marxism and the Trade Unions” [“Marksizm ve Sendikalar”] 7. Lev Troçki, “A School of Revolutionary Strategy” [“Bir Devrimci Strateji Okulu”] 8. Lev Troçki, “A School of Revolutionary Strategy” 9. Daniel Gluckstein, Pierre Lambert, Itinéraires, Éditions du Rocher 2002, syf. 51 10. La Vérité, Sayı 541, Nisan-Mayıs 1968 11. “Le bonapartisme gaulliste et les tâches de l’avant-garde,” La Vérité, Sayı 540, Şubat-Mart 1968, syf. 13–14 12. “Le bonapartisme gaulliste et les tâches de l’avant-garde,” La Vérité, Sayı 540, Şubat-Mart 1968, syf. 15 13. François de Massot, La grève générale (Mai-Juin 1968), syf. 58