Haber metni: Öyküleri 1995 yılından bu yana Kopuş, Adam Öykü, Notos ve Sözcükler dergilerinde yayımlanan Berna Durmaz’ın ikinci kitabı “Bir Hal Var Sende” geçtiğimiz ay buluştu okurla. Durmaz, “Duymak için durmak gerekiyor önce. Sağa sola koşuşturmayı bırakmak, gerçekte ne istediğimizi, ne düşündüğümüzü fısıldayan beynimize kulak vermemiz gerekiyor. Ben böyle yazıyorum. O fısıltıların çok samimi olduğunu düşünüyorum” diyor. Kötü, edebiyatla ya da başka sanat dallarıyla görünür kılınsa bile yine de kimsenin üstlenmediği tuhaf bir şey. Gün gibi ortada duruyor, herkes ucundan kıyısından mutlaka bulaşıyor, ama sorsanız, kimse kötü değil. Edebiyat bunu görmemize yardımcı oluyor demeyi çok isterdim. Öyle olsaydı şimdikinden daha farklı bir dünyada yaşardık ama öyle değil. Kimse sahip çıkmıyor kötüye, hep kendisinden başkasında olduğunu düşünüyor da o yüzden. Gözümüzün kendimize değil, hep başkalarına dönük olmasından kaynaklanıyor bu. Okuduklarımız da başkalarının kötülüğünden söz ediyor bu durumda. Yaşadıklarımız, görüp duyduklarımız da hep ötekinin kötülüğü. İstesek de istemesek de kötünün az ya da çok  bizde de olduğunu görebilmek henüz ulaşamadığımız bir erdem. Hele, sözünü ettiğiniz öyküde olduğu gibi, çoğunluğun uyduğu, topluca yapılan bir eyleme dönüşmüşse kötü, meşrulaşıp, neredeyse kötülük olmaktan bile çıkıyor herkes için.   Okuyanlar için yazının sağaltan bir yanı var mı, ya da Aristoteles, sanat eserlerindeki acı ve şiddet öğelerinin izleyeni bu duygularından arındırdığını söylemişti ya, yazının gerçekten böyle bir etkisi olabilir mi bilmiyorum ama yazarken benim için daha çok görünür ve hissedilir oluyor o acı. Hafifletmiyor ya da dindirmiyor yazı hiçbir acıyı. Az önce de söylediğim gibi benim için görünür kılıyor. Ama görüp hissettiğim acıyı yazarken başkaları için de görünür kılabiliyor muyum, orasını bilemiyorum. Burada Nurdan Gürbilek’in Mağdurun Dili’nde sorduğu soru geliyor aklıma: “Acı anlatılabilir mi?” Bu çok zor. Patetik olmadan yani acıklı, dokunaklı olmaya düşmeden anlatmak zor.  Oğuz Atay ya da Dostoyevski bunun yolunu bulmuşlar tabii.     Mutlaka daha çok dinlemeyi gerektiriyor yazmak. Günlük hayatın telaşı içinde içimizden geçenleri duymayız ya da duymazdan geliriz çoğunlukla. Eskiler, “kendini dinleme, iyi değil,” derler hep. Fazla düşünmek de iyi değildir onlara göre. Bu yüzden mi acaba artık hiç durup düşünmüyoruz? İçimizdeki farklı sesleri duymuyoruz.  Duymak için durmak gerekiyor önce. Sağa sola koşuşturmayı bırakmak, çok kısa bir an için bile olsa, gerçekte ne istediğimizi, ne düşündüğümüzü fısıldayan beynimize kulak vermemiz gerekiyor. Ben böyle yazıyorum. Durup dinlemesem yazacak hiçbir şeyim olmazdı herhalde. O fısıltıların çok samimi olduğunu düşünüyorum ayrıca. Bizim her gün birileriyle konuşurken kullandığımız sesten çok daha sahici.   Sözlü anlatım çok daha dolaysız bir şeydir de o yüzden. Kimseyi yormaz, akıl karıştırmaz, hemen anlaşılır. Oysa yazılanları önce okuma külfetine katlanmamız gerekiyor. Sözcükler ilk yazıldıkları anlamlarının dışına da taşarlar çoğu zaman. Okuyan için bunu fark etmek ve anlamaya çalışmak da ayrı bir uğraş gerektirir. Yazı dili haz vermiyorsa okumak tam bir işkenceye dönüşebilir. Ben öykü okurlarının bütün bunları göze alıp, ayrıca, okuma etkinliğine “kendi hikâyeleriyle” katılmaları gerektiğini de düşünürüm hep. Sözlü anlatımda hep  bir olay vardır. Olayın akışını takip etmek de kolaydır hepimiz için. Yazılmış öykülerdeyse dilin kullanım olanaklarıyla karşı karşıya kalırsınız. İspanyol düşünür José Ortega Y Gasset’in çok hoşuma giden bir örneği var bu konuyla ilgili. 19. Yüzyılda sanat eserleri bize bir pencereden bahçeyi izletiyordu. Bahçede gördüklerimiz hayatın gerçekliğiydi. Oysa 20. Yüzyıla geldiğimizde sanatçılar bahçenin görüntüsüyle gözümüz arasında bir cam olduğunu, o cama yansıyan ışığın, renklerin olduğunu da gösterdiler. Aradaki o cama sanatın kendisi, diyor Gasset. Biz hâlâ aradaki o camı görmeyip sadece bahçeyi görmek istiyoruz. İkisini birden yapmaksa biraz uğraş gerektiriyor.       Hangimizin yüreğinde ölü kuşlar yok ki. Hepimizin var. Annemize, babamıza, sevdiklerimize, ya da tüm insanlara söyleyemediğimiz, o kadar çok şey var ki. Söz yüreğimizde çırpınır çıkmak için. Korkumuzdan, cesaretsizliğimizden, bazen kırmamak için bazen susmamız gerektiği öğretildiğinden, dile gelmeden yürekte ölür söz. Ben belki de bu yüzden yazıyorumdur, kim bilir? Bütün ölü kuşlarımın anısı için. Terk edilmek, yalnızlık veya bekliyor olmak hepimizin yaşamının bir evresinde mutlaka uğradığımız duraklardan birkaçı. Bunlar okuyanda ortak duyguları harekete geçiriyor olmalı, diye düşünüyorum. Biz sevdiğimiz öyküleri de bu yüzden seviyoruz sanırım. Paylaştığımız duygular yüzünden. Tam da öyküde geçen bu zorluklarla ilerliyor yazı da. En kötüsü tıkanıp hiçbir şey yazamamak değil. O en iyi durum belki de. En kötüsü görmediğin bir çukura düşmek ve öyküyü o çukurdan bir türlü çıkaramamak. Öykünün hep bir direnci oluyor yazana. Ne yapsam düze çıkaramadığım öykülerim oluyor bazen. Ne o beni bırakıyor ne de ben onu yazmaktan vazgeçebiliyorum. Bazen de öyle direnmesiz akıyor ki öykü. Sonradan hiçbir sözcüğünü değiştiremiyorum. İlk halleriyle kalıp gibi duruyorlar. Kitaptaki Kum öyküsü öyle oldu örneğin. Yazmak, her iki durumda da, bir labirentten çıkmak için uğraş vermeye benziyor her zaman.   Evet, söylediğiniz gibi bu edebiyatın amaçlarından biri. Ama o sert yumruk illaki öykümde olmalı, diye düşünmedim hiçbir zaman. Sadece  bunu yapmayı amaçlıyor olsaydım göze batan, sırıtan bir şey olurdu bu. Sözünü ettiğiniz etki edebiyatın kendi gücünden geliyor. Edebiyat, doğası gereği değiştirir, bozar dengeleri. Yıkar ve yeniden kurar. Sanırım bu yüzden de rahatsız edicidir. Her sanat eseri insanı sorgular. Başka bir derdimiz yok ki bizim. Taştan, kuştan söz ediyor gibi görünsek bile yine hep insana çıkar anlatının bütün yolları. Okuduğumuz her metin bizi bir yumruk yemiş gibi sarsmalı diyemiyorum. O yumruk en doğru zamanda atılırsa çok daha etkili olur çünkü.
"Yazmak acıyı daha görünür kılıyor"