Haber metni: Mustafa Kemal, Erzurum’a geleli sadece iki gün olmuştu. Yeni Harbiye Bakanı Ali Ferit Paşa 5 Temmuz’da Mustafa Kemal’den   istedi. Açıkça, İstanbul’daki I. Dünya Savaşı galip Devletleri temsilcilerinin ısrarları karşısında bu isteminin yinelendiğini kendisinin “  diliyordu. Harbiye Nazırı yalvarıyor,   diyordu. İstanbul’la Mustafa Kemal arasında geri dönüşle ilgili bu tatsız iletişim sürerken, İngilizler, Batum’dan çektikleri 150 kişilik bir askeri gücü, 5 Temmuz’da Samsun’a çıkardılar.  7 Temmuz 1919’da İstanbul’a sadrazama gönderdiği telgrafta, İngilizlerin Batum’un kısmen tahliyesini bahane ederek Samsun’daki kuvvetlerine ek olarak kasabaya 150 Hint askeri çıkardıkları ve Batum’dan daha 1000 kişi getireceklerini bildirdiklerini belirtiyor, bunun kabul edilemeyeceği ve  karaya ayak basmasına izin verilmeyeceğini İngilizlere bildirildiğini belirtiyordu. Mustafa Kemal telgrafında   diyordu. Mustafa Kemal , hem de Sadrazam'a yol gösteriyordu. Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkan İngiliz birliklerine karşı verdiği emir adeta bardağı taşıran damla olmuştu. İstanbul hükümeti, bu emrin İngilizler üzerinde nasıl   yaratacağını biliyordu. Hükümet çökmüştü, İngilizler kızdırılmamalıydı. Hemen önlem alındı. Bakanlar Kurulu acele toplandı ve  . Mustafa Kemal’in İngiliz yetkili makamlarının istekleri doğrultusunda görevden alındığı bu kararda açıkça belirtiliyordu.  ve tarihe not düşmek açısından aşağıya çıkarılmıştır. Bu Bakanlar Kurulu kararı aynı gün   sunuldu ve Padişah'ın iradesi aşağıdaki cümle ile gerçekleşti ve resmi gazetede yayınlandı: Bu kararıyla İstanbul Hükümeti İngilizlere karşı şirin görünüyor ve hükümetin başına bela kesilen Mustafa Kemal derdinden kendilerine göre kurtulunuyordu. Aynı gece, (8/9 Temmuz 1919) saat 10.30’da Saray Başkatibi Ali Fuat Türkgeldi, Mustafa Kemal’i Erzurum PTT’sine makina başına davet etti. Mustafa Kemal’in Ordu müfettişliği görevine son verildiğine ilişkin Padişah onayı, 8 Temmuz günü dönemin resmi gazetesi olan Takvim-i Vekayi’de yayımlanmıştı. resmi gazetedeki söylem şöyledir: Mustafa Kemal PTT Müdürlüğüne giderken, yanında  , Eski Bitlis Valisi  , Eski İzmit Kaymakamı  vardı. Mazhar Müfit Kitabında   diye yazıyor. Saray Başkatibi Ali Fuat Türkgeldi, Mustafa Kemal’e  açıkladı. Ayrıca, İstanbul’a dönmesinin padişahın buyruğu olduğunu tekrarladı. Bu kararın   Saray Başkatibi tarafından kendisine bildirilmesi üzerine, Mustafa Kemal saat  ’te padişaha aşağıdaki istifa telgrafını gönderdi. 8 Temmuz’u 9 Temmuz’a bağlayan gece gerçekleşen, Mustafa Kemal’in askerlikten azli kendisinin de askerlikten istifa ettiğini bildirmesi ile bir olay noktalanıyordu. Hüsrev Gerede’nin anlatımıyla başkente “geri çağırma komedisi” sona eriyordu. Atatürk  ’ta olan biteni bir cümle ile yalın bir biçimde şöyle anlatıyor: Mustafa Kemal, görevden alındığı kendisinin de askerlikten istifa ettiği gece, Kolordu Komutanı Kazım Karabekir’in aracılığı ve yardımıyla tüm Anadolu’ya, il ve ilçelere bir genelge göndererek istifasını bildirdi ve buna yol açan nedenleri şöyle açıkladı: Mustafa Kemal askerlikten ayrılma kararını saraya ulaştırırken yanındakilere,   demişti.  Bu önemli olay üzerine, Erzurum’da     Karabekir’i Ankara’da bulunan 20. Kolordu Komutanı   izledi,  , gerektiğinde resmi görevinden ayrılıp kendi yanında yer alacağını bildirdi.  Mustafa Kemal’e “  diyerek olumlu tavır sergiledi. Bu arada Erzurum Mevki Komutanlığına atanan Mustafa Kemal’İn Kurmay Başkanı  , Erzurum kalesi muhafızlığına ait küçük bir binayı Mustafa Kemal’in kullanımına verdi. Bu istifadan hemen sonra, kale muhafızlığına ait binada tarihi ve   yapıldı. Bu toplantıya,   katıldılar. Mustafa Kemal, Nutuk’ta   diyor. Mustafa Kemal, o geceden itibaren askerlikle ilişkilerini sona erdirmişti. İstanbul hükümeti bu durumu da yeterli görmemiş,    Mazhar Müfit, anılarında, bu toplantı için diyor. Milli Mücadele yazımında pek dikkate alınmamış olan, üzerinde pek fazla durulmamış olan bu toplantı çok önemliydi. Bu nedenle bu toplantının öyküsü anlatılacak ve özet bilgi verilecektir. Sessizlikten sonra, konuşmaya Mustafa Kemal başladı. Mustafa Kemal Paşa, toplantıya katılanlara, memleketin içinde bulunduğu durumunu anlattı. I. Dünya Savaşı galiplerinin Osmanlı vatanını da, devletini de ortadan kaldırmaya karar verdiğini,  , milletin perişanlık içinde olduğunu açık bir dille anlattıktan sonra Kurtuluş çareleri üzerinde durdu. Bu mücadeleyi götürecek ve  dedi. Mustafa Kemal,  dedi. Mustafa Kemal, görevden alındığını kendisiyle işbirliği yapacak kişiler için de aynı sonuçların gelebileceğini, ancak hareketin liderliği için bir arkadaşın getirilmesini istedi. Bu açıştan sonra Mustafa Kemal  ,  diye sordu. Herkes bir şeyler söylemeye çalıştı. En son Mustafa Kemal  dedi. Mustafa Kemal bu yoldaki güçlükleri şöyle özetledi: Mustafa Kemal 1919’dan 1923’e kadar olacakları adeta teker teker sıralıyordu. Şöyle devam etti: Kansu şöyle yazıyor: Gece yarısını geçmişti. Mustafa Kemal durmaksızın ve hiçbir yorgunluk göstermeden konuşuyordu. Önemli bir noktaya işaret etti, şöyle ki:  dedi. Mustafa Kemal, açıkça Milli Mücadelenin temel düşüncelerini, amaçlarını ve evrelerini dile getiriyordu. Sabah olmak üzereydi. Konuşmanın temel iki noktası vardı: Toplantıda bulunanlar, konunun önemini zaten kavramış olan kişilerdi. Bu noktada derin bir sessizlik toplantıya egemen olmuştu. Mustafa Kemal suskunluğu görünce:  Mazhar Müfit bu noktada şöyle yazmış: Bu toplantıdan sonra adım adım Erzurum Kongresi çalışmalarına başlandı ve kongre gerçekleşti. Daha sonra Sivas Kongresi, TBMM’nin açılması, her türlü zorluğun aşılması ve İstiklal Savaşı’nın zafere ulaşması aşamaları gerçekleşti.
"Bu dava ancak milletle yürütülür"