Haber metni: Kimine göre dev, kimine göre vasat bir şairdi. Kimine göre gerçek vatanperver, aralarında   gibi isimlerin de olduğu bazılarına göreyse yurtdışına kaçışıyla  ydi.   İşin garibi, bu kimileri ve bazıları dönemden döneme, görüşten görüşe hep değişti. Bir gün solcular için iyi oldu, sağcılar için kötüydü. Sonra sağcılar için iyi oldu, solcular sorgulamaya başladı.  Bu sürecin onun açısından pek de katlanılır geçtiği söylenemez. 62 yıllık yaşamının yaklaşık 13 yılının hapiste geçmesi bir yana,  Aslında 1921’de Nazım Hikmet ve arkadaşları  (dört hececi şairler) Ankara Hükümeti ve  Ancak aynı yılın sonunda ’ne ilk kez gidişiyle bu takip ve tasarrut başlayıverdi. O artık  Daha sonra sadece Nazım Hikmet değil, ailesi, akrabaları ve yakın çevresi de doğrudan takip edilecek ve gözetlenecekti.  ciddi emek harcayarak bu takip ve tasarrutu ilk kez yayınlanan belgeler, devlet içindeki gizli yazışmalarla aktarıyor  Belgeler gösteriyor ki Nâzım, komünistliği benimsediği günden ölünceye dek devletin takibi altında tutuldu. Öldükten sonra bile bu takipten kurtulamadı, uzun yıllar sakıncalı hali sürdü.   diyor Şardan. 1921 yılına dönelim... Nâzım Hikmet ve Vâlâ Nureddin, Nisan’da Ankara’dan ayrılmadan önce Meclis’e davet edildiler.  şiirinin yarattığı yankı nedeniyle Nâzım Hikmet’in annesi Celile Hanım’ın akrabası İsmail Fazıl Paşa, iki şairi  ’ya da takdim etti. Nâzım Hikmet, hissettiklerini şöyle anlatmıştı:  Mustafa Kemal   diye söze başlamıştı. Acele gelen bir telgraf sohbeti bitirmiş, ama sonraki yıllarda Nâzım Hikmet’in ne zaman başı derde girse,   Nâzım Hikmet, sosyalizme yatkın olmasına karşın Kuvayı Milliye’ye desteği sonrasında Bolu’da öğretmen yapılmıştı.  diyor Şardan. Bu takibin kitaba yansıyan ilk resmi belge ve yazışmaları, Atatürk’ün vefatının kısa süre öncesine, 1937 yılına rastlıyor. O dönemde Emniyet Teşkilatı içinde, özellikle komünizmle mücadele ya da komünist faaliyetlerin takibi amacıyla kurulan birim, yazışmalarda kimi zaman  kimi zaman ise  ya da  olarak geçiyor. Kısım III’te görevli polis memuru İmdat’ın   hazırladığı 29 Mayıs 1937 tarihli raporda, Nâzım Hikmet’in Ankara’daki temasları ve bu temasların içeriği hakkında detaylı bilgiler bulunuyor: "Kısım III. Amirliğine 28-5-937 günü saat 15-30 da tarassudu emir buyrulan komünist Nâzım Hikmet adındaki şahsı göz önüne almak üzere yatıp kalkmakta olduğu ıstanbul oteline gidildi muma ileyhin sabah saat 8-30 da çıkıp gittiği ve bir daha otele gelmediği öğrenilmesi üzerine henüz şahsını tanımadığım bu kişiyi bulmak üzere bulunması melhuz olan mahallerden aradım ve her ne kadar şahsına tesadüf edilmemiş isede ancak yapılan sürekli soruşturmalar neticesinde kendisinin 28-5-937 Cuma günü saat 14. raddelerinde halk partisinde bulunan iç bakanı şükrü kayayı ziyaret ederk yarım saat görüştüğü ve bu meyanda parti baş katibi ziya ilede temas ettiği ve bunu müteakip saat 16 da partiden çıkarak otobüsle doğruca matbuat umum müdürlüğüne giderek vedat nedim ve ayni daire erkanından şevket turgut, münir münip, ve sadri etem beylerlede temas ettiği anlaşılmış ve gice saat 2-30 da otele avdet ettiği anlaşılmıştr. ve bilahare yapılan tahkikatta bu vakite kadar akrabaları olduğu anlaşılan merhum çanakkale saylavı sami rifatın yenişehirde ismet paşa caddesi 20. sayılı evinde kaldığı öğrenilmiştir. Bu gün ise (29-5-937 cumartesi) saat 10-30 da otelden çıkarak alelacele halk partisine girup baş katip ziya ile bir saat görüştükten sonra saat 11-30 da filimci kenan ile birlikte dışarı çıkup çok samimi surette konuşa konuşa ipekiş mağazasına gelerek elbiselik bir kumaşın fiyatını sorduktan sonra çıkıp burada kenandan ayrılarak yenişehir otobüsüne binerek doğruca yokarıda arzettiğim merhum saylavın evine gittiği ve burada ögle yemeğini yedikten sonra bu saylavın oğlu ve adının oktay olduğu ögrenilen bir gençle saat 15-15 de evden çıkup otobüsle taşhana indikleri ve oradan doğruca maçı seyretmek üzere stadyuma inerek stadyomda filimci kenan ilede mülaki olarak maçın nihayet bulduğu saat 18. e kadar oturduktan ve kenan ilede vedalaşup ayrıldıktan sonra oktay ile birlikte istasyona indikleri ve istanbula hareket etmek üzere bulunan ekspres trenine girerek çantasını kompartımana bırakup oktay ile birlikte istasyonda aşağı yokarı piyasa etmekteler iken matbuat umum müdürlügünden yokarıda adı geçen sadri etem ve hüviyeti ögrenilemeyen bir gençle gelerek Nâzım hikmet bu şahıslar tarafından hararetli bir surette teşyi edilerek hareket ettigi görülmiştir. ve bu gün devairin tatil bulunması hasebile maksadı seyyahatının ögrenilmesi mümkin olamayan bu kişnin 27-5937 günü istanbuldan birlikte ankaraya geldiği anlaşılan ankara saylavı aka gündüz ilede samimi görüştügü yapılan tahkikattan anlaşıldığını arzederim. 29/5/ 937 Memur İ.R." O tarihlerde Nâzım Hikmet  TKP’liydi (Türkiye Komünist Partisi). Faaliyetleri yasaklanınca yeraltına çekilen TKP’nin Merkez Komite üyeleri ile TKP dışında kalan muhalif Nâzım Hikmet arasında 1930’dan itibaren çatışma vardı. Bu, Nâzım Hikmet’in İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nde tan yargılanmasını engellememişti. Nâzım, 30 Aralık 1936’da 13 kişiyle gözaltına alındı. Dava altı ay sürdü; cezaevine girdikten sonra tutuksuz yargılanmak üzere Nisan’da salıverildi. 21 Haziran 1937’de sonuçlanan davadan ceza almadan beraat edip aklandı. İşte bu dava devam ederken, Mayıs sonunda Ankara’ya gitti. Amacı, hakkındaki komünizm-örgüt ilişkili soruşturmalardan kurtulmaktı.   biriydi. Devletteki arkadaşlarından isteği, bu durumu polisleri üstüne gönderenlere, davalar açtıranlara anlatmalarını talep etmekti. Ancak o bunları planlarken bile devlet takipteydi. Haydarpaşa Garı’ndan 26 Mayıs 1937 günü hareket eden ekspres trenle Ankara’ya doğru yola koyulduğunda bir sivil polis gardan ayrıldı ve   Bu bilgi, İstanbul Valiliği tarafından aynı gece   mesajla Ankara’ya ulaştırıldı: "T.C. ANKARA VALİLİĞİ Yazı İşleri Kalemi  İstanbul Vilâyetinin 26/5/937 ve 2615/37 N. Şifresi açılmıştır. Komünist Şair Nazım Hikmet bu akşam ekispiresle Ankaraya hareket etmiştir. bir sinema işi için Dahiliye Vekâleti ve diger makamlarla temasedeceği anlaşılmıştır Dahiliye Vekâletine, Ankara, Eskişehir, Bilecik, Kocaeli Vilâyetlerine yazılmıştır.  Vali N. H. Karataban" İstanbul Valiliği’nin, Nâzım Hikmet’in Ankara tren güzergâhı üzerindeki illerin valiliklerine yazdığı takip ve izleme talimatı sonrasında,   valilikleri, ayrı ayrı gönderdikleri yazılarda, şairin içinde bulunduğu trenin sorumluluk bölgelerinden geçtiğini ve Nâzım Hikmet’in de trende görüldüğünü bildirdiler.  Ankara’da temaslarına başlayan   Kimi zaman Başbakanlığa, kimi zaman Matbuat Umum Müdürlüğü’ne, kimi zaman da Meclis’e gidiyordu. Hep dışarıda olan   Bu yüzden izlemede görevli polisler hep değişiyordu. Bu değişiklikler de resmi tutanağa bağlanıp Şube 1’deki Komünist Masası Amirliği’ne bildiriliyordu. İşte, şairi takip eden polislerin kendi aralarında görev devir teslimi yaptıklarına ilişkin 82 yıllık belge: "Tarassut M. 28.5.937 (Tarassut Masası) 3 sayılı ali ulvi’nın tarassutundaki iken 130 sayılı İbrahim e verilen Komünist Nazım Hikmet’in halen Istanbul otelinde ikamet ettiğini arzederim. 29/5/937 T.H.M." 1936’nın son günlerinde   Kitapları toplatıldı ama yetmedi.   Bunun üzerine ülke düzeyinde aramalar başladı. Ankara’da yapılan aramalar sonrası polislerin hazırladığı bir tutanak, Nâzım Hikmet’in dosyasına girdi: "K. II. Amirliğine  Dahileye vekaletininilişik 6/12/938 tarih ve 61657 sayılı yazısın,da bildirile ve 931 senesi Komonist Nazım Hikmet,in (835 Sater ve Bahrı Hazer ve Salkım Söğüt) adle Pilak ve şiirler hakkın,da yapılan tahkikatta Ankara,da mevcut Kütüphanelerde ve pilak mağazaların,da bu eserler aranmışsa,da bulunamamıştır. her ne kadar mezkür pilaklardan birkaç sene evvel Ankara,da Şamlı Selimin dükkanında bulunmuş isede mal sahibi tarfından muzur olduğu nu anlayarak tek,rar İstanbuldaki Kolombiya şubesine iade ettiği anlaşılmış ter arzederim. 13/12/938 KOMSER" Nâzım Hikmet’in  iddiasıyla yargılandığı dosyada   adındaki Harp Okulu öğrencisi ihtilal hazırlığı ile suçlanmıştı. 17 Ocak 1938 gecesi kuzeni  ’nin evinde gözaltına alınıp tutuklanan Nâzım Hikmet, daha sonra yargılama için Ankara’ya götürülmüştü. İşte bu süreçte devlet; Nâzım Hikmet ve dosyadaki sanıklara hapis cezaları vermiş, ancak henüz bazı soruların yanıtları bulunamamıştı. Bu soruların başında ise Nâzım Hikmet’in, Harp Okulu öğrencisi Ömer Deniz’le bağlantısı geliyordu. Yargılama sürecinde konuşan   Nâzım Hikmet, yargılamada bu bağlantının olmadığını açıklamaya çalıştı, fakat Ömer Deniz’in soruşturma sırasında Nâzım Hikmet’le ilişkisini anlatırken kurduğu cümle, devletin alarma geçmesine neden oldu: "Ankara Valiliğine  Harp okulunda yakalanan talebe Ömer Deniz’in Nazım Hikmet’le teması hakkındaki itirafı sırasında Nazım Hikmet’in kendisine (Temasımızdan şüphe ederler, bu şüpheyi uyandırmayalım. Ben seni istediğim zaman bulurum) demek suretile Ankara’da bu gibi temasları yapabilecek elemanlara malik olduğunu ihsas ettiği anlaşılmıştır. Hadisenin meydana çıkması böyle bir temasa mani olduğundan bu elemanların kimler olduğu tesbit edilememiştir. Bu hususta önemle inceleme yaptırılarak Nazım Hikmet’e tavassut edecek elemanların kimler olduğunun tesbitini ve sonunun bildirilmesini rica ederim. Ankara ve İstanbul Valiliklerine yazılmıştır. Dahiliye Vekili" Mart 1938’de başlayıp sonuçlanan   Mayıs 1938’de Askeri Yargıtay cezayı onadı. Cezaevine konulduktan sonra Haziran 1938’de, bir önceki yıl beraat ettiği gizli örgüt kurma davasının Yargıtay’dan bozulmasıyla, İstanbul’da yeniden yargılanmaya başladı. Ağustos sonunda biten bu   İndirimle 13 yıl 4 ay yatacaktı. Hakkındaki toplam hapis cezaları 28 yıl 4 ay olmuştu…  Hatta şair, gözaltı döneminde, 18 Ağustos 1938’de Atatürk’e mektup yazmış,   demişti. Gerçekten de 1938-1954 arası Nâzım Hikmet için kâbus olmuştu.   Bir cezaevinden ötekine, ötekinden bir diğerine gitti.  Nâzım Hikmet 16 Şubat 1940 günü getirildiği Çankırı Cezaevi’nde eski dost  ’le karşılaştı. Daha sonra gönderildiği Bursa Cezaevi’nde ise   Nâzım Hikmet’in eski koğuş arkadaşı Kemal Tahir’e yazdığı mektuplardan biri, Bursa Valiliği tarafından elde edilerek, Ankara Valiliği ile Dahiliye Vekâleti’ne gönderildi. Resmi yazıda,  yaşam şeklini sağlayan yönetim uygulamasından rahatsızlık aktarılıyor ve gereğinin yapılması talep ediliyordu. Vali Güleç’in imzasını taşıyan, içeriği ve gizliliği nedeniyle üzerinde  damgası bulunan yazı şöyle: "T.C. BURSA VİLÂYETİ 16/9/1943 EMNİYET MÜDÜRLÜĞÜ KISIM: 1.A SAYI: 1756  Özü: Nazım Hikmet’in muhaberesi H. Gizlidir Ankara Valiliğine 1 – Bursa cezaevinde mahkûmen mevkuf komünist şeflerinden Nazım Hikmet’in Malatya cezaevinde mahkûm Komünist Kemal Tahir’e gönderdiği ve ele geçirilen mektubunda; Ankarada biri Alaman ve diğeri Macar iki casusun bahçelievlerde hususi surette mahkûm oldukları, cezalarını çekdiklerini ve kendisinin esasen kürt olup kürtleri, çok sevdiğinden bahsettiği ve aynı zarf içerisinde yine mahkûm komünistlerden Reşât Kemali’nin de bir mektubu görülerek her ikisinin de birer suretleri dahiliye vekâletine, bunlardan Nazım Hikmet’in mektubunun bir sureti ayrıca Ankara vilâyetine ilişik olarak sunulmuştur. Bunlardan başka Nazım Hikmet’in 15/9/943 tarihinde Sinop cezaevinde mahkûm komünistlerden Nuri Tahir’e yazdığı bir mektubunda (müdürünüzün ve müddei umuminizin size karşı gösterdiği iyiliği Kemâl Tahirden aldığım bir mektuptan öğrendim. Tam manasiyle cumhuriyet hapisane müdürü ile bir cumhuriyet müddei umumisinden zaten bundan başka bir şey beklenemez. Müdürünüze bilhassa selâm ederim) dediği görülmüştür. Gerek bu yazıya ve gerekse Reşât Kemali’nin mektup münderacatına göre her nedense bu kabil eşhasın cezaevlerinde fazla müsamaha görmekte oldukları göze çarpmaktadır. Gereği saygı ile arzolunur. 2 – Dahiliye vekâletine arzedilmiş Ankara vilâyetine yazılmıştır.  Bursa Valisi Fazlı Güleç." Nâzım Hikmet’in Bursa Cezaevi’nde geçirdiği günlerde, özel hayatı da hareketliydi. Önce Tolga Şardan’ın anlatımıyla döküm geçmekte fayda var.  Piraye Hanım, Nâzım Hikmet’in  ’dan sonraki üçüncü karısı; Nâzım Hikmet ise, Piraye Hanım’ın ’den sonraki ikinci kocasıydı. Gözaltılar, tutuklamalar, yargılamalar ve hapis cezaları sırasında Nâzım’ın yanında hep Piraye Hanım vardı. Genç kadının ilk eşi Vedat Örfi Bengü ile evliliğinden olan oğlu , Nâzım Hikmet’in   oldu. Nâzım Hikmet, Bursa Cezaevi’ndeki günlerinde eşi Piraye Hanım’a olan aşkını ve sevgisini anlatmak için şiirler kaleme aldı. Ancak daha sonra   Aradan geçen yıllarda Münevver Hanım, hukuk eğitimi yaptı ve İstanbul Elektrik İdaresi’nde işe başladı. 1944’te   ile evlendi. Bu evlilikten Renan adlı kızları oldu. Ancak, Nâzım Hikmet’ten yaşça çok küçük olan yeşil gözlü ve kumral genç kadın, eski günlerde yaşananların da tesiriyle, Piraye Hanım’ın boşluğunu yaşayan şairi etkisi altına almakta zorlanmadı.   İkisi de evliydiler ama şiirler yazılmaya başlanmıştı bile. Üstelik bir de Ekim 1948’de çıkması beklenen af vardı Nazım’ın kafasında. Bunu da hesaba katıp, Piraye Hanım’a boşanma dilekçesi yolladı. Ama beklenmedik gelişmeler oldu.   Münevver Berk kocasına döndü, Nazım’a ziyaretleri kesti. Nâzım Hikmet, yeniden Piraye’ye dönmenin planlarını yaptı ama Piraye Hanım mektuplara yanıt vermedi. Nâzım Hikmet, büyük hayal kırıklığı yaşadı, umutsuzluğa kapıldı. Beklediği affın çıkmaması ve 13 yıldır cezaevinde olması şairi bunalttıkça bunaltıyordu.  Açlık grevi yapacaktı. Şair, yeni aşkı Münevver Berk’le ilişkilerinde yaşadığı sorunlu dönemi, daha sonraları şöyle anlatacaktı:  Kızını alacak, kocasını bırakıp gelecekti bana. Ve ansızın hükümet benim için af çıkarmaktan caydı. Ve Münevver bir pusula göndererek, kocasını bırakmasının imkânsız olduğunu bildirdi. Kızıyla ilintili biçimsel bir neden ileri sürüyordu, o kadar... İşte  Ondan nefret ediyordum o sırada. Ve   Böylece öç almak istiyordum ondan. Korkunç bir ihanetti bu! Allah kahretsin! Greve başladım.  Nâzım Hikmet, 8 Nisan 1950’de greve başladı. Bir süre sonra İstanbul’a Paşakapısı Cezaevi’ne getirildi.  Paşakapısı’na nakledileli henüz bir hafta olmamıştı ki uzun zamandır görmediği   Görüş yerinden cezaevi müdürünün odasına alındılar. Piraye Hanım, yanında iki çocuğu Suzan ve Mehmet’le gelmişti. Nâzım Hikmet eşini ve iki çocuğunu karşısında görünce heyecanlandı ama o an odanın kapısı açılıverdi.   Bu, birbirlerini son görüşleriydi. Sürecin sonunda Nurullah Berk de eşi Münevver Hanım’dan resmen boşandı. Af için sonuç alamayan  . Onun tahliyesinin sağlanması için protesto eylemleri ile kamuoyu açıklamaları devam ediyordu.   Açlık grevinin 12. gününde sekiz kilo kaybeden Nâzım Hikmet, cezaevi yönetiminin talebiyle Cerrahpaşa Hastanesi’ne getirildi. Doktorlar acil müdahaleye aldıkları şaire serum taktıktan sonra onu verem hastalarının tedavi edildiği bölüme yatırdılar. Af çıkacağı umudu ve yeni hükümet olan  mesajlarını vermesi nedeniyle grevi sonlandıran Nâzım Hikmet, bir süre daha hastanede tedavi edildi. Genel af arifesindeki hapishane günlerini şöyle anlatıyor: TBMM’de görüşülen af düzenlemesi 15 Temmuz günü yürürlüğe girdi. Nâzım Hikmet, doğrudan affedilerek değil, hakkındaki cezanın belirlenen oranla düşürülmesiyle ortaya çıkan   Şair, 28 yıl 4 aylık cezası nedeniyle   Bu süre, afla düşen cezasına karşılık geldiği için şair, cezaevinden tahliye edilerek özgürlüğüne kavuştu. Nazım’ın hapisten çıkması her şeyi çözmüyordu. Bu aslında kendisi ve yakınlarının daha sıkı takibi anlamına geliyordu. Nitekim  Şairin annesi Celile Hanım’ın Cevizlik’teki evine taşınınca da sürdü bu.  Piraye Hanım’dan resmen boşanan Nâzım Hikmet’in hayatında, boşanmadan üç gün sonra yeni bir heyecan vardı. Nâzım Hikmet cezaevindeyken hamile olduğu ortaya çıkan   Şairin hayatını yakından takip eden devlet, Mehmet’in doğum sürecini de izledi: "11/7/951 Kızıl şair, Nazım Hikmetin ; Kadıköy Mühürdar caddesi 59 numarada Dr. Bedri Kliniğinde iki ay önce bir oğlu olmuştur. Karısının adı Münevver Ran’dır. Dayısı Celâlettin Berk’in kızıdır." Doğumu, devletin kayıtlarına dört cümlelik notla giren Mehmet de babası gibi yıllarca izlenecekti.   Evlerini ve annesi ile kendisini günün her saati takip ve izleme yapan polislerle arkadaş olmuştu. Arsada oynarken polislerin göz kulak olduğu  .  Polis memurlarını isimleriyle biliyor, evden çıktığında heyecanla onlara koşuyordu. Belki de babasının eksikliğini ve özlemini garip biçimde polislerle gideriyordu... Kasım 1950’ye gelindiğinde, tanınan bir yazar olarak Avrupa’da ilgi uyandırmaya devam eden Nâzım Hikmet’e,   Ancak yurtdışına kaçacağından endişe edildiği için pasaport başvurusu reddedildi. O günlerde yeni bir sıkıntıyla karşılaştı Nâzım Hikmet. Devlet, “uyuyan” askerlik konusuyla 6 Haziran 1951 günü bir kez daha kapısını çaldı.  İşlemler başlatılmıştı bile. Askere alınması kararı kesindi. Haydarpaşa Asker Hastanesi’nde 8 Haziran günü yapılan sağlık incelemesi sonucunda  raporunun gelmesiyle, şairin   kararı alındı. Aynı günlerden birinde, tenha bir sokakta bir trafik kazasına kurban gidiyordu az daha. Hem   Aldığı bilgiye göre, onu da ortadan kaldırmak istiyorlardı. Nâzım Hikmet, 13 yıl süren cezaevi günlerinden sonra başladığı İstanbul’daki yeni yaşamına 11 ay dayanabildi.  Kendisini takiple görevli polisleri atlatarak yurtdışına kaçması Ankara’da krize neden oldu. Gerek İçişleri Bakanlığı, gerekse Emniyet Müdürlüğü, DP iktidarının   gösterdiği Nâzım Hikmet’in izinin bulunması için çalışmalarını yürütüyordu. İçişleri Bakanlığı, Nâzım Hikmet’in kayıplara karışmasından üç gün sonra Ankara Valiliği’ne özel bir yazı gönderdi. 20 Haziran 1951 tarihini taşıyan   yazıda Nâzım Hikmet’in Ankara’da bulunup bulunmadığının araştırılması isteniyordu. Ankara’ya gelen iki yazı ile aynı gün   teslim edilen talimat şu şekildeydi: "T.C. Ankara Vilâyeti Emniyet Müdürlüğü Ş : 1 6206 Birinci Şube Nöbetçi Komiserliğine  Tanınmış Komünist Nazım Hikmet’in İstanbul’da oturmakta iken izini gaip ettiği anlaşılmış ve Ankara’ya geldiği haber alınmıştır. Askerlikçe ilişiği bulunup İstanbul Askerlik Şubesince aranılan adıgeçenin, bir fotoğrafisi ilişiktedir. Bu fotoğrafın bütün şube âmir ve memurlarına gösterilip teşhis ettirilmesini ve gittikleri, gezdikleri yerlerde etrafı tetkik ederek adı geçeni gördükleri takdirde gözden gaip etmeden en yakın bir mahalden telefonla şubeye haber vermeleri lüzumunun kendilerine imza karşılığı tebliğini rica ederim. 21/6/951  Şube 1. Müdürü M. Bozkır"  Şube 1 bünyesindeki K II Komünist Masası’nda görevli polis Mustafa, Nâzım Hikmet’in izini bulmakla görevlendirildi.   Talimatı aldıktan sonra yaptığı araştırmalar sonucunda, 22 Haziran 1951 raporunu şöyle hazırladı: "Kominist masası amirliğine 21/6/951 Günü telekki edilen emir üzerine Nazım Hikmet’in Ankarada gelmesi muhtemel olan şüpheli Oktay Rifat, Melih Vecdet Anday, Abidin Dino, Pertev Nail Boratav, Muvaffak Şeref, Emin Türkelçi, Neriman Hızır, Ve diğer koministlerin evlerinin atrafında yapmış olduğum sıkı kontorol ve gizli yaptığım tahkikattan ve Ali Fuat Cebesoy, Çimonto fabrikası müdürü Şeydanın hanımı Nazım Hikmet’in ablası olması dolayisiyle buralardada gizli yapdığım tahkikat neticesinde Nazım Hikmet’in Ankaraya geldiğine dair hiçbir izine raslanamadığını sayğile arzederim.  22/6/951  Polis memuru Mustafa Tunçel"  Karadeniz’in Marmara girişinde Romanya bayraklı yük gemisine alınan şair, ilk aşamada Köstence’ye vardı. Nâzım Hikmet’in Romanya’da olduğunu 20 Haziran 1951’de Bükreş Radyosu dünyaya duyurdu.  O günlerde hükümet; hem devletin varlığını göstermek, hem Nâzım Hikmet karşıtlarının eleştirilerini göğüsleyip tansiyonu düşürmek, hem de Nâzım Hikmet yanlıları ve komünist cenaha gözdağı vermek amacıyla harekete geçme kararı aldı.  Nâzım Hikmet’in yurtdışına kaçmasını engelleyemeyen devlet,  Münevver Hanım’ın Ankara ziyareti sırasındaki çalışmalar bunu gösterdi. "T.C. İSTANBUL İLİ EMNİYET MÜDÜRLÜĞÜ Şube : 1 Sayı: 5073  Öz: Münevver Andaç’ın Ankaraya gittiği hakkında. Seyyarla  Aceledir Ankara valiliğine 1- Firarî ve mahkûm komünistlerden Nazım Hikmet Ran’ın (metresi) olup durumu önemle takip edilmekte bulunan Münevver Celile Andaç’ın 16/4/1952 günü Ankaraya gitmek üzere Yataklı Vagonlardan 16 numaralı yataklı bileti aldığı anlaşılmış ve keyfiyet Ankara Emniyet Birinci Şube Müdürü Ulvi Gölpınar’a telefonla bildirilmiştir. Aynı gün saat 18.20 de kalkan trenle Ankara’ya hareket eden sözü geçenin başka bir istasyonda inip izini kaybetmesi gözönünde tutularak takip ekibinden tefrik edilen Süreyya Binçay adlı memur aynı trenle gönderilmiştir. Memur, trende Münevver Celile Andaç’ın Ankara’dan iki istasyon evvel Güvercinlik istasyonunda ineceği tesbit ederek durumu Eskişehir Emniyeti vasıtasıyla telefonla Emniyet Müdürlüğüne bildirmesi üzerine durum Ankara Emniyet Müdürlüğü nöbetçi başkomiseri Emin Göktürk’e ve Emniyet Genel Müdürlüğü nöbetçi komiser muavini Apturrahman Aktuğ’a telefonla yazdırılmış ve bu suretle Güvercinlik istasyonuna inen Münevver’in Ankara Emniyet memurları tarafından takibe alınması sağlanmıştır. Yurt dışına çıkmak için pasaport talebinde bulunan ve pasaport kanununun 22 inci maddesi gereğince pasaport verilmemesi İçişleri Bakanlığının 12/4/1952 gün ve Em.Gn.Md.Ş.4.B.1.2422-337/22936 sayılı emirleri iktizasından olan bu kadının Ankara’daki durum ve temaslarından ilimizin de haberdar edilmesini ve Istanbul’a avdetinin daha evvelden telefonla bildirilmesini Ankara valiliğinden rica ederim. 2- Malûmaten İçişleri Bakanlığına arzedilmiş, gereği için Ankara valiliğine yazılmıştır.  17/4/1952  Istanbul Valisi Y. Fazıl Uybadın" Münevver Hanım’ı, Ankara’da bulunduğu süre içinde takip etmekle görevlendirilen polisler, yedi günde dokuz ayrı takip ve izleme raporu hazırladı. Bu raporlar kitapta yer alıyor.  Ancak   Şairin kaçışından tam 10 yıl sonra anne oğul İstanbul ve Türkiye’yi terk etti.   İstanbul’dan Ayvalık’a gelen Münevver Hanım, Ege’de yatla turistik geziye çıkmış gibi denize açıldı ve Yunanistan’a ulaştı. Oradan da Polonya’ya geçtiler. Ancak Nâzım Hikmet başka bir hayata başlamıştı.   1955’te tanıştığı   adlı genç ancak evli bir kadınla tutkulu bir aşk yaşamaya başlamıştı. Kendisinden 30 yaş küçük Vera’yla 18 Kasım 1960’ta evlenmişti. Yani  Büyük takibin diğer belgelerini ve yaşananları, Tolga Şardan’ın kitabından okumanızı tavsiye ederim.   *** Nâzım Hikmet’in adının geçtiği her şeyin yasak olduğu bir dönemde, Ankara’nın Doğanbey Mahallesi’nde enteresan bir olay yaşanıyor.   Bunun üzerine görevlendirilen polisler, fındık satan tablacılara gidip araştırma yaptıklarında vatandaşın ihbarının doğru olduğunu görürler.   Olayın yaşandığı Doğanbey Polis Merkezi Emniyet Amiri Nedim Güven’in, Emniyet Birinci Şube’ye yazdığı tutanakta gelişmeler şöyle anlatılıyordu: "T.C. ANKARA EMNİYETİ 19/8/952  DOĞANBEY POLİS MERKEZİ Sayı : 12902 Şube I. Müdürlüğüne  18/8/952 Gicesi saat 22.30 kararlarında şehir bahçesinde görevli bulunan memurlarımıza bir vatandaş olduğunu söyliyen şahıs müracaatla: Şehir bahçesi kapısında fındık satan bir tablacıdan almış olduğu fındıkları yedikten sonra kağıtta daktilo ile yazılmış yazılar görerek bunların ne olduğunun okumak maksadı ile kese kağıdını açıp baktığında müfrit kominitlerden olup halen yurt dışında bulunan ve Bulgar yayın bültenlerinden Nazım hikmet ve iki Türkiye vardır Başlıklı yazıları ihtiva edip bunların Türkiye aleyhine yazılmış ve kominist propagandası olduğunu bildirmesi üzerine memurumuz bahçe kapısında bulunan ve fındık satışıyla meşgul Niğdeli Necip oğlu 933 Dog. Süleyman Çiçek ve Kazım oğlu 334 Doğ. Fazlı Karasunun tablalarında mevcut kese kagıtlarını alıp tetkik ettiğinde bu kese kagıtlarınında ayni yazıları ihtiva ettiğini görerek müsadere etmiş ve satıcılarla birlikte nöbetçi müdürlügüne ve geregi yapılmak üzerede şube 1. müdürlüğü nöbetçi komiserligine kağıtlarla satıcılar birlikte teslim edilmiştir. Bilgi olarak saygılarımla arzederim. Doğanbeymerkezi em.A. Nedim Güven" *** Yaşadığımız günlerin sorunlarına da parmak basan gerilimli öyküler yazmış Mine Söğüt; altına da “Büyük Küfür Kitabı” demiş. Altar Kaplan’sa bir savaş hikâyesi anlatıyor; hiç tanımadıkları insanları öldüren başka insanların hikâyesini... Gergedan-Mine Söğüt (YKY) İki Nehir Arası-Altar Kaplan (Alfa)
Çok gizli belgelerde Nâzım Hikmet Takibatı