Haber metni: Frank’in kardeşi Larry (Andrew Robinson),ikinci eşi Julia (Clare Higgins) ile eski bir eve gelir. İkili, oranın çatı katında garip bir yaratık ile karşılaşır. Bu varlık aslında Julia’yla yasak ilişkiye giren hedonist Frank’in (Oliver Smith) ta kendisidir. Aynı zamanda kadının eski sevgilisi olan bu karakterin katkısıyla bir anda cenobitler, şeytanlar, çivikafalılar ve daha nicesiyle dolu bir evrenle karşılaşırız. Ancak bunların hepsi gerçek midir yoksa bir çatı katı hayali mi? Clive Barker’dan “Elm Sokağı Kabusu” (“A Nightmare on Elm Street”, 1984),“Kurtların Saati” (“Vargtimmen”, 1968),H.P. Lovecraft’ın ‘kosmik korku’ edebiyatı ve Todd MacFarlane’in çizgi romanlarıyla akrabalık kurarken B filmi dokusuyla yoğrulan bir ‘metafiziksel okült korku’ ya da ‘karanlık fantezi’ efsanesi... ‘Hellraiser’, ‘cehennemde büyüyen’ dört cenobitin, yani manastırdaki tarikat üyesinin hafif ‘punk-goth’ çizgileriyle yoğrulmuş temsilini sunar. Dini kıyımla, aile boyu ahlaksızlıklarla ve evlilik kurumu ile derdi olan bir korku omurgasının orta yerinden seslenir.  Filmin bu özellikleriyle “Candyman” (1992) gibi tutulup seriye dönüşmesi ise önemlidir. Zira bu Stephen King’in bile övgüyle söz ettiği İngiliz yazarın tabanında gerçek bir ‘korku’ kimliği saklanmaktadır. “Hellraiser” da kan, renk ve fantezi gibi konularda sınır tanımayan kötüsüyle bunları aşılar. Adeta ‘metafiziksel ruhlu okült bir şiddet fantezisi’nin orta yerinden seslenir.     Korku tam da ayaklarının üzerine basmaya başlayıp belli eğilimlere girdiği süreçte, İngiliz Clive Barker da bu duruma hem edebiyat hem de sinema eserleriyle el atmıştır. Öyle ki onun filmlerinde 80’lerin “Elm Sokağı Kabusu” ile başlayan ‘fantezi ile korku iç içe’ geleneğinin daha karmaşık ve serbest versiyonunu ‘karanlık fantezi’ etiketiyle izleriz. “Hellraiser” da bu durumun ilk önemli örneğidir. Dışarıdan bakınca ‘ultra karmaşık bir füzyon’ sunar gibi yapan Barker, birçok eser ve yaratıcıdan etkilenmiştir. Yaratıcının esin kaynakları arasında katıksız B filmleri olsa da, yönetmen olarak Lucio Fulci ve Dario Argento gibi belirsizlikten ya da gerçeküstücülükten güç alan isimler vardır. Bunlardan da İngiliz kültürüne yeni bir şeyler uyarlamaya çalışır. Onun ‘eser’leri, başlangıcından sonuna kadar bir masalın mı, alternatif bir gerçekliğin mi, yoksa reel bir hayatın mı içinde olduğumuzu anlamadığımız bir karışım sunar. “Hellraiser”ın rahatlıkla ‘Terry Gilliam korku filmi çekse nasıl olurdu?’ sorusunu harekete geçiren bir yapıt olarak da anılması mümkün. Zira Barker’ın ‘Devil’s Toy Box’ adlı şehir efsanesinden etkilenen mitolojik pazıl kutusu objesinden başlayarak bambaşka bir sine-evrene giriş yaptığı kesindir. O dünyada ise ölüm, işkence, ahlaksızlık, korku, gerilim, din ve fantezi kat sayısı yüksektir. Bunun masal olduğuna dair bir keskinlik görmesek de fark yaratma açısından bu tanım bizi değişik alt metinlere doğru yola çıkarır. Aslında yönetmenin, sinema tarihinde slasher filmlerinin ‘saf gerçeklik’ten güç alarak hareket ederken 80’lerde dönüşüm geçirmesiyle birlikte devreye girdiği söylenebilir. Bu tartışma da Wes Craven’ın eğilimini farklı bir zemine oturtmasına kadar götürülebilir rahatlıkla. Bu doğrultuda hem slasher filmi atılımından, hem de eski Hollywood’un perili ev filmi mantığından bolca beslenerek karşımıza karmaşık bir dünya çıkartır adeta. Filmin temelinde ortaya çıkan Bergman’ın yamyam filmi “Kurtların Saati”nin ‘katil’ etkisi ise şaşırtıcı değildir. Barker, metafizikle yani öte dünyayla bağlantısında da tekinsiz karakterleri ‘orta plan’la kavraması bir tarafa ‘güç platformu’nu doldurmasıyla da dikkat çeker. Öncelikle ‘cenobit’ adlı yaratıkların ‘öteki’ olarak belirlenmesiyle kendini korkunun Tarkovsky’si ya da Pasolini’si konumuna yerleştirir. Zira mistisizmi; bu ‘komünleşme’ düşüncesiyle açığa çıkarırken, bolca ayin yapan tarikat bireylerinin katkısıyla bir ‘istismar’ gösterisine dönüştürür. Bunların zamanla ‘splatterpunk’ adlı bir bileşim oluşturması da, Barker’ın alt kültürlerle ilişkisini ortaya koyar. Yaratıcı-yönetmen de esasen splatter film geleneklerini, cinsel istismar filmi ile sarıp bir anlamda bu duruma bir ‘metafiziksel okült grup’ yerleştirmeyi tercih etmiştir. Çivikafa (pinhead),tereyağtop (butterball),dırdır (chattering) ve kadın cenobitler arasından da bir şiddet resitalini bizlere çekinmeden izlettirir. Dinin ‘keskin bir inat’la katlettiği insanları, biraz da Jess Franco ve Alejandro Jodorowsky dünyalarını hatırlatarak karşımıza çıkarır. Bu fantezi noktasında devreye giren işkence düşüncesi de bir anlamda ‘keserek’ bir şeyler yapan ötekilerin ‘devri’ni başlatmaya yarayacaktır. Aynı zamanda budizmde ve hıristiyanlıkta görülen bu tarz monastır keşişlerinin ‘şeytan’ odaklı bir şiddet algısının katkısıyla bir anlamda dinin soykırıma yol açacak kadar tavizsiz bir ahlaki tabanı olduğu anlatılacaktır.   “Hellraiser”, Türkçe sesler duyduğumuz bir mekanda satın alınan pazıl kutusunun içinden başlar yolculuğuna... Bunun devamında ise zincirlerle parçalara ayrılan bir karakter görürürüz. Böylece katıksız bir istismar filmine açılırız. Bunun etrafının mumlarla yapılan bir ayinle sarılması ise tesadüf değildir. Ancak bu kişinin parçalara ayrılmasını sağlayan da kutudan gelen ‘metafiziksel cenobitler’dir. Öyle ki ‘pinhead’ adı altındaki kültleşmiş bir tipleme başta olmak üzere bu ötekiler, bir şekilde işkence resitali yaparlar. Bir tarikat grubunun tanımını karşılarlar. Kendi isteklerini yerine getirmeyenleri parça pinçik ettikten sonra zombiye çevirme veya başka insanın içine sokma yetisine sahiptirler. Yani hem telekinetik güçleri vardır, hem şeytana benzemektedirler, hem de canavar mantığını açığa çıkaracak şekilde tasarlanmışlardır. Yani bir şekilde tersine bir zombi filminin başlamasına sebep olurlar. Öyle ki kardeşinin eşi ile cinsel ilişkiye giren adamın cezalandırıcı bir güç ile zombiye dönüştürülüp, evin tavan arasına atılması buradaki ‘korku’ duyusunu harekete geçirir. Aslında bu durum ‘ahlaksızlığı cezalandırma’ gibi bir slasher filmi temasını devreye sokarken, bir diğer taraftan da ailelerdeki ikiyüzlülük ve sadakat sorununu ele almış olur. Ama gerçek anlamda hedef Leatherface için ‘derin Amerika’dan fışkıran öteki’nin yerine burada ‘bağnazlık ve dini inanış’ sorunsalının geçmesidir. Buradaki kadın karakterin rahatlıkla kendinden olmayan bir çocuk ve bir başka adamla yaşayışında bir konformizm sıkıntısı çektiği apaçık ortadadır. Ancak ilginçtir yönetmen, burada perili ev filminin ‘tavan arası’ motifini devreye soktuğu ve bu alt türün eski malikanelerini akla getirdiği anda atmosfere yüklenmez. Aksine karşımıza porno filmlerde görebileceğimiz keskinlikte seks sahneleri ve splatter filmlerde iğretiyle bakacağımız düzeyde kan oranı yüksek sahneler anları verir. Bir şekilde o zombinin beslenip insanlaşma sürecinde ise onun aşığı kadın ‘çekiç ile öldüren slasher katili’ moduna girer. Sonucunda tüm bunların ‘gerçek’ olmadığının ortaya çıkması da manidardır bir bakıma. Yani yönetmen işin içine bütün majör korku alt türlerini dahil ederken bu durumdan gocunmaz. Zira kendisinin ‘karanlık fantezi’ alt türünde bunları yoğurma arzusu, keskin bir özgünlüğü beraberinde getirir. Dili, görselliği ve yönetmenliği ile birlikte B filmlerinin dokusunu canlandırma düşünceli bir değişimdir bu aslında. Bu noktaya ulaşırken Aladdin’in meşhur sihirli lambasının etkisi keskin bir şekilde hissedilir. Öyle ki oradaki hikaye yapısında gördüğümüz ‘cinden dilek dilemezsen cin peşini bırakmaz’ görüşü burada cehennem zebanileri yani cenobitler için geçerli hale gelir. Böylece masalsı doku da korku atmosferine transfer olur. Ancak Barker’ın amacı H. P. Lovecraft’ın dünyadaki bütün düzenlere karşı gelen ‘metafiziksel dünya’sını yansıttığı ‘kosmik korku’ alt türüyle akrabalık kurmaktır. Onun özelinde de Herschell Gordon Lewis’in anlayışını, klasik perili ev filmlerinin içine soktuktan sonra Jess Franco’nun ucuz bellek dünyalarını ve İtalyan korku sinemasının melez gerçeküstücülük-bilinmezlikle yoğrulan yönetmenlerinin düşüncesine odaklanmaktır. Bu doğrultuda da efektlerin dengeli halini gözlemlemek mümkündür. Filmin gerçek-kurmaca arasındaki çizgide gidip gelmesi de buradaki şiddeti grafiksel bir dokuya transfer eder. İdeolojik duruşunu şiddet karşıtı hale getirir. Ancak ana kadın karakterin bir anda ‘cadı’ kılıklı bir Argento tiplemesi halini alıp katile dönüşmesinden Randy Quaid’in sesine kadar bütün öğeleri ‘tekinsiz’ bir dokuya da yerleştirdiği görülebilir bir diğer yandan da.  Eserin esas yapısal gücü ise bu doğrultuda akan gizem duygusunun izinde gitmesidir zaten. “Hellraiser”ın türler arası yolculuğunda ‘işkenceci yaratıklar’ın peşinde seyirciyi sürekli bir sürprizle yüzleştirirken özündeki mistik özgünlükten çekinmemesi de değerini perçinler. Nihayetinde metafiziksel bir sadomazoşist fantezide kendi kurallarına göre ötekiler koyan bir dünyadır bu. Perdede görmediğimiz tavizsiz ve korkusuz bir ‘karanlık fantezi’ ürününün adresidir. Kendisi için Stephen King’in ‘korku edebiyatı emin ellerde’ dediği bir isim. ‘Kan Kitabı’ serisindeki kısa hikayeleriyle ünlüdür. Clive Barker 1980’lerde “Rawhead Rex” ve “Underworld” gibi uyarlamalarını başka yönetmenlere devretse de esas başarısını sekiz filmlik bir seriye dönüşen, ‘Hellbound Heart’ uyarlaması “Hellraiser” ile yaptı. Burada yönetmenliği bu ‘korku auteur’ünün bizzat kendisi üstlenmesi, fantezi ile gerçeklik arasında gidip gelen, B filmine hakimiyet gerektiren evreninin kusursuz bir versiyonunu çıkarmasını sağladı. Onun filmleri metafizik denilen olguyu içlerine transfer ederken, gerçeküstücü öğelerle ve fantastik dünyayla da haşır neşir olarak yaşam sürer. Genelde de B filmi mantığında üretilse de Batı toplumunun gerçekleriyle ilgili derin alt metinler içerirler. Kendisi de bir eşcinsel olan Barker, alt kültürlerin bakış açısını yansıtır perdede.  ‘Karanlık fantezi’ adlı bir korku edebiyatı alt türünü sinemaya geçirmeyi hedefler. Bunun ‘bellek’ dünyasında ‘farklı yaratık’larla kurduğu bağlarla bir anlamda Guillermo Del Toro’nun kimi filmleriyle etkileşime girdiği de (Bkz. “Pan’ın Labirenti”) söylenebilir. Akrabalık ise büyük oranda H.P. Lovecraft’ın ‘kosmik korku’ adlı daha ‘ateist’ metafiziksel korku evreninin altında şekillenir. Barker’ın 1989’da Hellraiser ile başlayan çizgi roman çizerliği kariyeri de ayrı bir ‘kendine özgü’lüğe sahiptir ve ‘splatterpunk’ düşüncesini açığa çıkarmaya yarar. 1992’de sinemaya uyarlanan metafiziksel slasher filmi “Candyman”, yönetmenlik koltuğunda Barker’ı bulundurmasa da onun evreninin en sadık temsilcisidir. “Elm Sokağı Kabusu”ndan cesaret alsa da her eserindeki ‘siyasi söylem’ düşüncesini devam ettirir. Filmin iki de devam filmiyle temsillerini fazlalaştırması ise tesadüf değildir. Barker, alt türleri yeni baştan konumlandırmayı severken gore dozajı yüksek öğeleri-tasarımları-motifleri de bolca kullanır.  ‘Karanlık fantezi’ alt türünün tek temsilcisi olan “Nightbreed” (1990) ve “Lord of Illusions” (1995) gibi kendi çektiği eserlerle de dikkatleri cezbetmeyi becermiştir. Ancak bunların sinema evrenleri çok kişisel durmuştur. Çünkü B filmi dünyası daha kült bir kitleye hitap etmektedir. Alt kültür korkusunu birazcık ‘punk’ bir duruşla taçlandırmasının devamında kendine özgü yaratıkları ve makyaj efektleriyle özel bir yere oturmuştur yönetmen. Alt türlerin adları bir ‘yaklaşım’ olarak kalmıştır bu eserlerde. Esas olan ana motifler üzerinden farklı şeyler yapmak ve eleştirel bir yapı oluşturmaktır.  Her şeye rağmen kısa hikayelerinden uyarlanan “Dehşet Treni” (“Midnight Meat Train”, 2008),“Kan Kitabı” (“Book of Blood”, 2009) ve “Korku” (“Dread”, 2009) yine onun ruhunu hissettirmeyi becermiştir. Yaratıcı öğeler içeren, evrenleriyle ters köşeye yatıran ve hakim alt türlere abone olmayan eserlerdir bunlar. Şu sıralar bir ‘Hellraiser’ yeniden çevrimi için hazırlıklar yapılması üstadın safkan hayranlarını rahatsız edebilir. Ama biz her daim ‘Barker’ın özelllikli ötekileri’ ve ‘Barker etiketli korku evreni’ni görmekten keyif alıyoruz.  Onu takip eden bir film veya yönetmen söylemek çok kolay değil. Bu sebeple de daha ziyade 2000’lerin Fransız korku sineması kuşağının istismar filmleriyle yakın ilişki kuran isimleriyle (Bkz. Pascal Laugier, Alexandre Bustillo-Julien Maury, Xavier Gens) bu defteri kapatabiliriz. Ülkemizde DVD’si çıkmadı. Amazon.com ve amazon.co.uk’den temin edilebilecek arşivlik ‘pazıl kutulu sekiz filmlik box set’ini öneririz. Hellraiser Yapım yılı: 1987 Yönetmen: Clive Barker Oyuncular: Andrew Robinson, Clare Higgins, Ashley Laurence, Sean Chapman, Oliver Smith, Robert Hines Senaryo: Clive Barker Önemli Ödülleri: Fantasporto Film Festivali’1988: Eleştirmenler Ödülü Bütçe: $ 1.000.000
Sinemaya yön veren filmler: Hellraiser