Haber metni: “Sigara İçtiğiniz için Teşekkürler” (“Thank you for Smoking”, 2005) ve “Juno” (2007) ile ‘Amerikan bağımsız sineması’nın dikkat çeken yönetmenleri arasına yerleşen Jason Reitman, yine ‘Oscar iddiasındaki’ bir film ile çıkıyor karşımıza. “Aklı Havada” (“Up in the Air”, 2009),Reitman’ın absürd komedi dünyasını ‘çizgi roman estetiği’nin üzerine kuran yapıtlarının sonuncusu. “Juno” ile “Sigara İçtiğiniz için Teşekkürler”in bir birleşimi diyebiliriz kısaca. Öyle ki Reitman, Aaron Eckhart’ı bir sigara firmasının sahibini canlandırdığı başrole yerleştirdiği ilk filminde ‘sigara’nın ahlaki, toplumsal ve politik boyutunu incelemeye koyulmuştu. Ancak orada yönetmen, absürd komedi tonunu tutturamaması bir yana, bağımsız sinemadaki alternatif çizgi roman estetiğinden de nameler sunamayarak ‘kurmaca’ olma fırsatını elinin tersiyle itmişti. Yine de yan karakterleri ve diyaloglarıyla dikkat çeken bir sosyal taşlama sunmayı becermişti. Diablo Cody’nin senaryosunu yazdığı “Juno” ise yönetmenin ‘farklı bir kulvar’a açılmasına ve becerisini sergilemesine vesile oldu. Belki de Reitman, ilk filminde ‘gençlik’ten ve ‘korkaklık’tan fazla ileri gidememişti. Öyle ki “Juno”, tam anlamıyla bir alternatif çizgi roman uyarlaması kokuyordu ve fazlasıyla Wes Anderson filmlerini ya da onların atası “Johnny Suede”i (1991) andırıyordu. Kullandığı pastel renkler, kurgu geçişleri, absürd karakterler ve iğneleyici espriler bir tarafa, sosyal bir meseleyi ele almayı da ihmal etmiyordu. Yani Jason Reitman’ın derdi, sigara dünyası ve genç yaşta hamile kalma meselelerinden sonra bu sefer de işsizlik. Öyle ki filmografisinde hep bir sosyal derdi olduğunu ve her filminde sinema dilini bir adım ileri götürdüğü söylenebilir. Nasıl Shari Springer Berman-Robert Pulcini ikilisi “Görkemli Hayatım” (“American Splendor”, 2003) ve “Dadım Aşık”ta (“The Nanny Diaries”, 2007) kurdukları alternatif çizgi roman estetiği ile Wes Anderson kadar ‘uç’ takılmadıysa Reitman’ın mantığı da aynen öyle işliyor. Ancak bu yaklaşımıyla dahi alternatif bir Superman portresi çizdiği söylenebilir. Öyle ki Reitman burada ‘işsizlik’ meselesini ele alırken, beklendiği gibi işsiz kalan bir karakterin gözünden anlatmıyor durumu. Aksine insanların işlerinden kovulduklarını söylemekle görevli bir karakterin izini sürüyor. Böyle olunca da kapitalist sistemin içinde sıkışmış bir anti-kahramanın izini sürmüş oluyor. Öyle ki karakterimiz, 365 günün 322’sini evinin dışında geçiriyor. Yani göçebe hayata alışmış. Bir taraftan da bu durumdan bir hayli memnun. Zira evinde geçen 43 günü ‘ziyan’ olarak adlandırmayı seçiyor. Çünkü kendi şehrinde yan komşusu ile cinsel ilişkiye girmek dışında başka bir zevki yok. Ancak yolculuklarda her şeye hakim. Bolca mil topluyor, bedava yemek yiyor, küçük bavuluyla dolaşıyor, kredi kartlarıyla her otel odasına girebiliyor ve daha nicesi. Yani bir serbestlik ve bağımsızlık hakim. Kısacası bir ‘kapitalizm hırsızı’ var karşımızda. Ancak işin garibi o, bu durumdan çok memnun! Bu da Superman’in ya da başka bir süper kahramanın ‘zenginden alıp fakire verme’ veya ‘düşmüşü kurtarma’ mantığını tersine çeviriyor. George Clooney’nin canlandırdığı bu karakter, düşmüş insanları kovmakla görevli. Onları işsizliğe ve sıkıntıya mahkum bırakıyor. Sürekli uçakla uçması ve dünyaya yukarıdan yani ‘havada bir yerden’ bakması da onun temasal anlamını güçlendiriyor. Jason Reitman da henüz ilk kareden bu anti-süper kahramanının izini sürüyor. Açılış jeneriğinin ekran bölmesi ile birden fazla ‘şehir kuşbakışı’ göstermesi ise sürpriz değil. Öyle ki Clooney’in Ryan Bingham karakteri, dünyaya yukarıdan bakan bir Tanrı gibi. Hayatının büyük kısmını uçakta geçirmesi, onun evini havaalanı yapıyor. Bu da aslında absürd ve mistik bir dünya yaratılmasına sebep oluyor. Bir başka açıdan bakınca da ekran bölme tekniği ile de çizgi roman estetiğine giriş yapıldığı söylenebilir. Bunun devamında Ryan’ın evinden çıkıp uçağa binmesine kadar olan hayatı, hızlı kurgu ile resmediliyor. Böylece ‘dikte edilmiş kapitalist yaşam’ın basmakalıplığı, doğallığı ve sıradanlığı vurgulanmış oluyor. Yani karakterimiz ‘havadan’ kapitalist yaşama bakıyor. Bu durumun da ekmeğini yiyen göçebe bir hayata sahip. Ailesiyle yıllardır görüşmüyor, evliliği düşünmüyor, istediği kadınla ‘seks arkadaşlığı’ yapıyor. Yani tam bir ‘iş hayatı adamı’ kendisi. Bu nokta da ‘aşk kavramı’na Sofia Coppola’nın “Bir Konuşabilse...”dekine (“Lost in Translation”, 2004) benzer bir bakış attığını da ekleyelim Reitman’ın. Öyle ki burada soyut bir aşk hikayesi de sunuyor yan öykü olaraktan... Reitman, zaten genel anlamda konformist yaşamın içinde yalnızlıktan mustarip olsa da bu durumu ‘zevk’ olarak gören bu absürd adamın gözünden kuruyor filmini. Onun yalnızlığını bulutların koyu mavi ve gri tonunun hakimiyet kurduğu bir görsel yapıyla ya da renk skalasıyla hissettiriyor. Aslında mutluluktan uçuyor ama ne işine yarıyor? Sürekli ‘kurulu/kurmaca hayat’tan uzakta ve sadece günlük yaşıyor. Uçakta ve havada olmak da aslında bunları simgeselleştiriyor. Yönetmenin ‘doğal’ ve daha ‘canlı’ renklere geçtiği iki an ise filmde karakterimizin ‘aile’ içine girmeyi denediği sahneleri vurguluyor sadece. Bunun dışında bu ‘göstermelik yaşam’ın içinde seks arkadaşlığı kurduğu kadınlarla ve kovduğu iş sahipleriyle ilgileniyor sadece. Arada sahtekarlık yapıp ait olmadığı partilere veya mekanlara sızması da aslında onun gerçek dışı bir dünyada kimliksiz yaşadığını anlatıyor aslında. Bunları ‘gerçek dışı dünya/gerçek dünya’ ya da ‘kurmaca yaşam/olağan yaşam’ gibi denklemlerle çözümleyip filmi biraz da ‘alternatif masal evreni’ temsilcisi olarak vurgulamak da mümkün elbette. Jason Reitman, absürd komediye ne kadar hakim olduğunu filmin tonunu minimal ezgilerin yolunda tutturma becerisiyle de kanıtlıyor. Öyle ki bu anti-kahramanın gözünden mutlu, az mutlu ve hüzünlü anları, diyalogla veya hızlı kurgu ile zaman zaman kavrayabiliyoruz. Ancak en önemlisi de tek mutluluk anı ‘10 bin mili tamamladın! Kartın hazır!’ olan bir adama da gülelim mi ağlayalım mı, onu bilemememiz. “Aklı Havada”nın en önemli meziyeti de normalde durumuna ağlanacak bir adamın acıklı hikayesini absürd komedinin omurgasına yerleştirerek ‘postmodern bir sinema eseri’ne dönüşmesi. Böylece Amerikan bağımsız sinemasında Wes Anderson ile başlatılan bir dokunun sosyal eleştiriyi en bariz şekilde bulunduran filmine dönüşmüş oluyor. Bu sebeple de kendine özgü bir yere oturuyor. Öyle ki Ken Loach’un aynı meseleyi “İşte Özgür Dünya”da (“It’s A Free World...”) dramatik hale getirip, eskileştirdiğini de biliyoruz. Tabii Reitman’ın Anna Kendrick, Vera Farmiga ve Jason Bateman’ın karakterlerini yaratırken de karikatürize ile ciddi arasında bir ton tutturarak hedefi tam sıfırdan vurduğu söylenebilir. Öyle ki onların karakterlerinin, filmin öznel dünyasında ‘çömez’, ‘güç’ ve ‘aşk’ı temsil eden parçalara tekabül ettiğini belirtmek doğru olacaktır. Zira kapitalist dünyada insan yok, insancıllık da yok! Sadece gereken kavramlar ve temalar var! Yukarıdan bakınca böyle oluyor işte! Bu doğrultuda da üçlünün içten oyunculukları da fazlaca ‘taşlama’ da prim yapıyor ister istemez... 70’lerin önemli yönetmeni Sam Peckinpah’ın Bourne serisinin romanının yazarı Robert Ludlum’un eserinden sinemalaştırdığı son filmi “Osterman’ın Hafta Sonu” (“The Osterman Weekend”, 1983),bir casusluk oyunu sunuyor. Yönetmenin sevdiği seks ve şiddeti de içinde bulunduran eser, aslında temelini B filmlerinde gördüğümüz ‘intikam filmi’nin yeni bir örneği. Ancak casusluk gerilimi olarak işlev veriyor. Tek bir evde geçmesine karşın tansiyonunu asla kaybetmemesi, abartılarla ise ‘kült’ statüsünü kavraması önemli. Başrollerde Rutger Hauer, Dennis Hopper ve John Hurt’ün rol aldığı filmi izlemekte fayda var. Peckinpah’ın “Vahşi Belde” (“The Wild Bunch”, 1969),“Köpekler” (“Straw Dogs”, 1971),“Bana Onun Kellesini Getirin” (“Bring me the Head of Alfredo Garcia”, 1974),“Zafer Madalyası” (“Cross of Iron”, 1977) gibi filmlerinin seviyesinde olmasa da bir ustanın tarzını ortaya koyması açısından değerli bir yapıt. 1-Gir Kanıma (Let the Right one in/Lat Den Ratte Komma In) 2-Şeytan Üçgeni (Triangle) 3-Aklı Havada (Up in the Air) 4-Dönüşüm (Ne Te Retourne Pas) 5-Wanda Adında Bir Balık (A Fish Called Wanda) 6-Alis Harikalar Diyarında (Alice in Wonderland) 7-Clichy’de Sessiz Günler (Quiet Days in Clichy) 8-Osterman’ın Hafta Sonu (The Osterman Weekend) 9-Percy Jackson: Şimşek Hırsızı (Percy Jackson & The Lighting Thief) 10-Herkesin Keyfi Yerinde (Everybody’s Fine) 11-Alacakaranlık Efsanesi: Yeni Ay (Twilight Legacy: New Moon) 12-Romantik Komedi 13-Kara Büyü (Drag me to Hell) 14-Kan Arzusu (Thirst/Bakjwi) 15-Anadolu’nun Kayıp Şarkıları  Liste, son 2 ayda çıkan DVD’lerden oluşturulmuştur. Her hafta güncellenecektir.
Bağımsız sinemanın ‘Superman’i