بسترهای آفرینش هنری در متون عرفانی

در نوشتار حاضر, به واکاوی پیوند های موجود میان اندیشه عرفانی و جنبه های زیباشناسانه متون عرفانی پرداخته شده است. به عبارت دیگر, این مقاله در پی معرفی بسترهای فکری ای است که از متون عرفانی آثاری هنری ساخته اند. اهمیت این بسترها را باید در دخالت آگاهانه یا ناآگاهانه آنها در فرآیند آفرینش متون پیگیری کرد, چنانکه حتی متونی همچون مقالات, تذکره ها, نامه ها و متون تعلیمی صوفیه را نیز به آثاری شاعرانه تبدیل کرده اند.برای دست یابی به این هدف ابتدا به مرور اصطلاحات آشنایی زدایی و برجسته سازی به عنوان سنجه هایی برای شناسایی زبان ادبی در نظریات فرمالیست ها و ساختارگرایان پرداخته شده است. در ادامه, نقش مولفه هایی از اندیشه عرفانی چون تاویل و رمز, مکاشفه, عادت گریزی, آفرینش پیاپی, نسبی گرایی و حیرت در آفرینش هنری نشان داده شده است. این مولفه ها نگاهی چند لایه و باطنی در نویسندگان متون عرفانی بر می انگیزند که نتیجه چنین نگاهی را در زبان این متون می توان دید؛ زبانی که با برجسته کردن برخی عناصر زبانی, ادراکی هنری را در خواننده آنها پدید می آورند.