اثر سمیت تنفسی سه اسانس گیاهی روی حشرات بالغ شپشه برنج (Sitophilus oryzae (L.) (Coleoptera: Curculionidae

طی چند دهه اخیر تحقیقات وسیعی روی ترکیبات گیاهی متعدد به منظور دست یابی به جایگزین های بی خطر یا کم خطر و موثرتر از حشره کش های شیمیایی برای کنترل آفات انباری انجام شده است. به همین منظور در جستجوی جایگزینی مناسب برای سموم شیمیایی آفت کش متداول, سمیت تنفسی اسانس گیاهان پونه Mentha longifolia L., جعفری مکزیکی یا معطر Tagetes minuta L. و مرمرشک Salvia macrosiphon Boiss. روی حشرات کامل شپشه برنج Sitophilus oryzae L. در شرایط آزمایشگاهی بررسی شد. اسانس ها با استفاده از دستگاه کلونجر استخراج شدند. این تحقیق در قالب آزمایش فاکتوریل بر پایه طرح کاملا تصادفی در سه تکرار و فاکتور های غلظت در پنج سطح, نوع گونه اسانس های گیاهی در سه سطح و زمان در دو سطح در شرایط دمایی1 ± 25 درجه سلسیوس, رطوبت نسبی 60±5 درصد و تاریکی انجام شد. با افزایش غلظت و نیز با گذشت زمان, درصد تلفات افزایش یافت. هم چنین نتایج بیانگر اثر سمیت بیشتر اسانس پونه و اثر ضعیف تر اسانس مرمرشک روی حشرات مورد مطالعه بود. درصد تلفات ایجاد شده توسط اسانس پونه, جعفری معطر و مرمرشک بعد از 12 ساعت در بالاترین غلظت (25 میکرولیتر بر لیتر هوا) برای حشرات کامل شپشه برنج به ترتیب 80, 73.3 و 66.6 درصد و پس از 24 ساعت در همین غلظت درصد تلفات توسط اسانس های مذکور به ترتیب 96.6, 86.6 و 73.3 درصد ثبت گردید. مقادیر LC50 برای اسانس گیاهان پونه, جعفری معطر و مرمرشک بعد از 12 ساعت روی حشرات کامل شپشه برنج به ترتیب 8.166, 11.488 و 14.161 میکرو لیتر بر لیتر هوا و بعد از 24 ساعت به ترتیب 5.898, 7.814 و 11.068 میکرولیتر بر لیتر هوا محاسبه شد. نتایج این بررسی نشان داد که اسانس گیاهان پونه, جعفری معطر و مرمرشک می توانند به عنوان منابع بیولوژیکی موثر و کم خطر جهت حفاظت غلات انبار شده از آلودگی توسط شپشه برنج به کار برده شوند.