بررسی مطلع در غزل های نظیره وار دوره بازگشت

در دوره بازگشت ادبی, شاعران به پیروی از شیوه شاعران سبک خراسانی و عراقی پرداختند و در این میان, غزل سرایان دوره بازگشت, پیروی از غزل های سعدی و حافظ را مد نظر قرار دادند و غزل های نظیره وار خویش را به وجود آوردند. در غزل های مزبور «مطلع» از اهمیت ویژه ای برخوردار است, زیرا غالب شاعران دوره بازگشت با توجه به بیت اول غزل های سعدی و حافظ که در عین حال تعیین کننده قافیه و ردیف و وزن غزل نظیره وار بود به سرودن غزل پرداختند. در مطلع غزل های سعدی و حافظ, واژگان خوش آهنگ که در عین حال از شایستگی و خوشایندی لازم برای ورود به بحث برخوردار باشد, جایگاه ویژه ای دارد. همچنین عناصر بلاغی, از جمله تاکید و تقریر و انکار, در این گونه غزل ها دیده می شود, نیز یکی از شیوه ها برای برجسته سازی مطلع غزل, استفاده از جمله های پرسشی و عاطفی است برخی از مطلع ها نیز با شیوه ای داستانی که عنصر گفتگو در آن نقش بسزایی دارد, شروع شده اند. مقایسه مطلع غزل های ده شاعر دوره بازگشت با غزل های سرمشق آن ها می تواند میزان توانایی این شاعران را در رویارویی با سرمشق های خود, برای خواننده روشن سازد.