مطالعه تطبیقی بعد چهارم در نگارگری، نقاشی کوبیسم و طراحی نشانه

مقاله حاضر به بررسی مفهوم مشترک و کاربرد بعد چهارم در هنر نگارگری ایران, نقاشی سبک کوبیسم و هنر گرافیک در بخش طراحی نشانه پرداخته, همچنین اشاره ای به پیشینه بعد زمان در هنر پیش از تاریخ و عهد باستان دارد. این پژوهش با روش تحلیلی و تطبیقی انجام شده است. بدین منظور در نخستین گام, بعد چهارم را از دیدگاه های مختلف توصیف کرده, جنبه های هنری و علمی آن را در حد امکان مورد بررسی قرار داده؛ مفهوم بعد چهارم به مثابه زمان را در نگارگری, نقاشی سبک کوبیسم و در طراحی گرافیک بخش نشانه به صورت تطبیقی تحلیل کرده است. با توجه به یافته های تحقیق و جنبه های نظری و کاربردی بعد چهارم در هنرهای تجسمی؛ عبور از فضای دوبعدی به فضای مجازی بعد چهارم با نمونه های موردی بررسی شده است. بعد زمان از کهن ترین دوران در هنر ایران وجود داشته همان گونه که هنر تجریدی-هندسی آن عصر در نهایت زیبایی و قدرت بر سفالینه ها نقش بسته است, اما پس از قرن ها با عناوین هنر پیشرو غربی به ارمغان آورده شده است. از بررسی نمونه های شاخص در هنر نگارگری, نقاشی کوبیسم و طراحی نشانه مفهوم مشترکی از بعد چهارم در هنرهای یادشده حاصل می شود.فرضیه؛ بعد چهارم به مثابه زمان, از دیرباز در هنر ایران وجود داشته است. بر این اساس بعد چهارم به گونه ها و اشکال گوناگون در هنر ایران و غرب به ظهور رسیده است. با بکارگیری تمهیدات تجسمی از جمله استفاده موجز از فضاهای مثبت و منفی؛ ترکیب نماها یا صحنه های مختلف یک یا چند موضوع به طور هم زمان و ارائه آن در قالب یک اثر هنری؛ و اجتماع همه آنها در یک سطح دوبعدی یا تصویری واحد ارایه می شود. اگر چنین تمهیداتی در نقاشی سبک کوبیسم, حضور بعد چهارم را به اثبات می رساند؛ با استناد بر همان شواهد, می توان حضور بعد چهارم را در برخی نمونه های شاخص نگارگری و طراحی نشانه نیز مشاهده کرد, زیرا شیوه های مذکور از دیرباز در آثار شاخص هنرهای نگارگری معمول بوده و اکنون هم در طراحی نشانه کاربرد دارد.