مطالعه روانشناسانه تاثیر معماری مسجد جامع (عتیق) اصفهان بر رفتار استفاده کنندگان

این پژوهش بر آن است با بررسی حوزههای فضایی مورد استقبال گروه های مختلف استفادهکننده و معنای دریافتی کل بنا از سوی آنان, در بنای تاریخی دایر مسجد جامع (عتیق) اصفهان و با سیری معکوس, ویژگی های کالبدی موثر در ایستها و رفتار آنان را شناسایی نماید. پرسش این است که ویژگی های شاخص کالبدی - فضایی مسجد جامع (عتیق) اصفهان چه تاثیراتی بر رفتار استفاده کنندگان آن دارد؟ با تحلیل نظریات پایه و مطالعات میدانی روانشناسانه به روش «مشاهده» و با تکنیک تهیه «نقشه رفتاری» و «فهرست رفتاری», کلیه رفتارها مطالعه گردید و با استفاده از روش «پرسشنامه» با دو تکنیک «افتراق معنایی» و «اخذ تصویر ذهنی», معنای بنا از دیدگاه استفادهکنندگان استخراج شد. در ادامه, معنای بنا از دیدگاه گروه های پرسش شونده و به تفکیک «هدف حضور در بنا», «سن» و «جنسیت» و با بهره گیری از نرمافزار SPSS21 مورد تحلیل قرار گرفت. با هم پوشانی نتایج به دست آمده از روشهای مزبور, دیده میشود بین ویژگی های معماری هر حوزه از مسجد و رفتار به وقوع پیوسته استفادهکنندگان در آن, ارتباط معناداری وجود دارد؛ به طوری که ویژگی های معماری هر حوزه از مسجد جامع (عتیق) اصفهان, منجر به پدید آمدن معنایی متفاوت در ذهن هریک از گروه های استفاده-کننده و در نتیجه بروز رفتارهای متفاوت در آنان شدهاست. هریک از فاکتورهای «سن», «جنس» و «هدف استفاده» در ادراک استفادهکنندگان موثر است. کودکان به دلیل جثه کوچک تر و تجربه ناکافی از بناهای مرتفع, نسبت به سایر گروه های سنی, مسجد را «مرتفعتر» میدانند. گردشگران مسجد را برای کاوش, به اندازه کافی «روشن» نمیبینند و نسبت به عبادت-کنندگان آن را «تاریکتر» احساس میکنند. زنان احتمالاً به دلیل دید محدودتری که در مکان های انتخابی خود (جهت داشتن خلوت بیشتر) دارند, مسجد را نسبت به مردان «کوچک تر» میبینند. مکان هایی که در مسجد جامع اصفهان مرکز توجه هستند, تراکم جمعیتی کمتری دارند و ایست در آنها کمتر اتفاق میافتد.