تداوم ساختار خانواده ی گسترده در خانه های تک خانواری معاصر؛ نمونه ی موردی: بررسی سکونت خانوادگی مهاجران افغان در ایران

خانواده ی گسترده در میان انواع گونه های خانواده, کهن ترین شکل جوامع انسانی است که در روزگار معاصر کمرنگ شده است؛ این در حالی است که کیفیت حیات اجتماعی مورد تأکید در ادبیات علوم اجتماعی, در این نوع از خانواده, بسیار فراتر از انواع دیگر است. در این پژوهش با هدف تلاش برای احیای وجوه مثبت این الگو, موضوع خانواده ی گسترده و نقش آن در شکل گیری مسکن, در دو بخش مطالعه شده است. در بخش نخست, پیشینه ی الگوهای سنتی و مدرن خانواده ی گسترده, بررسی شده است که دستاورد آن, معرفی تعداد زیادی الگو, به جز حیاط مرکزی, در جوامع سنتی اسلامی برای خانواده ی گسترده و معرفی گستره ی وسیعی از قالب های کالبدی مرتبط با خانواده ی گسترده در جوامع سنتی خارج از عالم اسلام است. همچنین با بازتعبیر از مفهوم گستردگی خانواده در این پژوهش, نمونه های زیادی از دوره ی مدرن (مذهبی و غیرمذهبی) با موضوع خانواده ی گسترده, پیوند داده شده است. در بخش دوم مقاله, برای روشن تر کردن وضعیت خانواده ی گسترده به عنوان یک الگوی ایدئالی در اسلام در دوره ی معاصر و امکان بازتولید این الگو در جامعه ی غیرسنتی پیمایش میدانی روی مهاجران افغانی (به واسطه ی شایع بودن نسبی خانواده ی گسترده در جامعه ی معاصر افغانستان و سکونت طولانی مدت آنان در جامعه ی ایرانی) در نظر گرفته شد که تعداد 36 خانوار افغان از ناحیه ی قم با فرایند مشابه روش گلوله برفی انتخاب شدند. برای تهیه ی اطلاعات مردم نگاری دو مرحله مطالعه انجام شد. در مرحله ی اول با استفاده از ابزار مشاهده, پرسشنامه ی باز, و نیمه باز و مصاحبه, اطلاعات خانواده های مهاجر برداشت شد. برای مرحله ی دوم از مصاحبه ی عمیق با سه نفر, که تجارب زندگی آن ها پرکننده طیف نسبتاً کاملی از خاطرات زیسته باشد, استفاده شد. اطلاعات مزبور در سه محور مفهومی تحلیل شده است: تداوم ذهنیتی, عاطفی, تداوم رفتاری و تداوم کالبدی ساختار خانواده ی گسترده؛ بررسی حاضر نشان داد که افرادی که پیشینه و تجربه ی زیست در خانواده ی گسترده درون کالبد سنتی داشته اند, نه تنها نسبت عاطفی با الگوهای رفتاری مربوط به خانواده ی گسترده را تا حد زیادی حفظ می کنند, بلکه امکانات اندک کالبد مدرن را نیز در جهت باز تولید الگوهای فضا رفتار گذشته به فعلیت درمی آورند.