مطالعه ی تطبیقی مضامین پرکاربرد صورتگری در نسخ مصور ایلخانی و تیموری

این پژوهش, به مقایسه مضامین مشترک تصویرشده در نگاره های نسخ مصور دوره های ایلخانی و تیموری می پردازد. بر اساس دسته بندی الگ گرابر, مضامین موجود در نقاشی ایرانی, به هفت عنوان تاریخی, مذهبی, حیوانات, حماسی, عشق تغزلی, واقع گرایانه و تزئینی تقسیم شده که مضامین تاریخی, مذهبی, حیوانات و حماسی در هر دو دوره مشترکات بیشتری دارند. در این پژوهش, تنها به بررسی این چهار مضمون و علل در نظر گرفتن آنها پرداخته می شود. هدف از این تحقیق, بررسی اهداف تصویرگری مضامین یکسان در نسخ دوره های فوق است. پرسش پژوهشی تحقیق این است که به لحاظ مضامین مورد نظر, چه تفاوت ها و شباهت هایی میان نقاشی های موجود در نسخ مصور دو دوره وجود دارند؟ این پژوهش, به شیوه توصیفی-تحلیلی صورت گرفته است. نتایج حاصل از این پژوهش بیانگر آن است که صورتگریِ نسخ تاریخی در دوره ایلخانان گسترده تر از عهد تیموریان است؛ به نظر می رسد علت این امر, اعلام تعهد مغولان در قبال میراث ایرانیان است. از نظر مضامین مذهبی در دوره ایلخانی, موضوعات دینی غیر اسلامی؛ مانند موضوعات مسیحی و بودایی, در کنار موضوعات اسلامی به کار رفته اند که مثلاً درباره موضوعاتی مسیحی, حضور مسیحیان در رده های بالای حکومتی, دلیل این امر است. در عهد تیموریان, حضور موضوعات غیر اسلامی, کم رنگ و در عوض, موضوعات اسلامی مخصوصاً شیعی پررنگ شدند. سومین مضمون مشترک و پرکاربرد این دوره ها, مضمون حیوانات بوده که ظاهراً در دوره تیموری نسبتاً بیشتر از عهد ایلخانی است؛ سبب این ادعا علاوه بر نسخ مشابهی چون کلیله و دمنه, عجایب المخلوقات قزوینی و نسخی با صحنه های شکار در دو دوره, نگاره های تک برگی و نسخ منطق الطیر در عهد تیموری هستند. تفاوت این دو دوره در کاربرد مضمون حماسی در نسخ مصور, اغلب به جزئیات برمی گردد. هم چنین, رونق این مضمون در عهد تیموری با توجه به تعداد بیشتر شاهنامه های مصور, بیشتر است. در نهایت, می توان چنین نتیجه گرفت که تشابهات میان مضامین مشترک این دوره ها بیشتر هستند.