وضعیت آلودگی یک زمین کشاورزی به برخی فلزات سنگین در حاشیه بزرگراه اراک-قم

در این پژوهش وضعیت آلودگی و توزیع فلزات سنگین نیکل (Ni), کادمیم (Cd), سرب (Pb) و روی (Zn) در خاک حاشیه بزرگراه اراک-قم تحت کشت یونجه بررسی شد. نمونه های خاک با فواصل 0, 50, 100, 150, 200, 250 و 300 متر از کنار جاده از دو لایه صفر تا 10 و 10 تا 20 سانتی متر برداشت شدند. غلظت کل و قابل جذب فلزات سنگین در خاک به عنوان تابعی از فاصله از جاده و عمق خاک مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد با افزایش فاصله از جاده غلظت کل و قابل جذب فلزات سنگین کاهش معنی داری داشت که نشان می دهد غلظت فلزات سنگین در خاک سطحی شدیداً تحت تأثیر حجم ترافیک می باشد. همچنین مقدار ماده آلی و پ-اچ (pH) خاک با فاصله از جاده کاهش یافت که می تواند به سبب حضور گیاهان در سطح و تجمع مواد آلی شامل کاغذ, پلاستیک و هیدروکربن ها (زباله های دورریخته شده از خودروها) در مسیر جاده باشد. غلظت فلزات سنگین اندازه گیری شده فراتر از مقدار استاندارد آن ها (FAO/WHO) در خاک ها بوده و در عمق صفر تا 10 سانتی متر بیشتر از عمق 10 تا 20 سانتی متر مشاهده گردید. مقدار متوسط غلظت کل فلزات Ni (60/109), Cd (11/47), Pb (41/553) و Zn (95/241) بر حسب میلی گرم بر کیلوگرم به ترتیب Pb> Zn> Ni> Cd تغییر یافت. همچنین خاک منطقه مورد مطالعه از نظر شاخص های زمین انباشت و ضریب آلودگی برای عناصر Ni, Cd و Pb دارای آلودگی شدید بود, به طوری که شاخص زمین انباشت برای Ni, Cd و Pb به ترتیب برابر با 75/6, 71/6 و 21/4 و شاخص ضریب آلودگی آن ها به ترتیب برابر با 18/161, 02/157 و 67/27 بود, که نشان می دهد باید دقت زیادی بر میزان فلزات سنگین در خاک های کنار جاده انجام شود, چرا که این خاک ها اغلب تحت کشت گیاهان خوراکی هستند. در یونجه, تجمع بالای فلزات سنگین مشاهده شد و همچنین جذب و ذخیره آن ها در اندام هوایی بیشتر از ریشه بود. مقادیر میانگین Ni, Cd, Pb و Zn به ترتیب برابر با 44/29, 64/15, 79/5 و 50/10 میلی گرم بر کیلوگرم در ریشه و 98/47, 77/19, 14/7 و 53/13 میلی گرم بر کیلوگرم در اندام های هوایی بود. نتایج حاصل از پژوهش نشان داد که لازم است مطالعات پیوسته و بیشتری در زمینه تجمع فلزات سنگین و ارزیابی خطرات اکولوژیکی برای حفاظت و مدیریت بهتر مناطق شهری و دیگر اقدامات محیط زیستی انجام گردد.