پهنه بندی بارش پاییزه نیمه غربی ایران: کاربرد توابع متعامد تجربی در مطالعات اقلیم شناسی

پهنه بندی و بررسی توزیع جغرافیایی الگوهای بارش به دلیل ارتباط گسترده آن با فعالیت بخشهای مختلف کشاورزی از اهمیت خاصی برخوردار است. تحلیل توابع متعامد تجربی که بعنوان یک روش تحلیل مولفه های اصلی شناخته شده است, که یکی از کارآمدترین روش های استخراج اطلاعات از مجموعه داده های بزرگ می باشد. مزیت تحلیل توابع متعامد تجربی, فشرده سازی تغییرپذیری فضایی و زمانی سری های داده است که بر حسب توابع متعامد یا روش های آماری فراهم می کند. کارایی این روش در منطقه بندی بارش پاییزه (سه ماهه اکتبر, نوامبر, دسامبر) نیمه غربی ایران (از 44 تا 49 درجه طول شرقی و از 30 تا 40 درجه عرض جغرافیایی) که دارای تنوع شرایط اقلیمی و جغرافیایی بوده و شامل11 استان کشور می باشد, ارزیابی شده است. بر اساس این تحقیق مولفه های اول تا هشتم EOF که مجموعا 90.74 درصد از کل واریانس داده های اولیه را توجیه نموده اند به عنوان مولفه های اصلیEOF در نظر گرفته شدند و برای مرزبندی نواحی بارشی از آنها استفاده گردید. یافته های تحقیق نشان می دهدکه به دلیل هبستگی بالای مجموع بارهای عاملی هر مولفه با بخشی از منطقه مورد بررسی که دارای شرایط بارشی همگن تری می باشند, مولفه های اول تا ششم به ترتیب می توانند نماینده خوبی از داده های بارش در بخش زاگرس میانی (استانهای ایلام, لرستان, کرمانشاه (به استثناء ایستگاه پاتاق), همدان و ایستگاههای مظفرآباد قور و دیوان دره از کردستان و ده جلال از زنجان), بخش گسترده ای از استان زنجان و نیمه جنوبی منطقه آذربایجان, استان خوزستان, بخش عمده منطقه آذربایجان, استان گیلان (به استثناء ایستگاههای لاهیجان و کومله) و استان اردبیل باشند. تفاوت بارش پاییزه ایستگاههای لاهیجان و کومله با دیگر ایستگاههای واقع در استان گیلان باعث گردیده تا بارهای عاملی مولفه های EOF شماره 7 و 8 مقادیر بسیار زیادی را برای این دو منطقه در شرق استان گیلان نشان دهند. نتایج حاصل نشان دهنده تفکیک مطلوب نواحی بارشی متناسب با شرایط اقلیمی حاکم بر آنها می باشد که در دیگر مطالعات اقلیمی صورت گرفته, مورد آزمون و تائید قرار گرفته اند.