مطالعه ی تطبیقی ادیسه ی هومر و گرشاسب نامه ی اسدی طوسی

ادب تطبیقی می کوشد تا زمینه های آفرینش, اثرگذاری ها, شباهت ها و اختلافات آثاری چون ادیسه و گرشاسب نامه و رهیافت های بشر را در انواع ادبی ای چون حماسه, بیابد و بسنجد و پیوستگی فرهنگ مشترک آغازین و بن مایه های فکری و ناخودآگاه جمعی شان را مشخص کند. این پ‍ ‍ ‍ ‍ ‍ ‍ ‍ ‍ ‍ ‍ ‍ ‍ ‍ ‍ ‍ ‍ ژوهش, با دیدگاه آمریکایی در مطالعات تطبیقی و فارغ از جنبه ی تأثیر و تأثر و تنها بر اساس نشان دادن همسانی ها و ناهمسانی ها, به تطبیق این دو اثر فرهنگ مشترک هند و اروپایی می پردازد. پژوهش حاضر, در سه جنبه ی داستانی, محتوایی و ادبی, ادیسه و گرشاسب نامه را با یکدیگر سنجید ه است و حاصل اینکه, جدای از همسانی های عناصر داست ان پردازی که مشابهت های متعدّدی را در طرح, ایستایی شخصیّت ها, اعتماد به سرنوشت و. . . نشان می دهد, همانندی های محتوایی را در فراواقعیّت ها و به خصوص در گذر از دریاها, غلبه ی تقدیر, مرگ, جهان پس از مرگ, خواب و مبارزه های متعدّد با نیروهای مخالف و جادو, بین این دو اثر می توان دید. در جنبه ی ادبی, غلبه ی وصف در دو اثر مشهود است. این وجوه مشترک, به دلیل داشتن روح حماسی-اسطوره ای مشترک این اقوام است که برای استقرار خود جنگیده اند. البتّه, پیام ها و پی رنگ ها و گفتمان دینیِ دو اثر, از هم جداست و تأکید بر وفاداری به پیمان ازدواج در ادیسه, آن را مؤثّر و ارجمند می کند ولی جهان گشایی برای ضحاک, از اهمیّت محتوایی گرشاسب نامه می کاهد. پی رنگ ادیسه, بر بنیاد بازگشت پادشاه به کشور, پس از پیروزی است و فرستنده و قهرمان, هر دو یکی هستند, درحالی که پی رنگ گرشاسب نامه, سفر برای فتح سرزمین های دیگر است و فرستنده, ضحاک ماردوش و قهرمان, گرشاسب است.