مقایسه ویژگی های زیست فنی گونه های درختی بومی و غیربومی

سابقه و هدف: ریشه گیاهان به عنوان نوعی از مصالح زنده درحفظ و پایداری شیروانی ها مورداستفاده قرارمی گیرد. علاوه براینکه به حفظ و پایداری محیط زیست کمک می کند, قابلیت خودترمیمی داشته وفاقد اثرات منفی و مضر برای محیط زیست وهزینه های اضافی برای تثبیت شیروانی ها می باشد. پوشش گیاهی بدلیل داشتن سیستم ریشه ای خود باعث ایجاد چسبندگی بین ذرات خاک می شود و تاثیر معنی داری در تثبیت دامنه دارد به همین دلیل ویژگی های زیستی گونه های مختلف اهمیت بسزایی دارد. میزان مسلح سازی یک گونه به ویژگی های زیست فنی از قبیل تراکم و مقاومت کششی ریشه ها بستگی دارد که در این مطالعه به بررسی این ویژگی ها پرداخته شده است. مواد و روش ها: دراین تحقیق دو توده غیر بومی جنگلکاری شده کاج(PinusSylvesteres) و اقاقیا ((RobiniaPeseudoacasia و دو توده طبیعی با گونه های بومی ممرز (CarpinusBetulus)و توسکای ییلاقی (AlnusSubcordata) با شرایط رویشگاهی مشابه (ارتفاع از سطح دریا, شیب و جهت دامنه, نوع خاک, زمین شناسی و غیره) درجنگل شهرستان نکا (طرح جنگلداری نکا-ظالمرود)انتخاب و از هر گونه 6 پایه به روش تصادفی از بین پایه های سالم و سیلندریک برای نمونه برداری انتخاب شدند و به بررسی نسبت سطح ریشه به سطح خاک ومقاومت کششی آنها پرداخته شد. برای برسی و مقایسه پراکنش ریشه ها, از روش حفر پروفیلاستفاده شد. دیواره های پروفیل به افق های 10 سانتی متری تقسیم و قطر کلیه ریشه های بیرون زده اندازه گیری شد. سپس درصد نسبت سطح ریشه به سطح خاک در هر افق محاسبه شد. برای اندازه گیری مقاومت کششی, از دستگاه مقاومت کششی سنتام استفاده شد. نمونه های ریشه در سمت پایین (شیب30 درصد) درختان جمع آوری شد. یافته ها: نتایج نشان داد که با افزایش عمق نراکم ریشه ها طبق تابع نمایی کاهش پیدا می کند و نراکم ریشه ها در گونه های غیر بومی بیشتر از گونه های بومی می باشد, که برای گونه های ممرز, توسکا, اقاقیا و کاج به ترتیب, 002/0± 033/0, 002/0± 081/0, 018/0± 026/0و 015/0± 177/0 درصد بدست آمده ا ست. دامنه قطری ریشه های مورد آزمایش 9-2 میلیمتر بود. در این مطالعه, میزان مقاومت کششی گونه های بومی بیشتر از گونه های غیر بومی می باشد که برای ریشه گونه های ممرز, توسکا, اقاقیا و کاج به ترتیب (3/10± 93/31, 98/6± 57/17, 41/2± 4/18 و 46/5 ± 77/ 9مگاپاسکال) بدست آمده است. نتایج آزمایشات مقاومت کششی نشان داد که با افزایش قطر, میزان مقاومت کششی طبق تابع توانی کاهش پیدا کرده و قطر ریشه و نیروی کششی از رابطه توانی مثبت پیروی کرده و گونه ممرز مقاومت کششی بیشتری دارد. نتیجه گیری: با توجه به اینکه ریشه ها در لایه های سطحی خاک بیشترین مقدار را دارند چسبندگی خاک را حتی در عمق های پایین تر نیز افزایش می دهند. این فرآیند با توجه به تراکم ریشه ها کنترل می شود که به قطر ریشه ها و درختان بستگی دارد. نتایج این پژوهش نشان داد که باید تغییرات ویژگی های مکانیکی ریشه درختان در گونه های بومی و غیر بومی, در مدل سازی های پایداری دامنه خاک در نظر گرفته شود. نتایج این تحقیق دانش ما را در استفاده آگاهانه از این گونه ها در زیست مهندسی و در رابطه با نقش گیاهان در پایدارسازی دامنه ها افزایش داده و سبب بهبود مدل سازی پایداری خاک در دامنه های ناپایدار جنگلی و در نتیجه مدیریت صحیح تر می شود.