همنواختی کتیبه و نقوش هندسی در بناهای اصفهان عصر صفوی

وجود کتیبه ها در معماری اسلامی, از خصایص بارز و مهم هر بنایی است. تزیینات کتیبه ای معماری اسلامی, مانند: گچ بری, آجر کاری, سنگ کاری و کاشی کاری, توسط هنرمندان, گاهی با کاربرد مجزا و زمانی در تلفیق با یکدیگر, نمایشی شگفت از زیبایی ها, را پدید آورده اند. هنرمند اسلامی توانسته, با کنار هم قرار دادن حروف و اشکال تصویری بسیار زیبا و گوناگون که هر کدام با تنوع فوق العاده, تداعی گر شکلی می باشند, ترکیبی تازه و بسیار جذاب پدید آورد. علاوه بر این, به طور کلی کتیبه ها, ابزاری برای پیام رسانی, انعکاس دهنده کلام خدا, سخنان اولیا و ادعیه اسلامی هستند.از شاخصه های دیگر معماری اسلامی, نقوش هندسی هستند که از لحاظ میزان و درجه اهمیت, همیشه و در همه جا به چشم می خورند. استفاده از نقوش هندسی در مفهوم نمادین و فلسفی آن, به منظور تاثیرگذاری روانی بر نیایش گر و تقویت حس وحدانیت, در فضای مسجد است. شکل های پیچاپیچ هندسی با تکرار تناسبات وابسته به یک نقش, نوعی احساس نظم و هماهنگی را می آفرینند.این دو عنصر تزیینی, به عنوان دو شاخصه اصلی تزیین معماری اسلامی, در بسیاری از بناهای عصر صفوی اصفهان, در ترکیب با یکدیگر و به صورت مکمل دیده شده اند؛ که با حفظ جایگاه خود, معانی تازه و عمیقی را خلق کرده اند. قدر مسلم این که, نقوش هندسی, با هماهنگی و احساس وحدت, همراه با مضامین معنوی کتیبه ها پیام های معنوی و روحانی ارزش مند و قدرتمندی را نشان می دهند که نه تنها در روح و اندیشه بیننده, رسوخ می کند, بلکه در کنار یکدیگر ترکیب های بی نظیری را پدید می آورند که به لحاظ زیبایی شناختی, بسیار حایز اهمیت می باشند.اصفهان, یکی از شهر های تاریخی ایران است که به دلیل موقعیت ویژه اش, در دوران اسلامی, به خصوص در زمان حکومت صفویان, رونقی خاص در معماری یافت. توجه و تاکید بر عنصر تزیین از ویژگی های بنیادی معمای دوران صفویه می باشد. از این رو, بناهای اصفهان که از این دوره به جا مانده, منبع مهمی برای بررسی عنصر تزیین در معماری اسلامی ایران به شمار می رود. در مساجد مشهور و مهمی چون: مسجد, جامع, مسجد حکیم و ..., و مدارسی چون: مدرسه چهار باغ و مدرسه کاسه گران, می توان شکوه تزیینات معماری اسلامی و همچنین, هماهنگی و همنواختی کتیبه ها و نقوش هندسی را در کنار یکدیگر دید.این مقاله که با هدف بررسی همنواختی دو عنصر کتیبه و نقوش هندسی در معماری بناهای اسلامی شهر اصفهان تنظیم شده, به دنبال پاسخ به سوالات زیر است:ارتباط میان نقوش هندسی و کتیبه, در معماری بناهای تاریخی اصفهان کدام است؟آیا ارتباطی میان مضامین نهفته در کتیبه ها, با معانی نمادین نقوش هندسی وجود دارد؟همپوشانی نقوش هندسی و کتیبه, به لحاظ بصری و زیبایی شناختی چگونه است؟مطالب این مقاله, با استفاده از اسناد و مدارک موجود, گردآوری و به شیوه توصیفی, تاریخی و تحلیلی تنظیم گردیده است.