رویکردهای فلسفی و کلامی معاصر در باب بداءپذیری امر محتوم: مطالعه موردی علامه طباطبایی، آیت اللّه خویی و میرزا مهدی اصفهانی

آموزه ی بداء یکی از اعتقاداتی است که در روایات شیعی تأکید فروانی بر آن شده است. یکی از مسائلی که باید ذیل این اصل مورد بررسی قرار گیرد بداءپذیری امر محتوم است, که در این پژوهش رویکردهای فلسفی و کلامی معاصر در این باب مورد مطالعه قرار گرفته است. برای این منظور, در میان فیلسوفان معاصر, علامه طباطبایی, و در میان متکلمان, آیت الله خویی و میرزا مهدی اصفهانی انتخاب شده اند. نوشتار حاضر بر آن است تا نشان دهد: اولاً, در میان عالمان مذکور تنها میرزای اصفهانی, ضمن پذیرش امکان بداء در امور محتوم, وقوع آن را می پذیرد. ثانیاً, اگرچه علامه طباطبایی با قاطبه ی فیلسوفان در باب «اراده ی ذاتی خداوند» اختلاف نظر دارد, او نیز امر محتوم را تغییرناپذیر می داند, چرا که بنا به تصریح خودش اختلاف وی با حکیمان پیشین لفظی است. ثالثاً, اگرچه آیت الله خویی و میرزای اصفهانی در مباحث «علم و اراده ی الهی» اشتراکاتی دارند, مسئله ی «تکذیب رسل توسط خداوند» باعث شده تا دیدگاه های متفاوتی اتخاذ کنند.