بررسی مدارس نوین اصفهان در اواخر دوره ی قاجار و دوره ی پهلوی اول براساس عوامل شکل گیری و اجزای کالبدی

بیان مسئله: بروز موج نوگرایی در تاریخ معاصر ایران موجبِ پیدایش مدارسی به شیوه ی اروپایی در کشور و شهر اصفهان شد. این مدارس از نظر محتوای دروس و معماریِ بنا با مدارس سنتی متفاوت بودند. در اواخر دوره ی قاجار و دوره ی پهلوی اول, به تبع افزایش جمعیت در ایران و نیز سیاست دولت وقت در زمینه ی توسعه ی کمّی مدارس به منظور تربیت نیروی متخصص, ساخت مدارس در دستور کار قرار گرفت. اهمیت تحقیق حاضر از آن حیث است که اکثر پژوهش ها درباره ی معماری مدارس اصفهان به مدارس سنتی (مدارس علمیه) شهر اصفهان می پردازند, و به معماری مدارسِ معاصر, خصوصاً در دوره های مذکور, و روند شکل گیری آن کمتر توجه شده است. هدف پژوهش: این پژوهش در پی شناخت عوامل تاریخی-سیاسی, فرهنگی و اجتماعیِ تأثیرگذار بر شکل گیری مدارس نوین اصفهان در دوره های مذکور, و شناخت ماهیت معماری و مقایسه ی ساختار کالبدی و شیوه ی معماری این مدارس با یکدیگر است. روش پژوهش: مطالعه ی حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و موردپژوهی انجام شده است. پنج مدرسه به عنوان نمونه ی موردی برگزیده شدند و تاریخچه ی شکل گیری آن ها با روش کتابخانه ای و اسنادی مورد مطالعه قرار گرفت؛ سپس, با روش میدانی, اطلاعات مدارس کامل شد و این مدارس براساس هدف پژوهش با یکدیگر مقایسه شدند. نتیجه گیری: از مهم ترین عوامل شکل گیری مدارس نوین می توان به انقلاب مشروطیت, نقش حکومت پهلوی اول, میسیونرهای انگلیسی, و استادکارهای بومی شهر اشاره کرد؛ در مورد دوره ی پهلوی, تمایل حکومت به ایجاد شیوه ی باستان گرایی در معماری, در مورد میسیونرها, تحولات دو قرن نوزدهم و بیستم در اروپا و تغییر ساختار آموزشی غرب و احداث چند مدرسه در اصفهان توسط میسیونرهای فرانسوی و انگلیسی و تأثیر آن ها در ایجاد ساختار معماری مشابه مدارس غربی, و در مورد آخر حضور استادکارهای بومی (اصفهانی) در این شهر و تمایل آن ها به اجرای شیوه ی سنتی (اصفهانی) در معماری مدارس, تعیین کننده بوده اند. این عوامل در کنار هم منجر به ایجاد نوعی معماری تلفیقی در ساختمان های اکثر مدارس اصفهان در دوره های مذکور شده است.