تحلیل فضایی-زمانی طبقه بندی اقلیمی ایران بر اساس روش دومارتن و آزمون من-کندال در دوره آماری 1374 تا 1398

سابقه و هدف: آب و هوای یک منطقه در یک دوره بلندمدت را اقلیم گویند. شناسایی و طبقه بندی اقلیمی از دیرباز مورد توجه متخصصان آب و هواشناسی بوده است. محققان با به کارگیری روش ­های مختلف و با استفاده از متغیرهای اقلیمی همچون بارش و دما, زمین را به مناطق اقلیمی همگن طبقه ­بندی کرده اند و نتایج پهنه بندی اقلیمی را در ارزیابی کمبود آب و منابع آب در مقیاس­ های کوچک و بزرگ به منظور پیش بینی اقدامات عملی برای کنترل خشکی در مناطق آسیب پذیر به کار برده اند. هدف از این تحقیق به روزرسانی و تحلیل فضایی-زمانی طبقه بندی اقلیمی ایران بر اساس شاخص دومارتن و استفاده از آزمون من-کندال است. 
مواد و روش­ ها: برای انجام این مطالعه, داده های مربوط به متغیرهای دما و بارش به ­صورت ماهیانه از 153 ایستگاه سینوپتیک در دوره زمانی 1398-1374 از سازمان هواشناسی کشور استخراج گردید. ابتدا داده های میانگین دمای سالیانه و مجموع بارش سالیانه از داده های ماهیانه تهیه شد و سپس با استفاده از مدل کریجینگ نقشه های هم دما و هم بارش به دست آمد. نقشه نهایی پهنه بندی اقلیمی با استفاده از شاخص دومارتن که پایه آن بر اساس بارش و دما است تهیه گردید. همچنین برای بررسی معنی داری یا عدم معنی داری شاخص اقلیمی دومارتن و تعیین روند, از آزمون ناپارامتریک من-کندال استفاده شده است. 
نتایج و بحث: نتایج نشان داد که بر اساس مدل کریجینگ, میزان R2 و RMSE برای داده­ های بارش به ترتیب برابر با 58/0 و 51/167 میلی متر و برای داده­ های دما 83/0و 23/2 درجه سلسیوس به ­دست ­آمد که بیانگر عملکرد بهتر مدل برای داده های دما می باشد. علت این امر با واریانس بالای داده های بارش در کشور مرتبط است. پهنه ­بندی اقلیمی ایران بر اساس شاخص دومارتن نشان داد که شش تیپ اصلی اقلیمی این شاخص در ایران وجود دارد. بیش­تر مساحت ایران را اقلیم خشک و پس از آن اقلیم نیمه ­خشک تشکیل می­ دهد. بررسی نتایج حاصل از تحقیق نشان داد اقلیم خشک 40/76%, اقلیم نیمه ­خشک 65/19% و سایر اقلیم ­ها کمتر از 4% مساحت ایران را تشکیل می ­دهند. همچنین مساحت اقلیم ­های خشک و نیمه­ خشک با مساحتی بالغ بر 05/96% از سطح ایران, نسبت به تحقیقات گذشته افزایش یافته است که می ­تواند به دلیل کاهش بارش و افزایش دما باشد. نتایج آزمون من-کندال نشان داد که ایستگاه های خرمدره, میانه, رامسر, بروجرد, پیرانشهر, تبریز و بیجار دارای روند صعودی (روند مرطوب تر شدن) و ایستگاه های دزفول, ملایر, سبزوار, بندر انزلی, تهران (مهرآباد), تهران (شمیران), قزوین و دوشان تپه درای روند نزولی (روند خشک تر شدن) معنی دار در سطح 5% هستند. 
نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان می دهد, ایران دارای شش ناحیه اقلیمی شامل؛ اقلیم خشک, نیمه ­خشک, مدیترانه ­ای, نیمه­ مرطوب, مرطوب و بسیار مرطوب است. هم چنین مقایسه نتایج به دست آمده با نتایج تحقیقاتی که سایر محققین در گذشته انجام داده ­اند نشان داد که مساحت اقلیم های خشک و نیمه خشک در دوره مورد مطالعه نسبت به دوره های گذشته افزایش داشته است. همچنین 14% از ایستگاه های با روند نزولی (8 ایستگاه) دارای روند نزولی معنی دار و 7% از ایستگاه های با روند صعودی (7 ایستگاه) دارای روند صعودی معنی دار در سطح 95% هستند.