امکان سنجی فقهی تشکیل بازار بین بانکی در بانکداری اسلامی

چکیده فارسی:
امروزه بانک ها در کوتاه مدت با انواعی از ریسک ها به ویژه ریسک نقدینگی روبه رو هستند که اگر صحیح مدیریت نشود کارایی و اعتبار بانک را مخدوش می کند. بازارهای بین بانکی نقش تعیین کننده ای در مدیریت ریسک نقدینگی تک تک بانک ها و سلامت نظام بانکی ایفا می کنند.از آنجا که تشکیل بازار بین بانکی بر وجود ابزارهای مالی بین بانکی متوقف است و اغلب این ابزارها, بر قرض با بهره مبتنی هستند, تشکیل چنین بازاری در نظام بانکداری اسلامی محل تردید است. این در حالی است که توسعه نظام بانکی و تاسیس بانک های خصوصی, مساله مدیریت نقدینگی و طراحی بازار بین بانکی را برای نظام بانکی ایران ضروری کرده است.مقاله پیش رو می کوشد با بررسی فقهی ابزارهای بین بانکی بانکداری سنتی و تجربه برخی بانک های پیشرو اسلامی از جمله ایران و پیشنهاد ابزارهای نوینی برای استفاده در معامله های بین بانکی, بازار بین بانکی به نسبت جامعی را برای نظام بانکی اسلامی معرفی کند. یافته های تحقیق نشان می دهد که بازار بین بانکی می تواند افزون بر تقویت ابزار سپرده گذاری متقابل از ابزارهای کاراتری مانند: خرید و فروش دین, خرید و فروش اسناد خزانه اسلامی, تشکیل صندوق با گواهی سپرده بانکی, اوراق مشارکت و دیگر اوراق بهادار اسلامی (صکوک) برای سازمان دهی بازار استفاده کند.
چکیده عربی:
لجمیع المصارف الیوم مسار نمو طویل الأمد لایستطیع أن یصل إلیه المصرف إلا بالتخطیط, لکن هناک عدة مخاطر تواجهها المصارف فی قصیر الأمد, من أهمها مخاطر السیولة و التی یمکن أن تلحق الضرر بکفاءة المصرف وائتمانه إذا لم تتم إدارته بشکل صحیح.إن لسوق مابین البنوک دورا حاسما فی إدارة مخاطر السیولة علی مستوی النظام المصرفی بشکل عام و علی مستوی کل مصرف بشکل خاص. بما أن تأسیس سوق مابین البنوک یستلزم وجود الأدوات المالیة خاصة بهذا النوع من السوق و علما بأن معظم هذه الأدوات معتمدة علی القروض الربویة, فمن الصعب تأسیس سوق ناجح للإقتراض مابین المصارف فی النظام المصرفی الإسلامی. مع ذلک تنمیة النظام المصرفی بالإضافة إلی تأسیس المصارف الأهلیة و خصخصة عدد من المصارف الحکومیة جعلت إدارة مخاطر السیولة و تصمیم سوق مابین البنوک أمرین ضروریین للنظام المصرفی الإیرانی. لذا تحاول هذه الدراسة أن تقترح أدوات حدیثة للتدوالات بین المصارف بعد أن یتم فیها تقویم الأدوات المتداولة علی أساس فقه الإمامیة کما یتم المرور علی تجربة عدد من المصارف الإسلامیة الرائدة کالنظام المصرفی اللاربوی فی إیران و ذلک بهدف تأسیس سوق شامل للإقتراض مابین المصارف الإسلامیة.تظهر نتائج البحث أنه یمکن لسوق مابین البنوک الإسلامیة وصولا إلی تنظیم السوق و الإنضباط فیه, استخدام الأدوات الحدیثة و الأکثر کفاءة کالبیع و الشراء للدیون مابین البنوک, و البیع و الشراء لسندات الخزانة, بالإضافة إلی تأسیس صنادیق لشهادات الإیداع, و استخدام أوراق المشارکة وسائر الأوراق المالیة الإسلامیة (الصکوک) إلی جانب تقویة الودائع مابین البنوک و التی تستخدم حالیا و بشکل محدود فی النظام المصرفی الإسلامی.