بررسی چالش ها و روش های متغیر تصویب بودجه در ایران (از مشروطه تا پایان حکومت قاجاریه)

با انقلاب مشروطه و تشکیل مجلس شورای ملی, انتظار می رفت که با تصویب بودجه به عنوان مهم ترین سند مالی کشور, تحول مثبتی در ساختار مالی ایران نسبت به قبل از مشروطه ایجاد شود. روش تصویب بودجه در قانون اساسی مشخص شده بود, اما با چالش ها و موانع زیادی مواجه شد؛ بنابراین سؤال تحقیق این است که روش ها و چالش های تصویب بودجه چه بود و این روش ها تا چه اندازه با اصول بودجه ی مدرن و قانون اساسی مطابقت داشت. یافته های تحقیق حاکی از آن است که مجلس نتوانست حتی یک بودجه در طول بیست سال از مشروطه تا انقراض قاجار مطابق با قانون اساسی و اصول بودجه ی مدرن به تصویب برساند. از عوامل مهم تصویب نشدن بودجه می توان به مواردی چون جدیت نداشتن دولت در ارائه ی بودجه, بی ثباتی دولت ها, دخالت عوامل خارجی و تعطیلی مجلس اشاره کرد. با این حال دولت و مجلس با توجه به چالش هایی که با آن مواجه بودند, روش های دیگری برای تصویب بودجه ارائه کردند. مجلس اول در مرحله ی گذار از بودجه نویسی سنتی به نو بود که عملاً همان روش بودجه نویسی سنتی را به صورت ناقص دنبال کرد. دولت در دوره ی مجلس دوم, بودجه ی ناقصی را تهیه کرد که به تصویب مجلس نرسید و در دوره ی مجلس سوم, دولت نتوانست بودجه ای را به مجلس ارائه دهد. در دوره ی چهارم و پنجم, مجلس با دولت همراهی بیشتری نشان داد و مجلس با روش های چهاردیواری و یک دوازدهم, بودجه ها را به تصویب رساند. روش تهیه و گردآوری تحقیق, اسنادی و کتابخانه ای است و با رویکرد توصیفی تحلیلی چالش ها و روش های متغیر تصویب بودجه را بررسی می کند.