عنوان فارسی: بررسی قاعده لطف از دیدگاه سیدمرتضی (عنوان عربی: دراسة قاعدة اللطف من وجهة نظر السیدالمرتضی)

چکیده فارسی:قاعده لطف یکی از قواعد کلامی است که مورد توجه متکلمان مسلمان واقع شده است و آنان در حل و فصل برخی از مسائل کلامی از این قاعده سود جسته اند. در حوزه مطالعات کلامی در میان متکلمان شیعی, می توان دو رهیافت از این قاعده را مشاهده کرد. برخی از متکلمان قلمرو آن را در امر تکوین و تشریع دانسته و از آن در تثبیت و تبیین مسائل مهم کلامی مانند, ضرورت بعثت, وجوب تکلیف ابتدائی, ضرورت عصمت در نبی و امام (ع), ضرورت امامت, توجیه آلام... استفاده نمودند. بعضی دیگر, این قاعده را از منظر خاص مورد توجه قرار داده و آن را از متعلقات تکلیف دانسته اند. این پژوهش ابتداء به رویکردهای متکلمان شیعی درباره قاعده می پردازد و به دنبال آن, این مساله در اندیشه های کلامی سیدمرتضی از متکلمین سده چهارم و پنجم هجری قمری مورد بحث و بررسی قرار می گیرد. در این پژوهش معلوم شده است, لطف در منظر سیدمرتضی, یک نوع امداد و مداخله الهی در حوزه تکلیف است که به قصد تشویق به اطاعت و دوری از معصیت صورت می گیرد که این عنایت الهی از یک سو با اصل آزادی انسان منافات نداشته و از سوی دیگر از جنس افعال تکوینی است که بعد از ثبوت تکلیف در حق بنده ارزانی می شود. این مهم ترین یافته پژوهش است.
 
چکیده عربی:احد قواعد الکلامیة التی اهتم بها المتکلمون المسلمون هی قاعدة اللطف وقد یستفاد منها فی حل بعض المسائل الکلامیة. یشاهد النهجان من هذه القاعده بین المتکلمین الشیعی. بعض المتکلمین یعتقدون ان اقلیمها یعم عالم التکوین والتشریع ویستخدمونها فی القضایا الهامه مثل, وجوب البعثه, وجوب التکلیف الابتدائی, ضرورة العصمة فی النبی و الامام (ع), وجوب الامام (ع) و, تبریرالآلام.... یرکزون بعض الآخر علی جوانب محددة وجعلها من متعلقات التکلیف فقط. هذه التحقیق توضح أولا النهج المتبع من قبل متکلمین الشیعی عن القاعده وتلیها الفکر الکلامی الذی علیه سیدمرتضی من المتکلمین من القرنین الرابع والخامس الهجری القمری. واهم معطیات هذا البحث هوان اللطف من وجهة نظر سیدمرتضی هو نوع من دخالة الإلهی و امداده فی مجال التکلیف التی تهدف بعثه الی الامتثال وتجنب الخطیئة وان عنایة اللهی من ناحیه لا تتعارض حریه الانسان ومن ناحیه الاخری هی من افعال تکوینی التی یعطی فی حق عباده.