روش لغوی ابن ابی الحدید در شرح نهج البلاغه

از آنجا که نهج البلاغه, متنی ادبی در حد اعلای بلاغت است, و از سویی واژه, بن مایه ادبیات به شمار است, ناگزیر, شارح می بایست, پیش از هر اقدامی, به تفسیر الفاظ غریب و بیان مفردات آن همت ورزد. ابن ابی الحدید نیز به عنوان بزرگترین و مشهورترین شارح این کتاب ارزشمند و ماندگار, به تفسیر واژگان و بیان الفاظ غریب آن توجه ویژه ای مبذول داشته, و اساس شرح خود را بر آن نهاده است. از این رو, در این مقاله, به بررسی روش لغوی شرح ابن ابی الحدید, از میان دو شیوه تقلید و اجتهاد پرداخته شده است. منابع لغوی که شارح, در شرح مفردات بر آن تکیه کرده است, گرچه در آغاز به شیوه تقلید مربوط است, ولی تقلید و نقل صرف را در بر نمی گیرد؛ زیرا در شرح, بیشترین نمود با اجتهاد است. وی مفردات را چونان یک مجتهد منتقد تفسیر کرده است, آرا و نظرات لغوی دیگران را در بوته نقد گذارده, برخی را بر برخی ترجیح می دهد, و در اجتهادش به قرآن و حدیث و صرف و نحو و بلاغت و سیاق و فروق اللغه و دیگر موارد از این دست, استناد می ورزد. همچنین, اثرپذیری وی از مکتب کلامی اش, در شرح واژگان نیز به وضوح دیده می شود.