مورخان معماری ایران و مسئله دوره بندی

موضوع هر مطالعه تاریخی زمانمند و ازاین رو در معرض تغییر است. مورخ برای تبیین تغییرات موضوع از نوعی طبقه بندی زمانی یا «دوره بندی» بهره می گیرد. هریک از مورخانی که تاکنون درباره معماری ایران نوشته اند, بر اساس مفروضاتشان, این معماری را به شکلی دوره بندی کرده اند. هدف این مقاله روشن کردن انواع دوره بندی های به کاررفته در تاریخ نامه های معماری ایران و مبادی و پیامدهای آنها است. بدین منظور از نگاه مورخان به «تغییر» در معماری ایران و علت های آن و همچنین از تاثیری که تلقی آنها درباره چیستی موضوعشان, یعنی «معماری ایران» بر دوره بندی داشته است پرسیدیم و برای آن, با استفاده از روش های متن محور به تاریخ نامه ها مراجعه کردیم و نشان دادیم مورخان تغییر حکومت را مهم ترین عامل تغییر معماری ایران دانسته اند و بنابراین آن را معیار دوره بندی قرار داده اند. همچنین معماری ایران را مظهر فرهنگ و تمدن ایرانی و امری پیوسته تلقی کرده اند. نشان دادیم پیامد این رویکرد در دوره بندی, در کنار امکان هایی که فراهم می سازد, نادیده ماندن برخی برهه های زمانی یا آثار معماری است و به علاوه, اکتفا به دوره بندی رایج تبیین های جایگزینی را که مبتنی بر سایر عوامل موثر بر معماری ایران باشد ناممکن می کند.