جغرافیای تاریخی کاث

کاث, شهری واقع در شرق رود جیحون, قصبه خوارزم و پایتخت باستانی و نخستین مرکز سیاسی, اجتماعی و اقتصادی منطقه خوارزم محسوب می شد. این شهر به همراه جُرجانیه (گُرگانج, اورگنج), ایالت خوارزم را به یکی از کانون های درخشان تمدن اسلامی در شرق جهان اسلام بدل کردند. کاث در قرون اولیه اسلامی شهری مهم محسوب می شد, ولی به تدریج از اهمیت و جایگاه آن کاسته شد و جرجانیه جای کاث را به عنوان کرسی خوارزم گرفت. اینکه عوامل رونق و اهمیت کاث چه بود و چرا اعتبار و نقش را از دست داد مسئله ای است که این مقاله در پی بررسی آن است. روش تحقیق توصیفی تحلیلی, و با تکیه بر منابع کتابخانه ای است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که از دیرباز کاث, به دلیل مرکزیت ولایت خوارزم, شهری معتبر و پر رونق بود. بازارهای آباد و دادوستد وسیع با ترکان نشان رونق تجاری این شهر, و فراوانی عالمان و دانشمندان نشان رونق علمی آن, به ویژه در دوران حکومت خاندان دانش-دوست آل عراق بر این سرزمین, بود. شکوفایی کاث تا سده چهارم هجری نپایید و از این زمان بر اثر طغیان های مکرر رود جیحون و خرابی بخش هایی از کاث, و مهم تر از آن رونق جُرجانیه (به عنوان مرکز جدید خوارزم), کاث از اهمیت و اعتبار افتاد و رو به انحطاط نهاد.