نقش برجسته ها و مجسمه های هند باستان در هنر بودایی

در طی سده ششم پیش از میلاد دو دین بزرگ در هند پدید آمد. آیین بودا و جین, که تاثیر عمیقی بر فرهنگ و هنر هند از سده سوم پیش از میلاد تا سده هفتم میلادی داشت. به بیانی این دو فرقه در سیر مذهب هندوئیسم به ظهور رسیدند که به مساله غامص زندگی هندوان یعنی نجات از قانون کرمه و رهایی از چرخه پیاپی تولد و مرگ (سمسارا), هر یک با نگاهی متفاوت جداگانه پاسخی اندیشیده و به طرق مختلف سعی کرده اند آن معمای مشکل را حل کنند. آیین بودا بیش از جینیزم بر فرهنگ و هنر هند باستان تاثیر می گذارد و باعث به وجود آمدن آثار شگفت انگیزی از نقش برجسته و مجسمه می گردد. برهمنان هندو, بودا را تجلی نهم ویشنو, یکی از خدایان تثلیت هندو (برهما, ویشنو, شیوا) اعلام می کنند, اما شخص بودا مدعی طرح آیینی جدید بود و بوداییان خود را هندو نمی دانند. بودا در هنر بودایی, حتی در انسانی ترین صورت خود بازنمادی از بودا می باشد و هرگز تجلی یکی از سه خدای هندوان نیست. در هنر هند نمادهای بودا به سه دسته کلی تقسیم می شود: -1 نمادهای شمایلی مانند: چرخ دارما, نیلوفر آبی, شیر -2 نمادهای نیمه شمایلی مانند: استوپا, تخت خالی, جای پا -3 نمادهای شمایلی: مجسمه ها و نقش برجسته های بودا. وجه تمایز بودا با جین و دیگر شخصیت ها در هنرهای هند باستان با توجه به آثار باقی مانده در نقش برجسته ها و مجسمه ها این است که همواره شمایل بودا پوششی بر تن دارد و کاملا برهنه تصویر نشده است. موضوع هنر بودایی بیشتر اشاره به زندگی و تعالیم بودا دارد.