اثر تنش سرمازدگی در مراحل مختلف فنولوژیک بر رشد و عملکرد نخود سیاه

به منظور بررسی اثر تنش موقت سرما در مراحل مختلف فنولوژیک بر ویژگی های رویشی و زایشی نخود سیاه (تیپ دسی), تعداد 5 نمونه از اکوتیپ های موجود در کلکسیون طرح حبوبات دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران در مراحل مختلف رشد (شش برگی, ابتدای گلدهی, آغاز غلافبندی و آغاز پرشدن دانه) تحت تنش سرمازدگی قرار گرفتند. تنش سرمازدگی باعث کاهش ارتفاع و افزایش تعداد شاخه در گیاه گردید. اعمال تنش در مراحل مختلف رشد, وزن زیست توده و تعداد غلاف در بوته نخود را نسبت به شاهد (بدون تنش) کاهش داد. تنش سرمازدگی در مراحل رشد زایشی نخود (ابتدای گلدهی و آغاز غلافبندی) اثرات منفی شدیدتری بر روی عملکرد دانه (به ترتیب 1.063 و 1.07 گرم در بوته) و اجزای عملکرد نسبت به مرحله ابتدایی رشد (1.194 گرم در بوته) داشت. واکنش اکوتیپ های مختلف نخود نسبت به تنش در مراحل مختلف رشد متناسب با ویژگی های ژنتیکی آنها و شرایط آب و هوایی محل جمع آوری با یکدیگر متفاوت بود. اکوتیپ 4269 با تولید زیست توده هوایی بیشتر (5.77 گرم در بوته) و به تبع آن تامین مواد فتوسنتزی زیادتر توانست با تولید دانه های ریزتر و با دارا بودن ویژگی هایی مانند تولید بیشتر بذر در غلاف (0.79) و بذر در بوته (16.46), نسبت به سایر اکوتیپ های مورد بررسی مقدار دانه بیشتری در بوته در شرایط تنش سرمازدگی تولید نماید. مرحله R2 (آغاز غلافبندی) حساسترین مرحله رشد گیاه نسبت به تنش سرماست و تنش در مرحله R3 (مرحله پرشدن دانه) که اواخر دوره رشد گیاه است تاثیر معنی داری بر عملکرد دانه در بوته نداشت. با توجه به واکنش اکوتیپ 4269 نسبت به تنش سرمازدگی می توان از این اکوتیپ در کشت زمستانه استفاده کرد. در مورد اکوتیپ های حساس باید تاریخ کاشت را طوری تنظیم کرد که گیاه در مرحله گلدهی و غلافبندی با سرمای دیررس بهاره مواجه نگردد.