بازشناسی فرم معماری کاخ هشت بهشت تبریز جایگاه آن در روند شکل گیری نمونه های ایران و سرزمین های همجوار، طی قرون نهم و دهم قمری

پیرامون مطالعات تاریخ معماری اسلامی, تحلیل فضایی و گونه شناسی کاربری های غیر مذهبی از جمله «کاخ», شامل فضایی به جهت ترفیع زیاده خواهی های شاهانه, به دلیل ماهیت آن, با ابهاماتی مواجه بوده است. نتایج به دست آمده از نوآوری های معماری ایرانی, ابداع کاخی با طرح «هشت بهشت» را مربوط به دوران صفویه دانسته اند, در حالی که بر اساس متون تاریخی, نخستین گونه از سبک مزبور, ضمن شکل گیری ترکمانان در تبریز, به سایر نقاط ایران و مرزهای همجوار سرایت کرده است. این تحقیق بر آن است تا به روش تحلیل محتوایی متون به تبیین فرم کاخ هشت بهشت تبریز و تاثیرپذیری کاخ های ایرانی و غیر ایرانی از آن بپردازد. پیرو نتایج به دست آمده, شکل گیری طرح هشت بهشت تبریز, با کوچ اجباری هنرمندان و معماران شمال غرب ایران توسط تیمور به آسیای مرکزی و تجربه چادرنشینی اقوام مزبور مرتبط بوده است, به گونه ای که با انتقال پایتخت ترکمانان به تبریز, گونه هشت بهشت ابداع و طی دوره صفویه, نمونه های قزوین و اصفهان را تاثیرگذاشته است. به نظر می رسد, موقعیت جغرافیایی آذربایجان و تنش های سیاسی مداوم با دولت عثمانی در انتشار فرم معماری هشت بهشت و بازتاب آن در چینیلی کوشک موثر بوده است, همچنین, حضور نمایندگان هند در ایران و روابط حسنه آنان بادولت صفویه, ناقل فرم هشت بهشت در شبه قاره هند بوده است.