پیوند معماری و تکون رفتار اخلاقیِ اسلامی

گسترش ارزش های اخلاقی با ظرفیت های درونی و بیرونی هنر و معماری می تواند نقطه ای برای آغاز رشد اخلاقیات در انسان باشد. اخلاق با ورود به فضاهای معماری و در صورتی که اخلاق عملی را در درون کاربران فضا تقویت کند, می تواند نقش عنصری معنایی را در ایجاد فضایی معناگرا داشته باشد. این معنا (= اخلاق) برای ملموس شدن و تجلی به ساختاری نیاز دارد. هندسه, یعنی کالبد و ساختار فیزیکی در معماری, می تواند این بار مفهومی را در خود جای دهد و پیوندی میان اخلاق و فضای معماری برقرار سازد. پرسش اصلی پژوهش این است که هندسه و اخلاق چگونه پیوند می خورد تا رفتاری اخلاقی در انسان بسازد. روش پژوهش کیفی است. محوریت پژوهش بر چگونگی شکل گیری اخلاق در فعل رفتاری انسان واقع است. نخست به بررسی ماهیت انسان با تحقیق پیرامون شناخت و توصیف رفتار انسان پرداخته شده و مبدأ شکل گیری خصلت ها در انسان مورد مطالعه قرار گرفته و «ساحت های تأثیرپذیر» شناسایی شده است. آنگاه این ساحت ها در شکل گیری اخلاق عملی در «مراحل تکون رفتار اخلاقی» تحلیل شده است. الگوی هندسه ی اخلاق ساز و نیز سازماندهی فضایی-هندسی اخلاق محور با ترتیب: هندسه ی قلب, هندسه ی عقل, هندسه ی حواس پنج گانه, تکرار واحد های هندسه و تکرار الگو, یافته های این پژوهش را تشکیل می دهد. مصداقی فضایی-هندسی از این روند در معماری زورخانه به بحث گذاشته شده است. در نهایتِ بحث, هندسه و موضوع اخلاق در ساختن رفتار اخلاقی, در نقطه ی مشترک تأثیرپذیری سه کارکرد نفس و تأثیرگذاری هندسه بر آنها پیوند می خورد و الگویی معماری برای سازماندهی فضایی-هندسی به وجود می آورد.