«جمشید و خورشید» یا «جام جم» در شعر خواجو و حافظ

در این پژوهش کیفی-کمی, نخست, ژرف ساخت عنصر قدیم اسطوره ی جمشید, یعنی «جم و خورشید» و پیشینه ی عنصر جدید آن موسوم به «جام جم», توصیف و تحلیل و سپس میزان و چگونگی بهره مندی خواجو و حافظ از دو عنصر مذکور بررسی شده است: الف. خواجو افزون بر عنصر قدیم «جم و خورشید» در «گوهرنامه و گل و نوروز», عنصر جدید «جام جم» را در «روضه الانوار, کمال نامه و همای و همایون» به فراخور اهداف برگزیده, حال آن که حافظ در دیوان, «جام جم» را با بسامد چیره اختیار کرده است. ب. خواجو گرچه هر دو عنصر قدیم و جدید اسطوره ی جم را در منظومه های خویش آورده است, میانگین بسامدی آثار خواجو مبیّن چیرگی «جام جم» است. ج. معادل سازی های «جم و خورشید» در «گل و نوروز و گوهرنامه», نشان دهنده ی ارتباط و یگانگی «جم و خورشید» در این منظومه هاست. د. اگر «ایزد خورشید: مِهر»؛ در این معادله ها, جای گزین واژه ی «خورشید» گردد, معادله ی تازه «جم و مِهر» پدید می آید و این موضوع, به احتمال, مؤید بهره برداری مِهرپرستانه ی نیاکان ما از عناصر قدیم اسطوره ی جم به فراخور موضوع و ویژگی انعطاف پذیرانه و انطباق پذیرانه ی ذاتی اساطیر است.