مفهوم خلوت و چگونگی تحقق آن در زیست-جهان خانه ایرانی مطالعه تطبیقی آن در خانه ایرانی ماقبل مدرن و خانه مدرن ایرانی

خلوت به معنای فرآیندی که طی آن انسان به تنظیم حوزه رابطه خود با دیگران و تجربه خویشت ننگری نائل می شود بیش از هر مکان دیگری در «خانه» مجال بروز می یابد. این مقوله و تحقق پذیری آن در زیست-جهان خانه در این مقاله مورد بررسی و چالش قرار می گیرد.این پرسش مطرح است که آیا شناسایی و ترسیم مدل های متعدد از نیاز انسان به خلوت, به تامین همه جانبه آن در محیط خانه ایرانی - به خصوص در دوره معاصر - منتهی شده است؟هدف تحقیق ارزیابی نحوه و میزان تامین خلوت در خانه پیشامدرن و مدرن ایرانی برای بازشناسی الگوی تحقق آن در هر یک از این خانه هاست. این تحقیق با رویکردی کیفی و بر اساس روش تفسیری- تاریخی, تحقق طیف خلوت را در دو گروه خانه های پیشامدرن و مدرن ایرانی مورد ارزیابی قرار داده است. فرضیه محوری این تحقیق آن است که عدم توجه به ماهیت طیف گونه خلوت در طراحی فضاهای زیستی و به خصوص «خانه», سبب شده است تا در بسیاری از موارد این فضاها با عطف به تنها یک وجه از این مفهوم سامان یابند. «خلوت فردی» و «خلوت جمعی» در دو سوی طیف خلوت و دو وجه هم تراز از یک ماهی تاند و ضروری است توامان برای تحقق خلوت بهینه مورد توجه قرار گیرند. اولوی تبخشی به هر یک از این سطوح یا نادیده گرفتن هر کدام, می تواند به آسیب های روانی یا اجتماعی بیانجامد و فضای خانه را به محیطی ناکارآمد در تامین نیازهای ساکنان تبدیل کند. بر اساس نتایج حاصله, در بسیاری از موارد برخورد تک بعدی و یک جانبه با ماهیت طیف گونه خلوت در هر یک از این دو گروه خانه ها, به حذف بخشی از قلمروها منجر شده است. همین امر سبب شده است تا هویت فردی و هویت جمعی ساکنان خانه, هر کدام در یک گروه از این خانه ها مجال بیشتری برای بروز بیابند, لذا جهت تامین همه جانبه نیازها و ایجاد تعادل میان این دو, توجه همه جانبه به طیف خلوت و اهتمام به تحقق همه وجوه آن, می تواند به عنوان رویکرد فراگیر مورد توجه قرار گیرد.