مطالعه انتقادی دیدگاه نصر حامد ابو زید در باب ماهیت وحی

نصر حامد ابو زید, متفکر مصری, در کتاب های که در زمان اقامتش در مصر نوشت, کوشید با اتکا به نظریه خیال در صوفیه, تبیینی طبیعی و غیرمتافیزیکی از وحی ارائه کند؛ چه آن که او از تبیین های فراطبیعی نسبت به امور دینی پرهیز داشت. بدین منظور, او از مقایسه نبوت و کهانت بهره برد, تا آن را از جهت فرهنگی مقبول و آشنا معرفی نماید. چنین نگرشی به ماهیت وحی, با اشکالاتی مواجه است. نخست آن که از جهت فرهنگی, بررسی ابو زید در مورد کهانت و شیوع فرهنگی آن کافی نیست, و به همان اندازه در تبیین نیز دچار دشواری است. دوم آن که خرافه های فرهنگی, مانند کهانت, نمی تواند توجیه مناسبی برای وحی ارائه کند. و دست آخر این که مدعای او, با شواهد درون دینی یعنی آیاتی از قرآن سازگار نیست.از سوی دیگر, تبیین ماهوی او نیز مقصود او را بیان نمی کند و مساله خیال و رویا فرافکنی مساله تبیین است. همچنین اگر تقریری حداکثری از نظر صوفیه صورت گیرد, با وحی زبانی – که دیدگاهی رایج است- سازگار نخواهد بود؛ چنان که با مبانی معرفت شناختی ابو زید نیز سازگاری ندارد؛ زیرا معرفت شناسی صوفیه چیزی جز وجودشناسی ایشان نیست, و در روش های پدیدار محور نمی توان چنین تبیینی را پذیرفت.