حاشیه نویسی در معماری: رویکردی نظام مند در راستای تحرک بخشی و توسعه ی پایه های نظری، پژوهشی و انتقادی معماری

حاشیه به معنای کناره و شرحی است که بر متن می نویسند و برای توضیح مطالب مشکل یا مبهم, نقد یا رد اشکالات و در توصیف عمومی در راستای تعامل با متن صورت می گیرد. حاشیه نویسی به خصوص از دوران اسلامی رواج یافته و به صورت یکی از سنت های حوزه ی علوم اسلامی در راستای ترویج و پویایی علوم اسلامی به ویژه در دوره هایی که کمتر اندیشه ی تازه ای برای طرح وجود داشت تداوم یافته است. سؤال این تحقیق به این صورت است: آیا حاشیه نویسی می تواند به ساحت معماری انتقال یابد و در راستای تحرک بخشی به مباحث نظری به کار گرفته شود؟ بر این اساس هدف از این تحقیق سعی در بررسی ابعاد باززنده سازی این راهکار سنتی در دوره ی معاصر به صورت روشی دموکراتیک در بیان و ترویج نظریات و تأثیر آن در بسط مفاهیم علوم و به طور مشخص مباحث نظری معماری است. تحقیق حاضر با رویکردی توصیفی تحلیلی و تاریخی تفسیری, در چهار بخش اصلی مباحث خود را ارائه می دهد. نخست, طرح مسئله در زمینه ی لزوم تحرک بخشی مباحث نظری معماری صورت می گیرد. در بخش دوم, ضمن ارائه ی معانی لغوی و اصطلاحات مربوط به حاشیه, تاریخچه ی مختصری از حاشیه نویسی ارائه می شود. در بخش سوم, ابعاد و کاربرد حاشیه نویسی در مباحث نظری معماری طرح می شود. در بخش نهایی, تبیین مفاهیم و روش های کاربردی حاشیه نویسی در معماری پیشنهاد می شود و درباره ی روش های محتوایی و صوری حاشیه نویسی عناوینی ارائه می شود. از نتایج این پژوهش چارچوب پیشنهادی برای تفکر هدفمند و دستیابی به الگوهایی برای تقرب به تحقیق در معماری و کاوش فعال ادبیات موضوع است. این نتایج نشان می دهد که حاشیه نویسی به واسطه ی فرایندهای تحرک بخشی خود به پویا سازی جریان های فکری درون زا در معماری کمک می کند. این رویکرد با با بهره گیری از امکانات و رسانه های نوین, تأثیر بسزایی در زندگی دائمی متون معماری و زایش مداوم آن ها خواهد داشت.