بررسی نقشمایه نمادین پرنده در فرش های صفویه و قاجار از نظر شکل و محتوا

نقوش به کار رفته در فرش های ایران, سرشار از مفاهیم و معانی نمادینی است که در بستر زمان, از اساطیر, فرهنگ ها, اعتقادات و اندیشه های ایرانیان نشات گرفته است. از جمله نقوش نمادین و مکرر در فرش ها, نقشمایه پرنده است. پرنده چه به صورت یک نقشمایه عام و چه به شکل خاص, همچون طاووس, سیمرغ, هدهد و طوطی در بسیاری از فرش های صفویه و قاجار, به عنوان دو دوره مهم و بزرگ در تاریخ این هنر, حضور یافته است.این مقاله می کوشد, مفاهیم نمادین پرنده را در فرهنگ و ادبیات ایران شناسایی نموده و به نحوه حضور این نقشمایه در فرش ها بپردازد. در این مسیر, پاسخ به سوالات زیر مدنظر بوده است:پرنده در فرهنگ و ادبیات ایران حاوی چه مفاهیم نمادینی است؟شکل و موقعیت نقوش پرندگان در فرش های صفویه و قاجار چگونه است؟پرنده در معنای کلی آن, نمادی از رهایی و آزادی است و انعکاس آن در طرح فرش که غالبا گلزار و بوستانی زیبا را در دیده مخاطب می نشاند, جلوه و آیتی الهی و تمثیلی از بهشت است. با این حال, هر یک از پرندگان با توجه به پشتوانه غنی فرهنگی, آبستن معانی نمادین بسیاری هستند که در این نوشتار بدان ها اشاره می شود. نکته مهم در شکل این نقوش این است که پرندگان فرش های قاجار نسبت به دوره صفویه, طبیعی تر و با جزییات بیشتری ترسیم شده اند. انجام تحقیق و ارایه مطالب به روش توصیفی بوده و روش گردآوری مطالب و تصاویر, کتابخانه ای و میدانی می باشد.