مستزادهای نیما و آزمایش حذف قافیه

قالب مستزاد در شعر کهن فارسی مهم ترین پیشینه برای شعر نیمایی قلمداد شده است. با انتشار شعرهای منتشرنشده نیما یوشیج در سال های اخیر, بخش مهمی از آزمایش های او در این قالب آشکار گشته است. نیما مستزادهای خود را غالبا در قالب مثنوی ساخته است که سابقه چندانی در سنت مستزادسازی شعر فارسی ندارد. مثنوی های مستزاد نیما با شکل های مبتکرانه ای که گاه در ترتیب ابیات و مصراع های افزوده و نیز الگوی قافیه دارد, در تاریخ تحول قالب مستزاد سزاوار توجه بسیار است. به نظرمی رسد هیچ شاعری به اندازه نیما در قالب مثنوی مستزاد ندارد و شکل های آزموده او در این قالب گاه بی سابقه است. نیما در مستزادهای خود با حذف کردن قافیه, مجالی دیگر برای آزمایش نظریه خود درباره این عنصر موسیقایی شعر یافته است. این آزمایش در کنار تجربه های مشابه او در سایر قالب های سنتی زمینه مناسبی برای قالب ابداعی او فراهم کرده است که در آن سطرها و بیت ها ضرورتا به قافیه ختم نمی شود. بااین حال, برخی مستزادهای نیما به دلیل نوآوری های او در این قالب, ظاهرا مصداق مستزاد شمرده نشده است؛ تاآنجاکه برخی مصححان شعرهای او, بعضی از مستزادهای او را بدون سطربندی مناسب این قالب منتشر کرده اند؛ ازاین رو بخشی از کارنامه مستزادسازی نیما بر مخاطبان شعرش و حتی برخی پژوهشگران شعر معاصر پوشیده مانده است.