بررسی تجلی حکمت صدرایی در معماری اصفهان عصر صفوی (پل خواجو، ترجمان اسفار اربعه ملاصدرا)

پل های تاریخی ایران, همچون دیگر مصنوعات جوامع سنتی, علاوه بر کارکردی که دارند, مکانی برای تبلور و انتقال مفاهیم نهفته در جهان بینی پدیدآورندگان آن به شمار می آیند. هنر ایران ساحت ظاهر عناصر متعالی نهفته در باور اسلامی – ایرانی را شکل داده و صورتی زمینی برای درک آن آفریده است. همچنین به واسطه آن که همه عالم را محضر الهی می شمارد, این تجلی عالم کون و مثال به بناهای مذهبی محدود نشده و از منظر هنرمند ایرانی, تمام جهان, تجلی گاه جلوه حق است. مقاله حاضر با اتکا به نظر اندیشمندان درباره کیفیات معماری ایران در عصر صفوی که شهر اصفهان را به عنوان مدینه ای تمثیلی از فلسفه اسلامی – ایرانی قلمداد نموده اند, سعی بر آن دارد تا از پل خواجوی اصفهان, تاویلی برگرفته از اندیشه صدرایی ارایه دهد تا بدینوسیله بازتاب اندیشه «جهان هستی به مثابه پل» را در نمادپردازی معمارانه این پل آشکار نماید. این پژوهش نشانگر آن است که در پل خواجو, به عنوان نقطه اوج پیوند این عنصر کارکردی و اندیشه ایرانی – اسلامی, مفاهیم پل در جایگاه نمادی از جهان گذرا, صراط مستقیم, راهی به بهشت و محل آزمون, با اندیشه صدرایی پیرامون طی طریق به سوی حق در قالب اسفار اربعه پیوند خورده است. چنین چیزی را می توان در همنشینی میان مراتب اسفار و سازمان معمارانه پل برسنجید.