بررسی تطبیقی اصطلاحات عاشقانه در غزلیات حافظ شیرازی (بر اساس رساله «رَشفُ الاَلحاظ فِی کَشفُ الاَلفاظ» الفتی تبریزی)

شرف الدین حسین بن اُلفتیِ تبریزی, از بزرگان اهل علم و قلم بود, که در قرن 8-7 هجری قمری می-زیسته است. او رساله «رَشفُ الاَلحاظ فِی کَشفُ الاَلفاظ» را در توضیح 300 اصطلاح عرفانی نگاشت. از آنجایی که الفتی تبریزی بین سال های 730 تا 761ق در بلاد عربی می زیسته است, و حافظ شیرازی در همین عصر می زیست, می توان احتمال داد که از شهرت حافظ در ایران و بیرون از مرزها اطّلاع داشته است, و شاید حافظ نیز از الفتی تبریزی نامی شنیده باشد. با این حال هم زمانیِ هردو بسیار اهمّیت دارد. پژوهش حاضر به تطبیق و بررسی 100 اصطلاح موجود در این رساله به عنوانِ نمونه با غزلیات حافظ شیرازی, شاعر و دانشمندِ اسلامیِ معاصر با الفتیِ تبریزی خواهد پرداخت. براساس دستاورد پژوهش کاربرد این اصطلاحات, با این وسعت معنا, در قالبِ غزل امکان پذیر خواهد بود. اگرچه حافظ از این اصطلاحات در قالب هایی چون: رباعی, قطعه, قصیده و مثنوی, و حتّی مادّه تاریخ ها نیز بهره گرفته است, امّا قابلیت «معنا پذیری» و «وسعتِ معنا(عرفانی و عاشقانه)» در قالبِ غزل امکان پذیر است, و حافظ از روی هدفِ خاص به انتخاب این کلمات, و قراردادنِ هدفمندِ آنها در این قالبِ شعری دست یازیده است. از مجموع 100 اصطلاح برگزیده, فقط 19 اصطلاح در دیوان حافظ نبود.