نمایشی از آن دیگری: بررسی مردسالاری و زن ستیزی با خوانشی فمنیستی در سه نمایش نامه بهرام بیضایی

مردسالاری از مفاهیم کلیدی گرایش های فمنیستی به شمار می آید. فمینیست ها معتقدند که درجامعة مردسالار, مردها قدرت و حاکمیتی برتر نسبت به زن ها دارند. آن ها علت فرودستی زنان را در جامعه مردسالار, دسترسی بیشتر مردان به مزایای ساختارهای قدرت, تقسیم نابرابر امتیازات اجتماعی و روابط نادرست مرد و زن می دانند. مسألة مردسالاری در متون ادبی بازتاب چشم گیری دارد. آثار زیادی به ویژه در حوزة نمایش نامه نویسی با این رویکرد خلق شده اند. نخستین اعتراض و نقدها به این نابرابری را, زنان وارد حوزة ادبیات کردند؛ اما همراه آن ها نویسندگان مردی هم به این جنبش پیوستند و از این نابرابری سخن گفتند. در ایران و در حوزة ادبیات نمایشی, بهرام بیضایی از جمله این نویسندگان است و اغلب نمایش نامه-های او با محوریت نقش زن نوشته شده است. هدف این مقاله, تبیین موقعیت زن در اندیشه و بستر مردسالاری, در دنیای نمایش نامه های اوست. بدین منظور نمایش نامه های پرده خانه, ندبه و مرگ یزدگرد بیضایی انتخاب و به شیوة توصیفی-تحلیلی بررسی شده است. این بررسی نشان می دهد که بیضایی, نشانه ها و مؤلفه های مردسالاری و عوامل مؤثر بر پیدایی و گسترش آن را در آثار یاد شده ترسیم می کند. مقالة حاضر عناصر این یافته ها را بازیابی و تحلیل کرده است.