عوامل کالبدی موثر بر ادراک تراکم در محیط های مسکونی، نمونه موردی: محلات مسکونی شهر مشهد

در سال های اخیر, در اغلب کشورهای توسعه یافته, توسعه متراکم به عنوان راهبردی برای دستیابی به پایداری اجتماعی موردتوجه دست اندرکاران قرار گرفته است.این در حالی است که در کشورهای درحال توسعه, مناطق متراکم شهری عمدتا حاصل نگرش اقتصادی به محیط های مسکونی بوده و با هدف اسکان جمعیت بیشتری در یک مکان به وجود آمده اند. هرچند تراکم به عنوان معیاری کمی بر میزان فشردگی واحدهای مسکونی و جمعیت ساکن در آن ها دلالت می کند, در عمل, شرایط زندگی ساکنان, ازجمله شرایط زندگی اجتماعی, امنیت در فضاهای مشترک و همچنین شیوه ادراک محیط را تحت تاثیر قرار می دهد. ازاین رو علاوه بر کمیت, توجه به تاثیرات ذهنی و وجوه دیگر تراکم, از اهمیت بسیاری برخوردار است. ساکنان میزان تراکم موجود در محیط را نه بر مبنای تراکم های عددی آن محیط, بلکه بر اساس قضاوت ذهنی ادراک می کنند. این ادراک و قضاوت ذهنی, به نشانه ها و عواملی وابسته است که عوامل کالبدی از مهم ترین آن ها به حساب می آیند. با شناخت این نشانه ها و اولویت بندی و طراحی در جهت کاهش آثار منفی آن ها, می توان از تاثیرات منفی تراکم های مسکونی بالا کاست. این تحقیق با هدف توسعه دانش طراحی در خصوص شیوه انتظام واحدهای مسکونی, بعد کمی کیفی تراکم را موردتوجه قرار داده و ازطریق مطالعات کتابخانه ای, مصاحبه با صاحب نظران, تنظیم پرسش نامه و پیمایش در سه محدوده مشابه به لحاظ پایگاه اجتماعی اقتصادی ساکنان, تراکم مسکونی و تراکم جمعیتی در شهر مشهد, به مطالعه مهم ترین عوامل کالبدی موثر بر ادراک تراکم می پردازد. از تحلیل داده های حاصل از 110 پرسشنامه تکمیل شده, با استفاده از تحلیل عامل اکتشافی, هشت عامل استخراج گردید که فاصله و ارتفاع ساختمان ها, دید از درون واحدهای مسکونی و اشراف, از مهم ترین آن ها به حساب می آیند. نتایج نشان می دهد ادراک تراکم در محیط های مسکونی وابسته بهپیکره بندی توده و فضا, انتخاب گونه مسکن و شیوه انتظام اجزا و فضاهای باز مشترک در مجموعه هاست.