مدل سازی سهم مولفه های موثر بر انتقال بار آلودگی فسفات در کاربری های کشاورزی، جنگل و مرتع با استفاده از مدل SWAT (مطالعه موردی: حوضه آبخیز تجن)

ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﮐﯿﻔﯽ آب از ﻣﺆﻟﻔﻪ ﻫﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺿﺮورت ﻟﺤﺎظ آن در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰی ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﮐﺎﻣﻼ اﺣﺴﺎس ﺷﺪه اﺳﺖ. آلودگی های غیرنقطه ای سهم مهمی در تغذیه گرایی آب های شیرین دارد. از دلایل اساسی این موضوع وجود مواد مغذی به ویژه نیتروژن و فسفر در غلظت های بالا در منابع آب است. درک ارتباط آلودگی فسفات با انواع کاربری اراضی و بررسی تاثیر مولفه های موثر بر انتقال اولویتی به منظور ارزیابی کیفیت آب های سطحی است. بنابراین, در این مطالعه از ابزار ارزیابی آب و خاک (SWAT) برای شبیه سازی فسفات در حوضه آبخیز تجن استفاده شده است. نتایج مدل واسنجی شده نشان داد بار سالانه فسفات از سال 2001 تا 2013 از حدود 29000 تا 102900 کیلوگرم در خروجی حوضه متفاوت است. کاربری جنگل, کشاورزی و مرتع به ترتیب 54, 19 و24 درصد از مساحت منطقه و 24, 24 و 44.8 درصد از بار آلودگی فسفات را تولید می کند. در میان کشت های کشاورزی, گندم زار آلودگی کمتری تولید می کند. نتایج بررسی مولفه های موثر بر انتقال فسفات نشان داد در همه کاربری ها به جز کاربری مرتع, سازوکار اصلی انتقال فسفات از طریق رسوبات است. بنابراین, نتایج حاصل از این مطالعه راهنمای خوبی برای حفاظت حوضه آبخیز تجن در برابر تخریب بیشتر و ترویج توسعه پایدار است.