نقش طرح واره های ذهنی در تولید فضا (نقد سه گانه ی فضایی لوفور از منظر مکتب ویگوتسکیایی شناخت)

نظریه ی تولید فضای لوفور از اثرگذارترین نظریه ها بر مطالعات فضایی بوده که به رابطه ی میان ذهنیت ساکنان شهر و فضای شهری توجه دارد. با این وجود, سه گانه ی عمل فضایی, بازنمایی های فضا و فضاهای بازنمودی یا تمثیلی که در آن نظریه طرح شده است, از آن جهت که چگونه دلالت های نشانه شناختی در فضا, به ایجاد معانی در ذهن می انجامد مساله ساز بوده, و از منظر علم روان شناسی شناختی دقیق نیست. هدف از این مقاله, نقد سه گانه ی لوفور و توضیح فرایند اندیشه و بازنمایی واقعیت در ذهن با بهره گیری از مکتب ویگوتسکی در روان شناسی شناختی و به کارگیری مدل طرح واره ی ذهنی است. با نقد نظریه ی لوفور و نشان دادن کژی های آن, نهایتا با به کارگیری مدل طرح واره های ذهنی به این پرسش پاسخ داده می شود که فضای شهری در رابطه با آگاهی و ذهنیت ساکنانش چگونه تولید می شود؟ روش شناسی این مقاله برپایه ی دو رویکرد روش شناختی کلان نگاشته شده است: رویکرد سیستمی در شناخت شناسی, و ساختمند گرایی هستی شناختی؛ با تاکید بر این موضوع که پدیده های اجتماعی و فضایی را باید در روند تکامل, تکوین و زوال شان در طول تاریخ بررسی کرد؛ که همان روش دیالکتیک است. نتیجه ی حاصل از یافته ها و بحث نشان می دهد که دلالت های نشانه شناختی در فضای زیسته نه به صورت شاعرانه ای که در بیان لوفور نهفته است, بلکه از طریق نقشی که مفاهیم و روابط میان آن ها در قالب طرح واره ها در روان انسان دارند برقرار می شوند. همچنین شناخت شکل گیری و دگرگونی فضا مستلزم مطالعه ی طرح واره های انسان قصدمند کنشگر اجتماعا رشد کرده ای است که آگاهی اش به وساطت سیستم های نشانه شناختی و ابزارها شکل گرفته و البته در گذر زمان تغییر می پذیرد. از آن جا که آگاهی هر فرد متاثر از گروه اجتماعی است که فرد عضوی از آن است, در مطالعات فضاهای شهری, باید طرح واره های ذهنی گروه های اجتماعی را درباره ی فضایی معین مطالعه کرد.