وحدت از دیدگاه دوانی

بی شک دوانی یکی از برجسته ترین شخصیتهایی است که در دوره پس از حمله مغول به ایران (که سبب انحطاط در فکر و فرهنگ ایران شد) و نیز فاصله مکتب اشراق تا شکل گیری مکتب متعالیه (از سوی صدرالمتالهین) پا به عرصه هستی نهاد. اهمیت دوانی نه تنها بدلیل تالیفات فراوانش است بلکه آنچه سبب امتیاز و برجستگی این شخصیت شده است این است که از نوعی استقلال در تفکر و نوآوری بهره مند است. دوانی علاوه بر آنکه به شارح شیخ اشراق معروف است, بر آثار ابن سینا تسلط کامل داشته و در بسیاری موارد برای تبیین بیانش از سخنان ابن سینا مدد می گیرد و نکته دیگر که در این تحقیق بدان می پردازیم اثر پذیریش از آثار عرفانی است. شاید بتوان گفت مهمترین اندیشه دوانی که مورد توجه متاخرین نیز قرار گرفته است, بیان وی از وحدت وجود است (که خود از آن به ذوق تاله یاد می کند) که علاوه بر آنکه سعی کرده سایر اندیشه هایش با آن همسو باشد, از آن برای اثبات موارد دیگر استفاده کرده است. دوانی در بحث وجود و ماهیت, علت و معلول و... بر اساس ذوق تاله سخن می گوید و نیز در اثبات جنبه های دیگر توحید (توحید در وجوب وجود, تولید افعالی و توحید صفاتی) از آن بهره می برد. از اینرو بدنبال بیان وحدت وجود از منظر دوانی, به ارایه بیانش در اقسام دیگر وحدت نیز می پردازیم.