ادراک پیشامفهومی از خداوند: مقایسه دیدگاه کارل رانر و ملاصدرا

موضوع پایان متافیزیک در اندیشه برخی متفکران پسامدرن مثل هیدگر این شائبه را ایجاد می کند که فلسفه های سنتی برای بشر امروز ره آوردی ندارد؛ ولی رانر با اقتباس تومیسم استعلایی از جوزف مارشال و آمیختن آن با وجودشناسی هیدگر, خوانشی جدید از الهیات تومیستی را ارائه و امکان متافیزیک را نشان می دهد. رانر با ارائه تحلیل پدیدارشناسانه از فعالیت انتزاعی ذهن, سه عنصر مقایسه, نفی و استعلا را استخراج و ادعا می کند تمام جهت گیری های معرفتی بشر مسبوق به درک پیشاتاملی و فرامقولی از خداوند است. به نظر رانر, ماحصل یگانگی «علم به وجود عام» و «علم به خدا» انتوتئولوژی است که طبق آن, انسان در هر شناخت خود از جهان مادی, گویی به سوی خدا در حرکت است. ملاصدرا نیز بر پایه نگرش وجودی و اثبات عالم به مثابه تجلی از مواجهه پیشامفهومی انسان با خدا سخن می گوید. این مواجهه بسیط, همگانی و خطاناپذیر است. بر حسب این مواجهه, خدا معروف, نزد هر جاهلی است و نفوس, مجبول بر معرفت حق اند. در فقره انتزاع مفهوم وجود از خدا نیز به سه گام معرفتی در فلسفه صدرا اشاره می شود: امتناع دریافت حصولی خدا, دریافت شهودی از خدا و دلالت برهان به اطلاق مفهوم وجود بر خدا؛ بنابراین, هر گونه معرفت حصولی به خدا ریشه در مواجهه پیشامفهومی با خدا دارد.