بازتاب آیین فراموش شده در خم انداختن (افتادن) در قصه ها و صورخیال ادب فارسی

بن مایه کلان "در کوزه (خم) افتادن (انداختن)" و شکل دگردیسی یافته آن, که در آیین های کهن ایرانی دارد, یکی از تصاویر رایج در اشعار و قصه ها و حتی ضرب المثل های ادب فارسی است, اما به علت فراموش شدن آیین های مربوط به آن, منشا این تصاویر ناشناخته مانده است. در مقاله حاضر بخشی از قصه ها و ضرب المثل ها و صورخیال ادب فارسی را, که حامل این آیین هستند, تحت بررسی قرار داده ایم. حاصل کار نشان می دهد که ادبیات به طور غیرمستقیم, نگهدارنده و حافظ شعائر و آداب و رسوم بی شماری نظیر این آیین است. همچنین گاهی میان آیین و تصویر ادبی همبستگی کامل وجود دارد و گاهی شعائر و آیین ها از نظر صورت یا محتوا, متاثر از نفسانیات شاعر و عوامل خارجی تغییر یافته و دگرگون شده اند.