سیر تحول تبیین های مورخان مسلمان از قرن چهارم تا هشتم هجری

«تبیین» به عنوان مسئله ای مهم از مسائل فلسفه تاریخ, علم تاریخ و نیز تاریخ نگاری با همه انواع, مدل ها و الگوهایی که دارد, عهده دار بیان رابطه منطقی میان رویدادها, تغییرات و تحولات تاریخی از یک سو و چرایی و چگونگی آنها از سوی دیگر است. توجه به روش ها و الگو های تاریخ نگاری مورخان مسلمان می تواند مبادی افکار و ایده های مربوط به تبیین ها در ارتباط با رخداد های تاریخ اسلام را بنمایاند. چنان که توجه به انواع تبیین می تواند سیر تحول تبیین ها در تاریخ نگاری اسلامی را که درسایه رشد و دگرگونی علمی, عقلی, فرهنگی, سیاسی و اجتماعی, توسعه چشمگیری داشته, نشان دهد. در این نوشته با روش تحلیلی تلاش شده است انواع تبیین ها در آثار مورخان برجسته همچون: طبری, مسعودی, مقدسی, مسکویه, ابن کثیر و ابن خلدون از قرن چهارم تا هشتم, مورد توجه قرار گیرد. نتیجه آنکه می توان از تحول تبیین ها از روایی صرف به سوی تبیین عقلی و پی جویی علل و عوامل رخدادها و چرایی ها و چگونگی ها سخن گفت.