گونه شناسی تزیینات قواره بری در فرم خورشیدی درها (مطالعه موردی: درهای بناهای سلطنتی دوره قاجار تهران)

هنر - صنعت قواره بری چوب از جمله هنرهای کاربردی و تزیینی است که شکوه و زیبایی خاصی به بناهای دوره قاجار (1343- 1209 ق) بخشیده است و شاید بتوان آن را یکی از بارزترین تزیینات معماری این دوران به واسطه کاربرد گسترده و تنوع نقوش و طرح های اجراشده در ساخت و زینت بخشیدن به انواع درها, پنجره ها و ارسی ها دانست. در این مقاله قصد داریم تا با رویکرد زیباشناسی بصری, به بررسی ویژگی های هنری خاص, در «خورشیدی» درهای تزیین یافته با هنر قواره بری در چهار مجموعه بنای سلطنتی قاجاری در تهران (کاخ گلستان, کاخ نیاوران, باغ فردوس و عمارت مسعودیه), بپردازیم. روش این پژوهش توصیفی - تحلیلی و گردآوری مطالب به شیوه اسنادی (کتابخانه ای) و بر پایه پژوهشی میدانی (شامل تهیه تصاویر از آثار قواره بری در بناهای مذکور و تجزیه و تحلیل خطی نمونه ها) استوار است. نتایج این مطالعه حاکی از آن است که علاوه بر ساختار کلی بیشتر خورشیدی ها که به به صورت نیم دایره با تقسیم بندی های شعاعی و نقشمایه های هندسی, گیاهی یا تلفیقی است, تناسبات و نقوش خاصی نیز اعم از ساختار بیضی شکل خورشیدی ها با محور تکثیر موازی و نقوش گیاهی پرکار یا ساده نیز وجود دارد که بررسی ویژگی های آن ها می تواند گامی در جهت آشنایی بیشتر با ویژگی های زیبایی شناسی هنر قواره بری دوره قاجار و در نتیجه نزدیک شدن به تعریف سبک خورشیدی سازی دوره مذکور تلقی گردد.