کردارشناسی گرشاسپ در گذار از اسطوره به حماسه و تاریخ

گرشاسپ از روزگار اوستا تا دوران تدوین متون تاریخی کهن و حماسه های ملی ایران, مسیری درازآهنگ را پیموده است. اژدهاکشی و دیواوژنی و دیگر کردارهای این پهلوان اساطیر کهن ایرانی, بخش مهمی از مضامین پهلوانی مندرج در اوستا را تشکیل می دهد, اما با ورود به قلمرو متون ادب پهلوی, بنا به عللی چون پری کامگی و اهانت به آتش, بخشی از فر و فروغ اوستایی خود را از دست داده و در ایران عهد اسلامی نیز در اغلب متون تاریخی و حماسه های ملی - جز گرشاسپ نامه– رنگ باخته است. در این جستار به توضیح و تبیین کردارشناسی گرشاسپ از اسطوره تا حماسه و تاریخ پرداخته و به این نتیجه رسیده ایم که مهم ترین دلایل این رنگ باختگی و حضور کم رنگ گرشاسپ در حماسه های ملی و متون تاریخی این است که در گذار از اسطوره به حماسه در شاهنامه و اغلب متون حماسی به سه شخصیت مستقل (سام, نریمان و گرشاسپ) تبدیل و برخی داستان های رستم جایگزین اساطیر گرشاسپی شده است. بعلاوه سیمای گناهکارانه گرشاسپ (پری کامگی, اهانت به آتش مقدس و خوارداشت آیین مزدیسنا) در برخی متون پهلوی, جهان پهلوانی دربار ضحاک در گرشاسپ نامه و برخی متون تاریخی, و تلاش فردوسی برای جاودانه کردن رستم به عنوان جهان پهلوان و نگهداشت نظم و وحدت داستانی شاهنامه, از دلایل مهم این رنگ باختگی است.