شناخت تحولات ریخت شناختی کلیساهای ارمنی جلفای نو در تعامل با معماری اصفهان

بیان مسئله: کشور امروزی ارمنستان, که بخشی از اورارتوی باستانی است, اولین سرزمینی است که مسیحیت را به طور رسمی پذیرفت, قدیمی ترین کلیساها را ساخت و معابد قدیمی را به کلیسا تبدیل کرد. با کوچ ارامنه و همزمان با برپایی جلفای اصفهان در دوره ی شاه عباس اول, بنای کلیساها با برخورداری از تجربه های کهن و با فرمان عدم تعارض با ابنیه ی پایتخت به شکل دیگری به منصه ی ظهور رسیدند. به نظر می رسد در سابقه ی پژوهش های محققان درباره ی کلیساهای جلفای نو, به معماری و مناسبات فرهنگی بستر جدید توجه کافی نشده است. شناخت روند نزدیک شدن معماری مذهبی ارامنه ی جلفا به معماری اصفهان و بهره گیری از نتایج آن در طرح های مرمت شهری خصوصاً در محله ی جلفا ضرورت این پژوهش است. هدف: پژوهش, با هدف شناخت ساختار کالبدی-فضایی و تحولات ریختی بنای اصلی کلیساهای جلفای نو در تعامل با معماری اصفهان, در جست وجوی پاسخ به این پرسش است که تحولات ریخت شناختی ساختمان اصلی کلیساهای جلفای نو چگونه بوده است؟ کدام گونه مولد و آغازگر پیشرفت طرح های بنای کلیسایی بود؟ در روند تحولات ریختی کلیساها, چگونه معماری ساختمان اصلی کلیساها به معماری اصفهان نزدیک شد؟ روش: پژوهش با روش تفسیری-تاریخی انجام شد و داده ها, با توجه به مدارک و اسناد موجود و برداشت های میدانی, گردآوری شده اند. نتیجه گیری: نتیجه ی پژوهش حاکی از الزام به رعایت گونه ای محدودیت در فرم تبیین شده ی بنای کلیساهای ارمنی است. وجود گونه ی مولد و تأثیرپذیری از تکنیک های معمارانه ی دوره ی شاه عباس اول در سیر تحولات ریختی تأیید می شود. در مقایسه با معماری شاخص اصفهانِ این دوره, تحولات ریخت شناختی ساختمان اصلی کلیساها نشانه ی گرایش به ایرانی شدن سبک معماری دارد. کلیسای گئورگ مقدس اولین بنای کلیسایی با ویژگی های معماری ایرانی است که امکان تحولات کالبدی-فضایی بعدی را فراهم کرد. ساختار کالبدی-فضایی کلیساهای مریم مقدس و بتخهم مقدس با مساجد شیخ لطف الله و جامع عباسی قابل مقایسه است و بخشی از چگونگی تحولات در گونه ی مولد را به خوبی نشان می دهند.