فلسفه پژوهش تربیتی: بررسی بنیادهای فلسفی رویکردهای تبیین، فهم و انتقاد و تحلیل نقش و جایگاه هر یک در پژوهش تربیتی

هدف این پژوهش, بررسی بنیادهای فلسفی سه رویکرد پژوهشی تبیین, فهم و انتقاد و تحلیل نقش و جایگاه هر یک در پژوهش تربیتی است. برای این منظور, از روش پژوهش تحلیل تطبیقی استفاده شد. در پارادایم تبیین, با پذیرش هستی عینی و مستقل جهان از آدمی, پیروی جهان اجتماعی از جهان طبیعی و جدایی واقعیت از ارزش, حقیقت در انطباق با واقعیت سنجیده می شود و از این رو هدف از پژوهش در تربیت, تبیین علی و پیش بینی رفتار آینده بر پایه مطالعه رفتار کنونی قلمداد می شود. در پارادایم فهم با پذیرش تفاوت بنیادی علوم انسانی و طبیعی بر اهمیت دو چندان تفسیر و فهم بویژه در قلمرو تربیت تاکید می شود؛ در فرایند پژوهش تربیتی, معنابخشی به رفتارهای آدمی از سوی پژوهشگری است که خود تفسیرکننده و معنابخش است, صورت می گیرد. این پارادایم به سبب پذیرش جدایی واقعیت از ارزش نقد شده و بر وجود فهم در هر پژوهشی تاکید شده است. از سوی دیگر, آدمی بیش از دلبستگی های فنی و عملی, در جستجوی تغییر جهان برای آزادی و دادگری بیشتر است و روش آن نیز انتقاد است. بر پایه یافته های پژوهش در بررسی چیستی و چرایی پژوهش تربیتی, رویکرد پیوستاری به جای رویکرد پارادایمی, انتخاب و چنین استدلال می شود که هر پژوهش تربیتی متضمن تبیین, فهم و انتقاد است.