مطالعه کیفی دلالت های معنایی معماری هورامان تخت از منظر نشانه شناسی

معنا نیاز بنیادی انسان است و معماری به عنوان یک فرآیند دلالتی, در تلاش است تا با تاکید بر ویژگی های ذهنی انسان علاوه بر کالبد و فرم ظاهری محیط, به تحقق این بعد از نیازهای بنیادی انسان یاری رساند, و در این میان, نشانه شناسی رهیافتی است که نگاهش به فراگرد معناست و به دنبال دلالت های ضمنی و کشف لایه های معنایی پدیده هاست. هورامان مجموعه ای غنی از سکونت گاه های انسانی است که سهم مهمی از ارزش های فرهنگی کشور, از جمله در زمینه معماری را به خود اختصاص می دهد. عدم توجه به ابعاد معنایی در توسعه کالبدی سکونت گاه ها می تواند پیامدهای منفی بسیاری بر جاذبه های معماری این مناطق در جهت جذب گردشگر و نهایتا اجتماع پذیری و حتی سکونت در آنها داشته باشد. از این رو پاسخ به این پرسش که " معانی خاص و دلالت های معنایی شکل گیری معماری هورامان تخت کردستان ایران با توجه به نشانه های متنی و از منظر نشانه شناسی چیست؟", ضروری به نظر می رسد. هدف عمده این بررسی, کشف و تدوین معانی معماری هورامان و نظام معنایی حاصل از نشانه/بازنمون های آن, جهت استفاده در برنامه های آتی بهسازی و نوسازی است. نظام تفسیر و رویکرد پژوهش حاضر نشانه شناسی, و نظام تحلیل آن روش شناسی کیفی است و از روش نظریه زمینه ای برای تجزیه و تحلیل اطلاعات و ارایه نظریه نهایی استفاده شده است. در این راستا, معماری هورامان به مثابه یک متن, در ذیل پنج نظام استقرار, ساخت, فضا و عملکرد, حرکت و دسترسی, و منظر به صورت جزء به جزء مورد بررسی قرار گرفت, در این مرحله محقق با حضور در منطقه مورد پژوهش و انجام مصاحبه های باز و عمیق نسبت به گردآوری اطلاعات اقدام کرده و عناصر و اجزای بازنمونی این نظام ها, تحت 43 مفهوم اولیه شناسایی و کدگذاری باز گردید, در مرحله بعد هر کدام از نشانه/بازنمون ها, در ذیل هر یک از رمزگان های سه گانه اجتماعی, علمی و زیبایی شناسی, در چند سطح معنایی و با استفاده از کدگذاری های محوری و گزینشی, مورد تفسیر و تعیین موضوع قرار گرفت. نهایتا 11 مقوله عمده نظیر: انسجام فضایی, خوانایی, حضورپذیری فضا که نشانگر اجتماع پذیری این معماری است شناسایی و تدوین شد. سپس در مرحله پایانی, با یکپارچه کردن, مقایسه, و تعمق پیرامون مقولات به دست آمده در مراحل قبلی, یک مقوله هسته تحت عنوان "معماری هورامان پدیده ای اجتماع پذیر در جهت ارتقای کیفیت حیات جمعی" به عنوان معنای نمادین معماری هورامان تخت کردستان ایران انتخاب شد.