بررسی و تحلیل رفتارهای ایدئولوژیک قهرمان در مقامات حریری بر اساس مربع ایدئولوژیک ون دایک

مقامات حریری که در خلال سال های 495 تا 504 ه. ق نوشته شده, مرکب از پنجاه مقامه است. موضوع اصلی آن, شرح دریوزگی «ابوزید سروجی» با چرب زبانی و حیله گری است؛ اما مولف درلابه لای متن به موضوعات دیگری مانند: پرهیز از دنیاپرستی و تشویق به نیکوکاری که سویه متضادی با حیله و تملق دارند, توجه داشته و با سحر بیان به عرضه صنایع بدیعی و بازی های لفظی, پرداخته ا ست. این مقاله سعی دارد تا رفتارهای ایدیولوژیک قهرمان (ابوزید سروجی) را بر اساس مربع ایدیولوژیک ون دایک, که در زیر بخش رویکرد تحلیل گفتمان اجتماعی-شناختی قرار دارد, با هدف تبیین ایدیولوژی در دایره گفتمان, به روش مطالعه کتابخانه ای و تحلیل داده ها, جهت رسیدن به پاسخ پرسش های تحقیق و اثبات یا رد فرضیه ها بررسی کند. در این راستا در پنجاه مقامه مورد نظر که جامعه آماری این تحقیق را در بر می گیرد, رفتارهای ایدیولوژیک قهرمان, در ساختاری نظام مند, بر پایه «توصیف ظاهری قهرمان», «ترفندهای بیانی او», «محتوای بیانی», «عمل گفتمانی» و «عملکردهای متضاد», رصد و بررسی شده است و نتایج حاصله این است که قهرمان, بیان گفتمانی اش ساحرانه-با محتوای متناقض اندرز و اغوا-در جهت رسیدن به خواسته (گدایی, افشاگری حاکمان و روشنگری عامه مردم) با تاکید بر صفات مثبت خودی و صفات منفی دیگری است. تجمیع این ویژگی های گفتمانی, رفتارهای قهرمان را در هر مقامه متضاد و دوگانه (نیم خوب, نیم بد) نشان می دهد؛ به گونه ای که گفتمان فقر و گدایی و افشای بی توجهی حاکمان وقت به رفاه عمومی و اصحاب فرهنگ را برای خواننده ترسیم می کند.