تحول رویکرد دیوان دادگستری اروپایی در خصوص حل تزاحم میان اصول اقتصادی و حقوق بشر

با تصویب معاهده لیسبون در سال 2007 میلادی, حقوق بشر به عنوان بخشی از حقوق اساسی اتحادیه اروپا شناخته شد. از این رو تمامی ارکان اتحادیه ازجمله دیوان دادگستری اروپایی, حقوق بشر را در جایگاهی رفیع قرار داد ند. بر اساس معاهده موسس, دیوان به عنوان رکن قضایی اتحادیه, وظیفه حراست از حقوق اساسی این سازمان را بر عهده دارد. با توجه به پیشینه, اهداف و بنیان های اتحادیه, این سازمان با غلبه موضوعات اقتصادی آغاز به فعالیت کرد و حقوق اساسی آن نیز بر اساس همین ماهیت اقتصاد-محور شکل گرفت. در طول دو دهه اخیر, پرونده هایی در دیوان مطرح شده است که در آن ها حقوق بشر با اصول اقتصادی اتحادیه دچار تزاحم بود. در این پرونده ها از یک سو دیوان مکلف به حفظ چارچوب حقوق اساسی اقتصاد-محور اتحادیه بود و از سوی دیگر, خود را متعهد به آرمان دفاع از حقوق بشر می یافت. از این رو دیوان ناچار به برگزیدن یکی از این دو بود. سوال اصلی که این مقاله سعی در ارایه پاسخ به آن دارد این است که دیوان در حل تزاحم میان این دو, چه رویکردی را اتخاذ کرده است؟ از این رو هدف اصلی این نوشتار, تبیین روند ورود دیوان به پرونده های حقوق بشری و رویکرد آن در حل تزاحم یادشده است. دیوان در این پرونده ها با استناد به اصل تناسب, حقوق بشر را به صورت استثنایی موقت بر اصول اقتصادی اتحادیه شناسایی کرده است. دیوان با این شیوه, ضمن حفظ چارچوب حقوق اساسی اتحادیه و تفوق اصول اقتصادی, دفاع از حقوق بشر را به بهترین نحو میسر ساخته است. رویکرد دیوان دارای دو نتیجه اساسی است؛ نخست آنکه دیوان حقوق بشر را به صورت مطلق مورد پذیرش قرار نداده و چارچوب اصل تناسب و ضرورت را مجرای این استثنا دانسته است؛ دوم آنکه دیوان اصول اقتصادی را در این موارد نفی نمی کند بلکه صرفا در حدی که کلیت آن ها به خطر نیفتد به صورت موردی و بعضا موقت, موخر بر حقوق بشر قرار می دهد.