تحلیل نقش روش زندگی طبقات اجتماعی در الگوی مسکن؛ نمونه ی موردی: خانه های اواخر دوره ی قاجار و اوایل پهلوی در اردبیل

بیان مسئله: انسان ها بر مبنای شیوه ی زندگی خود, نحوه ی سازماندهی, نوع و ساختار سکونتگاه های خود را شکل می دهند. در یک محیط ثابت وجود اختلاف هایی در سرمایه های اجتماعی, اقتصادی, فرهنگی و نمادین به شکل گیری طبقات اجتماعی مختلف و بالطبع به تفاوت هایی در روش زندگی می انجامد. بر همین اساس جستجو در چگونگی اثرپذیری الگو و ساختار خانه های طبقات اعیان و متوسط شهری اردبیل در اواخر دوره ی قاجار و اوایل دوره ی پهلوی از وضعیت طبقه ی اجتماعی ساکنان, از طریق بررسی تمایزها در ترکیب سرمایه ها و روش زندگی, مسئله ی اصلی تحقیق را شکل داده است. هدف: اهمیت و ضرورت تحقیق در توجه به گونه های مختلف مسکن, به ویژه خانه های طبقه ی متوسط, پرتوافکنی بر بخشی از تاریخ معماری شهر اردبیل و توجه به نقش مؤلفه های غیرکالبدی (فرهنگ و جامعه) در معماری مسکونی است. تبیین تأثیر سرمایه های طبقات اعیان و متوسط جامعه در شیوه ی زندگی, و چگونگی اثرپذیری ساختار خانه ها از روش زندگی در نمونه های موردی هدف تحقیق حاضر است. روش تحقیق: روش تحقیق توصیفی-تحلیلی است. پس از تحلیل ابعاد کالبدی-فضایی خانه ها, طی یک بررسی تطبیقی, تأثیر روش زندگی بر ساختار خانه ها براساس نسبت های سرمایه در طبقات اعیان و متوسط مورد بحث قرار گرفته است. اطلاعات مورد نیاز از طریق روش های مطالعات اسنادی, مصاحبه, مشاهده و بررسی های میدانی استخراج شده است. نتیجه گیری: براساس نتایج تحقیق, تفاوت عمده میان طبقات اعیان و متوسط شهر اردبیل در اواخر دوره ی قاجار و اوایل پهلوی که موجب تفاوت های کالبدی و فضایی در خانه ها شده است, متأثر از میزان سرمایه های اقتصادی آنها بوده است. مردم اردبیل در بسیاری از مؤلفه های سرمایه های اجتماعی و فرهنگی دارای اشتراکاتی با یکدیگر بوده اند. در این میان آنچه موجب تمایز طبقات می شده, نوع برخورد متفاوت در قبال این مؤلفه ها بوده است, به نحوی که طبقه ی اعیان اغلب در مواجهه با موضوعاتی چون جایگاه, روابط و هویت اجتماعی, سلیقه, ذائقه و. . . به صورت پرتکلف تر و همراه با القای حس تمایز و تفاخر عمل می کردند. نمود فضایی-کالبدی این موارد را می توان در ورودی, نما, فضای مهمان, فضاهای خدماتی, اثاث خانه, تزئینات و. . . در خانه های طبقه ی اعیان و متوسط مشاهده کرد.