تزیینات کتیبه ای آستانه مقدسه قم

حضرت معصومه (س) فرزند هفتمین امام و پیشوای مسلمانان جهان امام موسی کاظم (ع) است که از شان و جایگاه خاصی نزد شیعیان جهان برخوردار است, اما مقام و جایگاه ایشان نزد شیعیان ایرانی و ارادتمندانی که در جوار مرقد ایشان زندگی می کنند, حکایتی دیگر دارد و گواه آن فوج فوج مشتاقان و مومنانی هستند که از گوشه و کنار ایران هر روزه به زیارت آن حضرت می شتابند. به همین دلیل شهر قم نیز از هنگامی که سلسله صفوی تشیع را مذهب رسمی ایران قرار داد, از نظر زیارتی اهمیت ویژه ای یافت. پادشاهان صفوی برای ابراز ارادت خویش به خاندان نبوت و اهل بیت پیامبر کوشش های فراوانی برای نشان دادن بزرگی و علم ایشان انجام دادند. از این رو بیشترین گسترش و توسعه حرم و توجه به معماری آن, در زمان پادشاهان صفوی صورت گرفته است. در این راستا, یکی از ابزارهایی که از آن در ایجاد فضایی معنوی کمک گرفته شده, کتیبه هایی با درونمایه شیعی است. این کتیبه ها که مضمون آن ها با مشاوره علمای اسلامی تعیین می شد, در برگیرنده آیات قرآنی, احادیث ائمه, نام ها و اسامی امامان و ادعیه و گاه اشعاری در وصف و مدح اهل بیت است. از این میان آن چه بیش از همه تعصب و ارادت هنرمندان و پادشاهان یا حامیان هنری را نشان می دهد, استفاده از نام امامان معصوم, حدیثی از ایشان و یا دعایی درباره ایشان است.بخش مهمی از معماری اسلامی - ایرانی, به ویژه در مجموعه های آرامگاهی بزرگان و به ویژه معصومین که حرم مطهر حضرت معصومه (س) نیز در شمار آنهاست و همواره در دوره های مختلف مورد توجه پادشاهان مسلمان و هنرمندان و معماران شیعه قرار گرفته, استفاده از نمونه های متعددی از کتیبه ها, با موضوعات فوق الذکر است.این مقاله با هدف شناسایی و بررسی کتیبه های حرم مطهر حضرت معصومه (س) تنظیم گردیده است.سوالاتی که در این مقاله پاسخ داده می شود:1- استفاده از کتیبه در معماری مراقد معصومین چه جایگاهی دارد؟2- نمونه های کتیبه ای مرقد مطهر حضرت معصومه (س) کدامند و چه مضامینی را در بر می گیرند؟اهدافی که در این مقاله مدنظر است:1- بررسی مضامین کتیبه های حرم حضرت معصومه (س).2- دستیابی رابطی مضمونی کتیبه ها با شان و جایگاه اهل بیت, به ویژه حضرت معصومه (س).این مقاله با استفاده از اسناد و مدارک مکتوب و به روش توصیفی - تحلیلی تهیه شده است.