تحلیل و بررسی نسخه خطی تفسیر فارسی محمد بن عبدالرزاق دنبلی

نسخه های خطی افزون بر اهمیت, نقش مهمی در تاریخ علم دارند, به همین سبب باید از جنبه های مختلفی بررسی و تحلیل شوند. گام نخست در این راه, معرفی و تصحیح این آثار برای استفاده همه مردم است. محمد بن عبدالرزاق دنبلی از ادیبان و علما و مفسران قرن سیزدهم هجری است. وی تالیفات متعددی دارد که یکی از آنها تفسیر قرآن کریم به زبان فارسی است. نسخه های خطی آثار او در کتابخانه های مختلف کشور موجود است, البته این آثار تاکنون معرفی نشده است. باتوجه به منابعی که از این مفسر یاد کرده اند و هم چنین تحقیق در آثار موجود او, می توان دریافت که وی از مقام علمی و ادبی ویژه ای برخوردار بوده است. این مقاله بر آن است تا با ارائه اسناد موجود از زندگی و آثار این عالم, نسخه خطی کتاب تفسیر فارسی او را ازنظر محتوایی و سبکی و روش تفسیر معرفی و بررسی کند. وی تفسیر خود را برای بی نیازکردن خوانندگان از سایر منابع تفسیری به نگارش درآورد. این تفسیر روایی یا ماثور به زبان علمی ساده و روشن نوشته شده است, اما گاهی مولف به آرایه های لفظی و معنوی نیز توجه دارد. کمیت و مقدار این اثر از ویژگی های مهم این تفسیر است. این اثر کمابیش تفسیر یک سوم کل قرآن مجید را در بر گرفته است. نکته مهم آن است که این تفسیر در قرن سیزدهم هجری نوشته شده است, یعنی زمانی که دوره فترت تفسیرها به ویژه تفاسیر فارسی است. ویژگی مهم دیگر این اثر, زبان فارسی و مذهب مولف آن, شیعه دوازده امامی, است. تصحیح این اثر به شناخت جنبه های مختلف زبان و ادبیات فارسی در حوزه متون تفسیری کمک می کند, هم چنین به کامل شدن شناخت سیر تحول و دگرگونی تفسیرهای فارسی قرآن مجید به ویژه در حوزه تفسیر های شیعی یاری می رساند.