درباره ی نوستالژیا و معماری

تجربه ی حضور در مکانهای تداعیکننده ی مفاهیم, معانی, و یا خاطرات دلنشین گذشته میتواند احساسی از جنس دلتنگی شیرین را به دنبال داشته باشد. به دنبال این تجربه, گاه احساس عاطفی تلخ و شیرینی فرد را در بر میگیرد؛ این احساس که به دلیل فقدان امری مطلوب بروز میکند و معمولاً با واژههایی از قبیل «ایکاش» و «افسوس» همراه است, نوستالژیا نامیده میشود. مکانهای دارای این ویژگی میتوانند موجب تعلق خاطر بیشتر انسان به محیط شوند و وجهی از زیبایی معقول را برای کاربران آشکار کنند که کمتر مورد توجه بوده است. احساس تداوم مطلوب گذشته و احساس آشنایی با محیط, به دلیل تداعی عناصر و مفاهیم آشنا, از آثار مطلوب شکلگیری احساس نوستالژیا در معماری هستند. این در حالی است که به اقتضای مدرنیته و تغییرات ناشی از آن, وجه نوستالژیک معماری کمتر مورد توجه و تعمق بوده و میتوان گفت تا حدودی مغفول مانده است. در این پژوهش با بهرهگیری از روش زمینهای کلاسیک, پاسخ به این پرسش واکاوی میشود که وجود کدام ویژگیها و کیفیتها در یک مکان میتواند باعث شکلگیری احساس نوستالژیا شود, به گونهای که بتوان آن معماری را حامل و دربردارنده ی احساس نوستالژیا و به بیان دیگر مبتنی بر احساس نوستالژیا دانست؟ مطابق یافتههای این پژوهش, کیفیتها و ویژگیهایی, مانند جذبه ی عناصر کالبدی گذشته, پایایی, بودن بستری برای خلوت و یا تعاملات اجتماعی مطلوب, بودن در محضر طبیعت, خیالانگیزی, سرزندگی, احساس آشنایی, و روح بیزمان, میتوانند موجب برانگیخته شدن احساس نوستالژیا در افراد شود و جذبهای از جنس دلتنگی شیرین برای آنان ایجاد کنند. از آنجایی که این کیفیتها رابطه ی تنگاتنگی با فاکتورهای فیزیکی مکان دارند, این امید هست که پایهای برای پژوهشهای کاربردیتر باشند و منجر به تهیه ی ابزاری برای طراحان معماری شود تا با آن کیفیت محیط زندگی ارتقا بخشند.