آبخیزداری در ایران: تاریخچه، تکامل و نیازهای آتی

به منظور دستیابی به توسعه پایدار, طرح ریزی یک برنامه مدیریتی صحیح ضروری است. هدف اصلی این پژوهش, بررسی تاریخچه, وضعیت فعلی و نیازهای آتی مدیریت حوزه های آبخیز به عنوان واحدهای اصلی مدیریت سرزمین در ایران است. بدین منظور, ضمن ارایه مفاهیم آبخیز و مدیریت حوضه, ساختار تشکیلاتی, فعالیت ها و رویکرد فعلی آبخیزداری در ایران بررسی شد. همچنین, برای تبیین اهداف پژوهش, نحوه نگرش و انجام مدیریت آبخیز, برای چهار مطالعه موردی در داخل و خارج کشور (دو نمونه داخلی و دو نمونه خارجی) مورد مقایسه قرار گرفت. سیر تاریخی آبخیزداری در ایران بیانگر آن است که نشانه هایی از تغییر رویکرد از یک نگاه مکانیکی سنتی به سمت نگاه مدیریت سیستمی در حال تکوین است. یافته های پژوهش نشان می دهند که برای عملیاتی شدن مدیریت یکپارچه سرزمین در واحدهای مدیریتی تحت عنوان آبخیز, تشکیل شورایی با مضمون شورای عالی آبخیز که سلامت حوضه را با رعایت اصول توسعه پایدار در راس اهداف خود قرار می دهد, ضروری است. همچنین, برای بهبود فرایند مدیریت آبخیزهای ایران, مواردی از جمله تشکیل سازمانی واحد و قدرتمند برای مدیریت آبخیزها, اصلاح ساختار سازمانی فعلی و ایجاد کمیته هایی با مضمون شورای آبخیز, حکمرانی مشارکتی آبخیز و ایفای نقش تمامی ذی نفعان حوضه در سیاست گذاری ها, به کارگیری الگوی واحد و مناسب مدیریت آبخیز, توجه به موضوع مقیاس حوضه و تدوین راه حل های بلندمدت و پایدار برای مقیاس های مختلف زمانی و مکانی, تغییر نگرش نسبت به ماهیت اقدامات آبخیزداری از فنی-مهندسی به مدیریتی پیشنهاد شد.