نوآوری های ادبی و بلاغی در منظومه ی عاشقانه ی «دول رانی و خضرخان» امیرخسرو دهلوی

امیر خسرو دهلوی از عارفان و شاعران مشهور پارسی گوی هندوستان, در نیمه ی دوم قرن هفتم و اوایل قرن هشتم هجری است. او مرید نظام اولیا (متوفی 725 ه. ق) بود و تربیتی که از او یافت, در حوزه ی تصوف به او مقام و مرتبه ویژه ای بخشید. منظومه ی عاشقانه ی « دُوَل رانی و خَضِر خان» در قالب مثنوی و به بحرهزج مثمن مقصور یا محذوف در 4519 بیت سروده شد. موضوع این مثنوی عاشقانه, در حکایت واقعی عشق خضر خان, پسر علاء الدیّن محمّد شاه خلجی با «دیول دی» دختر راجه گجرات است. مقاله ی حاضر با روش توصیفی-تحلیلی به این پرسش اصلی پاسخ می دهد که با وجود تقلیدی بودن منظومه ی غنایی دولرانی و خضرخان از خسرو و شیرین و لیلی و مجنون نظامی گنجوی, برجسته ترین ابداعات و نوآوری های امیرخسرو در این اثر غنایی کدام است؟ براساس دستاورد تحقیق مهم ترین ابداعات امیرخسرو در این منظومه ی عاشقانه, کاربرد استعارات نو و تشبیهات تازه, هنجارشکنی در به کارگیری التزام بی بدیل, ده نامه نویسی عاشقانه و اجرای طرحواره قالب قصیده و غزل در قالب مثنوی دولرانی و خضرخان است.