مرقع سازی و سرانجام آن در دوران قاجار

مرقع, مجموعه ای از آثار ارزشمند نقاشی, خوشنویسی, تذهیب, کاغذبری و هنرهای دیگر وابسته به کتاب است که به سفارش حامی تهیه شده یا به صورت پراکنده در دست سفارش دهنده موجود بوده و در ساختاری آکاردئونی یا همانند کتاب صحافی شده است. حفظ قطعات ارزشمند هنری و جمع آوری الگوهای هنری برای تکرار و کپی برداری در نظام سنتی کارگاه های سلطنتی از اولین کارکردهای مرقع ها است. مرقع همانند تاریخ هنر مصور است که به صورت تصویری به بیان تحولات هنر ایران می پردازد. دیباچه برخی از مرقع ها اولین تاریخ هنرهای مکتوب در ایران است که هنرمندان سازنده مرقع و مراحل ساخت و اهداف مرقع را معرفی می کند. مرقع ها حسن سلیقه سفارش دهندگانشان را نشان می دهند و فضای درون آنها بیانگر الگوهای تصویری رایج و مورد تحسین زمانشان است. مرقع در دوران تیموری متداول شد و در دوران صفوی به اوج رسید. مرقع سازی از ایران به هند و ترکیه عثمانی نیز گسترش یافت و موجب ایجاد مرقع های مستقلی در این دربارها شد. دوره افشار, زند و ابتدای قاجار سفارش مرقع سازی کم شد. و در دوره ناصرالدین شاه رونقی دوباره یافت. مرقع های دوران ناصری بسیار متنوع بودند و با رونق عکاسی جایگاه خود را به آلبوم های عکس سپردند. در انتهای دوره قاجار عکاسی و صنعت چاپ, جایگاه هنرمندان خطاط و نقاش را که در تدارک مرقع, جنگ, گلچین و کتاب ها فعالیت می کردند به چالش کشید و سنت های کهن کتابخانه های سلطنتی و نقاشخانه های درباری با ورود تاثیرات جدید از هنر اروپایی در هنر ایران وارد عرصه دیگری شد.