تحلیل خودگویی ها در شاهنامه فردوسی

عمده مختصات زبان در شاهنامه فردوسی, بر گفت وگو محوری استوار است, در جوار این گفتارها, با خودگویی شخصیت ها نیز مواجه می شویم. نقش خودگویی, برای گفت وگوهای تنهایی به کار می رود و شیوه ای از روایت است که تجربیات عاطفی شخصیت های داستان, در سطوح مختلف ذهن, نشان داده می شود و به جریان سیال ذهن نزدیک است. این مرحله پیش از گفتار, زمزمه درونی است که شخصیت برای تبیین موقعیت ها و ارائه ذهن خویش, از آن بهره می برد. زبان و خودگویی در ادبیات, دو نظام نشانگی است و سعی دارد محتویات ذهن شخصیت را به تصویر بکشد. خودگویی در شاهنامه, تولید معنا می کند و دارای کاربردهای مفهومی است. در این مقاله از منظر پیوند ادبیات با روان شناسی, ابیات مربوط به خودگویی در شاهنامه با دو روش پژوهشی کیفی و کمی تبیین شده است که بیانگر ارتباط معناداری, بین خودگویی و شخصیت پردازی, در شاهنامه فردوسی است. نتیجه آن که خودگویی ها در کنش گری شخصیت ها که شامل کردار, اقدام یا مقابله هستند, برخوردی منفعلانه, نشان دادند. به این معنا که در خود گویی؛ بیان اندیشه و مافی الضمیر صورت گرفته و ارتباط مستحکمی میان خودگویی و کنش و واقعه بعد از خودگویی وجود ندارد و به عبارتی, از جانب شخصیت, کنشی متفاوت و منفعلانه انجام می گیرد که اغلب در تضاد با خودگویی است که زمزمه کرده است. در حالی که ارتباط وجوه و لایه های شخصیت و نمایاندن مکنونات شخصیت به وسیله خودگویی به مراتب موثرتر و شفاف تر نمودار شده است. در این مسیر, خودآگاهی هم جریان می یابد و ترسیم بهتر شخصیت پردازی رخ می دهد. در تحلیل محتوا مشخص شد, خودگوترین شخصیت شاهنامه با (23) بیت رستم و سپس به ترتیب سیاوش (20) بیت و کی کاووس (18بیت), خودگوترین شخصیت ها هستند.