خاقانی، مبدع ترکیبهای کنایی با مضامین عرفانی

خاقانی شاعر بزرگ قرن ششم هجری است. دیوان عظیم او مجموعه متنوعی است از علوم و معارف دینی, کلامی, فلسفی, طبی, نجومی, ادبی و عرفانی. او در سرودن شعر عرفانی متاثر از سنایی بوده است و بسان سنایی اشعار زیادی در باب وعظ و زهد و عرفان و تحقیق دارد.هر چند که دیوان خاقانی, مثل مثنوی مولانا و منطق الطیر عطار و حدیقه سنایی, اثر صرف عرفانی نیست, ولی خاقانی در آن, از مضامین و مفاهیم و اصطلاحات عرفانی بهره جسته است. شگرد بهره گیری شاعر متاثر از سبک فردی اوست؛ بدین معنی که او در آن حیطه به ابداع ترکیبهای اضافی کنایی با مضمون آفرینی تازه و ناب پرداخته است. در این شگرد ابداع ترکیب و مضمون, بیشتر هم شاعر, معطوف به محور افقی بیت و قصیده بوده است و مثل منظومه های عرفانی دیگر, مفاهیم عرفانی را بصورت طولی و گسترده تبیین نکرده است. این امر علاوه بر اقتضای جبری شکل قصیده, برگرفته از سبک فردی شاعر است, که در آن میکوشد با مفاهیم و اصطلاحات و تعبیرات عرفانی, ترکیبهای بدیعی بسازد و مخاطب را متوجه و مستغرق هنر شخصی خود گرداند.