عنوان فارسی: مبانی متافیزیکی علوم طبیعی در تمدن اسلامی؛ بررسی موردی تاثیر آموزه های قرآنی بر دانش جغرافیا (عنوان عربی: الاسس المیتافیزیقیة للعلوم الطبیعیة فی الحضارة الاسلامیة دراسه تاثیر التعالیم القرآنیة علی علم الجغرافیه نموذجا)

چکیده فارسی:تاثیرپذیری علم از مبانی متافیزیکی از مسائل بنیادین فلسفه علم است که ارتباط نزدیکی با مساله اسلامی سازی علوم دارد. مقاله حاضر با تکیه بر دیدگاه های فیلسوفان جدید علم مانند پوپر, لاکاتوش, کوهن و برت و با الهام از آرای سید حسین نصر درباره ابتنای علوم اسلامی بر اصول دین اسلام, در بررسی موردی دانش جغرافیا کوشیده است بخشی از این اصول را که ملهم از قرآن است, شناسایی کند. با توجه به فراوانی چشمگیر منابع جغرافیایی در گستره تمدن اسلامی, در این مقاله سه کتاب صوره الارض, معجم البلدان و تقویم البلدان واکاوی شده اند. افزون بر نگاه خاص قرآن به سودمندی علم که بر کارکردهای دینی و اجتماعی دانش جغرافیا اثر گذاشت, به نظر می رسد این آموزه ها نیز بر دانش جغرافیا تاثیرگذار بوده اند: سلسله مراتب هفت گانه هستی, پیوند جغرافیا با تاریخ و وجه عبرت آموزی آن, اماکن مقدس مذکور در قرآن و مولفه های جغرافیایی این جهانی قرآن مانند آب, گیاهان, حیوانات, کوه ها و راه ها.
چکیده عربی:تاثر العلم بالاسس المیتافیزیقیة تعد من القضایا الاساسیة فی فلسفه العلم و لها صلة وثیقة بمسألة أسلمة العلوم. یسعی المقال الحالی أعتمادا علی وجهات نظر فلاسفه العلم الجدد أمثال بوبر, لاکاتوش, کوهن و برت و استلهاما بأراء السید حسین نصر حول ارتکاز العلوم الاسلامیة علی أصول الدین الاسلامی للتعرف علی بعض المبادی و الاسس المستلهمة من القران فی دراسة علم الجغرافیة کنموذج. نظرا لکثرة المصادر الجغرافیة الملحوظة فی مضمار الحضارة الاسلامیة فقد تم استقصاء ثلاث کتب هی صورة الأرض, معجم البلدان و تقویم البلدان فی هذا المقال. أضافة الی نظرة القران الخاصة تجاه فائدة العلم الذی أثر علی الاداء الدینی و الاجتماعی لعلم الجغرافیة, فانه یبدو أن هذه التعالیم کانت قد آثرت ایضا علی علم الجغرافیه و هی: سلسلة مراتب الوجود السبعة, صلة الجغرافیة بالتاریخ و وجه أخذ العبرة منها, الاماکن المقدسة المذکورة فی القران و العناصر الجغرافیه العالمیة القرآنیة أمثال الماء, النباتات, الحیوانات, الجبال و الطرق.