عنوان فارسی: انسان کامل از نگاه نظامی (عنوان عربی: الانسان الکامل من منظار النظامی)

چکیده فارسی:عرفان و تصوف مکتبی است که مانند بسیاری از مکاتب, بدنبال شناخت حقیقت وجود و ذات لایزال الهی است, با این تفاوت که مبدأ و منشأ اندیشه های صوفیانه, دین مبین اسلام و وحی و حدیث و روایت است.در اندیشه های محوری عرفان, انسان کامل از ارکان حائز اهمیت بشمار می رود که مظهر تجلی صفات الهی, آگاه از اسرار هستی, واسطه فیض پروردگار و جامع کمالات الهی است که با القاب و عناوینی مانند: قطب, مرشد, جام جهان نما, ولی, خلیفه خدا, چشمه حیات, خضر و ... نامیده شده است.حکیم نظامی ضمن نگرش فلسفی وار به جهان هستی و آشنایی با حکمت نو افلاطونی و اشراقی, با کاربرد اصطلاحات صوفیانه مانند: عشق, باده, خرابات, ساقی و دیگر تعابیر عرفانی در منظومه های خود, موجب شده که او را متمایل به تفکرات عارفانه بشمارند.در تعابیر حکیم گنجه, انسان کامل, همان خلیفه الله, قطب, خضر, ولی, آیینه, آب حیات و ... است که شباهت و اشتراک فراوان با تعابیر اهل تصوف دارد. در این مقاله به تبیین نگاه نظامی به انسان کامل و تقارن اندیشه های او با تفکرات عارفانه و صوفیانه به شیوه توصیفی تحلیلی و ابزار کتابخانه ای پرداخته شده است.
 
چکیده عربی:علم العرفان و التصوف مثل باقی العلوم, یسعی فی معرفة حقیقة الوجود, و ذات الازلیة الالهیة, ویعتمو مبدأ نظریة الصوفیة علی دین الاسلام و الوحی و الحدیث.تتأصل نظریه العرفائ علی معرفة الانسان الکامل الذی هو مظهر لتجلی الصفات اللهی, و ایضا معرفة اسرار الکون, و واسطة الفیضی الالهی, و الذی جامع لکمالات الالهیة, الذی یعرف هذا الانسان الکامل بالقاب مقددة عند العرفاء, کالقطب, و المرشد, و الولی, و خلیفة الله, و عین الحیاة و الخضر و مال القاب غیرها.الحکیم النظامی ضمن اطار النظریة الفلسفیة له لعالم الکون, و التعرف علی حکمه الافلاطونیة الحدیثة, و الاشراقیة, استخدم الاصطلاحات العرفانیة فی هذا المجال و مال الی الفکر العرفانی, کالعشق, و الکأس, و الخمرة و... و استخدم هذه الکلمات فی نظریة العرفانیة.یظهر من کلمات الحکیم النظامی انه مال الی نظریة اهل التصوف هذه الکلمات هی:الگنجة, و الانسان الکامل الذی هو خلیفة الله, و القطب, و الخضر, و «لولی» و المرآة, و ماء الحیاة و غیرها من الکلمات التی تسعمل عند اهل التصرف.فی هذا التحقیق لجاء کاتب السطور الی بیان نظریة الحکیم النظامی, و تعریف الانسان الکامل و تقارن نظریاته مع تفکرات العرفائ و الصوفیة.