بررسی علل و عوامل اثرگذار در فرایند شکل گیری و تکوین مناطق کلانشهری

«مناطق کلانشهری» یکی از مهم ترین پدیده های نوظهور قرن بیستم است که الگوهای متفاوتی از شهرنشینی, نظام اسکان, اندازه شهر, ساختار و سازمان فضایی را عرضه کرده است. این پدیده از نیمه دوم قرن بیستم به الگوی غالب شهرنشینی بدل شده و به ویژه در حوزه کشورهای «جنوب» نمود بیشتری داشته است به گونه ای که روند فزاینده کلانشهری شدن در کشورهای «جنوب» چه به لحاظ تعداد و چه از جنبه مقیاس, کشورهای پیشرفته را تحت الشعاع قرار داده است. این مناطق کلانشهری, تحت تاثیر مجموعه ای از نیروها و عوامل طبیعی, سیاسی, اقتصادی, اجتماعی- فرهنگی و فنآوری شکل گرفته و در ابعاد مختلف دگرگون یافته اند. نیروها و عوامل مختلف در طول زمان و بنا به مقتضیات مکانی در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه, مکانیزم و فرایند خاصی را در شکل گیری و تکوین مناطق کلانشهری طی نموده اند. پژوهش حاضر نشان می دهد که مجموعه ای از عوامل و نیروهای بیرونی همچون جهانی شدن, بازساخت اقتصادی (محو صنعت از شهرها, ظهور اقتصاد خدماتی و دانش پایه و ...) و انقلاب فنآوری اطلاعات همراه با عوامل درونی همچون رشد جمعیت, مهاجرت, پراکنده رویی, اسکان غیررسمی و سکونتگاه های خودروی پیرامون کلانشهرها, حومه شهرنشینی, جنبه های نهادی (تفرق سیاسی, سیاست های ادغام و الحاق), سرمایه گذاری زیرساختی و ساختار شبکه (حمل و نقل کلانشهری) از مهم ترین عوامل اثرگذاری هستند که در طی یک فرایند مشخص به سازمان یابی فضایی و تکوین مناطق کلانشهری منجر می گردد.