بازتاب ایمان و کفر در آثار سنایی غزنوی

برخی از بحث های کلامی از قبیل: «جبر و اختیار», «قدم یا حدوث قرآن» و «ایمان», از بحث های اولیه فرقه های مختلف اسلامی محسوب می شوند. بحث «ایمان» اولین بار توسط فرقه سیاسی «خوارج» مطرح گردید. آنان خلفای «بنی امیه» را به سبب ارتکاب گناهان, به خصوص کبیره, به خروج از دایره ایمان متهم کردند و کافر دانستند؛ اما اهم فرقه های اسلامی نظیر: «اشاعره», «شیعه» و «مرجئه), مرتکبان کبیره را «فاسق» شمردند, نه «کافر». «سنایی» نیز به عنوان حکیم و متکلمی مومن, به مبحث مهم کلامی «ایمان» و «کفر» همچون بحث های دیگر کلامی از قبیل: توحید, جبر و اختیار, قدم قرآن و ... توجه کافی دارد و محتاج بحث و بررسی دقیق می باشد. وی در بخش کلامی, رکن اصلی ایمان را «تصدیق قلبی» می داند و به دو رکن دیگر آن, یعنی, «عمل به اعضا» و «اقرار به زبان», به دیده فرعی می نگرد. طبق دیدگاه وی مسلمان, با برطرف نمودن موانع تحقق ایمان, به ایمان مورد نظر قرآن و سنت نایل می شود و این ایمان سبب ایمنی اخروی و دنیوی مومن می گردد. در بخش عرفانی «ایمان» و «کفر», شباهت هایی بین دیدگاه های وی با دیدگاه های عرفایی چون: «عین القضاه», «حسین بن منصور حلاج» و «امام محمد غزالی» دیده می شود. در این بحث, سنایی بر این باور است: از آن جا که مقصد نهایی کفر و ایمان, جانان است, تفاوتی بین آن دو نیست. بخش پایانی نیز به اهم فضایل اخلاقی که ساختار معنایی ایمان را استقامت می بخشند, اختصاص یافته است.