تدوین مدل «محله کم کربن» به منظور کاربست در برنامه ریزی و طراحی شهری

بیان مسأله: رویکرد «کم کربن» به عنوان هدفی برای اقتصاد, جامعه و شهر در ابتدای قرن اخیر مطرح گردید. این رویکرد در سال های اخیر در مقیاس های خرد و «محله »های شهری پیگیری گردیده است. اما به نظر می رسد در ادبیات علمی شهرسازی در کشور ما به خصوص در مقیاس محله هنوز به قدر کافی به آن پرداخته نشده است. هدف: این پژوهش در پی آن است که ضمن تدوین مدل نظری «محله کم کربن», به کمک متخصصان داخلی و با رویکرد بومی, شاخص های آن را به منظور کاربست در راهبردهای برنامه ریزی و طراحی شهری, اولویت بندی نموده و اثرگذاری آن ها را بررسی نماید. روش: ابتدا ضمن بهره گیری از مطالعات کتابخانه ای, بیش از 30 منبع علمی در حوزه توسعه کم کربن, مؤلفه ها و شاخص های «محله کم کربن» شناسایی و دسته بندی گردیده است. پس از آن به کمک پرسشنامه ای به شیوه ماتریس, از 9 تن از پژوهش گرانی که در این حوزه موضوعی مطالعه یا پژوهش داشته اند, تأثیرگذاری مؤلفه ها و شاخص ها در تحقق محله کم کربن, مورد پرسش قرار گرفته است. تحلیل داده های حاصل از پیمایش, به کمک روش ترکیبی «دنپ» انجام گرفت و مدل محله کم کربن در قالب 6 مؤلفه و 19 شاخص تدوین و تحلیل گردید. یافته ها: با توجه به یافته ها مهم ترین مؤلفه/ شاخص ها در تحقق محله کم کربن, «اجتماع محلی» و شاخص های «فرهنگ سازی و افزایش آگاهی مردم» و «مشارکت مردمی» است. در دسته شاخص های مؤلفه «فرم» نیز «زمینه گرایی بافت» و «فشردگی بافت» به عنوان اثرگذارترین شاخص ها در تحقق محله کم کربن شناخته شدند. در این مدل تحلیلی «اجتماع محلی» و «فرم» به عنوان مؤلفه های اثرگذار (علت) و سایر چهار مؤلفه, به عنوان مؤلفه های اثرپذیر (معلول) شناخته شدند. نتیجه گیری: در نظر گرفتن اولویت ها در تحقق محله ای با حداقل مصرف انرژی های تجدیدناپذیر و حداقل انتشار آلودگی, هدفی است که بایست به طور جدی از جامعه دانشگاهی به مطالبه ای در حوزه تصمیم سازی و تصمیم گیری تبدیل شود. تازه های تحقیق دسته بندی مؤلفه ها و شاخص های یک «محله کم کربن» و تعیین میزان اثرگذاری و اولویت بندی شاخص ها. تدوین مدلی مفهومی برای یک «محله کم کربن» در راستای ارزیابی وضعیت پهنه ها و محله ها در شهرهای کشور با رویکرد کم کربن.