تحول فضایی در معماری مسجد چهارایوانی نسبت به مسجد شبستانی (مطالعه موردی: مسجد جامع اصفهان)

الگوی «چهار ایوانی» از اوایل سده پنجم الگوی غالب در طراحی مساجد ایران بوده است. فارغ از علل تاریخی ترویج, بهبود کیفیت معماری مسجد در الگوی چهارایوانی نسبت به الگوی « بستانی» که پیش از آن رواج داشت, موضوع بحث این نوشتار است. ملاک در تحلیل معماری این دو, «کیفیت فضا» است. بدین منظور از نظریه «نحو فضا» استفاده شده تا فضای معماری دو الگو مورد بررسی کیفی قرار گیرد. همچنین از لحاظ «کارکرد» و ویژگی های «بصری» نیز به قیاس دو الگو پرداخته شده است. به عنوان مطالعه موردی, بهبود کیفیت معماری مسجد «جامع اصفهان» براساس سیر تاریخی تغییر الگوی آن از شبستانی به چهارایوانی بررسی شده است. برای پیشبرد تحقیق از روش تحلیلی-توصیفی استفاده شده است.در نتیجه به نظر می رسد که الگوی چهارایوانی نسبت به الگوی شبستانی هم از لحاظ انسجام فضایی, هم از لحاظ کارکرد, و هم از نظر بصری کیفیت طرح را ارتقا می بخشد.