جستاری تطبیقی در نقش و مسئولیت کیفری مجنی علیه در قتل

زمینه و هدف: قانون مجازات اسلامی سابق به تبعیت از نظر مشهور فقهای امامیه در اجتماع سبب و مباشر حکم به ضمان مباشر داده بود, مگر در حالتی که سبب اقوی از مباشر باشد. قتل هم مستثنی از این حکم نبوده حتی اگر تأثیر سبب و مباشر برابر باشد, باز هم مباشر ضامن بود. لیکن, در حال حاضر ملاک ضمان و مسئولیت کیفری احراز استناد نتیجه به رفتار مرتکبین می باشد. در این پژوهش که به روش توصیفی-تحلیلی انجام پذیرفته است, در مواردی که مجنیٌ علیه در قتل خودش دخالت می کند نیز حالات مختلفی قابل تصور است که مجنیٌ علیه می تواند سبب یا مباشر باشد. به تبع, حکم هر حالت هم بسته به رکن روانی و میزان تأثیر رفتار جانی و مجنی ٌعلیه متفاوت خواهد بود. روش: با توجه به ماهیت موضوع, پژوهش حاضر از نظر هدف, کاربردی و به لحاظ گردآوری اطلاعات به روش اسنادی و از طریق مطالعه قوانین و منارع معتبر داخلی و خارجی انجام شده و اطلاعات جمع آوری شده به صورت توصیفی-تحلیلی مورد تجزیه وتحلیل قرارگرفته است. یافته ها و نتیجه گیری: با توجه به انتساب نتیجه مجرمانه به جانی و مجنیٌ علیه, ضامن دانستن مباشر به تنهایی صحیح نمی باشد و هر شخصی باید در مقابل رفتار خویش مسئول باشد. لذا, با توجه به میزان انتساب قتل به جانی یا مجنیٌ علیه, گاهی جانی, گاهی, مجنیٌ علیه و گاهی هر دو مسئول هستند. نقش مجنیٌ علیه هم در جنایاتی که ابتداً خودش در ایراد آنها مؤثر است و هم در جنایاتی که خود مجنیٌ علیه بدواً در ایجاد آن نقشی نداشته, لیکن در ادامه و با فعل یا ترک فعل خود موجب سرایت و یا گسترش آن جنایت و در نهایت, مرگ خود می شود, مورد بررسی واقع شده است. همچنین, موارد مشابه در حقوق کامن لا (آمریکا و انگلستان) و برخی کشورهای اسلامی مانند مصر نیز مورد مداقه قرار گرفته اند و در نهایت, سعی شده تا با توجه به اصول و قواعد فقهی و حقوقی, همچنین بررسی برخی از پرونده های مشکل و مسئله ساز مرتبط با موضوع, به نتیجه منطقی و قابل قبولی در این زمینه دست پیدا کنیم.