تحلیل معرفت شناسی عرفان مانوی و مولوی

مبانی نظری کیش مانوی اصولا عرفانی است. زهد, ریاضت, گیاه خواری, تزکیه و تهذیب نفس, نیکی, راستی, پاکی, جوان مردی, باور به جدایی مطلق نور و ظلمت و خیر و شر, و اهمیت کسب معرفت در این دین برای دست یابی به رستگاری از مباحث مهم مانویت است. مانویان معرفت به ذات خداوند را شرط اصلی رستگاری می دانستند. از این رو, باورهای این دین در حوزه معرفت شناسی در خور توجه است. از سوی دیگر, مولوی نظمی را در شیوه تفکر عرفانی اش وضع کرده که خاستگاهش همچنان محل تامل دانشمندان است. اگرچه زهد, تزکیه, تهذیب نفس, جوان مردی, و جدایی نور و ظلمت در اندیشه های مولوی با آنچه مانی و مانویان می گفتند بسیار شباهت دارد, جدایی انسان از اصل خویش, بی اعتنایی به جهان مادی, به ویژه اهمیت معرفت و دانش در خداشناسی و خودشناسی از مولفه های بسیار مهم در ساختار معرفت شناسی مانی و نیز مولانا است. جستار حاضر پس از واکاوی عناصر معرفت شناسانه دو عرفان مانوی و مولوی می کوشد پیوندهایی را بیابد که ممکن است میان مولفه های این دو نگرش باشد.