لایه های مورد بررسی در سبک شناسی انتقادی داستان کوتاه و رمان

محمد تقی بهار با انتشار تاریخ تطور نثر فارسی (1331) آغازگر سبک شناسی تاریخی در ایران است و شیوه وی تا به امروز ادامه یافته است. برای خروج از وضعیت رکودی که سبک شناسی نثر فارسی بدان دچار است, یکی از راه حل هایی که در این مقاله پیشنهاد می شود, به کارگیری شاخه های جدید سبک شناسی و بازیابی ابزارهایی مناسب برای تجزیه و تحلیل متون فارسی است. به منظور برداشتن گامی در این باره, در مقاله حاضر سبک شناسی انتقادی را به عنوان یکی از شاخه های جدید, مورد توجه قرار می دهیم و به طور خاص به لایه های سبکی قابل بررسی در سبک شناسی انتقادی داستان کوتاه و رمان می پردازیم.پرسش اساسی ای که پژوهش حاضر به آن می پردازد, این است که در بررسی انتقادی سبک داستان کوتاه و رمان چه متغیرهای سبکی ای را می توان مطرح کرد که منجر به کشف ایدئولوژی و رابطه قدرت در متن شود؟برای پاسخ گویی به پرسش ذکرشده, بررسی داستان و رمان را در کلان لایه های روایی و متنی با تجزیه و تحلیل کانون سازی, میزان تداوم کانون سازی (کانونی سازی متغیر و چندگانه) و جنبه های کانون سازی (جنبه ادراکی: زمان؛ ترتیب, دیرش, بسامد و مکان؛ دیدی پرنده وار و کلی یا دیدی جزئی نگرانه و درشت نما, جنبه شناختی و جنبه ایدئولوژیکی) و نیز خردلایه های واژگانی, نحوی, کاربردشناسی و بلاغی را در ارتباط با لایه بیرونی آن (بافت موقعیتی متن) مورد توجه قرار می دهیم. با این هدف که به کارگیری شاخه های جدید سبک شناسی در بررسی متون ادب فارسی مورد توجه قرار گیرد. گفتنی است بسیاری از معیارها و مولفه های سبکی مطرح شده در این مقاله را در مطالعه ویژگی های سبکی دیگر شاخه های ادبیات داستانی: اسطوره, قصه, حکایت و رمانس نیز می توان به کار گرفت.