مفهوم شناسی عقل در سیرالعباد سنایی

از آن جا که که سنایی هم شاعر است و هم صوفی و هم حکیم به همین دلیل می توان آثار او را از سه دیدگاه عرفانی و ادبی و فلسفی بررسی کرد. آثار او چون سیر العباد الی المعاد و حدیقه و دیوان اشعار و مثنوی های او از جمله سیر العباد الی المعاد که هفتصد و هفتاد بیت است بر وزن حدیقه است.مثنوی عرفانی «سیرالعبادالی المعاد» ابوالمجدمجدودبن آدم سنایی غزنوی که به طریق تمثیل از خلقت انسان و اقسام نفوس و عقول و مسایل اخلاقی در این منظومه سخن رانده و نیز سفر روحانی آدمی از عالم خاک به عالم پاک را مطرح می کند. در این سفر معنوی نفس عاقله یا عقل کل بعنوان پیرو راهنما, روح انسان را همراهی می کند. این سلوک معنوی شامل: سیروسلوکی در باطن و درون انسان, چهار عنصر, افلاک نه گانه و آشنایی با صفات ذ میمه منسوب به آنها و موثر در آدمی و در نهایت وصول به عقل کل و فنای درآن است.این سیروسلوک در حقیقت همان هفت مرحله ی تصوف را فرایاد می آورد که آدمی بعد از طی آن به فنای فی الله می رسد.به سبب غلبه روح عرفانی و رواج معتقدات ا شاعره, عقل و استدلال از دیدگاه شاعران این دوره, در برابر شرع و عشق بی ارزش است. او شعر را در خدمت زهد و عرفان خلاق درآورد.