بررسی زبان شناختی و بلاغی انواع باهم آیی در شاهنامه ی فردوسی

یکی از روابط مفهومی میان واژگان زبان, رابطه ی باهم آیی است که بیانگر همنشینی دو یا چند واژه است؛ به گونه ای که احتمال با هم آمدن آ ن ها قابل پیش بینی باشد. در زبان ادبی باهم آیی, حاصل تداعی ذهنی و ابداع ارتباطات هنری و زبانی میان اجزای کلام است. شعر فارسی از نظر رعایت تناسب و هارمونی در ابعاد مختلف سخن, همواره ممتاز بوده است و این ویژگی در شعر فردوسی نیز وجود دارد. پژوهش حاضر به منظور آشکارکردن ارزش های زبانی و بلاغی شاهنامه به کمک نظریه ی معناشناسی صورت پذیرفته و بیانگر آن است که زیبایی شاهنامه علاوه بر ترفندهای ادبی, مرهون شگردهای خاص زبانی و معناشناختی است. این تحقیق از نوع توصیفی و پیکره بنیاد است که بر اساس دیدگاه صفوی که خود مبتنی بر زبان شناسی ساخت گرا و در قالب نظریه ی حوزه های معنایی است, صورت گرفته است. پیکره ی پژوهش مشتمل بر 1060 بیت از شاهنامه است. بررسی ها نشان داد که کاربرد انواع باهم آیی های همنشینی واژگانی و وجود تناسب و ارتباطات گسترده در شبکه ی روابط مفهومی, از جمله شمول معنایی, چندمعنایی, هم معنایی یا ترادف و تقابل معنایی به کاررفته در ابیات شاهنامه, می تواند از مهم ترین و پربسامدترین مختصّات سطح زبانی و ادبی شعر فردوسی باشد که به عنوان عاملی بسیار مهم در ایجاد بلاغت متنی شاهنامه محسوب می شود.