ارزیابی نقش عوامل کالبدی و عملکردی در اجتماع پذیری بازارهای سنتی ایران با استفاده از تکنیک نحو فضا (نمونه ی موردی: بازار تبریز)

بیان مسئله: اجتماع پذیری از مفاهیم مهم در فضاهای شهری چندمنظوره, جهت برقراری روابط مناسب اجتماعی در میان مردم است. یکی از نیازهای اساسی انسان, نیاز به برقراری ارتباط با دیگران است. پاسخگویی به نیازهای اجتماعی انسان و وقوع روابط اجتماعی, نیاز به یک مکان و فضای تعریف شده دارد. فضایی که بتواند مجموعه ای از روابط اجتماعی و فرهنگی میان گروه های مختلفی از مردم در مکانی خاص, برقرار کند. توجه به ابعاد اجتماعی فضا در بناها و یافتن ارتباط بین کیفیت های فضایی و مفاهیم اجتماعی از جمله اجتماع پذیری, در موفقیت این فضاها اهمیت زیادی دارد. بازارها از جمله فضاهای جمعی با پتانسیل اجتماع پذیری بالا در جامعه ی شهری بوده اند, به طوری که حیات شهر و بازار همواره به هم پیوندخورده و در بسیاری از موارد شهرها با بازارها معنی و مفهوم پیدا می کردند. امروزه به دلیل تغییر در ساختار فضاهای شهری, دگرگونی الگوهای زندگی مردم و عدم انطباق مناسب با فضای کالبدی سنتی, بازار درمعرض خطر تبدیل به فضای موزه-بازار بدون توجه به جنبه های کالبدی و عملکردی گذشته آن, قرار گرفته است. هدف پژوهش: این پژوهش با هدف سنجش میزان اجتماع پذیری در بازار, شناخت بستر اجتماعی آن و عوامل مؤثر در کیفیت اجتماعی آن, با تحلیل ساختار, هم پیوندی, انسجام بازار و اولویت قراردادن جنبه های کالبدی-عملکردی انجام شده است. روش تحقیق: این مقاله به روش توصیفی-تحلیلی و میدانی, و با استفاده از تکنیک نحو فضا (و نرم افزار دپث مپ) انجام شده است. نتیجه گیری: نتایج نشان می دهد ارزش های فضایی و چیدمان فضا در قسمت های مختلف بازار, تفاوت های اساسی دارد, به طوری که ساختارمندی و انسجام اجتماعی بازار به شدت کاهش یافته و میزان هم پیوندی خیابان های تازه احداث شده, افزایش یافته است. در نتیجه, لزوم توجه به تغییرات و پیامدهای حاصل از توسعه ی شهری از جنبه ی کالبدی و عملکردی, برای افزایش ویژگی اجتماع پذیری بازار مشهود و ضروری است.