بررسی اجمالی اندیشه های مشترک مولانا و ابن فارض

عرفان اسلامی, مکتبی فکری و فلسفی است که سالک را از راه شناخت حق و حقیقت بر مبنای کشف و شهود عارفان به سرمنزل مقصود می رساند. عرفا, مفاهیم قرآن و احادیث را به باطن انسان و جهان درون تطبیق داده و در نهایت, اندیشه ای ناب عرضه کرده اند؛ این ویژگی به عیان در آثار مولانا و ابن فارض مشهود است. سلوک عملی و معاملات عرفانی و تجربیات سلوک صوفیان تا قرن هفتم, پشتوانه گرانبهای تصوف و عرفان است, اما در قرن هفتم با ظهور محیی الدین و شاگردان او, تحولی شگرف در عرفان و تصوف به وجود آمد, و به موازات این تحول عرفانی در قالب فلسفی, در همین عهد دو شخصیت سترگ, یعنی مولانا و ابن فارض خوش درخشیدند. مولانا بنا بر سیره پیران طریقت به معاملات عرفانی پرداخت, و با وسعت نظر, مثنوی خویش را دکان وحدت نامید, و از ذکر مباحثی چون وحدت وجود و وحدت شهود دریغ نکرد. با این تفاوت که وحدت وجود مولانا با وحدت وجود امثال محیی الدین تفاوت هایی داشت. ابن فارض در شور و مستی و عشق و جمال و جلال چونان محیی الدین و مولانا بود و کلام او بیشتر صبغه وحدت وجودی داشت؛ اگرچه گاهی به مذاق وحدت شهودیان هم سخن می گفت. در این مقاله با تبیین اشتراکات مولانا و ابن فارض, پیرامون مباحثی چون جمال و جلال, عشق و سماع, عقل, تعدد ادیان, زیباپرستی عرفانی سخن به میان آمده است.