سبک شناسی اشعار عاشورایی اهلی شیرازی، بابافغانی شیرازی و فضولی بغدادی

زمینه و هدف مرثیه دراصطلاح بمعنای سرودن شعر در رثای شخص است و از نخستین ادوار شعر فارسی وجود داشته است. این گونه ادبی در عصر صفوی با حادثه کربلا پیوند خورد و رفته رفته بصورت یک فرهنگ استوار درآمد. از آن زمان شاعران شیعی به سرودن اشعار مذهبی, بویژه اشعار عاشورایی و شرح جزییات وقایع آن پرداختند. اهلی شیرازی, بابافغانی شیرازی و فضولی بغدادی, ازجمله شاعران بزرگ عصر صفوی هستند که در رثای امام حسین (ع) و شهیدان کربلا اشعار شورانگیزی سروده اند. در این پژوهش 318 بیت از اشعار عاشورایی شاعران مذکور از دیدگاه سبک شناسی بررسی و سبک آنها, با تحلیل آماری داده ها, در سه سطح ادبی, زبانی و فکری پژوهیده شده است. روش مطالعه روش تحقیق در این مقاله, توصیفی-تحلیلی و روش گردآوری اطلاعات, اسنادی (کتابخانه ای) است. با مراجعه به دواوین سه شاعر, ده شعر رثایی در سوگ امام حسین (ع) و یارانش بعنوان جامعه آماری این پژوهش گردآوری شد که مجموعا بالغ بر سیصدوهجده بیت است؛ نگارنده پس از جمع آوری اطلاعات به توصیف سبک شناسانه ابیات مرثیه ها در سه سطح زبانی, ادبی و فکری دست یازیده و درنهایت نیز تحلیل براساس یافته های استخراج شده صورت گرفته است. یافته ها: هرچند در این مرثیه ها شاعران به صناعات شعری چندان وقعی نمینهند, اهلی شیرازی نسبت به دو شاعر دیگر کاربردهای هنریتری دارد. نتیجه گیری: در سطح زبانی, اغلب مرثیه ها اوزان سنگین و لحنی آرام و غم انگیز دارند. بسامد واژگان عربی و نیز واژه هایی با گفتمان عزاداری عاشورا (مانند کربلا, خون, شهید, غم) در همه مرثیه ها چشمگیر است. ساختار نحوی بسیاری از جمله ها بضرورت شعر بهم ریخته, ولی این دگرگونیها در شعر متداول بوده و برجستگی محسوب نمیشود. در سطح فکری نیز همه مرثیه ها موید شیعی بودن شاعران است؛ نسبت دادن حادثه عاشورا به فلک که نوعی جبرگرایی است, در این اشعار چشمگیر است. مهمترین برآیند پژوهش حاضر آشکار کردن شباهتها و تفاوتهای سبکی مرثیه های این سه شاعر و شناخت دیدگاه آنان درمورد سیدالشهدا (ع) است که تزکیه روح در چشمه زلال سوگواری عاشورا را درپی دارد.