نمادگرایی و هویت ملی حاکم بر قالی های دوره صفوی

هنر در حیطه فرهنگ و محیط اجتماعی, زاییده اندیشه است که در این میان, هنر قالی بافی نیز بدین سان از تمایلات فکری و فرهنگی تاثیر می پذیرد. برخی هنرها مانند قالی بافی, با پیشینه دراز, اعصار و قرون متمادی را پشت سر نهاده, همچنان در عرصه زندگی نقش آفرینی می کنند. این هنرها از انواع رویکردها و اندیشه های مختلف در هر زمان بهره گرفته و با تاثیرپذیری از آیین ها و فرهنگ های جوامع به تکامل و غنای هنری رسیده اند.در این میان, قالی بافی از برجسته ترین نمادهای ملی, تاریخی و شاخص ترین عنصر هویت ایرانی محسوب می شود که آزمون زمان را پشت سر نهاده و هنرمندانه ترین و ماهرانه ترین طرح ها را که حاصل تلاش, اندیشه و ذوق هنرمندان ایرانی بوده را بر خود دیده است. از جمله ادواری که در آن به این هنر, بهایی دو چندان داده شد و طرح های ملی و باستانی به همراه نقوش اساطیری, زمینه قالی را مزین نمود, دوران حکومت صفویان است.در دوران صفوی هنر قالی بافی و تکنیک و تزیین این حوزه غنایی, بیش از پیش رونق یافت. شاهان صفوی که بعضا خود هنرمند بودند, سعی زیادی در رشد و شکوفایی هنر و از جمله نساجی و هنرهای وابسته به آن داشتند و این امر را به عنوان مکمل فرایند تقویت قدرت و نفوذ خود در داخل و خارج مورد توجه قرار دادند.در این دوره, هنر و مذهب هماهنگ و هم رشد بوده و هر دو به سمت تعالی در حرکت بودند, کمااینکه هنر قالی بافی این دوران, نشأت گرفته از باورهایی است که ریشه یابی آن ها, در دوران ملیت و مذهب ایرانی قابل پیگیری است.در این مقاله, نمادهایی چون اسلیمی و ختایی, نماد ترنج و لچک, باغ فردوس, درخت زندگی, نماد گرفت و گیر (شیر و گاو), سیمرغ, طاووس, اژدها, نماد گل به همراه تاویل ها و ریشه یابی فرهنگی آن در دوره صفویه مورد بررسی قرار گرفته و نمونه هایی از زیباترین قالی های دوران صفویه که در موزه هنرهای دستی وین, باکو, ویکتوریا و آلبرت, پولدی پتسولی میلان, مجموعه مک مولان, هنرهای تزیینی وین, هنرهای زیبا و هنرهای زیبای بوستون نگه داری می شود, شرح داده خواهد شد.اهداف مدنظر این مقاله به شرح زیر می باشد:- شناخت علایم و عناصر هویت ملی و مذهبی تفکر صفویه در قالی های این دوران.- شناسایی نوع کاربرد عناصر هویتی و مذهبی صفویه در قالی ها.در این مقاله به سوالات زیر پاسخ داده می شود:- آیا تفکرات ملیتی و مذهبی صفویه در نوع نقوش قالی های این زمان تاثیر گذارده است؟ - آیا ویژگی قالی های صفویه برگرفته از نوع کاربرد نمادین نقوش قالی های این دوران بوده است؟ روش تحقیق تاریخی, تحلیلی و توصیفی و انتخاب مطالب به شیوه کتابخانه ای است.