تاثیر سنت «وقف» در حفظ و توسعه کتاب آرایی ایرانی با تاملی بر مصاحف کتابخانه آستان قدس رضوی

یکی از سنت های ارزشمند در تاریخ اجتماعی- مذهبی ایران, از دیرباز تا به امروز, سنت «وقف» نسخ خطی, ساخت بناها و آثار عام المنفعه بوده است. این مهم در فاصله سده های پنجم تا دهم هجری مورد توجه پادشاهان, درباریان, علما و حتی گاهی مردمان عادی بوده و با آغاز دوره صفوی و تثبیت مذهب شیعه در ایران, توسعه فراوانی یافت.تاثیر سنت وقف بر حفظ مصاحف قرآنی (به ویژه در ایران) مساله ای است بسیار حایز اهمیت, آن چنان که از میان نمونه های فراوان مصاحف قرآنی وقفی, مجموعه ارزشمندی در کتابخانه های آستان قدس رضوی, آستان مقدس قم, شاهچراغ شیراز, کاخ گلستان, کتابخانه ملی, مرعشی قم, موزه ملک و... وجود دارد که در پی قرن ها به واسطه هوشمندی واقفین این آثار به بهترین شکل ممکن حفظ و نگهداری گردیده است, اما به تحقیق می توان مصاحف وقفی موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی را که هم به لحاظ تعداد و هم به لحاظ تاریخی و نسخ هشناسی از اهمیت ویژه ای برخوردارند, مهم ترین منبع و مرجع مصاحف وقفی در جهان اسلام دانست. در این مقال علاوه بر معرفی قدیمی ترین مصاحف وقفی و واقفین این مجموعه, صفحات وقف نامه ها را به لحاظ ویژگی های خوشنویسی و گرافیکی نیز مورد بررسی قرار خواهیم داد. گفتنی است حضور تعداد قابل توجهی از زنان واقف, در میان واقفین نسخ کتابخانه آستان قدس و همچنین مصاحف وقفی با ترجمه فارسی نکات جالب توجه دیگری است که از نظر می گذرد.