ارزیابی برنامه های آموزش معماری دوره ی کارشناسی در ایران از منظر توجه به مؤلفه های فرهنگی

حرفه ی معماری و به تبع آن آموزش معماری فرایندی است که به شدت متأثر از عوامل فرهنگی, تاریخی, جغرافیایی و اجتماعی هر سرزمین است. یکی از مهم ترین اهداف آموزش معماری, باید پرورش معمارانی باشد که بتوانند بر پایه ی شناخت ویژگی های فرهنگی سرزمین خود, به امر معماری در ایران بپردازند. بنابراین این پرسش مطرح است که آیا نظام آموزش معماری در ایران, معمارانِ جوان را برای حل مسائلِ بومی منطقه ای شان و طراحی هوشمندانه در بستر فرهنگی سرزمینشان آماده می کند؟ در این مقاله برای ارزیابی آموزش معماری از منظر توجه به مؤلفه های فرهنگی, از روش تحلیل محتوا استفاده شده است. بنابراین, نخست فرهنگ به طور عام تعریف شده و سه مولفه ی اصلی آن در قالب جهان بینی و باورها, جغرافیا و تاریخ تببین شده اند. سپس موضوعات مؤثر بر معماری در هریک از این سه حوزه, به روش دلفی مشخص شده اند. در بخش دوم با تکیه بر مؤلفه ها و موضوعات تعیین شده, برنامه ی آموزش فعلی معماری در کشور ارزیابی شده است. در این ارزیابی سه برنامه ی آموزشی مصوب شورای عالی برنامه ریزی, برنامه های بازنگری شده ی دانشگاه شهیدبهشتی و تهران بررسی شده است تا میزان توجه به مؤلفه های فرهنگی در اهداف و متن طرح دروس این برنامه ها در چهار حوزه ی کلی دروس طراحی معماری, دروس تاریخ و مبانی نظری, دروس فن ساختمان و در نهایت دروس اختیاری ارزیابی شود. نتایج حاصل از این بررسی نشان می دهد که میزان توجه به موضوعات سه حوزه ی جهان بینی, تاریخ و جغرافیا در طرح دروس مختلف سه برنامه ی بررسی شده همسان نیست و در محتوای مصوب برای دروس آموزش معماری, به اندازه ی کافی از ظرفیت های هر حوزه برای توجه به مؤلفه های فرهنگ استفاده نشده است. به عبارتی هریک از سه حوزه ی اصلی دروس آموزش معماری ظرفیت مناسبی برای پرداختن به مؤلفه های فرهنگی حوزه ی تاریخ, جغرافیا و جهان بینی فراهم می کند که لازم است در تدوین طرح درس ها به طور مشخص به آن ها اشاره شود. بازنگری برنامه های آموزش معماری با رویکرد تحلیل محتوا و تدوین دروس جدید فرصت مناسبی برای جبران کمبودهای موجود در آموزش معماری منطبق با بستر فرهنگی ایجاد می کند.