مداخلات پیشین و نوین در میراث معماری؛ تبیین رویکردهای ارزشی در یک سیر تاریخی از 1309 تا 1355 ه. ش

با موضوعیت یافتنِ بحث میراث فرهنگی پس از وقوع انقلاب مشروطه و به دنبال آن شکل گیری انجمن آثار ملی در اوایل سده معاصر, همچنین تصویب مجموعه ای از اصول در قانون عتیقات سال 1309 ش؛ زمینه های بیشتری برای حفاظت آثار تاریخی ایجاد شد. پس از تاسیس اداره عتیقات, تعمیر بناهای تاریخی در مرکز کشور به این اداره و در دیگر نقاط به دوایر باستان شناسی در شعبات معارف واگذار شد. سپس از میانه دهه 1340 ه. ش و تاسیس سازمان ملی حفاظت آثار باستانی, بستری برای ورود مقولاتی نو به حیطه حفاظت و مرمت میراث معماری ایجاد شد, که الزامات نظری جدیدی را به همراه داشت. پژوهش در بادی امر, این پرسش را تتبع می کند که آگاهی های ایجاد شده با فعالیت های انجمن آثار ملی و قانون عتیقات, چه دیدگاه های ارزشی یا بایسته های نظری را در تعمیرات اداره عتیقات به دنبال داشت. سپس در پی فهم چرخش های رخ داده در دیدگاه های ارزشی با پیوستن به جریان های جدید حفاظت و مرمت, مواجهاتِ روی داده میان رویه های پیشین و مداخلات نوین نیز, جستجو خواهد شد. پژوهش که رویکردی کیفی و تفسیرگرا دارد, پس از تجزیه و تحلیل محتوایی داده های به دست آمده از گزارش ها و منابع تاریخی, به تشریح مباحث می پردازد و سپس با استدلال منطقی, نتایج تبیین می شوند. یافته های پژوهش حاکی از آن است که در تعمیرات اداره عتیقات همچنان می توان شاهد رویکردهای بنیان یافته ای از سنتِ تعمیرات پیشین, با توجه به بقای حیات اثر در زندگی اجتماعی بود. با این حال گونه های ارزشی تعمیرات اداره عتیقات را می توان در قالب رویکردهای برآمده از سنت, رویکردهای التقاطی و رویکردهای ارزشیِ نو؛ مطرح کرد. بن مایه های ارزشی در اقدامات سازمان ملی حفاظت آثار باستانی, از توجه به ماهیت تاریخی و زیبایی شناختیِ میراث معماری سهم زیادی می گرفت. با این وجود رویکردهای ارزشی گروه های داخلی, علی رغم التفات به این مقولات, گرایشات فرهنگی و کارکردمحورانه ای را نیز در برداشتند. سرانجام می توان به مواجهاتی مبتنی بر تباین در دیدگاه های زیباشناسانه, اختلاف دیدگاه در چگونگی و میزانِ مداخله, انطباق با روش های بومی یا ذوق و سلیقه ایرانی, و حتی تشابه با برخی رویه های پیشین نسبت به مرمت سبکی اشاره کرد که غالبا برخاسته از تفاوت های فرهنگی جوامع در فهم و نگرش نسبت به میراث معماری بود.