تکوین و تطور خط نستعلیق در سده هشتم و نهم هجری قمری

خط نستعلیق از حدود قرن دهم هجری قمری تا به امروز مرسوم ترین خط خوش در میان ایرانیان است. روایات سنتی, واضع نستعلیق را میرعلی تبریزی از خوشنویسان زمان امیر تیمور دانسته اند. اما مطالعات بیشتر نشان می دهد که این خط چندین دهه قبل از زمان حیات میرعلی تبریزی شکل گرفته است. خط نستعلیق از بدو تکوین, یعنی نیمه دوم قرن هشتم هجری, مکاتب متعدد و مختلفی را در ایران و سایر ملل اسلامی چون هند, پاکستان, افغانستان و ترکیه پشت سر گذاشته است که برجسته ترین و دراز مدت ترین آنها مکتب میرعماد حسنی, خوشنویس بزرگ زمان صفوی در ایران است. در مقاله حاضر, ابتدا اندکی به تاریخچه خط عربی و خطوط خوش اسلامی پرداخته شده است. سپس از طریق جست و جو در منابع کهن دست اول و یافتن اطلاعاتی که از تاریخ پیدایش خط نستعلیق در این متون برای ما به جا مانده است, و نیز با بررسی و ارایه نمونه هایی از نسخه های خطی که در قرن هشتم و اوایل قرن نهم هجری به این خط نوشته شده اند, سعی در تعیین عوامل و نحوه شکل گیری خط نستعلیق, حوزه های جغرافیایی شکل گیری و چگونگی رواج آن در دوره های بعدی تا زمان میرعماد شده است.