از اسطوره تا عرفان

بر این پایه که یکی از ویژگی های زبان عرفان, هم چون زبان شعر و هنر, تصویر و تمثیل است؛ نیز بر این بنیاد که عرفان با اسطوره پیوندهایی دارد, در این گفتار پس از گزارش کوتاهی درباره زبان تمثیلی عرفان, نیز پیوند عرفان با اسطوره, بهره گیری عارف - شاعران از یک داستان اسطوره ای نشان داده است: داستان زال و رودابه. آن جای داستان که رودابه گیسوان بلند خویش را هم چون طنابی از بام فروهشت تا زال که - در پایین پشت درهای بسته مانده بود و راهی برای برشدن نداشت - به یاری زلف یار, خویش را به بالا برکشد. با آوردن نمونه هایی باز نموده ایم که شاعر - عارفان بر بنیاد این داستان, فروهشتن گیسو را رمز و نمادی آورده اند از مهر و لطف, و فیض و فضل فراگیر خداوند که هماره دست گیر بندگان است. نیز رمز و نماد همه شیوه ها و راه هایی که خداوند از روی مهر و بنده نوازی, پیش پای همه یا پاره ای از بندگان نهاده است. شیوه هایی هم چون: جذبه و کشش, دین و شریعت, عشق و طریقت, توبه و ...جز این ها و یکی دو نکته دیگر, در پایان به شیوه تطبیقی, به دو نمونه از گیسو فروهشتن در دو داستان دیگر اشارتی صورت گرفته است: داستان ایرانی دختر نارنج ترنج, و داستان فرنگی راپونزل, نیز داستان گیسو بریدن رابعه.