بررسی شیوه های تذهیب در «مکتب شیراز» (سده های نهم و دهم قمری) ( روزبهان شیرازی، نابغه خط و تذهیب)

در بررسی تاریخ «کتاب آرایی» ایران در دوران اسلامی, نمونه های فراوانی از مصاحف قرآنی سده های مختلف هجری را می توان سراغ گرفت که به لحاظ کیفیت خط و تذهیب و تجلید, کم نظیر و چشم نواز هستند, اما تولید این چنین مصاحف بسیار نفیس )سلطانی( همواره در سایه حمایت پادشاهان و درباریان در دوره های مختلف و عمدتا در کتابخانه های سلطنتی و زیر نظر اساتید عرصه کتاب آرایی ممکن بوده است. دهه های پایانی سده نهم و آغازین سده دهم ﻫ.ق, شاید از مهم ترین و تاثیر گذارترین لحظات تاریخ هنر کتاب آرایی ایران به حساب بیاید, که وجود تعداد قابل توجه مصاحف نفیس )قرآن, شاهنامه, کتب شعر و ادعیه( با تنوعی چشمگیر در طراحی و رنگ آمیزی و کیفیت کتابسازی و هنرمندان فراوانی در خوشنویسی, تذهیب و نقاشی خود گواهی است بر این مدعا. اما در میان هنرمندان خوشنویس, اندک افرادی بوده اند که تذهیب آثارشان را نیز خودشان انجام می دادند, که از آن میان می توان به هنرمندانی همچون: "ابن بواب" )سده چهارم ﻫ.ق(, "عثما نب نوراق" )سده پنجم ﻫ.ق(, "عبداله همدانی" )سده هشتم ﻫ.ق( و "روزبهان شیرازی" )سده دهم ﻫ.ق( , اشاره نمود.شکوه تذهیب در عصر صفوی را باید در میان سه مکتب مهم "تبریز, هرات و شیراز" و در ارتباط با مکتب بغداد و ماوراءالنهر جستجو نمود. در این فرصت, بر آنیم تا با بررسی شرایط اجتماعی- سیاسی «شیراز» در سده های نهم و دهم ﻫ.ق, شیوه های رایج در هنرهای خوشنویسی و تذهیب مصحف و نیز هنرمندان تاثیر گذار این دوران را معرفی و آثار شاخص آنها را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهیم و دراین رهگذر با آثار واحوال هنرمند یگانه آن عصر, «روزبهان طبعی شیرازی» و خاندانش آشنا شویم. "روزبهان" بدون شک, یکی از خل قترین و تاثیر گذارترین هنرمندان در زمینه خط و تذهیب قرآنی در مکتب شیراز و صد البته هنر کتا بآرایی ایرانی در سده دهم ﻫ.ق به حساب م یآید. شیوه طراحی و کیفیت اجرایی) خط و تذهیب( آثار وی آن چنان عالی است, که کمتر می توان نمونه هایی همسنگ و همطراز با آثار وی پیدا کرد.در این مقال, شانزده اثر وی را شناسایی و با ارائه تصاویر, مورد بررسی قرار می دهیم. در ادامه, الگوی روزبهان در تهیه مصاحف قرآنی -قرآن به خط و تذهیب وی که امروزه در کتابخانه چستربیتی دوبلین نگه داری می شود- را با ارائه تصاویر, مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهیم داد و به لحاظ فنی با دیگر مصاحف مشابه مقایسه خواهیم کرد.