نقش تاریخی وقف در شکل گیری شهر اسلامی (مطالعه موردی شهر اصفهان)

وقف, سنتی اسلامی است که بر اساس آن افراد حقیقی یا حقوقی بخشی یا همه ملک خود را به سازمانی دولتی یا خصوصی می بخشند. این سنت حسنه در ایدئولوژی اسلامی ریشه دوانده و نقش بارزی در توسعه شهرهای اسلامی, به ویژه شهرهای مذهبی داشته است. در ایران نیز سابقه و نقش تاریخی وقف در توسعه فضاهای کالبدی شهرها مبرهن است. در این مقاله, نقش تاریخی وقف در شکل گیری و توسعه فضاهای کالبدی شهرهای ایرانی-اسلامی به ویژه اصفهان مورد بررسی و تبیین قرار می گیرد. روش تحقیق برگزیده در این مقاله, تلفیقی از روش های کتابخانه ای و میدانی بوده و هدف از تحریر آن نیز ارزیابی میزان تاثیرگذاری وقف در توسعه فضاهای کالبدی شهرهای ایران با تاکید بر شهر اصفهان می باشد. نتایج تحقیق نشان می دهد که اراضی وقفی در شهرهای اسلامی ایران, به ویژه شهر اصفهان, موجب گرایش آن به توسعه افقی بوده و این گرایش از محل زمین های وقفی به سمت پیرامون شهر کمتر شده است. اراضی وقفی در توسعه فیزیکی شهر تاثیرگذار بوده و خود نیز در جریان توسعه فیزیکی شهر, از حالت اولیه خود خارج شده و به بافت شهری تبدیل گشته اند. بنابراین می توان تاثیرگذاری اراضی وقفی و توسعه فیزیکی شهر را امری دو طرفه دانست.