مطالعه چگونگی ارتباط مراسم آیینی عزاداری ایام محرم و شهر نایین

برگزاری آیین و رسوم مختلف در هر جامعه ای تقویت کننده پیوندهای اجتماعی آن جامعه محسوب می شود. در این میان در فرهنگ شیعه مراسم عزاداری ایام محرم دارای اعتبار معنایی با ارزشی است و زمینه ساز مجموعه ای از آیین هایی شده که به مرور عملکردهای اجتماعی متنوعی یافته و جزئی از فرهنگ عامه شده است. در دوره قاجار به دلیل نقشی که مذهب و مراسم مذهبی در حیات اجتماعی این دوره پیدا کرد, مکان هایی خاص برای برگزاری این مراسم که -مهم ترین آنها آیین های عاشورایی بود- به وجود آمدند. در نایین نظام فضایی میدان- حسینیه (متشکل از میدان های بدنه سازی شده و قالب کالبدی حسینیه), تحت تاثیر این آیین ها در دوره قاجار ایجاد شد. مقاله حاضر در پی تبیین نحوه تعامل مراسم و مناسک آیینی به ویژه مراسم عزاداری ایام محرم و صفر به عنوان عامل هویتی و فرهنگی با شهر نایین است. در تعامل بین آیین های عاشورایی و شهر نایین, نتایج پرسشنامه ها در کنار تحلیل های نظری نشان داد که از لحاظ ویژگی های کالبدی باعث ایجاد عناصر و فضاهایی خاص در دوره قاجار در نایین شده (میدان- حسینیه های هفت گانه) که به عنوان مهم ترین فضا و عنصر آیینی به فضای شهری مراکز محله ها شکل داده و عاملی مهم در ساختار نظام فضایی و انسجام کالبدی آن به شمار می روند. هم چنین آیین های عزاداری به دلیل این که منطبق با باورها و اعتقادهای ساکنان شهر است, باعث معنادار شدن فضاهای مرتبط با آن شده و در هویت بخشی به فضاها و حس تعلق به آنها تاثیرگذار بوده است. اجرای این آیین ها در همه ابعاد با نقش پذیری و شرکت گسترده مردم انجام می پذیرد و در نتیجه تجربه این کار گروهی در انجام امور و هماهنگی با یکدیگر, زمینه ساز ایجاد انسجام اجتماعی و همبستگی محلی درگستره برگزاری آن می شود.