بررسی تحلیلی برنامه اول و دوم توسعه در بخش فرهنگ و مقایسه آن با برنامه سوم توسعه کشور از حیث واقع بینی و اثربخشی

برنامه ریزی فرهنگی در ایران را می توان به چهار دوره تقسیم کرد:1) از شروع فعالیت های برنامه ریزی در کشور(سال 1327) تا 1347 که بخش فرهنگ در آن جایگاه مستقل و مشخصی نداشت.2) از سال 1347 تا 1356 که در این فاصله, بخش فرهنگ هویت مستقل و مشخصی یافت و همه ساله به طور منظم اعتبار جاری و عمرانی از بودجه عمومی دولت بدان اختصاص یافت. 3) از انقلاب اسلامی تا 1368 که در آن, جمهوری اسلامی فاقد سیاست و برنامه فرهنگی مدون بود و فعالیت های فرهنگی عمدتاً براساس دیدگاه های امام خمینی(رضوان ا... علیه), اصول قانون اساسی و تلقی مدیران ارشد نظام مشروعیت می یافت. در خلال این دوره, حوزه هایی مانند سینما, موسیقی و تئاتر در رکود بودند و رونق تعداد معدودی از حوزه های فرهنگی همچون کتاب و مطبوعات عمدتاً خود انگیخته و بیش تر ناشی از شرایط خاص آن زمان بود و دولت نقش موثری در آن نداشت.4) از سال 1368 تا به امروز که دولت نقشی سازمان یافته در حوزه فرهنگ بر عهده گرفته و در خلال 2 برنامه از سال 1368 به بعد, بخش فرهنگ دارای اهداف کیفی و کمی است.در قانون برنامه اول, جمعا 18 هدف کیفی برای بخش فرهنگ مشخص شد و به منظور تحقق این اهداف, تعدادی اهداف کمی و همچنین سیاست هایی که قاعدتا بایست اهداف کمی را به اهداف کیفی پیوند می داد, پیش بینی شدند.قانون برنامه دوم, تفاوت هایی با قانون برنامه اول داشت, اولا این که فاقد اهداف کمی است. هر چند که در پیوست های لایحه این برنامه از اهداف کمی هم نام برده شده و در بررسی عملکرد سالانه بخش های مختلف این اهداف مورد توجه قرار می گیرد. ثانیاً اهداف کلان کیفی و کلان به صورت جداگانه ذکر گردیده و بر حسب بخش ها و زیر بخش ها تفکیک نشده و این که چه تعداد از این اهداف فرهنگی محسوب می شوند, بیش تر به دریافت پژوهشگر از ماهیت اهداف بستگی دارد. ثالثاً این برنامه با سیاست اعلام شده از سوی مقام معظم رهبری در خصوص مبارزه با تهاجم فرهنگی همزمان است.در بررسی و تحلیل عملکرد بخش فرهنگ در این دو برنامه می بینیم که گرچه اهداف کمی تقریبا به طور کامل تحقق یافته و در بعضی موارد حتی از پیش بینی برنامه هم فراتر رفته, اما اهداف کیفی محقق نشده اند و اساساً شاخصی برای سنجش تحقق اهداف کیفی پیش بینی نشده است و استدلال مقاله بر این است که حتی اگر اهداف کمی ده برابر هم بیش از پیش بینی برنامه تحقق می یافت, لزوما اهداف کیفی محقق نمی شد.در قانون برنامه اول و دوم, دولت برای تقویت بخش خصوصی فعال در امر فرهنگ, رونق بازار کالاها و خدمات فرهنگی, تقویت استقلال اقتصادی این بخش و افزایش کمی و کیفی تولیدات فرهنگی, پرداخت یارانه به بخش فرهنگ را در دستور کار خود قرار داده و در طول ده سال گذشته بیش از 1000 میلیارد ریال به صورت مستقیم و غیر مستقیم به بخش فرهنگ وارد شده؛ اما نحوه پرداخت این یارانه ها به گونه ای بوده که به نظر نمی رسد اهداف اصلی از پرداخت یارانه تحقق یافته باشد و باید در شکل پرداخت یارانه بازنگری شود.در خلال این دو برنامه, دستگاه های اجرایی جدید با اهدافی نو و نانوشته به دستگاه های اجرایی موجود در بخش فرهنگ اضافه شدند و علاوه بر این که به گسترش دوباره کاری ها و موازی کاری ها دامن زدند, موجب شدند تا اعتبارات قلیل بخش فرهنگ بین تعداد بیش تری از دستگاه های اجرایی توزیع شود.