تحلیل عناصر زبانی جانشین شونده در آثار دفاع مقدس با تکیه برکتاب «لشکر خوبان»

خاطره نوشته ها از ماندگارترین نمونه های روایی آثار دفاع مقدس هستند که گزارش های صادقانه ای از رخدادهای هشت سال نبرد را به تصویر می کشند. کتاب «لشکر خوبان» تالیف معصومه سپهری از جمله این آثار است. این خاطره نوشته, روایتی از رزمنده ای است که سال ها در واحد اطلاعات لشکر 31 عاشورا رشادت می کند. «لشکر خوبان» گزارش هایی از عملیات های والفجر مقدماتی, بدر, والفجر 8, کربلای 4 و 5, بیت المقدس 2 و 3 و مرصاد را روایت می کند. با توجه به این که خاطرات از زبان یکی از نیروهای اطلاعاتی بازگو می شود, حقایقی روشن را از چگونگی این عملیات ها در اختیار مخاطب قرار می دهد. این اثر در کنار چنین گزارش هایی, از نثری شیوا همراه با چاشنی طنز بهره می برد که عامل دیگری در موفقیت آن به حساب می آید. این پژوهش به شیوه توصیفی-تحلیلی, عناصر و گزاره های دستوری جانشین شونده ای را بررسی می کند که با هدف گسترش معنا در متن به خدمت گرفته شده اند. جانشین شونده ها عناصر و ساخت هایی از زبان هستند که در جای عناصر و ساخت های دیگر می نشینند و در فرایند انتقال معنا و پیام, مفاهیم جدیدی را با چاشنی طنز, تاکید و گاه تصویرآفرینی القا می کنند. این نو آفرینی ها به برجسته سازی منجر می شود. در کتاب لشکر خوبان جانشین شونده ها دو وظیفه عمده را بر عهده دارند: 1. بار عاطفی و گفتمان حاکم بر متن را تقویت می کنند و در القای جهان بینی مذهبی, یاریگر خاطره نویس هستند؛ 2. موجب گسترش حوزه زبان می شوند و همین موضوع عامل تنوع واژگانی و سازه های دستوری می شود و به شیوایی متن کمک می کند.