دستگاه اطلاعاتی وجاسوسی ایران در گستره جغرافیای سیاسی اشکانیان

دولت اشکانی در بسیاری از جنبه های حکومتی و فرهنگی میراث دار دولت هخامنشی و سلوکی بود. از جمله ی این موارد دستگاه اطلاعاتی, خبرچینی و جاسوسی بود. با توجه به جنگ های متعدد و طولانی اشکانیان با سلوکیان و سپس رومیان و همینطور تمرکز دولت اشکانی بر درآمدهای گمرگی و تجاری, لزوم گسترش و پایش مداوم چنین دستگاهی بیش از پیش احساس می شد. اشکانیان گذشته از بهره مندی از تجارب پیشین در زمینه ی دستگاه جاسوسی, با گسترش سیستم اطلاعاتی, تلاش کردند با کنترل راه های تجاری و جلوگیری از تجارت مستقیم چین و روم, درآمدهای هنگفتی به خزانه ی خود سرازیر کنند. بخش عمده ای از این موفقیت, از طریق دستگاه اطلاعاتی و جاسوسی آنها حاصل می شد. این مقاله تلاش می کند با وجود کمبود فاحش منابع و آگاهی های تاریخی, در حد امکان برخی زوایای پنهان موضوع را مورد بررسی قرار دهد. بر اساس نتایج به دست آمده, اشکانیان از دستگاه جاسوسی خود در زمینه ی کنترل راه های تجاری, برتری نظامی در جنگ با رومیان, تداوم برتری تجاری و افزایش درآمدهای گمرگی بهره می بردند.