شناسایی انواع محوطه های باز و عملکرد آنها در باغ های تاریخی بیرجند (با تمرکز بر باغ های رحیم آباد، امیرآباد، شوکت آباد، بهلگرد و اکبریه)

باغ فضایی باز و گسترده است که بنا به الزاماتی می تواند برخی فضاهای بسته را در خود داشت ه باشد, اما آنگاه که فضاهای باز خردی را با انتظام های تعریف شده در خود جای م یدهد, صورتی از باغ پدید می آید حاکی از یکی از تنوعات باغ ایرانی که موضوعی قابل بررسی است.در باغ های بیرجند, انواعی از فضاهای باز خرد, در درون یا در پیوست باغ همراه شده و ترکیبی تازه پدید آمده است. این باغ ها, با ساختار کلی تقریبا مشابه, ترکیبی از محوطه اصلی منظم و ساده با فضاهای باز کوچکتر هستند, از حیاطی کوچک در قواره اتاق تا محوطه ای وسیع که خود به تنهایی به باغی می ماند, از فضای کوچک و فرش انداز مهتابی در مقابل عمارت که رو به چشم انداز باغ دارد تا فضای بام که چش ماندازی به گستره دشت را پیش رو می گذارد. این فضاهای باز که در انواع متعدد به محوطه باغ ها پیوست شده اند, با نقش هایی مختلف, شامل حیاط اندرونی, حیاط گشوده به باغ, حیاط بارانداز, حیاط ورودی, مهتابی, بام, صفه, شارمی, میدانچه, جلوخان و باغ زراعی هستند.عملکرد و نقش اصلی این فضاها مرتبط با وجه سکونت در باغ است و در عرصه گشوده باغ, محدوده هایی را به قصد مهیا ساختن حریم اندرون شکل داده یا برای فراهم آوردن حوزه های مختلف فعالیت های وابسته به زندگی در باغ, گاه وسعت گرفته و خود مجالی برای آراسته شدن می شوند یا خردفضاهایی کوچک اند اما به واسطه فراهم کردن امکان نظاره باغ, تکمیل کننده وجه تفرج باغ بوده اند. برخی از طریق ایجاد سلسله مراتب و امکان گسترش باغ در خود, یا امکان گردهم نشاندن ساختمان های باغ حول خود, ترکیبی خاص به ساختار هندسی باغ می دهند. این فضاها در باغ های بیرجند بیانگر نوعی از زندگی در باغ هستند و در این مجال مورد بررسی و طبقه بندی قرار می گیرند. شناخت باغ های بیرجند سرنخی است برای جستجوی بیشتر در باغ های ایرانی به قصد تحقیق در وجوه مشابه یافتن پاسخ برای این پرسش که آیا در سایر باغ های ناشناخته ایران این ترکیب فضایی را می توان سراغ گرفت؟