معنا و مبنای قاعده ی الاتفاقی در فلسفه ی سینوی

ابن ­, سینا به تبع ارسطو برای حل معضل استقرا از قاعده ی «الإتفاقی لایکون دائمیاً و لا اکثریاً» بهره برده و بر این اساس, اولین مسئله ی مقاله ی حاضر, پرسش درباره ی معنا و مفاد این قاعده ازنگاه اوست. از آنجا که واژه ی «اتفاق» به پنج معنا به کار می­,رود, در وهله ی نخست باید مشخص کرد او دقیقاً کدام معنا را درنظر داشته است تا از این طریق, مفاد این قاعده روشن شود. درپی بررسی آثار شیخ الرئیس درمی­, یابیم مراد او اتفاق به معنای بخت و همچنین هرسه معنای نفی علیت (فقدان علت فاعلی, علت غایی و رابطه ی علّی) نبوده؛ بلکه اتفاق به معنای وجود معارض, موردنظر اوست. طبق بیان بوعلی, وقتی می­,توان پدیده ­, ای را اتفاقی دانست که نسبت به سبب ذاتی اش درنظر گرفته نشود. اتفاقی, امری است که سبب و غایت بالعَرَض دارد و اکثری و دائمی نیست. هر امری که نسبت به سبب ذاتی اش سنجیده شود, ازنوع دائمی و اکثری خواهد بود و بر این اساس می توان گفت ازنظر ابن سینا دائمی و اکثری بودن, ملاکی است که نشان می دهد شیء مطابق طبیعت و ذات خود عمل می­,کند. در این مقاله, اصل علیت و لوازم آن (ضرورت و سنخیت علت و معلول), قاعده ی «الشیء ما لم یجب لم یوجد» و قاعده ی «القسر لایدوم» به عنوان مبانی قاعده ی الاتفاقی معرفی شده ­, اند.