ارائه ی مدل مفهومی از خوانایی با تکیه بر تصور ذهنی

بیان مسئله: مفهوم خوانایی که بعد از کار اساسی «لینچ» به دایره ی مفاهیم کیفی محیط های مصنوع اضافه شد, همواره تداعی کننده ی عناصر پنج گانه ای است که او از سیمای کالبدی شهر معرفی کرد. این نوع نگاه کالبدمحور موجب تمرکز تحقیقات بعدی بر تصویری شده است که از محیط در ذهن ناظر شکل می گیرد. حال آنکه تصوری که ناظر از مؤلفه های کالبدی در ذهن خود می سازدکمتر مورد مطالعه قرار گرفته است. هدف: پژوهش حاضر با طرح این سؤال که تصور ذهنی ناظر از محیط کالبدی شامل چه مؤلفه هایی است, در پی شناخت بهتر مفهوم خوانایی و ارائه ی مدلی مفهومی از ارتباط مؤلفه هاست. روش تحقیق: روش پیشبرد این پژوهش, تحلیل محتوای کیفی است که ابتدا ضمن مطالعه ی اسناد و آرای صاحب نظران, به بررسی وجوه مختلف تأثیرگذار بر ایجاد تصور ذهنی پرداخته و سپس با استدلال منطقی, ارتباط مؤلفه ها را در قالب مدلی مفهومی جهت مطالعه ی جامع تر خوانایی ارائه کرده است. نتیجه گیری: نتایج نشان می دهد, تصوری که از محیط در ذهن ناظر ایجاد می شود علاوه بر مؤلفه های مکانی, شامل مؤلفه های انسانی و زمانی است که می توان آن را به تصویر ذهنی مکانی شامل زیرمؤلفه های هویت و ساختار, تصویر ذهنی زمانی شامل تجربه فردی, جمعی و رویدادهای اجتماعی, تصویر ذهنی عاطفی شامل حس تعلق به مکان و اجتماع و همچنین ارزیابی های کالبدی, تاریخی و احساسی دسته بندی کرد. بر این اساس مفهوم خوانایی نه یک ویژگی فیزیکی محیط کالبدی, که مفهومی ذهنی ادراکی و چندبعدی است و سنجش آن تنها براساس شاخصه های فیزیکی یک محیط کالبدی به نوعی اتکای صرف به لایه های مکانی تصور ذهنی بوده و برای ارزیابی جامع تر از میزان خوانایی ادراک شده باید سایر لایه های زمانی و عاطفی نیز در تصور ذهنی مورد توجه قرار گیرد.