گرانیت زریگان، ماگمایی یا متاسوماتیک؟

توده های گرانیتی منطقه زریگان و چاه چوله در شمال بافق, جنوب شرقی نقشه 1:250000 اردکان واقع شده اند, جزیی از خرده قاره ایران مرکزی محسوب می شوند. ترکیب سنگ شناسی این توده ها, از آلکالی فلدسپار گرانیت تا سینو- مونزو گرانیت نوسان دارد. این توده ها از نوع گرانیت های لوکوکرات و ساب ولکانیک, با کانی شناسی عمدتا کوارتز- فلدسپاتی, و فقیر از کانیهای مافیک هستند. انواع بافتهای ماگمایی, دگرشکلی, متاسوماتیک و دگرسانی, گرانوفیری, گرافیک, میلونیتی و کاتاکلاستی, میرمکیت, پرتیتی و جانشینی در آنها دیده می شود. از نظر ژئوشیمیایی, توده های مورد بحث, ویژگیهایی از سریهای کالکوآلکالن تا آلکالن, پرآلومینI-type و محیط تکتونیکی کمان ماگمایی را نشان می دهند. در نمودارهای تغییرات عناصر نیز, بستگی به تمایلات ذاتی, پویایی و مراتب سازگاری و ناسازگاری عناصر, رفتارهای متفاوتی دیده می شود که گویای تاثیر هر دو فرآیند تفریق و تبلور و متاسوماتیسم, بر توده های مذکور است. شواهد صحرایی, سنگ شناختی و ژئوشیمیایی, در توده های گرانیتی زریگان و چاه چوله حاکی از آن است, که دست کم بخشی از این توده ها, بویژه گرانیت زریگان, از طریق متاسوماتیسم و فرآیندهای تفریق گرمابی از سنگهای مافیک قبلی دیوریتی و گابرویی و سنگ های آذر آواری شکیل شده و حتی پس از آن نیز به نحوی گسترده تحت تاثیر این فرآیندها واقع شده اند. مقایسه این توده ها, با معیارهایی که برای تمایز گرانیت های ماگمایی و متاسوماتیک ارائه شده, نشان داده که این توده ها, ضمن شباهت هایی با برخی از توده های شاخص ماگمایی, به ویژه گرانیت زریگان, بیشترین شباهت را به گرانیت نوع متاسوماتیک یا E- type دارند.