افزایش جمعیت از رهگذر مداخلات کیفری؛ نگاهی به فرایند تصویب و چالش های اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت

نگرانی سیاست گذاران در دو دهه اخیر نسبت به کاهش رشد جمعیت کشور, موجب شد که طرح و سیاست های متعددی جهت تغییر این روند پیشنهاد گردد. قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت (1400) بیانگر آخرین اراده قانون گذار جهت تغییر این روند است. این قانون در کنار تدابیر حمایتی و تشویقی, ممنوعیت ها و محدودیت های مختلفی در زمینه غربالگری, ارائه وسایل پیشگیری از بارداری, عقیم سازی و سقط جنین قانونی در نظر گرفته است. در کنار این موارد, همانند اغلب قوانین خاص, استفاده از تدابیر کیفری نیز مدّنظر قانون گذار بوده و تلاش شده است از طریق آن, هدف اصلی تدوین کنندگان قانون یعنی افزایش جمعیت محقق شود. با این حال, مداخلات کیفری قانون گذار از جهات مختلف محل ایراد است. این ایرادها را می توان در یک تقسیم بندی, متوجه سیر تصویب قانون و مشکلات اجرایی آن دانست. جرم انگاری با مشارکت حداقلی نمایندگان و وضع قانون از مسیر اضطراری اصل 85 قانون اساسی, عدم توجه به قوانین پیشین که نتیجه آن تورم قوانین کیفری است, رجوع به در دسترس ترین ابزار یعنی مجازات و پیشتازی در کیفرگرایی در فقدان مطالعه تطبیقی تدابیر غیر کیفری, به سیر تصویب قانون برمی گردد. از سوی دیگر, ابهام در نوع ضمانت اجراها از جمله استفاده از واژگان تفسیربردار مانند «عمده», «گسترده», «وسیع», «عوامل مؤثر», «چرخه تجارت» و ذکر درجه مجازات بدون تعیین نوع مجازاتِ هر درجه و نیز دشواری اجرای مجازات نسبت به اشخاص حقوقی, از مهم ترین ایرادهایی است که در مرحله اجرا, قانون را با چالش مواجه خواهد کرد. این مقاله با رویکرد توصیفی تحلیلی تلاش دارد مهم ترین چالش ها و ایرادهای مداخلات کیفری این قانون در مرحله تقنین و اجرا را شناسایی و معرفی نماید.