انتشار معنایی: بازنمون معنایی انتشارات علمی مبتنی بر مجموعه هستی نگاری های اسپار

هدف بررسی کاربرد فناوری های وب معنایی در مدل سازی و بازنمون معنایی انتشارات علمی (مانند مقالات, کتاب ها, پایان نامه ها و. . . ) که با عنوان «انتشار معنایی» شناخته می شود. روش پژوهش, توصیفی و به روش اسنادی انجام شده است. «هستی نگاری های اسپار» (مجموعه هستی نگاری های ایجاد شده برای انتشار و ارجاع دهی معنایی) برای توصیف همه جنبه های عرصه نشر طراحی شده اند. برای انجام پژوهش, وب سایت مربوط به هریک از هستی نگاری های اسپار و برخی منابع مرتبط دیگر مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها هستی نگاری های اسپار, مجموعه ای از هستی نگاری های مکمل یکدیگرند که امکان توصیف اطلاعات کتابشناختی انواع منابع و اجزای مختلف آن ها, انواع استنادات و ارجاعات کتابشناختی منابع علمی, مراحل گردش کاری نشر (مانند نقش های عامل های مشارکت کننده در فرآیند نشر, انواع همکاری های علمی, وضعیت های مختلف مدرک, و. . . ), و همچنین سنجه ها و داده های آماری منابع کتابشناختی (مانند ضریب تاثیر, شاخص هیرش و. . . ) را در قالب جملات فراداده ای ماشین خوان در زبان آر. دی. اف فراهم می کنند. مجموعه هستی نگاری های اسپار در چهارگروه قابل دسته بندی است: هستی نگاری های مربوط به توصیف اطلاعات کتابشناختی انواع منابع و بخش های آن ها (DoCO, DataCite, FaBiO, DEO, و FRBR-DL), هستی نگاری های مربوط به توصیف استنادات منابع علمی (BiRO, CiTO و C4O), هستی نگاری های مربوط به توصیف گردش کاری نشر (PSO, PRO, SCoRO, PWO, FRAPO و FR), و هستی نگاری های مربوط به توصیف سنجه ها و داده های آماری منابع کتابشناختی (BiDO و FiveStars). نتیجه گیری تحولات چشمگیر بحث انتشار معنایی در زمینه تغییر شیوه انتشار و به اشتراک گذاری داده های پژوهشی, ارتقای قابلیت جستجو, امکان تعامل بیشتر با کاربران, ایجاد رابط های هوشمند و استنتاج گرهای وب معنایی و. . ., ضرورت توجه بیشتر به این عرصه را از سوی مراکز کتابشناختی و موسسات علمی و پژوهشی آشکار می سازد. استفاده از زبان های وب معنایی مانند «آر. دی. اف. », «آر. دی. اف. اس. », «ا. دبلیو. ال. » و «اسپارکل» برای کمک به تجزیه و تحلیل, پردازش, و تفسیر آسان تر داده های علمی, می تواند سبب افزایش رویت پذیری, کشف پیوندهای ناشناخته بین آثار, یافتن پژوهش های مرتبط, و. . . شود. هستی نگاری های اسپار ضمن ایجاد ساختار برای اطلاعات مرتبط با انتشارات علمی, امکان توصیف و بازنمون معنایی ابعاد مختلف نشر را فراهم می کنند. ارتباط بحث انتشار معنایی با مطالعات علم سنجی, مدیریت داده های پژوهشی, ارزیابی و رتبه بندی نشریات, فرآیند داوری مقالات و. . . افق های جدیدی را در پژوهش های رشته علم اطلاعات و دانش شناسی می گشاید و تحقق این امر با تکیه بر فناوری های وب معنایی می تواند راهگشای برخی از چالش ها و مشکلات کنونی باشد. فقدان توجه به مبحث انتشار معنایی در پژوهش های داخلی و همچنین نبود پژوهش هایی که هستی نگاری های اسپار را برای مدل سازی و بازنمون معنایی انتشارات علمی در زبان فارسی استفاده کنند, ضرورت توجه و تمرکز بیشتر به این عرصه را می طلبد.