نقش مضامین مذهبی در کتیبه های نستعلیق بناهای دوره صفوی

بیان مسئله: مضامین کتیبه ها در بناهای صفوی تنوع بسیاری داشته و مطالعه اولیه این آثار نشان می دهد که هنرمندان عهد صفوی برای نگارش متون مذهبی غالبا از کتیبه های ثلث و کوفی و برای کتیبه های غیرمذهبی از قلم نستعلیق بهره گرفته اند با این حال, این مورد قطعیت نداشته و کتیبه های نستعلیقی دیده می شود که حاوی مضامین مذهبی است. هدف: پژوهش پیش رو با هدف شناسایی و دسته بندی مضامین مذهبی به کار رفته در کتیبه های نستعلیق صفوی صورت پذیرفته است. روش پژوهش: این تحقیق بنیادی به روش توصیفی و تحلیلی؛ بر پایه مطالعات کتابخانه ای و یافته های میدانی تدوین شده است. تمام نمونه های در دسترس در بازه زمانی حکومت صفوی, مورد مطالعه قرار گرفته و پس از جمع آوری داده ها اقدام به طبقه بندی مضامین مذهبی به کار رفته در نمونه ها شده است. یافته ها: نتایج نشان می دهد که در میان حدود 250 کتیبه نستعلیق موجود, 33 اثر که حدود 31 درصد این آثار را تشکیل می دهد, حاوی مضامین مذهبی است. این مضامین در سه گروه قابل دسته بندی هستند و به ترتیب فراوانی عبارتند از, ذکر و منقبت, آیات قرآن و احادیث. نتایج بیانگر آن است که آیات قرآن در هیچ موردی, به تنهایی نوشته نشده اند. علاوه بر آیات, تنها دو حدیث قدسی« لولاک لما خلقت الافلاک و حدیث نبوی» و حدیث نبوی«انا مدینه العلم و علی بابها » در کتیبه ها مورد استفاده قرار گرفته و بقیه نمونه ها عمدتا اشعاری هستند که به منقبت ایمه با محوریت پیامبر (ص) و حضرت علی (ع) پرداخته اند. از جمله این شاعران می توان به عبدالرحمن جامی, هلالی جغتایی و شیخ بهایی اشاره کرد. درباره فراوانی مضمونی کتیبه های مذهبی نستعلیق صفوی, نتایج نشان می دهد که بیشترین تکرار به دعای « نادعلی » (4 مورد) و حدیث «مدینه العلم» (3 مورد) تعلق دارد که همانا تایید و تاکیدی بر وجود گرایش های شیعی در شکل گیری این آثار است.