تأثیر کاربرد ذغال زیستی و قارچ های میکوریزا بومی و غیربومی بر رشد، زی توده ی گیاهی و برخی خصوصیات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی دو رقم جعفری در گلخانه

سابقه و هدف: استفاده از ذغال زیستی و قارچ های میکوریزا اثرات مثبتی بر حاصل خیزی خاک, تولید محصول, افزایش میزان ترسیب کربن, کاهش تصعید گازهای گلخانه ای, ﺑ ﻬ ﺒ ﻮ د ﮐ ﺎ راﯾ ﯽ ﻣ ﺼ ﺮ ف ﻋ ﻨ ﺎ ﺻ ﺮ ﻏ ﺬ اﯾ ﯽ , ﺗ ﺤ ﺮ ﯾ ﮏ ﻓ ﻌ ﺎ ﻟ ﯿ ﺖ رﯾ ﺰ ﺟ ﺎ ﻧ ﺪ اران خاک, تولید هورمون های محرک رشد و اﻓ ﺰ اﯾ ﺶ ﺗ ﺤ ﻤ ﻞ ﮔ ﯿ ﺎ ﻫ ﺎ ن ﻣ ﯿ ﺰ ﺑ ﺎ ن ﺑ ﻪ شرایط نامساعد محیطی دارد. با این حال اثر آن ها بستگی به ویژگی های خاک, گونه گیاهی و نوع ماده اولیه مورد استفاده در تولید ذغال زیستی دارد. بنابراین, هدف از پژوهش حاضر بررسی تأثیر کاربرد ذغال زیستی(حاصل از ضایعات اسانس گیری مرزه خوزستانی) و قارچ های میکوریزا (بومی و غیر بومی) و برهمکنش آن ها بر رشد, زی توده ی گیاهی و برخی خصوصیات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی دو رقم جعفری (Petroselinum crispum Mill. ) در شرایط گلخانه بود. مواد و روشها: آزﻣ ﺎ یش ﺑ ﻪ صورت فاکتوریل در ﻗ ﺎ ﻟ ﺐ ﻃ ﺮ ح ﻛ ﺎ ملاً ﺗ ﺼ ﺎ دﻓ ﻲ با سه تکرار در گلخانه آموزشی داﻧ ﺸ ﻜ ﺪ ه ﻛ ﺸ ﺎ ورزی دانشگاه لرستان انجام شد. ارقام جعفری (کریسپوم و نئاپولیتانوم) به عنوان فاکتور اول, کاربرد ذغال زیستی در سه سطح (صفر, سه و شش درصد وزنی خاک) به عنوان فاکتور دوم و کاربرد قارچ های میکوریزا آربسکولار در سه سطح (شاهد, میکوریزای بومی و میکوریزای غیربومی) به عنوان فاکتور سوم در نظر گرفته شد. صفاتی مانند ارتفاع بوته, عرض بوته, تعداد برگ, طول برگ, عرض برگ, طول دمبرگ, قطر دمبرگ, قطر طوقه, فاصله بین برگچه, وزن تر و خشک ریشه و اندام هوایی, طول و حجم ریشه, محتوای نسبی آب برگ و محتوای کلروفیل, کاروتنوئید و میزان همزیستی اندازه گیری شد. داده ﻫ ﺎ ی به دست آمده از آزمایش ﺑ ﺎ اﺳ ﺘ ﻔ ﺎ ده از ﻧ ﺮ م افزار Minitab ﻣ ﻮ رد ﺗ ﺠ ﺰ ﻳ ه ی آﻣ ﺎ ری ﻗ ﺮ ار ﮔ ﺮ ﻓ ﺘ ﻨ ﺪ . مقایسه ی ﻣ ﻴ ﺎ ﻧ ﮕ ﻴ ﻦ ﻫ ﺎ ﻧ ﻴ ﺰ ﺑ ﺎ اﺳ ﺘ ﻔ ﺎ ده از روش آزمونLSD در سطح 05/0 انجام ﮔ ﺮ ﻓ ﺖ . یافته ها: نتایج نشان داد که کاربرد ذغال زیستی تا سطح سه درصد باعث افزایش ارتفاع بوته, عرض بوته, طول و عرض برگ, تعداد برگ, قطر دمبرگ, حجم ریشه, وزن تر و خشک ریشه و اندام هوایی, محتوای کلروفیل a, b, کل و میزان کلونیزاسیون در هر دو رقم جعفری گردید. درحالی که کاربرد مقادیر بیشتر این ماده هیچ تأثیر مثبتی بر این صفات نداشت. بیش ترین ارتفاع بوته (49/31 سانتی متر), عرض بوته (60/47 سانتی متر), طول برگ (68/18 سانتی متر), عرض برگ (23/19 سانتی متر), قطر دمبرگ (080/3 میلی متر) در تیمار کاربرد کود میکوریزا (غیر بومی) مشاهده شد که اختلاف معنی داری با میکوریزای بومی نداشت. با این وجود کاربرد کود میکوریزای غیربومی در مقایسه با تیمار خاک شاهد استریل شده, باعث افزایش رشد و زی توده ی جعفری گردید. در مقایسه بین ارقام نیز رقم کریسپوم دارای رشد و زی توده ی بیش تری بود. در مجموع بیش ترین وزن خشک اندام هوایی و محتوای کلروفیلb و کل (به ترتیب با 02/62 گرم و40/11, و 43/18 میلی گرم بر گرم وزن تر) مربوط به رقم کریسپوم در شرایط کاربرد میکوریزای بومی با کاربرد ذغال زیستی سه درصد بود. بیش ترین وزن تر و خشک ریشه (به ترتیب با 74/70 و 68/18 گرم) نیز در رقم نئاپولیتانوم با کاربرد میکوریزای بومی و ذغال زیستی سه درصد مشاهده شد. نتیجه گیری: در این مطالعه کاربرد ذغال زیستی به میزان سه درصد باعث افزایش رشد و زی توده ی ارقام جعفری گردید. اما بین تیمارهای کاربرد میکوریزای بومی و غیربومی هیچ گونه تفاوت معنی داری مشاهده نشد. در نتیجه می توان گفت که کاربرد کود های میکوریزای رایج در خاک های زراعی استریل نشده, تأثیری بر رشد و عملکرد جعفری نخواهد داشت. بنابراین تولید کودهای میکوریزا از قارچ های میکوریزای بومی در هر منطقه برای استفاده ی مؤثر و مفید توصیه می گردد. در مجموع رقم کریسپوم دارای رشد و عملکرد بیش تری بود, بنابراین کشت آن توصیه می شود.