پیامد مایه زنی قارچ های مایکوریز و باکتری رایزوبیوم لگومینوزاروم تریفولی بر عملکرد شبدر برسیم تحت تنش کادمیوم

سابقه و هدف: کادمیوم یک فلز سنگین است که اثر مخرب زیادی بر کیفیت محصول دارد. افزون بر آن یک فلز بسیار متحرک در خاک و محیط زیست می باشد و گیاهان می توانند به آسانی کادمیوم را جذب و آن را به بخش های هوایی خود منتقل کنند. با توجه به افزایش مناطق آلوده در کشور و وجود زمین های کشاورزی زیر کشت گیاهان علوفه ای مختلف و مصرف این محصولات علوفه ای در بخش دام موجب شد تا این پژوهش با هدف بررسی تأثیر مایه زنی قارچ های مایکوریز و باکتری رایزوبیوم لگومینوزاروم تریفولی بر عملکرد و غلظت عناصر غذایی پرمصرف و کادمیوم در گیاه شبدر برسیم تحت تنش کادمیوم اجرا گردد. مواد و روش ها: به منظور بررسی تأثیر مایه زنی قارچ های مایکوریز و رایزوبیوم لگومینوزاروم تریفولی بر عملکرد و غلظت عناصر غذایی پرمصرف و کادمیوم در گیاه شبدر برسیم تحت تنش کادمیوم یک آزمایش با 40 تیمار و در 3 تکرار به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل 5 سطح مختلف آلودگی خاک به کادمیوم (صفر, 10, 25, 50 و 100 میلی گرم بر کیلوگرم) و 8 سطح مایه زنی (مایه زنی جدا و مشترک با فانلی فورمیس موسه آ, ریزوفاگوس ایریگولاریس و رایزوبیوم لگومینوزاروم تریفولی) بودند. یافته ها: نتایج نشان داد که تأثیر کادمیوم بر وزن خشک, غلظت عناصر نیتروژن, فسفر, پتاسیم و کادمیوم بخش هوایی و ریشه گیاه معنی-دار (سطح احتمال 5 و 1 درصد) بود. با افزایش غلظت کادمیوم در خاک, وزن خشک بخش هوایی و ریشه و همچنین غلظت عناصر غذایی پرمصرف گیاه نسبت به تیمار شاهد (تیمار صفر کادمیوم) کاهش یافتند. بیشترین وزن خشک بخش هوایی و ریشه و غلظت عناصر غذایی نیتروژن, فسفر و پتاسیم در اثر مایه زنی مشترک با فانلی فورمیس موسه آ + رایزوبیوم لگومینوزاروم تریفولی (MT) و تیمار صفر کادمیوم (Cd0) به دست آمدند (جدول 3). همچنین کمترین وزن خشک بخش هوایی و ریشه و غلظت عناصر غذایی پرمصرف در تیمار Cd100 و بدون مایه زنی (WI) اندازه گیری شدند. آلودگی خاک به کادمیوم موجب کاهش 94/66 و 11/71 درصدی وزن خشک بخش هوایی و ریشه گردید. کمترین غلظت کادمیوم بخش هوایی و ریشه در اثر مایه زنی مشترک با فانلی فورمیس موسه آ + رایزوبیوم لگومینوزاروم تریفولی و تیمار صفر کادمیوم (Cd0) به ترتیب میزان 0012/0 و 0046/0 میلی گرم بر کیلوگرم به دست آمدند. همچنین بیشترین غلظت کادمیوم بخش هوایی و ریشه در تیمار Cd100 و بدون مایه زنی به ترتیب به میزان 25/11 و 80/17 میلی گرم بر کیلوگرم اندازه گیری شدند. نتایج مقایسه میانگین داده ها نشان داد که غلظت کادمیوم در ریشه بالاتر از بخش هوایی است و غلظت کادمیوم ریشه در تیمار Cd100 و بدون مایه زنی 80/36 درصد بیشتر از غلظت کادمیوم بخش هوایی بود. نتیجه گیری: بر اساس نتایج به دست آمده از این پژوهش مشاهده گردید که با افزایش سطح آلودگی در خاک از رشد گیاه کاسته شده و غلظت عناصر غذایی پرمصرف در بخش هوایی و ریشه نیز کاهش یافت. مایه زنی خاک با مخلوط قارچ ها و باکتری توانست اثر سوء آلودگی خاک به کادمیوم را بر رشد گیاه شبدر کاهش دهد. همچنین مایه زنی جداگانه قارچ های مایکوریز نیز نسبت به تیمار بدون مایه زنی باعث کاهش غلظت کادمیوم در بخش هوایی و ریشه شد ولی استفاده هم زمان از قارچ های مایکوریز و باکتری رایزوبیوم تأثیر بیشتری در کاهش غلظت کادمیوم بخش هوایی و ریشه گیاه داشت. با توجه به نتایج این مطالعه می توان در خاک های آلوده برای کاهش اثر سوء کادمیوم و افزایش عملکرد گیاه شبدر از مایه زنی مشترک فانلی فورمیس موسه آ + رایزوبیوم لگومینوزاروم تریفولی استفاده نمود.