مدل عددی ارزیابی پتانسیل خطر آلودگی هوای استان گلستان

به منظور ارزیابی و پهنه بندی پتانسیل خطر آلودگی هوای استان گلستان که فاقد آمار و ایستگاه های ثابت و سیار دیده بانی انتشار و تراکم مواد آلاینده استان می باشد, یک مدل عددی گسترده با 44 پارامتر موثر مرکب از سه گروه عمده: کاربری زمین, دینامیک اتمسفر و تراکم مواد آلاینده تدوین و در قالب 198 واحد زیست محیطی هم توان اجرا گردید. پارامترهای مدل بر حسب ماهیت و نوع اثر در فرایند آلودگی هوا به سه گروه: افزاینده, کاهنده, افزاینده- کاهنده خطر تقسیم شد که دارای وزن و نرخ اثر متفاوت هستند. وزن هر پارامتر بر اساس اهمیت نسبی در ایجاد پتانسیل آلودگی هوا و تجاوز از حد استاندارد هوای پاک در مقیاس (3- تا 3+) و نرخ طبقات آن (2 تا 5 طبقه) با رابطه خطی بر مبنای دامنه تغییرات مقادیر و حد مجاز استاندارد, در مقیاس 1 تا 5 تعیین گردید. عدد شاخص خطر آلودگی هوا در هر واحد زیست محیطی از حاصل ضرب وزن در نرخ پارامتر و جمع جبری اعداد مثبت و منفی پارامترها محاسبه و با دامنه مساوی به 5 کلاس تقسیم شد. با اجرای مدل از منابع اطلاعاتی متفاوت در سطح نیمه تفصیلی, نقشه کروپلت پتانسیل خطر آلودگی استان گلستان در مقیاس 1: 250000 تهیه گردید. بر اساس نتایج حاصله, دامنه عدد شاخص خطر آلودگی در استان به دلیل تنوع شرایط موثر, نسبتا زیاد است و تفاوت تعداد و مساحت پولیگون بین کلاس های خطر در سطح 1 درصد (p<0.01) معنی دار می باشد. علاوه بر این, انطباق کلاس های خطر بالا با مناطق پرجمعیت شهری- صنعتی نوار کوهپایه ای و کلاس های خطر پایین با مناطق کم جمعیت و روستایی شمال شرقی, نماینده قدرت تفکیک فضایی و موضوعی این مدل منطقه ای در حد پهنه ها و پارامترهای مناسب برای برنامه ریزی و مدریت و کنترل کیفیت هواست. اعتباریابی و واسنجی این مدل منطقه ای از طریق دیده بانی و نظارت سیستماتیک مستمر بر تراکم مواد آلاینده در قسمت مختلف های مختلف استان به ویژه در نقاط بحرانی آن در آینده باز است.