توسعه پذیری فضای انسان ساخت با خلاقیت در گشایش فضائی خانه های سنتی کرمان

محققین معتقدند که معماری ایرانی در دوره اسلامی روندی تکاملی داشته و همزمان با کاهش توده برای افزایش فضا خلاقیت فضائی ویژه ای بروز و ظهور نموده که موجب سهولت ارتباطات و افزایش آسایش ساکنین شده است. تعالیم اسلام به توصیف رفتار مناسب مسلمانان می پردازد و نظام ارتباطی خانه ها باید نمادی از الگوهای رفتاری شریعت و تسهیل کننده تکالیف شرعی یک مسلمان باشد. با توجه به اهمیتشناخت الگوهایی که مقبولیت و سهولت تکرار پذیری داشته و در معماری کنونی امکان حضورشان فراهم باشد این تحقیق به دنبال پاسخگوئی به این سوال است که در کدام الگوی متکامل خانه های سنتی کرمان, خلاقیت در گسترش چشم انداز حیاط و پیوستگی فضای بسته موجب توسعه پذیری آنها متناسب با ویژگی ساکنین شده و چگونه هندسه مستتر در فضای درونی با ویژگی های معنایی مکان هم افزایی یافته اند؟ این مقاله پس از مطالعه تطبیقی در سه محله سنتی شهر کرمان و با مقایسه پلان و فضای خانه های هدف با روش تحلیلی- توصیفی نشان می دهد که در روندی خلاقانه, کاملترین گشایش فضایی در حیاط خانه هایی صورت گرفته که ترکیبی از فضای حیاط, ایوان و ته گاه (صفه) می باشد. این خلاقیت برای گشایش و پیوستگی فضا در خانه هایی که دارای این الگو نبوده در محیط حوضخانه صورت گرفته که در متکاملترین نوع آن, ضمن رعایت حریم و قلمرو رفتاری شریعت با خلق فضای چلیپائی حوضخانه به گونه ای انتظام یافته که اولا امکان استفاده چندگانه از فضا را میسر نموده و در ثانی راه یابی به درون فضا و ترکیب داخلی آن به گونه ایست که نقاط تاکید بصری در نظامی چند لایه از مرکز حوضخانه در کف تا فضای هورنو مرکزی سقف بنا امتداد یافته است. این فضای مرکب ضمن ایجاد کوران و تهویه مناسب در ترکیبی از آب و نور موجب ایجاد محور عمودی است که از زمین تا آسمان امتداد یافته و مرکز حوض را به سقف آسمان پیوند زده است. نقش هندسه انتظام تک فضاهای سیالی است که برای کمال خود درون مرزهای یکدیگر لغزیده است و حرکت فیزیکی فرد و بصری چشم او موجب ایجاد چشم اندازهای جدید فضایی شده که با هم افزایی میدان های مغناطیسی در فرم های کاربندی و مقرنس در کنار حرکت روزانه و فصلی نور, الگوی خلاقانه ای از فضا ایجاد می شود که این امر باعث انبساط خاطر استفاده کنندگان و خلق تجربه های نوین فضائی می شود.