ناسیونالیسم ایرانی و مسئله آذربایجان و زبان ترکی (با تاکید بر مجلات دوره گذار از قاجاریه به پهلوی)

پژوهش حاضر بر اساس این مساله شکل گرفته است که چرا طی مرحله دوم تکوین ناسیونالیسم در ایران (دهه گذار از قاجاریه به پهلوی), ترک ستیزی به یکی از عناصر سلبی ناسیونالیسم ایرانی تبدیل شد و این رویکرد چه پیامدهایی برای موقعیت زبان ترکی در ایران داشت؟ مطالب مطرح در مطبوعات و مجلات منتشر شده در دهه گذار از قاجاریه به پهلوی(1294-1304ش. /1915-1925م. ), چون «کاوه», «ایرانشهر», «نامه فرنگستان» و «آینده», متناسب با مساله پژوهش مبنای بحث قرار گرفته است. بر اساس یافته های این پژوهش, دو عامل موجب نگرانی و بدبینی نخبگان ایرانی نسبت به موجودیت زبان ترکی در ایران شد. عامل نخست, فهم تقلیل گرایانه از مفهوم ملت-دولت ایرانی, بر اساس نژاد آریایی و زبان فارسی بود. عامل دیگر حضور و نفوذ امپراطوری عثمانی در آذربایجان و مرزهای غربی ایران و همچنین استقلال جمهوری آذربایجان (1918 میلادی) از روسیه تزاری بود. نتیجه این شرایط آن شد تا ناسیونالیست های ایرانی, نسبت به نفوذ و حضور ناسیونالیست های ترک عثمانی و قفقاز در بین ترکان ایران نگران شوند و زبان ترکی را در آذربایجان به عنوان عاملی تهدید کننده برای موجودیت و هویت ملی ایران تلقی کنند. تلاش برای تغییر و حذف زبان ترکی در آذربایجان و رواج زبان فارسی به جای آن, راهکار ناسیونالیست های ایرانی در مواجهه با وضعیت مذکور بود.