بررسی دایره های تعالی در گلشن راز و مفاتیح الاعجاز

گلشن راز و شرح آن, مفاتیح الاعجاز, شرح تعالی و سلوک انسان و جهان هستی در حرکتی دوار و مستمر است. دایره های متعدد, نظام هستی را به معبدی مقدس که محل تجلی امر مینوی است, تبدیل می کنند. از حرکت های تودرتوی نظام هستی, تصویری ماندالایی شکل می گیرد. هر حرکت با تکرار چرخش پرگار, از نقطه ای مرکزی و ثابت برخوردار است. مرکز تمام دوایر تودرتو انسان کامل است؛ جایی که مرکز هستی, انسان, فراتاریخ, روان بشری, دایره ولایت و... بر هم منطبق می شود. انسان کامل در دو شکل هندسی دایره و مربع, ماندالا و تربیع, هر دو ظرفی هرمسی برای استحاله معنوی اند و هر دو فانی را به ابدیت می رسانند. نگرش یونگی به نظام این دایره ها, منجر به کشف ساحت روان شناختی آن ها می شود. فرآیند فردیت بر سیر مکاشفه انسان منطبق می شود و انسان روان شناخته ای که به مرکز درون رسیده است, سیر خود را بر نظام هستی فرافکنی می کند؛ لذا هستی نیز باید از تعین به سوی وجود که مرکز است, حرکت کند و با تجلی های جلالی و جمالی حق, لطف و قهر الهی را تجربه کند.