از خانه تا سیاه خانه جایگاه معماری در سیاه چادر کوچ نشینان

ﻋﺸﺎﯾﺮ ﺑﻪﺗﺒﻊ ﻧﻮع زﻧﺪگی و ﺿﺮورت ﻫﺎی زیستی, ﺳﮑﻮﻧﺖ ﮔﺎه هایی ﺑﺎ ﻣﺸﺨﺼﺎت وﯾﮋه دارﻧﺪﮐﻪ در هماهنگی ﮐﺎﻣﻞ ﺑﺎﺷﺮاﯾﻂ ﺣﺎﮐﻢﺑﺮ زﻧﺪگی آنان اﺳﺖ. اﯾﻦ چادرﻫﺎ ﮐﻪ طی ﻗﺮن ﻫﺎ ﺑﻪﻋﻨﻮان ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ و ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺮﯾﻦﺳﺮﭘﻨﺎه ﻫﺎی ﻋﺸﺎﯾﺮ ﻣﻄﺮح ﺑﻮده اﻧﺪ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺳﻬﻮﻟﺖ در ﺑﺮاﻓﺮاﺷﺘﻦ, تهیه کردن و ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﮐﺎﻣﻼﺳﺎزﮔﺎر ﺑﺎ اﯾﻦ ﺷﯿﻮه زندگی ﻫﺴﺘﻨﺪ. اﯾﻦﺳﺎزه بومی سکونت گاهی ﭼﻬﺎر ﻓﺼﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ اﻧﺪک ﺗﻐﯿﯿﺮاتی, ﺧﻮد را ﺑﺎ ﻓﺼﻮل مختلف ﻫﻤﺎﻫﻨﮓ می گرداند و در آن ﻋﻼوه ﺑﺮ رﻋﺎﯾﺖ ﺷﺮاﯾﻂﻻزم ﺑﺮای زندگی, ﺑﻪ ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎی ﻫﻨﺮی ﻧﯿﺰﺗﻮﺟﻪ ﺷﺪه و ﺑﻪ خوبی نوعی از ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﺑﻮمی اﺻﯿﻞ و اﺑﺘﮑﺎر را ﺑﻪﻧﻤﺎﯾﺶ می گذارد. در ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺑﻨﺪی ﻓﻀﺎی داخلی اﯾﻦ ﺳﮑﻮﻧﺖ ﮔﺎه بومی, از ﻓﻀﺎﺑﻪ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ وﺟﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ. ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺑﻨﺪی ﻓﻀﺎهای آن رﯾﺸﻪ در ﺗﺠﺮﺑﯿﺎت, اﻋﺘﻘﺎدات و ﺑﺎورﻫﺎی فرهنگی از ﺟﻤﻠﻪ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ مسائلی ﻧﻈﯿﺮﻣﺤﺮﻣﯿﺖ ﻣﺮدم دارد. این سازه از ﻣﺼﺎﻟﺢﺑﻮم آورد و درﺗﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎﺷﺮاﯾﻂ زیستی ﺣﺎﮐﻢ به وجود آمده است و ﯾﮏﺳﺎزﮔﺎری با ﻣﺤﯿﻂ ﺧﺸﻦ و ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ پیش بینی زندگی ﻋﺸﺎﯾﺮ دارد, که در بردارنده اﺳﺘﺮاﺗﮋی ﮐﺎﻣﻼﻫﺪفﮔﺮاﯾﺎﻧﻪ مبتنی ﺑﺮ آگاهی و ﺗﻔﮑﺮ اﺳﺖ. ﻣﻄﺎلعه ﺣﺎﺿﺮﺑﻪ روشنی ﻧﺸﺎن می دهد سیاه چادر, تمامی تعاریف و معانی خانه را داراست, ﺑﺎﺣﺪاﻗﻞﻫﺰﯾﻨﻪ با ﻇﺎﻫﺮی ساده ولی کارایی ﺑﺴﯿﺎر ﺑﺎﻻ و ایده آل. این پژوهش برگرفته از فصل های پایان نامه کارشناسی نویسنده با عنوان حفاظت از سیاه چادرهای عشایر قشقایی فارس است که موفق به ثبت ملی این سازه در فهرست آثار ملی ایران شده, تنظیم گردیده و اساس تحقیقات بر پایه شناخت تاریخ, جایگاه و معانی خانه و تطبیق و بررسی این مفاهیم با سیاه چادرهای عشایر و علت نام گذاری سیاه خانه بر این سازه و تحلیل معمارانه آن است. این تحلیل ها بر روی سیاه چادرهای عشایر قشقایی فارس طایفه کشکولی بزرگ به عنوان نمونه صورت گرفته است.