ارزیابی آموزه «نفی صفات» در نهج البلاغه در اندیشه ابن میثم بحرانی

توحید صفاتی, بیان­ گر رابطه صفات ثبوتی حقیقی با ذات الهی است و در آن سه دیدگاه عمده مطرح است: زیادت صفات بر ذات (دیدگاه اشاعره), نیابت ذات الهی از صفات (دیدگاه معتزله) و عینیت صفات با ذات الهی (دیدگاه امامیه). امیرالمؤمنین(ع) در خطبه اول نهج­ البلاغه, کمال اخلاص را نفی صفات از ذات الهی می­ داند: «کَمَالُ الْ إِخْ لَاصِ لَهُ نَفْ ی الصِّفَاتِ عَنْ هُ». تفسیرهای متعددی در تبیین این روایت, عرضه شده است. نوشتار حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با هدف تحلیل و ارزیابی آموزه «نفی صفات» در نهج­ البلاغه به بررسی این مسئله در اندیشه ابن­ میثم بحرانی پرداخته است. از رهگذر این جستار مشخص می­ شود که ابن میثم بحرانی در حوزه هستی­ شناسی, نظریه نفی صفات حقیقی الهی را پذیرفته و آن را با فرهنگ دینی به ویژه فرهنگ نهج­ البلاغه هماهنگ می­ داند و در حوزه معرفت­ شناسی, صفات الهی را اعتبارات عقلی می­ داند. اعتبارات عقلی در اندیشه ابن میثم, برگرفته از نظام فلسفی سهروردی است و بیانگر مفاهیم ذهنی صرف در مقابل مفاهیم ماهوی است. در دیدگاه ابن­ میثم میان مفاهیم منطقی و مفاهیم فلسفی خلط گردیده و صفات الهی در شمار مفاهیم منطقی قلمداد شده است.