ماهیت تصوف و زبان آن از دیدگاه مولانا در مثنوی

این پژوهش در بررسی و نقد دیدگاه شفیعی کدکنی دربارة عرفان و زبان آن به نگارش درآمده است. در این دیدگاه, عرفان نگاه هنری به دین و زبان آن, زبان شعر و مطابق تقسیم بندی آ. آر ریچاردز, ناقد ادبی, زبانی عاطفی و فاقد صدق و کذب منطقی در مقابل زبان ارجاعی, و قابل صدق وکذب در علوم تجربی تلقی شده است. طبق بررسی انجام شده در این پژوهش که با تحلیل محتوای ابیات مثنوی و شیوة بیان مولانا در بیان عناصر اصلی عرفان اسلامی صورت گرفته, تصوف جز در چهارچوب مقولة معرفت شناسی تبیین پذیر نیست. در دیدگاه مولانا, تصوف نگاه و ماهیت معرفتی دارد که معیار در آن, برخلاف نگاه هنری, حقیقت است نه زیبایی, و زبان گزاره های آن معرفتی و بعضاً معرفتی عاطفی می باشد و نیز ملاک صدق درآن ها, برخلاف دیدگاه مذکور, نه درونی و از سنخ «صدق هنری», بلکه بیرونی و منطقی است. به علاوه, تصوف برخلاف هنر که به علت منش ارتباطی, وابسته به زبان است, به زبان وابسته نیست. ازاین رو, عارف سرانجام, خاموشی را ترجیح می دهد.