تأثیر مصرف کمپوست زباله و لجن فاضلاب شهری بر زیست فراهمی عناصر غذایی موجود در خاک در کشت پیاز

سابقه و هدف: روند رو به افزایش تخریب منابع آب, خاک و محیط زیست در اثر کاربرد بی رویه مواد شیمیایی موجب ترغیب پژوهشگران به کشاورزی ارگانیک در سال های اخیر شده است. باوجود همه اثرات مثبتی که در ارتباط با مصرف کمپوست زباله شهری و لجن فاضلاب بر روی ویژگی های فیزیکی و شیمیایی خاک مطرح است, هنوز در این رابطه نگرانی های زیادی ازنظر مسائل زیست محیطی و سلامت وجود دارد. لذا هدف از این پژوهش بررسی تأثیر مقادیر مختلف کودهای آلی کمپوست زباله شهری و لجن فاضلاب در خاک و گیاه درکشت پیاز پس از 5 سال در کرت های ثابت به لحاظ تجمع عناصر سنگین در خاک و گیاه می باشد. مواد و روش ها: این تحقیق در کرت های ثابت (ابعاد هر کرت 40 مترمربع), در ایستگاه تحقیقاتی آبیاری و زهکشی رودشت اصفهان با چهار تیمار کود آلی کمپوست زباله شهری و کود لجن فاضلاب به همراه تیمار شاهد در قالب یک طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار و پنج سال متوالی انجام شد. تیمارها عبارت بودند از: الف-بدون کاربرد هیچ گونه کود آلی در طول دوره های آزمایش (شاهد). ب-تیمار 25 تن در هر هکتار کود کمپوست زباله شهری. ج-تیمار 50 تن در هکتار کود کمپوست زباله شهری. د-تیمار 15 تن در هکتار لجن فاضلاب. ه-تیمار 30 تن در هکتار لجن فاضلاب. نتایج و بحث: کاربرد کمپوست زباله شهری و لجن فاضلاب در خاک سبب افزایش ماده آلی خاک شد. از سوی دیگر مصرف این تیمارهای کودی به ویژه در سطوح بالاتر, غلظت عناصر غذایی موردنیاز گیاه در خاک ازجمله فسفر, پتاسیم, روی, مس, منگنز و آهن قابل استفاده, را افزایش داد. مصرف این مواد آلی در مرحله اول تأثیری برافزایش میزان عناصر سنگین سرب و کادمیوم در خاک نداشت؛ اما مصرف چندین سال متوالی کمپوست زباله (تیمار50 تن در هکتار) در مرحله دوم, باعث افزایش سرب قابل جذب در خاک شد. هم چنین مصرف سطوح مختلف کودهای آلی باعث افزایش معنی دار در عناصر غذایی موجود در اندام هوایی گیاه پیاز شامل نیتروژن, فسفر و پتاسیم و همچنین عناصر ریزمغذی آهن, روی, مس و منگنز شد. بیشترین میزان عناصر غذایی اندازه گیری شده در اندام هوایی گیاه ذرت در تیمار 50 تن در هکتار کمپوست زباله شهری مشاهده شد که در اغلب موارد تفاوت معنی داری با تیمار 30 تن در هکتار لجن فاضلاب نداشت. غلظت اغلب عناصر غذایی اندازه گیری شده در اندام هوایی گیاه پیاز پس از پنج سال مصرف متوالی کودهای آلی به صورت معنی داری نسبت به مرحله اول پژوهش (پس از یک سال مصرف کودهای آلی) افزایش پیدا کرد. در مورد عنصر مس این روند معکوس بود و میزان جذب این عنصر در مرحله دوم نسبت به مرحله اول, به دلیل افزایش غلظت عناصر دیگر مانند فسفر و وجود رقابت بین عناصر مختلف در جذب به وسیله گیاه, کاهش یافت. مصرف تیمارهای مختلف کود آلی در مرحله اول تنها میزان عنصر روی را در غده پیاز افزایش داد اما در مرحله دوم و درنتیجه مصرف چندین ساله کمپوست زباله و لجن فاضلاب, غلظت عناصر غذایی نیتروژن, پتاسیم, مس, آهن و روی در غده پیاز افزایش یافت. غلظت سرب و کادمیم در گیاه, در تیمارهای مختلف به حدی کم بود که با دستگاه جذب اتمی قابل اندازه گیری نبود. نتیجه گیری: در کل کمپوست زباله شهری و لجن فاضلاب در سطوح مذکور ضمن افزایش ماده آلی در خاک, باعث افزایش غلظت عناصر غذایی در گیاه به ویژه ازلحاظ عناصر ریزمغذی ازجمله روی و آهن شد.