بررسی تطبیقی خاستگاه و غایت رنج در آموزه های بودا و عهدین

رنج به عنوان ادراکی انفسی و برخاسته از شرایطی نامطلوب, در مکاتب دینی, به ویژه از جهت خاستگاه و غایت آن, موضوع توجه قرار گرفته است. از این میان, دین انسان محوری چون بودیسم در همه شاخه هایش به واقعیت و علت رنج پرداخته, خاستگاه آن را در خود انسان می یابد و در صدد ارائه راه کاری است که نجات از همه رنج ها فراهم آید؛ اما از غایت و هدف رنج در جهان چیزی نمی گوید, چراکه به موجودی غایتمند در هستی شناسی خود باور ندارد که بخواهد برای فعلش نیز هدف و غایتی فرض نماید. اما در عهدین, به عنوان متنی خداباور, خاستگاه رنج از سه علت خارج نیست: یا متوجه فعل انسان است, که برای مثال, ناشی از سوء استفاده از اختیار و ارتکاب گناه اوست, یا به فعل خدایی غایتمند و اخلاقمند برمی گردد یا از فعل خدایی بی غایت و اراده محور ناشی می شود. در این صورت, غایتمند بودن یا نبودن خداوند در رنجور ساختن بندگان, رابطه تنگاتنگی با صفات وی دارد. از این رو برای رنج, در عهدین, هم علت فاعلی مشهود است و هم علت غایی؛ هم خاستگاه وجود دارد و هم غایت, به خلاف بودیسم, که فقط از خاستگاه رنج و راه نجات از آن سخن می راند و با مابعدالطبیعه کاری نداشته و در صدد تبیین غایتمندی جهان و رنج های موجود در آن نیست.