مطالعه تاثیر متقابل نقاشی ایران و چین در سده های هفتم و هشتم هجری قمری

پس از نخستین و دومین یورش مغول ها قرن هفتم و استقرار حکومت ایلخانی در سرزمین ایران, در خصوص تاثیرپذیری نگارگری ایرانی از نگارگری چینی سخن فراوان شده است. در این واقعیت که مغولان پیشینه فرهنگی - هنری قابل توجهی نداشته و همواره وام دار هنر چین بوده اند, تردیدی نیست. لیکن در این باره که نگارگران چینی با چه کیفیتی و تا چه اندازه بر اندیشه نقاشان ایرانی تاثیر گذاشته اند, کمتر سخنی رانده شده است. از سوی دیگر, سلیقه فرمانروایان پیروز مغول با شکل گیری حکومت و استقرار دولت مرکزی آن ها به مرور اصلاح شد و به بیان دیگر, دچار تغییر و استحاله گردید. از این دیدگاه, پاسخگویی به پرسش هایی چند ضرورت دارد. نخست اینکه, نقاشی چینی همزمان با دوره مغولان از چه ویژگی هایی برخوردار بوده است. دیگر آنکه, عناصر نقاشی چینی و ظاهرشده در نقاشی های ایرانی خود, از کجا آمده اند. از این رهگذر بهتر می توان تاثیرات هنرچینی را در نگارگری دوران ایلخانی, تحلیل کرد. روش به کار گرفته شده در این تحقیق, تطبیقی و مبتنی بر نگاهی تحلیلی - توصیفی است.ازین رو, در این مقاله تلاش بر آن بوده تا ضمن برشمردن ویژگی های آثار نقاشی چینی هم عصر و کمی پیش تر از ایلخانان, نوع و میزان تاثیرگذاری و تاثیرپذیری نگارگری چینی و ایرانی با بیان نمونه هایی از نسخه های منسوب به مکتب تبریز, تحلیل و ارزیابی شوند. نمونه های مورد بحث از نسخه های خطی ای همچون شاهنامه ابوسعیدی, جامع التواریخ خواجه رشیدالدین فضل الله, منافع الحیوان ابن بختیشوع و کلیله و دمنه نصرالله منشی است. تمامی این نسخه ها در دوران ایلخانی مصور شده اند. افزون بر این ها در پژوهش حاضر, بر نمونه هایی از آثار هنرمندان چینی دوره سونگ و یوان, سده های یازدهم و دوازدهم میلادی چین همچون کائوکومینگ, لی تانگ, چاوپوچو و دیگران, گذری خواهدشد.دستاورد بررسی های انجام شده نشانگر آن است که نقاشی ایرانی به همان اندازه که از هنر چینی تاثیرپذیرفته, بر آن نیز تاثیر گذارده است.