شناسایی و اولویت بندی شاخص های موثر بر ایجاد فرصت های کارآفرینی روستایی در ایران

1. مقدمه امروزه توسعه روستایی بیش از پیش وابسته به کارآفرینی است. کارآفرینی روستایی یک عنصر بالقوه برای اشتغال, یک استراتژی کلیدی برای جلوگیری از ناآرامی روستایی, یک ابزار برای بهبود درآمد مردم, افزایش دامنه اشتغال زنان و به تبع آن افزایش درآمد و استقلال آنها و عاملی برای حمایت اجتماعی است و بطور کلی به عنوان یک وسیله به منظور بهبود کیفیت زندگی برای افراد, خانواده ها و جوامع برای حفظ یک اقتصاد سالم و محیط زیست می باشد. اولین گام برای اجرای کارآفرینی روستایی شناسایی عوامل موثر و شاخص های ایجاد کننده فرصت های کارآفرینی می باشد. ازهمین رو هدف این پژوهش, شناسایی و تبیین مولفه های تاثیرگذار و اولویت بندی و ارائه نوع ارتباط بین مولفه ها در راستای کمک به بهبود وضعیت روستاها می باشد. نتایج این تحقیق به طور خاص می تواند مورد استفاده مدیران و تصمیم گیران در حوزه ی روستایی قرار گیرد. کارآفرینی پدیده ای چند بعدی است که توافق عمومی در مورد آن وجود ندارد. نه تنها از نظر روانشناسی, انسانشناسی, اقتصاد و مطالعات تجاری دیدگاههای متفاوتی در مورد کارآفرینی وجود دارد, بلکه به نظر میرسد دیدگاه غالب در مورد تعریف کارآفرینی, نیز در زمانها و مکانهای مختلف, متفاوت است. این خود موجب شده تعاریف متفاوتی از کارآفرینی مطرح شود و نکات کلیدی هر تعریف نیز متفاوت باشد؛ از جمله ایجاد سازمانهای جدید, ترکیبی از عوامل موجود, اکتشاف و بهره ها برداری از فرصت, تحمل عدم قطعیت, گرد هم آوردن عوامل تولید و. . . . 2. مبانی نظری تحقیق با بررسی جامع و کامل در پیشینه و ادبیات موضوع, عوامل اقتصادی, اجتماعی-فرهنگی, زیرساختی, فردی و سیاسی به عنوان مهمترین شاخص های موثر بر ایجاد فرصت های کارآفرینی روستایی انتخاب گردیدند. برای ایجاد کسب و کار و کارآفرینی وجود پشتوانه اقتصادی بسیار حیاتی و ضروری می باشد. داشتن سرمایه مالی کافی و استقلال مالی فرد و یا پشتوانه اقتصادی توسط خانواده و دوستان می تواند در تسریع فرآیند کارآفرینی بسیار موثر واقع شود. علاوه بر آن وجود تسهیلات مالی و بانکی وجود سرمایه گذاران بخش خصوصی و محلی نیز بر میزان کارآفرینی یک مکان می تواند اثرگذار باشد. ﻋ ﻮ اﻣ ﻞ اﺟ ﺘ ﻤ ﺎ ﻋ ﯽ و ﻓ ﺮ ﻫ ﻨ ﮕ ﯽ , از اﺑ ﻌ ﺎ د ﻓ ﺮ اﻣ ﻮ شﺷ ﺪ ه ﮐ ﺎ رآﻓ ﺮ ﯾ ﻨ ﯽ اﻧ ﺪ ﮐ ﻪ ﺗ ﺎ ﺑ ﻪ اﻣ ﺮ وز ﻧ ﺎ ﺷ ﯽ از ﻧ ﮕ ﺎ ه ﺗ ﮏ ﺑ ﻌ ﺪ ی ﺑ ﻪ ﮐ ﺎ رآﻓ ﺮ ﯾ ﻨ ﯽ ﺑ ﻮ ده اﺳ ﺖ . نخستین گام در توسعة کارآفرینی, شناسایی نیازها و آموزش مهار تهای کارآفرینی است. راﺑ ﻄ ﻪ ﻗ ﻮ ی ﺑ ﯿ ﻦ ﻓ ﺮ ﻫ ﻨ ﮓ ﻣ ﺮ دم و ﺗ ﻤ ﺎ ﯾ ﻞ ﺑ ﻪ ﮐ ﺎ رآﻓ ﺮ ﯾ ﻨ ﯽ وﺟ ﻮ د دارد. ﮐ ﺎ رآﻓ ﺮ ﯾ ﻨ ﯽ ﺑ ﻪ ﻟ ﺤ ﺎ ظ اﺟ ﺘ ﻤ ﺎ ﻋ ﯽ , ﻣ ﻨ ﺎ ﻓ ﻊ و آﺛ ﺎ ر ﻣ ﺜ ﺒ ﺘ ﯽ در ﺟ ﺎ ﻣ ﻌ ﻪ روﺳ ﺘ ﺎ ﯾ ﯽ دارد, ﺳ ﻮ د اﺟ ﺘ ﻤ ﺎ ﻋ ﯽ را از ﻃ ﺮ ﯾ ﻖ دوﻟ ﺖ ﻋ ﺎ ﯾ ﺪ ﺟ ﺎ ﻣ ﻌ ﻪ ﻣ ﯽ ﮐ ﻨ ﺪ ﮐ ﻪ ﺑ ﻪ ﻧ ﻮ ﻋ ﯽ ﻧ ﺸ ﺎ ن دﻫ ﻨ ﺪ ه ﺗ ﻮ ﺳ ﻌ ﻪ اﺟ ﺘ ﻤ ﺎ ﻋ ﯽ-اﻗ ﺘ ﺼ ﺎ دی ﺟ ﺎ ﻣ ﻌ ﻪ اﺳ ﺖ . جوامع روستایی به دلیل ماهیت وجودی و کارکردی و ساختاری خود, ارتباط تنگاتنگی با محیط پیرامونی دارند؛ در نتیجه توجه به عوامل محیطی و زیرساختی در توسعه کارآفرینی اهمیت بالایی دارد. حمایتهای کارآفرینانه, شامل هدایت فعالیت های عمومی و خصوصی, مانند خدمات تجاری, تمرکز بر کارآفرینان, ایجاد محیط و زیرساخت های مثبت, ایجاد شبکه ها و تشکیل گروههای مشاور به منظور حمایت از کارآفرینان می شوند. در خصوص زیرساختهای کارآفرینانه, باید نیازهای خاص کارآفرینی که برای کارآفرینان مهم هستند, تأمین شود. مهارت های فردی, باعث تاثیر بسزایی در انجام مطلوب و بهینه کارها, ایجاد رضایتمندی و ارتقاء انگیزه در افراد می گردد که در نداشتن سیاست معین و شفاف کارآفرینی و خوداشتغالی, توسعه ی این بخش را با مشکل روبه رو کرده و بهره وری در کسب و کارهای خوداشتغال و بنگاه های اقتصادی کوچک و متوسط موجود را کاهش می دهد. 3. روش تحقیق همانگونه که بیان گردید در این پژوهش به بررسی شاخص های موثر بر ایجاد فرصت های کارآفرینی و روابط درونی و اولویت دهی آنها پرداخته شد. ازهمین رو ابتدا از طریق پیشینه تحقیق شاخص های موثر بر ایجاد فرصت های کارآفرینی شناسایی گردیده و سپس برای ارزیابی و اولویت بندی شاخص ها و مولفه های پیشنهادی از روش ترکیبی ANP-DEMATEL استفاده شده است. با استفاده از روش دیماتل روابط درونی بین ابعاد با توجه به تاثیر این ابعاد بر یکدیگر بدست آمد. روش این تحیق از لحاظ جهت گیری, کاربردی و نوع روش تحقیق ترکیبی بوده و از جمله تحقیقات توصیفی-تحلیلی و از انواع پیمایشی است. رویکرد پژوهش نیز قیاسی می باشد. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه می باشد. همچنین محیط پژوهش با توجه به اهداف کتابخانه ای و میدانی است. جامعه آماری تحقیق, متخصصان دانشگاهی در حوزه کارآفرینی روستایی, کارآفرینان روستایی, مدیران و کارشناسان روستائی به تعداد 30 نفر می باشند. 4. بحث و نتیجه گیری نتایج بیانگرآنست که یا توجه به نمودار رابطه-تاثیر, عوامل اقتصادی و زیرساختی در گروه علت ها و عوامل فردی, اجتماعی-فرهنگی و سیاسی در گروه معلول ها قرار گزفتند. از طرفی عامل اقتصادی بیشترین تعامل یا رابطه و عامل سیاسی کمترین تعامل را با سایر عامل ها دارد. همچنین نتایج روش ترکیبی تحلیل شبکه ای و دیماتل حاکی ازآن بود که مولفه اقتصادی دارای بیشترین اهمیت بوده و پس از آن مولفه-های زیرساختی, اجتماعی-فرهنگی و فردی (با مقدار بسیار کم از نظر تفاوت وزنی) قرار داشته و مولفه سیاسی با مقدار 0. 1253 علاوه بر اینکه کمترین اهمیت را دارا می باشد از نظر مقدار وزنی نیز اختلاف فاحشی با دیگر مولفه ها دارد. در مجموع می توان بیان نمود که بدلیل مشکلات بسیار در حوزه ی روستایی چون کمبود اشتغال, مهاجرت نیروی کار روستایی به شهر, کم شدن احساس تعلق و. . . در راستای دستیابی به توسعه پایدار روستایی توجه به کارآفرینی و امکان پیاده سازی آن ضروری است. همچنین با ریشه یابی علل و شناخت شاخص های عوامل موثر بر کارآفرینی روستایی امکان ارائه راهکارهایی در جهت ساماندهی آن فراهم می گردد, که با به کارگیری این راهکارها از سوی سیاستگذاران, برنامه ریزان, مجموعه مدیران روستایی, می توان گامی در جهت توسعه پایدار روستایی برداشت. به محققان پیشنهاد می گردد در تحقیقات آتی سنجش تاثیرات هم زمان عوامل موثر بر ایجاد فرصت های کارآفرینی و نحوه ارتباط و تاثیر گذاری آنها بر یکدیگر را با استفاده از دیگر روش ها و رویکردها همچون رویکرد سیستمی و یا تکنیک ISM انجام دهند.