بررسی کمی فعالیت زمین ساختی در کوه آتشفشانی تفتان و پیرامون آن (جنوب شرق ایران)

آتشفشان تفتان به سن پلیوسن- کواترنر دارای سیستم ولکانیکی جوان و نیمه فعال است که در 50 کیلومتری شمال شهرستان خاش قرار دارد. بنظر می رسد در این منطقه دو پدیده آتشفشان جوان و تکتونیک فعال در ریخت سازی منطقه نقش اساسی را ایفا نموده اند. در این زمینه از شاخص های ژئومورفیک برای مطالعه فعالیت های زمین ساختی استفاده شده است. این شاخص ها عبارتند از: نسبت عدم تقارن حوضه زهکشی (Af), سینوسیتی جبهه کوهستان (Smf), شیب طولی رودخانه (Sl), پهنای کف دره به ارتفاع آن (Vf), انتگرال هیپسومتری (Hi), می باشند. این شاخص ها جهت ارزیابی زمین ساخت فعال نسبی (Iat) حوضه ها و زیر حوضه های منطقه مورد مطالعه استفاده شد. بررسی های اخیر نشان می دهد که نو زمین ساخت نقش مهمی در تکامل زمین ریختی منطقه داشته است. بر اساس مدل ارائه شده, سه پهنه زمین ساختی در ناحیه مورد مطالعه قابل تشخیص است: (پهنه با فعالیت زمین ساختی نسبی بالا) این پهنه فقط در دو زیرحوضه 4-B و 9-C مشاهده شده است. پهنه با فعالیت زمین ساختی نسبی متوسط) ناحیه وسیعی از منطقه مورد مطالعه در این پهنه قرار گرفته که از ساختارهای مهم آن در شمال باختر می توان به گسل درگیابان و گسل سعد آباد اشاره کرد. (پهنه با فعالیت زمین ساختی نسبی پایین) این پهنه فقط در دو زیر حوضه 5-C, 1-D, 9A و 8 مشاهده گردید. با مقایسه و بررسی شاخص ها در محدوده مخروط آتشفشان تفتان (فورانهای ماگمایی در ادوار گذشته) و محیط پیرامون آن که عمدتا از رسوبات فلیشی تشکیل شده است. این نتیجه حاصل شده است که بالا بودن مقدار عددی شاخص ها در این قسمت (مخروط آتشفشانی) تحت تاثیر فرایندهای ماگمایی است تا زمین ساختی, اما در محدوده پیرامون آتشفشان جوان, ساختارهایی همچون گسل های سواران و میرجاوه خان محمد چاه, سعد آباد و در گیابان و ... کنترل کننده فعالیت های زمین ساختی هستند.