بررسی خصوصیات فیزیولوژیک موثر بر بهبود عملکرد ارقام کلزا

به منظور مطالعه تغییرات خصوصیات فیزیولوژیک ارقام و لاین های کلزا و اثرات این تغییرات بر بهبود پتانسیل عملکرد, آزمایشی طی سال های زراعی 94-1393 و 95-1394 در مجتمع آموزش عالی شیروان, خراسان شمالی انجام شد. در این آزمایش 20 رقم و لاین کلزا در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار آزمایش شدند. به منظور بررسی شاخص های رشد, ارقام بر اساس تجزیه کلاستر به سه گروه با عملکرد بالا (Bilbao), متوسط (کرج 3) و پایین (ساری گل) تقسیم شدند و از هر گروه یک نماینده انتخاب شد. ارقام از لحاظ خصوصیات فنولوژیک متنوع بودند به طوری که ارقامی نظیر ساری گل, طلایه, شیرالی, ظفر و زرفام زودتر از سایر ارقام به مرحله رسیدگی فیزیولوژیک رسیدند. همبستگی مثبت و معنی دار دوام گل دهی با عملکرد (**66/0=r) و تعداد خورجین در بوته (**88/0=r) از اهمیت این دوره در تعیین عملکرد دانه دارد. از نظر شاخص سطح برگ, رقم Bilbao نسبت به دو رقم کرج 3 و ساری گل برتری داشت. همچنین رقم ساری گل زودتر از دو رقم دیگر به حداکثر شاخص سطح برگ رسید. همبستگی قوی بین حداکثر تجمع ماده ی خشک و عملکرد دانه وجود داشت (**81/0=r). شاخص های رشد از جمله CGR و RGR در سال اول به طور معنی داری از سال دوم بیش تر بودند. مقدار ضریب خاموشی (K) در سال اول از 65/0 (شیرالی) تا 77/0 (ظفر و ساری گل) و در سال دوم از 63/0 (کرج 3) تا 80/0 (ظفر) متغیر بود. متوسط کارایی مصرف نور به ترتیب در دو سال آزمایش 80/3 و 63/3 گرم بر مگاژول در متر مربع برآورد گردید. به طور کلی عملکرد دانه در سال اول بیش تر از سال دوم انجام آزمایش بود. میانگین عملکرد ارقام در سال اول 80/453 گرم در متر مربع و در سال دوم 84/401 گرم در متر مربع بود. بیش ترین عملکرد در سال نخست انجام آزمایش متعلق به ارقام Bilbao, Kodiak, SW102, GKH-305 و Traviata با میانگین عملکرد 55/495 گرم در متر مربع و کم ترین عملکرد متعلق به ارقام زرفام, ساری گل, طلایه, شیرالی و Modena با میانگین عملکرد 48/370 گرم در متر مربع بود. بیش ترین عملکرد در سال دوم انجام آزمایش متعلق به ارقام Bilbao, GKH-305, Slm046, L72, SW102, Kodiak و Traviata با میانگین عملکرد 31/450 گرم در متر مربع و کم ترین میزان عملکرد متعلق به ارقام طلایه, Opera, کرج3, Okapi, Modena, GKH-2005 و کرج 1 با میانگین عملکرد 66/349 گرم در متر مربع بود. به طور کلی ارقامی که شاخص سطح برگ بالاتری داشتند و نیز زمان رسیدن به شاخص سطح برگ حداکثر, همزمان با تشعشع دریافتی بیش تر بود و هم چنین از تشعشع دریافتی با کارایی بالاتر بهره مند شدند, عملکرد بالاتری داشتند.