واکاوی مبانی فقهی فور و تراخی در اخذ به شفعه

در خصوص زمان اجرای شفعه چهار نظر وجود دارد که به دو مورد فور و تراخی شفعه بازگشت دارند, مشهور فقها با استناد به دلایلی مانند اجماع, روایات و. . . فوری بودن شفعه را نتیجه گرفته اند, دلایل مزبور خالی از اشکال نیستند, زیرا اجماع مذکور با اجماع دیگری از سیدمرتضی و صاحب غنیه بر تراخی شفعه متعارض است. روایات نیز به دلیل ضعف سند یا دلالت بدون اشکال نیستند. در مقابل, گرچه برخی از دلایل تراخی شفعه مشکل دارند, اما اطلاق زمانی جمله «فشریکه أحقّ بها من غیره» تراخی شفعه را نتیجه می دهد, از سوئی تراخی شفعه هم به نفع مشتری است و هم به نفع شریک فروشنده, زیرا مشتری از منافع و اجرت بیشتری بهره می برد, شریک فروشنده نیز امکان فسخ بیع را دارد. اجماع فقها بر این که فرد غایب که از بیع اطلاع ندارد, گرچه غیبت وی سال ها طول بکشد حق شفعه دارد, تراخی شفعه را نتیجه می دهد, در عین حال علم شریک به بیع و استفاده نکردن او از شفعه و نیز بخشیدن وی شفعه را باطل می کند. همچنین در فرض تورم و افزایش فاحش قیمت سهم فروخته شده, شفعه باطل می شود.