عنوان فارسی: پویایی هنجارگریزی معنایی در قرآن کریم مابین کاربرد و ژرفای معنی (عنوان عربی: دینامیة الانزیاح الدلالی فی القرآن الکریم بین إلف الاستعمال وعمق الدلالة)

چکیده فارسی: هنجارگریزی یک روش بلاغی هیجان انگیز است زیرا بر گیرنده اثر می گذارد و وی را به فضاهای وسیع تر و ژرفای معنایی بیشتر می برد. هنجار گریزی یک کارکرد زبانی است که میان خالق کلام, متن و دریافت کننده, رابطه برقرار می سازد و صرفا یک مجموعه قواعد خشک و انعطاف ناپذیر نیست. این فن, متن را از نشانه هایی بارگیری می کند که اگر گیرنده بدون توجه به آن ها تلاش کند متن را بفهمد, به خطا خواهد رفت و نمی تواند به معنای درست متن هدایت شود. هنگامی که نوبت به قرآن می رسد کاربست هنجارگریزی سبب ایجاد لایه های دیگری در سخن می شود و جلوه های جدیدی از بلاغت قرآنی را بر ما آشکار می سازد. پژوهش حاضر با شیوه توصیفی-تحلیلی تلاش دارد تا در جهت شناخت اسلوب های بیان در قرآن گام بردارد و از اسرار نهفته سخن معجز, پرده بردارد و لایه های دیگری را از معنای ظاهر سخن, بگشاید. نتایج نشان می دهد که در قرآن صور متعددی از هنجارگریزی وجود دارد که با ابزارهای بلاغی چون مجاز, استعاره و کنایه, ایجاد شده است که هدف از آن, اثر گذاشتن بر روان مخاطب و ایجاد تحول درونی در وی است. چکیده عربی: یعد الانزیاح أسلوبا بلاغیا مثیرا کونه یحدث أثرا وتأثیرا دلالیا لدى المتلقی, فیأخذه إلى فضاءات أکثر رحابة, وانعکاسات أبعد عمقا من ناحیة المعنى والدلالة, فهو ینظر إلى الوظیفة اللغویة بوصفها وظیفة تفاعلیة بین المبدع والنص والمتلقی, ولیست مجموعة من القواعد التی تتعامل مع اللغة على أنها قوالب لا یمکن تغییرها ولا الخروج علیها وعنها. إن الانزیاح یُحمِّل النص من الدلالات التی لا یمکن أن یهتدی إلیها المتلقی إذا سلک سبیل الصورة النمطیة العادیة المألوفة وغیر المنزاحة, ویکون الانزیاح أبلغ ما یکون حین یتعلق الأمر بالنص القرآنی وهو یقدم الصورة القرآنیة فتکون بانزیاحها أبلغ فی الدلالة من نطق جمیع الناطقین مما سواها من الصور العادیة. وفیما یخص الدافع إلى هذا البحث فإنما حدانی إلیها تهیامی بالأسلوب القرآنی الذی لا یضاهیه أسلوب, ولا ینازعه منوال. ثم رغبتی فی تتبع آی الذکر الحکیم وما فیها من أبعاد دلالیة, وزوایا تعبیریة حین تخرج عن السیاق اللغوی والدلالی المألوف إلى دلالات عمیقة, ومعانی بعیدة, عن طریق الانزیاح فی البنى الترکیبیة لجزئیاتها المتراصة بغرض التأثیر النفسی, والتغییر الانفعالی لدى المتلقی. ولهذا؛ فقد انبرى القلم, وتاقت النفس, وسمقت الهمة للولوج إلى تلک الظاهرة وأثرها الدلالی فی القرآن الکریم, متخذین من المنهج الوصفی التحلیلی منهجا لنقف به على الأسباب, ونزیل به ما علق من القشر باللباب, ونفسر ما ورد من انزیاح دلالی فی آی الذکر وفصیح الکتاب.