واکنش ژنوتیپ های جو بهاره نسبت به تنش خشکی در مرحله پرشدن دانه

به منظور بررسی واکنش ارقام جو بهاره به تنش خشکی انتهای فصل, آزمایشی به صورت بلوک های کامل تصادفی با 17 لاین و دو رقم شاهد در شرایط تنش (بعد از ظهور سنبله) و بدون تنش خشکی به صورت جداگانه در چهار تکرار در سال زراعی 89-1388 در منطقه مهاباد انجام شد. نتایج حاصل از تجزیه واریانس مرکب نشان داد که اثر متقابل بین شرایط آزمایش و رقم برای کلیه صفات به غیر از دوره پرشدن دانه و وزن هزار دانه غیرمعنی دار بود. هم چنین بین کلیه ارقام از نظر اکثر صفات به جز وزن هزار دانه تفاوت بسیار معنی دار وجود داشت. نتایج نشان داد که تنش خشکی آخر فصل صفات ارتفاع بوته (5.8%), زمان تا رسیدگی (6.6%), طول پدانکل (25.2%), تعداد دانه در سنبله (18.2%), تعداد سنبله در واحد سطح (11.5%), عملکرد دانه (21%) و عملکرد بیولوژیک را (22.5%) کاهش داد. لاین های SLB39, Matnan-01 و Birlik-1.4 با متوسط عملکرد دو شرایط به ترتیب با 4.04, 3.9 و 4.3 تن در هکتار نسبت به سایر لاین ها برتری نشان دادند. لاین Birlik-1.4 که در هر دو شرایط تنش و بدون تنش دارای بالاترین عملکرد بود نسبت به رقم شاهد اول (سید تاج الدین) (29.7%) و نسبت به رقم شاهد دوم (چالدران) (40.6%) افزایش عملکرد داشت. همبستگی مثبت و معنی دار شاخص های میانگین حسابی, میانگین هندسی, تحمل به تنش و میانگین هارمونیک با عملکرد دانه در دو شرایط تنش و بدون تنش نشان داد که این شاخص ها می توانند برای شناسایی ژنوتیپ های متحمل به خشکی و پر محصول برای هر دو شرایط محیطی به کار روند به طوری که از نظر این شاخص ها نیز لاین های فوق برتر بودند. با استفاده از تجزیه کلاستر به روش وارد بر اساس شاخص های تحمل به تنش لاین های مورد مطالعه در دو گروه متحمل و حساس به تنش خشکی قرار گرفتند که لاین های SLB39, Matnan-01 و Birlik-1.4 در گروه لاین های متحمل به تنش بودند.