واکاوی شناختی-کاربردشناختی جمله های شرطی در زبان فارسی

پژوهش حاضر تحقیقی بنیادی و توصیفی است که داده های آن عمدتاً برگرفته از گفتار محاوره ای محیط در طول یک دوره ی سه ماه بوده است. پس از ضبط و آوانویسی داده ها, پیکره ای مشتمل بر حدود سی و پنج جمله ی شرطی زبان فارسی با روش نمونه گیری کنترل شده انتخاب شد و سپس بر اساس رویکردهای شناختی کاربردشناختی, در سه بخش عمده تحلیل و نتایج حاصل شد. در بخش نخست مطالعه, ضمن معرفی چارچوب نظری, سویتسر (1990) درباره ی وجود روابط سه گانه ی محتوایی, معرفتی و کارگفتی در جمله های شرطی, کارایی این چارچوب در تحلیل جمله های شرطی زبان فارسی را می سنجد. در بخش دوم, انواع خوانش های برگرفته از حرف شرط «اگر» که مشتمل بر خوانش شرط لازم و کافی, خوانش بیانگر مبتدا و خوانش امتیازی بودند معرفی و تبیین می شود. بخش سوم که بر نقش مفاهیمجملات شرطی| اگر| ذهنیت| بیناذهنیت| فرض انگاری| عضوگیری (Langacker, 1990, 1999) وجملات شرطی| اگر| ذهنیت| بیناذهنیت| فرض انگاری| عضوگیری (Traugott & Dasher, 2005) در کاربرد جمله های شرطی تمرکز دارد, نشان می دهد که مفاهیم مذکور چارچوب قابل قبولی را برای فهم بهتر ماهیتجملات شرطی| اگر| ذهنیت| بیناذهنیت| فرض انگاری| عضوگیری در ساخت های شرطی ارائه می دهد. در مجموع, علاوه بر تحلیل جمله های شرطی از یک دیدگاه شناختی جدید, آنچه این کاوش را از بررسی های پیشین متمایز می سازد, بررسی ماهیت جمله های شرطی سرخود است که در مطالعات محققان زبان فارسی عمدتاً مغفول مانده است. در این زمینه نگارندگان با بهره گیری از چارچوب جدید دستور کلام (Kaltenbö ck, Heine & Kuteva, 2011; Heine, Kaltenbö ck & Kuteva, 2016) نشان می دهند که چنین بندهایی برگرفته از جمله های شرطی کامل و با فرایندجملات شرطی| اگر| ذهنیت| بیناذهنیت| فرض انگاری| عضوگیری ساخته شده است که انگیزه ی این فرایند بیشتر برجسته سازی عناصر موقعیت کلام چونجملات شرطی| اگر| ذهنیت| بیناذهنیت| فرض انگاری| عضوگیری وجملات شرطی| اگر| ذهنیت| بیناذهنیت| فرض انگاری| عضوگیری است.