کاربست «لا ابا لک» در روایات، از ذم تا مدح

وجود اصطلاحات و مجازها اعم از استعارات, کنایات, تشبیهات و. . . در متون, هر چند لازمه هر کلام رسا و شیوایی است, اما گاه موجب دشواری در فهم مراد جدی و معنای دقیق آن می گردد. این مسیله در متون روایی نیز به چشم می خورد به گونه ای که برای دستیابی به مقصود اصلی و مفاهیم صحیح این عبارات, در نظر گرفتن فضا و سبب صدور احادیث و سیاق کلام, امری لازم و غیر قابل اغماض است. عبارت کنایی «لا ابا لک» از جمله این اصطلاحات است که در وهله اول شبهه «وجود الفاظ دشنام گونه در کلام معصومانR» را به اذهان متبادر می سازد. این پژوهش, در پی زدایش ابهام از فحوای این روایات, با روش توصیفی استنتاجی در گردآوری مطالب و مقایسه تحلیلی داده ها, سعی دارد مفهوم صحیح و معادل امروزی تعبیر «لا ابا لک» را بیابد. مراجعه به مفاهیم لغوی و کاربست این اصطلاح در متون کهن و اصیل عرب, واکاوی دیدگاه شارحان و نیز سیاق و فضای صدور روایات, نشان می دهد که نه تنها مفهوم ذمی که نگاهی رایج و باوری عمومی است, همواره معنای دشنام و ناسزا نمی دهد, بلکه فراتر از آن, این عبارت کنایی در روایات صرفا به معنای نکوهش, مدح و تعجب به کار رفته است.