طراحی مدلِ ارزیابی و بهبود عملکرد طرحهای شهری

نوشتار حاضر با ایجاد تمایز بین پروژهها و طرحهای شهری, بر این نکته تأکید دارد که طرحهای شهری به دلیل فقدان مدلهای ارزیابی عملکردِ تعریفشده و نیز دشواریِ ارزیابی عملکرد آنها در مقایسه با پروژههای شهری, کمتر و به سختی در معرض ارزیابی عملکرد واقعی قرار میگیرند. این در حالی است که بسیاری از این طرحها به شدت نیازمند بررسی, مطالعه و ارزیابی دقیقاند. بر همین اساس در مطالعة حاضر سعی کردهایم تا با الهام از رویکردهای نظری موجود و نیز بهرهگیری از نتایج پژوهشهای انجامگرفته در این حوزه, الگویی نظری-روشی برای ارزیابی و بهبود عملکرد طرحهای شهری ارائه دهیم. مدل پیشنهادی ما در بعد نظری, عملکرد طرحهای شهری را با سنجش سه شاخص اصلی شامل اثربخشی, توجیهپذیری و پایداری نتایج قابل ارزیابی میداند که هر کدام از این شاخصها از روند سنجش و ارزیابی متفاوتی پیروی میکنند. مدل یادشده, ریشهها و علل موفقیت یا عدم موفقیت طرحها را در سه حوزة سیاستگذاری, اجرا و مشارکت جستوجو میکند و نظام کاربستیِ برآمده از آن مبتنی بر دو مکانیسم اصلی رویکردی و ساختاری است. مدل پیشنهادی این مطالعه در بعدِ روشی نیز فرایندی ششمرحلهای را برای اجرای مدل نظری یادشده در میدان پژوهش طراحی و ارائه میکند که پژوهشگران این حوزه را قادر میسازد تا با گذر از این مراحل به برآیندی از عملکرد طرحهای شهری مورد مطالعهشان دست یابند و با شناخت ریشههای موفقیت/ عدم موفقیت این طرحها, پیشنهادهای عینی و عملی برای بهبود عملکرد این طرحها ارائه نمایند. امید است مدل پیشنهادی این مطالعه دستکم با ارائة خطوط کلی پژوهش در زمینه ارزیابی و بهبود عملکرد طرحهای شهری, کمکی هرچند اندک برای پژوهشگران این حوزه فراهم نماید.