بررسی تطبیقی معماری بازار تاریخی تجریش و مرکز خرید ارگ تهران بر اساس نظریه ی سینومرفی (هم ساختی کالبد رفتار)

مطالعات روان شناسی اکولوژیک و مفاهیم جامعه شناختی خرد در زمینه ی پیوند نظام های کالبدی و رفتاری محیط, بنیان مهمی برای ارزشیابی و پیش بینی نحوه ی کارکرد محیط فراهم کرده است. در این زمینه, «نظریه ی مقررفتاری» راجر بارکر که در 1968 مطرح شد, به ترکیب پیچیده ی ساختار های کالبدی رفتاری محیط با عنوان «سینومرفی» و عامل تعیین کننده ی رفتار های محیطی افراد اشاره می کند و معادل فارسی آن, «هم ساختی» پیشنهاد شده است. بنابراین, مقایسه ی هم ساختی ساختار های کالبدی رفتاری در مقر های رفتاری مختلف به رفع ابهامات درباره ی نحوه ی تقویت کارآمدی محیط کمک می کند. فهم نحوه ی تعامل محیط و رفتار, تبیین قابلیت های رفتاری محیط ساخته شده و نحوه ی رخداد رفتار ها در تناسب با ساختار های محیط اکولوژیک, از اهداف پژوهش هستند. بر این اساس, این پژوهش به بررسی تطبیقی بازار تاریخی تجریش و مرکز خرید ارگ تهران می پردازد. این پژوهش کاربردی, از نوع توصیفی تحلیلی و با رویکردی کیفی کمی است که با روش بررسی اسنادی, مردم نگاری و فنون کار میدانی, به ویژه مشاهده ی غیر مداخله ای به جمع آوری اطلاعات و با روش استدلال و استنتاج منطقی به تحلیل اطلاعات پرداخته است. وجوه افتراق در هفت مورد از هشت الگوی رفتاری بررسی شده نشان داد که این دو مقر رفتاری از جنبه ی سه عامل «کیفیت حرکت», «قابلیت پذیرش تنوع رفتاری و تغییر استفاده در زمان» و «کیفیت تعاملات انسانی» در ساختار کالبدی و به ویژه, «کیفیت کنترل رفتاری» در ساختار اجتماعی و در نتیجه, ماهیت رفتاری متمایز از یکدیگرند. بررسی تطبیقی 28 پارامتر استخراج شده از نظام های شش گانه ساختار کالبدی و چهار پارامتر ساختار اجتماعی محیط, به تحرک رفتاری, تنوع راهبردهای خلاقانه رفتاری و تعاملات انسانی پرشور و گذارا در بازار تجریش و کاهش تحرک و کاهش تنوع رفتارهای انتخابی و اجتماعی در مرکز خرید ارگ اشاره دارد. این پژوهش نتیجه گیری می کند که هم ساختی قوی و منعطف ساختارهای محیطی بازار با الگوهای رفتاری, به تولید مداوم روابط ابتکاری میان محیط اکولوژیک و افراد و هم ساختی ضعیف و غیر منعطف در مرکز خرید ارگ به محدود سازی تنوع رفتارهای محیطی منجر شده است.