سیر تکامل گنبد اورچین بر اساس عوامل موثر در شکل گیری یک نماد معماری

پیوند نزدیک میان دین, مذهب و معماری تدفینی و همچنین احترام خاص مسلمانان نسبت به امامزاده ها سبب شکل گیری معماری آرامگاهی شده است که به سبب آن گنبد این گونه بناها از لحاظ محتوایی و شکل از یک سو با جنبه تقدس و نمادین بنا مرتبط می شود و از سوی دیگر متاثر از هویت مذهبی و سیاسی فرد متوفی می باشد. گنبدهای مختلفی از قبیل رک, نار و دوپوسته و نمونه های دیگر در زمینه شیوه های گنبدسازی, شیوه های ترسیم, سبک شناسی و روش های اجرایی آن توسط معماران به نام این سرزمین کهن معرفی شده اند. در این بین معماری گنبد اورچین که از شاخصه های بناهای آرامگاهی در بخش های جنوبی ایران می باشد, تنها افتاده است و اطلاعات اندکی از آن در تاریخ معماری ایران وجود دارد؛ و تنها به گزارش ها و تصاویری محدود از جهانگردان خارجی بسنده شده و در نتیجه آن خواستگاه, دلیل وجودی و نقش این نوع گنبد در بناهای آرامگاهی در هاله ای از ابهام باقی مانده است. روش تحقیق در پژوهش حاضر به صورت توصیفی - تحلیلی می باشد که بر حسب نیاز در قسمت های مختلف پژوهش از تحلیل های تطبیقی مطالعات گذشته نگر و روش های میدانی بر حسب نیاز استفاده شده است. در این پژوهش به ریشه لغوی و معنایی گنبد اورچین اشاره شده و خواستگاه معماری این گنبد که متعلق به دوره سلجوقی می باشد, معرفی شده است. سپس روابط هندسی میان زینه های آن تحلیل شده و انواع این نوع گنبد که شامل کوکبی و کثیرالاضلاع می باشد ترسیم شده اند. عواملی همچون عملکرد تارک, نحوه ساخت, پوشش گنبد, نحوه توزین بار در ساختار گنبد مشخص شده است. در نهایت با بررسی عوامل موثر فرهنگی و تاریخی در شکل گیری ساختار کلی این نوع گنبد - گنبد رک اورچین - به این نتیجه خواهیم رسید که علت اصلی وجودی آن, عملکردی نمادین و سمبولیک بوده نه نمادی مذهبی صرف, که به تنهایی و یا در هم جواری و تلفیق با فضاهای مذهبی در گذر زمان به خوبی نقشی تاثیرگذار و کاربردی داشته است.