تحلیل مؤلفه ی کانونی شدگی با تأکید بر وجوه روانشناسی در داستان چراغها را من خاموش میکنم اثر زویا پیرزاد

زمینه و هدف: کانونی شدگی دیدگاهی چالش برانگیز و نوظهور در حوزه ی مباحث راوی و زاویه ی دید در نظریه ی روایت شناسی است که به بحث درباره ی وجوه ادراکی, بازتاب عاطفی و ایدئولوژکی کانونی گران روایت میپردازد و در زیرمقوله ی چه کسی جهان داستان را میبیند, بررسی میشود. در این مقاله سعی شده است با دیدگاه کانونی شدگی و در وجوه روانشناسی, داستان چراغها را من خاموش میکنم خانم زویا پیرزاد بررسی شود. دلیل انتخاب این رویکرد این است که نویسنده در این داستان بصورت آشکار و مشخص از مقوله ی «چه کسی میبیند» در بستر کانونی شدگی بهره برده است. راوی اول شخص داستان, کلاریس با قرار دادن کانون دید و تمرکز و ادراک خویش بر ذهنیات و درونیات هویتی خویش و اطرافیانش در نهایت در پایان داستان باعث تغییر و تحول جهانبینی خویش به اَبرروایتهای هویت, جنسیت, عشق, مسئله ی عاطفی و شناختی در حوزه ی روان شناسی و چالشهای اجتماعی. . . میشود. روش مطالعه: این مقاله با روش تحلیل محتوا داده های موردنظر از منظر کانونی شدگی و از دیدگاه نظری مباحث پساژنتی و آنچه ریمون کینان مورد نظر قرار داده است از داستان چراغها را من خاموش میکنم را دربر میگیرد و سپس محتوای این داده ها را تحلیل میکند. یافته ها: داستان چراغها را من خاموش میکنم بازتاب دیدگاه های کانونی یک زن در ادبیات داستانی معاصر دهه ی هشتاد شمسی است. کلاریس بعنوان کانونی گر داستان, گذشته و حالش را کانونی کرده و به جستجوی هویت خویش میپردازد که بخشی از آن میراث قومیش در ناخودآگاه جمعی است. آنچه هویت زنانه ی او را تحت تأثیر قرار داده و او با کانونی کردن آن قصد دارد مخاطب را با آن همسو کند, نیاز به توجه دیگران و گریز از انتقاد است. نتیجه گیری: در کانونی شدگی و مباحث نوظهور آن, مخاطب با دیدگاه و جهانبینی بازتابگران یا کانونی گران داستان به جهان درونی و بیرونیشان آشنا میشود و نادیدنیها را میبیند. با تحلیل کانونی شدگی این نتیجه حاصل میشود که کلاریس با کانونی کردن افکار درونی, وجوه روانشناسی با ابعاد شناختی, عاطفی و ایدئولوژیکی, میتواند هویت ازدست رفته و عدم استقلال فکریش را بازتاب دهد و سپس با کانونی کردن موضوع عشق از دیدگاه چند کانونی گر, به آینه ای از عملکرد زندگی خویش دست پیدا کند و در این انعکاس به تغییر مواضع خویش نسبت به نقشهای هویت زنانه, همسری, مادری, خانواده و یک فعال اجتماعی دست پیدا کند. همچنین افکار بدبینانه ی خویش را که حاصل میراث ناخودآگاه قومی است بازتاب دهد و بچالش بکشد و با کانونی تازه نسبت به زندگی و اجتماع, و خانواده تغییرات جدیدی را شکل دهد.