Гидатль, Статьи про нашу историю, Шейхмагомедов Гаджи,\nМачIада росдал тарих цебетIей бухьараб буго Гьидерил ва Дагъистаналъул гIаммаб тарихалда. Лъиего балъгояб жо гуро, ахираб 700-800 соналда жаниб дагъистаналъул тарихалъулъ ва жамгIияб цебетIеялъулъ исламалъ кIудияб роль хIараблъи. АнцIила щуабилеб гIасроялъул кIиабилеб бащалъиялда нижер росулъ гIумру гьабулев вукIарав ХIажи-Удрат дагъистаналъул гIалимал-гIарабистаз лъолев вуго ислам тIибитIизабиялъул рахъалъ дагьистаналда Абулмуслим шайихасда хадусевлъун. ХIакъикъаталдаги ХIажи-Удратил xlapaкаталдалъун тIубанго щулалъана дагIистаналда динислам.\n2001-2002 соналда дагъистаналъул гIелмияб централъул профессор А.Р. Шихсаидовасул нухмалъиялда гъоркь МачIада росулъ хIалтIулеб букIана археологиялъулаб экспедициялъул къокъа. Тарихиял к!варалъул цогидал бакIазда цадахъго, гьез цIехрехалъулал хIалтIаби гьаруна нижер росулъа ШейхмухIамад-шайихасул зияраталдаги. АнцIила анлъабилеб гIасроялъул кIиабилеб бащалъиялда ва анцIила анкьабилеб гIасроялъул байбихьуда гIумру гьабулев вукIарав гьев шайих дагъистаналде накъшубандияб тIарикъат бачIаразул цояв вукIин чIезабуна эпиграфическиял цIех-рехаз ва зияраталда ратарал цогидалги хъвайхъвагIаяз. Гьеб гIелмияб цIирагьиялъул дагъистаналъул динияб тарихалъе гуребги кIудияб кIвар бугиланги бихьизабуна А.Р.Шихсаидовас.\nАнцIила микьабилеб гIасруялъул чилъун МачIада росулъа вихьизавулев вуго Ибрагьим-ХIажи Пурадиясул кваранаб кверлъун вукIарав ХIадисшаййхги. Гьев кколев вуго цIар рагIарав гIалим, бусурзабазул правовыял суалазул гIемерал гIелмиял хIалтIабазул ва тIахьазул автор МухIамад мачIадиясул вас. Ибну-ХIажар аль ХIасамияс гьесие кIудияб тIокIлъи кьолеб буго юридикиял гIелмабазул лъаялъул бетIергьан хIисабалда. Доргъелиса гIалимчи Назирил биценалда рекъон, ХIадисшайихасулъ букIун буго кIудияб кашпо-карамалъи. Надиршагьасдаса дагъистан цIуниялъе гьабураб гъазаватияб рагьулъ Ибрагьим-ХIажигун вукIана ХIадисшайихги ва тушманасда тIад бергьенлъи босиялъулъ гьезул кIудияб рольги бихьизабулеб буго. Нижехъ жакъа къоялдаги цIунун руго жиндир баракат щваяв ХIадис-шайихасул гIемерал тIахьал.\nНижехъ жеги загьириял баянал цIунун руго Шамил имамасул ишцояв ва гьесул лъикIав гьудул, цIар рагIарав гIалим МухIамадамин мачIадиясул. Гьев гIемерал соназда вукIана дагъистаналъул батIибатIиял бакIазда наиблъун, муфтилъунги. Гьев къосине бегьуларо Гьонодаса МухIамадамингун. Гьелъул хIакъалъулъ ц!акъ берцинго хъван буго гьазигьумекиса АбдурахIманхIажиясул "РакIалде щвеял" абураб тlехьалда.\nМачIада росо ккола исламалъ щулаго кьалбал риччараб бакIлъун. Гьениса рахъана рикIкIен гIемерал диниял хIаракатчагIи, гIалимал, дагъистаналъул тарихалъулъ, гьелъул цебетIеялъулъ мустахIикъаб бутIа лъурал гIадамал. Гьезул цIарал, гьезул хIаракатал ишал лъазе тIадлъула щивав росуцоясда, гIун бачIунеб хадусеб гIелалда. Гьелъие квербакъулеллъун цIикIараб гIелги букIине ккола.\nCopyright © М. Салихов, 2007