Выходит новая книга об алмакцах.\nДобавил(а) Administrator on 23 Декабрь 2012.\nВыходит новая книга об алмакцах\nВ канун Нового года хочу обрадовать всех алмакцев и почитателей таланта журналиста и\nписателя Алиасхаба Умарасхабова – подготовлена к печати и в самом начале 2013 года\nвыйдет в свет вторая часть книги «Жизнь моя, иль ты приснилась мне?». Известно, что важное\nместо в истории и культуре Алмака, безусловно, занимает первая часть такой книги под\nавторством У.Газиева – отца писателя, выпущенная ровно 10 лет назад - в 2002 году. Подготовил и\nвыпустил эту книгу Алиасхаб Умарасхабов, а спонсорскую помощь оказал З.Омаров.\nНе будет большой ошибкой, если скажем, что эта книга – энциклопедия Алмака. В ней приводятся\nвоспоминания, стихи, плачи, рассказы и повести 27 авторов-алмакцев. Это рассказ о жизни и быте\nодносельчан, о любви к малой родине, о колхозах и испытаниях военных лет и просто о\nчеловеческой любви, доброте, милосердии. В книге названо более 300 имен алмакцев, которые и\nявляются настоящими ее героями, для сравнения, в романе Л.Н.Толстого "Война и мир" около\n500 персонажей. Я знаю могих, которые держат эту книгу на видном месте, чтобы легче было найти,\nоткрыть и заглянуть в нее в свободное время. Приведу список тех алмакцев, чьи произведения вошли\nв этот сборник (на аварском языке):\n9.Х1алимат, Гъазил яс.\n10. Гъазил Ажабика.\n11. Гъазил Г1алиасх1аб.\n12.Гъазил Г1алиасх1абил Гъазимух1амад.\nНе собираюсь анализировать книгу, но скажу, что подготовленная вторая часть книги\nорганично продолжает главную тему первой части – жизнь и быт алмакцев в ХХ веке и до\nнаших дней - последние рассказы автора написаны несколько месяцев назад. Нас ожидает\nвстреча с известными в районе и республике людьми – Р.Идрисовым из Дылыма, М.Дадаевым\nиз Гертма, бывшим главой Дагестана Абдурахманом Данияловым, журналистами, писателями и\nпоэтами республиканского масштаба. Здесь несколько рассказов об отце писателя, которого\nхорошо знают в Казбековском районе и за пределами. Много юмористических произведений,\nнекоторые из них с участием известного «доктора Ватсона». Приведу названия нескольких глав:\n«Инкъилабалъул гьороца арал», «Рагъда г1азаб х1ехьарал, росулъ зах1мат х1ехьарал», «Заманалъул\nг1аламатал», «Дирго рек1ее рах1ат толарел пикраби». Читатель познакомится также с новыми\nавторами – З.Беркихановым, Х.Висаитовым и Н.Зияродиновой. Обрамляет книгу очень красочная\nцветная обложка – символ красоты Салатавии. В книге много интересных фотографий и\nиллюстраций, оживляющих и украшающих рассказ. Живой и богатый язык, яркие образы,\nмудрые мысли, рассуждения про себя и вслух – вот главное содержание этой книги.\nНеоценимую помощь в подготовке к выпуску второй книги оказал главный редактор аварской\nреспубликанской газеты «Истина», председатель Союза журналистов Дагестана и большой друг\nвсех алмакцев Али Камалов, который сдержал свое слово, данное в выступлении на\n1000-летнем юбилее Алмака в Гайли летом 2011 года.\nКнига выходит тиражом 1000 экземпляров, и думаю, исчезнет так же, как стал дефицитом\nпервый том. А те, кому книга достанется, в радости и удовлетворении останутся от сознания\nтого, что еще одна страница истории предков перед ним открылась благодаря удивительному\nчеловеку, писателю и большому патриоту Алмака Алиасхабу Умарасхабову.\nПриводим несколько отрывков из выходящей скоро в печати книги А.Умарасхабова «Жизнь\nмоя, иль ты приснилась мне?».\nИнсуда гьев лъалелщиназ Къиралилан абулаан. Гьеб т1ок1ц1ар т1оцебе гьесда яцг1алалъул вас Гъубаханица лъунилан абула. Гъубахан колхозалъул председательлъун х1алт1улаго, бат1и-бат1иял хъулухъазда вук1арав эмен, ахиралдаги г1ачиязул фермаялъул заведующийлъун т1амун, Бурсумалда вук1ана. Гьениб правлениялъул ва парткомалъул х1укмабаздаса т1адег1анаб бук1ана фермаялъул заведующиясул раг1и. Чиясе мут1иг1лъизе бокьуларев инсуда Къирал абураб ц1ар бач1инахъего рек1ана ва гьесул ц1арлъун лъугьана. "Къиралас абуна", "Къиралас фермаялде халгьабулел ри- ччач1о", "Къиралас гьалбал къабул гьарулел руго", - ян раг1улаан абулеб.\nПенсиялдеги ун гьев херлъун вугеб мехалда инсул х1акъалъулъ дие цо хабар бицана гьесул рагьулав гьудул Буртунаялдаса Г1исаев Идирисица. Гьев мунагьал чурад киназдаго лъалев Аптек-Зубайрил эмен вук1ана.\n- Гьев г1олохьанаб мехалдаго къирал вук1ана, - ян бицана Идирисица.\nРагьул цебесеб кьерда рук1аго цо офицерасулги гьесулги даг1ба ккана, дос малъараб гьас гьабич1ого. Рагьулал шарт1азда мут1иг1лъунгут1иялъе г1оло солдат ч1варав офицерасе кинабг1аги тамих1 гьабулароан. Офицерас таманча бахъизе гъубуралде квер бегьана. Гьес гъубур рагьилелде Г1умарасх1абица жваркь-миркьан щуц1ул кьвагьулеб туманк1 т1асиялде бахъана, х1ара досул карандаги цвизабун, маг1арул мац1аль абуна: "Дуца кьвагье, дица кьвагье!". Ниж, чанго ракьцояв, гьоркьореги лъугьун, гьев гьединавго чи вугилан абун, х1али-мадаралъ бажарана офицер маслиг1аталде вачине ва иш рагъулаб трибуналалде биччангут1изе.\nДирго гьит1инлъияльги (хьизанги гьабурав, республикаяльул газеталъул хасав мухбирлъун х1алт1улев вук1аниги), г1умру лъангут1иялъги батила, инсул гьудулас бицараб гьеб харбица дие цо ц1ар льезе льалареб санаг1атбахъи гьабуна.\nКин батаниги, Идирисил рагъулал рак1алдещвеял хъвазе хас гьабун арав дица доб инсул х1акьалъулъ гьес бицаралда т1асан цог1аги мух1канлъи мурадалъулаб суал кьеч1о. Инсухъан ккараб тохлъи лъач1ого бук1ине бокьун батизеги бегьула. Офицерас таманча г1адада бахьуларелъулха къват1ибе солдат ч1вазелъун.\nГьединал рук1ана г1адалав дир пикраби!\nХадуб кидаялиго дир рак1 бух1ана инсулги офицерасулги даг1баялъе щиб г1илла ккарабали Идирисида ц1ехеч1олъиялдаса. Амма кват1ун бук1ана. Идирисги гьесул гьудул дир эменги, бакьулаб дунялалъе къо-лъик1ги гьабун, ахираталде ун рук1ана.\nРак1алдаго гьеч1ого гьеб хабар дие ц1игьабуна дагьав цеве Дилималда дандч1варав Аптек-Зубайрица. Дун дандч1вайдал цадахъ вук1арав гьалмагъасе дир инсул х1акьальулъ велъулаго бицине льугьана гьев!\n- Офицерас живго ч1вазе танчиде квер бегьидал, досул каранда тунк1ил х1араги цвизабун: "Дуца кьвагье, дица кьвагье!" - ян абун буго гьес.\nЦинт1аго дир бот1рониб хьулалъулаб пикру кунч1ана. Щиб лъалеб, Идирисица васасеги чанц1улго бицун батизе бегьула гьеб хабар...\n- Зубайри, дов офицерас щиб г1иллаялъг1агидай инсуде таманча бахъизехъин бук1араб?\n- Ма, дуда гьеб лъаларебищ? - ан тамашалъун дихь валагьана Зубайри.\n- Лъаларо, валлагь, - ан вохун жаваб кьуна дица, гьеб Зубайрида лъалеб бук1инги бич1ч1ун.\n- Кутакал ц1ц1адалги ран, окопал-блиндажал ц1адал лъеца, лъамияб х1арщуца ц1ун рук1ун руго. Жиде-жидер окопал рац1ц1ад гьарун лъуг1арал солдатазе офицерас буюрухь кьун буго каскабаз жиндир блиндажалда жаниса хаву бац1ц1еян. Дуцаго бац1ц1еян жаваб кьунила инсуца, жив офицерзабазул блиндажал рац1ц1ине вач1ун гьеч1ин гьаниве, немцалгун вагъизе вач1ун вугин.\nБалагьараб мехалда дов офицерасда жинде данде раг1и абурав чи Къирал кколевлъи бич1ч1ун гьеч1еб бук1ун буго.\nГьудуласе ц1унараб чадил кесек\nИнсул рагъулал гьудулзабазда гьоркьов бищунго дагь к1алъалев чи вук1ана Шайихмух1амад. Амма нижеда, лъималазда, бихьулаан инсуца гьесул ц1акьго х1урмат гьабулеблъи. Бицунеб хабарцин гьес Шайихмух1амадидехун вуссун бицунаан кидаго.\nЛъималаз цоцазда бицунаан Шайихмух1амад рагъда снайпер вук1ун вугила, 87 фашист ч1ванилан хъвараб кагьат раг1улила гьесухъ. Гьанже нахъа районалъул тарихчи Расул Идрисовас "Чапар" газеталда бахъараб "Алмахъалдаса г1ужихъан" абураб макъалаялдасан баянлъана гьев рагъда х1акъикъаталдаги г1ужихъан вук1аравлъи, "Багьадурлъиялъе г1оло" медалалъе, К1удияб Ват1анияб рагъул к1иабилеб даражаялъул орденалъе мустах1икьлъаравлъи, фронталдаса хас гьабун Москваялдеги ах1ун, Баг1араб майданалда Монголиялъул цевехьан Чойбалсаница гьесие жидерго пачалихъалъул бищунго т1адег1анаб орден кьей.\n1943 соналда Орел шагьаралда г1агарда ккараб рагьулъ гьесул бох жагьал гьабула ва бот1рода лъураб ругьнаца цояб г1ин г1инкъльула. Халатаб заманалда отпускги кьун госпиталалдаса рокьове вит1арав Шайихмух1амад, сахлъи щулалъарабго, жив рагьде вит1еян военкоматалде уна. 1945 соналъул январалдаса байбихьун Венгриялдасан, Чехословакиялдасан Берлиналде щвезег1ан вагъана гьев. Фрон­талдаса т1адвуссун хадув х1алт1ана Ленинаул росдал Советальул председательлъун, финотделальул агентлъун, заготскоталъул управляющийлъун. Нижеда гьев ватана колхозалъул ц1олбол ахил хъаравуллъун.\nШайихмух1амад хун хадуб инсуца рагьда ккараб цо льугьа-бахъиналъул бицана. Разведротаялда гьорлъ цо т1адкъай т1убазе вит1арав живги Шайихмух1амадги лъабго сордо-къояль рат1алъанила. Жив т1адвуссараб мехалда гьес чвантиниса бахъанила хъах1аб ч1артилъ жемараб ч1ег1ерчадил гьит1инабго кесек. К1их1и бекун бащдаб жиндихъе бегьанила гьес, мун вач1инег1ан гьабги ц1унун вук1анин живан.\nК1удияб Ват1анияб рагъ рак1алде щвезабулаго, гьениб советияв солдатас бихьизабураб бихьинчилъиялъул, къо х1ехьеялъул, гьунаралъул х1акьалъулъ бицуна г1адат х1исабалда. Руго рагьулаб балагьалъул гъираго гьеч1ого рак1алде щвезарулел рахъалги. Г1емерал миллионазул г1умруялда т1асан гирараб гьелъул ц1адулаб гьакикье ккаразда гьоркьор рагъул корониса ч1аго рорч1аниги, хадуб г1емераб г1акъуба бихьана асирлъуде ккаразда. Официалияб пачалихьальулаб пропагандаялъ хиянатчаг1илъун лъазарурал гьезул г1умру ана гьеб къабих1аб ц1аралда гьоркь.\nГьелъулъ загьирльана дунялалъул т1олалго халкьал талих1аллъун гьаризеян т1аде босаразда цебе жидерго ул­каялъул г1адамазул г1умруялъул киг1ан дагьабниги кьимат гьеч1олъи. Америкаялъул солдатасухье рагьде унелъул кьо­леб кагьтида асирльуде кканиги, г1умру ц1унизе х1аракат бахъейин, мун Америкаялъе х1ажатав вугилан хъвалеб бук1араб батани, нилъер солдатазда офицерзабаз, политруказ, генералаз малъулеб бук1ана ахирисеб гулла дуего теян ва асирлъудаса хвел т1аса бищеян.\nАсирлъуде солдатал бат1а-бат1айиса ккана. Хиянатчаг1иги рук1ана, лъукьун лъавудаса аралги ккана.\nАсирлъуде ккана Алмахъалдаса Мусаев Насрулаги.\nЦогидал росабалъ кин бугебали лъаларо, алмахъал кутакалда пачалихъалъулаб политикаялъул рахъ кколел чаг1и руго. Г1иц1го гьеб г1иллаялъе г1оло батунгут1изеги бегьула асирлъуде ккараздехун гьезул хасаб балагьи бук1уна. Гье­диназул лъималазда, ццим бахьараб мехалда, "предателал" абун рогьо бала.\nЛъиде щиб абуниги, алмахъаз Насруладе квешаб раг1и абуларо. Гьев лъалелщиназ Мусал Насрулада ях1 бащад гьабизе к1оларила, гьев лъик1ав бусурбанчи ва къвак1арав бихьинчи вугилан абула. Асирлъудейин абуни гьев ккана лъукьун гурев, жиндиего бокьун немцазул ра­хьалде ун.\nЩайха гьеб гьедин ккараб? Сунца т1амурав маг1арулав ничаб ишлъун рик1к1унеб асирлъуде ине? Кинаб кьисмат гьесул бук1араб?\nДагьаб цебег1ан райональул газеталда бахъун бук1ана жакъа ч1аго ругел К1удияб Ват1анияб рагьул г1ахъалчаг1азул сиях1. Алмахьалдаса к1иго чи вугоан гьеб сиях1алда. Дида лъалаан гьениса Мусаев Насрула рагъда г1ахьаллъаравлъи ва тамаша гьабуна гьесул ц1ар доб сиях1алда батич1еб мехал­да. Цо дирго хъулухъалъ Алмахъалде щварав чияс х1укму гьабуна Насрулахъе гьоболлъухъ ине, хабар-к1ал гьабизе.\nРосдадаса дагьабго бат1ат1ураб, г1ажаибго т1абиг1ат берцинаб бак1алда, умумузул къаг1идаялъ г1адатго бараб рокъоб г1умру гьабулеб бугоан Насрулацаги гьесул лъади Нузайратицаги. Дун гьез адаб-х1урматалда, ц1акъ разиго къабул гьавуна. Квен гьабун льуг1изег1ан цин нижеего т1ураб т1аг1амаб чайги гьекьолаго, байбихьана гара-ч1вариялде.\nГ1умруяльул 93 сон баниги, жеги бахилаб къамарт1льиялда вугев херасул бицине жоги г1емер бугоан.\nНасрула рагъде ана 1941 соналъул кват1араб хасалихъе. Рокьор тана г1олохъанал лъадиги г1исинал лъималги. Цо дагьабго мехалъ Грузиялда рагьулаб х1адурлъиялъул лагералдаги куцан, гьалмагьлъигун цадахъ Керчь шагьаралда бук1араб рагъде ккана. Чорхолъ вит1арав ва къуватав Нас­рула пулеметчиклъун вук1ана. Гьесул кумекчилъун вук1ана Дилималдаса Атабаев Таймурад.\n- Кинабго байбихьана дир гьудуллъун вук1арав взводалъул командирги цо рагьулъ ч1ван, гьесул бак1алде цогидав вач1аралдаса, - ян рак1алде щвезабуна Насрулаца. - Т1оцевесев комвзвода кутакалда ях1 бугев, бихьинаб хасияталъул чи вук1ана. Киве унев вугониги, цадахь дун гьеч1ого унароан гьев. Амма гьев хисун вач1арав ц1акъ маг1на гьеч1ев чи ватана. Гьес т1оцебесеб къоялъго абуна, немцал жиндир тушбаби гурила, жиндир тушбаби ругила нацменал. Цоги нухалда хабар ккедал, дидаги росуцояв Гьоймирзаев Мах1мудидаги взводалъул командирас абуна, нуж ч1аго рокъоре ине гьеч1ин, немцаз ч1ван хвеч1они, жиндица г1акьуба-кьварилъи бихьизабун хвезаризе ругила нуж.\nГьел гьадинго абурал раг1аби гуреблъи бич1ч1изе г1емер заман х1ажалъич1о. Х1акьикьаталдаги байбихьун буго гали бахьа-бахъаралъуб гьел г1одорег1ан гьаризе, цогидаз гьабулареб гьабизе т1амизе. Щиб ургьунги, гьезие гьединги рагъда зах1матаб г1умру х1ехьезе к1олареблъун льугьинабулеб бук1ана. Взвод кваналеб г1ужалъ к1иявго дозоралда толаан. Дозоралдаса т1адруссиндалги, кваниде рег1изе теч1ого, цоги кинаб бук1аниги т1адкъай кьолаан.\nЦо къояль Мах1мудица гьудуласда абуна, гьадин жинда халат х1ехьезе к1везехъин гьеч1ин, жив штабалде г1арзалъ ине вугилан. Гьеб мехалда гьес гьудуласда абуна: "Гьас жинцаго т1оцебесеб кьоялъ кьураб раг1и щиб гьабунги т1убазабизе т1аде босун бихьула. Амма штабалде унилан нилъее кумек щвей щакаб жо буго. Чедги льимгиян гурони г1урусалъ абизе лъаларев дун, дидаг1анцин мац1 лъаларев мун, дора гьасда божила нилъеда божизег1ан. Кинаб бук1аниги маслих1ат ккезе бегьула, дагьаб ях1 гьабун льик1".\nГьеб т1олалъулго ахир, к1иявго гьудуласе бокьухъе гуреб, хъвавухъе ккана. Иргадулаб нухалда инжит гьави х1ехьезе к1веч1ев Мах1муд штабалде унев вугилан лъугьана. Ч1аян гьабураб комвзводасул буюрухъальухъ гьес г1инт1амич1о. Дос гьасда реч1ч1изе яргьиде квер бегьана. Щибго мунагь гьеч1ев росуцояв г1адада ч1валеб мехалда т1аде валагьун ч1езе Насрулал ях1алъ къабул гьабич1о. Кьвагьи бахъана. Офицер г1одов ккана.\n- Рук1к1инег1ан нилъераздаги немцаздаги вихьулареб хьонльи ккараб бак1алда кьерун вук1ана. Немцазул окопалде жаниве льугьиндал рогьалил г1уж бук1ана. Дунял рогьарабго цадахьго к1иго солдатгун дун окопал ругеб мухъалдаса тылалдехун валагьун вачана, чанго къо макьие берал данде рачинч1ого заман арав дун гьагъава г1одов ч1аян немцас абуралъув к1усаравго кьижун ккана, - ян рак1алде щвезабулеб бук1ана Насрулаца.\nРагъулал асиразул лагералде ккарав солдатас т1иналде щвезег1ан гьекъана чияр ихтияралда вук1инальул къабих1лъиялъул лълъар. Асирзаби ракъуца холел рук1уна.\nРакьиялдаса зах1матаб жо бук1унарилан абула Насрула­ца. Гьелъ т1амуна гьевги цо чувашавги, лагерь ц1унун ругел немцазул кванил складалде жаниреги лъугьун, гьениса дагьамакьабго кванил сурсат бикъизе. Гьебин абуни бук1ана хвалил бадире ралагьун гьабураб иш. Ботинкаби рикъун ратунилан немцаз жидерго солдат ч1вараблъи лъалаан асиразда.\nХъаравулзаби хъалиян бух1изе складалде нахъехун лъугьараб заманги т1аса бищун, к1иявго складалъуве лъугьана. Бикьун щвараб кванил сурсат к1иясго салих1алаб ракьулъ бахчана ва гьел бак1азда т1ад жидеего регел ккуна. Кинго ц1огь т1атинч1ого хут1ич1о. Гьебги т1атана дов чувашас ургъич1ого цо чед лъиеялиго сундухьалиго хисун батун.\nРухьада бараб гьвегун рач1ун, гьесул сурсат бахчараб бак1 т1атана ва гьев вачун ана. Т1ок1ав чувашав т1адвуссинч1о.\nХадусеб кьоялъ Насрулада аск1ореги добго гьвегун рач1ана немцал. Батана бахчараб чедги.\nЦ1ех-рехалъе вачиндал немцазул полковникас гьесда гьикьана:\n- Рагьулъ г1ахьаллъаравищ? - ан.\n- Г1ахьаллъана, - ян гьесул бадивеги валагьун жаваб гьабуна асирас.\n- Щивлъун вук1арав? - ан бук1ана хадусеб суал.\n- Сундуе г1оло мун вагъулев вук1арав?\n- Нужер беццав Гитлерица буюрухь кьуна Совет Союз тала гьабейилан. Нижер михьал кьурарав Сталиница г1ачичахьал кьват1ире гьейилан льазабуна.\nНасрулаца пикру гьабулеб бук1ана, гьадинги додинги дос жив ч1вайилан буюрухъ кьелин. Амма немцазул офицер г1едег1улев вук1инч1о.\n- Нужер офицерзабазул солдатазулалдаса льик1аб квен бук1унин абураб бит1араб бугебищ? - ан гьикъана гьес.\n- Буго, - ян жаваб кьуна асирас.\nГьедин абулаго рак1алде щвана офицерзабазул столоваялде жаниве унилан гьазул ротаялдаса солдатасе гьабураб тамих1.\n- Рагьул бак1лъиги баччун вугев солдатасдаса т1ок1льи бугеб кваниде хиял льуни, чехь бихъизе ккола офицерасул,\n- ан жаваб кьуна немцас.\nАсирасул х1инкъи гьеч1олъи ва ч1ванкьот1арал жавабал рек1ее г1унищ яги гьадинги вакъуца хвезе вугев чи вугилан пикру гьабунищали, Насрула ч1вач1ого тана. Къо щун гьеч1еб бук1ун бугилан х1исаб гьабуна гьес къаси кенч1олел ц1вабзазухъ г1иц1аб ракьалда вегаралъусан халгьабулаго. Алмахьалдасан гьел ц1ваби берцинго рихьулеб куцха.\nЦо нухалда вач1ун офицерас Насрула вугеб бак1алда асирзаби кьерда ч1езаруна. Цинги щивасул халгьабула. Ахиралда Насруладе килищги бит1ун мухьилъа кьват1иве лъугьаян ишан гьабула. Гьев чед бежулеб бак1алде х1алт1изе вачана.\nЦо къояль чол гьакидаги лъун лагералде чед щвезабизе кколев солдат унтун, гьесул бак1алда Насрула вит1ана. Чанго къоялдасан цоги г1илла ккун к1иабизеги вит1ана немцаз гьев чол гьакида чедги льун. Ахиралдаги гьев живго гьокочилъун тана. Рет1инабуна рагъулаб рет1елги.\nЦо нухалда асирзабазул лагералде щварав Насрулада гьенив чанго маг1арулав ватана. Гьез бицана ракъуца рух1 т1аг1ун нужер росулъа льабгояв лазареталде росун анилан. Гьениве щварав Насрулада цогидазда гьорлъ Алмахъалдаса Г1алимух1амаев Г1алиги ватана. Дол ц1арал рехсарал к1игоял гьесда гьенир ратуларо. Гьезул иш льуг1ун бук1ана. Г1алилги к1алъазе к1олеб х1ал бук1инч1о. Къаркъала жеги хинго бук1ин гурони, ч1агояв чийин абизе зах1матаб х1алалда вук1ана гьев.\nНасрула лазареталъул тохтурзабазуъье уна ва гьезда гьарула кружка кьеян. Гьелда жаниб маргариналда гьорлъги буцун чадил кесек къулч1изабула гьес лъавуда гьеч1ев Г1алида. Гьедиг1анго льимги къулч1изабула. Дагьаб заманалдасан гьес берал рагьула. Жив хадув вач1инилан гьесдаги абун, къаданиб кодоб бук1араб кванил сурсат жемараб жоги льун, гьав уна. Лъабго къоялдасан рес ккана росуцоясде аск1ове кванил нахърателгун щвезе. Гьеб мехалде Г1али рух1 реч1ч1ун, саламатаб къаг1идаялда вук1ана. Гьесда аск1ор регун рук1аразул цонигияв гьенив вук1инч1о. Рук1ана бат1иял. Хвезе ирга щвезег1ан ч1арал.\nГ1али, черх щулалъараб мехалда, немцазул офицерзабазе ц1улал мущдук1ал гьарун, гьелдалъун чадил кесек балагьулев ватана Насрулада.\nРагьдаса хадув рокьове т1адвуссарав Г1алица т1оцебе гьикъун батана Мусал Насрула т1адвуссанищан.\nАсирлъияльул къисматалъ Мусал Насрула вачана рак1алдаго рук1инч1ел чияр ракьазде - Грециялде, Австриялде, Румыниялде, Польшаялде, Чехословакиялде. Рагъин абуни гьесие льуг1ана советиял аскаразда гьорлъ. Узухъда, гьесул рес бук1инч1о асирльуде ккараб къаг1идаги, доба немцазул рагьулаб рет1ел рет1ине ккейги рагьун бицине. Гьев кодобе ярагьги кьун ц1идасан немцалгун вагъизе кьерда льуна. Гьезул рагьулаб часть ахиралда х1адур гьабулеб бук1ана Япониялде данде багъизе бит1изе, амма къокъидго гьеб рагъги лъуг1ун, инч1ого хут1ана.\nРагьдаса т1адуссарав Насрула х1алт1изе лъугьана колхозалде. Г1адамаздаса балъго щибго жо хут1уларелъул, гьас кумек гьабураз рокъосезе бицун, гьез цогидазе бицун, росулъ льана асирльуде ккеялъул х1акъикьатги, доба немцазул рат1лилъ гьав вук1араблъиги. Амма Насрулаца гьабураб х1алихьатаб жо росуцоязда жеги бихьич1ельул, гьеб т1олалъулго х1акьальулъ рагьун бицунароан.\nГьеблъиялда г1умру инаан, т1епун вук1унеб хасияталъул чи Насрула вук1аравани. Ццин бахьараб мехалда маслих1ат лъаларев гьес, жиндиего тушбаби ралагьулаан. Цо нухалда Насрула гъутаналдаса цогидалгун т1адвуссунев вук1ана, оцазул гьокоги цебе къот1ун. Х1арщул нухдасан х1алица х1ат1ал рахьулел оцазда барахщун, гьелги рац1унаго, льелго вач1унев вук1аго, вач1ун цо хъулухьалда вугев росуцояв гьесул гьакиде вахана. Оцазе зах1мат бугин, живги лъелго унев вугин, гьакидаса рещт1аян абула Насрулаца досда. Дос хъач1аб жаваб кьола дурго оцал рац1ейила, жиндида лъалила лъелгойищ яги рек1унищ иневали. Т1аде гьесул асирлъияльул рогьоги бала. Бахъун ханжаргун вортарав Насруладаса х1инкъун дов хъулухъчи х1ориниве к1анц1изе ккана. Цадахъ рук1арал маслих1аталье гьоркьореги льугьун, даг1ба-раг1и льуг1ула.\nЦогидаб нухалда хуриса рокъове т1адвуссунев Насру­лада росу раг1алда дандч1вала налогазулав инспектор. Гьесда цадахъ росулъа чиги вук1уна. Дуца налогалъе кколеб г1арац щай кьоларебан кьог1го к1алъала гьесда инспектор. Налогалъе кьезе бигьаго г1арац щолеб заман бук1инч1о доб. "Дихъе метер радал г1арац щвезе буго. Щварабго дица налогги т1аса ккезабила. Хуриса вач1унев дихъ г1арац гьеч1о, дун жакъа хабар гьабич1ого те", - ян абула Насрулаца. Гьав ц1акьго х1елулев вугилан ккун батилаха, дов жеги ц1акъ гьаракь борхун к1алъала: "Нилъер хирияв вождь ва эмен Сталиница абуна, чи ватараб бак1алдаса гьесухъа налог босеян".\n"Дица дурги, дур хирияв эмен Сталинилги эбел.", - илан къват1ибе бахьараб Насрулал ханжар налогал рак1арулев пахруяв инспекторасда т1огь хъван хут1ула.\nНасрула асирлъуда немцазул форма рет1арав чи вук1анин, вождасул ц1аралда гьес бегьуларел раг1аби абунилан хъварал г1арзабазул х1асилалда гьев жанив льуна. 9 моц1аль ц1ех-рех гьабуна Мах1ачхъалаялда. Судалъ 25 сонги кьун Сибиралде вит1ана Н. Мусаев. 8 соналдасан амнистиялде гьоркье ккун, нахьеги г1агараб росулъе т1адвуссана.\nГьит1инаб къоялдасаго зах1маталде ругьунав гьев х1алт1ана хурухьанльиялда, ралел бак1азда бригадирлъун, г1ачиязул фермаялъул заведующийлъун, рохьил маг1ишаталда.\nКивехун, щалгун х1алт1изе кканиги, цадахъ ругезулгун х1алги рекьезабун, льик1ав чиясул ц1ар бац1ц1адго ц1унана Насрулаца. Лъик1аб тарбия кьун г1езаруна льималги.\nМусал Насрулалгун гара-ч1вариялдаги вук1ун унев дида хадув, дун т1овит1изе вач1ана гьесул вас Наибсултан. Дагьалъ церег1ан инсухье щвезе, т1адмаг1арухьа гьесул гьудулзаби рач1ун рук1анилан бицана Наибсултаница. Гьел рук1анила асирлъуде ккараб мехалда гьесулгун льай-хьвай ккарал г1адамал. Дица х1исаб гьабуна, гьесулго ригьальул херал чаг1иги рук1ун ратилин гьел, рик1к1адаб сапарги гьабун, Алмахъалде Мусал Насрулахье гьоболлъухье рач1инароанин, ц1акъго гьесул адаб гьабулеб бук1инч1ебани.\nМаг1арулазул булбул - Марижатиде\nКазбек район кеч1алъ к1одо гьабурай,\nК1одо гьаеги мун дунялалдаго,\nДагьистан ракьальул щибаб бак1алда,\nЩивго ватиларо дур кеч1 раг1ич1ев.\nБерцинаб бакьаналъ дуца ах1улеб\nКеч1алъ х1айранлъич1ев чи ватуларо,\nБулбул х1анч1илалда гьаракь релъарай,\nРекъон йик1уней куц мун сценаялда.\nМун кеч1-бакьаналъул устар йигилан,\nДуе ч1вараб хъаталъ нуг1лъи гьабула.\nГьабураб г1елилан, ч1ух1и гьеч1олъи,\nБалагьараз кьола дуй льик1аб кьимат.\nСалатавиялъул ч1ух1и бугей яс\nЧ1ух1ула дудаса ниж - районцоял,\nРек1елъа ургьелал нижер росулей,\nЦебе босе гали, нижер Марижат.\nЩиб ц1ар дуй кьелеб?\nОгь, г1арац, огь, г1арац, дур пишабаца\nЩайт1аналъул хъублъи чорхой кьолеб куц.\nЯх1-намус т1аг1араз дуда къвал бани,\nКъосалил г1амалалъ гьел чекулеб куц.\nДур чунтби ц1уразда дин к1очон тола,\nК1иго кьибилалда гьоркьоб кьал лъола.\nКьолбол вацал цоцаль рахьине гьарун,\nРижикъал ишаца суризарула.\nХерлъидал г1адамал г1одизарулеб,\nГ1исин лъималазда мац1 лъазабулеб,\nГ1олохьабазеги жах1да бикьулеб,\nХалкьалъулго илбис буго мун, г1арац.\nДуе накуги ч1ван х1елун к1алъалел,\nХ1алихьатал чаг1и г1емерлъун руго.\nМун сабаблъун чорхол кьадру-кьимат тун,\nТирулел кьукьаби ризлъулел руго.\nГьекьелаль мехтарав хехго вигьуна,\nГьарула жиндаса т1аса лъугьаян.\nДуца мехтарав чи вигьунарого\nЧ1ег1ерал къасдазул гьудуллъун ч1ола.\nГьаха, бице, г1арац, щиб ц1ар дуй кьелеб?\nИнсан г1адаллъулеб гьунар духъ бугин?\nЗамана хисидал халкьальул г1умру\nГ1емерисеб дуца гьалаг гьабулин.\nИохъ, дий бокьиларо мун гьаб ракьалда\nХ1ехьезе к1оларел чаг1азухь ккезе,\nМун х1алалаб буго иман-исламгун\nХьвадизе лъалезе, къвариг1аралъе.