ЦIияб тIехьалъул хIакъалъулъ\nДир меседил кини, чиллайдул гьулак…\nЦIумазул тарихалъ куцана дир рухI...\nДун тIад кIибикIараб меседил кини,\nКерен цIун буго дир дур берцинлъиялъ.\nЛъимерлъи гьелчараб чиллайдул гьулак,\nЧорхолъ буго жеги дуца лъураб жан.\nГьале жакъаги бегулеб халкъияй шагIиралъул иргадулаб тIохьол иргадулал тIанчал. ЦIаланагIан цIализе рокьулел гьелъул шигIрабаздаса чIвалеб буго росдал махI - киниги, кечIги, росуги, мугIрулги, магIаруллъиги…\n«Асарал» абураб цIаралда гъоркь гьанжегIагар къва­тIибе бачIараб тIехьалда руго шагIиралъул цIиял асаралги, нилъеда церехун рагIун рукIаралги, руго поэмабиги. БатIи-батIияб тематика. Дие бицен гьабизе бокьун буго росдал пикрабазулъ тIегьан рачIарал шагIиралъул шигIрабазул.\nРосдал сариназ асир гьаюрай дида цебе бачIунеб буго хунздерил тIалъи:\nДир жавгьарул хъала, хъахIганчIил росу,\nСсияб тарихалъул къисабазул тIехь.\nСверухъе дуниял пасалъаниги,\nПасалъизе чIечIел чIухIарал васал.\nНамус тун, бечелъи черхалъ цIехечIел\nЦIумазул тарихалъ куцана дир рухI,\nЦциналъ хIалуцине хIухьел гьабуни,\nДозул сабруялъ дун кьурана гIодой…\nДур мугIрухъ, дур гIорахъ, дур кIкIалабазухъ\nДанде цIан месед кье – кьезе гьечIеб мун\nТIокIкIарал иццазул узданал лъарахъ\nГьекъелареб барти дур тушбабаца…\n(«Дир меседил кини…»)\nГIагараб росуги, росдал гIадамалги, гIадамазул гIаданлъиги гIадатлъиги, гIумру тIад бижараб магIарул киниги, кинидахъ ахIулел хIасратал кучIдулги - гьеле шагIиралъул тIехьалда дие гIагараблъун лъугьараб тема. Дица хIаракат бахъула щивав шагIирасе гIагараб­лъун лъугьараб сипаталде кIвар кьезе. Масала, церехун цIаларал Залмул асаразулъ бугеб гIанса хIанчIил сипаталъ асир гьаюн йиикIана дун. Гьаб нухалдайин абуни, цебесаго унеб гьечIо гIагараб тIалъиялъул сипатги жинда жаниб магIарул гIумру гьелчолеб бугеб киниги.\nЦо лахIзаталъ цебечIезабе магIарул сардил хIикмалъи:\nГогьал чвахелабаз зикруги бачун,\nКьижараб сордогIан берцинаб жо щиб?\nГьелдасаги берцин бихьула дида:\nЭбелалъ гьуинаб бакъанги бачун,\nКинида кьижараб гьитIинаб лъимер.\nГьелъул надалдасан карун гирулеб\nЖавгьаргIан бацIцIадаб цо гIетIул горо.\nУнго-унголъунги магIаруллъиялда гIумру киниялдасан байбихьулебги батила.\nКиниги, эбелги, лъимерги – нилъер щивасул къисматалъул кунчIи, гIажаибаб берцинлъи:\nДуца шигIру хъвазе поэт тIамуна,\nДуца гьунаразе васал куцана.\nАзарго берцинаб цIар дуда буго:\nЭбел!. ЧIужугIадан! Меседил горо…\nЭбел, ЧIужугIадан йикIинчIейани,\nБерцинлъи хвелаан дуниялалъул.\nБергьенлъи, Эркенлъи, ГIакъиллъи гIадал\nРагIаби ракьалда рижилароан.\nКIудияб байбихьи берцинлъиялъул,\nРакI биунеб рокьи эбеллъиялъул,\nЛъимаде, росасде, дуниялалде\nДуе, ЧIужугIадан, Аллагьас кьуна.\nЖиб-жиб галиялда меседги бекьун,\nГьеб рокьиялъ дур цIар цIунун хутIана.\nГьеб рокьиялъ течIо мун дунялалда,\nАллагьасе гуреб, бетIер къулизе.\nШагIиралъ рекIелъ кIудияб чIухIигун ахIулеб буго росулъа ясалъул сариназе даимго хилиплъизе гьечIилан:\nДун йиго инсуца чIараб гъотIол яс,\nДов гьечIонаниги, гьелъий чучулей.\nРакI-ракIалъ гьелъие хъулухъ гьабулей,\nХъачIаб рохтиялда хурхун къвал балей.\nДун йиго эбелалъ квераз бессараб\nГьанже басралъараб салмагалъул яс,\nДида долъул квераз лъураб накъищалъ\nДолъул пикрабазул канлъи бихьула.\nДун йиго борхатаб кьурулъ бижараб\nКIудияб гъветIалъул гьитIинаб гIаркьел.\nГьезда рещтIун хIанчIаз ахIулел кучIдул\nДарманлъун кьун руго дие гIумруялъ…\nЦIаланагIан цIализе рокьулел, гIумруялъулги гIаданлъиялъулги аслулъунцин рикIкIине бегьулел шагIиралъул асаразухъ цоги нухалда гIинтIамулеб буго. МагIарул мацIги, мугIрул чIужугIаданалъул тIадегIанаб цIарги, гIумру берцинлъиялъе гвангъараб къисматалъул бакъги, бакъуе гьимарал шагIиралъул анищалги, анищазда хIур хъвазе течIел пикрабазул цIурмалги, гьезул гьаркьазухъе мугIрул кьурабазда рокьул дандерижилъун ахIдолеб намусалъул гьаракьги:\nДун хирияб ракьалда гучаб гъветI гIадин гIуна,\nМугIрул гьаваги босун, ракьул нигIматги бихьун.\nДун бакъуца хинлъана, гьеб хинлъи дие гIуна\nДун хасало цIорона, цIорол гIанси лъугьинчIо.\nГIадатги гIаданлъиги умумузул цIунана,\nКкараб тохлъи батани, тIасалъугьа, гIадамал.\nДун бертабалъ йохана, магIирокъой гIодана,\nДие лъилниги магIу чияраблъун букIинчIо.\nМагIарулайлъун хвела, хирияб мацI нужей тун.\nГьеб кIочене биччарал дир зонохъе рачIунге.\nУмумузул нух цIунун, магIарулайлъун юкъе,\nМагIарул ганчIил зани васаз къаданибги чIван…\nЗалму Батировалъул асаразулъ хасаб бакI ккола гьимиялъги рокьиялъги. Гьез чIаго гьарула гIадамазул чIунтарал ракIалги, речIарал пикрабиги, хьулазул хьухьаз хьухьазабураб гIумруги. Рокьуе къуличIеб къисматги цониги батиларо ракьалда:\nГьимиялъул берцинлъи рагIабаз кин бицинеб?\nГьеб кунчIулеб лахIзаталъ рухIалъе щолеб лазат!\nГьитIинабгин кIудияб кIиго рохел жубала,\nКIудияб талихIалъул борхалъуде рахуна.\nГьиме, бищун захIматаб хIал рекIелъ бугеб мехалъ,\nДжоконда кинигин каранда магIнаги лъун.\nРелъе, ракI-ракIалъ релъе,\nбилъе цIам цIорораб лъелъ,\nБиччай чурун чороклъи чвахиялъ хъамун ине…\nГIемер хъвана Залмуца чIужугIадан кIодо гьаюрал кучIдул. Гьелъ бетIер къулана къварилъиялда къуркьизаризе кIвечIел гьезие. Гьезул захIмалъабазда цее накалдаги чIана гьей. ШагIиралъ, ахIун биччан гьаракьгун, дунялалъего бицана Шамилил ШугIайнатилги, АхIулгохIалъул бахIарчиял руччабазулги, талихIаб гIумруялде данде гьелчолел къисматазул гIадатиял магIарул руччабазул хIакъалъулъги. Гьелъул шигIрабазул улкаялда гвангъана Дагъистаналъул руччабазул батIи-батIиял сипатал:\nКигIан захIматаб къо тIаде кканиги,\nГьез хIухьел угьичIо, хIал лъалеб куцалъ.\nБаччизе гIумрудул бакIлъи кканиги,\nАллагьасул хъваян гьабуна сабру.\nГьикъе гьезул гIумру гьадал мугIрузда,\nУнкъабго къедалда гьезул рукъалъул.\nГьезул гъасда бакун бугеб цIаялда,\nЦIадуде тIинкIулел магIил гаразда.\nГьезул сабруялъе, гьезул яхIалъе\nБан гьечIо лъицаго жеги памятник.\nГьезул бажариги, гьезул намусги\nБихьичIеб ххвел гьабун, тоге, бихьинал!\nБихьулеб буго шагIиралъул рахIатхвейги. Гьелъ гьикъулеб буго нилъедаги ва цадахъго жиндагоги. Даим жаваб гьечIеб даимаб суал:\nЩай намусгьечIолъи тIегьалеб бугеб\nТIегьдаса буссунги, пихъ балеб бугеб?\nРухIалдаса буго горде бахъулеб,\nЯхIалдаса буго тIажу бахъулеб.\nНамус хIатIикь буго, яхI къотIноб буго.\nКъиралзаби гIадин хьвадулел руго.\nМунагьазул гьирал гьодидаги тун,\nРацIцIадаллъун хIазе хIадурун руго…\nНилъер щивасул гIумруялъул рукIуна хаселги, ихги, рииги, хаслихълъиги. Хасалил гIазу-цIералъги цIорозаричIо шагIиралъул шигIрабазул гьаракь, ихдал тIегь балелъул, къиматалъеги гьимана гьел, роол бухIигун цIалдолезул ракIазулъеги лъугьана гьел. Жакъа шагIиралъул цо-цо шигIрабазда чIвалеб буго хасалихълъиялъул махIги:\nЦебе-цебе гIумру, хаду-хадуй дун,\nНиж къисматалдаса руго тIурулел.\nГьаб тIабигIаталъул гьурмада цебе\nЦо талихIаб шагьра буго цIехолеб.\nКьо гьечIел гIоралги керчал рохьалги.\nБихьуда-тIерхьуда бугебщинаб жо.\nЗазил сухъмахъалги, хъирул къаналги,\nКъоял рахъанагIан руго гIемерлъун…\nПашманал пикрабаз кодой йосарай шагIиралъ ба­ччун бугеб ургъалабазул цIураб таргьа гьурщулеб буго цIалдолезе. Цадахъго гьелги тIамулел руго ургъизе:\nАнагури, гьудул, цогиги рии.\nБачIараб лъалалде гьалъул гIедегIи.\nНилъ кир унел ругел гьадин гIедегIун,\nЛъугIулареб хелдей гьал хиялазул.\nУргъелазул гьобо хенолеб буго,\nХиялазул гьирал понцIолел руго,\nДоб гьабизе бугин, гьаб бокьун бугин,\nХIалхьи лъалареб ракI хелделеб буго.\nРачIа, гIодорги чIун, каранде къазе\nБожилъидал цIурал арал лахIзатал.\nЛъугIи гьечIеб хIалтIуй мутIигIлъичIого,\nРухIияб рокъойги къиризе нуцIа…\nВа макъалаялъул ахиралдаги шагIиралъул цIаралдасан бицине бокьун буго, хIурматиял цIалдолел, нужее магIаруллъиялъул берцинлъиялъул хIакъалъулъ. ГIенекке цо лахIзаталъ. РагIулеб гьечIищ гьелъул лъарал-гIоразул нилъехъ гIашикълъараб хъуди:\nЗобал хъвалхьун хьвадулел хьухьазул читIир гьечIо,\nЧIалгIун гIинда далараб шагьаралъул хъуй гьечIо.\nБацIцIадаб, роцIараб зоб, зодихъ кенчIолел цIваби,\nЦIалеб хIухьлал бацIцIалъи -\nцо магIарухъ бугеб лъикI.\nЛугбал чIурканал ясал, чIван ругел гормендаби,\nДанде ккарав чиясе батулеб бугеб салам.\nРокьи берцинаб буго, намусалъулъ жемараб,\nМакьу гьуинаб буго, сихIкъотIиялъ квал бараб.\nКъаси букIа, къад букIа – цо магIарухъ бугеб лъикI.\nРагьда ахIулеб какил камилаб бакъан рокъоб,\nВагIзаялъул гIакъиллъи, лъикIалде чи вачунеб.\nГIаданлъиялъул дару, унти хехго сахлъулеб,\nСабаб гьудуллъиялъул, ургъел хехго бигьунеб.\nКинаса бицаниги – цо магIарухъ бугеб лъикI!\n(«Цо магIарухъ бугеб лъикI»)\nХIурматиял магIарулал! Дагъистаналъул халкъияй шагIир Залму Батировалъул цIияб тIехьалда нужеда ратила нужер ракIазе жеги чанго батIияб асар гьабулел асарал. Гьенир руго ункъо поэмаги, къокъал кучIдулги, сонетал-балладабиги, магIарул мацIалде шагIиралъ руссинарурал М. Лермонтовасул, Н. Некрасовасул ва Г. Гейнил кучIдулги. ТIехьалъе цеберагIи хъван буго профессор М. И. МухIамадовас.\nПрочитано 345 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 01 июля 2019 13:43\nДругие материалы в этой категории: « Искусство\tТеатралъул ватIаналда »