Данхъал «ГIалхулаб дивизиялда» » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nДанхъал «ГIалхулаб дивизиялда»\nСиясат / Тарих / Бакълъул мухъ\nКверал къотIаниги, къали багъулеб\nДанхъал ва тIоцебесеб дунялалъул рагъ\n1914 соналда байбихьана тIоцебесеб дунялалъул рагъ. Гьеб рагъде, жиндирго хасаб мурадгун, гъорлъе лъугьана Россияги. Амма рагъул тIоцересел къояздаго пачаясда ва гьесул сверухълъиялда бичIчIана, лъикIго яргъид хьарал, лъикIаб рагъулаб хIадурлъи бугел Австро-Венгриялъул аскаралгун рагъун бажарилареблъи.\nАнтанта ва «ГIалхулаб дивизия»\nГьеле гьеб мехалъ, гIурус армиялъул бетIер пача Николай II-лес буюрухъ кьола рагъде битIизе хасаб Кавказалъул рекIаразул дивизия гIуцIизе, жибги анлъго полкалдасан (кабардиназул, дагъистаниязул, чачаназул, ингушазул, татаразул, черкесазул) данде гьабураб. Гьеб дивизиялъул хIакъалъулъ ХIажи-Мурад Доногъоца хъвалеб буго: « Гьеб букIана гIуцIиялъул рахъалъ гIажаибаб, гIемер миллатазул гIадамаздасан данделъараб, рагъулаб вацлъиялъул рекIарал ва офицерал гъорлъ ругеб, Россиялъул армиялъул чIухIилъун кколеб рагъулаб цолъи. Гьеб дивизиялъул тарихалда ккечIо рокъоре цонигиял лъутиялъул хIужа», - абун.\nГьебго дивизиялъул хIакъалъулъ Лев Николаевич Толстоясул вас Илья Львович Толстояс жиндирго «БагIарал башлихъал» абураб очеркалда хъвалеб буго: «Кавказалдаса рекIаразул дивизиялъулгун дир тIоцебе лъай-хъвай ккана Львовалда, корпусалъул командирас гьелъул халгьабулеб мехалда. Гьеб букIана шагьаралда бакьулъ, лъикIаблъун рикIкIунеб отелалда аскIоб, къад сагIат 12-ялда, кIудияб шагьаралъул къватIахъ халкъ гIемерлъараб заманалда. Чуяздаги рекIун, полкалъулал унел рукIана, цоязда хадур цоял гьарун. Цояздаса цоял берцинал гьезда хадур ралагьаразе гIажаибаб асар гьабулеб букIана», - абун.\nБихьулищ гIурусазул хъвадарухъанасул васас гьеб «Кавказалъул рекIаразул дивизиялъе» кьолеб тIадегIанаб къимат. БитIахъе чIухIизе ва рохизе бачIунеб гьечIищ гьелдаса. ЧIухIичIогоги кинан рукIинел, гьеб дивизиялде гьоркьобе унеб Дагъистаналъул полкалда нижер Данухъ росулъа бихьиназги хъулухъ гьабун бугеб мехалъ. Амма гьелъул хIакъалъулъ хъвалелде дие бокьун буго гьеб дивизиялъул хIакъалъулъ дагьабги гIатIидго бицине.\nКIал ккун ва хIатIида гIицIго багъулеб дивизия\n«ГIалхулаб дивизия» тIоцебе рагъде лъугьиналъул хIакъалъулъ ХIажи-Мурад Доногъоца хъвалеб буго: «Кавказалъул рекIаразул дивизия багъана цин Югалъулабгун БакътIерхьул микьабилеб, хадуб ичIабилеб аскаралда гъорлъ. 1915 соналъул февралалде щвезегIан гьелъул полказ захIматал рагъал гьаруна Карпаталъул мугIрузда ва расалъабазда. Кавказалъул полказ намус бацIцIадго тIубазабулеб буго рагъулаб масъала, гьел ругеб бакIалдасан тушман цевехун инчIо, гьел тIаде кIанцIараб бакIалда тушбаби щущахъ риххизаруна», - йилан.\nГьебго дивизиялъул ва гьелда гъорлъе унеб Дагъистаналъул ва кабардиназул рекIаразул полказул хIакъалъулъ пачаясул вац Михаил Александровичасухъе полковник Воронцов- Дашковас хъвалеб буго: «Хасаб разилъиялдалъун рихьизаризе ккола полказул бахIарчиял ишал. Чвахун цIадаз риччарал, тIубараб сордоялъ рагъулел, ункъо къоялъ тIатIалаго кIалал ккурал рекIарал, биччараб, хъещтIолеб ракьалдасан церехун уна гуллил цIадалда гъоркь ва тушманас гьезул къеркьей хIехьолеб гьечIо. Цо-цо рекIараз-дагъистанияз, тIаде кIанцIи хехго гьабизелъун, хьитал рахъулаан ва гьужумалъ хIатIида гIицIго рекерулаан», - абун.\nГьебго дивизиялъул хIакъалъулъ Брешко-Брешковскиясги хъвалеб буго кавказалъулазул рагъулаб формаялъцин тушбабазулъ рихха-хочи багъаризабулаанилан.\n«ГIалхулаб дивизияйилан» абулеб букIун буго гьезда гIурусаз. «Къохьол тахтабазул тIагърал лъурал шайтIаби», - ян абулеб букIун буго австриялъулаз. Гьел рачIунел рихьарабго, битIахъе тIури щолеб букIун буго австриялъулазде.\nХъахIабросулъа МахIмудги щуго данухъевги\nГьеле гьединаб, тушбабазцин тIадегIанаб къимат кьураб, бахIарчилъиялъул ва къохIехьеялъул рахъалъ абадиялъго мисаллъун хутIараб гьеб дивизиялъул Дагъистаналъул полкалда хъулухъ гьабулеб букIун буго данхъадерицаги. Гьел ккола Исубил Дибир, ГIисал Даци, Дадагиши, Давуд, Аминтаза. Жидедаса мисал босизе мустахIикъал руго гьел. Цогидаб жоялъул бицинчIониги, цебехун рехсохъе, кигIан захIматал рагъулал шартIаздаги ккураб кIал биччан гьечIо гьез. ТIокIабги гIолеб гIелалъе мисал босизе мустахIикъаб щиб букIинеб?\nЦоги щибха лъалеб нилъеда Кавказалъул рекIаразул полкалъул хIакъалъулъ? Лъала полкалъул къадилъун ХъахIабросулъа МахIмуд вукIараблъи. Гьесул хIакъалъулъ гIемер бицунеб букIун буго Исубил Дибирас. Гьесда МахIмудил гIемерал кучIдулги рекIехъе лъалел рукIун руго.\nЛъала гьединго гьел рагъда ругебгIан заманалъ гьезие пачаясул хIукуматалъ кьолеб гIарац босизе, гьезул хъизаби Болъихъе унел рукIараблъиги. Лъала полкалда хъулухъ гьабуразул гIемерисезда гIурус ва чачан мацIал лъалел рукIараблъиги. Доб заманалда батIиял мацIал лъалел чагIи цIакъго къанагIат гурони рукIун гьечIо.\nЛъала тIоцебесеб дунялалъул рагъул гIахьалчагIазухъе щвезе Данухъе ХъахIабросулъа МахIмуд вачIунеб вукIараблъиги. Амма лъалареб жоги гIемер буго.\nфилологиял гIелмабазул кандидат, Данухъ росу\nАвтор: МухIамадмансур МухIамадмансуров, филологиял гIелмабазул кандидат, Данухъ росу\nБаяналъул кьучI: Казият "Гумбет". Бакълъул мухъ\n» Хъвадарухъан – миллаталъул вакил\n» ЦIаха гIадин буго, цоцахъе цIалеб\n» Бакълъулалги 2016 сонги\n» Лъалев ва лъаларев ХIайдар Баммат\n» Наиб ХIажимурад\nГьеле гьединаб ах1вал-х1алалде ,жакъасел г1олилал ккун рук1аралани,кин дай эз гьеб къо баччизе бук1араб?(\nХалкъияв шаг1ирасухъе сапар