Нилъер гIадатал | Тарих ва гIадатал | Киназего гIаммаб Россия\n© П. Гитинова\nГIемерисел халкъаз рикIкIунаан цIа Аллагьасул хIалкIолъилъун ва гьес инсанасе кьураб кIудияб сайгъатлъун бугилан. БатIи-батIиял халкъазул руго цIадуе гIоло рагъал гьарулел рукIиналъул ва инсанасухъе гьеб, гIемераб гIакъуба бихьун, щвараблъиялъул хIакъалъулъ биценал.\nНекIсиял греказул биценазда буго Зевсица гIадамазухъа цIа нахъе босиялъул хIакъалъулъ бицунеб къиса. ТалихIкъарал гIадамал квачачIого ва хвечIого рукIине гIоло, Прометейица Гефестихъаги бикъун, цIадул хIенехI инсанасухъе кьунила, ва гьелда ццинбахъарав Зевсица гьев маххул рахсаз Колхида абулеб магIарда вухьанила. Щибаб халкъалъ къулулаан цIадуе бетIер. РикIкIунаан, байрамкъояз цIадуда тIасан кIанцIани, инсанасул черхги гIакълу-пикруги хIакъалдаса бацIцIалъулин.\nЦIорораб хасало БетIергьанас хинлъи дагьаб кьола, къо къокълъула, дунялалда ханлъи гьабула бецIлъиялъги цIороялъги. Амма хасел чIаралдаса нахъе къоял дагь-дагьккун халалъизе байбихьула, зодиса бакъ гьимула. Гьеб ккола бакъуца бецIлъиялдаги гIумруялъ хвелалдаги тIад бергьенлъи босараб къо. Гьединаб бергьенлъи босизе ккани, гIадамазул гIахьаллъиги букIине ккола. Рорхатал мугIрузда цIаял ракун, какал ран, дугIаби гьарун, садакъа кьун, рохалил тадбирал гьарун тIобитIула гьеб къо. Гьединлъидал санайил хасел чIараб къоялъул хIурматалда цIа балеб сордо рикIкIуна унго-унгояб байрамлъун.\nНекIо умумузги батIи-батIиял тадбиразда чIахIиял цIаял ракулаан. Гьеб гIадаталдаса жакъа нилъее хутIараблъун рикIкIине бегьула хасел чIараб сордоялъ росабалъ цIа баки. Умумузул гIадат хIисабалда, Шамил районалъул гьидерил росабалъги тIобитIула гьеб байрам. Дун гьитIинаб заманалда ГьентIа росулъ байрам тIобитIулеб букIараб къагIидаялъул ва жакъа гьеб хисун бугеб куцалъул бицинин.\nРосдал лъимал байрамалде хIадурулаан моцIалъ церего. ГIолохъабаз рохьоса къотIун, кIудияб махил гъветI эхетулаан цIа балеб гохIда (гьелда гьидерица абула "чалдах" абун). Лъималаз хIадурулаан "ракетаби" — сверун картIал рорлъарал, резиналъ цIезарурал, маххул кварил халатал рачIчIал гъурал банкаби. ГIолохъабазда тIадаб букIана кьвагьа-гIанхъиялъе ярагъ хIадуризе. Жидерго лъималазе улбуз цебеккунго къачIалаан цIатари.\nБайрамалъул къоялъ, дунял рукIкIиналде, гьитIиналгун кIудиял рахунаан бищун кIудияб гохIде. Дунял рукIкIиндал, чалдахалде тIаде бараб цIатариялда цIа лъолаан ва зодихъе кьвагьулел тункIазул гъугъай букIунаан. ЦIадул гуч лъугIилалде, лъималазги жидерго "ракетаби" зодоре риччалаан. Гьеб тадбиралдаса хадуб киналго тIадруссунаан, амма гIолохъабаз гьезие росулъе нух къан батулаан. РосурагIалда букIунаан васазул бахIарчилъиялъул хIалбихьулеб тадбир. Цеве ккарав вас витIулаан пуланаб хабатIа чIвараб зонода тIад тIагъур лъезе, босизе цогидав ине кколаан. Гьереси щай, лахIчIегIераб сардилъ хабалалъе тIагъур босизе ине анкьго-микьго сон барав васасе кIудияб бихьинчилъиги яхIги къваригIунаан. Цо нухалда дунги витIана тIагъур босизе ва гIемер хIинкъиялъ карандаса ракI къватIибе кIанцIизехъин бугин кколаан. Пайда щиб, хIинкъи лъазе тани, метер букIунеб рогьоялдаса нечон, гали цебехун босичIого гIечIо. БитIун тIогъроде квер бегьулеб лахIзаталда, зонода нахъасан баккун бачIана "гIазухъахIаб рухIчIаголъи". ГIемер хIинкъиялъ гьабизе жо тIагIарав дун, гьаракьги биччан, гьелда тIад хурхана. "Бегьана, бегьана, дуца хIаллъазе биччачIо. Амма, вореха, дун гьанив вугеблъи дуца лъиданиги бицунге", — ян абуна, тIад хъахIаб ххамги бигъун, гьенив вахчун ватарав гIолилас.\nГьеб къоялъ рокъоб хIадурун батулаан байрамалъул квен: рес бугел чагIаз — гьанги тIамун хинкIал, гьоркьохъеб ресалда ругез — бахъухъги цIурачадалги, ресукъаз — цIоросаролъул яги ролъул карщ.\nГорсвери гьабун, рукъ бакьулъе хъизан бакIарун, цебе лъолаан кIудияб хIерчч, гьелда жанибе чIвараб карщил гъунидал бакьулъ букIунаан биараб нах, хьалбазда — тIохол гохI. Гъодоцаги босун, нахулъги ччун, хадуб тIохолъги басандизабун, кунеб карщил кIалдиб бахъухъ лъугьунаан.\nГIадат букIана гьеб сордоялъ чIахIиял чагIи цоцахъе унеб, лъагIалил бищунго халатаб сордо баркизе. Жакъаги гьидерил росабалъ цIунун буго умумул ракIалдещвезарулеб, гьезул хIал рехсолеб гIадат. Амма гьелъул гьаб заманалда рекъарал хиса-басиялги руго. Масала, чалдахалъул бакIалда гохIда чIвала бицатаб маххул рогIоро, гьелда регъола цIатари тIаде базе арматураялъул кескал. ЦIа бакидал, зодобе кьвагьулеб яргъил, салютазул ва фейерверказул кутакги букIуна. Байрам лъугIарабго, лъимал росулъе уна. Гьезие байрамалъул стол жакъа батIияб, цIакъго бечедаб къачIала, лъималазе сайгъатал кьейги гIадатлъун лъугьун буго.\nТIубанго цIа свинегIанги чIун, гIолохъаби ракIарула цебеккунго бечедаб тепси хIадурараб, аскIобго бугеб колоде. Гьенире ахIун рукIуна кочIохъаби, зурмихъаби. Масала, кьерцисала гьеб байрамалда гIахьаллъарав МухIамадтIамир Синдикъовас абуна, гьадинаб берцинаб гIадатги, сабурал ва гьоболасул хIурмат бугел гIадамалги ругеб росу Дагъистаналда хутIунго батиларин.