Хвараздасацин бахъулеб буго магъало » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\n«Налог гьоркьоб гьечIеб цоги хабаралъ кьоларо дие кеп, кин бицаниги…»\nИсанасеб 24 октябрь Дагъистаналда рагIизабун букIана Магъало кьолеб цогояб къолъун. «Рокьи гьоркьоб гьечIеб кьалул хабаралъ кьоларо дие кеп, кин бицаниги», – абун хъван букIана ХъахIабросулъа МахIмудица. Магъало, налог гьоркьоб гьечIеб хабаралъ Дагъистаналъул гьанжесеб нухмалъиялъеги щибго тату ва кеп кьолеб гьечIо. Щибаб данделъиялда ва щибаб шагьаралда, щибаб росулъ ахIи буго: «Магъало кье! Магъало кье! Магъало кье!».\nXIX гIасруялда Россиялъул империялъ эркенлъи кьуна рекьарухъабазе, амма эркенлъиялда цадахъ ракьал кьеялъул суалалъ гIемерал тунка-гIусиял ккана. Цояб бохги эхеде босун, жиндирго малъ гIанасеб хурив эхетарав векьарухъанасул сипат, карикатура букIунаан тарихалъул тIахьазда. Гьединго язихъго ва пакъирго тезехъин вуго гIадатияв дагъистаниявги. Дагьа-макъабниги рухI хвасарлъиялъе, бетIербахъиялъе тукен яги кваналеб бакI рагьарав чиясда тIаде гъолеб буго налогазул ва анцI-анцI ревизоразул гIор.\nИсана Дагъистаналда тана цIияв магъало бакIарулеб идараялъул бетIерги – Россиялъул Федералияб налогазулаб хъулухъалъул Дагъистаналда бугеб Управлениялъул нухмалъулев Газинур Апсалямов.\nМагъало бакIариялъул сиясат кьваризабизе, цIия-цIиял налогал халкъалда тIад лъезе ва цере рукIарал цIикIкIинаризе жигар бахъулеб буго Дагъистаналъул тIалъиялъ. Гьединаб цо согIаб хиса-баси Дагъистаналъул Халкъияб Собраниялъ нахъцин чIвана.\nЖалго налогал ракIарулел идарабазда жанибги гьечIо букIине кколеб гIадлу-тадбир. Районазда гьоркьосел налогазул инспекциязда лъугьун буго гIала-гъважа. Масала, ГIахьвахъ мухъалъул гIадамазда тIад хъван руго ЦIумада ругел ракьал. Гьедин «план тIубаялъе» мекъи хъварал, кагътида «ругел», амма хIакъикъаталда гьечIел, «зодор ругел» ракьал тIалаб гьаризе гIадамал рахъани, биял тIурал питнаби ккезеги бегьула.\nМасала, ЦIумада мухъалъул КIучIали ракьул бутIа бугилан кагътал рачIуна батIияб районалде. Гьединал сияхIал анцI-анцI руго. Цо-цо хIужаби руго, хварал гIадамаздаса налогал рахъизе лъугьиналъулги. Гьел гIадамал ахираталъул рокъоре иналъул баянал налогазул идарабазухъе щоларогойищ, яги гьел гIуцIаби батIияб дуниялалдайищ ругел? Ялъуни, ургъунго, статистика «берцинлъиялъе» гьабулеб жойищ гьеб?\nЖибго налогазул идараялда жаниб гьечIеб гIадлу-низам гIадатияб халкъалдаса кин гьез тIалаб гьабизе бугеб?\nЦIакъго къвакIани, къвакIан бекулилан аби буго аваразул. Ингилисазул империялъ Индиялда тIад лъун букIун буго бергьун кIудияб цIамул налог. Гьелда данде бахъана Индиялъул халкъ бетIералда Махатма Гандигун ва гьеб ракълилаб къеркьеялъул хIасилалда чияда рачIолъи ва эркенлъи щвана гьезие.\nРоссиялда император Петр ТIоцевесес налогал лъуна гIемераб жоялда – цIамудаса магжиде щвезегIан. Мегеж бугевщинав чияс налог кьолеб букIана пачалихъалъе. ЦIамуда лъураб налогалъ накалде ккезабуна халкъ. Гьединаб политикаялъул хIасилалда улкаялда халкъалъул яргъилал рагъа-рачариял, восстаниял, къеркьеял загьирлъана. 1707 – 1708 соназда гьелегьана Булавинил бетIерлъиялда гъоркь питна ва цогидалги восстаниял, тунка-гIусиял.\nТарихалъул дарсал росизе тавпикъ кьеги киназего. Аралда таманча речIчIани, бачIунеселъ гIарадаги речIчIулелъул. БитIараб буго, законал, къанунал хIалтIизе ккела; гьелги, халкъалда гьикъун, къабул гьаризе ккела, цIакъго регIерал суалазе ритIухъал референдумалги тIоритIизе ккела. Кьоларев чияс налогги кьезе ккела. Амма, ругел налогал жеги цIикIкIинарун, цIия-цIиял тIаде ургъун, халкъ хIулизе лъугьани, гьелъ лъикIалде рачунаро.