Авартеатралда – татар спектаклял » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nАвартеатралда – татар спектаклял\nМагIарул драматургиялъул ва театралъул хIакъалъулъ пикраби\nИсана 10 июлалда ЦIадаса ХIамзатил цIаралда бугеб Аваразул драмаялъул театралъ сапар бухьана бакълъулазул ракьалде. Щибаб анкьалда гьедин магIарул мухъазде сапаразда, гастролазда руго артистал. Цересел анкьазда артистал щун рукIана Шамил районалъул ГьентIа, ГIуриб ва цоги росабалъеги.\nКинабго къватIиса: картошка, гIеч, пьеса…\n10 июналда магIарул театралъул вакилзабаз МелъелтIа бихьизабуна татаразул драматург, хъвадарухъан ва публицист Туфан Миннуллинил (1935 – 2012 сс.) «Диляфрузил ункъо бахIарав» абураб комедиялда рекъон, лъураб «Цо ясалъул ункъо бахIарав» абураб спектакль.\nГьеб театралъулаб асар сценаялда лъун буго Дагъистаналъул халкъияй артистка Наира ХIайбулаевалъ, гьелъул режиссураялда рекъон.\nГьеб спектаклялда Диляфрузил роль хIана Дагъистаналъул мустахIикъай артистка Машидат ГIумарасхIабовалъ. Диляфрузил «бахIарал» кколаан Шакур (Дагъистаналъул мустахIикъав артист ГIабдулхаликъ ГIабдулхаликъов), Ямил (Салим Камилов), ИсмагIил (Ибрагьим МуртазагIалиев) ва ХIалим ХIурматович (НурмухIамад НурмухIамадов). Цоги рокьул чвахи букIана Амурилги (Мурад ХIажиев) Сажидалги (Мадина МухIамадрасулова).\nГIаммаб куцалда абуни ва босани, спектакль чIамучIаб букIинчIо. ЧIаголъиялда хIана артистаз ролал. МагIарул театралде росун лъагIелцин бачIел артистазги лъикIаланго бажари бихьизабуна сценаялда.\nТIадагьаб комедиялъул жанр къабул гьабула хасго гIолохъанаб гIелалъ. ГIолилазе ругьунаб, гьезда бичIчIулеб, гьезул мацIалда хъвараб гIадаб асар бугоан гьеб. Пьеса татар мацIалдаса магIарул мацIалде буссинабун буго. Квешаб таржама гьечIоан. Амма гьоркьо-моркьор гIурус рагIаби ва тIубарал рагIабазул дандраял хIалтIизаричIогоги чIезе кIоларо магIарул театралъул вакилзабазда.\nЦо кIудияб, бицинегIанасеб сюжет гьеб комедиялъул гьечIо. Ункъо гIолилав вуго по пуланаб росулъ цо ясалда сверухъ лъугьун. Сажидаги Диляфрузги гьудулзабиги рукIун, гьез хIилла ургъула «чIухIарал, гIамал кIудиял» васал ралъаргъизе – гьел ахIула цого заманалда цоцаздаса балъго рицIцIил гъотIокье дандчIваялде. Спектаклялъул тIоцебесеб бутIаялда, акталда гьеб дандчIваялде хIадурлъи букIана, кIиабилеб акталда гьеб лъарахъ бугеб рицIцIил гъотIокь ккана ишал.\nШакурица малацагун заруца чIвалев вугониги, ИсмагIил абурав гIолилав хъамун нахъеги инчIо. Кутакалда газеталгун журналал цIалулев, лъадиги гьечIо херлъулев вугев ХIалим ХIурматович абурав хIараги вукIана гьенив. Персонажазул, комедиялда гIахьаллъулезул рукIана гIумруялдаса росарал, ургъун рахъичIел гIадал сипатал ва хасиятал.\nАхирги гьей Диляфруз Ямилие щвана ва пардав къана.\nАвартеатралъул репертуаралъул ва санайил рихьизарулел спектаклязул гIемер бицен ккола интеллигенциялъул вакилзабазда гьоркьобги. Театралъул гIоркь ккурал чагIаз абула магIарулаз цIиял пьесаби хъвалел гьечIилан, гьединлъидал, жидеца къватIиса авторазул, цоги регионаздаса ва улкабаздаса драматургазул асараздаса пайда босулилан.\nАмма… МагIарул театралъул гьумерлъун, чIухIилъун, гIаламатлъун ругел спектаклял рукIине ккела репертуаралда, гьезда хIур ккезе тей битIун гьечIо. Щай щибаб соналъ дунялалъулго театразда лъолел Эсхилил, Шекспирил ва цогидазулги пьесабаздасан асарал? «Гамлет» буго классика. Амма магIарул халкъалъулги буго классика. Гьеб кIочон тани, нилъ щал кколел?\nМиллияб театралъ халкъалъул хасият бихьизабизе ккола\nЩай Авартеатралъ, таманал гъурщалги хвезарун, Азербайжаналъул машгьураб «Аршин мал алан» абураб спектакль лъезе кколеб, «МугIрузул ГIали» щай цIикIкIун бихьизабуралеб? Бокьани, авар халкъалъул тарихги, къисабиги, асаралги гIезегIан руго. Бокьун гьечIого буго миллияб маданият цебетIезабизе.\nГIемерал хIалбихьиял рукIана Шамил имамасул заманалъул тарих сценаялдасан бихьизабизе. Амма жакъа къоялде щвезегIанги гьеб масъала тIубазе кIун гьечIо.\nВертолеталцин роржинаруна магIарул театралда. Амма нилъер халкъалъул рухIияб ва миллияб рахъ бихьизабизе захIмалъулеб буго.\nГIабасил МухIамадил «Саба-меседо», «Камалил Башир», «ХъахIабросулъа МахIмуд» абурал таватуразда рекъон, лъурал спектаклялги цIигьаричIо Авартеатралъ. Театралъе цIар кьурав ЦIадаса ХIамзатил асарги рихьулел гьечIо гьелъул сценаялдасан. Гьединал мисалал гIемер рехсезе бегьула.\nГьанже миллиял мацIазе, культурабазе ва литературабазе захIматал сонал рещтIана. Кин букIаниги, мацIалъулги, тарихалъулги, адабияталъулги, маданияталъулги гъансито ккола театр. 1941 соналда КIудияб ВатIанияб рагъде ун руго Авартеатралъул гIолилазул къокъа. Гьедин фашизм къезабиялъе гIоло чангияз рухIалги кьун руго. Бечедаб, кIудияб тарих буго магIарул театралъул. Бокьилаан жибго театрги дагьаб халкъалдехун гьумер битIун буссани, халкъалъги миллияб театралъул хIурмат гьабуни.\n» «Дун хIинкъун йикIана Фазул роль хIазе»\n» Дица дунялалда барабщинаб мех, унгоха, гьаб гIумру ун батараб хех\n» «Кавказалъул робинзоналги» цIиял магIарулалги\n» Къасиги - афишал… Авартеатр…