Бидул ц1ураб сивурукъ - Мои статьи - Каталог статей - Авар мац1алъул ва адабияталъул муг1алимзабазул сайт\nСуббота/Шамат, 21.04.2018, 18:17\nБидул ц1ураб сивурукъ\nБидул ц1ураб сивурукъ.\nГьаб хабар батана ганч1ил т1анчида хъван, К1к1уяда росулъ бугеб «Махх халатил ахада» абулеб бак1алда ракьулъ жанир ратарал къедал даг1агьулаго. Цебе заманалда (археологаз абухе 4 г1асруялдаго) гьеб бак1алда бук1ун буго кули, 5 ц1араки жаниб бугеб. Гьенир ратана церегосел щаг1ил т1аг1елал, ганч1ил т1анчазул г1емер бечедаб библиотека, мазгарул гьарурал бат1и-бат1иял рух1ч1аголъабазул къаркъалаби ва гь.ц.\nГьадинаб хабар буго гьениб хъван. Заманалъ г1емераб бак1 хъвезабунги буго т1анчаздаса, бук1аниги т1убараб сурат лъугьа-бахъиналъул цебе ч1езабизе к1ола, дун гьит1инаб мехалъ дида умумуз бицунеб раг1унги бук1ун гьаб, унго-унгоги ккараб лъугьа-бахъинилан.\nХ1ацоноб абулеб колода рук1анила Эменги лъабго васги бугеб хизан. Кире щваниги росуцоязе ц1акъ т1аг1ам хвезабулаанила гьез. Багьанаби рахъун, даг1ба гьабун. Кидаго цадахъ ункъавгоги вук1ун г1адамалги гьезукьа дагьаб къалел рук1анила. Гьез даг1ба байбихьарабго нахъе ине х1аракат бахъулаанила гьениса. Бертин-сух1мат росулъ бугеб гьез хвезабулаанила даг1ба рагъалде инабун. К1ущк1антилал абулаанила гьезда.\nГьединал рагъазда 28 чи ч1ваялъул нуг1лъи буго гьез. 12 чи(лъимал, руччаби, чаг1и) росулъе маг1ардаса г1одоре чи рач1унеб нухда бугеб, нух ц1унулеб сиялда жанир ран, ракъуца хвезарунила гьез. Гьел 12 рук1анила К1ущк1антилазулгун кьалда бук1араб кьибилалъул киналго. Гьит1инаб кьибилги бук1ун, щивго чи нахъе гьеч1ила гьезул хут1ун. Хадуб, сиялъул нуц1а даг1агьидал, гьенир ракъуца цоял цояз кваналел рук1арабцин г1аламатал ратанин бицанила гьенире ун рук1араз. Гьелъ лъураб ц1ар буго К1ущк1антил бидул си абун гьеб сиялда. Гьел гьенир жанир къан рук1ин росдал г1адамаздаги лъалеб бук1ун гьеч1о. Гьениса ах1даниги бищун аск1обег1ан бугеб колодецин раг1уларо сас.\nГьеб росдалаго гъара гьабулеб хизаналъул бицен кканила Сех гудек1аниб (К1к1уяда росу бакьулъ бугеб кули, 60 ц1араки жаниб бугеб). Гьениб г1адамаз абулеб бук1анила кидалъизег1ан нилъеца гьел х1ехьезе ругел, заман щванин гьезда данде жамаг1атго бахъинеян. Цо херас жаваб кьунила, жамаг1атго рахъинч1ониги г1одор руссинаризе к1олин гьел, гьанжелъизег1ан гьезда данде чи ч1вач1ин, чухъа гурони абун.\nЩибаб росулъ мац1ихъабиги камуларелъул, гьев херасул раг1аби щвезабунила Х1ецендерихъе.\nГьелги рук1анила, ч1а цо санаг1ат ккелин, цинги нилъеца бихьилин кинав чи гьев вугевни.\nЧи данде ч1ван гьеч1ин чухъа гурони абурав чиясда ц1ар бук1ун буго Тамирбуттай (монголазул добаса бач1араб ц1ар бугин ккола, Тамир (Тимур) – маххул, Буттай(Батый)- багьадур). Тамирбуттайил вук1ун вуго к1иго васги 22 ва 25 сон барав, цо ясги 18 сон барай.\nЦо къоялъ, Сех кололъ бук1араб берталъе рач1ун руго К1ущк1антилал, эменги лъабавго васги, ах1унго рук1инч1ониги. Рач1иналъул мурадги бук1анила, жидерго кололъ гьабулеб берталъе Тамирбуттай вач1инч1ого ч1еларин, цинги бихьилин гьесул х1ал абун.\nБит1ун завалалда бертен бук1аго, К1ущк1ант1ил к1удияв васас, т1ил кьун ,яхъинаюн йиго Тамирбуттайил яс кьурдизе.\n(Примечание автора: Нилъеда лъала умумузул кьурди кинаб бук1арабали, ясги васги кьурдулаго аск1оре щвезе, цоцазда хъвазе бегьулароан.)\nК1ущк1антил вас ургъунго хъвалев вук1ун вуго ясалда. Тамирбуттайица берцинго гьарун абун буго, бегьулеб батани гьединаб жо х1агеян, жиндир ясалда хъвагеян. Гьас цоги нухъалъ хвазабун буго ясалда квер. Ясалъул инсуца нахъойги абун буго, гьел къабих1ал жал х1агейин. Гьав лъабабизеги хъван вуго ясалда. Яс ,цинги, зах1малъун гьес х1алеб, доб заманалда инжитаблъун рик1к1унеб бук1араб ишгун, г1одилаго т1урун ун йиго берталъа нахъе, рокъое.\nГьанже ццин гьалаглъараб к1иябго хизан рахъун хунжрулгун къот1аризе лъугьун руго.\n(Примечание автора:Сех буго дагьаб к1алахъелъ, бакъдабелъ бугеб кули, годек1ан буго колода т1ад, къулг1а колол ахалъуда. Годек1аниса къулг1аялде щвезег1ан, колол минабазда гьоркьор ругел къваридал нухаздасан 40 метра манзил буго.)\nРагъул кор боркьараб кьабулъ рук1аго, Тамирбуттайица ах1улеб бук1анила к1иявго васасде: «Кьабуге, тунке!»-ян. Васазги инсул раг1ухъ г1инт1амунила. Ханжар кьабун хал-гьан къот1ун лъураб ругънадаса, ханжар тункани къаркъала борлъун лъураб ругъун квешаб бук1инарищ?\nГьедин къот1аранила гьал годек1аниса къулг1адухъе щвезег1ан. Къулг1ада цеве ч1ванила ахирисев вас К1ущк1антил, Годек1аниса къулг1адухъе щвезег1ан, анц1-анц1 гали бан жаназа бук1анила К1ущк1антилазул.\nТамирбуттайил васазда лъурал ругънал бигьаял рук1анила. Живго Тамирбуттайил бук1анила бет1ер квешго бекун. Гьебги хонжроца гуреб, цо К1ушк1антилазул г1агарай ч1ужуялъ т1охидаса гъоркье реч1араб ганч1ица бекун бук1анила.\nАнкьидаса Тамирбуттай гьеб ругъуналъ Аллагьасул къадаралде щванила...\nТамирбуттайилазул чи гьанжеги руго росулъ. К1ущк1антилазул нахъе чи гьеч1о.