Паркинсонил унти сахгьабизе цIакъ захIмалъула | ВатIаналдаса цIиял харбал | Киназего гIаммаб Россия\nГIадалнахул нейронал жагъал­лъиялда бан черхалъе ккараб гIайиблъиялда магIарулаз абула тIуртIудиялъул унтийин. ГIелмияб къагIидаялъ абуни — «Паркинсонил унти». Сахгьабизе кIолареб нервабазул системаялъул гьеб унтиялъ, дару гьабичIони, унтарав тIуванго бусаде ккезавула.\n— 1817 соналда ингилисазул тохтур Джеймс Паркинсоница хъвана «ТIуритIудулеб параличалъул хIакъалъулъ Эссе» («Эссе о дрожательном параличе») абулеб гIелмияб хIалтIи. Абулеб букIана живго Джеймсги гьеб унтиялъ унтун вукIанилан. Гьеб рикIкIуна «Паркинсонил унти» абун гьелда цIар лъеялъе гIиллаги.\n— Гьелъие гIиллалъун ккезе бегьула менингиталъ унти, захIматаб ругъун, букIин, цIакъго заралиял синтетикиял наркотикал хIалтIизари, инсульт ва херал чагIазул гIадалнахулъе гIураб къагIидаялда би бачIунарого букIин…\n— Унтарасул вагъа-вачари хIинц­лъи ва гьеб эркенлъи гьечIеб­лъун лъугьин, ччорбал дандекъан чIезари, кверал, бохдул, нилъазулхIама ялъуни тIубанго черхго хадуб халкквезе кIолареб хIалалда тIуртIуди. Унти цIакъго бичча-бихъан тедал: цо хIалалда вахъун чIезе кIунгутIи, унаго вахъун чIун хутIи, кIалъазе, къулчIизе ва кьижизе захIмалъи, хIинкъи тIатин, ургъел гьечIого лъугьин, бидул тIадецуй гIодобе ккей, гIакълу-пикру мукъсанлъи. Бищунго пашманаб жо, унти сахгьабун бажаруларо.\n— Лугби яги черх сородизе байбихьилалде раккула хIинкъиялъул цоги гIаламатал: къаркъалаялъул гIадлу хвей, махI чIвангутIи, къад гIемер кьижизе бокьи, гъиз свари, мугъ къули, бохдул сороди. Маргъал бай, хьитазул чIалал рухьи, кваналелъул гъуд-гIучI хIалтIизаби гIадал гIиси-бикъинал жал гьаризе захIмалъулеб букIин рикIкIуна гьеб унтул тIоцересел гIаламаталлъун, ай цIодорлъи гьабеян черхалъ балеб ахIи. Нилъерго яги гIага-божаразул гьединал гIаламатал ругони, хасго кIудияб ригьалъул чагIазул, нахъбахъун течIого, невропатологасухъе ине ккола.\n— Хола гIадалнахул дофамин абулеб лъамалъи жаниб лъугьунел нервабазул клеткаби. Нервабазул клеткабаз, дофаминалъул кумекалдалъун, цоялъ цоялъухъе баян кьола. Ва гьелъул кумекалдалъун рекъезабула инсанасул вагъа-вачари, хехлъи ва тирилъи. Нервабазул клеткаби хвеялдалъун гIадалнахулъ дагьлъула дофамин, гьеб дагьлъарабгIан, унтиги цIикIкIуна.\n— Гьеб унти бугел чагIи цо къагIидаялъ ва цого дарабазда­лъун сахгьаризе бегьуларо. Амма гьел сахгьариялъул лъалеб цебетIей буго. ГIураб къадаралда хIадурулел руго дофамин хисулеб амантадин, витамин Е, селегилин гIадал дараби. Нейроназул хвей хьадарлъизабулел мидантан, мирапекс, юмекс ва ПК-Мерц гIадал дарабазулги гьечIо бицине гIураб къварилъи.\n— ЦIакъго захIматаб хIалалда вугев унтарасе операциялдалъун кумек гьабула. ГIадалнахулъ лъола микрочип, компьютералдаги хурхинабун, гьелъ рекъезабула нейроназул хIалтIи ва рагъа-рашариялъе эркенлъи гьечIолъи инабула. Нилъер республикаялда гьединаб операция гьабуларо, ине ккола Москваялъул Бурденкол цIаралда бугеб нейрохирургиялъул институталде.\n— ГIумру гьабулеб къагIида гуребги, унтарас хисизабизе ккола кванил диетаги. Сахгьабиялъул диета хIисабалда, чара гьечIого тIуразаризе ккола тохтурасул хадусел малъа-хъваял:\n— Гьелъ унтун рукIана Папа Иоанн КIиабилевги, боксер МухIамад ГIалиги, хъвадарухъан Ираклий Андрониковги, шагIир Расул ХIамзатовги…\n— Шагьаразул ва районазул больницабазул неврологиял отделениязда хIалтIулел тохтурзабаз гьабула гьезие къваригIараб кумек. ЦIакъго захIматаб хIал бугони, ине бегьула профессорзаби Тажудин МухIудиновасухъе ва Зоя ГIумахановалъухъе.\n— ЦIунизе ккола ботIрол ругънадаса, энцефалит гIадаб захIматаб бахунеб унтудаса, халгьабе бидулъ чакрил ва холестериналъул роценалда хадуб, гьединго бидул тIадецуй гIорхъолъа ине тоге. Унтун вугинги абун, вегун чIоге, яхI гьабун, заман батун, вахъа цIияб гьаваялде ва, невропатологасда дандги бан, байбихье унти бигьагьабулеб физзарядка гьабизе.\n— 1994 соналъул 30 июлалда РФялъул хIукуматалъ тасдикъ гьабураб № 890 хIукмуялда рекъон, Паркинсонил унти бугел чагIазе хIажатал дараби чIорого кьола. Гьел росула республикаялъул бюджеталдаса биччараб гIарцухъ. Гьеб мурадалда, республикаялъул нев­рологасул хIасилияб хIукмуги босун, рецепт тIалаб гьабизе ине ккола хъвай-хъвагIай бугеб бакIалъулаб поликлиникаялъул участкалъулаб терапевтасухъе.