Умумуз цIунарал лъикIал гIадатал » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nУмумуз цIунарал лъикIал гIадатал\nЛъарагIлъиялда гIумру гьабулей йигониги, ракIалдаса киданиги унаро дун гьаюраб, дун гIураб гIагараб Гьоор росу.\nЗамана анагIан гIажаибаб гIищкъугун цере тIамула умумул, гьезул рукIа – рахъин, гIадатал. ЦIакъ бокьула гьезул хIакъалъулъ хадуб гIолеб гIелалъе бицине.\nДун хIалтIулей йигеб Ленинкенталъул 35 абилеб гимназиялда кIудияб кIвар кьола гIолохъанаб гIелалъе умумузул лъикIал гIадатазул кьучIалда тарбия кьезе. Нижеца цIалдохъабазе бицуна бертадул, лъимада цIар лъеялъул, рукIа- рахъиналъул, хIалтIи- ишалда хурхарал ва гь. ц. гIадатазул. Гьелъ лъималазул рекIелъ бижизабула ВатIаналде рокьи, куцала цIикIкIарасде адаб- хIурмат, хIалтIуе сахвагIатлъи.\nЖакъа ракIалъ ахIулей йиго дирго гIагараб росдал хвел- рукъиялда хурхун умумузул рукIарал, гьабсагIатги цIунун ругел гIадатазул бицине.\nДагъистаналъул киналго халкъазе, щибаб росдае хасиятаб буго къварилъи ккаразе хIалае рахъинги, хIалтIулъ кумек гьабун гвавулъ инги, рохел гIахьал гьабизе инги.\nГьаадерил жамагIаталъ батIаго кIудияб кIвар кьола магIирокъоб гьабулеб хIалтIуе. Гьениб лъицаниги лъиданиги хIалтIи тIад къаларо. ГIагарлъиялъул щивав чиясда лъала лъица щиб гьабизе кколебали.\nГьанже заманалда цо-цо росабалъ баккун бугеб, бертаде гIадин столал тIиритIулеб гIадат Гьоор росулъ букIинчIо, гьабсагIатги гьечIо.\nЧи хун лъабабилеб къоялъ хъола ресалда рекъараб хIайван ва гьан белъуна. Гьеб къоялда абула «лъабрай» абун. Бакъанида зикруялде рачIарал бихьиназеги гьеб гьан бащад гьабун, чедгун цадахъ бикьула. ГIодор чIараб бакIалдаго кваназе щагIил дугълузухъеги тIун кьола гьагIоги. Дугълулги ккола жамагIаталъул гIаммаб цIарагI. ЦIунунгирукIуна росдал мажгиталда. Гьан белъуна росдал кIудиял хьагазухъеги бан. Гьелъул хIалтIиги гьабула бихьиназ.\nУнкъабилеб къоялъул хаслъилъун ккола гьи (мугь) бай. Гьи балеб къоялъ гIемерисел руччабаз жидерги садакъаян бачIуна цояз цIоросаролъ, цогидаз багIаргьоло, ролъ. Гьебги белъуна долго кIудиял росдал хьагахъ, къватIиб цIулал цIаги бакун. Бакъанида зикруялдаса хадуб, чедгун цадахъ гьебги бикьула.\nКIудияб чIухIигун абила хвел – рукъиялъул жидерго гIадатги хаслъиги гьаадерица росулъ гуребги, шагьаралдаги лъарагIлъиялдаги цIунун бугилан. Амма цого – цо кIочон толеб жо буго умумузул къагIидаялъ чед бежи.\nМадугьалихъ бугеб КъахIиб росулъа дир кьерилаз гьабсагIатги ракIалде щвезабула гьаадерил чадил тIагIамалъул. Зигараялъги ун, Гьоориса эбел тIад юссиндал, тIоцере жал чед бугищали балагьулаанила бицуна гьез.\nЧед бежилалде кIиго къоялъ цебе гьабула реччеб (опара). Гьелъиеги дрожж хIалтIизе гьабуларо. Ролъ буцизе букIине ккола кIиго бутIа ханждал ва цо бутIа гIатIал( цIоросаролъул ханждал). Метер чед бежизе ролъги буцула къасиго. ЧIахIиял ххамил къандалъабазда жанибги лъун тIупун тола беччизе. Бежула корохъ гуреб, къватIиб цIаги бакун, ганчIил къаназда.\nИнсул васигат тIубазе 20I5 соналъ нижер хъизамалъ гьединаб чед бежун букIана садакъаде бикьизе. Унго- унголъунги харабаз гьеб кваналеб букIана херлъи нахъ чIвалеб дару гIадин. Чанги гIолилазе гьеб букIана жеги мацIалде щун букIинчIеб гьуинаб тIагIам. Гьединаб чед анкьалъ таниги холаро. Печалъул коронибги лъун хинлъизабуни, цIигьабураб гIадин лъугьуна.\nМагIирокъор кванаялдаги гьениб бикьулеб садакъаялдаги хурхун батIи- батIиял вагIзабиги бахIсалги рукIуна гьанже заманалъ. Цебе букIараб умумузул гIадатги цIунун, гьабсагIатги гIагарлъиялъул руччаби магIирокъоре уна батIи – батIияб квенги босун. БачIа- бачIараб квен ирга гьабун киназего бикьула. ТIоцебе бисмилла гьабула рукъалъул бищун цIикIкIарас.\nРадал хабадаса кьулгьуги гьабун рачIунел бихьинал кваназе жидерго рокъоре рачуна инсухъа гIагарлъиялъул чияс; гIаданлъи гьабизе бокьани, бокьарав чиясги. Гьедин гьабизе бокьарав чи цо къоялъ чанго ккани, гьез хIукму гьабула хадусел къояз ахIизе.\nХварав чи вукъулеб къоялъ росулъ ругелаздаса тIаде рачIарал росуцоял цIикIкIун рукIуна. Гьединлъидал магIирокъоб квен гьабизе рекъараб гьечIилан абуниги, чурпаги чедги камун гьелги толаро.\nУмумузул гIадатал цIунизеги, гьел цIунун хьвадизеги гьаадерил жамагIаталъеги тIого дагъистаниязеги талихI кьеги. Кьураб садакъа рухIалъе щун хваралги ратеги.\nМокъокъил ханида хъахIракьги буцун,\nКьурда сиял рарал дир гьоорисел.\nХъатица ракь баччун, кьурда хур гьабун,\nАхал гIезарурал, дир гьоорисел.\nЖидеда бер чIвани, ракIал рохулел,\nЛебалал, гьайбатал, дир гьоорисел.\nРекIелъ щибго жахIда, хIалхъублъи гьечIел,\nРакIал аваданал, дир гьоорисел.\nИхтилат- бертада данделъаниги,\nКакий хилиплъичIел, дир гьоорисел.\nМекъаб бицунесда бухIараб рагIи\nБадибе абулел, дир гьоорисел.\nГьабулеб ишалъулъ магIна - гIен бугел,\nСундулъго кIвахI гьечIел, дир гьоорисел.\nКъварилъиялъ, квачалъ кверде росичIел,\nЧармил ракIал ругел, дир гьоорисел.\nУмумузул гIадат гIасрабаз цIунун,\nЦIияб модаялда хадур лъугьинчIел,\nЖидер ратIлил форма цIунун хьвадарал\nРетIараб рекъарал, дир гьоорисел.\nЭбел- ВатIаналде тIаде къо ккедал,\nТIоцебесеб кьерда чуял кьолорал,\nКьалда чIел босарал, чучи лъаларел,\nЧилъи тIадегIанал, дир гьоорисел.\nГьабураб реццалъе жал мустахIикъал,\nГьудул-гьалмагъасде божилъи тIокIал,\nГьобол вачIанани, бахъун ракI кьолел,\nРокьула дие нуж, дир гьоорисел.\nХIайдарбегова (ХIасанова) ПатIимат М.\nАвтор: ПатIимат ХIайдарбегова, Ленинкенталъул 35 гимназиялъул директорасул заместитель, авар мацIалъул мугIалим.\n» Умумузул бертаби кIоченчIого рукIине