Кицаби » Ассоциация учителей аварского языка\nАУАЯ » Халкъияб хазина » Кицаби » Кицаби\nБавудаса гуребила бугъил хIал лъалеб, бугьудасайила.\nБагъарараб гIосое дару – бахъи.\nБагъарараб хIатIида хIарщ рекIунеб.\nБагъарулареб кьун, багъарулеб босуге.\nБагъулеб гьой камугеги, бекерулеб чу тIагIунгеги.\nБагъулеб оцол лълъурдул хъухъала, нахъасан речIчIулеб гьой рахсида бала, нахъарукъалъул рахал гьечIев чи сунда валев?\nБагъун чIалгIунареб тIехI бараб бече гIадин, диваналъ къун чIоларев Хочобар гIадин.\nХочобар вукIун вуго тIехI бараб бачида рагъгIанги дагIба чIалгIунарев, жагьилав, амма рагIуе махщел бугев – кIалкъулав чи . Хочобарихъе гIадамал рачIунел рукIун руго, бахъизе кIвараб боцIул цо бутIа, яги тIолабго дуе телин, мурад бергьенлъи бугилан…\nКъулизеги къулун, мугъзада нахъа кIиябго кверги лъун, гьев унев вукIун вуго битIухъего Темирхан-Шураве, губернаторасухъе. Диванрукъалъул кIалтIасанго байбихьулеб букIун буго губернаторасда гаргадизеги:\nДица губернаторасда гьадин … абила.\nБегьичIо. Гьебмехалъ гъос дидаги гьадин … абила.\nГьеб куцалда, жинцаго бицун, жинцаго жаваб кьун, генерал къезавичIого, Хочобарица Щура-лъар бахунеб букIун гьечIо.\nБицен буго, Авар округалъул диваналда разилъичIого, Темирхан-Щураве унеб мехалъ къотIараб лъабкъого тIил букIанила Хочобарил царгъитIа.\nБагьа гьечIеб гьанал гьагIу лъикIаб букIунареб.\nБагьа кьолареб рагIи кIалдибго бакъвазе те, къимат кьолареб къалам гIодоб лъуралъубго те.\nБагьадур къо ккедал лъала.\nБагьана батизе бигьаяб жо буго, гважи, гIеретI къватIибе босе.\nБагьана батизе лъалареб кIалалъ гьереси бицунареб.\nБагьана батун, гьан кьеги! – ян гьарулебила дибирас.\nБагьана батун, кьеги боцIи, багьана батун, чуругеги.\nБагьана батун, щолебила боцIи, багьана батун, чурулебила.\nБагьана гьечIого, барщарав, мухь кьечIого, рекъолев.\nБагьана – Гьолокье, жийго – ЦIолокье.\nБагьана жидецаго батилин, рухI бахъеян абулебила Аллагьас.\nБагьаралда лъимараб бани, лъеберго къо тIокIаб балеб.\nБагьаяб жо – лъикIаб жо, учузаб жо – квешаб жо.\nБагIараб гIакдацаги чIегIераб бече гьабулеб.\n– БагIараб меседалъ гIор бахунареб,\nГIамал гьечIей ясалъ росу толареб.\n–БагIараб меседалъ гIорги бахунеб,\nМеседихъ кьолеб жо росулъ гьечIони.\nГIамал гьечIей ясалъ росуги толеб,\nЯсалда рекъарав данделъичIони.\nБагIараб меседалъ росу толаро, гIайиб гьечIей ясалъ гIор бахунаро.\nБагIараб кколебилан, нихьваяб борчIизе гурин.\nБагIарцIвайилъ хасел бигъани, их бигъараб бачIунеб.\nБадиб балеб берцинлъи булбулалъулги гьечIеб.\nБадиб кьер гурев, кьандиб рухI гурев.\nБадиб щвезегIан кьенсералда щвейго лъикI.\nБадибе абурав – гIадамазул тушман, нахъасан абурав – Аллагьасул тушман.\nБадибе беццаризе ругьунаб мацI ругънаде цIан щвазеги хIадур букIунеб.\nБадибе «салам гIалайкум», нахъасан «ГIалица мун вакун».\nБадибе туниги, цIад балеб бугилан чIолев.\nБадиве веццуге, нахъасан какуге.\nБадиве веццун, нахъасан какун.\nБадие елъулей, нахъасан хьандолей.\nБадий рецц гьабулев ракIчIегIерица\nМугъзада кьабулеб загьруяб хвалчен.\nБажарулареб жо гьабичIого те.\nБазаралда хIамил гIин къотIуге.\nБазаралде унеб мехалъ нухда «лъикIав чи» ватиялдаса чвантиниб гIарац букIин лъикIаб.\nБазаргабазул щегI гъуричIесда хабал гIазаб щибила лъалеб.\nБазарганасул мискинлъи-бечелъи хведал лъалеб.\nБайбихьи – бигьаяб, лъугIел – захIматаб.\nБайбихьуда гIелму загьругIан кьогIабила, ахиралда гьоцIогIан гьуинабила.\nБайрахъ парпадулеб, гьорода рекъон.\nБакарасул цIадухъ, цIурасул лъадахъ.\nБаккудаса хинлъичIеб бакъалъ нахъа хинлъуларел.\nБаккудасаго бегIераб букIуна заз.\nБакрулав гIадин вухун реханила.\nБакрулав вуго, МухIамад аварагасде хьандонилан, тIоцебе ислам къабул гьабурал гIарабияз вухун хвезавурав, МухIамад аварагасдаги Абусупян ханасдаги гьоркьоб кIудияб тарихияб рагъ ккеялъе гIиллалъун вукIарав чи.\nБакулареб кан, кваналареб квен.\nБакъ аги, къо аги, къоабилелъ харж щваги.\nБакъ агиян – къулун, къо агиян – ворхун.\nБакъ баккани – моцI тIагIунеб, моцI баккани – цIваби тIагIунел.\nБакъ баккигун, моцI тIерхьине ккола.\nБакъ бокьарал – ракьанда, рокьи ккарал – рагIалда.\nБакъ бухIуларелъуб ракь хинлъулареб.\nБакъ гьечIони, моцIги гвангъулеб.\nБакъ лъугьунареб рокъове тохтир лъугьунев.\nБакъ-моцI тIерхьараб мехалъ, цIваби раккулел.\nБакъ тIерхьунелъул, рагьдул кIалтIа гIодор чIоларел.\nБакъ тIерхьун хадуб рукъ лъухьулареб.\nБакъ щолареб бакIалда хIучч цIай.\nАвараз гьаб аби абула, абулаго рортун ун, кIкIуйдул тIалаялда жаниб хIуччги хъвала, гьабуларев чияс гIаданлъи гьабураб, лъугьинчIев гIадав чиясул гьумер хъахIаб хIалтIи лъугьараб мехалъ.\nБакъан лъикIаб буго, цIалулеб жо къуръан батани.\nБакъан лъикIаб бугоан, цIалулеб жо къулгьу батичIони.\nБакъараб гьой гIадинан кваналелъул хъантIуге.\nБакъараб гьойца гьусун бацI кквеларо.\nБакъараб гIанкIуялда макьилъ муч бихьулебила.\nБакъалда хинлъун букIунеблъи лъидаго лъалеб.\nБакъараб хъумур гIадав, хъантIараб гьой гIадинав.\nБакъванбугIаялда мацI бахъарал, цIоросаролъил хинкIида убач гьабурал.\nБакъвараб бугониги, дурго квер дур ккола.\nБакъвараб гъотIое дару – къотIун рехи.\nБакъвараб гъотIое хъулухъ гьабулареб.\nБакъвараб цIулал цIадаб биччарабги рекIунеб.\nБакъги моцIги гIун буго гIахьалаб жо.\nБакъидал бацI цIадабеги кIанцIулеб.\nБакълъухъа оц босе, Аргъваниса куй босе.\nБакъуца бухIун хадуб лъалъан, хур бачIунареб.\nБакьулъа зоб роцIиналдаса жиндие цIиналдаса чехь унтизе бокьулилан абулебила цараца.\nБакьулъа роцIараб зобалдасаги цIунаги, нуцIида нахъе ялагьарай чIужуялдасаги цIунаги.\nБакI бихьун – рагIи, чи вихьун – хIурмат.\nБакI бихьун, чи вихьун тIамулеб жойила кици.\nБакI гуреб бакIалда гIодовги чIоге, гьикъичIеб жоги бицунге.\nЦо магIарулас гьобол берталъе вачун вуго. Гьобол щвалде щварав гьечIолъиялда щаклъарав гьес гьоболасда малъун буго: “Дуда бихьизабичIеб бакIалда гIодовги чIоге, гьикъичIеб жоги бицунге, дуда кьеян абичIеб жоги кьоге”.\nЩун руго берталъе. Хъатамасан гьоболас, живго гIодов чIезе, бищун лъикIаб бакI балагьун буго. «Огь, инсул рукъ бухIад!» – ан бетIер кIибикIун буго магIарулас.\nВачIун вуго бахIарав. Хъурщизе гьавулаго-гьавулаго, гьобол ккун вуго нуцIида нахъе. ТIарамагъадаги, гьикъичIеб жо бицуниланги, хIара къотIизе нус кьуниланги гьобол, гIадаталда рекъон, хIобода вухьине ккун вуго.\nБакI ккезегIан нахъе лъун тараб рагIи – гъансиниб лъураб месед.\nБакI къватIиб беццейила, роц рокъоб лъейила.\nЦо иццул хIориниб букIарабила кIиго къверкъ.\nЦо нухалъ гьел тира-сверизе рахъанила. Батанила гьезда нухда цо цIадал хIор. Хинаб лъимги бугила гьениб, кигIан бокьаниги кваназе жоги бугила. РачIайила гьаниб гIумру гьабизеян чIанила цояб къверкъ. Цогиялъ абунила: валлагьин, жиндие жибго гьабураб, жибго гIураб, жиндаго хIал лъалеб иццул хIоринибго бокьилилан.\nГьалмагъги цIадал хIориниб тун, гьаб рокъобе билълъанила.\nАнила чанго къо. Иццул хIориниб бугеб къверкъалъул гьалмагъалде ракI щванила. ГIедегIанила гьеб цIадал хIорихъе. ГьечIила дунялалдаго доб цIадал хIорги, кьварун бакъвараб хIарулъ, чехьатIадеги ккун, хун гьалъул гьалмагъги бугила.\nГьеб мехалъ ракIалде щванила гьалда бакI къватIиб беццейин, роц рокъоб лъеян абураб умумузул кици.\nБакI хинлъизабизе гуревила хIаким вищулев.\nБакI чияр бугониги, чи нилъерго вуго.\nБал хвараб гIощтIоца канахIехь бичIуларо.\nБал холареб хвалчен букIунареб, малъ кIутIулареб чу букIунареб.\nБал тIутIураб гIащтIиялъ канахIехь бичIуларо, ияхI гьечIев бахIарчи кьалда бажаруларо.\nБалагь бачIиндал, гьудул кIочон тоге.\nБалагь букIунебила бачIарабги бачарабги.\nБалагь гьикъун бачIунареб, талихI бичун босулареб.\nБалагь къо цIехон гуребила рештIунеб.\nБалагьаз квер бан хадуб зигардун жо кколаро.\nБалагьаздаса хан гIакъилас цIунулевила. Ханасда кколебила гIакъилги живгоги жинца цIунулелилан.\nБалагьалде гъедал, цIунцIраялъ куркьбал рорхулелила, эхеде бахъингун, хIанчIица хъамунги унебила.\nБалагьалъул нуцIби къаги, нигIматалъул каваби рагьаги.\nБалагьана – батана, букарана – хъасана.\nБалагьидал кIал чIварай, кIалъайдал бер чIварай.\nБалагьичIого беццав лъаларо, кIалъачIого гIинкъав лъаларо.\nБалай балъго гьабе, бертин тIатун гьабе.\nБалъго бицараб лъадго тIатунебила.\nБалъго рахь босани, тIатун къинлъулебила.\nБалъго рохьдочани, тIатун рахь босулеб.\nБалъгояб тIатIиялдаса тIатараб гьуэрго лъикI.\nБалъда нахъа – хIалихьат, хIарччда нахъа – багьадур.\nБараб ахIулъ гурев, ахIараб болъ гурев.\nБараб ахIулъги ахIараб болъгийила бихьинчи лъалев.\nБараб лълъар борхуларес ккараб къоги борхулареб.\nБаракат гьечIеб даранги девлет гьечIеб ригьинги.\nБаракат лъуни, цоги гIемераб, лъечIони, нусгоги дагьаб.\nБарахщарасул боцIи сахаватас кваналеб.\nБарахщарасул къайи къавул гьойца кваналебила.\nБарахщарасул – чияе, чехь квешасул – жиндиего.\nБаргъичал рокьила – мун вокьиларо, кьураб жо босила – мун восиларо.\nКицилъун лъугьарал гьал рагIаби абун руго херав гIарцул къебедасе йокьарай гIолохъанай ясалъ. МагIарулаз гьаб кици хIалтIизабула вас махсараде кколей ясалъул, махсараде ккун дурц кваналей якьадалъул, рекIелъ рокьи гьечIев жиндиего жо цIакъ бокьулев гьудул-гьалмагъасул, вац-васасул хIакъалъулъ.\nБаркала гьечIеб кечI – кири гьечIеб лаила.\nБаркат гьечIеб боцIудасаги цIунаги, гьуинлъи гьечIеб ригьнадасаги цIунаги.\nБаркат гьечIеб боцIиялдасан баркат бахунареб.\nБартигун хIур чIикIи лъикI, хIамагун кIалцIи квинегIан.\nБархъалисес хъабида гIоркь бокьаралъуб гъолеб.\nБарщараб мехалъ пихъги жибго бортулеб, гIураб мехалъ васас чIужу ячеян чагъанаги жинцаго хъвалеб.\nБарщараб пихъалъе дару – кванай.\nБарщарал рекъолел, къварилъи ккейгун.\nБарщарасе кьей гьечIеб, кьижарасе тей гьечIеб.\nБарщарасе – щинкIил, щинкIарасе – ратIа.\nБарщидал кваначIеб гIеч, гIодобе бортун, хола.\nБарщичIого пихъ кванаге, бежичIого чед кванаге.\nБарщуларевги хIама, барщун рекъезе лъаларевги хIама.\nБаси беццейила, оц байила.\nБаси лъил кIанцIаниги щиб, бече нилъер бугелъул.\nБасиялъ гIоштIогIоркь хъуб гьабун батанила.\nМаххул къебедасдаги цо бечедав чиясдаги гьоркьоб дагIба-къец ккун буго. КIиясдаго гьоркьоб шаргIияб хIукму къотIизе гьел дибирасухъе ине кколел рукIун руго. Маххул къебедас дибирасе ришваталъе цо лъикIаб гIаштIи щвезабун буго. Бечедав чиясги дибирасул рагьде баси щвезабун буго.\nДибир хIукму къотIизехъин вугеб мехалъ, маххул къебедас абун буго: «Дуца, дибир, хIукму гIощтIоца гIадин къотIе»,– ян.\nДибирас данде жаваб кьун буго: «Басиялъ гIощтIогIоркь хъуб гьабун буго,» – ян.\nБасиялъухъ оц кьоге.\nБасрияб алаталъ бо гIуцIуларо.\nБасрияб гордида цIияб къвал гъуни, къоролалъе гьебги гъвел буго.\nБасрияб наккдалъа цIияб бугIаги бахъуге, свараб питнаялда гъоркь цIаги бакуге.\nБасрияб пандридаги чанги лъикIаб бакъан бачине бегьула.\nБасрияб ретIине чIухIарасе цIияб щолареб.\nБасрияб холаро, цIиялъ жиндиего бакI бахъичIого.\nБасрияб цIулалъул цIияб гъалдибер, цIияй бахIаралъул херав бахIарав.\nБасриябги цIуне, цIиябги лъай.\nБассарун коралдаса кванан эбел бергьана, ххенон гьобоялдаса гьанщун лъимал бергьана.\nБатаралъуб батараб те, босаралъуб босараб лъе.\nБатун бечелъула, бихьун цIодорлъула.\nБатIаргьаде тIи бан бугилан абурабила Малла Насрудиница\nМалла Насрудинида аскIове вачIаравила мадугьал хурибе босизе батIаргьин кьейилан. Маллаяс абурабила батIаргьаде тIи бан бугилан. ВахIин, гьелдегийищин тIи балебан гIажаиблъаравила мадугьал. Чияхъе кьезе бокьичIеб мехалъ балилан абурабила Малла Насрудиница.\nБатIиял хвеялдаса вохарав, хадувго цун, живгоги хвезе бегьулев.\nБахилав чиясулгун гьудуллъи гьабуни, бищунго дуе къваригIараб бакIалда живго гIодов чIола.\nБахилас кваналарищан гьикъулеб, сахаватас кьолеб.\nБахиллъи – бацIцIадаб рекIелъан, жахIда – хъубаб рекIелъан.\nБахиллъиги намусги цо рекIелъ букIунаро.\nБахчун квине кколеб гьаналдаса тIатун квине бегьулеб мочо- хинкI лъикIаб.\nБахъаги кIиго бер, чIахъаги ункъо беран абулебила бацIица.\nБахъараб бералда хъат чIван щибилеб.\nБахъараб хьит рехизеги нилъерго бокIон лъикIила.\nБахъаралъуб бихъе ццин.\nБахъизеги гали цебе бахъараб лъикIаб.\nБахьи къосарай лъадуда данде чIваялдаса гIалхул хъумуралда данде чIвай нусцIул лъикIаб.\nБахьинаб надалдаса гьоко богIол цIоларо,\nХалатаб гарбидаса къвал харил бахъуларо.\nБахIараб гIумру анищ, гьанжесеб гIакълу анищ.\nБахIараб мехалъ – ахтачу гIадин, херлъараб мехалъ – гьагIдолеб хIама гIадин.\nБахIараб мехалъ гьабичIеб херлъидал батуларо.\nБахIараб мехалъ хIалтIизе кIухIаллъарав херлъидал кIицIул хIалтIизе ккола.\nБахIарайгIан кIалъаге, кIал ккурабгIан кванаге.\nБахIарго херлъугеги, херлъун хъарцинлъугеги.\nБахIаргоги хогеги, херлъун дабагъ лъугьинегIанги хутIугеги.\nБахIаргойин гъветI гьетIулеб.\nБахIарлъуда – кополчи, харадунив – чIандачи.\nБахIарчи къинлъулаго гуревила холев, рагъдайила.\nБахIарчи кьалда хола, хIалихьат боснов хола.\nБахIарчи лъала хIинкъи ккараб бакIалда, гIакъил лъала чара хвараб ишалда гьоркьов.\nБахIарчи хъабчилъги ватула, чу гьирикьги батула.\nБахIарчи хIинкъи бугеб къоялъ чучуларев.\nБахIарчи цин хола, хIалихьат анцIул хола.\nБахIарчи цIакъав – кьалда, кьибил кIудияв – росулъ.\nБахIарчи цIакъав – ЧIондокьа ХIажияв, цIар – ХIажимурадие (ХIажимурадил кици).\nХIажимурадица кидаго гьадинаб къимат кьолеб букIун буго ЧIондокьа ХIажиясе. ЧIондокьа ХIажияв вукIана ХIажиму­радил чукъа, мухъилав рагъухъан, ХIажимурадие бика хъамулеб сордоялъ тIоцеве галаналде вахарав, бика кодое щвезе киназего нухги рагьарав чи.\nБахIарчи чарангIан гьетIуларев, хIалихьат пахь гIадин хьетIарулев.\nБахIарчи чол кьолонив холев.\nБахIарчилъи яхIалъулъила букIунеб (яхI гьечIелъуб бахIарчилъи букIунареб).\nБахIарчилъиги намусги цадахъ букIунеб, цояб билани, цоябги билулеб.\nБахIарчилъи рагъда гуребги бихьизабизе бегьулебила.\nБахIарчилъиялда цадахъ хIиллаги букIине кколеб.\nМагIарулаз гьаб кици ХIажимурадиде гIунтIизабула. Гьес гIемер абулел рукIун руго гьал рагIаби.\nБахIарчияс бадибе абула, хIалихьат нахъасан кIалъала.\nБахIарчияс балъголъи хабалъе босулеб.\nБахIарчияс бахIарчиясе зарал гьабулареб.\nБахIарчияс гIайиб жиндаго чIвала, хIалихьатас гIайиб чияде рехула.\nБахIарчияс загIипасдаса къисас босулареб.\nБахIарчияс къо хIехьола, хIалихьатас мугъ рехула.\nБахIарчиясдаса хIинкъуге, хIалихьатав гьудуласдаса хIинкъа.\nБахIарчиясе рагIи хвей – живго хвей гIадаб жо.\nБахIарчиясул бахIарчилъи носол балада бараб жойила.\nБахIарчиясул кIиго рагIи букIунареб.\nБахIарчиясул кIиго рачел букIунеб, цоябниги чучани, чилъи холеб.\nБахIарчиясул надалда – меседил мугьру, цIукIаясул мугъалда – карпиталъул дангъва.\nБахIарчиясул цIар кибего рагIула.\nБахIарчиясул чIухIи – кьалда бергьин, хIалихьатав чиясул чIухIи – кванан бергьин.\nБахIри гьечIев чанахъан – чухъа гьечIев нуцалчи.\nБахIриялъул хIал лъачIого, ручниб гIанкI къинлъулареб.\nБацизе кIолареб кIалтIуги рагьуге, кIалалъ бичизе кIолареб гарацIги баге.\nБацI бихьараб хIама хIохьокьаги хIинкъулебила.\nБацI гьечIеб кIкIалахъ гIанкIги ханила.\nБацI гьечIеб рохь букIунареб, вехь гьечIеб гIи букIунареб.\nБацI унтуе кьижулеб, кьалуе борчIулеб.\nБацI хIинкъизе хIамица гIундул кIорокIулелила.\nБацI цIахIилаб букIунилан гуребила чIвалеб, гIиялъ речIчIулелъулила.\nБацIги циги багъулди – цараца би чIикIулди.\nБацIгун багъун, чахъу бергьинаро, чугун бекерун, хIама бергьинаро.\nБацIида гурони бецIаб сардил хIал лъаларебила.\nБацIида кIалдибе кьегIер реххуге, мохмохида нах бахунге.\nБацIида кIалдиса тIинчI бахъулареб.\nБацIида макьилъ гIи бихьулебила, катида макьилъ гIункIкI бихьулебила.\nБацIида ракIалда – чахъу, чанахъанасда ракIалда – бацI.\nБацIида щибила лъалеб бетIергьанчиясе чахъдал хиралъи.\nБацIикьа хIинкъарас гIи гьабулареб.\nБацIикьа хIинкъун, гъотIоде вахаравила, гъотIода ци батарабила.\nБацIил анищ – пуй-чIвай, цIогьорасул мурад – гьорол сордо.\nБацIил бетIер тарщидаго чIинтIе.\nБацIил гIамал гьечIеб тIинчI букIунареб.\nБацIил кьер хисула, хасият цо букIуна.\nБацIил кIал гъуни, ракьа гъадицаги букъулеб.\nБацIил кIал цIоройги, цIогьорасул бох бекаги.\nБацIил макруялдасаги царал хIиллаялдасаги цIунаги.\nБацIилгун гьудуллъиги гьабуге, гьойдулгун махсараги гьабуге.\nБацIица бацI чIваларебила, гIадан гIадамасда гурхIуларевила.\nБацIица гурони цIцIе чIваларо, цIцIеца гурони бурутI гьабуларо.\nБацIица гьабураб гьвеца кваналеб.\nБацIун хIамил чу лъугьинаро, чурун болъон бацIцIалъиларо.\nБацIун хIамил чу лъугьунаро, вухун гIабдал цIодорлъуларо.\nБацIцIадаб иццул лъимги тун, ганщал жанир регараб хIорил лъим гьекъолареб.\nБацIцIадаб меседил багьа холаро, ракI бацIцIадаб хIалтIул къимат холаро.\nБацIцIадаб меседалъ гIор бахунареб, гIамал гьечIей ясалъ росу толареб.\nБачани хIежалде хIамаги уна, хIежалде анщинав хIажи кколаро.\nБачалъ чудук гIадин.\nБачидаго лъалебила оц лъугьунеб жо.\nБачидаса гIадалаб жо гьечIеб, гIорцIмадаса капураб жо гьечIеб.\nБачил жаваб – гIакдаца.\nБачида босараб гIамал гIакдада толареб.\nБачитIа бечелъиги гьабе, оцотIа оцлъиги гьабе.\nБачIанила дард – давуданила дир лал, бакканила багIарбакъ – бокъанила дир лал.\nБачIиналъул хIисаб хаслихъе гьабе, хутIаралъул хIисаб ихдал гьабе.\nБачIинеб-бачIинареб лъалареб гIурус, бачIинчIого букIунареб хасел.\nКици бижун буго Шамилил къуват дагьлъизе лъугьараб, магIарухъе гIурус гIагарлъараб заманалда. ГIурусаз щущахъ биххизабизе магIишатго щай гьабилебан, хасалие хIадурлъи гьабиялде ракIго баларого, рукIун руго росабазул гIадамал. Гьеб мехалъ цо гIакъилав херав чияс абун руго, букIинебищ- букIинаребищали лъалареб жоялда бан, букIинчIого чара гьечIеб жо гьабичIого тоге абураб магIнаялда кицилъун тIиритIарал гьадал рагIаби.\nБачIинилан къо бачIунареб, ккелилан чияде кколарел.\nБачIинищан гьикъун, унти бачIунаребила, бегьилищан гьикъун, хвел бачIунаребила.\nБачIунаго лълъар кквечIони, лъутун унаго, рачI кквезе щолареб.\nБачIунилан накIкI инчIого букIунареб.\nБачIун чIараб гьой лъикIаб, бачIун чIараб кето лъикIаб.\nБачIунеб – гIагарда, унеб – рикIкIада.\nБачIунебги борце, унебги борце.\nБачIунелъул (кколелъул) пикру гьабулев бахIарчи вахъунарев.\nБачIухъе бо букIунареб, кьерхахъе зоб букIунареб.\nБащадаб гIамал-хасият – щулияб рокьи.\nБащадаб хинкIги бекизе кколеб мадугьаласе.\nБащдаб бугIа бичун, дандежо босе.\nБащдаб гьабун тараб хIалтIи – гьабизего гьабичIеб хIалтIи.\nБегараб бацI бакъараб, бахъараб бацI гIорцIараб.\nБегараб кьабурав, бал'араб чIварав (Бегараб бухизеги хварав чIвазеги кIолев “бахIарчи”).\nБегараб маххуда кьаву чIвалеб.\nБегун унеб гьакида аллагьас щиб гьабилеб.\nБегун хвараб гъалбацIалдаса бахъун хвараб гьой лъикIаб.\nБегун чIараб бакъун хвараб, бахъун чIараб гIорцIун хвараб.\nБегьулебани, гьобол, гьеб ражи нижецаги ххвилаан.\nКици буго къарумай гIадан махсараде ккураб. Гьоболас хинкIазда данде ражи гIемер ххулеб букIун буго. БитIахъего ражи ххугеян абизеги кIвечIого, гьелъ гьадинаб сверел гьабун буго.\nГьаб кици тIамула бегьулареб жо гьабурав ялъуни гьабизе къасдалда вугев чиясе.\nБегIераб рагIи носодасаги рекIараб букIунебила.\nБежилеб-бежилареб лъалареб Тамарил гурга, свараб рохъдолъ тIамураб, свартIун вакъун вугев дун.\nБежичIеб чед кунелъул, Бигищ гIадин, гъурудалъул хинкIал кунелъул, Таймасхан гIадин.\nБежун ияхI кварав, бухIун нич кварав.\nБежун яхI кварасул керен бухIаги.\nБежунги белъунгийищила бацIица гьан кваналеб?\nБекани бох я халалъулеб, я къокълъулеб.\nБеканиги кьоларев чиясулгун хоно чIваге.\nБекараб мугъалда михир бачунге, къураб оцалде цIайи бахъуге.\nБекараб хвалчадаса хутIараб лъелго лъикI.\nГьаб буго чияца чIван хварав чиясул хIакъалъулъ. Бидул хIакъалдаса хварасул гIагарлъи тIаса лъугьаян гьарулеб мехалъ, маслигIатчагIаз гьезда цебе лъолеб букIун буго гьаб суал.\nБекаралъухъ бекулеб жо буго чед, цIуралъухъ цIолеб жо буго парччи.\nБекарас квархи кье, кварас гIакIа кье.\nБекарасда гурони, бохдул унти лъалареб, бихьарасда гурони, гIосол хIара лъалареб.\nБекун зоб кьейиланги лъугьунелила лъимал.\nВас гIодун вуго жиндихъе нус кьеян. Эбелалъги кьун буго. Лъимал бекун зоб кьеянги лъугьине бегьулин, амма нилъеца лъималазухъе гьезие бокьанщинаб жо кьезе кколарилан гIакъилай мадугьалалъ малъигун, эбелалъ васасухъа нус нахъе босун буго. Цинги вас: “Бекун зоб кье! “Бекун зоб кье!” – ян гIодизе лъугьун вуго.\nБекьараб гурони, бижулареб.\nБекьараб гурони, хуриса бачIунареб.\nБекьанщинаб хурги бачIунареб, гьаранщинай ясги кьоларей.\nБекьизе хур гурев, гIинтIизе оц гурев.\nБекьичIес хур лъилъуларо.\nБекIкIулеб ганчIихъги ралагьуге, бичIулеб цIулахъги ралагьуге.\nБелъараб бежунги кванаге, бежараб белъунги кванаге.\nГIиял бетIергьанас жиндирго вехь вегIерун вуго: «Воре, дуца белъараб бежунги кванаге, бежараб белъунги кванаге», – ян.\nЦо жого гьечIого гIиял бетIергьанас дида гьадин абиларилан, вехьас хIал бихьун буго. Белъараб бежунги бежараб белъунги квараб мехалъ, гьанал тIагIам цIакъ тIокIаб батун буго. Цинги вехьас, гьаб гьадин хвана, доб додин тIагIанаян, гIиял ох инабун буго.\nБер бакъарав, чехь бакъарав, чияр хIарччда сахаватав.\nБер бахилаб хер гуро, хер керчаб мегIер гуро.\nБер бахъарасдаса нич бахъарав сурарав.\nБер бугесда йихьаги, ракI лъикIасда ятаги (бахьи бугес ячаги).\nБер къанщарасда бакъул нур бихьулареб, черх унтарасда кванил тIагIам лъалареб.\nБер гIункIрукьалъ бацIцIе.\nБер унтарав чиясе тохтирас гIакълу кьун буго, воре, гьеб гIункIрукьалъ гурони бацIцIунгеян. Гьев нахъеги тохтирасухъе вачIун вуго, гIункIрукь бералде гIунтIуларилан. Тохтирас абун буго: «ЦIакъ лъикI рагIула. ГIунтIулареб батани, бацIцIинчIого те»..\nБер къанщизегIан заманалъ яхI гьабе, мунго бахIарчи вахъине.\nБер хъантIуге, боцIудаса чIухIуге.\nБер щваралъубе хIетI щвезабулев.\nБераз берцинлъи балагьулебила, ракIалъ гIакълу балагьулебила.\nБеразе макьу хирияб, рокьуе свади хирияб.\nБерал ругила рекIел матIаби.\nБерал рукIаго, канлъи щибали пикру гьабулареб.\nБерал чIахIад, канлъи гьечI.\nБералда бихьараб – битIараб, гIиналда рагIараб – гьереси.\nРосдае дибирлъи гьабизе ихтияр кьеялъул имтихIаналда цо гIалимчиясда гьикъун буго:\n- БитIаралдаги гьересиялдаги гьоркьоб кигIанасеб манзил букIунеб?\n- Ункъо килищ букIуна, – ян абун буго гIалимас, бералдаги гIиналдаги гьоркьоб кверги чIван.\n-Кин гурого, гьаб ункъо килщил манзилалда цебехун бугеб бералда бихьараб жо битIараб букIунелъул, нахъехун бугеб гIиналда рагIараб жо гьереси букIунелъул.\nМажлисалъ хIукму гьабун буго гIакъилаб жавабалъе гIоло гьев росдал дибирлъун тезе.\nБералда бихьараб гIадаб даран букIунареб.\nБералда бихьулареб ракIалда бихьулебила.\nБералда бихьулеб гурони боцIи букIунаребани, мискинчи вакъуца хвелаан.\nБералда гуребила бихьулеб, ракIалдайила.\nБерални берцинал ругоан, тIом хъазхъил гьечIебани.\nБераца бицунеб рекIелъ бугеб жо.\nБералъул гIадаб унтиги гьечIеб, налъулгIан кIудияб ургъелги гьечIеб.\nБергьараб гIорцIичIого, къуралъе бутIа щолареб.\nБергьараб цIуяб жоялдасаги цIунаги, бугьараб мегIералдасаги цIунаги.\nБергьарав – къавутIа, къурав – гIияда.\nБергьарав – тIад, тIамурав – гъоркь.\nБергьаравги къуравги къаденахъе лъала.\nБергьарай чIужу – чIинтIараб балагь.\nБергьарай чIужуялдасаги цIунаги, чIун букIунеб хIамаялдасаги цIунаги.\nБергьаралъе – кIиго бутIа, кIарчамалъе – лъабго бутIа.\nБергьарас гьабуларебги къурас хIехьоларебги жо гьечIеб.\nБергьарасда гъоркьаги вахъунарев, къурасда тIасаги вахъунарев.\nБергьарасдаса къалев, къурасде тIаделъулев.\nБергьарасде – къулун, къурасде – рортун.\nБергьарасул – къо, къурасул – сордо.\nБергьарасул ярагъ магIида букIаго, къурасул ярагъ чвархъулеб.\nБергьун чIоларев къун чIолев.\nБергьунгеги гIищкъу къадар хъвачIезул, къун унгеги рокьи рукъ цолъаразул.\nБергьунгеги, къогеги, къацандулел чIогеги! (тушманзабазде).\nБергьунесул къуваталдаса къолесул хIилла бергьунеб.\nБергIанасеб гьан кьуни, бахъизе бер кьелилан абулебила гIанкIуялъ.\nБерзуе гIолареб черх бугони щиб, чидай рокьи кьолеб ракI гьечIелдаса.\nБертаде гурони, чед бекизе ккогеги, бокьун гурони, тIутI лъезе ккогеги.\nБертаде гурони, чедги бекичIей, чурпаде гурони, цIанги хIуличIей.\nБерталъе аниги, хIамие хIалтIийила.\nБерталъеги кванан а, гIурухъеги гьекъон а.\nБертин гьабулелъул – тула Тамари, мегъел гьабулелъул – гIагарай чIужу.\nБертин гьабуни – нусго гIайиб, гьабичIони – цо гIайиб.\nБертин гьабурасе баркалаги гьечIеб, гьабичIого тарасе нагIанаги гьечIеб.\nБерцин бихьи гIадаб берцинлъи гьечIеб.\nБерцинаб бихъиялдаса сурукъаб букъи лъикIаб.\nБерцинаб гьересиялдаса сурукъаб битIарабго лъикIила.\nБерцинаб жо гуребила берцинаб, берцин бихьарабила.\nГьаб кици гIунтIизабула гIакъилав, гьелдаго цадахъ бахIарчияв нухлуласде.\nКараван унеб букIанила лъим гьечIеб авлахъалдасан. Гьеб авлахъалъул цого-цо бугеб иццул бетIерги ккун букIанила гьенив, борхатаб сиги бан, чIарав цо нухал къотIулев чияс – хъачагъас. Гьесул гIадат букIанила лъадал рахълъен цIезе вачIарав нухлуласда цо щиб бугониги гьикъулеб, лъани, гьесие лъимги кьолеб, лъачIони, гьевги чIван, давла босулеб.\nГIагарлъухъ рештIараб караваналда гьоркьоса цо бахIарчи анила гьалмагъзабазе лъим босун вачIине къотIиялда. Вакканила сивул гордухъан хъачагъ. Цо цIакъ берцинай, цо цIакъ сурукъай – кIиго гIаданги цоги гордухъан яккизаюн, гьес гIолохъанчиясе къотIи гьабунила, гьикъараб жоялъе жаваб кьезе кIвани, лъим кьезе, кIвечIони, чIвазе.\n- Гьай кIияйго гIаданалъул кинай берцинай? – абун гьикъанила хъачагъас.\n- Дуда берцин йихьарай берцинай йиго, -ян жаваб кьунила нухлулас.\n- ТIад квер чIван, ругIун цIе, гьудул, дурго рахълъаби. БитIараб буго, – ян ахIанила хъачагъас.\nБерцинаб кIалалъе – кIиго бутIа.\nБерцинаб мацIалъила чIужугIадан гъоркье рехулей.\nБерцинаб рагIи – рекIелъе бугеб нух.\nБерцинаб рагIуца мегIерги лъухъур гьабулеб.\nБерцинаб рагIуца маххул каву рагьулеб.\nБерцинаб рагIуца ХIоцомегIер бегулебила.\nБерцинаб тIогьол гIумру къокъабила.\nБерцинай – беразе, цIодорай – рекIее.\nБерцинай гIаданалда гIемерав чи кIалъала.\nБерцинай къачIалалде, къолое хур лъилъарай, къунщбал халат щвелалде, гьарщун кIуштIа баччарай.\nБерцинай чIужу мадугьаласул лъикIайила.\nБерцинай яс йикIунарей, цониги гIайиб гьечIей.\nБерцинай яс – нухда бугеб гьалихур.\nБерцинай яс, хIамитIенкел гIадатIа бан йигониги, йихьула.\nБерцинай ясалъул гьумералдаса кIудияв чиясул гIакълу лъикIабила.\nБерцинайги лъикIайги лъиегоги йокьула, сурукъайги йокьула, рокьул дангъва бугони.\nБерцинайги лъикIайги лъиегоги йокьула, сурукъайги квешайги рокьи ккарас ячуна.\nБерцинайни йигоанила, гогьай гьечIеяни, бахIарчини вугоанила, гIантав гьечIевани.\nБерцинал ясазде чан гьабулаго, чарухъалги холел, мунги херлъулев.\nБерциналги сурула, санагIалъи гьечIони, сураралги рокьула, рокьул дангъва бугони.\nБерциналъа хъамурай, хъахIазулъа йищарай бищун квешай ятарай.\nБерциналъухъ хал гьабе, лъикIалъухъ рокьи гьабе.\nБерцинасде – кIкIуй, кIкIуясде – цIа.\nБерцинго чодаса вортизегIан, сурукъго вукIаниги, гьелда тIадго лъикIила.\nБерцинго цIехезе лъалесе жаваб камулареб.\nБерцинлъи балагьуге, лъикIлъи балагье.\nБерцинлъи бахъуларо, бахьинлъи баркуларо.\nБерцинлъи лъикIаб, цIекIлъи гъорлъ гьечIеб, гIадатлъи лъикIаб, чIухIи гъорлъ гьечIеб.\nБерцинлъиялдаса чIухIуге, гIакълуялдаса чIухIа.\nБерцинлъиялъ цIар тIибитIарай, цIодорлъиялъ росу бахилай.\nБесдал лъимал цере ккелел ратани, дир яс къадар гьечIейлъун йижун ятагиян абурабила эбелалъ.\nБесдал эбелалъе алжанги бесдал лъималазе гьабураб лъикIлъиялъухъила, жужахIги гьезие гьабураб квешлъиялъухъила.\nБетIер батIиясул гIакълу батIияб, щекъер батIиясул гьаракь батIияб.\nБетIер бекарабго бухье, ругъун рецIцI ккелалде бухье.\nБетIер бекилалде къай, рукъи багьилалде бай.\nБетIер бичун, чед босуге.\nБетIер бичун, чед босулеб хIалалде ккезеги чIогейила, чол жалилан ккун, хIамил рачIги ккогейила.\nБетIер бокьани, гьа, хIатIал!\nБетIер бугев чиясул тIагъур гьечIеб дуниял, тIагъур бугев чиясул бетIер гьечΙеб дуниял.\nБетIер бугони, тIагъур камулареб, тIажу бугони, рухьен камулареб.\nБетIер гьечIеб бо биххулеб, бетIергьанлъи гьечIеб боцIи щущалеб.\nБетIер гьечIеб бодуе рагъда талихI кьолареб.\nБетIер гьечIесул гьури-муч кIудияб, жаниб месеху гьечIеб цIулакьодул гъвар-гъвар кIудияб.\nБетIер гьогьомун хьихье, хIатIал хинлъун хьихье.\nБетIер жагъалав гьудул – кьалбал жагъалаб гъветI.\nБетIер къотIаниги, как бачIого чIоларев, кверал къотIаниги, бикъичIого чIоларев.\nБетIер къотIаниги, къуркьичIев.\nБетIер радалиса батулелъуб лъейила.\nБетIер рикIкIун – чи, чи рикIкIун – хасият.\nБетIер рос ватани, габур лъади йиго.\nБетIер тIадагьаб бугони, мугъ щулияб къваригIуна.\nБетIер хIалтIичIони, хIатIал свакала (БотIрода гIакълу гьечIони, хIатIазда къо бихьула).\nБетIер тIогърокь букIуна, габур цIвакизабе.\nБетIер хIалакъасул гьури гьарзаяб.\nБетIер хинлъизе тIагъур лъурав, тIагIел-гIучI бахчизе шарбал ретIарав.\nБетIер хIалтIуларев хIакимлъун тоге.\nБетIер цIакъав вукIиналъул пайда щиб, бо цIакъаб гьечIони.\nБетIер цIодорлъани, ретIел цIилъула.\nБетIер цIунулеб мехалъ, черхги кIочене бегьулареб.\nБетIер чIужу ячиналде хIалтIизабе.\nБетIералда лъезе тажалдаса гъоркь лъезе бакI лъикIаб (бечедалдаса мискинай ячун лъикIан абураб магIна).\nБетIералдасан тIокIкIинчIеб лъим ахадасан тIокIкIунареб.\nБетIералъ бикъичIони, хIатIаца бикъулареб; рукъ тIад рекъечIони, лъималаз бикъулареб.\nБетIералъ къурщихоно бикъани, хIатIаз хъазихоно бикъулеб.\nБетIералъ малъараб гьабилалде, рекIедаги гьикъейила.\nБетIералъе рахIат течIони, хIатIал свакала, черхалъе рахIат течIони, унти гIемерлъула.\nБетIералъул гIакълу – багIараб месед (БетIералъул гIакълу – чирахъалъул нур).\nБетIергьабазул гIин гIинкъаб.\nБетIергьанасде хIал ккечIони, хIалтIул хIасил кколареб.\nБетIергьанасул ракI–хIалтIуда, хIалтIукъанасул ракI –богорокъоб.\nБетIергьанчи аскIов вугони, катица гьойги къезабулеб.\nБетIергьанчи анцIул ургъула, чияр чи цоцIул ургъула.\nБетIергьанчи хвадан чодеги абуге, чияца чIван вачIадан васасдеги абуге.\nБетIергьанчи хвадилан гIакдае чуриги кьун, чIаго хутIадилан оцое накку баге.\nБетIергьанчи хIалтIани, черх чIвалеб, чияца гьабуни, рукъ чIвалеб.\nБетIергьанчияс бухьаралъуб чIвагийила хIама бацIица.\nКици хIалтIизабула бетIергьанчияс жиндиего бокьухъе гьабураб жоялда тIад кIалъаге, ай, кколареб ишалда гьоркьоре лъугьунгеян абураб магIнаялда.\nБетIергьанчияс рахь хахани, бече букIунаро.\nБетIергьанчиясда аскIоб гьойдаса кетоги бергьунеб.\nБетIергьанчиясда тIад речIчIулеб гьой гIадав, чури-хинкI кьуралде багъулеб гIака гIадав.\nБетIергьанчиясе бокьараб бакIалда бухьараб хIама чIванилан бацIида гIайиб букIунаро.\nБетIергьанчиясе – хIалтIул ургъел, хIалтIухъанасе – кванил ургъел.\nБетIергьанчиясул бер тIад гьечIеб хIама бацIица чIвалеб.\nБетIергьанчиясул боцIи берда цебе лъикIилан, Мала Насрудиница сакъис магIарзул къалазда чIварабила.\nБетIергьанчиясул гIадиллъи рагьда бугеб катицаги бицуна.\nБетIергьанчиясул квер щваралъубе чияр бер щолареб.\nБетIергьанчиясул чехь унтичIони, чияр мугъ унтулареб.\nБетIериса реханиги, катил мугъ тункулареб, тIаса гъоркье биччаниги, мискинчиясул гьорчо гирулареб.\nБехун катица бер бахъарабила.\nРехун, цIакъго реэдун хьихьарал лъималаз адаб тараб, гьел данде рараб мехалъ, лъимал гогьдаризариялдаса ракI бухIарал умумуз ва гьезул хIакъалъулъ бицунел цогидаз абула гьал рагIаби.\nБеццаб даран гьабуге, гьекъечIого мехтуге.\nБеццав нечоларев, гIинкъав хIинкъуларев.\nБеццав чияс нух малъун, нухда витIун ккеларо.\nБеццав чиясда нич букIунареб, гьарчида бер букIунареб.\nБеццараб кIалалъ какизе ккогеги.\nБеццас бихьулеб ххвел гьабулеб, рекъас витIараб ххвел гьабулеб.\nБеццасда кьер лъаларо, живго лъаларесда чи лъаларо.\nБеццасдаги бихьулеб, гIинкъасдаги рагIулеб.\nБеццасдаги рекIелъангIаги канлъи бихьулебила.\nБецIаб сордо – бацIил сордо, гьорол сордо – цIогьорасул сордо.\n«БецIаб чIухIиялда тIад чIахI бижаги,\nЧIолорхъо бала гьелъ гьагав чиясда,\nЧорхол гьаваялда гьобо тираги,\nТоларо гьелъ гIадан гIакълу-лъаялда».\nБецIидалила налъи кIочонеб, бикьидалила ургъел бигьалъулеб.\nБецIцIулаго тIатIи кварай, тIинкIулаго мохмох кварай.\nБече гьабидал, гьеб чуризе оц хъурав.\nБечедаб росу кIкIуялдасанги лъалебила.\nБечедав – боцIул ургъалида, мискинав – кванил ургъалида.\nБечедав вугилан, къайгимасда божун, лъимал хутIугеги.\nБечедав чи чохьоца чIвала, мискинчи гьечIолъиялъ чIвала.\nБечедав чиясе гьабураб лъикIлъи – ганчIида бахараб нах.\nБечедав чиясул бетIер унтани,\nБухьине жо босун, росу бортула.\nМискин чIужуялъул лъимер унтани,\nУнтараб лъалалде хванин рагIула.\nБечедав чиясул мегIер-гIалахалдаса мискинчиясул ракI гIатIидабила.\nБечедав чиясул хIама хваниги, зигара базе рортулелила.\nБечедав чиясул, чехь гIорцIаниги, бер гIорцIулареб.\nБечедавилан чиги тIаса вищуге, боцIи гIемерав гIабдалги къол нухалъ довегIан те.\nБечедавни вугоан – рекъав вуго, витIаравни вугоан – мискинав вуго.\nБечедай йигилан къоролайги ячунге, къунмухьиде кьолеб бугилан ябучуги босуге.\nБечедай ячани, хъарцинлъулевила.\nБечедас гьабураб – гьоцIо, мискинас гьабураб – агIа.\nБечедасул рокъоб къойил бертин.\nБечедасул талихIкъиналдаса мискинасул талихIго лъикIила.\nБечедасул хIамаги чIухIун хьвадулебила.\nБечелъи бугила бахIарчиясул хIатикь букIунеб жо.\nБечелъи гIемерлъиялъ гIакълу гьечIев вохула, балагьал тIад тIиритIун, цо къоялъ къварилъула.\nБечелъи хола, махщел хутIула.\nБечелъи цIаялъ бухIула, лъеца гъанкъула; яхI-намусги бихьинчилъиги наслабазе бицалъ хутIула.\nБечелъидал чухъа ретIарав, ресукълъидал нацIал кварав.\nБечелъизе бокьани, бугIаги бекье, гIалаги хьихье.\nБечелъиялдаса сахлъиго лъикI.\nБечелъиялъ гуребила рукъ берцин гьабулеб, рацIцIа-ракъалъи-ялъги ракIа-рахариялъгийила.\nБечелъиялъ хисун хасият лъола,\nХанлъи гIагарлъидал, гIамал хисула.\nБечехараб гIака гIадинги вукIунге, тIинчI рихараб гагу гIадинги вукIунге.\nБечелъиялъ гIумру кьола, язихълъиялъ гIажал кьола.\nБечелъиялъул кьучI – махщелги сахлъиги.\nБечелъиялъ чIухIарай, чороклъиялъ цIар арай.\nБеччичIеб реччеялъул чед хехго холеб.\nБечIараб тIегь цIилъизеги бегьулеб, свараб ракI борхизеги бегьулеб.\nБечIчIараб рахь гIадай, лъадал полоп гIадай.\n“Бе-э-э! Дунги хъве, дир бурутIги нахъе те!” – ян ахIулебила цIцIеца, бурутI хъолеб мехалъ.\nБи гьекъон гурони, къечI буссунарев.\nБидуе хъукьлъи гьечIеб (Бидуе херлъи гьечIеб, хIание басралъи гьечIеб).\nБидул чIорто – чIегIераб жо.\nБидуласул гьой кьарияб, гьардухъанасул къвачIа кIудияб.\nБидуласул туманкI – кидаго цIураб, дандеясул гулла – дагьабги хехаб.\nБидулъ ччу-ччун, чед кунев.\nБикьанагIан гIемерлъулеб жойила гIакълуги лъайги.\nБикъани, вакъула, вакъани, бикъула.\nБикъараб гурони, боцIиги щвечIев, хъамараб гурони, хазина гьечIев.\nБикъарав вакъула, вагъарав къола.\nБикъарасе – цо хIакъ, бетIергьанчиясе – нусго хIакъ.\nБетIергьанчи нусго бакIалде щаклъула, цо-цоязулгун дагIба-къец ккола, мунагьго гьечIезе гIакъуба кьола, ахирги нечезе ккола.\nБикъизе бокьулев, цIогьоран абизе бокьуларев.\nБикъила – вакъила, гьавудила – гIорцIила.\nБикъиялъ гьекъеялде рачуна, гьекъеялъ балагьалде рачуна.\nБикъуге – хIинкъуге, гьереси бицунге – нечоге.\nБикъула – вакъула, вакъула – бикъула.\nБикъун бер гIорцIичIев, кванан чехь гIорцIичIев.\nБикъун щвараб боцIиялда баркат лъоларебила (цIогьол боцIиялда баркат лъоларебила).\nБилараб гIарац батулеб, гIадада араб заман батулареб.\nБилараб жо хIатIица балагьуге, ботIроца балагье.\nБилараб зар питначиясул гъванщида нахъа батарабила.\nБилизе чIетI гурев, чIвазе нацI гурев.\nБилълъидалго боха, цер! (Метериса боха, цер!).\nЦаратIинчI ун букIун буго тира-сверизе. Гьелда гIодоб батун буго тIатIиги бахараб цо нус. Гьеб берцин бихьараб царатIинчIалъ нус кIкIун биччан тун буго. ЦIакъ бохун рокъобеги бачIун, жинда батараб носол хIакъалъулъ эбелалъеги бицун буго.\n- Кибха гьеб бугеб?\n- Квана дица.\n- Билълъидалго боха, цер! – ан абун буго эбелалъ.\nНахъисеб къоялъ царатIинчI, чохьол унтиги бахъун, хун буго.\nБисмиллагь бахъичIого, кваналев, как бачIого, кIал кколев.\n“Бисмиллагь” бахъунилан, дагьаб квен гIемерлъиларо.\nДагьабго квенги цебе лъун, гьоболас гIандисесда абун буго:\n- Бисмиллагь бахъе, гьобол, кванда баракат лъезе.\nНахъисеб соналъ “бисмиллагь бахъани, кванда баракат лъолев гьобол” ГIандиве вачIун вуго. ХIерчч цIураб квенги гьоболасда цебе лъун, гIандисес абун буго:\n- ХIамил рачI! ХIамил рачI! – анги абун, кванай, гьобол. Баракатали кванда жибго лъелебин.\nБисмиллагь – кIудияс, кIалдиб – гьитIинас.\nБитIараб бице, мунго чиякьа къунгутIизе. Гьереси бицунге, дурго гьумер багIарлъунгутIизе.\nБитIараб бицинги къотIи тIубайгийила бахIарчиясул хасият.\nБитIараб бицине ккола, бицараб кквезе ккола.\nБитIараб бицунелъул – мацI бабадулев, гьереси бицунелъул – чвахун бачIунев.\nБитIараб буго ханасе бокьараб жо, гьереси буго гьесул рекIелъ рекъечIеб жо.\nБитIараб гьумералъ чаран биунеб, аваданаб ракIалъ кьуру биххулеб.\nБитIараб гIурумухъ букIунаребила, сукIи гьечIеб сухъмахъ гьечIебила.\nБитIараб лъазе бокьани, беразухъ ралагьейила.\nБитIараб лъазе бокьани, гьитIиназда цIехейила (битIараб бицине бокьани – гьитIиназда, гьереси бицине бокьани – кIудиязда).\nБитIараб натIица борцунеб, гьетIараб тIилица борцунеб.\nБитIараб рагIуе мегIерги къулулеб.\nБитIараб тIад кколеб, тIекъаб гъоркь кколеб\n(БитIараб – тIад, тIекъаб – гъоркь).\nБитIараб цебе уна, тIекъаб нахъа хутIула.\nБитIарабги тIекъабги гьурмахъ ралагьунги лъалебила.\nБитIаралда божуларел гьересиялда божулел.\nБитIаралдаги гьересиялдаги гьоркьоб бералдаги гIиналдаги гьоркьобгIанаб гурони манзил гьечIебила.\nБитIаралдаги тIекъалдаги гьоркьоб натIила.\nБитIаралъе гуребила гьа къваригIунеб, гьересиялъейила.\nБитIаралъе сухъмахъги гIатIидаб, тIекъалъе шагьраги къваридаб.\nБитIизабизе бегьулареб гъалатI букIунареб, гьетIизабизе кIолареб чаран букIунареб.\nБитIизабизеялдаса аралъе нагIана кьезе бигьаябила.\nБитIккейги талихIги – цого жо.\nБитIун ккани – «гьа-гьа-гьа», мекъса ккани – «огьогьой».\nБитIун ккани – рокьи, мекъса ккани – кьал (БитIун ккараб – рокьи, мекъса ккараб – кьал.)\nБитIун унев тарулев.\nБитIун хьвадарабани, гьадин битIизабизе ккелароанилан абурабила цараца борхьида.\nБитIун чIезеян гьвел рачI бухьунге: бичараб мехалъ нахъеги гурула.\nБиххараб цIумалда тIад буцIцIараб гъеду чIолеб.\nБиххун унеб букIараб къед рехун араб кьекIкIелалъ ккурабила.\nБихъаралъуб чIар бугIарай, чIалхаралъуб хер бугIарай.\nБихъарас букъе къохьол зоб, тIурас бацIцIе квасул кун.\nБихьа-бихьараб бицине гуребила рохьобе хIама унеб.\nБихьанищ – бихьичIо, рагIанищ – рагIичIо.\nБихьанищ – божа, рагIанищ – ургъе.\nБихьараб гурони, бицунге, битIараб гурелде мугъ чIваге.\nБихьараб хIехьезейила бихьинчиясе яхI кьун бугеб.\nБихьаралъуб бихьараб те, батаралъуб батараб те.\nЦо нухлулав кканила гудраца ккураб залимаб борхьида тIаде. Гьесда борохь гьардон буго, жиб хвасар гьабуни, жинца дуе кIудияб лъикIлъи гьабилилан. Гьелъул рагIабазда божарав нухлулас гудур ричIун буго. ГьебсагIатго борхьица гьесда гьикъун буго: жинца дур ракIищила кваналеб, тIулищила?\nНухлулав вихханила, лъикIлъиялда данде квешлъийищин гьабизе кколебан гьикъанила.\n- Уха! – ян абунила борхьица. – ЛъикIлъи гьабурасе квешлъи гьаби буго гIадамил лъимадул хасият. Нужееги гьедин гьабизе ккола.\nГурилан нухлулав чIанила, уйилан борохь чIанила. Ахирги хIукму кканила бищун цебе батараб лъабго рухIчIаголъиялда гьикъизе.\nБатанила тIоцебе хIама.Гьеб борхьил рахъалда чIанила. Гьабураб лъикIлъиялда данде лъикIлъияли киса гурин гIадамаз гьабулеб, гьойда цебе рехун гурони, херлъизегIан жидее хIалтIараб хIамил гьанцин кунарилан абунила гьелъ.\nРилълъанила дагьалги. Батанила гьой. Гьебги борхьил рахъалда чIанила. ХерлъизегIан жидер азбар-къоноги гIи-боцIиги цIунулеб жиб тIарамагъада бачун кьурса гъоркье рехулилан абунила гьелъги.\nДагьалги рилълъанила. Батанила цер. Гьелъ абунила:\n- Дида рекIехъе хIукму къотIизе лъаларо. Гьединлъидал нужеда гьоркьоб ккараб жо бетIералдасан бихьизабе.\nРилълъанила гьал тIад руссун. Борохь ккезабунила гудракье. Нухлулас бихьизабунила живго тIаде ккараб куц.\n- Бихьаралъуб бихьараб те, батаралъуб батараб те, – янги абун, цараца нух босанила.\nБихьарасда гIадин рагIарасда лъалареб.\nБихьарасда гIемер лъала, цIаларасда цIикIкIун лъала.\nБихьарасда дуниял лъала, цIаларасда гIелму лъала.\nБихьарасда рагIарас бицунареб.\nБихьарасе гуребила чан букIунеб, чIварасейила.\nБихьарасул рагIи рагIарас гьереси гьабуге.\nБихьизе квешаб букIа абе,батизе лъикIаб бугони.\nБихьизе лага гурей, балагьизе куц гурей.\nБихьизейилан чияхъе ярагъги кьогейила, цIунизейилан дибирасухъе гIарацги кьогейила.\nБихьиларилан цIогьги гьабуге, рагIиларилан рагIиги бицунге.\nБихьинав тIарцIасдасаги цIунаги, цIуяй керчалдасаги цIунаги.\n(Бихьинал керчал лъикIал, руччаби тIарцIал лъикIал).\nБихьинал – ЦIороре, цIуял – ЛъаргIире, цIохIамил рачIги ккун, дир рос – рохьове.\nБихьинасе цIцIе гурев, цIуясе дегIен гурев.\nБихьинмахIай чIужугIаданалдасаги цIунаги, цIумахIав бихьинчиясдасаги цIунаги.\nБихьинчи ватани, бихьинчи гIадин вукIа, ватичIони, чIинчIу чIвай.\nБихьинчи вокьулев кьурун михъ ккурав,\nКьурдухъан вокьулев, свери гIатIидав.\nБихьинчи ворцунеб роцен – чIужугIаданалдехун бугеб бербалагьийила.\nБихьинчийилан кьалда холарев, чIужугIаданилан къинлъукье холарев.\nБихьинчилъи къо ккедалила лъалеб.\nБихьинчилъиялъеги жиндирго бакI букIунеб.\nБихьинчиян абун, кьалдаги хвечIев, чIужугIадан абун, рокъовги хвечIев.\nБихьинчияс бихьинчилъи я хIамалъун кьололареб, я чулъун рекIунареб.\nБихьинчияс кванда цIар чIвалареб.\nБихьинчиясе балъ – чIужу ячин, чIужуялъе балъ – лъимер гьаби.\nБихьинчиясул гIакълуялдаса къоролалъул сихIру бергьунеб.\nБихьинчиясул къисмат жиндихъгойила букIунеб.\nБихьинчиясул рагIи жиндаго барабила.\nБихьинчиясул чехь рачлида гъокь букIине кколеб.\nБихьинчиясул ярагъ – ханжарила, хIалихьатил ярагъ – туманкIила.\nБихьинчиясул яхI гурони, жужахIалъул цIеца бухIулареб жо гьечIебила.\nБихьичIесда бихьаги, рагIичIесда рагIаги.\nБихьичIесда бихьаги, рохьдомухъалъ билълъаги.\nБихьичIесда къо бихьани, къадги чирахъ бакулеб.\nБихьичIого чIамуге, чIамичIого къулчIуге.\nБихьугегиян ккараб бихьугеги, бачIунгегиян ккараб бачIунгеги.\nБихьулареб щайтIаналдаса хIинкъуге, бихьулеб щайтIаналдаса хIинкъа.\nБихьулеб гьечIони, борхалъуде ваха, бичIчIулеб гьечIони, лъалесда гьикъе.\nБихьун-бихьун гурищила жо лъалебан абулебила царацаги.\nБихьун-бихьунин жо лъалеб, хIалтIуда тIадин гьунар бижулеб.\nБихьун дуниял лъала, цIалун гIелму лъала.\nБихьун лъаралда жо релълъунаро.\nБихьун цIодорлъулел, батун бечелъулел.\nБихьунгутIи гурони, хIехьонгутIи гьечIебила.\nБица-бицаралда божулев чи – гьорол къоялъ хIелкил рачI гIадав чи.\nБицанагIан рагIи, бухъанагIан ракь.\nБицараб унтуларев, абураб бичIчIуларев.\nБицарасе – цо баркала, вуцIцIун чIарасе – кIиго баркала.\nБицен кьарияб, кьей хIалакъаб.\nБицен нилъее бугила, бижи азие бугила.\nБициндал тIекъав лъала, вилълъиндал рекъав лъала.\nБицине гIедегIуге, гIенеккизе ругьунлъе.\nБицине лъаларев мун гуро, мун лъаларев дун гуро.\nБицине лъачIони, къадиги хваги, къотIизе лъачIони, дибирги хваги.\nБицинегIан рагIи – дур кверщаликь, бицун хадуб – мун рагIул кверщаликь.\nБицун рагIи хварав гьудуласдаса гьардезе вачIарав гьардохъанго лъикI.\nБицунареб гьикъуге, гьикъулареб бицунге.\nБицунеб мацI бихьун гуревила чи вокьизе кколев, гIамал-хасият бихьунила.\nБицунеб рагIудасан гуревила чи лъалев, гьабулеб хIалтIудасанила.\nБицунеб рагIудаса гIакълу цебе ккезабе (гIакълу - цебе, ццин - нахъе).\nБицунелъухъ гурелила, гьабулелъухъила ралагьизе кколел.\nБичана – гьоркьоб ана, нахъе лъуна – батана.\nБичараб жо – бортараб жо, босараб жо – батараб жо.\nБичас биччан батани.\nЩибниги гьабилалде, гьабулеб данде билълъине хьулалда, магIарулаз абула гьал рагIаби.\nХасел чIун сордоялъ, цIеда хьагги лъун, бакьги тIамун, хинкIал гьарулей йикIун йиго лъади. Вакъун рокъове щварав, цIураб гьанал берцинаб махIалъ хьуликъвачIа балъаргъарав росас хьагиниса хинкIал рахъулей чIужуялда абун буго: «Огь, баркаман, цIураб гьанал махI! Кваналаха къаси чехь бихъизегIан!»\nЛъадуца абун буго: «Бичас биччан батаниянгIаги абеха, бетIерчIахъад!» Росас жаваб кьун буго: «Валлагь, бичас бичаниги кваналаха дица дирго гъасда гьанги хинкIалги, биччачIониги кванала!»\nЛъадуца квен цебе лъолаго, кIутIун буго нуцIида. Жанире лъугьун рачIун руго милициялъул хIалтIухъаби. Лъазабун буго лъалхъичIого жидеда цадахъ вилъине хIадурлъи гьабеян. Рукъалъул бетIергьанасе гьарун буго: нужги гIодор чIайила, дагьабниги жо кIалдиб лъезе жиндиеги рес кьейилан. Милициялъулаз, рекIеда ватизе течIого, кверазда маххалги ран, гьев цеве къотIун вуго…\nАнкьго сонги туснахъалда бан, рокъове тIад вуссарав гьес радакь нуцIида кIутIун буго:\n- Мун щив?! – ан гьикъун буго хIинкъун тIаде яхъарай лъадуца.\n- Бичас биччани, дун ВахIамад вуго, бичас биччани, анкьабго сонги nуснахъалда бан, рокъове вачIунев вуго, - ян жаваб кьун буго росас.\nБичас кьурасул кьер батIияб букIунеб.\nБичейилан абураб бичун лъикIаб, босейилан абураб босун лъикIаб.\nБичизе ккедал хур квешаб, йиччазе къваригIараб мехалъ чIужу квешай.\nБичулеб жоялда тIад ратIал гьанал чIвани, томен тIокIаб щолеб.\nБичулеб жоялъе босулев чи камуларев.\nБичун гIагарлъи чияца босулареб\nБичун нух босуге, боцIи кьун, кьал босуге.\nБиччáни, къандалъойила гIадамасул чехь, къани, бадакойила.\nБиччаралъе бакъ камулареб, бакъваралъе цIад камулареб.\nБичIчIи – гIовуд, гIакълу – санад.\nБичIчIукъав чиясда жо бичIчIизабизегIан, ГIакаро мегIер борлъизе бигьаяб.\nБичIчIуларесе лъикIлъи гьабуларебила.\nБичIчIулев чиясда цоцIул абуниги бичIчIулеб, цоцIул абун бичIчIуларесда нусцIул абуниги бичIчIулареб.\nБица-бицаралда хадув вилълъунге, цIара-цIаралъуве унге.\nБицанагIан – рагIи, бухъанагIан – ракь (бицун рагIи лъугIулареб, бухъун ракь лъугIулареб).\nБицани, бабалабги, бицани, дадалабги.\nБицанщинаб рагIиги батулареб, хIамагIанаб бацIги букIунареб.\nБицараб ургьибе биччачIев, абуралде гIин тIамичIев.\nБицатаб рагъалдаса тIеренаб рекъел лъикIаб.\nБицен гIемералдаса гIемер жо лъай лъикI.\nБицине бегьулареб жо гьабичIого те.\nБицине бигьа буго – Ибрагьимие захIмат буго.\nБицине бигьаяб, гьабизе захIматаб.\nБицине вортуге, гьабизе ворта.\nБицине гьунар гурев, гьабизе махщел гурев.\nБицине нечараб гьабуге, гьикъизе намусаб ургъуге.\nБицине нечоларев гьабизеги нечоларев.\nБицинеги лъазе ккола.\nБицинеги лъай, чIезеги лъай.\nБицинесеб тарав, тезесеб бицарав.\nБицинчIого гIолареб гьересиги букIунеб, гьабичIого гIолареб хIиллаги букIунеб (Оцол багьаябги гьереси букIунеб).\nБицун араб рагIи – рехун араб чIор.\nБицун бахъунареб чIамучIаб хабар – чIаран бахъунареб рачI халатаб хур.\nБицун божичIев бихьун божаги.\nБицун кантIуларев бихьун кантIулев.\nБицун рагIи хварав гьудуласдаса гьардезе хьвадулев хьиндалавго лъикI.\nБицун тараб жо гьороца унеб, хъван тараб жо нахъе хутIулеб.\nБицунге хабар, тIаде чи вачIингун къотIизе толеб.\nБицунеб мехалъ – гьоцIо, гьекъолеб мехалъ – загьру.\nБицунев – гIабдал, гIин тIамулев – цIодор.\nБицунев гIадалав вугониги, гIин тIамулев цIодорав вукIине ккола.\nБицунел гIемерлъун, гIамал гьабулел дагьлъугеги.\nБицухъе букIунеб гъаримаб рагIи – гъуралъуб букIунеб бахьинаб кьегIер.\nБищалъ рекъечIого, хъирщалъе ккана.\nБищун берцинаб жоялда байилан кьураб цIумур хIамица жиндирго кIартида барабила.\nБищун вокъуларесда ракьандаса гIус бихьейила.\nБищун гьуинабги – мацI, бищун кьогIабги – мацI.\nЦогидал халкъаздаго гIадин, гьаб бицен аваразда гьоркьобги тIибитIараб буго. “ГьоцIо бессулебги – кIал, берсен лагIулебги – кIал” гIадал варианталги руго.\nХанас вазирасда тIад къарабила жиндие бищунго гьуинабги бищунго кьогIабги квен босун вачIаян. КIиябго нухалда вазирас босун бачIарабила цого бежараб мацI.\n- Гьабго щиб, гьуинабги цого жо, кьогIабги цого жо? – ян ханас гьикъараб мехалъ, гIакъилав вазирас гьадаб жаваб кьурабила.\nБищун гIадамазе гIодовегIанав чи – гIагараб халкъалъе хилиплъарав чи.\n– Бищун дуда рихараб жо?\n– Хадуб дуда рихараб жо?\n– Росас малъараб гьабуларей чIужу.\nБищун квачараб къоялъила хIама къинлъулеб.\nБищун квешаб мех – рослъи чIужуялъ гьабизе лъугьараб мех.\nБищун квешав тушман – цеве вукIарав гьудул.\nБищун къваригIунеб жо ками ккараб мехалъила лъалеб (къваригIараб мехалъ хIажатаб батуларебила).\nБищун кIудияб бергьенлъи – жиндаго тIад босараб бергьенлъийила.\nБищун кIудияб бечелъи – сахлъийила, бищун кIудияб рохел – рокьийила, бищун кIудияб тIалихI – лъималаздаса рохун хутIийила.\nБищун кIудияб гъалатI – хьулкъотIийила.\nБищун кIудияб гIакъиллъи гIадатлъиялъул тIиндайила букIунеб.\nБищун кIудияб мунагь – эбел-инсул адаб гьабунгутIи.\nБищун кIудияб талихI гьечIолъи – духъ гIенеккуларел лъимал лъугьин.\nБищун лебалаб ярагъ – къо ккедал кодоб бугеб ярагъ.\nБищун лъикIаб калам – кваназе рачIаян аби.\n«Бищун лъикIав багьадур» – кьалде ккечIев Майиндур.\n– Бищун лъикIав щивила? – Дие лъикIлъи гьабурав.\nБищун лъикIалъа хъирщарай, хъахIазулъа йищарай – бищун квешай ятарай.\nБищун хадув ккарасе – хераб гIакдал тIеренчехь.\nБищун халатаб жо – мацI, бищун чIухIараб жо – хIелеко.\nБищун хатIа гIемерав чи – бищун калам гIемерав чи.\nБищун хирияб хазина – яхI-намусила.\nБищун хIикматал хIаял гIумруялъулги къисматалъулгийила рукIунел.\nБищунго баркала гьечIеб хIалтIи – гьоркьохъанлъийила.\nБищунго бахIарчияв чи – ханасда цевеги битIараб бицун кIалъазе кIварав чи.\n– Бищунго бечедав чи?\n– Сахлъи бугев чи.\n– Гьесдасаги бечедав чи?\n– Кверда махшел бугев чи.\nБищунго бигьаяб хIалтIийила хIама квегъиги кIвекьмахх чархида кквейги.\nБищунго бухIизабулеб цIал жамагIаталъулила.\nБищунго гьуинаб жо – макьу, бищунго кьогIаб жо – бокьулареб жо.\nБищунго гьуинаб хIухьел – лъимадул хIухьел, бищунго берцинаб калам – лъимадул калам.\nБищунго гIакъилав чи – бищунго гIадатав чи.\nБищунго гIакъилавги – гIадан, бищунго гIадалавги – гIадан.\nБищунго гIемер хIетIе тункулеб гамачI – жагьиллъийила.\nБищунго квешав гьудул – бечелъидал мун цIунулев, мискинлъидал мун рехун толев чи.\nБищунго квешав чи – хварав чи какулев чи.\nБищунго кутакав чи – жиндирго ццин къвинабизе кIолев чи.\nБищунго къабихIаб жо – живго жинцаго вецци, бищунго къадараб жо – жиндиего бокьулареб жо чияе гьаби.\nБищунго кьарияб жо – рии, бищунго бечедаб жо – хасалихълъи.\nБищунго лъикIав чи – балъголъи цIунулев чи.\nБищунго лъикIав чи – битIаралда битIарабилан, тIекъалда тIекъабилан абизе кIолев чи; бищунго нахъегIанаб пиша – «училъи».\nБищунго лъикIав чи – хъизан-рукъ разияв чи.\nБищунго лъикIал ахихъаби – ракги лъимги.\nБищунго рахIатаб мех бугилан абурабила цараца, дида бахIриги бихьулареб, бахIриялда дунги бихьулареб мех.\nБищунго рахIатаб мех – гIадамазулъ лъикI вугеб мех.\nБищунго рикIкIадаб сапаралъ унев чи – ункъабго бокIон битIарав гьудул валагьизе унев чи.\nБищунго рукъалъул хIал чIужуялда лъала, бищунго чIужуялъул хIал росасда лъала.\nБищунго талихI бугев чи – гIакълу бугев чи, бищунго талихI къарав чи – ахIмакъав чи.\nБищунго тIагIамаб квен – цадахъ квараб квен.\nБищунго халатаб жо мацIила, бищунго хехаб жо ракIила.\nБищунго хIалалаб квен – гьоболгун цадахъ квараб квен, бищунго хIалалаб хIалтIи – хIилла гьечIеб даран.\nБищун хIалихьатаб хIайван хIамайила, бищун къадараб пихъ куракила, бищун къадарав чи вацасул йикIарай чIужу ячарав чийила.\nНекIо ханзабазул гIадат букIун буго щиб-щибниги рахъалъ цоцазул хIалал рихьулеб. Цо нухалъ хунздерил ханас хьиндалазул ханасде битIун буго гьадинаб ругьел: “Дуца дие битIе, дур вилаяталда бугеб бищун къадараб хIайваналдаги лъун, бищун къадарав чиги хадув тIамун, бищун къадараб пихъ”.\nХьиндалазул ханас витIун вачIун вуго, куракул чIагьалги хIамида лъун, хварав вацасул йикIарай чIужу ячарав чи.\nБищунго цIакъавилан тарав вас къадарав лъугьаравила, къадаравилан тарав лъикIав лъугьаравила.\nБищунго чиясе захIматаб жо – живго жиндаго вичIчIизеги жиндир балъголъи чиядаса бахчизеги.\nБищунго чIухIараб жоги – хIелеко, бищунго яхI бугеб жоги – хIелеко.\nБо балагьун, кванарав, бо балагьун, вилълъулев.\nБогол рагI – ризаб жо.\nБогун вагъарав хехго къола, гIемер вагъулев дагьавги хехго къола.\nБогIое вагьарав, гIатIае ворлъарав.\nБогIол агIа гьабурай, гIатIал мама гьабурай.\nБогIол мугьгIан цоясе вокьани, гьалил мугьгIан цогиясеги вокьулев.\nБогIол цIураб царгъидеги багеги цIер.\nБогIол рокьи букIунеб, кьовул божи букIунеб.\nБогIоллъиялъул парччахI – ролъ, яваналъул парччахI – рахь.\nБогIоца мехтарав вигьунарев, чIагIдаца мехтарав вигьунев.\nБоде бачIинчIеб росдаде бачIунгеги, росдаде бачIинчIеб рукъалде бачIунгеги.\nБодул ургъел – Шамхаласе, дадил ургъел – гIоркь ккурасе.\nБодулъ гIабдал камуларев.\n– Божа, божа, къоролай, дурго къвачIаги ххинин.\n– Божиларо, гьабигьан, хIурул цIураб магжида.\nБожаравги хваги, щакдараравги хваги.\nБожи бугеб магIардайила хIамил гIундул хутIарал.\nБожи гьечIеб рекъелалдаса хьул къотIараб кьал лъикIаб.\nБожилъиги гьудуллъиги – къураб бергьинегIан букIунеб жо.\nБожударекIкI гьабуге, батулареб бицунге.\nБожударекIкI гьабуге, гьерсиде речче тIоге.\nБоз босизе рес гьечIеб мехалъ, дарай босизе лъугьунге.\nБозида дарайдул рукъиги баге, дараялда бозил рукъиги баге.\nБокьа-бокьараб гьабунила хIамил гIундул халалъарал.\nБокьа-бокьарасе бокьараб щваги, диего йокьарай диеги щваги!\nБокьалъул мокъида гIанкIу къвакъвадун, хIелкица гIегIеди жибго теларо.\nБокьани – гIагарлъе, гIечIони – рикIкIалъе.\nБокьани квенги тезе кIолеб, бокьанщинаб гьабулеб бугони, щибго тезе кIолареб.\nБокьани лъаларебги кIоларебги жо букIунареб.\nБокьани цебе къотIун билълъинабила дуниял, бокьани хадуб цIан бачIинабила.\nБокьани цIиркъги вугила дун, бокьани гIанкIги вугила.\nБокьанщинаб лъиейила щвараб, мурадалде щун, щивила хварав.\nГIанкIихIасаница хIалтIухъанасе кванда цадахъ цо стакан чагъиралъулги кьун буго. Гьелъ жиндие кеп гьабичIев хIалтIухъанас ГIанкIихIасанида абун буго цоги стакан чагъиралъул кьуни бокьилаанилан.\nХIасаница гьесие жаваб кьун буго: “Дуеяли дир РахIматги йокьила. Бокьанщинаб лъие щвараб, мурадалде щун, щив хварав?” – ан.\nБокьараб гурони, рагIуларебила.\nБокьараб кьуру биххизе кIолебила рагIуда.\nБокьараб щвечIони, щваралда ракI рази гьабе.\nБокьарабщинаб гьабуни, бокьуларебщинаб тIаде бачIунеб.\nБокьарас гьетIун бице, бокьарас битIун бице, амма битIараб бице.\nБокьизеяли гIемер жо бокьила, амма гIорхъиги лъазе ккола.\nБокьоб гIачIар гIадинан, гIергIедулев вукIунев,\nГIиялъ цIцIелжо кинигин, ээдулев вукIунев.\nБокьобе гъечIеб гIи къватIибе бачIунареб.\nБокьоса къватIиве вачIун, къориниве лъугьунге.\nБокьулареб жоялъе инсан гIинкъавги вукIуневила, беццавги вукIуневила.\nБокьуларого гьабулеб хIалтIи гIазабила, бокьун гьабулеб хIалтIи рохелила.\nНухлуласда хIалтIулел гIадамал рихьанила. Гьез кверзул гьаказ гьецIо баччулеб бугоанила. Цояс, къулизеги къулун, расги бокьуларого, цIалеб букIанила гьоко. КIиабилесул куц букIанила борхьазул цIураб гьоко цIалев чиясул гIадин. Лъабабилев цIакъ гъираялда хIалтIулев вукIанила, гьес кечIгицин ахIулеб букIанила.\nНухлулас гьезда гьикъанила:\n- Нужеца щиб гьабулеб бугеб?\n- Дуда бихьуларогойищ бугеб? Гьоко цIалеб буго! – ян абунила ццидахунаго цояс.\n- Чадие гIоло хIалтIулев вуго, – ян абунила кIиабилес.\n- КIалгIа балев вуго! КIалгIа! – ян абунила разиго лъабабилес.\nБокьулеб бакIалде нух къокъаб.\nБокьулеб жоялъе чагъана бокьараб хъвала, бокьулареб жоялъе багьана бокьараб батула.\nБокьулеб жоялъул гIунгутIи тIокIлъилъун бихьулебила; бокьулареб жоялъул тIокIлъи гIунгутIилъун бихьулебила.\nБокьун босани, бакIаб гьирги тIутIлъулеб, бокьун гьечIони, тIутIабги бакIлъулеб.\nБокьун босараб кьал бугин, кьурун хIехье, тамахав.\nБокьун гурони, кьезе ккогеги, кьураб гурони, квине ккогеги.\nБокьун гьабуни, гьабизе кIолареб жо букIунареб.\nБокьун кваналаресда кванаян хIалги гьабуге, бокьун хIалтIуларев хIалтIизеги вачунге.\nБокьун квараб кваница зарал гьабулареб.\nБокьун кодобе босараб ишалъул устар вахъунев.\nБокьунищила хIамида хIучч бахъулеб.\nБокIнида лъурав вугониги, рос вукIун лъикI, бусада лъурай йигониги, лъади йикIун лъикI.\nБол бетIерасе мутIигIлъичIони, бодуе талихI кьолареб.\nБол хабар бицарав бод вухIаги.\nБолъ гIабдал камуларев.\nБолъ хвайила, болъ вахъайила.\nБолъонида божун, бокь хIорго хутIарабила.\nБолъонида релълъа абе, гьудул гьудул вуго; Камалил Баширидаса берцинав вукIагIаги, тушман тушман вуго.\nБолъонидаги кIодоян абейила.\nБолъоние хIарщ камулареб.\nБолъонилгун гьудуллъи ккурав гьебгун цадахъ хIарщулъ гевегахъдизеги кколевила.\nБолъоница хур кванан, хIамил гIундул чухIун (Боца квараб гьалихур диде бецIизе ккараб).\nБоржине ккани – варани, хIалтIизе ккани – хIинчI.\nВаранихIинчIалда абурабила боржайилан. Гьеб чIарабила жиб варани бугилан. Гьедин батани, хIалтIеян абурабила гьелда. Гьанже жиб хIинчI бугилан чIарабила гьеб.\nГьаб кици рехула, щиб багьана батунги, хIалтIичIого чIезе гIамал гьабулев чиясде.\nБорта! – ян гьойда абун, гьа! – ян гIанкIида абун.\nБортичIеб – гъотIода, гъараб – чIарбида.\nБортун унеб генуда гебегун унеб гIеч белъараб.\nБорхалъуде вахун, гIакIа ахIе, борхалъуде вахун, мунго вихьизавуге.\nБорхатаб магIарда гьури кколаро, берцинай ясалда гъвел камуларо.\nБорхатаб мегIер рикIкIадасанго бихьула, бахIарчиясул цIар кибего рагIула.\nБорхатIа биччараб гьобо гIадинги вукIунге, тIехI бухараб гъвала гIадинги вукIунге.\nБорхатIа биччараб гьобо гIадин.\nБорхьидаса рорчIула, мацIидаса рорчIуларо.\nБорхьикартIинибе квер бегьуге.\nБорхьил аздагьо гьабуге, гьалил михир гьабуге.\nБорхьил бетIер аздагьо лъугьиналде чIинтIе.\nБорхьил хечалдаса мацIихъанасул мацI квешаб.\nБорхьилаб ххенон, харилаб бицун\nБорхьихъего щурщудулевила мацIихъан, царахъего гаргадулевила мацIихъан.\nБорхьица борхьида хIанчIулареб.\nБосана – бергьана, бичана – къуна.\nБосарав бечелъулев, бичарав мискинлъулев.\nБосаралъуб – босараб, батаралъуб – батараб.\nБосизе ккараб тарай, тезе ккараб босарай.\nБосизе чIухIуларел, щвезабизе чIухIулел.\nБосизеги босе, кьезеги кIочон тоге.\nБосизеги лъай, кьезеги лъай.\nБосуларесда малъуге, бичIчIуларесда бицунге.\nБоснов вегун хвараб хвелги хвелищила.\nБоснор ккаразул хIурмат дагьаз гьабула.\nБосуларесда малъуге, батуларелъуб бахчуге.\nБотIил чIор гIадин унеб жоги – рагIийила, чIорил хеч гIадин къалеб жоги – рагIийила.\nБотIрода лъезе тажалдаса гъоркь лъезе бакIго лъикIила.\nБотIрода хъурайсин лъунилан гIабдал цIодорлъиларо.\nБотIрода нацI кIотинегIан гьекъарав.\nБотIроца вихьизавун бажаруларес тIогъроца вихьизавизе жигар бахъулебила.\nБох бекараб цIцIеялтIе рицIигъветI бегарабила.\nБох тIамилилан чIужу, бох гурони тIамиларилан рос.\nБохдул хIадур рукIаго, чIел босунгутIи – чол гIайиб; чорхол ихтияр жиндихъго букIаго, къадру хвезе тей – чиясул гIайиб.\nБохъ ралагьун, чохъ ралагьунила рагъизе кколел.\nБоцIи балагье – херлъилалде, лъай балагье – хвезегIан.\nБоцIи балагьуге, гьудул валагье.\nБоцIи балагьулаго, мунго вилизе вукIунге.\nБоцIи бахIарчиясул хIатIикь букIунеб жойила.\nБоцIи боцIуца гьабулеб, гIарац гIарцуца гьабулеб.\nБоцIи бугев чийилан чи гуресе яс кьоге.\nБоцIи гьабуни – яхIгьечI, гьабичIого тани – хIалихьат.\nБоцIи гьечIеб хуралдасаги цIунаги, хур гьечIеб боцIиялдасаги цIунаги.\nБоцIи гIемерав гурев бечедав, гIамал лъикIавин бечедав.\nБоцIи гIун хварав чи лъугьинчIевила.\nБоцIи кисаян абурав – гIасияв, рикъзи кисаян абурав – капурав.\nБоцIи къваригIунеб лъабго къоялъ: гIураб къоялъги, гьобол вачIараб къоялъги, хвараб къоялъги.\nБоцIи кьун, боцIи босе.\nБоцIи кьун, кьал босуге, кьурулъ газа кьабуге.\nБоцIи-рикъзи чияе кьеги, чорхое сахлъи дие кьеги.\nБоцIи рихарав сахаватги вукIунарев, рухI рихарав багьадурги вукIунарев.\nБоцIи хириясе живго учузав.\nБоцIи хIалалаб кьеги.\nБоцIи цIикIкIаралдаса яс гIакълу цIикIкIарай лъикIай.\nБоцIолъго вегарав рогьалилъ вахъунев.\nБоцIуда гьоркьове ккечIого, чи лъаларев.\nБоцIуда къвал баларо, къаркъалаялда гурони.\nБоцIудалъун гуккизеги вукIунге, кIолареб гьир черхалдаги баччизабуге.\nБоцIудаса чIухIуге, чияр гьумер бухIуге.\nБоцIуе гьабулеб лагълъиялдасанила гIадамазулъ гIузраби рижулел.\nБоцIуе гIей гьечIеб, хьулалъе рагIа-ракьан гьечIеб.\nБоцIул бечелъи чияе кьеги, чорхолъ витIи дие кьеги.\nБоцIул квешлъи – хIалакълъи, хIамил квешлъи – гIин дали.\nБоцIул хьон – рагIийила, гIакдал рахь – руссунила.\nБоцIул хIисаб цIаге, хIара босе.\nБоцIухъ гIумру бичарав, чадихъ намус бичарав.\nБоцIуца бер бахъулареб.\nБоцIуца веццаруге, гIакълуялъ веццаре.\nБоцIуца мехтарав вигьунаревила, гьакълица мехтарав вигьуневила.\nБубае чехь биччарав, чияр чурпа хирияв.\nБугеб гурони, гьечIеб кьолареб.\nБугеб гурони, кьезе кколареб, кьураб гурони, квине кколареб.\nБугеб гурони, хулжиниб лъоларебила.\nБугеб гьечIолъарай, гьечIеб буголъарай.\nБугеб кьвагьараб кьалда лъикIаб, бугеб кьураб гьоболасе лъикIаб.\nБугеб кьечIони, дунги хваги, кьураб квинчIони, мунги хваги.\nБугеб мехалъ – гьайт, гьечIеб мехалъ – вай.\nБугеб мехалъ – гьойхъего, гьечIеб мехалъ – бацIихъего.\nБугеб тIех – гьечIеб нах.\nБугелда баракат лъеги.\nБугелда гIей гьабе.\nБугелда разияв – бечедав, чияде хьулав – мискинав.\nБугелда ракI рази гьабе, гьечIелде хьулхьудуге.\nБугелда ракI рази гьабе, гьоболасда рекъон хьваде.\nБугелъул къимат гьабуларел хадур гIодизе кколелила.\nБугес боцIи, гьечIес налъийила лъималазе ирсалъе толеб жо.\nБугесда бугеб абунила Малла Насрудин гIадамазда рихарав.\nБуго тIимугъ хIулараб, босиларо дур рагIи.\nБуголъани, кьола, кьаралъани, тIинкIула.\nБуголъи баккарулеб, гьечIолъи бахчарулеб.\nБуголъиялъул гохI – яхIалъул захIмат, гьечIолъиялъул кIкIал – кIвахIалъул рахIат.\nБугони – гьойхъего, гьечIони – бацIихъего.\nБугони щарги чIвала, щванани чиги чIвала.\nБугъа кIанцIизе кватIани, гIака кIанцIулебила.\nБугъагун багъун, гъвала гъвалдаде бахинаро, лъаргIибе ун, цIихъваоц, цIар босун, буссинаро.\nБугъагун бан, гъвала билълъунаро, оцгун бан, гIака рекъоларо.\nБугъие бугъа камулареб, чиясе чи камуларев.\nАвар гIурул рагIалда, бецIал гъарцIалъ къайиги чIван, гъарачилъи гьабулев вукIаравила Квешав Къади. Гьес нухлулазде ахIулеб букIун буго: “Воре, Квешав Къади вачIунев вуго! ГIодоб лъе кодоб бугеб къайи-къоно!” ХIинкъарал нухлулал, гIодоб къайиги лъун, унел рукIун руго.\nЦо нухалъ гьелго рагIабаздалъун гьас хIинкъи кьун буго цо нухлуласе.\n- Дудаги рагIун ватила Квешав Хъвата! Гьев Квешав Къадил лъикIав Къади гьавила дица! Бихьинчи ватани, вачIа цеве! – ян ахIанила нухлулас.\nХIинкъанила хъачагъ гьедигIан бахIарчияв нухлуласукьа. ВахъинчIила гьев гъарцIалъа къватIиве.\n- Бугъие бугъа камулареблъи бичIчIун батила дуда! – ян гьесдеги ахIун, нухлулав жиндирго нухда анила.\nБугъил лълъаралдаса цIуне, чол малалдаса цIуне, квешав чиясул кинабго рахъалдаса цIуне.\nБугъил ракI лъураб тIехI бараб бече.\nБугъица абурабила гIонкIкIол бадиб бугебщинаб тIатIийилан.\nБугьараб мегIералдасаги цIунаги, чIужугIаданалъул бахIарчилъиялдасаги цIунаги.\nБугьтан лъей гIайиб батани, бугьтан лъеледухъ хьвадиги гIайиб буго.\nБугьтан ритIухълъулареб, гьереси тIатинчIого хутIулареб.\nБугIа бекьана, неха бижана!\nБугIа бугони, гьобо камиларо, вас вугони, чIужу камиларо.\nБугIа хвараб хур бижугеги, чIахъен хварав вас лъугьунгеги (бугIа хвараб чагIа лъугьунгеги, чIахъен хварав вас лъугьунгеги).\nБугIа хIурулъ бекье, ролъ хIарщулъ бекье.\nБудунзаби, дибирзаби – дунялалъул сихIирзаби.\nБукараралъубе квер хехаб, ракI щваралъубе хIетI хехаб.\n– Букъарав щив? – ЛъутIарав хвад!\nБукъизе гIедегIана – гIагал къокъаб лъугьана.\nБукIана – ана, хвана – лъугIана.\nБукIаниги кIваричIоанила хасел, их бачIарабго, нахъе ине лъалебани.\nБукIараб квеш, ккараб лъикI.\nБукIараб лъикI, ккараб квеш!\nБукIаралдаса бугеб лъикIаб.\nБукIаралъул бицун, веццаруге, жакъа бугелъул бице.\nБукIинарилан ккарабги букIине бегьулеб, бачIинарилан ккарабги бачIине бегьулеб.\nБуртинадул гIощтIоца гIурул хоно бекулареб.\nБуртинадул хвалчаца рохьоб гъветI къотIиларо, накIкIил цIулал квартица гIурул хоно бекиларо.\nБурулъ чIагIаги чIвавулъ квасги квешав росасда бихьуларебила.\nБусада гIодобе биччараб хIетIе сабаблъунги кколебила рос-лъадиялда гьоркьоб дагIба.\nБусалъ гуребила макьу къотIулеб.\nБусен цIилъани, ракI цIилъулеб.\nБусурбабаз кваназе капуразеги бижагийила.\nГьаб гуро бусурбанлъи-капурлъиялъул бицунеб кици. Бусурбабаз гьабулеб буго гIакъилаб анищ: гьарзалъи кибго тIибитIаги, бусурбабазул хур хвани, капурзабазул тIокIлъарабгIаги щвелилан.\nБусурбанасе кумек гурев, капурасе зарал гурев.\nБусурбанлъун как гурев, капуравлъун хъанч гурев.\nБухун махх гуреб, биххун ханжар гуреб.\nБухун маххуе гурев, бацIун хонжрое гурев.\nБухун хIамил чу лъугьунареб, чурун болъон бацIцIалъулареб.\nБухъулаго квараб къвали – корохъго тIагIараб мугь.\nБухьаралъусайила рухьен тIолеб.\nБухьун багъизабулеб гьой гIадин.\nБухьун гамущ чIолареб, галан лъун, гIор чIолареб.\nБухьун хIамил рачI чIолареб.\nБухIараб бакълъиги бакъвараб хьонлъиги (рос-лъадуде).\nБухIараб кьечIони, бокьараб щолареб.\nБухIараб цIорозабулебги – кIал, цIорораб хинлъизабулебги – кIал.\nБухIаралъусайила къехь тIолеб.\nБухIаяб кIиго рагIи, кIалдисан боржун араб, кIинусго месед кьунги нахъе босе кIолареб.\nБухIилаго кванаге, квандеги пударуге.\nБухIизе кули гурев, кваназе мархьу гурев.\nБухIун гIадат билълъараб цIул, къотIун гIадат билълъараб нус.\nБухIунлъеца гIатI буцарай, гIетIунлъелъе хинкIал рарай.\nБуцун кьураб гIечIого, кIалдибги лъелищ?\nБуцIцIа, кIал! БуцIцIа, кIал! БуцIцIинчIони, борта, зар!\nБуцIцIун чIараб кIалалъе – кIиго бутIа.\nДобавлено: 15-04-2017, 00:44\nХалкъияб хазина / Кицаби