Классный час на тему: «Рахьдал мац1алъул къо»\nИнфоурок / Воспитательная работа / Другие методич. материалы / Классный час на тему: «Рахьдал мац1алъул къо»\n21 февраль-рахьдал мац1алъул къо.\nЧан г1асрабаз абураб\nГ1адамаца гьаб раг1и.\nЧан г1елазда раг1араб\nГ1агараб гьеб цо калам.\nМуг1рул т1огьал мах1 бугеб,\nТ1ок1араб лъел кьер бугеб,\nКьурул борхалъи бугеб,\nК1к1алал гъварилъи бугеб,\nГъорлъ адабги, х1урматги,\nМац1 лъач1ого бич1ч1улеб\nРек1елъ бугеб хиялги\nГьуршун баян гьабулеб\nГьоболас вач1ун кьолеб,\nХарбие кьуч1 т1амулеб,\nУмумуз ирслъун тараб\nКьолеб буго нужое\nМаг1на гъваридаб Салам.\nЛъик1 щварал маг1арулал\nАвар мац1алъул гъасде\nЛъик1 рач1арал ракь цоял\nБокьулеб гьаб сверуде.\nГор сверуде рач1арал\nГ1амалги чорхолъ бугел.\n-Ассаламу г1алайкум, хириял ц1алдохъаби,муг1алимзаби ва т1аде рач1арал гьалбал. Баркула нужеда «Рахьдал мац1алъул къо». Щибаб соналда, 21 февралалда т1олабго халкъалъ к1одо гьабула гьаб байрам. Кьейги киназего чорхое сахлъи, талих1, рохел ва халатаб г1умру. Ц1уне хириял ц1алдохъаби, нилъерго рахьдал мац1! Мац1 гьеч1они,гьеч1о миллат! Метер маг1арул мац1 хвезе батани,хваги дун жакъаго жаниб рак1 кьвагьун.\nНилъ ккола маг1арулал. Цойгидал халкъаз нилъеда абула аварал абун. Дагъистаналда ругел 40-г1анасел мац1азда гъорлъ маг1арул мац1 бицунел г1адамазул къадар бищунго ц1ик1к1араб буго. Гьезул г1ага-шагарго 800 000 г1анасев чи вуго. Г1алимзабаз ч1езабун буго цо кидаялиго Дагъистаналда ругел г1емерисел халкъазул цого мац1 бук1ин. Заман анаг1ан гьеб бикь-бикьун, бат1и-бат1иял мац1азде сверун буго. Ц1уне,хириял ц1алдохъаби, нилъерго рахьдал мац1! Дунялалда т1ад бищун берцинаб мац1!\nМаг1арулазулги Дагъистаналъулги талих1 буго Расул Х1амзатов,Фазу Г1алиева,Инхоса Г1алих1ажияв,Ц1адаса Х1амзат,Муса Мух1амадов г1адал хъвадарухъаби,шаг1ирзаби дунялалда т1ад рахъин.Гьел ккола унго-унго маг1арул мац1ги,ц1арги,ц1ваги ц1унарал раг1ул устарзаби.\nРасулица хъвалеб буго:\n-Мац1 лъач1ого,гьабич1ого гьаб дунял.\nРаг1и бук1инч1ебани дунял гьадинаб бук1инароан.\nМац1 лъач1ого,кеч1 гьаби, лъим лъач1ого,г1урулъе лъугьин буго.\nЩивасул жиндирго мац1ги жиндирго ц1ваги буго. Дир мац1-гьеб маг1арул мац1 буго. Гьеб дие бокьула.Бокьула гьит1инаб халкъалъул г1агараб мац1.Г1адамазе жидерго мац1 хирияб бугин абулеб жо ккола эбел-инсуе лъималги лъималазе эбел-эменги хириял ругин абураб г1адаб жо.\nМац1 чияс т1абиг1ат ц1унулеб г1адин ,ц1унизе ккола.\nЛъаларо, Мух1амад, цогиязул иш,\nАмма дица дирго рахъалъ абила\nХвайги дун жакъаго жаниб рак1 кьвагьун.\nДица авар мац1алъ ах1ана сарин,\nСири базабуна гьелъ дир черхалда.\nЧерх щиб жо? Чархида ккуна раг1аби,\nМаг1арул мац1алъул ц1а пирхиледухъ.\nМаг1арулазул калам, аваразул музыка.\nКирехун щвананиги, бокьулеб куц раг1изе.\nМаг1арул мац1 лъалезе, гьеб мац1алъул пасих1лъи.\nМаг1арухъ рижаразе гьеб мац1алъул гьуинлъи.\nМах1мудил пасих1лъи, гьесул х1асралъи,\nБидулъ къаламги ччун,гьарурал куч1дул,\nГьаб нилъер маг1арул мац1алъ киниги,\nКиданиги дида рич1ч1изе гьеч1о.\n(Кеч1 ах1изе «Рахьдал мац1»)\nДир т1алъи, дир муг1рул,дида гьикъич1о,\nКив гьавизе дуе бокьилебилан;\nМац1 малъулеб мехалъ дида ц1ехеч1о,\nКинаб халкъалъул мац1 дуе кьелебан.\nЦ1умаз бусен лъолеб кьурул сверабалъ\nКьуна дие г1умру дунял гьабизе.\nКьурдасан риччалел гьарчазул г1адаб,\nМалъана авар мац1 куч1дул ах1изе.\nТ1олабго Дагъистаналъулго г1адин,маг1арулазулги буго бечедаб тарих. Маг1арулазул ч1ух1и-Шамил имам.Шамилил бет1ерлъиялда гъоркь пачаясул аскаразде данде рагъана маг1арулал Кавказалъул рагъул соназ.\nГьаниб щибаб росулъ, росабийищ гьал-\nХасаб г1адат буго, хасаб мац1 буго.\nГ1аламат, жидерго бакъан-кеч1 буго.\nАмма кив щваниги, намусги ях1ги,\nРух1алдаса цебе гьабулеб буго.\nГьалмагъасе г1оло маян рух1 кьезе\nМаг1арул г1адамал х1адурал руго.\nЖиндирго Ват1аналъе г1оло Генуса Шамилица гьабураб къеркьеялъул ц1ар т1ибит1ана дунялалда т1адго. 25 соналъ багъана Дагъистаналъул халкъ Шамилил бет1ерлъиялда гъоркь. «Эркенлъи, ялъуни хвел!»-гьеле Шамилил рагъухъабазул гьа.\nТ1ок1аб жо к1варич1о, Ах1улгох1алда\nИмам Шамил щиван ц1ехе цо нухалъ.\nЦинги бокьанани, хвалчада гьикъе\nХъах1аб чалма ккурав чиясул хабар… Р.Х1.\nРорхатал мугIруца жаниб бачараб,\nГъваридал кIкIалабаз сангар тIамураб,\nТIогьол байдабаца берцин гьабураб,\nДие мун бокьула, дир ракь Дагъистан.\nРагъул бахIарзаца чIухIизабураб,\nХIалтIул бахIарзаца гвангъизабураб,\nЛауреатазул цIарал цIикIкIараб,\nЭркенаб законалъ тIегьан бачIунеб,\nМагIарул ясазул гIумру гвангъараб,\nИнсанасул талихI тIегьараб ВатIан,\n(Поэмаялъул 6 абилеб бетIер)\nДуеги ,мугIалим, гIумруялъул нух\nГIурччинго тIегьараб авлахъ букIинчIо.\nУлкадул халкъалъул къварилъи, ургъел\nГъугъан бахъун ана дурги рекIелъан.\nРагъ букIана нилъер гIахьалаб балагь,\nБергьенлъи яги хвел тIаса бищулеб.\nГьенибги бихьана мунцо кучIдул хъван,\nЦойгияб гьабулев шагIир гуревлъи.\nДуца цойгидазде гьабулеб хитIаб\nТIоцебе дур васаз тIубазабуна.\nБищун цере рагъде унезда гьоркьор,\n«Эмен, къо лъикI» - абун, гьелги къачIана.\nДаимаб судигун свин гьечIел ругънал\nРагъулаб кьвагьиялъ дудаги тана.\nРагъдаса буссинчIеб кIиго хъергъуялъ\nКIиго бухIидул цIа дулъги бакана.\nГьединан батила, дуда гъваридго\nБиччараб щивасул камигун балагь;\nБерзул магIуялъулъ рагIаби лъедон,\nРагъул кучIдул дуца камилго хъварал.\nАбула, бищунго пашманав инсан–\nВасасул хобалде тIаде къуларав\nХерав эмен вугин, гьесде хъвалеб ракь\nБахъун тIутIун унеб инсул ракI бугин.\nДудаги бихьана гьеб захIматаб къо,\nДурго квералъ хабалъ хазина лъурав;\nРагъул байданалда щапарав лачен,\nБалашов шагьар тун, къватIив вукъарав.\nРокъове вачIиндал къваридаб хабар,\nРугъналъ къаламги ччун, кочIолъ рехсарав;\nХирияй ПатIида зигараги бан,\nГьитIинаб лъимер лъун мунго гIодарав.\nСевастополалъул цIадулаб зодихъ\nЦIарги тун, Ахилчи хутIана ралъдалъ\nЦIар лъаларев солдат гьев улкаялда\nУлкаго чIухIараб канлъулъ жувана.\nГьединал васазе нилъер гIадамаз\nГIасрабаз сунарел цIаял ракана.\nКремлидал ахикь халкъалъ гьезие\nГьайбатал тIугьдузул квацIаби лъола…\nДир кучIдул рагIидал цо магIарулав\nГIодове къулана, дагьалъ ургъана,\nГьел рукIинчIелгIанги рагIи абичIо,\nДир мугIалимасул хабар бицана.\nНужеда гъорлъ жеги ХIамзат гIадинав\nХIалкIояб кечI хъвалев шагIир вахъинчIин;\nКици – биценалъе цоцахъе кьечIеб\nЦо мухъ гьечIин досул, цIорон хутIараб.\nДие гьеб букIинчIо балъголъи, хIикмат,\nДир кучIдул какараб каламгун жаваб,\nКиданиги дида ракIалде ккечIо,\nДир мугIалим, дуда дун бащалъилин.\nЩибал анищазул щварал хьулазул\nРахине кIолареб борхалъи буго;\nМоцIрода сверизе дир къасд кканиги,\nБакъуда рещтIине кIолареб лъала.\nАмма гьелъул канлъи, камилаб хинлъи\nКаранлъ къалъичIони къойил - дун хола\nБакъул тIадегIанлъи ракьуе гIанги\nМугIруздасан гIадин баккуларо гьел.\nДир хъахIлъулеб бетIер гIодой къулула,\nДур ЦIадаса ХIамзат, цIадул цо кIунчIи\nДир кучIдулъ батани, дудасан буго.\nДагъистаналъул халкъияй поэтесса Фазу ГIалиевалъ нилъер адабияталда жаниб хIурматияб бакI ккола. Гьей ккола шагIир, прозаик, хъвана пьесаби, романал, къисаби, поэмаби, шигIраби.\nФазуе гIагарал руго хъизан-рукъалъул, гIадамазул гьоркьорлъабазул, захIматалъул, яхI-намусалъул темаби. Гьелъул асаразулъ бессараб буго гьитIинав инсан гIалимлъун, гIакъиллъун, бахIарчилъун, жигарчилъун ва киналдего тIаде яхI-намус бечедав, бищунго къваригIарал ругин эбел-инсулг ьитIинго щварал дарсал абураб пикру.\nФазу ГIалиева гьаюна 1932 абилеб соналъ Хунзахъ районалъул Гиничукь росулъ хъулухъ чиясул хъизаналъе. Эмен хеккого нагагьаб бапагьалдалъун хвана. Хъвазе-цIализе лъаларей гIолохъанай эбел хутIана ункъо бесдал лъимергун. БичIчIизе захIматаб жо гуро Фазул лъимерлъи бигьаяб букIинчIеблъи.Эбел гIемерал соназ хIалтIана Хунзахъ райбольницаялда санитаркалъун. ГIемераб къо хIехьон, КIудияб ВатIанияб рагъул захIматал соназдаги ва рагъдаса хадусел, чIунтараб магIишат борхизабулел соназдаги хьихьана эбелалъ жиндирго бесдалал. Эбелалъул гIумру дарслъун ккана гьитIинай Фазуе. Цудунго бижана йикIинесей шагIиралъул рекIелъ захIматалде гъираги, захIмат бокьулезде адабияб бербалагьиги. Эбелалъул яхIги намусги бичIчIидалин Фазуца «Бесдалазул эбел» абураб поэмаялде хъвалеб бугеб:\nДир ралъад гIадинай гъваридай эбел,\nДир гIазул хъап гIадай тIадагьай эбел,\nДир тIогьолщуб гIадай щущарай эбел,\nДир щарил нах гIадай хIеренай эбел,\nУргъелккоге дуда, дур бесдалаца\nДур малъараб тезе гьечIо кидаго.\nФазу цIалана Хунзахъ районалъул ГIараниб гьоркьохъеб школалда, лъугIизабуна М.Горькил цIаралда бугеб Литературияб институт. Чанго соналъ хIалтIана Дагъучпедгизалъул редакторлъун, хIалтIулей йиго «Дагъистаналъул чIужугIадан» журналалъул бетIерай редакторлъун. Аслияб хъулухъалда цадахъ Фазу ГIалиевалъ тIурала батIи-батIиял тIадкъаялги.\nХъвадаризе Фазуца байбихьана гьитIинго, тIоцере хъвана кучIдул, къватIибе биччана кучIдузул мажмуг1 «ГIагараб росу»(1959). Хадурго магIарул ва гIурус мацIазда басмаялде рахъана гIемерал кучIдузул мажмугIал: «Нур бикьулеб буго» (1963), «АнцIила микьабилеб их»(1968), «МугIрузул закон» (1971), «Борхалъи»(1981) ваг ь.ц.\nПрозаялдалъун хъварал ГIалиевалъул асаразда гьоркьор дагьалг ьечIо магIарулаз гъираялда цIалулел ва хIурматалда къабул гьарулел. ГIолохъанаб гIелалъ «кIудияб» гIумруялде гъорлъе тIамулел галабазул бицуна «Къисмат» абураб къисаялъ (1965); тIабигIаталъ инсанасе кьураб эбелаб ракьалде бугеб рокьиялъулги, ракьалда цебе инсанасул бугеб жавабчилъиялъулги бицун буго «Ракьул гIерекъ гьороца унаро»(1969) абураб романалда; рагъул соназул кьогIлъи тIубан къулчIизе ккарай, амма жиндирго къисматалъе хилиплъичIей магIарулалъул бицун буго «Сапар» (1965)абураб къисаялда; инсанасул махщелалъул, жавабчилъиялъул ва гьунаралдаса бугеб чухIиялъул бицуна «Кьолболмугьру» абураб асаралъги (1973). Лъабкъоабилеб соназда басмаялда рахъарал «Церккураб куц» ва абураб кучIдузул тIахьал поэтессаялъ сайгъат гьарун руго лъималазе.\nДагъистаналъул халкъияв поэт Расул Х1амзатов гьавуна 1923 соналъул 8 сентябралда Хунзахъ районалъул Ц1ада росулъ, машгьурав шаг1ир Х1амзатил хъизамалда. Эбелалда ц1ар бук1ана Хъандулай. Гьел к1иялго рук1ана ц1акъ г1адамал хириял, махсара хоч1 бокьулел, рак1бац1ц1адал маг1арулал. Эбел-инсул хасият-г1амал васасул чорхолъги, бидулъги, рек1елъги бессич1ого хут1ич1о.\nТ1абиг1аталъги т1адег1анав бет1ергьанасги Расулие кьуна къанаг1атаб ва х1икматаб гьунар, бергьараб к1алзул пасих1лъи, рек1ел ц1одорлъи; живго гивго гьит1инаб мехалъ ва г1олохъанлъуда дагьав хехдарулев, ц1акъго рак1 г1анч1ав, г1орхъолъа ун г1адамазда божулев чи вук1аниги, Расулил вахъана к1удияв шаг1ир, гьесул асараз рохел щвезабуна, маг1арулазе гуребги, дунялалъулго миллионал г1адамазе.\nЖиндирго г1умруялъул аслияб мурад Расулица баян гьабуна коч1ол ункъо мухъалдалъун:\nРорхатал ц1вабзазде сухъмахъал гьарун,\nБищун т1адег1анал, г1агарал ц1ваби-\nГ1адамазухъе щвей буго дир мурад.\nГьел мухъаз жанибе бачуна к1иго аслияб маг1на: т1оцебе босани, г1адамазул хасият, гьесул рек1ел балъголъаби, анищал, хьулал рагьизе, лъазе бугеб х1асрат, к1иабизе абуни - инсан х1айран гьабиледухъ хъвадаризе бугеб анищ. Т1урана гьел мурадал. Расулие г1адамалги, г1адамазе Расулги цоцазе ц1акъ хириял лъугьана. Шаг1ирасул куч1дул рек1ее бокьухъе г1ужда щвана, гьез хъулухъ гьабуна т1олабго цебе т1ураб инсанияталъе, бец1лъиялде данде рагъ бан, гьайбатлъи ва канлъи к1одо гьабун.\nРасул Х1амзатовасул творчество х1аталдаса ун бечедаб буго. Поэтасул аслиял темабазул цояблъун кола халкъазул вацлъи ва гьудуллъи барки, сахлъи, рекъел. «Сахал чаг1и сах таги, квешал чаг1и квеш таги, киналго маг1арулаз гьедин гьарулеб буго», - гьеле шаг1ирасул гьари. Расул Х1амзатов хвана 2003 соналъул ноябрь моц1алъ, 80 сон т1убайдал.