«Дагъистан гуро, Россия тун ана»\nИнсанасул ихтиярал хвезаригун цадахъ къо бахъанагIан хIалуцунеб бугеб ахIва-хIал бугин аслияб гIиллалъун гIадамал батIиял улкабазе гочиналъе абураб жаваб кьолеб буго батIи-батIиял улкабазда чIей бугел Дагъистанияз. Кинал гIиллаби ругел гIадамазул рижараб ракь тун ине? Бицунеб буго Алиса Алдашевалъ.\nЖакъа Дагъистаналда 40% цIикIкIун гIадамазухъ руго гIорхъи тун къватIирехун ине изну кьолел паспортал. Гьеб кколеб буго 30% цIикIкIун 10 соналъ цебе букIараб тарихалдаса.\nГьедин лъазабулеб буго Дагъистаналъул миграциялъул управлениялъ. Гьелдаго цадахъ хIукумат биххун хадуб цIакъ дагь букIараб , гьанже соналдаса соналде гIемерлъун буго къадар Дагъистаналдаса батIиял хIукуматазде гIумру гьабизе арал гIадамазул.\nИдараялъул официалиял баяназда рекъон Дагъистаналдаса батIиял хIукуматазде халат бахъун гIумру гьабизе яги тIуранго гIумру гьабизе арал гIадамазул къадар мухIкан абизе гьукъараб бугин, амма 2000-абилеб соналдаса байбихьун Дагъистан тун аразул къадар 10 азар чиясде бахунин, гьезда гьоркьоса Россия тун арал гIагашагар 4000 гIанасев чи вугин, гьеб тарихги цIикIкIунеб бугин.\nИнсант вижараб ракь тун батIияб чияраб ракьалда гIумру гьабизе иналъе гIилла бугин хIукуматалда бугеб политикияб, экономикияб ахIвал-хIал сабаблъун ин.\nГьелда гьоркьобги аслияб бутIа кколеб буго хIалтIищвеялъулъ, жидерго бизнес цебетIеялъулъ хIукуматалъул рахъалдасан квекIенал ккарал гIадамал гочун иналъ.\nГьедин, жиндирго щватаби рукъулеб цех букIарав ГIалилов АхIмадие батIи-батIиял хIукуматалъул гIуцIиялъул гIадамал рачIун , цин цояб, цинги цогиял гIунгутIаби ратидал гьезде берал къанщиялъухъ гIарацги тIалаб гьабидал, щибго цебетIей букIинчIолъиялъ гьес жиндир бизнес Узбекистаналде бахъун буго, ва гьениб хIалтIизабулеб буго.\nКизилюрт мухъалдаса Салманов Камал Дагъистан тун ун вуго 2004 абилеб соналъ, цIали лъугIигун.\nМацIал лъазариялъул тIадегIанаб лъай бугев жиндие Дагъистаналда гIицIго учительлъун хIалтIи тун батIияб хIалтIи щвезе рес букIинчIила, гьениб щолеб гIарацги цIакъго мукъсанаб букIуналъ, гьелдаго цадахъ даимаб ришватчилъиги хIел-хIелги рихун, танила жинца Дагъистан ва Россия.\nЖакъа къоялъ гьес гIаммаб куцалда 10 сон бан буго батIияб пачалихъалда гIумру гьабун. Камалил баяназда рекъон, гIадамасе цеветIезе кумек гуреб квекIенал гьарунгутIиги, жиндирго иш рагьизеги ресал рукIин бугила камураб жо Дагъистаналда ва тIолго Россиялда.\nИнсанасул ихтиярал хвезариялъул хIужаби къо бахъанагIан гIемерлъулел ругин Дагъистаналдайилан абулеб буго ихтиярал цIунулез. КъанагIат гуро гьеб кколеб аслияб гIиллалъун вижараб ракь тун иналъеги.\nМасала, Мусаев Муса кколев вуго салафиявлъун. Гьев Дагъистан тун ун буго чанго сон. Амма жинца Дагъистан гурин тараб, жинца Россия танин абулеб буго гьес.\nГьесул рагIабазда рекъон, инсанасул ихтиярал хвезариги, къо бахъанагIан гIемерлъулел ругел батIи-батIиял экономикиял гIузрабиги , гьеб ахIвал-хIал лъикIаб рахъалде хисулеб гьечIолъиги ккун буго аслияб гIиллалъун Россия тун иналъе.\nМусаев Муса: «Дун Дагъистан тун гуро арав, дун ана Россия тун. ХIукумат тун иналде, дун ичIго соналъ вукIана Москваялда гIумру гьабун. Дагъистаналда буго киса кибего тIибитIараб ришватчилъиги кIигьумерчилъиги, гьеб Дагъистаналъе хасиятаб жо гуро, амма заман анагIан гьеб гъорлъ босун буго гIадамазулъ.\nЗаман бахъанагIан гьеб хIалуцун гурого, тIагIунеб гьечIо. Гьелъ дица тана Россия. Цогияб гIилла букIана дир ихтияр хвезари.\nГьединго гIадамасул диниял бербалагьиялъухъ балагьун гьесие къимат кьолеб букIинги. Масала, дун къватIиве вахъанани, документал цIехон чагIи рачIуна аскIоре, нагагь, паспорт рокъоб хутIун бугонани гIемерал квекIенал ккола, участокалдецин вачуна, хIатта инсан тIагIинецин рес буго араб бакI лъачIого.\nЩай, щайгурелъул диналда рекъон чи хьвадулев вугонани, гьев танкан рикIкIунев вуго хIинкъи бугевлъун. Гьел киналго гIиллаби хIисабалде росун дун батIияб хIукуматалде гочана».\nКъанагIат рукIунарин батIияб хIукуматалде цIализе ва хIалтIизе арал гIадамал гьенирго чIолел. Амма гьенир чIунилан гьел гIагараб ракьалъе хилиплъараллъун рикIкIин мекъаб бугин рикIкIунеб буго Мусаца.\nЖакъа Дагъистаналда бугеб ахIвал-хIал хIисабалде босун, экспертаз рикIкIунеб буго Дагъистаналда инсанасул ихтиярал хвезариялъул хIужаби хIисабалде росанани абизе бегьулин Дагъистаналъул тIалъиялъул киналгIаги ресал хутIун гьечIин гIадамал цIунизе, кинабго кверщел федералияб централъухъ бугин, амма гьеб данде кколарин хIакъаб республикаялъул даражаялъе.