- Ниж хIалтIула архивазда, музеязда, хIукуматалъул ва жалго бетIергьанал чагIазул библиотекабазда, ралагьула некIсиял хъвай-хъвагIаял тIад ругел ганчIал (эпиграфика), гьединго хабалазул заназда хъварал баяназдасанги лъала къиматал хIужаби.\n- Чанго нухалъ щвана дун Москваялъулги Типлисалъулги пачалихъиял архивазде. Типлисалда гьединаб архив букIиналъе гIиллаги буго гьениб Кавказалъул сардарасул канцелярия букIин. ГIумаханил заманалдаса байбихьун, имам Шамилил ва къокъаб шаригIаталъул заманги гьоркьобе бачун, цIакъ гIемераб ва цIакъго къиматал документал руго гьенир. Дагъистаналда туснахъ гьаруразул, Сибиралде ритIаразул цIарал, гъанкъарал-чIваразул къисматалъул хIакъалъулъ бицунел документал. Шамилица ва гьесул наибзабаз цоцахъе хъварал кагътал, тIарикъаталъул церехъабазда хадуб полициялъул букIараб халкквей ва гьел туснахъ гьариялъул хIакъалъулъ рицунел кагътал, Сибиралде ритIаразул къадар, гьезул росабазул ва гьел ритIарал бакIазул цIарал. Масала, накъшубандияб тIарикъаталъул шайих Алмалоса МахIмуд-апандида хадуб букIун буго балъгояб халкквей, 1914 соналда гьев ккун вуго ва Россиялъул жанисеб губерниялде витIун вуго.\n- Нилъер тарихалъул, цере лъалел ру­кIин­чIел, гIемерал баянал ва хIужаби тIатана гьенир. Масала, 1863 соналда Занки-апандил ва МуртазагIали-хIажил цебехъанлъиялда пачаясул тIалъиялде данде Закаталаялъул халкъ бахъиналъе гIилла букIун буго гьениб пачаясул тIалъи хIалица ГIисал дин тIибитIизабизе лъугьин. Гьелъул хIакъалъулъги лъалеб жо цIакъ мукъсанаб букIана.\n- Цо анкьалъ гьенивги хIалтIун, тIатинарун бажарана, цере лъалел рукIинчIел гIемерал тарихиял баянал ва хIужаби. Шамил-имамасул рагъда хурхарал, хасго асирлъуде ун хадуб ккарал лъугьа-бахъиназул хIакъалъулъ бицунел документал. Масала, Франциялде данде вагъулев вукIарав Алжиралъул цевехъан ГIабдулкъадирицаги имам Шамилицаги цоцазухъе хъварал кагътал.\n- Профессор Амри ШихсагIидовгун цадахъ хIалтIизе щвей дица рикIкIуна гIумруялъул кIудияб сайгъатлъун. Гьесул даражаялъул лъаялъул гIалимчи-востоковед Северияб Кавказалдаго гьечIо. Гьевгун цадахъ нижеца гелана Гъуниб, ГIахъуша, Шамил ва Хунзахъ районал. ХIисаб гьабураб мехалъ, нилъер умумуз бекьулеб ва бакIарулеб букIун буго гIелму. ГIемераб гIелмуги нахъе тун ун руго мунагьал чураял дунялалдаса. ГIараб тIехь ва квералъ хъвараб Къуръан камураб росу цониги гьечIо магIарулазул. Гьеб кIудияб рухIияб хазина ккола. Росдал бокьарав гIалимчиясул библиотека рикIкIине бегьула тIубараб архивлъун. Гьенир ратула тарихиял ва маданияталъул хIужаби, чIухIбуз цоцазухъе хъварал кагъ­тал, гьарурал-хваразул хIакъалъулъ баянал. Масала, МачIадаса Багъужа-дибирасул буго камилаб хIалалъ цIунараб 300 сонилаб архив. Гьеб архивалда ратана, цере лъалел рукIинчIел, гIандалалгун цадахъ Надир-шагьасде данде рагъизе арал гьидерил рагъухъабазул хIакъалъулъ бицунел хъвай-хъвагIаял. «Рокъор чIечIого, ракьги динги цIунизе шигIиязул боязде данде къва­тIире рахъе», - ян хъвараб хитIаб буго гьел кагътаз­да гьоркьоб.\n- Заназда хъвараб цIали нижее хираго чIола, щайгурелъул гьезул гъоркьияб рахъал­да рукIуна нижеца ралагьулел къиматал баянал. Гьел ратизе ккани, зонол ракьулъе араб гъоркьияб рахъ 0,5-1 метралъ бухъизе ккола.\n- Къалмица хъвараб гIоштIоца къотIуларин гурищ абулеб. ХIисабкьей хIисабалда, пуланаб гIелмияб цIех-рех лъугIидал, хъвала макъалаби, тIахьал. Ахирал соназда гьарурал хIалтIабазул хIасилалда лъазе кIва­на XVI-XVII гIасрабазда Бакъбаккул Дагъистаналда, Ираналдаса бачIун, халватияб тIарикъат тIибитIун букIараблъи. Гьелъул церехъабаз кIудияб хIалтIи гьабун буго халкъалда гьоркьоб исламияб бичIчIи-лъай кьеялъе, гьелдалъун гIемерлъун руго мажгитал, мадрасаби, вакъпу-садакъа.\n- Нижер гIелмияб хIалтIуе квербакъулеб буго гьаб институталъул нухмалъиялде ккарал гIолохъанал, бажари бугел, гьабулеб хIалтIул кIвар бичIчIулел гIалимзабаз. Гьезие ракI-ракIалъулаб баркала буго.\nПрочитано 109 раз\tПоследнее изменение Понедельник, 29 октября 2018 10:57\nДругие материалы в этой категории: « Редакциялде кагъат\tКомсомол гIуцIаралдаса тIубана 100 сон »