"Фазу - Дагъистаналъул поэзиялъул цIум" Дарс-конференция 7 класс » Ассоциация учителей аварского языка\nАУАЯ » Авар адабият » "Фазу - Дагъистаналъул поэзиялъул цIум" Дарс-конференция 7 класс\nТема: Фазу-Дагъистаналъул поэзиялъул цIум.\n1. Фазу ГIалиевалъул гIумруялъул ва творчествоялъул хIакъалъулъ баянал гIатIид гьари;\n2. Фазул асаразул аслияб тема рагьизе бажари;\n3. Фазул асараздехун лъималазул рокьи бижизаби;\n4. ГIадатаб анализалъул кумекалдалъул лъималазул гIакълу цIубазаби;\n5. ПасихIго ва чвахун цIалиялда тIад хIалтIи.\nХIажалъулеб алат: Фазул суратал, Фазул хъизаналъул суратал, тIахьазул выставка, къадал газета, игIланал, компьютер, проектор.\nЦIвалъун ккола, мун, Фазу!»\nДарсиде хIадурлъиялъул лахIзат.\nРокъобе кьураб тема такрар гьабизе суалал:\n- «Инсул гьалбал» абураб хабар лъица хъвараб?\n- Хабаралъул аслияв герой щив?\n- Кинаб гьоболлъи гьабураб АмирхIамзацаги чIужуялъги гьалбадерие?\n- Кинаб рохел лъараб АмирхIамзада?\n- Бариян-кIодол кинал рагIабаздалъун лъугIизабулеб бугеб авторас гьеб хабар?\n- Гьоболасул хIакъалъулъ кинал кицаби нужеда лъалел?\nЦевеккунго хIадурарав цIалдохъанас бицина «Умумузул гьобол» къабул гьавулеб букIараб гIадаталъул, гьитIинабго инсценировка хIисабалда.\nДарсил темаялда тIад хIалтIи.\n(Халкъияб бакъан биччала. МугIалим йикIуна Фазул образалда рекъон ретIа-къан)\nБакъгун ячIана дун дуниялалде.\nДилъ цониги къоялъ гьеб тIерхьун инчIо.\nХасалил рацIцIалъи, рогьалилаб бакъ,\nБикьизе гьаюрай Фазу йиго дун.\nАллагьас каранда бакъгун йижана,\nБакъул канлъи-хинлъи бикьула дица.\n- Кида гьаюрай Фазу ГIалиева?\n-ЦIалдохъан: Халкъияй поэтесса Фазу ГIалиева гьаюна 1932 соналъул декабрь моцIалъ Хунзахъ районалъул Гиничукь росулъ. Гьелъул эмен хвана жеги гIолохъанчи вугеб мехалдаго. Фазул тIалаб гьабуна ва тарбия кьуна, кIудияй гIезаюна эбелалъ-ГIапица. (Слайд№4)\nГьуй гIамал берцинай, ракI гIатIидай чIужугIадан районалдаго лъалаан, ГIараниб райбольницаялда унтаразе хъулухъ гьабизе хIалтIулей йикIиндал. Фазул поэзиялъулъ кIудияб бакI ккола эбелалъе сайгъат гьарурал бищунго лъикIал кучIдуз: «Дида бихьула», «Эбелалда гьикъе», «Эбел».\nДица гьитIинаб мехалъ\nДуде хъварал кучIдузулъ,\nКар гьарзаяб гъотIода\nРокьигун, тIалабгун мун\nГIоралда данде ккуна…\n- Сунда релълъинаюлей йигей Фазуца эбел?\n- Кинаб дандекквей хIалтIизабун бугеб?\nШагIир жийгоги ккола хIеренай, недегьай, талихIай ва гьединго ургъел гIемерай, ункъо васасул эбел. РекIее цIакъго хирияв цIикIкIарав вас ГIали, балагьаб хвалица гьелъухъа вахъана. (слайд№6)\nФазу гьитIинаб мехалдасаго ракI гIанчIай, гIумру ва гIадамал хирияй, гьайбатлъиялъул гIаламатал жиндир чорхолъ рессарай яс йикIана.\nЦIалдохъан: КучIдул гьаризе Фазуца ГIарани школалда цIалулеб мехалъго байбихьана. Хунзахъ тIалъиялдасан рихьулел ругел риидалаги гIаздаца тIогьал рацарал мугIрузги, маргьабалъ рукIунел гIадал Тобот гIор чвахулел свердерабазги, рорхатал чвахукь бакIазги, кIкIалазги, хъитIазги, кьалал тIад лъурал мугIрузги, рагIи бегIерал херал магIарулазул гIакъиллъиялъги, мугIрузул тIегь гIадин гIун ячIуней гIолил яс хIикмалъизаюна. Гьелъул рекIелъ кучIдул рижана, ва гьел гIор гIадин чвахана цIалдолезе.\nЦIалдохъан: кечI « Хасаб цIар»\nХъахIал бутIрулги къанцIцIун\nЦIорол гьодалги риун,\nМугIрул тIогьаз гьитIинаб\nЛъар битIана кIкIалахъе.\nУнев васасда хадув,\nЭмен гIадин божигун\nБалагьун руго щобал.\nРекIелъ хIинкъиги бахчун\nЭбел гIадинан чIухIун\nЧIун буго багIарбакъги.\n- Сундул хIакъалъулъ гьаб коч1олъ хъван бугеб?\n- Кинаб литературияб троп хIалтIизабун бугеб авторалъ гьаб кочIолъ?\n- Дандекквей – баян кье.\n- Чан гьижаялдаса гIуцIун бугеб гьаб кечI?\nЦIалдохъан: Дагьаб мехалъ МахIачхъалаялда руччабазул педагогияб институталдаги цIалун, Фазу уна Москваялде, гьениб тIубала гIумруялъул цо лъикIаб мурад – лъугIизабула Максим Горькил цIаралда бугеб Литературияб институт. (слайд№10)\nГьенир кIудиял гIалимзабаз, машгьурал хъвадарухъабаз кьурал дарсаз камил гьабуна кочIое бугеб гьунар, гъварид гьабуна гIакълу-лъай. Фазуе дарсал кьуна рекIелъ къвакIиги, чорхолъ гьунарги бугел Михаил Светлов, Владимир Луговский гIадал поэтаз. (слайд№11)\nМугIалим: ШигIруялъул нух бихьун хиралъула шагIирги. Нухал ва нухал. Гьезул байбихьи лъаниги, ахир лъаларо. Лъимерлъи, гIолохъанлъи, балугълъи, херлъи – их, рии, хаслихълъи, хасел. Гьез цоцазде лъурал кьояллъун рукIуна шагIирасе ракьалда кьурал къоял.\nФазул гIумруги кечIги цадахъ байбихьун буго. ТIоцебесеб кечI тIоцебесеб классалда цIалулаго гьабун буго Фазуца. Лъимерлъиялъул сухъмахъазги, кочIол мухъазги гьей дунялалъул гIатIидал нухазде ячана.\nЦIалдохъан: ЦIали лъугIун хадуб Фазу хIалтIана Дагъучпедгизалъул редакторлъун, «МагIарулай» журналалъул бетIерай редакторлъун, гьей йикIана ракълил машгьурай хIаракатчIужулъун. Кинабго жигарги, жанги, чорхол къуватги, рекIел хIасратги Фазуца кьула гIадамазул ракIал авадан рукIине, жахIда-хIусуд тIагIине, вацлъи, гьуинлъи щулалъизабизе.\nМугIалим: «Дихъего нух»\nДунго ялагьизе сверулей йиго\nСагIтаца, къояца, соназ чIечIого.\nСухъмахъал, шагьарал, мерхьуней йиго,\nДунго ятуларо кин тираниги.\nФазу ГIалиева йиго бергьараб гьунаралъул поэт ва прозаик.\n- Щиб жо кколеб поэзия?\n- Щиб жо кколеб проза? (слайд№12)\nЦIалдохъан: Фазуца кIикъоялдаса цIикIкIун тIехь къватIибе биччана. Щибаб тIехь – гьеб ккола рекIел цо кесек, гIумруялъул хIакъалъулъ гьарурал пикраби, анищал, ва хьулал рехсарал сипат-суратал. КIудияб рокьигун, адаб-хIурматгун хъвалеб буго Фазуца ВатIаналъул, магIарулазул, гьезул гIадатазул, гIамал-хасияталъул, тIабигIаталъул хIакъалъулъ.\nФазуца абулаан чияе бищизе бегьулареб жо лъабго бугилан: эбел-эменги, ВатIанги, миллатги. Гьел жиндирго рухI гIадин цIуни щибасул тIадаб налъи кколин. Гьеб налъи шагIиралда киданиги кIочене течIо.\nЩибав чиясул букIуна жиндирго гIураб рижараб ракь. ВатIан ккола Фазул аваразул цо хасаб тема. КIудияб ВатIан, гIагараб Дагъистан – гьеб тема рагьизе шагIиралда ратун руго батIи-батIиял къагIидаби, пасихIал рагIаби. Фазуца ВатIан кочIолъ ахIана, ВатIаналъ гьей каранде къана.\nЦIалдохъан: кечI «ХIажат гьечIо».\nДирго ВатIаналда бугеб гурони\nБатIияб цойги их кIваричIо дие.\nЗодихъ хIубал чIвараб мугIрул тIогьисан,\nБаккулеб бакъалъул хинлъи гIола дий.\nКиб бугеб, лъил бугеб дунялалда тIад,\nДир гIадин, кир ругел дунялалда тIад,\nЛъил ругел. Кир ругел дунялалда тIад,\nГьелъ куцарал гIадал чармил гIадамал.\nДирго ВатIаналда бугеб гурони,\nМугIалим: Дун гIуна гьитIинабго росулъ. Дун ккола Дагъистаналъул яс.\nЦIалдохъан: кечI «Дир росу». (слайд№14)\nГиничукь, Гиничукь – дун гIураб росу.\nДир кочIол байбихьи, тIоцебесеб мацI.\nДир тIинкIараб магIу, угьараб хIухьел,\nДир релъи, дир гьими, гьуинаб макьу.\nМугIалим: Гиничукь буго жибго гьитIинаб, амма кIудиял гIадамал жанир рахъараб росу. ГьитIинаб росу шагIиралъе ккана кIудияб дунялалде рагьараб гордолъун. (слайд №15)\nЦIалдохъан: Гьенир зобал рукIуна.\nЗирхун роцIун хъахIилал,\nГъветI букIуна пихъил цIун.\nБукIана дир рекIел рукъ\nГIадатаб ва бацIцIадаб.\nМугIалим: Жийго жаний гIураб росдае, рукъалъе, инсуе, эбелалъе, умумузе, гIадамазе, шагIир даим налъулай йиго. Росдаца кьурал дарсал, малъараб гIакълу, руччабазул гIадатлъи, сабурлъи Фазуца гIумруялъго цадахъ босана.\nНамус-яхI, иман-яхI, сабурлъи, гIадатлъи, берцинлъи, лъикIлъи, сахаватлъи, магIаруллъи, бихьинчилъи – гьел пикраби гъорлъ рехсараб буго Фазул тIолабго поэзия. Гьел ккола мугIрузул законазул гIаламатал.\nЦIалдохъан: МегIергIанаб къварилъи\nЧIимих гIадин къулчIулей,\nЦо тIинкIараб рохалил\nРалъад гIезе гьабулей.\nИяхI цIунизе ккани,\nЦIадай Хочбарлъун уней,\nМутIигIай яс йиго дун.\n- Кинаб магIнаялъул кечI гьаб кколеб?\n-Сунде нилъ ахIулел ругел Фазуца?\nМугIалим: Фазул кучIдул бечедал руго калам пасихI гьабулел рагIабаз: эпитетаз, дандекквеяз, сипатиял суратаз, метафорабаз.\nГьединлъидалги батила Фазул кучIдул пасихIал, хехго рекIелъе рортулел ругел.\nКкаралъуб букъараб зар,\nЗалимаб кьурул кесек,\nКкаралъуб бегьараб квер\nТIогьол тамахаб квацIи.\n- Лъил хIакъалъулъдай Фазуца гьединал берцинал раг1аби абулел ругел? (Бихьинчиясул).\n- Кинаб литературияб къагIида гьениб хIалтIизабун бугеб?(слайд№18)\n- КочIолъ аллитерация бате.\n- Щиб жо кколеб аллитерация?\nМугIалим: ЦIолбол тIагIам лъазе ккани, гьеб чIегь цIун кваназе кколаро, цохIо кIолкIон кванани гIола. ШагIирасул кочIол тIагIам, бакъан лъазе ккани, дагьалго мухъал цIаланиги гIола.Амма Фазул поэзия кигIан цIаланиги гIорцIуларо, тIадеялдаса тIаде шавкъ бачIуна, цIализе бокьула.\nЛъимал, жиндирго кочIолъ рокьи загьир гьабичIев, кочIолъ гьеб ахIичIев шагIир цониги ватиларо. Фазуда гIумруялъул талихI батана, жиндирго къисмат цолъизабуна лъикIав магIарулав, намус бацIцIадав, гьунар бугев хъвадарухъан Муса МухIамадовасулгун. (слайд№19)\nЦIалдохъан: Фазуе, ёкьулей лъадуе, сайгъат гьарурал кучIдузулъ гIемер хIикматал, бергьараб шавкъалъул шигIраби руго. (слайд № 20)\nДуе, рекIел гьудул, ракIги гIумруги,\nГIумруялъ ахIараб хIасратаб кечIги,\nКаранда боркьараб рокьиги ццинги,\nГьаб тIолабго дунял дуе гьимулеб.\nМугIалим: Фазул поэзиялъе халкъалъ кIудияб къимат кьуна:\nМагIарулазул шагIир Расул ХIамзатовас Фазу ГIалиевалъул хIакъалъулъ абула гьадин: «Фазу йиго Фазу, гьей лъидаго релълъарай гьечIо, цохIо жиндаго гурони». (слайд№21)\n- Сценка Фазуги нухлулайги.(МугIалимги цIалдохъанги).\nЛъикIал ишаздалъун жиндир цIар рагIарав, нилъер ракьцояв, Сугъралъ росулъа ХIамзат ХIамзатовас абуна «Фазу йиго нилъер миллияб хазина ва чIухIи». (слайд№22)\nНиколай Тихонов – поэт: «Фазу- Дагъистаналъул поэзиялъул цIум, гьелъул роржен буго цIакъго тIадегIанаб». (слайд№23)\nВасилий Федоров – поэт: «Миллион руччабазда гьоркьой дида Фазу йихьаниги, дица абилаан: Гьай йиго поэт, гьелъул рекIелъ бугеб кинабго берцинлъи, творчество гьелъул беразулъ цIализе бегьула». (слайд№ 24)\nЛюдмила Щипахина – поэтесса: «Фазу йиго хIурулгIин. Гьей хIурулгIин йиго гIадан хIисабалдаги, поэт хIисабалдаги».(слайд№25)\nВидео балагьила «Фазу ГIалиевалъе 80 сон». (слайд 26)\nДарсил хIасилал гьари:\nМугIалим: Фазул творчество кидаго цебетIураб букIана. Гьелъул творческияб гьунаралъе гIицIго халкъалъ гуребги хIукуматалъги бетIер къулана, тIадегIанаб къимат кьуна.\nЦIалдохъан: Фазуе щвана гIемерал шапакъатал: (слайд№27)\n«АнцIила микьабилеб их» абураб тIехьалъухъ щвана Сулейман Стальскиясул цIаралда бугеб республикаялъулаб премия.\nГьей мустахIикълъана «Дагъистаналъул халкъияй поэтесса » абураб цIаралъе.\nМугIалим: тарихалда гьечIо гьединаб тIадегIанаб цIар 33 сонил гIумруялдаго кьеялъул цоги хIужжа. Гьей йикIана Кавказалдаго тIоцеесей чIужугIадан халкъияй шагIир ва Совет Союзалъул к1иабилей.\nПатриотикияб тарбия кьеялъул темаялда хъварал кучIдузе гIоло мустахIикълъана СССРалъул Оборонаялъул министерствоялъул премиялъе.\nГьединго «Н. Островскиясул цIаралда бугеб «Огонек», «Советская женщина», «Крестьянка», «Работница»- журналазул ва цогидалги премиял».\nКавказалдаго тIоцебе бачIараб Россиялъул бищунго кIудияб шапакъат «Орден Андрея Первозванного»…\nМуг1алим: ГIемерал цогидалги шапакъатал щвана Фазуе.\nФазуца цIакъго бечед гьабуна нилъер адабият. Гьелъул стиль, мацI, хатI, буго реалистияб. Фазу йиго такрарлъи гьечIей, тIокIай жий гIадай гьечIей шагIир.\nВикторина Фазул гIумру ва творчество такрар гьабизе. (слайд№27)\nКида ва кий гьаюрай Фазу ГIалиева?\nФазул эбелалда цIар щиб?\nЧан лъимер букIараб Фазул?\nФазул асаразул аслияб тема щиб?\nЧанабилеб соналъ лъугIараб Фазуца М. Горькил цIаралда бугеб Литературияб институт?\nЧан сон букIараб Фазуе «Халкъияй поэтесса» абураб цIар щвараб мехалда?\nКинаб журналалъе бетIерлъи гьабулеб букIараб Фазуца?\nНужее Фазул асарал рокьулищ?\nСунцадай лъимал Фазул бетIералда макъу бахъун чIезабун букIараб?\nМугIалим: (слайд №28)\nДун нужгун хутIила хабалъ лъуниги,\nХер-тIегь тIаде баккун, гьеб бижаниги.\n-Лъимал нужее дарс бокьанищ?\n- Бокьараб батани багIараб байрахъ борхе, бокьичIеб батани цIахIилаб байрахъ борхе.\nИмам Шамилил ва гьесул рагъазул хIакъалъулъ къокъал баянал хъван рачIине.\nФазу Алиева Аварский язык Учитель аварского языка Аварский язык в школах\nДобавлено: 17-04-2017, 11:36