МагIарухъ. Кинидахъ кечI. БацIида кIалдиса цIигьан бахъарав » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nНусазарго сонги бан, цоги бай магIарулаз!\nБацIида кIалдиса цIигьан бахъарав…\nМагIаруласул хасияталъул хIакъалъулъ пикраби\nАссаламу гIалайкум, магIарулал!\nДунялалда цIакъго машгьуралъана БакътIерхьул рахъалъул маданият. Гьелъие ккарал сабабаздаса ва гIиллабаздаса цоял ккола доба хъвадариялде, киноялде, газет-журналазде, маданияталъулги адабияталъулги бутIаялде цIикIкIун кIвар кьей. «Голливудалъ» БакътIерхьул рахъалъул тарихалъул ва маданияталъул нагагьабги хIужа тун гьечIо, дунялалдаго тIибитIизабун, гьелъул хIакъалъулъ фильм бахъичIеб. Гьеб буго мисал босизе бегьулеб хIаракат.\nГьединаб куцалда кибго машгьурлъана некIсиял греказул маданиятги. НекIсияб Спарта абураб шагьаралъул халкъалъул рукIа-рахъин, къо хIехьей, кьвари, бахIарчилъи рагIичIев чи къанагIат ватила. Гьел киналго хасиятазул ва цоги гьунаразул рахъалъ гьездаса нахъе ккарал гьечIо магIарул халкъ ва авар тарих.\nГьадинал кинидахъ кучIдуз куцалаан магIарул чи:\nЧол нух бахъарав,\nГьединал бахIарчиял мисалазда, «тIаде бачIараб къо лъимлъун къулчIулел» наслаби гIезарулел, лъадарулел рукIана магIарулаз. МагIарул халкъиял асаразулъ, фольклоралда, эпосалда гIемерал батIи-батIиял, ракI тIаде цIалел, кIочон толарел, миллаталъул рухI загьир гьабулел сипатал гьарун руго магIарулазе. Цо асаралда «тушбабазда речIчIулеб чIорлъун вахъагиян» ахIулеб буго кинидахъ кочIолъ.\nГьале цоги жугьаби:\nКIанцIун чоде вахарав,\nЧIухIун ярагъ борчарав,\nБехе унеб хехаб гIор,\nЖанив кIанцIун, бахарав;\nХарилъ бугеб аздагьо,\nКIихIи къотIун, рехарав,\nЛъабнухида хъала бан,\nМагIарулазул хъвадарухъаби, шагIирзаби, цогидал маданиял хIаракатчагIи асир гьаруна халкъалъул фольклоралъ. БатIайиса ккезе ресги букIинчIо. Фольклор ккола миллияб хазина. Расул ХIамзатовасе цIакъ хириял рукIана « Ва хIатуту, хIатуту», «Дингир-дангарчу» ва цогидалги магIарул халкъиял асарал. ХIакъикъаталдаги жидеда жаниб кIудияб магIнаги бугел, тарихияб хIужалъун кколел асарал руго гьел. Гьедин букIинчIебани, нус-нус наслабазул ракIазулъан, жакъа XXI гIасруялда ругел нилъехъе щвелароан гьел назмаби. Кинидахъ ахIулеб «Ва хIатуту, хIатуту» абураб асар лъугIулеб буго гьал рагIабаздалъун:\n…Зодор ругел цIцIаназе,\nХIорде рачун, цIам кьурав,\nЦIорор ругел ритIучIал,\nЧагъана хъван, кьурдарав,\nЧол кьолонив кьурдарав,\nКьибилалда нур барав,\n…БогIол цагъур кIудияв,\nЧIалда мохмох биццатав…\nХалкъалъул фольклоралда ва эпосалда тIасан гIелмиял хIалтIаби хъвала. Гьанир херхарал мухъал ккола нилъ, магIарулал, нилъедаго щалали кIоченчIого букIине (нагагь гьединаб гIузру баккун батани), ракIалде щвезарулел рагIаби. Гьанир рехсарал гIадал халкъиял асарал XXI къарнуялъул магIарулазул кинидахъ, нагагь гурони, ахIулел гьечIо. Гьеб буго квешаб хIакъикъат. Аза-азар соназ анкьумумуз нилъехъе кьураб рухIияб бечелъи тIагIине, билизе тани, гьелдаса кIудияб ничги, рогьоги, нахъегIанлъиги кинаб букIинеб.\nХалкъиял асаразул нухдасан, магIарул рухIияб дунялалъул гIорхъабиги гIатIид гьарулаго, церехун галаби росана батIи-батIиял гIасрабазда рахъарал магIарул рагIул устарзабаз. XIX къарнуялда загьирлъарав гIакъил, шагIир, гIалим, философ, авар адабияталъул классик Инхоса ГIали-хIажияс гIадада гуро хъвараб:\nЧан пайдаяб иш бугеб, жиндаса чи тIурулеб,\nЧан заралаб жо бугеб, жиб тун, чи вукIунареб, - абун.\nХалкъалъе пайдаяб ккун, заралаб рехун тун, нилъерго хаслъиги хатIги цIунун, гIумру гьабизе магIарулазе рес буго, нилъго нилъецаго загIиплъизаричIони, нилъеца нилъеего зиян гьабичIони.\nМагIарул миллияб хасият бихьизабулел асарал руго гьунар бугевщинав магIарул хъвадарухъанасул. «Нилъ бараб ахIулъги ахIараб болъги бахIарчилъиялда хIалтIизе ккола», - абун хъвана ЦIадаса ХIамзатица. МагIарул чиясул ритIухъаб ва гIажаибго щвалде щвараб сипат гьабун буго Расул ХIамзатовас «МагIарулал» абураб машгьураб кочIолъ:\nРелъи-хъуй гьечIого, рохизе лъалел,\nМагIу чвахичIого, гIодизе лъалел…\nБакIал къваридалъур ракIал гIатIидал,\nРукъ мискинлъаниги, намус бечедал…\nТIаде бачIараб къо лъимлъун къулчIулел…\nКъваригIаралъуб рухI «майилан» кьолел…\nГIурда тIегь бижизе чорхол би тIолел…\nМагIарул миллияб маданияб автономиялъ гIуцIараб МагIарулазул басмабазул цолъиялъул сайталъе кинидахъ кечIалда релълъараб цеберагIи хъвазе хIалбихьулеб макъала буго гьаб.\nРакIалде ккола магIарул миллаталъул милат гьабулевщинав магIарулас нилъер Маданияб автономиялъул ва МагIарул басмабазул цолъиялъул хIаракаталъе квербакъи гьабилилан. Гьединго божарав вуго нилъер гьаб цIияб «МагIарухъ» сайталъе нух битIиялда, щайгурелъул, гьалда цадахъ нухлулаллъун, къайицадахъаллъун, ракьцояллъун ва ракIцояллъун къватIире рахъунел руго нилъ – магIарул мацIги цIарги, рухIги яхIги хириял миллатцоял.\nНилъее нухал ритIаги!\nБаркала Х1амзат лъик1аб цебераг1и хъваралъухъ,жигар бахъилаха цадахъ х1алт1и гьабизе!\nБатIияб мацI гъорлъ жубачIеб, бацIцIадаб магIарул мацIалда хIалтIулеб сайт буго гьаб.\nГьединабго сайт буго «Эркенлъи» радиоялъулги. Гьеб информациялъул алат къайги лъикIаб хабар гуро. Радио тIокIаб хIалтIулеб гьечIониги, гьелъул сайт цIунун буго. ГьебгIаги мадар буго. Гьай-гьай, цо-цо загIипго гурони мацI лъаларел модератораз гIезегIан гъалатIалги риччан руго гьеб алаталда. Амма, гIаммго босани, пайдаяб годикIан букIана.\n«МагIарухъ» сайт буго нилъецаго гIуцIараб, квегIанаб, халкъалъул масъалаби, тарих, гIумруялъул тIолалго рахъал рихьизаризе рес бугеб, саламатаб къебелъи. «МагIарухъ» сайт цIализе ва цебетIезабизе тавпикъ кьеги нилъее.