(«Авар» гьумералдасан гьаниб битӀана)\nАвар мацӀ ялъуни магӀарул мацӀ ([aw.ˈar mat͡sʼː] яги [ma.ˈʕa.rul mat͡sʼː]) ккола Бакъбаккул Кавказалда жиб бугеб Нахгун-Дагъистаналъул хъизаналъул, Авар-гIанди-цез гIаркьелалъул Авар-гIанди къокъаялъул мацI.\nАвар мацІ тІибитІун буго аслияб къагІидаялъ Дагъистаналда ва ЦІоралда, гьединго чачаналъ, бакъбаккул Хъизихъалда, ва Турциялда ругел магІарул мужагьирзабазда гьоркьоб. Ккола Дагъистаналъул расмиял мацІазул цояблъун, гьединго Дагъистаналъул бакътІерхьуда, ай тарихияб Аваристаналда бугеб Лингва франкалъун (БолмацI). Авар адабияталъулаб мацІалъул кьучІалда буго гьебго БолмацI — магӀарухъ гӀумру гьабун ругел гьитӀинал тухумазул ва тайпабазул жидедаго гьоркьоб бо (аскар) бакӀарараб мехалъ бицунеб букІараб мацӀ, жибги авар мацIалъул шималияб тІадкаламалде гъорлъе кколеб. КІалъалезул къадар бахуна гІага-шагарго 800 азарго чиясде.\nАвар мацІалъул фонетикияб гІуцІиялда буго гІатІидаб рагьукъал гьаркьазул (консонантазул) система, жиндида жаниб къвакІарал ва лабиалиял рагьукъалги ругел. Рагьараб гьаракь буго щуго, рагьарал рикьуларо халатаздеги къокъаздеги, кирго абула рацІцІадго, амма хундерил мацІалъул свериялъул гаргаразда халатал рагьарал гьаркьал дандчІвала.\nЛексика аслияб къагІидаялъ буго жиндирго, буго гьединго цогидал мацIаздасан рачIарал рагIабазул гІатІидаб гъат. ГIемерисел рагIаби рачIарал руго гьоркьохъел гIасрабазда гІараб, тюрк, парс мацІаздасан, XIX гIасруялдаса гІурус мацIалдасаги (гьениб халкъаздагьоркьосеб лексикаи). Цо-цо авар мацІалъул хасал цІаразул аслуялъул бачІин буго грек ва гуржи мацІаздаса.\nАвар мацIалъул руго чанго свералаби, гьел рикьула хьундасеб ва бакъдасеб тІадкаламазде. MацIалъул свералазда гьоркьоб буго фонетикияб, морфологияб ва лексикияб батIалъи. Шималияб тІадкаламалъул ккола адабияталъулаб мацIги.\n4.2.1.1 Классалъул (жинсалъул) категория\n4.2.1.2 ГІемерлъул формаялъул категория\n4.2.1.3 ИгІрабалъул категория\n4.2.1.4 ЦІаралъул свери\n4.2.3.1 Къадаралъул рикІкІен\n4.2.3.2 Иргадул рикІкІен\n4.2.3.3 РикІкІен игІрабазде свери\n4.2.4.1 ЦІарубакІ игІрабазде свери\n4.2.5.1 ФигІлуялъул категориял\n4.2.5.1.1 Фреквентатив ва каузатив\n4.2.5.1.2 Классалъул (жинсияб) категория\n4.2.5.1.3 Заманалъул категория\n4.2.5.1.4 Буссинабиялъул (модусалъул) категория\n4.2.5.1.5 ГьечІолъиялъул форма\n4.2.5.2 ФигІлуялъул хасал формаби\n4.2.6 ТІадрагІи (адверб)\n4.5.2.2 Парс мацІалдаса рачІарал рагІаби\n4.5.2.3 Тюрк мацІаздаса рачІарал рагІаби\n4.5.2.4 ГІурус мацІалдаса рачІарал рагІаби\n5 Балагье гьединго\nРоссиялда магIарул мацIалда кIалъалезул къадар бахуна — 715 297 чиясде (2010). Гьеб рикIкIеналда гъорлъе рачун руго гІандигун цез мацІазда кІалъалел цо чанго росабазул гІадамалги, жидеца кІиабилеб мацІлъун авар мацІ хІалтІизабулеб букІиналъ. Рахьдал мацI бицунеб гIадин авар мацI бицунезул къадар бахуна гIага-шагарго — 703 азар. чиясде (2010). 65 азаргогІан авар мацІалъ к1алъалев чи вуго Дагъистанги Азербайджанги тун къватІихун.\nАваразул гІемераб къадар кІалъала кІиго мацІалда: жибго авар мацІалдаги гІурус мацІалдаги. Дагъистаналда ругезул гІурусалъ кІалъалезул къадар бахуна 63,3%, Азербайджаналда ругезул — 9,3%, ахиресезул 68% ккола къажар мацІалда кІалъалел. ЮНЕСКО-ялъул классификациялда рекъон авар мацІ буго жиб тІагІине бегьулеб мацІлъун.\nАвар мацIалъул свералаби адабияталъул мацIалдаса гIемерго ратIалъарал руго. Гьел рикьула шималияб ва жанубияб тІадкаламазде. ТIоцIебеселде гъолъе уна салатавиялъул, хундерил ва бакъбаккул рахъалъул свералаби. КIиабилелде гъорлъе уна гьидерил, анцухъдерил, закаталисезул, къарахъдерил, гIандалазул, къехIдерил ва гьочотІисезул мацIалъул свералаби. Гьезда гьоркъохъеб бакІ ккола бакълъухъезул мацIалъул свери. МацIалъул свералабазда гьоркьоб буго фонетикалъулги, морфологиялъулги, лексикалъулги батIалъи.\nШималияб тІадкаламалъул мацIалъул свералаби — бакъбаккул (Шургьиб, Хьаргаби ва Лаваши мухъалъул), салатавиялъул (Казбек, Бакълухъ ва цогидалги мухъал), хундерил (Хунзахъ ва Унсоколо мухъал) — руго адабияталъул мацIалде бищун гIагарал (адабияталъул мацIалъе кьучIаб буго хундерил диалект). Гьезул дагьаб батIалъи буго: хундерил. ва бакъбаккул свералабазда у, салатавиялъулазда о хIалтIизаби, п хIарпалъул бакIалда гь хIалтIизаби, цо-цо рагьарал гьаркьазда гьоркьоб рагьукъаб б тIагIин; хундерил диалекталда жинсиял гIаламатал (рагIул ахиралда ругел) гьоркьор риччай.\nКъиблаяб рахъалъул тІадкалам бикьула 6 мацIалъул свериялде, гьезул адабияталъул мацIалдаса кIудияб батIалъиги буго.\nАвар мацІалъул тарихалъул хІакъалъулъ хасал гІелмиял хІалтІаби гьечІо; XVII–XVIII гІасрабазул авар мацІалъул хъвай-хъвагІиялъул памятникаазул лингвистикияб рахъалъ гІелмияб цІех-рехги гьабун буго загІипго. Жанисеб реконструкциялъул кумекалдалъун цебесеб (прото-) авар мацІалъул цо-цо сипатал руго баян гьарун: халатал ва къокъал латералиял абруптивиял аффрикатал данде лъей, ункъабилеб грамматикияб класс букІин, жиндир гІаламатлъун р- суффикс бугеб ва ц.\nXVII–XIX гІасрабазда шималияб тІадкаламалъул аслуялда лъугьана болмацІ — мацІазул свералабазда гьркьоб бугеб кІалзул калам. Гьениб аслияб роль буго хундерил диалекталъул, жиб бищун камилаблъун рикІкІунеб букІараб. БолмацІ лъугьиналъе рукІана рагъулабгун сиясатияб ва экономикиял гІиллаби, авар миллат цолъи, нуцаллъиялъул къуват цІикІкІин.\nГьеб мацІалда, цо-цо свералабузул сипаталги жинда гъорлъ дандчІвалеб, хъвалел рукІана XVII–XVIII гІасрабазул хъвадарухъабаз ва шагІирзабаз жидерго асарал, гьебго мацІ хІалтІизабулаан XIX ва XX гІасруялъул байбихьуда рукІарал шагІирзабаз, жал шималияб тІадкаламалъул кколел рукІарал: БакьайчІиса ЧІанкІа, ХъахІабросулъа МахІмуд, Ругъжаса Элдарилав, МестІерухъа НурмухІамад, Инхоса ГІалихІажияв ва цогидалги. Халкъиял кІучІдулги, мисалалъе Хочбарил хІакъалъул гІадинал, хъварал руго болмацІалда.\nАвар мацӀалъул хъвай-хъвагӀай баккана XV гӀасаруялда. ТӀоцебесеб авар мацӀалъул алип букӀана гӀараб хӀарпалги кьучӀалъе росун гьабураб гӀажам алип. Гьеб хӀалтӀизе гьабулаан 1928 соналда щвезегӀан. 1928 соналдаса 1938 соналде щвезегӀан авар мацӀалъе хӀалтІизабулаан латин алип. 1938 соналъ гьеб алип бачана кирилицалде, ва жакъа къоялъги гьелдаго буго.\nАслияб авар алипалда буго кинабниги 46 кириллицаялъул хІарп, гьезул 33 буго гІадатаб, ай цогидаб гІаламат жинда цадахъ гьечІеб хІарп, хІутІараб 13 хІарп буго жубараб, цогидаб гІаламат цадахъ бугеб (Гъ, Гь, ГІ, Къ, Кь, КІ, Лъ, ТІ, Хъ, Хь, ХІ, ЦІ, ЧІ). Алипалъул 40 хІарп хІалтІизабул авар мацІалъул 51 гьаракь (жал рагьукъаб + в хІарпал цадахъ лъун бихьизабулеб 21 лабиалияб гьаракь рикІкІинчІого) бихьизабизе, ункъго хІарпалъ бихьизабула [j] + рагьараб гьаракь (Ё, Ю, Я), цо хІарпалъ (Ь) гьаркь кьоларо ва хъвала гІурус мацІалдаса рачІарал рагІабазулъ, гьединго гІицІго гІурус мацІалдаса рачІарал рагІабазулъ хъвала Ы. Щуго рагьараб гьаракь бихьизабула А, Е/Э, И, О, У хІарпаз. Жал хІалтІизарулеб кІиго батІияб къагІида буго кІиго хІарпалъул: Е хІарпалъ рагІул байбихьуда ва рагьараб гьаракьалдаса хадуб бихьизабула [j]+[e], хутІарал бакІазда — жибго [e] гьаракь; Ъ хІарпалъ бихьизабула [ʔ] гьаракь, гьединго хІалтІизабула рагІулърагьукъаб гьаракьалдаса хадусеб рагьараб гьаракь батІа гьабизе. Тамахаб ишара Ь хІалтІизабула цогидал мацІаздасан рачІарал рагІабазулъ; гьелъ гІурус мацІалда бихьизабулеб хІарп тамахлъи авар мацІалда гІечІо.\nГІадатал рагьукъал гьаркьал гурелги, авар мацІарда руго къвакӀарал/кӀилъарал рагьукъал гьаркьалги (ялъуни геминатала.). Амма алипбаялда гьеб 14 геминаталъул ункъгояб гурони бихьизабун гьечӀо хасаб хІарпалдалъун: Къ, Кь, Хъ, Щ ([q͡χʼ], [t͡ɬːʼ], [q͡χː], [ʃː]); хутӀарал гьаркьал рихьизаризе хІалтІизарула кӀирекъарал, ай кІи-кІи цадахъ хъварал хІарпал. Жидеца хассал гьаркьал рихьизарулел рукӀаниги, гьел кӀирекъарал хӀарпал алипалда рихьизарун гьечӀо.\nКъвакIарал рагьукъал гьаркьал авар мацІалда гIемерал рагIабазулъ руго, амма хъвалаго гьел киналго гаркьал кIирекъарал хIарпаздалъун рихьизаруларо. Гьанжесеб авар мацІалъул орфографияб малъиязда рекъон, рагІулебщинаб бакІалда хъвала Кк, КIкI ва Чч ([kː], [kːʼ] ва [t͡ʃː] фонемаби), хутІарал кирекъарал хІарпал хъвала хадусел бакІазда.\nФонетикаялда билъараб жо буго цо ккураб гьечІеб тІадецуй, жиндица магІна батІагьабиялъул роль хІалеб. Грамматикияб системаялда руго тарнзитивиялгун интранзитивиял фигІлаби, такрарлъул фигІлаби; рес буго фигІлу-предикаталъул аналитикияб формаялда кІилъараб норминативалъул конструкция лъугьине (мисалалъе — Инсуца хур бекьулеб буго / эмен хур бекьулев вуго); хІаллъаялъул фигІлабазул субъект суперлативалдалъун (локативалдалъун) бихьизаби; кІиго контрастияб конструкция — эргативияб ва номинативияб — транзиивияб фигІлуялъул функциаллъиялда букІин ва ц.\nаффрикатал: [t͡s], [t͡sː], [t͡sʼ], [t͡sːʼ], [t͡ʃ],[t͡ʃː], [t͡ʃʼ], [t͡ʃʼː], [t͡ɬː], [t͡ɬʼː], [q͡χː], [q͡χːʼ]\nАвар мацІалда буго гьединго рагьукъал гьаркьазул лабиализацияги. Орфорафияб къагІидаялда гьеб бихьизабула В хІарпалъул кумекалдалъун (рагьукъаб + в). Усларица жиндирго авар мацІалъул грамматикаялъул жузалда лабиализациялъул бакІалда рехсон руго дифтонгал, ай кІирекъарал рагьарал хІарпал, амма гьенжесел лингвистаз рикІкІунеб буго авар мацІалда лабиализация букІин, гьелъие хІужжалъунги буго авар мацІалда жиндирго рагІул байбихьуда киданиги кІиго рагьукъаб гьаракь данде чІвангутІи. ГІемерисел рагІабазул байбихьуда хъвалеб рагьукъаб + в кколаро кІиго батІаго бугеб рагьукъаб гьарклъунь, гьеб ккола цо лабиализацияб гьаракь. Авар мацІалда лабиализатия киданиги данде чІваларо рагІул ахиралда; кІутІбузул рагьарал гьаркьазда цебе гьеб тІагІуна: гъветІ - гъутІби (гІ. ф.).\nАвар мацІалда ударение буго загІипаб эспираторияб; гІемерисеб гьеб тІаде ккола рагІул тІоцебесеб яги кІиабилеб къотІелалда, рагІабазул къотІелазул къадаралда бараб букІунаро; фигІлуялъул гьечІолъиялъул формаялда ударение букІине бегьула лъабабилеб яги ункъабилеб рагІул къотІелалда тІад. ГІемерисел рагІабазулъ ударение букІуна хьвадулеб, ай рагІул бокьараб къотІелалде тІаде ккезе бегьулеб: гомог — гонги́л. Ударениялъул хьвадиялдалъун хисула лексикияб магІна: ра́гІи — рагІи́, ударениялъ хисизабизе бегьула грамматикияб магІнаги: ру́гънал (гІ. форма) — ругъна́л (ругъун рагІул хаслъул игІраб), лъикІлъи́ (цІар) — лъи́кІлъи (масдар).\nАвар мацІалда буго анкьго рагІул къотІелалъул тайпа, гьезул кІиго ккола рагьараб (V), хутІараб щуго — къараб (C). Рагьараб рагІул къотІел ккола ахиралда рагьараб хІарп бугеб; гьеб гІуцІун букІуна цо рагьаралдаса (Р): а (ине глаголалъул тІалабияб наклонение), у; рагьукъабги рагьаралдасаги (КъР): къо, кьо. Къараб р.-къотІи гуцІун букІуна: рагьараб ва рагьукъаб (РКъ) — ах, их, иц; рагьукъаб, рагьараб ва кІиго рагьукъаб (КъРКъКъ) — гІемерисеб ахиралда бугеб рагьукъазул цояблъун букІуна сонорияб м, н, л, р яги й — къверкъ, пинкь; рагьукъаб, рагьукъаб, рагьараб, рагьукъаб (КъКъРКъ) — стаж, стол. ТІоцебесеб ункъго тайпа буго бищун гІемер дандчІвалеб.\nАвар мацІалда цІаразул буго цолъул ва гІемерлъул формаби. Руго цІарал, жал гІицІго цолъул формаялда гурони рукІунарел, гьезде гъорлъе уна абстрактивиял цІарал (рокьи, яхІ ва ц.), бищун цересел гІааразул цІарал (дада, баба, даци, ада), гІемерисел хасал цІарал ва цадахълъи бичІчІизабулел цІарал ( ярагъ, чехь-бакь ва ц.).\nЖиндир гIаламат бихьизабулеб предметияб цIаргун цадахъ бугеб мехалда прилагательное падежазде хисуларо, аслияб падежалда хутIула: лебалав чи, лебалав чияс, лебалав чиясул, лебалав чиясе. Жиндир гIаламат бихьизабулеб предметияб цIаргун цадахъ гуреб, жибго батIаго бугони, сифатал игІрабазда рекъон хисула. Субстантивациялда суффиксазул кумекалдалъун сифаталъул лъугьуна хъвалсараб аслу ва тІагІуна класс бихьизабулеб ахир: лъикIа-с (I класс), лъикIа-лъ (II–III класс).\nЦІаргун бугеб мехалда иргадул рикІкІен цолъул яги гІемерлъул формаялъулъ ва жинсалъулъ цІаргун рекъола, амма сифатал гІадинигІрабазде хисуларо: кІиабилев вас, лъабабилей яс, ункъабилеб гьумер, анцІабилел къоял. ЦІарги гьечІого хІалтІизабун бугони, иргадул рикІкІенги,сифаталда релълъун, игІрабазде сверула.\nжал гьумералъул цІарубакІаллъун хІалтІизарулел баяналъул цІарубакІазул хъвалсараб аслу лъугьуна -с- (I кл.), -лъ- (II-III), -з- (гІем. ф.) суффиксазул кумекалдалъун ва класс бихьизабуле ахир къотІиялдалъун;\nАналитикиял формаби лъугьуна гьанже заманалъул сипат-фигІлу (бутІагьаби, яги причастие), араб заманалъул трансгрессив ва инфинитив "букІине" фигІлуялъул финитияб формагун цадахъ лъун. Аналитикиял формабазде гъорлъе уна:\nНаречие, как правило, не имеет форм словоизменения. Лишь некоторые наречия места имеют суффиксальный КП, ср.: аскIо-б ‘рядом, около ', жани-б ‘внутри', це-б-е ‘впереди', хаду-б ‘сзади', гьани-б ‘здесь' (ряд наречий места употребляется и во временном значе-нии). Кроме того, большинство наречий места дифференцируют локативную, аллативную и аблативную формы, ср.: жани-б ‘внутри' – жани-б-е ‘внутрь' – жани-са ‘изнутри'. По структуре наречия подразделяют на производные и непроизводные. Последние (сон ‘вчера', метер ‘сегодня', дагь ‘мало', цIакъ ‘очень') нередко присоединяют усилительную частицу -го (сон-го ‘именно вчера'). По значению различаются:\nКинлъи бичІчІизабулел тІадрагІаби (кин? щиб куцалда?): циндаго, гьартІан, гьединго, лъикІ, квеш\nЗаманалъул тІадрагІаби (кида? кидалъагІан?): сон, жакъа, нолъ, риидал, метер, сезе, лезе, гьанже, кидаго, рогьинегІан\nБакІалъул тІадрагІаби (киб? кибе? кисан?): квараниса, квегІиса, рикІкІад, тІасан, добасан\nКъадаралъул тІадрагІаби (кигІан? кигІаналъ?): гІемер, дагь, миркалъ\nГІилла-мурадалъул тІадрагІаби (щай? щибизе?): щайго, чІалгІаде, махсараде\n-ги[lower-alpha 1] кІиго рагІи, ялъуни кІиго жумла цоцазда бухьинабизе ккола авар мацІалъул жиндирго букІараб дандбай; кІиябго рагІулъ, я жумлаялъулъ гьеб такрарлъула, ва рагІуда рекІун хъвала Вас гьечI-ого кавуги хутIутеги, яс гьечIого эбелги хутIутеги (К.)\nжеги[lower-alpha 3] Ручка, тІамач, жеги къаламги хІажалъула\nамма кІиго рагІи, я жумла данде ккунгутІи бихьизабизе Живго жинцаго чIвазе захIматаб амру гуро, Амма яхI бугес гIумру гIаламалъе цIунула (ЦI. ХI.)\nГьоркьорех[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]\nАвар мацIалда гьоркьорехаз бихьизабула кIалъалев чиясул батIи-батIиял хIалал ва рекел асарал загьир гьаризе. Цого гьоркьорехалъ, каламалъул бакIалде ва гьелъул мурадалде балагьун, батIи-батIиял асарал ричIчIизаризе бегьула. Масала: огь абураб рагIи рохел, пашманлъи, тамашалъи, хIинкъи, рекIекълъи бичIчIизабизе хIалтIизабун букIине бегьула. Гьоркьобрехиязда гъорлъе уна ле, огь, я, ия, ияхI, вай, гьа, огьо-гьой, вала-лай, ваба-бай, гьай залин, унго, вахI, гьуя, гьая. Горкьорехал рикьула хадусел тайпабазде:\nГьоркьорехазде гьоркьоре уна гьединго алхIамдули-лагь, шукру Аллагьасе! гІадал цочІарал калимабиги. Гьоркьорахездехун хурхинарула гьединго гаркьазул къагІидабиги.\nГьоркьорехал рукІуна гІадаталги журалралги. Журарал хъвала гьоркьоб хIучч цIан(гьа-гьа, ваба-бай). Цоцада хадуб чанго гьоркьорех хъван бугони, гьезда гьоркьоб рачІ-тІанкІ лъола. Горкьорехазда хадур хІалтІизарун ругони бутІаби, гьел гьоркьорехгун рекIун хъвала (унхале, огьха).\nАвар мацІалда раги лъугьунеб къагІидаялде гъорлъе уна морфологияб, рагьарал хиси (аблаут), сифатазул ва сифат-фигІлабазул субстантивация, калькирование, рехсон буго гьединго метатония, жиб цо-цо рагІабазулъ гурони данде чІвалареб. Суффиксация буго бищун гІемер данде чІвалеб рагІи лъугьиналъул къагІида; цІарал лъугьиналъул "бищун кІвар бугеблъун" рикІкІуна аслу жубай.\nцІарулал суффиксал, жидеца персоналияб магІнадул рагІаби лъугьинарулел: -гьан (гьобо — гьаби-гьан),-ко (вац — ваца-ко), -хъан (хъвадари — хъвадару-хъан, хІалтІи — хІалтІу-хъан), -чи (илхъи — илхъи-чи, хъулухъ — хъулухъ-чи, гІолохъан-чи); чІужуялъул жинсалъе хІалтІизабула -чІужу суффикс: гІолохъан-чІужу, хъулухъ-чІужу;\nцІарулал суффиксал, жидеца батІи-батІияб предметиял магІнаби кьолел: -ел/-ен (-зе/-не фигІлабаздаса; ретІине — ретІел, хвезе — хвел, рикІкІине — рикІкІен), -ро (фигІлабаздаса алатазул цІарал лъугьинабизе: хъухъадизе — хъухъади-ро, борлъизе — борлъа-ро, гьищтІизе — гьещтІе-ро), -ло (фигІлабаздаса алатазул цІарал лъугьинабизе: кІерезе — кІеле-ро, гиризе — гере-ло; цІараздаса: сума-ло).\nсифатал лъугьинарулел суффиксал: -а-/-я-, -ия- (лъугьуна аслияб яги хаслъул игІрабалда бугеб царалдаса, цІарубакІаздаса ялъуни тІадрагІабазул къокъал формабазул: жага — жага-ду-л-а(б), гьереси — гьереси-я(б), гІелму — гІелм-ия(б)/гІелму-я(б)), -се-/-исе- (тІадрагІабаздаса: жакъа — жакъа-се-б, метер — метери-се-б, гІадада — гІадада-се-б), -укъ- (цІараздаса: гІин — гІинз-укъ-аб, нах — нах-укъ-аб).\n↑ 9,0 9,1 "Аварский язык", Михаил Алексеев, Борис Атаев, Москва, 1997\n↑ Конструкция буго номинатив–абсолютив, "бацІги церги" — кІиябго цІар, субъектал (агенсал) — буго номинативалда, "давала" — объект (пациенс) буго абсолютивалда.\n↑ 16,0 16,1 16,2 16,3 16,4 Авар мацI. М.-С. СагIидов\n↑ Магомедов М.И. Выражение пространственных отношений превербно-послеложными словосочета­ниями в аварском языке // Выражение пространственных отношений в языках Дагестана. Махачкала, 1990. С. 286.\n↑ Маллаева З.М. Система временных и пространственных отношений в аварском языке: автореф. дис. ... канд. филол. наук. Тбилиси, 1989. С. 19.\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Авар_мацІ&oldid=71664»\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабуна: 08:30, 26 Апрель 2020.