Камиль Султанов. Рагъул соназда аваразул поэзия » MAARULAL.RU :: Аварский Культурно-Просветительский Портал\n14 мая 2011 | Стихи, Поэзия и Рассказы | добавил(а): s_xanaev | Просмотров: 5442\nКIудияб ВатIанияб рагъул тIоцересел къояздасанго байбихьун Дагъистаналъул гIемер миллатазулаб, гьелдаго гьоркьоб аваразул литератураги, лъугьана заманаялъулал тIалабазе жаваб кьолеблъун, ай гIадамазул ракIазулъ гIагараб ракьалде рокьиги рокьукъав тушманасде гIорхъи гьечIеб ццинги бижизабулеблъун. ЦIадаса ХIамзатил бетIерлъиялда гъоркь аваразул поэтаз ва хъвадарухъабаз тIолабго къуват буссинабун букIана улкаялъул къадруги цIунун цIоб гьечIел фашистазда тIад бергьенлъи босиялде. БитIун букIина живго ХIамзатида дол соназда халкъалда гьоркьоб гьабураб литературиябгун бичIчIи кьеялъул хIалтIи патриотияб гьунарлъун бу­кIанин абуни. 1942 соналъ республикаялъул тахшагьаралда букIараб Гитлерил хъамалчагIазда данде чIараб тарихияб кIваралъул митингалда тIолабго Дагъистаналъул халкъалде гьелъул гIахьалчагIаз гьабураб ахIиялда гъоркь рукIана киналго миллатазул машгьурал гIадамазул цIарал ва бищун цебе ЦIадаса ХIамзатил цIарги.\nВатIанцоял къисасалде ахIулеб цо кочIолъ тушманасул вахIшилъиялъул хIакъалъулъ гьадин бицунеб буго поэтас:\nЖакъа халкъалда бугеб\nКъваридаб хIал бицани –\nГъветI-хералъ чIегIер бала.\nЗоб-ракьалъ магIу тIела,\nМугIрул щобал угьдила.\nГьединал рагIабаз рагьул майданалда ругел гIолохъабазеги тылалда сордо-къо батIа бахъичIого хIалтIулел гIадамазеги гьабулеб букIараб асаралъул бицинчIониги щивасда лъала.\nАхIичIого рачIарал «гьалбадерида» тIад бергьенлъи босиялъе гIоло бахIарчилъиялда жал рагъулаго рагъулал гьалмагъзабазулъ ВатIаналде рокьиги, къвакIиги, таваккалги куцалеб букIана фронталда рукIарал аваразул гIолохъанал поэтазги. Рагъ байбихьилалдего хъвараб Мухтар Абакаровасул цо кочIолъ руго гьадинал мухъал:\nДуниял рихинчIез хиял гьабуге\nХвалчен рекIаразде тIаде рачIине,\nХвел анищлъун гьечIез чIоге цо хIетIе\nСовет гIорхъабазул гIагарлъабазде.\nХIакъикъаталдаги гьедин ккезеги ккана. ГIолохъанав поэт, Дагъистаналъул кавалериялъулаб эскадроналъул рагъухъан Мухтар Абакаров вукIана гIалхулал фашистазда данде советияб халкъалъ гьабураб бахIарчияб къеркьеялъул цевехъанлъун.\nУмумулъ батараб яхI-намус цIунун\nКъо хIехьон рагъула мугIрузул васал,\nФашистазде бугеб гьалагаб цциналъ\nКьаби щвезабула нилъер бахIарзаз.\nБиччанте бергьиие Совет Армия,\nПасикъал фашистал щущазе гьарун.\nБиччай тIаде щвезе ракълилаб байрам,\nБукIине халкъалъе талихIаб гIумру\nАмма жинца ракI унтун гIагар гьабулеб букIараб бергьенлъиялъул къо бихьизегIан поэт хутIичIо. Гьев 1944 соналъ бахIарчи гIадин хвана.\nРагъул тIоцересел къояздаго гIарзаги кьун кьалул фронталде аразда гъорлъ вукIана гьанжего гьанже анцIила микьго сон тIубарав ГIабдулмажид Хачаловги. Эбелаб ВатIан цIунулаго тушманасул квердасан камурал советиял солдатазул гьунар хвел гьечIеб букIиналда ракIчIун хъварал руго поэтасул гьал мухъал:\nАмма рагъда хварал хириял васал\nХалкъалъ чIагоязулъ рикIкIине руго,\nРикIкIад хутIарал, хобал лъаларел\nНужей памятникал рорхизе руго.\nРагъулал гьалмагъзаби ракIалде швезе гьарулаго ГIабдулмажидица гьабсагIатги гIемер такрар гьарула: «Цо дун гуро. Дунгун вуго рагъда чIварав дир гьалмагъги» – абурал рагIаби.\nЖиндир творчествоялъул нух КIудияб ВатIанияб рагъул саназда байбихьарав гIолохъанав Расул ХIамзатовасда бачIинахъего бичIчIана цебе чIараб масъала:\nКъисас, къисасилан халкъалъул тIалаб\nХадуб лъугьун буго кидаго дида,\nДун киве щваниги, кив къуланиги\nКъисас босиялде ахIулев вуго.\nКраснодоналъул лебалал гIолилазул бахIарчилъиялъул бицунеб поэма байбихьулеб буго шагIирас гьадинал рагIабаздасан:\nКраснодоналъул лебалал лъимал\nРокьи ккун буго дир цIарухъе нужохъ.\nЦIвабзазде гIунтIараб Дагъистаналда\nДир ракI чIухIун буго нужер хIалтIабаз.\nТушман Москваялде гIагарлъидал тIолабго советияб халкъалъ рахIат хун хал кколеб букIана гьеб цIуниялъе гьабулеб къеркьеялда хадуб. Рагъухъабазул ракIазулъ къвакIиги бергьенлъиялде божиги бижизабиялдаго цадахъ советиял поэтаз бихьизабулеб букIана жиб ВатIаналъул ракIлъун кколеб Москваялде бугеб гIорхъи гьечIеб рокьиги, гьелъул къадру цIунун рагъулел советиял солдатазул гъункараб гьудуллъиги. «Москваялъе гIоло» абураб кочIолъ ЦIадаса ХIамзатица хъвалеб буго:\nВатIаналъе гIоло церехунилан\nЦадахъ улка-ракьалъ ахIи тIамуна,\nМоскваялъе гIоло церехунилан\nЦо кверлъун тIаделъун тушман хъамуна.\nМагIарул поэзиялъул москваялъул циклалъ гIатIид гьабуна гIемермиллатазулаб Северияб Кавказалъул литературабазул гьудуллъиялъул гIорхъаби. Гьезул аслияб темалъун букIана кIудияб ГIурус халкъалдехун нилъер гIисинал миллатазул халкъазул бацIцIадаб рокьи.\nКир рагъулел рукIаниги батIалъи гьечIого мугIрузул улкаялъул поэтаз ва гьезул лирикиял герояз цIунулеб букIана Дагъистан, Россия ва тIолабго улка. КIудияб ВатIаналъул чияда бараблъун гьечIолъиялъе гIоло бажарараб щинаб гьаби гьез рикIкIунеб букIана советияв гражданин хIисабалда жиндир тIадаб борчлъун.\nВатIанняб рагъда хварал бахIарзазул гьунаралъул бицине цIи-цIиял къагIидаби ралагьулаго аваразул поэзия бахана кIудиял рорхалъабазде. Гьелъие мисаллъун рехсезе бегьула тIолабго дунялалда жиб машгьураб Р. ХIамзатовасул «Къункъраби» абураб кечI. Къоабилеб гIасруялъул поэзиялъул тIадегIанлъилъун кколеб гьеб кечIалда тIад поэт хIалтIана гIемерал соназ. «Къункъраби» ккола цо ккураб заманаялъул гIорхъабаз жанибе бачунареб, даималъего хвел гьечIеб асар. Гьеб къанагIатаб лъугьа-бахъинлъун ккола искусствоялъул кинаб бутIаялда босаниги.\n«Къункърабазул» хIакъалъулъ гIемераб бицана ва хъвана. Дица гьаниб рехсела гIицIго цо мисал, ай Марк Бернесица тIоцебе гьеб кечI ахIидал советияв полково­дец маршал И.С. Коневас кочIохъанасда абурал рагIаби «Нижее, рагъухъабазе, гьукъараб букIана гIодизе. Баркала. Дуца ахIараб кочIоца гьеб ихтияр нахъ буссинабуна».\nРагъ лъугIун бащдаб гIасруялде гIагарун заман аниги аваразул поэзиялда гьеб темаялъ жакъа къоялдаги бихьулеб бакI ккола. Гьеб бичIчIулеб жоги буго, нилъеда цебе лъун букIана «ГIумру яги хвел» абураб суал. Нилъер гьанжесеб гьайбатаб гIумруялъе гIоло къеркьарал бахIарзал кIочон тезе лъилниги ихтияр гьечIо.