Ракьалда къо ккола сордо-къоялъул период, жиндир заманалъ кьураб бакІалда ритІарал бакъул чІораздалъун тІабигІияб канлъизаби букІунеб. Къо байбихьула бакІалъулаб упукъалдаса, ай Ракьалъул бакъалде буссараб бащдабсфераялъул бокьараб бакІалда тІаде бакъ борхидал ва халат бахъуна гьеб тІерхьинегІан. РитІарал бакъул чІорал ругелъул бегьула бакъалъул хьвадиялда хадуб хал кквезе жинкца къоялда жаниб бигьа гьабун унеб рагІад рехулеб бакъул сагІаталъул кумекалдалъун. 

Къоялъул халалъи бараб букІуна хал гьабиялъул бакІалъул географияб гІеблъелалда ва лъагІалил гІужалда. ЛъагІалида жаниб къоялъул халалъи хиси букІуна Ракьалъул экваторалъул ритІел эклиптикаялъул ритІелалдаса гІага-шагарго 23,4 градусалъ гьетІараб букІин сабаблъун. Бакъуда сверун Ракьалъул лъагІалилаб свериялда Бакъалъул бихьулеб позицияб хъурщун уна зобалазул сфераялъул жанубияб бащдабсфераялдаса шималиялде ва гьелдалъун хисула упукъалда тІад бакъул къалъулаб борхалъи.

Сипат-суратал

Къоялъул вариациял гІеблъелалгун ва лъагІалил гІужалгун

Экваторалда

Тропиказда

Полюсазда сверун

Гьоркьохъел гІеблъелазда

Къалъул гІужалъул вариациял

Ралагье гьединго

ХІужжаби

Къоялъул бутІаби
Астрономиялда заман