Википедия — эркенаб энциклопедия\n(«БетIераб гьумер» гьумералдаса гьанибе буссинабуна)\nЛъикӀ щварал Авар Википедиялде,\nэркенаб энциклопедиялде, жиб киназго редактинабизе бегьулеб\nБалагьизе 2809 макъалаялда гъорлӀ\nГьабсагӀат Авар Википедиялда буго 2809 макъала.\nЖакъа буго талат къо, 2022 соналъул 17 май | 15 Шаввал 1443 гь.\nЖакъа тІасбищараб макъала\nАвар мацӀ (aw.ˈar mat͡sʼː) яги магӀарул мацӀ (ma.ˈʕa.rul mat͡sʼː) ккола Бакъбаккул Кавказалда (тарихияб Аваристаналда) жиб бугеб нахгун дагъистаниял мацІазул хъизаналъул, авар-гIандисезул-цІунтІасезул гIаркьелалъул авар-гIандисезул къокъаялъул мацIлъун.\nАвар мацІ тІибитІун буго аслияб къагІидаялъ Дагъистаналда ва ЦІоралда, буго гьединго Чачаналъда, бакъбаккул Хъизихъалда, ва Туркиялда ругел авар мужагьирзабазда гьоркьоб. Ккола Дагъистаналъул расмиял мацІазул цояблъун, гьединго Дагъистаналъул бакътІерхьуда, ай тарихияб Аваристаналда бугеб лингва франкалъун (БолмацI). Авар адабияталъулаб мацІалъул кьучІалда буго гьебго БолмацI — магӀарухъ гӀумру гьабун ругел гьитӀинал тухумазул ва тайпабазул жидедаго гьоркьоб бо (аскар) бакӀарараб мехалъ бицунеб букІараб мацӀ, жибги авар мацIалъул шималияб тІадкаламалде гъорлъе кколеб. КІалъалезул къадар бахуна цо миллионалде.\nАвар мацІалъул фонетикияб гІуцІиялда буго гІатІидаб рагьукъал гьаркьазул (консонантазул) система, жиндида жаниб къвакІаралги (геминатал) лабиалиял рагьукъалги ругел. Рагьараб гьаракь адбияталъулаб авар мацІалда буго щуго, гьел руго гІадатал, кирго абула кӀудияб хиси ккечӀого, ай аллофонлъи гьечӀого, амма адабияталъулаб мацІалде бищун гІагараб кколеб хундерил мацІалъул сверелалъул гаргаразда дандчӀвала халатал рагьарал гьаркьалги.\n↪ жаниса цӀализе ›››\nЖакъасеб лъикІаб макъала\nСуракъат — аваразул нуцал, жив, цо-цо баяназда рекъон, XI гІасруялда, цогидал баяназда, XII вукІарав. Нуцал Саратанил вас.\nБакихановасда рекъон, Абу Муслим вукІун вуго гьижрияб V гІасруялда, ай 1009 ва 1107 соназда гьоркьоб заман. Суракъат нуцалил заманалда гІуцІула тах ирсалъе кьеялъул тартиб, жинда рекъон Суракъатил ирсалъул варисзабазе гурони ихтияр букІинчІеб Аваристаналъул тахида рукІине.\nСуракъатил рагІият букІана насранияб ва жугьутІ дин ккурал, хъанчие лагълъи гьабулел. Нуцал рикІкІунев вукІана цІакъ къуватав, рагІи билъарав бетІерлъун. Авар нуцаласе мутІигІал рукІана Шамахалдаса бахъараб Кабардаялде щвезегІан ругел киналниги халкъал, тушал ва чачанал. Императорасулаб географияб жамагІаталъул хъвай-хъвагІаялда рекъон, Суракъатица «ханлъи гьабулаан буго Шамахалдаса бахъараб Кабардаялъул гІорхъоде щвезеган ругел халкъазе, чачанал ва тушиял абуни рукІана гьесул рагІиятчагІилъун».\n↪ жаниса цӀализе›››\nЖакъа тІасбищараб сурат\nКӀодо гьабизе сураталда тӀад цуй\nСуртазул альбом • Балагьизе\nАстрономия · Биология · Геология · Геометрия · Статистика · Физика · Математика · Химия · ТІабигІатиял гІелмаби · Ракьул гІелмаби\nБухьен · Экономика · Медицина · Компьютерал · Къанун · Сахлъи цІуни · Технология · Агрономия‎ · Менеджмент · Инженерия\nАдабият • Археология • Тарих • Социология • Дин • Психология • Лингвистика • Политология • Философия\nИскусство ва маданият\nАрхитектура • Искусство • Хобби • Кьурди • Дизайн • Сурат • Адабият • РакІгъезаби • Музыка • Живопись • Скульптура • Театр • Кинематограф\nРачІа данде бан хъвазе!\nХириял магӀарулал! ХӀурматиял авар мацӀ бокьулел!\nАвар Википедиялда жидорго лъалкІ тезе бокьараз гІахьаллъи гьабизе бегьула авар мацІалъулги, миллаталъулги ватІан Аваристаналда хурхарал темабазда гъорлъ. Гьаб Википедияги Авар мацІалда бугелъул, гьанир цогидазда цадахъ рукІине рекърал руго Авар мацІалдаги, миллаталдаги, маданияталдаги тарихалдаги, тІолго Аваристаналдаги хурхарал макъалаби, гьединлъидал Авар Википедиялда гьаб моцІ хас гьабун лъазабулеб буго\nАргъвани росдал бо\nГьарадерихъ росдал бо\nИгьали росдал бо\nМелъелтІа росдал бо\nЦІиликь росдал бо\nЦІунди-Шабдухъ росдал бо\nАнсалтІа росдал бо\nБолъихъ росдал бо\nГъодобери росдал бо\nГІанди росдал бо\n'Муниб росдал бо'\nРикІвани росдал бо\nХелекьури росдал бо\nЧанхъо росдал бо\nБацІада росдал бо\nКудалиб росдал бо\nКІогьориб росдал бо\nКъорода росдал бо\nКьогъоб росдал бо\nРугъжаб росдал бо\nСугъралъ росдал бо\nЧІохъ росдал бо\nШангъода росдал бо\nШуланиб росдал бо\nГІанчихъ росдал бо\nИнгердахъ росдал бо\nКІкІаратІа росдал бо\nЛъибишо росдал бо\nТІад Инхело росдал бо\nТІад Магъилъ росдал бо\nЦІолода росдал бо\nГъведиш росдал бо\nГъерел росдал бо\nГьиндиб росдал бо\nКІособ росдал бо\nКолоб росдал бо\nКъамилухъ росдал бо\nКъардиб росдал бо\nЛъаратІа росдал бо\nМазада росдал бо\nНачІада росдал бо\nСанагІортІа росдал бо\nТІохьотІа росдал бо\nХадиял росдал бо\nХидиб росдал бо\nХьиндахъ росдал бо\nЧІадаколоб росдал бо\nЧІорода росдал бо\nШидиб росдал бо\nГІаркьухъ росдал бо\nХубар росдал бо\nБалахьуни росдал бо\nГьаракІуни росдал бо\nИштІибури росдал бо\nМайдан росдал бо\nУнсоколо росдал бо\nХъахІабросо росдал бо\nБакьайчІи росдал бо\nГьамищтІа росдал бо\nГьамущи росдал бо\nГьоцІалъ росдал бо\nГІахьалчІи росдал бо\nГІобода росдал бо\nГІочІло росдал бо\nЛъагІелухъ росдал бо\nСамилахъ росдал бо\nСиухъ росдал бо\nТІануси росдал бо\nУздалросо росдал бо\nХунзахъ росдал бо\nХІариколо росдал бо\nДарада-Мурада росдал бо\nКІикІуни росдал бо\nМогьохъ росдал бо\nХъвартихьуни росдал бо\nГьадири росдал бо\nГьигьалъ росдал бо\nГъоркь Гьаквари росдал бо\nГъоркь Хъваршини росдал бо\nИнхъокъвари росдал бо\nКІванада росдал бо\nКІочІалиб росдал бо\nТІад Гьаквари росдал бо\nТІинди росдал бо\nХуштада росдал бо\nХъварши росдал бо\nЦІумада росдал бо\nШава росдал бо\nЭчеда росдал бо\nГӀумахан V КІудияв\nва бодул церехъаби\nМацІ ва адабият\nНекІсияб авар мацІ\nАвар мацІ машгьурлъизаби\nАвар мацІалъул мугІалимзабазул дандеруссин\nХочбарил хІакъалъул кечІ\nБудун дамдамаги, дибир гьороги\nШагІирзаби ва хъвадарухъаби\nЦІияб макъала хъвазе\nАвар Википедиялда жакъа къоялда жаниб буго 2809 макъала. Дуе хъвазе бокьараб махъала гьаниб жаниб батизеги бегьула, гьединлъидал макъала хъвалалде цебе дуца гьеб балагье гьаб формаялда. Гьеб батичӀони, дуе хъвазе бокьун бугеб макъалаялъул цІар хъвай гьаб гъоркьехун бугеб мухъалда жаниб ва макъала хъвай.\nКӀвар кье! Хъвазе бугеб макъалаялъул цӀаралда ругони хадуб хӀучч лъезе кколел хӀарпал (тӀ, кӀ, чӀ, цӀ ва гьел гурелги) , нужеца хӀалтӀизабе кириллияб алипбаялъул хӀучч. Гьеб лъезе бегьула гьаниса насхуги гьабун (Ӏ).\nБегьуларо рукӀине латин I хӀарп, l хӀарп, 1, кириллицаялъул І хӀарп.\nДагъистаналда руго росаби Албания ва Люксембург абураб. Гьединго Дагъистаналда рукІана Камчатка, Притория ва Миср абурал росаби.\nДагъистаналъул тахшагьар МахІачхъалаялда буго Шималияб Кавказалда бищун кІудияб университет.\nПётр Багратион Дагъистаналъул Гъизляр шагьаралда гьавуна.\nГендерил машинабазул тоннель, Шурагьиял (cоветиял) хІукуматазул ракьалдаго бищун халатаб кьурда гъоркьан бухъараб тоннель буго.\nДагъистаналъул ракьалда буго Россия Федерациялъул пачалихъияб гІурхъи ва гьелъул халалъи буго 1081, 3 км.\nДагъистаналъул аслиял халкъал ккола бусурбаби - суннит мазгьабалъул. Дагъистаналда бищун некІсияб Къуръан батана 19 гІасруялъул ва гьебги бугоан Персазул шагьас Дагъистаналъул хІакимасе сайгъат гьабураб жо.\nТІоцебесеб гІадамал раччулеб поезд щвана Дербендалде 1898 соналъул 25 октябралъ.\nДокузпара мухъалда бугеб Къуруш росу ккола Россиялъул бищун борхатаб тІанкІлъун.\nХасавюрталда бугеб Знаменский килиса ккола Шималияб Кавказалда бищун кІудияблъун.\nМашгьурав хирург, даруяб мазь ургъарав Александр Вишневский гьавуна Дагъистаналда, Новоалександровка росулъ (гьанже Гъоркь Чирюрт).\nБашликент абураб росдада цІар букІана цебе "Александркент" абун, Россиялъул пача кІодо гьавун лъураб.\nВикипедиялъул ракІалде щвезаби\nГьаб къоялъ — 17 май\n9 май (1913) — Къади Абакаров, КӀудияб ВатӀанияб рагъул гӀахьалчи, СССРалъул багьадур.\n2 май (1729) — Екатерина II, Россиялъул империялъул императрица.\n5 май (1852) — XIажи Мурад, имам Шамилил наиб ва бищун аскIовегIанав кумекчи.\n30 май (2013) — Александр Вишневский, советияв ва россиялъул Вишневскиязул тохтурзабазул тухумалдасан хирург.\nЖакъа тӀасбищараб портал\nЖакъа тІасбищараб портал…\nАхирисеб тІасбищараб портал:\nМедиафайлазул гъамас Викикъамус\nКъамус ва мугӀжам Викимактаб\nАслиял текстал Викицитата\nТӀахьал ва нухмалъи ВикижамигI\nТӀабигӀат гӀелмуялъул тайпаби\nВикимедиа проектазул хӀакъалъулъ Вики Викибаян\nБаяназул база Викидалил\nНухлул далил Инкубатор Викимедиа\nЦӀиял мацӀазул бутӀаби\nВакиллъи / Embassy — Бигьаяб версия — Кумек гьаби — Фонд Викимедиа — Контактал — Цоги мацІазул бутІаби\nБосараб бакӀ — «https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=БетӀераб_гьумер&oldid=79476»\nАхирисеб нухалъ гьаб гьумералъул хиса-баси гьабураб заман: 17:10, 16 април 2022.