Урока 9 класс Тема: м «Эбелалъул ракl» ашидат Гайирбекова Составила\nИзтегляне 129.52 Kb.\nРазвёрнутый план открытого урока\n……………… «…Гаджиева Ш. А………………………\nМКОУ СОШ №1»,\nЭбелалъул хlалимаб, хlеренаб, бахlарчияб, гьайбатаб образ лъималазул рекlелъ бикlи;букъараб зар гlадаб гьитlинабго эбелалъул рекlелъ тlолгоязе ва тlолгоязул ургъелал-пикрабазе бакl букlин загьир гьаби мисалаздалъун, эбелалъул рокьиялъ лъимадул гlадан- чи лъугьинави; гьелдалъун лъимал улбузда цере даим налъулаллъун хутlи цlалдохъабазда бичlчlизаби.\nЭбелl Эбелl Эбелl Ракьалда дие\nДудаса хирияб щибниги гьечlо,\nЭбелl Эбелl Эбелl Гlазизай эбелl\nТlанчlазул гlузрабаз херлъулей эбелl\nДарсил берзул алатал:\nЭбелалъул хlакъалъулъ кицаби, суртал, газетаздасан ва журналаздасан къотlарал макъалаби, слайд- шоу.\n9 классалъул цlалдохъаби,\nлъай кьеялъул управлениялъул идараялъул хlалтlухъаби, авар мацIалъул ва адабияталъул мугIалимзаби ва гь.ц.\nI. Рокъоб кьураб дарсил цlех-рех гьаби\n-Рорчlами, лъимал !\nДарс байбихьизе буго нилъер гlадатаб цlех-рех гьабиялдасан, рокъоб кьураб дарс цlехеялдасан.\nЩиб кьун букlараб рокъоб?\n-Хlажи Гъазимирзоевасул «Гьудуласде»\nКинаб къагlидаялдаха ,лъимал, гьес асарал хъван ругел?\n-Малъа-хъвай, насихlатал хlисабалда….\nЛъица хъварал гьудуллъиялъул хlакъалъулъ асарал?\n-Расул Хl….Фазу А…..М.Шамхаловас…..Сабигат М…..ва\nКечl бицине бокьарал цlалдохъаби ратани, кечl бицине риччала.\nЛъикl буго, лъимал, дарсиде лъикl хlадурлъун руго\n2. Хlаялъулаб минутка\nСуалазе жавабал кье.\nI.Кинаб поэмаялъе эпиграфлъун росун ругел гьал рагlаби, автор щив вугев?\nДунго рикlкlада вуго,\nДир ракl мугlрузда буго…………………\n( Расул Хl. Дир ракl мугlрузда буго)\n2.Кинаб асаралдасан ругел гьал героял?\nХlайдар, Марям-кlодо, Патlимат, Мурад, Гульжагьан, мария Антоновна, Катурай…..\n(Муса М. Манарша)\n3.Литературияб термин бате:\n4.Жиндирго творчествоялъул хlасилал данде гьарулаго, кинав шагlирас гьеб (жиндирго гlумру) лъабго свериялде бикьулеб бугеб?\nIсвери – лъимерлъи\n2свери – гlолохъанлъи\n3свери – кlиабилеб лъимерлъи\nа) Расул Хl\nб) Сабигат М\nв) Мухlамад Ш\nг) Р. Хlамзатов\n5.Гьал риххун кьурал рагlабиги дандран, куплетал гlуцlе, кинаб кочlолъа росарал ва автор щив вугевали бице.\nРосдал тарих лъазе бокьилищ нужей?\nРилълъа годекlанир ганчlазда чlезе\nДоба харабаца хъубчулъги тlепун,\nТlамила бицанкlо, бицина хабар……\nГl. Хачалов (Хваразул цlараздасан)\nЧlаго хвезе чlоге,къадру-асс цlуне,\nДудаго рихараб чидай гьабуге.\nДурго росу бокьа, гlадатал рокьа.\nГlураб Ватlаналъе ритlухъав вукlа.\n3.ЦIияб дарс байбихьилалде дие бокьун буго нужее МухIамадтIамир Синдикъовас ахIулеб кечI биччазе, хадуб нужеца дида бицина щиб темаялда тIаса жакъа нилъер дарс букIине бугебали.\n4. Словаралда рагlаби хъвай\nТlерхьунареб- не исчезающая…..\n5. Цlияб дарс\nЖакъа нилъеца лъай-хъвай гьабизе буго Машидат Гъайирбековалъул биографиягун ва гьелъ хъвараб «Эбелалъул ракl» кечlгун.\nМашидат Гъайирбекова гьаюна Гlахьвахъ районалъул Кlаратlа росулъ 1927 соналъул 29 декабралъ . Гьелъ лъугlизабуна Москваялда Горькил цlаралда бугеб лит институт.Асарал хъвазе байбихьана гьитlинго йикlун, тlоцебесеб кучlдузул тlехь «Магlарулалъул рагlи» къватlибе бахъана I948 соналъ.\nХаду- хадур къватlире рахъана гьелъул асарал:\nДагъистаналъул гlумруги кьочlое босун ,хъвана пьеса, ва гlемерал кучlдул.\nЖакъасеб нилъер дарс буго тlолго инсанияталъе, тlолго гlаламалъе гlумру кьурай, рахlат – хlалхьи лъаларей, бахlарчияй, хlалимай, хlеренай эбелалъул хlакъалъулъ.\nЛъимал, эбелалъул хlакъалъулъ хъвана ва хъвала харбал ва кучlдул шагlирзабаз, доскаялде балагье эбелалъе лъимадул хиралъи кин художниказ бихьизабун бугебали, эбелалъул хlакъалъулъ ахlула щивав кочlохъанас жиндирго тlоцебесеб кечl.\n24 ноябрь ккола тlолго улбузул къо.\nЭбелl Эбелl Огь гьеб рагlул гьуинлъиги гьайбатлъиги. Лъимералдехун эбелалъул бугеб рокьи- гьеб буго лъицаниги хисулареб, сундухъниги кьолареб хазина. Щивав чиясул гlумруялъулъ гьелъ ккола цо хасаб бакl. Инсан чlаго вугебгlан мехалъ рекlелъаги пикрабазулъаги ине бегьуларо гьеб рагlи. Амма киназдаго гуро гьеб бичlчlулеб, гьеб бичlчlараб мехалъин абуни, нилъ цlакъ кватlун ратула. Ракlалде щвезаве, лъимал, имам Шамиль.\nРасулица хъварал гьесул хlакъалъулъ рагlаби:\nДида бицана, имам\nБорхатаб Гъуниб кьурда,\nГьес как балеб мехалда,\nГъосул кlутlбуз букlана,\nКlиго рагlи щурулеб,\n-Лъимал, бокьилаан гьанже нужецаги нужерго пикраби загьир гьаруни эбелалда тlасан.\n6. Цlалдохъабазул пикраби……\nЭбел, кlоченаро кидаго дуца,\nНижее гьабураб хъулухъ ва дунял,\nНиж сабаблъун тараб сардилаб макьу,\nНижей гlоло кьураб чорхолаб сахлъи.\nЭбел, мун йокьула бищунго дие,\nДуе сахлъи гьарун, дун гlорцlуларо.\nГьал берцинал тlугьдул, гьаб роцlараб зоб,\nГьал гвангъарал цlваби дица дуй кьола.\nБаркала, Эбел, дуй дун гьаюралъухъ,\nБаркала. Эбел, дуй гьаб гlумруялъухъ,\nГlумрудул гьал къоял дие кьуралъухъ,\nДаимаб рокьигун дунгун йигелъухъ.\nДица дуе, Эбел, баркала кьола,\nКьеги дуе талихl, щулияб сахлъи.\nЦоги дица дуе даим гьарула.\nГьайбатал къоялги, къойил рохелги.\n7. Кицабаздаса, газет-журналаздаса пайда боси\nЭбелалъул хlакъалъулъ нужеца рикlкlана кучlдул. Лъикl буго.\nБалагье гьанже доскаялде. Гьенир нужеда рихьулел кицабазул магlнаби баян гьаре.\n-_Щиб жо кколеб кици?\n-Кици ккола гlумруялъул хlалбихьиязул кьучlалда халкъалъ инсанасе гlакълу кьун ургъараб, хlасилалде щвараб, гъваридаб магlнаялъул къокъабго калам. Кицабаз малъула гlагараб ватlан бокьизе , намус бацlцlадго хlалтlизе, квешалдаса цlунизе, какула хlинкъи- къай, хъантlи ва цогидалги гlадамасул гlунгутlаби.\nI.Эбел гьечlеб рукъ – лъим бегараб гьобо.\n2.Лъимералъул щиб унтаниги, эбелалъулгийила цадахъго унтулеб.\n3.Эбелалъул рекlелъ кидаго гурхlалие бакl батула.\n4.Эбелалъул хlатlазда гъоркьила лъималазе алжан бугеб.\n5. Эбелалда гlодизе малъуге, гlоралда чвахизе малъуге.\nГьанже дие бокьун буго «Хlакъикъат» газеталда бахъун букIараб\nмакъала нужее цlализе, ва нужер пикраби гьелда тlасан кинал ругелали лъазе. Макъалаялда цlар буго\n«Огь, эбелалъул ракl»\n……….. Дир эбелалъул цояб бер букlинчlо. Гьеб сабаблъун дида гьей эбел цlакъ рихун йикlана. Эбел йихьараб мехалъ нечон холев вукlунаан дун, рекlел рахlат холаан. Чадил кесек босизегlаги гlарац букlинеян, гьей школалда богогьанлъун хlалтlулаан.\nЦо нухалъ, дун жеги байбихьул классаздаго цlалулеб мехалъ, дир эбел кин дун вугевали хал гьабизе яккана классалде. Гьебмехалъ хlатlазда гъоркьан ракь анилан ккана дида. Кин кlвараб дир бецай, бер гьечlей эбелалда гьедигlан хlалихьатаб иш гьабизе?\nДица гьей йихьичlеб, лъалареб ххвел гьабуна. Дун нечон вухlулев вукlана. Квеш-квеш гьелъухъги валагьун, дун классалдаса тlурана. Хадусеб къоялъ дир гьалмагъас гьимулаго абуна дида дур эбел цояб бер гьечlей гlадан йикlин лъалароанин жиндайин. Хвараванищ дунгойилан ккана ракlалде гьебмехалъ. Эбелалъе щибниги лъугьунебаниян рукlана ботlролъ пикраби.\nРокъове щваравго, дица эбелалда абуна хунго йикlарайани мунан жакъа дун гьадинаб гlадалаб бакlалде ккезавизегlанилан. Эбел кlалъачlого сихlкъотlун чlана. Дица хlисаб гьабулеб букlинчlо абулеб жоялъул : дун кутакалда ццидахун вукlана. Гьей дие рокъой йихьизецин йокьулей йикlинчlо.\nЦlалиги лъугlун, дун батlияб шагьаралде хlалтlизе ана. Ячана чlужуги. Дагьаб мехалдасан гьаруна лъималги. Гlумруялдаса рази вукlана дун.\nЦо къоялъ дир эбел нижехъе гьоболлъухъе ячlана. Гьалгощинал соназ дунги дир лъималги рихьун рукlинчlелъул, урхъун йикlанилан абуна гьелъ. Гьей йихьарайго, дир лъимал кlаркlариялда релъизе льугьана.\nДун суризавизе гьание щвезегlанги кин гьалда ячlине кlварабилан ццидаца кьвагьулев вукlана дун. Дун гьелде ахlдана дир рокъоса къватlие айилан. Тlеренаб гьаракьалъ гьелъ хlеренго абуна: « Тlаса лъугьа, дир вас, дида адрес къосараб куц буго,»- ян. Тlокlай дида эбел йихьичlо.\nЗаманалдасан дие бокьана дирго гlагараб, чlунтараб рукъ бихьизе, ва дун гlагараб росулъе къокъана. Мадугьалзабаз бицана дир эбел дагьай цеегlан хванилан. Дир хlалцин хисичlо гьеб рагlидал. Гьез дихъе кьуна эбелалъ хвалда цебе хъвараб кагъат:\n«Дир хирияв васl Дица кидаго дур ургъел гьабулеб букlана.\nТlаса лъугьа дун дур рокъоеги ячlун лъималги хъизанги хlинкъизаруралъухъ. Дун цlакъ пашманго йиго бер гьечlей эбел сабаблъун мун гlелбащадазда цеве нечезе ккаралъухъги. Бокьун букlана дуда цо жо бицине, амма чlаго йикlаго цо хутlараб бералдагlаги мун вихьилин хьул букlана дир. Жеги мун гьитlинго вукlараб мехалъ, чlахlиял лъималаз речlчlараб гамачlги щун, дур цо бер бахъана.\nДир вас гlумруялъго бер гьечlев, цогидал лъималаздаса батlияв вукlине вугилан абураб пикруялда разилъизе кинго кlоларого йикlана дун.\nГьединлъидал дица дирго цо бер дуе кьуна, дир вас. Дун йохарайги чlухlарайги йиго дир бералдалъун дуда дуниял бихьулеб букlиналдаса.\nТlаса лъугьа киналъухъго. Дур эбел.»\nМакъала цlалидал нилъеда бичlчlулеб буго вас цохlо эбелалъ хьихьарав вукlин, цо, кlиабизеги, вас кваникъго течlого вукlиналъе гlоло эбел школалъул богогьанлъун хlалтlулей йикlин, ва ,лъабабизеги, вас бецав теялдаса жийго бецай йикlинин ккун, эбелалъ жиндирго бер васасе кьей, ва Эбелалъул ракlалъул сахаватлъиги васасул хlалихьалъиги.\n-Кинавха, нужер пикруялда рекъон, вас вугев?\n- Хlалихьатав, гурхlел – рахlму гьечlев.Гьесие эбелалъул гьечlо дагьабниги къимат.\nБитlараб бицани, лъимал, эбелалъул хъизаналъе бугеб хиралъи, хlалимлъи, хlеренлъи, лъикlлъи борцунеб борцаро батиларилан ккола гьаб ракьалда. Гьеб борцунги рагlалде щоларилан ккола ракlалде. Рачlа нилъ пикрабазулъниги лъедезе нилъерго лъимерлъуде, цебе чlезабизе нилъерго кинида рущараб\nЗаман( сурат бихьизабун бицина)\nГьаб , 2-3 кг. цlайи бугеб лъимер гlадамазулъе бахъинабизе эбелалъе къваригlунеб къохlехьейги, сахлъиги, сабруги цохlо аллагьасда гурони лъаларо. Эбел хlадурай йикlуна хъизаналъе бахъун ракlги кьезе.\nЩайха хъизаналда-лъималазда гьеб бичlчlулареб?\nЭбел нилъее къваригlунареб къо букlунаро, амма щаяли эбелалъул къимат нилъеда чlаго йигебгlан мехалъ бичlчlуларо, нилъеда ракlалде ккола гьей кидаго нилъеда цадахъ йикlинилан. Эбелалъул лъимералде бугеб рокьи - гьеб буго лъицаниги хисулареб, сундухъниги кьолареб хазина. Щивав чиясул гlумруялъулъ гьелъ ккола цо хасаб бакl. Инсан чlаго вугебгlан мехалъ рекlелъаги пикрабазулъаги ине бегьуларо гьеб рагlи, щайгурелъул эбел ккола нилъер гlумрудул аслу ва кьучl.\nГьанже гlенекке ва балагье гьитlинабго эбелалъул хlакъалъулъ слайдалъухъ ва нашидалъухъ.\n8. Дарсида ИКТ хlалтlизаби\nАвар театралъул артист\nХирамухlамад Хирамухlамадовас цlалулеб буго\n« Дуда эбелалъул берал рихьанищ ?» абураб кечl.\nЦо чияс аварагасда ( с.т.гl. в.) гьикъун буго дуе бищун гlагарав ва хирияв чи щивилан, дуца бищунго хlурмат лъил гьабулебилан. Аварагас (с.т.гl.в.) жаваб кьун буго эбелалъулилан.\nДов чияс нахъеги гьикъун буго, кlиабилеб иргаялда лъилха гьабулебилан. Аварагас (с.т.гl.в.) жаваб кьун буго эбелалъулилан. Лъабабизеги гьикъун буго дов чияс. Аварагас жаваб кьун буго эбелалъулилан.\nУнкъабизеги кьун буго гьебго суал. Ункъабизе Аварагас жаваб кьун буго инсулилан. Гьедигlан хирияй гlадан ккола эбел.\n9. Тlехьалда тlад хlалтlи(заман хутlани, кечl пасихlго цlализе лъимал тlамила)\nI0.Дарс щула гьаби\nI.Лъие нилъ гlумруялъ налъулал ругел?\n3.Гьабулебищха нилъеца букlине кколеб даражаялда эбелалъул адаб-хъатир?\n4. Газеталдаса цlалараб макъалаялъ сунде нилъ ахlулел ругел?\nII. Рокъобе хlалтlи\nКечl рекlехъе лъазабизе, Машидат Гъ. биографие лъазабизе ва темаялда хурхинарун суратал рахъине.\nI2. Дарсил хlасилал рачи, къиматал лъей.\nДарс лъугlизабизе бокьун буго дий гьадинал\nЭбелилан абун Аллагьас йижун,\nРакьалда биччараб бичасул хlикмат,\nМун вихьараб мехалъ кlодолъун уней,\nДуца тараб мехалъ гьитlинлъун уней.\nЦlуне улбул, лъималl\nХадур кватlун ккезе бегьулин.\nРугебгlан мехалъ адабги гьабе , хlурматги гьабе.\nГьаризе бокьун буго талихlаб гlумру нужей.\nУлбул къварид гьаруге, улбул рохизе гьаре.\nГьездасанин нужее алжан насиблъилебги.\nБаркала дарсида гlахьаллъизе рачlаразе. Цlалдохъабазин абуни, ракlалде ккола, жакъа бицараб дарсил хlасил гьабилилан, ва эбелалъул адаб рехиларилан.\nI.Рокъоб кьураб дарс бицине цlалдохъаби тlами.\n3. Цlияб дарс\n4.Словаралда тlад хlалтlи.\n6. Цlалдохъабазул пикраби..\n7.Кицабаздаса, газет-журналаздаса пайда боси\n9. Тlехьалда тlад хlалтlи.\nI0. Дарс щула гьаби.\nII. Рокъобе хlалтlи-Машидат Гъ. биографие цlализе, кечl лъазабизе ва темаялда хурхинабун сурат бахъизе….\nI2.Дарсида гlахьаллъи гьабурал цlалдохъабазе къиматал лъей.\nБЕЛАЛ У Л РАКl\nhttp schools -> Рабочая программа по родной литературе для 9 класса 2014-2015 учебный год программаялъе баян