Америка-Джоанна Николс, лингвист, 2010 соналъул 25 май.\nРокъоб хlалтlизабулеб чачан, авар яги лезги мацl гуреб, мацlалъул киналго рахъалги киналго даражабиги цlунун, кавказалъул гlадамаз наслабаца наслабахъе литературияб мацl хадубги кьезе букlиналда жиндир хьул бижиялъе чанго гlилла бугин байбихьана Эркенлъи Радияолъе кьураб интервью америкалдаса лингвист Николс Джоаннаца.\nНиколс Джоаннa: «Цо бугони, мацl гьечlеб батlа чlараб миллат букlунаро. Кавказалда ругел гlадамаз жидерго рахьдал мацl бицин гьоркьоб къотlизабуни, гьел руссине руго гlурусазде. Гьелъул магlнаги кколаро гьел гlурусаз жидергоялгlадин къабул гьаризе ругин абураб. Гьезул менталитет букlине буго гlурусазулгlадаб.\nНиколс Джоаннa: «Шималияб Кавказалъул гlолилазе бигьаго буго гlурус мацl лъазабизе. Гьезда гьеб рагlунеб буго телевидениялдасан, цlалулеб буго газетаздасан, кlалтlа-къватlире рахъараб мехалда бицунеб буго. Гьезда гьеб акцентгун букlаниги лъалебги буго.\nКавказалъул мацlазул рагlибуссал\nДунялалда бугеб 6000 гlанасеб мацlалъул 95 % хlалтlизабулеб буго халкъалъул гlицlго ункъго проценталъ. Гьезул цо бутlаялъул гьечlо жидерго хъвай-хъвагlай. Батlи-батlиял мацlазда хъвай-хъвагlаялъул къагlидаги буго батlи-батlияб.\nЦо-цояз хlалтlизарула хlарпал, цогидаз рагlул къотlелал-масала индиялъул мацl, лъабабилез рагlаби. Щибаб хъвай-хъвагlаялъ бихьизабула батlи-батlиял халкъазул хаслъиги.\nГьебго заманалда дунялалда ругел мацlазул бащдал рилизе хутlараб жо гьечlо. ЮНЕСКОялъул баяназда рекъон, щибаб моцlалъ дунялалда билулеб буго кlиго мацl.\nМацl тlибитlизаби яги кlочене тей-гьеб ккола политикияб суал.\n19 гlасруялда кавказалъул мацlазул цlех-рех гьабизе байбихьарав гlурус генерал ва лингвист Пётр Усларица рикlкlунеб букlана Россиялъул политика Кавказалда билъанхъизабизе ккани, гlараб яги гlажам хъвай-хъвагlай Кавказалдаса тlагlинабизе кколин ва гlурус мацl гьениб тlибитlизабизе кколин абун.\nГьебго заманалда Усларица рикlкlунеб букlана хъвай-хъвагlай миллатазул рахьдал мацlазда гьабизе кколин, школазда гьеб малъизеги кколин. Кириллицаялъул кьучlалда кавказалъул мацlазе алфавитал ургъарав Усларица доб мехалъ жиндир улкаялъул нухмалъиялде абулеб букlана гьедин гlараб мацl тlагlинабизе кlвезе бугин Кавказалда ва гьеб мукlур гьабизе кlвезе бугин.\nДагъистаналда дагьал гьечlо эбелги эменги цо миллаталъул ругониги, жидерго умумузул мацl гьезда лъалеб бугониги, лъималазда рахьдал мацl лъалер хъизаби. Рокъоб щай рахьдал мацl бицунаребин нижеца гьикъидал, гьединал улбузул цояз жаваб кьолеб буго миллиял мацlазда кlалъалел лъималазул гьитlинаб букlунин гlурус мацlалъул рагlабазул нахърателин.\nЦогияз абулеб буго гlурус мацl лъачlони я лъай щоларин щвалде щвараб я хlалтlизе бакl букlунарин абун. Лъабабилез абулеб буго цин рахьдал мацlалъ кlалъараб лъимадул гlурус мацl бицунаго акцент букlунин.\nЖиде-жидер рахьдал мацlал лъаялъул кинаб квал-квал букlунеб гlурус мацl лъаялъе абун гьикъидал, ункъабилел улбуз рикlкlунеб буго лъималазда гlемераб цадахъго малъулеб бугони, гьезде хlал щолин абун.\nДунялалдъул мацlазда гьоркьоб кавказалъул миллатазул мацlал цlунизе кколин, гьел ругин магърибалъул цивилизациялъул авалалда рукlарал халкъазулгун жакъа къоялде хутlараб цого-цо бухьен ва кавказалъул мацlазе 8000 сон бугин абураб пикруялде ячlун йиго жинцаго гьарурал цlех-рехаздасан Беркли университеталъул професор Николс Джоанна.