Аралъе нух битIаги, бачIунелъе къо битIаги\nНури НУРИЕВ, ГIабаш ГIАБАШИЛОВ, Зульфия ХIАЖИЕВА\nДунялалда къанагIатабги улка гьечIо цIияб соналда дандчIвай гьабулареб. Гьеб къоялъ нилъеца цоцазда байрам баркула, сайгъатал кьола ва божула бачIунеб соналъ анищал, къасдал ва мурадал тIуразе ратилин абун.\nТIаде щвараб 2020 сонги баркун, нижеца цо-цо чагIазда гьарана гьал суалазе жаваб кьеян:\nДагъистаналъе, мунго хIал­­тIулеб, цIалулеб идараялъе, росдае 2019 соналда щиб лъикIаб, пайдаяб иш гьабун бажарараб?\nБачIунеб соналъ гьаризе кинал къасдал, мурадал, анищал къалмиде росун ругел?\nКинал рагIабаздалъун бар­ки­леб цIияб сон магIа­ру­лазда, дагъистаниязда?\nкъеркьеялъул рахъалъ ДРялъул бетIерасда цебе гIуцIараб\nУправлениялъул нухмалъулесул заместитель:\n- 2019 соналда дие кутакалда асар гьабураб иш ккана «ХIакъикъат» газеталъул бетIерав редактор хиси. Иманги бугев, гьеб ишалъе бажариги бугев чи вачIун вуго гьениве (ГIумаханГIумаханов - ред.). Гъун­караб, лъикIаб коллективги бакIарун, ГIумаханица газета хIа­къикъияб ва халкъалъе хIажатаб информация кьолеб алатлъун гьабиялда ракIчIола дир.\nГIадамал чIалгIун руго цIализе пайдаги гъираги бугел макъалабазухъ. Гьединлъидал газеталъул подпискаги кутакалда цIикIкIинин ккола дида.\nДирго хасаб рохелалъулги бицинин. Дир саназда нур базабурав кIиявго вас вуго гIун вачIунев. Кутакалда асар гьабула гьез бахъулеб щибаб галиялъ, гьезда лъараб цIияб рагIиялъ…\nРеспубликаялъул даражаялда босани, дун «ХъахIаб рокъов» хIал­тIулев вукIунилан абулеб жо гуро, амма унго-унгоги гIемераб хIалтIи гьабулеб буго – лъим, газ бачиналда, нухал рахъиялда, гIадамазул минабазул азбаралгун жамгIиял бакIал къачIаялда сверухъ.\nМасала, дагьалъ цеве Гъизилюрт районалде щвана. ЛъагIалида жаниб микьго объект бан буго гьениб. Щвана цогидал шагьараздегун росабалъеги. Щибаб иш рагIа-ракьанде щун гьабизелъун, миллиял проектал гIумруялде рахъинариялда хадуб халкквезелъун щибаб анкьалда республикаялъул нухмалъиялъги видеоконференциял гьарула муниципалиял гIуцIабазул бутIрузулгун. Унго-унгоги батIияб асар гьабулеб буго бакIазул нухмалъулез гьабизе лъугьараб хIалтIи бихьидал.\nЩивас жинда тIадаб иш ракI­бацIцIад­гоги заманалдаги тIубаза­буни, киналгIаги суалал рукIунаро. Гьеб бичIчIизе къваригIун буго. Гурони, цоцазде тIамун яги хIалтIи хадуб бехъерхъизабун тезе заман гьечIо. Гьадинги кутакалда нахъа хутIун руго.\nЦIияб соналда ракIгъанцIизабулел камиял ккогегиян гьарилаан дица магIарулазеги тIолалго дагъистаниязеги. Унта-щокълъи дагьлъаги, больницабазе ккогеги, гьими гIе­мерлъаги, цоцазда нахъасан къватIул харбал рицунел гIадамал тIагIаги нилъеда аскIоса.\n- Исана 85 сон тIубана Дагъистаналда Хъвадарухъабазул союз гIуцIа­ралдаса. Гьелда бан МахIач­хъалаялдаги цогидал шагьараздаги тIоритIарал тадбиразде рачIун рукIана улкаялдаго машгьурал ша­гIирзабиги, хъвадарухъабиги, жур­налисталги. Гьездаго гьоркьов ву­кIана Россиялъул Хъвадарухъабазул союзалъул председатель Николай Ивановги.\nГьединго асар гьабуна Чувашиялдаса поэт Михаил Сеспелил цIаралда чIезабураб халкъазда гьоркьосеб премиялъе дун тIаса вищиялъги.\n2019 соналда Казахстаналда «Сто книг мира» абураб сериялда гъоркь къватIибе бачIана дир тIехьги – «МугIрузул васасул дугIа». Гьелда тIадеги Россиялъул Хъвадарухъабазул союзалъ дие кьуна Бунинил цIаралда бугеб премияги.\n2019 соналда Россиялда ругел Хъвадарухъабазул союзазда гьоркьоб бищун лъикIаблъун рикIкIана нилъер республикаялъул союз.\nЦIияб соналъ магIарулал магIару­лазул бакI цIунун, цIар цIунун, миллат цIунун, магIарулаллъун ху­тIагиян гьарилаан дица. Нилъерго араб тарихги дарслъун ккаги киназего. Гьарула нилъ нилъерго умумузул гъасде, халкъалде, мугIрузде, мацIалде тIадруссагиян.\n- Районалъул бищун кIудияб бечелъи гьенир гIумру гьабулел гIа­дамал ккола. Гьединлъидал лъик1аб асар гьабула гьезул къадарги санайилго цIикIкIунеб букIиналъ. КватIичIого 60 азаргоялдасаги т1аде уна гьезул къадар.\nНижер районалъул экономикаялда аслияб бакI росдал магIишаталъ ккола. Гьединлъидал 2019 соналда нижер мухъалда ругел росдал магIишаталъул предприятияз хIадурана, гIезабуна 3,2 млрд гъурщил багьаяб къайи-цIа. Гьединго церетIолел руго промышленностьги халкъиял махщелалги.\nРосабалъ гIадамазул гIумру бигьалъизабизелъун социалиял суалаздеги кIвар кьола нижеца.\n2018 соналъул марталда РФялъул президентгун районалъул вакилзаби (жамагIатчагIи) дандчIвайдал, нахърахъичIого тIуразе кколел проектазда бан тIадкъаял кьун рукIана. 2019 соналда хIаракат бахъана гьел тIуразаризе.\nГьедин, лъим жанисан унеб кIу­дияб лъабго рогIоро бачана районалде, бана спортзал, кIиго ФАП, ремонтги гьабун, хIалтIизе лъугьана рагъулаб шагьар бугеб бакIалда бараб лъималазул ах, анлъго школалда рана квегIенал туалетал, къачIана росабазул нухал. Проектал рахъана 2020 соналда разесел социалияб кIваралъул объектазулги.\nШагьранухал рахъиялъегун къа­чIаялъеги хIалтIи гьабулеб буго. Масала, гьелда гъорлъе уна «Грозный-Болъихъ-Хунзахъ-ГьерекIдерил майдан» шагьранухлул цо бутIаги. Гьединлъидал кватIичIого магIар­улазе рес щвезе буго Северияб Кавказалъул цо-цо республикабазде кве­гIенаб къокъид нухалъ ине.\nРеспубликаялъул цогидал шагьараздагун районаздаго гIадин, «Комфортная городская среда» абураб программаялда рекъон, Болъихъ райо­­налдаги къачIана жамгIиял ба­кIалги хасаб минаялъул цо азбарги.\nБищунго аслиял суалазда гьоркьоб рехсезе бегьула сахлъи цIуния­лъул идарабазда къайи чIезабиги.\nГьедин, январалда районалъул боль­ницаялда лъун бахъуна компьютералъул томографги цогидаб аппаратураги.\nБолъихъ росулъ рагIалде бахъун буго рищни ва лъимгун хутIелал рацIцIад гьарулеб комплекс байги. Сверухъ ругел районазул рищни бацIцIад гьабизе гIурабгицин къуват буго гьелъул.\n2019 соналда Болъихъ районалда кIодо гьабуна жиб гIуцIаралдаса 90 сон тIубайги, 1999 соналъул августалда дол лъугьа-бахъинал ккаралдаса 20 сон тIубайги. Гьелда бан районалда лъуна кIудияб памятник: гьелъ гъорлъе рачуна КIудияб ВатIанияб рагъул ветераналги, рагъу­хъаби-интернационалисталги, 1999 соналъул рагъул гIахьалчагIиги.\nГIемерисезе асар гьабуна Болъихъе РФялъул президент Владимир Путин вачIиналъги. Гьес лъикIаб къиматги кьуна памятникалъе.\nГьанже ниж хIадурулел руго 9 маялдехун районалда рагъулаб реццалъул музей рагьизеги. Гьеб букIина памятникалда гъоркь бугеб рокъоб. ГIаммаб куцалда БахIарзал ракIалде щвезарулеб комплекс лъугьина гьелъул.\nДие, тIоцебесеб иргаялда, бокьилаан Болъихъ район цебетIеялъе квер­бакъулелщинал ракьцоязе бар­кала кьезе. Гьел сабаблъунги букIана нижее 2019 сон кутакалда баракатаблъун.\nГьединго Болъихъ районалъул гIа­дамазулги хасгьабун дирго рахъалдасанги дагъистаниязда баркула ЦIияб сон!\n- ТIадагьаб атлетикаялъул рахъалъ ветераназда гьоркьоб риидал Москваялда тIобитIараб чемпионаталда 31-абилеб нухалдаги чемпионлъун вахъана дун. Гьелдаса хадув ахIана РФялъул Пачалихъияб Думаялде. Гьеб мехалда гьениб гьоркьоб лъун букIана 1999 соналда къватIире рахъарал ополченцазе рагъул гIахьалчагIазе гIадаб статус кьеялъул суал. Нужеда лъалеб батила, цеве Болъихъ районалъул нухмалъиялда вукIарав МухIамадхIажи ГIумархIажиевас РФялъул президент Владимир Путинида гьарун букIана гьединаб статус кьеян.\nЦIияб соналда хурхун дагъистаниязе гьаризе бокьилаан 2020 соналда Япониялда тIоритIизесел Олимпиялъул хIаязда нилъеразе цIикIкIун меседил медалал щвагиян.\nПатIимат МУРТАЗАГIАЛИЕВА, ДРялъул мустахIикъай\n- 2019 соналъул хIасилал гьарулаго, нижер районалъул администрациялъул хIалтIуе лъикIаб къимат кьуна. Гьеб бергьенлъиялъулъ дирги буго гьитIинабго бутIа. Нижер районалъул бетIерги гIадатиял гIадамалги дир хIалтIудаса рази руго, гьезул рахъалдаса дие цониги бадибчIвай щвечIо. Ният буго бачIунеб соналъги нухмалъулелги, коллективги, гIадатиял гIадамалги разияб хIалалда хIалтIизе.\nХириял магIарулазда, дирго кколективалда, росуцоязда ва гIага-божаразда цIияб сон дица баркила гьал жугьабаздалъун:\nЛъикIлъиялда къвал бараб,\nКвешлъиялда мал бараб,\nРагъ-кьал тIубан кIочараб,\nБатаги бачIараб сон.\nзаповедникалъул экологияб лъай\nкьеялъул рахъалъ директорасул\n- Нижеца гьабураб кIудияб хIалтIи ккола «ЛъаратIа заказникалде» биччараб леопард цIуниялда хурхун гьеб районалъул росабазул гIадамазе гьарурал бичIчIикьеялъулал гара-чIвариял. «Сарыкум заповедникалда» гIуцIа­на интерактивияб музей.\nДокументал хIадурун руго «Самурский» абураб миллияб парк гIуцIиялъе. БачIунеб соналда гьеб рагьизе ккола. Гьединго Сарыкумалъул салул гохI лъугьинабизе ккола Дагъистаналъул чIухIилъун. 2018 соналде дандеккун, 2019 соналда гьенире рачIунезул къадар лъабго нухалда цIикIкIана.\n2020 соналда магIарулазе гьарула парахалъи, сабру, икъбал ва чIара-хьараб гIумру.\nХунзахъ район, ЦIада росу,\n- Дида бихьулеб буго пачалихъалъул тIадегIанал идарабазда ва гьезул нухмалъулезда ахир-къадги бичIчIун букIин нилъер гIадамал захIматаб рукIа-рахъиналда рукIин. Гьелда рекъон, президентасул «Маялъулал» указазда мугъчIвайги гьабун, миллиял проектазул кьучIазда пачалихъалъул бетIерас байбихьана гьединаб ахIвал-хIал хисизабиялда тIад хIалтIи гьабизе, цебехун киданиги букIинчIеб даражаялъул тадбирал тIоритIизе.\nГьелда цадахъго хисулеб буго политикаялдехун, экономикаялде­хун, социалиял суалаздехун гIадама­зул бугеб бербалагьиги. Гьезда би­чIчIулеб буго, нилъго рагъа-рача­ричIони, лъицаниги нилъее рахIатаб гIумруги берцинал шартIалги росун рачIине гьечIеблъи.\n- Инсан вата, пачалихъ бата щулалъула, къуваталлъун лъугьуна къва­­рилъи хIехьезе ккун хадуб. Санк­цияз нилъ къвакIизаруна, тIамуна ургъизе, хIисаб гьабизе, цIиял ресал-къагIидабазда тIад хIалтIизе.\nКIиабизе, лъиениги балъголъи гуро Россиялдаги Украинаялда­ги гьоркьоб бугеб ахIвал-хIал хIалуцараб хIалалда букIин. Лъица кинаб къимат кьуниги, дида ккола Украинаялъул цIивищарав президент вугин бажари бугев, кIиябго пачалихъалъул цогояб къисмат букIинги бичIчIарав чийилан абун. Ахирал моцIазда гьеб суалалда сверухъ ккараб пайдаяб багъа-бачари дица рикIкIуна кутакалда лъикIаб гIаламатлъун.\nДие бокьилаан дагъистаниязда баркизе тIаде щолеб цIияб сон, гьаризе сахлъи, рохел ва парахалъи. ЦIияб сонги нахъе таралдаса дагьабги лъикIаблъун букIаги нилъее. Дир бищун кIудияб ва аслияб хьулгун мурад буго нилъ киналго цо халкъ гIадин цолъун, гъункун рукIинин. Цолъун хIалтIулел ругони, церехунги ине руго.\nРоссиялъул Художниказул союзалъул член, РАНалъул\nДФИЦялъул ЦIадаса ХIамзатил цIаралда бугеб ИЯЛИялъул хIалтIухъан, художник,\n- 2019 соналда дун гIахьалъана Россиялдаги республикаялдаги тIо­ритIарал «Дагъистаналъул росу» абураб суратазул выставкабазда.\nБетIерав архитектор хIисабалда, дица проект бахъана КъахIиб-Хьиндахъ росдал архитектура уму­музул букIараб къагIидаялда цIи­гьабиялъе, жакъа гьенир хIалтIаби унел руго. Дир суратазул аслияб тема ккола «Унеб Дагъистан» абураб. Дие бокьун буго умумузул букIараб архитектураги, гьезул гIумру-ма­гIишатги суратаздалъунгIаги хадусел наслабазе нахъе цIунизе.\nБачIунеб соналда ният буго хасаб дирго суратазул выставка тIобитIизе.\nЦIияб соналъулаб гьара-рахьиялъул бакIалда дица абила, гьудуллъи щула гьабе, магIишат гIуцIизе хIаракат бахъе, лъай-махщалида тIад­чIаян. Зарал рукъуге, кверал раче!\n10 классалъул цIалдохъан:\n- 2019 сон дие букIана бергьенлъабазул рахъалъ бечедаб. Республикаялда ва районалда тIоритIарал предметиял олимпиадабазда росана призалъулал бакIал. Бищунго рокьула химия ва физика гIадал предме­тал. Дир буго гугаризе махщел, спортивиял къецаздаги чIелал росана.\nРакIалда буго нартихъабазул институталде цIализе ине, гьединлъидал, цебегосеб анищ тIубаялъул мурадалда, ният буго бачIунеб соналъ жеги лъикIал къиматазда цIализе.\nКиналго магIарулазда, мугIа­лим­забазда, классцоязда ва «ХIакъи­къаталъул» коллективалда ракI-ра­кIалъ баркула тIаде щвараб 2020 сон. Биччанте киналго дагъистаниязе талихIаб букIине бачIунеб сон.\n- Дида ккола 2019 сон Дагъистаналъе­ги Россиялъеги квешаб букIинчIин, пачалихъалъ байбихьа­нин нилъер гIумруялъул батIи-ба­тIиял бутIабазда дагь-дагьккун гIад­лу-низам, заманалда рекъарал шар­тIал чIезаризе абун. Диего араб сон букIана гIемер лъикIаб, хъизамалъул чи унта-щокълъичIого, къварилъи ккечIого Аллагьас балагьаздаса цIунана.\nИсана, дир пикруялда, бищун захIматаб иш ккана ВАДАялъ Россиялъул спортсменал кIудиял спортивиял къецаздаса ратIа гьари. Дагъистаниязе, хасго гугарухъабазе, гьел­далъун ккезе бегьула зарал. Бищун лъикIаб иш ккана Крымалде кьо бай рагIалде бахъин ва гьелда тIасан тIоцебесеб поезд биччай.\nДругие материалы в этой категории: « Газеталъул тарих ва жакъасеб къо\t«Лъеда полоп гIадин гьелчелел» течIого... »