Инхоса ГIали-хIажи – магIарулазул хIикмат » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nИнхоса ГIали-хIажияс 175 сон тIубаялде\nАвар мацIалъул эмен, миллат ккураб цо хIуби\n2020 соналда магIарулазул машгьурал рагIул устарзабазул юбилеял руго. ШагIир, гIалим, гIакъил, аваразул ва Дагъистаналъул адабияталъул классик Инхоса ГIали-хIажияс 175 сон тIубала исана.\nМадинатул наби, нур бараб шагьар…\nИнхоса ГIали-хIажи ккола магIарул халкъалъул гIаламатазул цояв, унго-унголъунги халкъияв, нилъер миллаталда жиндир асарал рекIехъе лъалев шагIирги гIалимги. Кинидахъ рагIана тIоцере ГIали-хIажиясул мухъал. Гьел назмаби ракIалдасан ахIулаан жиндир хIал алжаналъуб батаяй кIодоца, СагIадуллагьил ПатIиматица.\nМадинатул наби, нур бараб шагьар,\nЩвезе гIагарлъидал, гIамал хисана.\nХирав ХIабиб вугеб ХIарамалъул ракь,\nДуда хIетIе чIедал, дун хIайранлъана.\nГьел ва цогидалги ГIали-хIажиясул асаразул мухъал гьитIинго риун тIуна рекIелъе ва ботIролъе.\nГьедин халкъалъул хазиналъул, миллаталъул рухIияб бечелъилъун лъугьиналдаса кIудияб даража кинаб букIинеб шагIирасе.\nРагъул дангъва чIвараб Дагъистаналъул\nСалам бугин абе имамасдехун\nГьанир тIадехун рехсана Инхоса ГIали-хIажияс мукъадисаб Мадина шагьаралда хъварал мухъал. Гьединабго камилаб мацIалда ва гъваридаб пикругун къалмиде босараб къасидат ккола «Макка бахъиялъул туркиги». Шамил имамасул ва цогидал магIарулазул бахIарзазул хIакъалъулъ хъварал гьесул асарал ккола Дагъистаналъул адабияталъул борхалъи, хасаб лъугьа-бахъин.\nГьаб заманалдагицин жинда бугьтанал лъолел цо-цо руккелал камичIев, Кавказалъул миллияв чIухIилъун ва диналъул багьадурлъун кколев Генуса Шамил имамасул сипат рагIа-ракьанде щун бахъун буго Инхоса ГIали-хIажияс. Гьеб поэмаялъул байбихьудасанго КIудияб Кавказалъул рагъги гьелъул гIахьалчагIазул бахIарчилъиги цере лъун рихьизарулел руго шагIирас:\nГьаб Дагъистаналъул гъажалда лъурал\nРагъул чинал руго, чидай щоларел.\nЧанги магIна бугев магIаруласул\nМугIрузде биччараб чIухIи бихьулищ?\nЧIван хвейги гIид буго гIолохъабазе,\nГIалам урхъараб цIар нахъе бугони.\nБерал къанщунилан, къадру холаро,\nХалкъ бахилаб гьунар бицаде тани.\nБалагьалъул къояз къирарал цаби\nКъалмаллъун рахъуна нахъе ругезе.\nРагъда гьунар тIокIал гьудулзабаца\nГьал мугIрузда чIвана чIухIун байрахъал…\nТушбабазул рагъаз ругънал гьарураб\nДагъистан къачIазе къотIи босана\nХадуб ГIали-хIажияс бахъулеб буго аваразул нартасул – Шамил имамасул сипат-сурат:\nРагъда къо хIехьолев, хIалхьи лъаларев,\nХIал-зулму рихарав, хвалчен лебалав,\nГьал шурутIал чIарав щулияб кьуру –\nШамил имам тезе тасдикъ гьабуна.\nДагъистан къачIазе къотIи босана…\nВатIан гьитIинасе, гьунар тIокIасе\nТIолго улкабазул баркала щвана,\nШавкат кутакасе, кумек дагьасе\nДандиял къулулел къиматал щвана.\nМагIарул чияли чанги вагъарав,\nЧол кьолода жаниб жемун мусругун.\nЧанги бахIарзаца рухIал ричарал,\nЧорокаб къавмалда дандеги рагъун.\nТарихиял поэмабазул жанр, щвалде щун, заман, бакI, гIадамал ва рукIа-рахъин рагьун, цебе лъолеб куцалда кьун буго ГIали-хIажияс.\nХIижаз гIарабиязул кIиго кьибил букIараб,\nЦояб – бану бакрулал, цинги – хазагIатилал.\nКIиябго кьибилалда цо-цо гьудул вукIарав,\nЦоцазде, мех-мех бихьун, хьвади гIадатлъун ккарал.\nГьединаб къагIидаялда цIалдолезда некIсияб гIасруялда гIараб ракьалда букIараб ахIвал-хIал цебе чIезабулеб буго шагIирас. Гьеб кIиябго кьибилалда гьоркьоб кьал ккеялъулги хадуб Маккаялда ислам тIибитIизабиялъулги мухIканго, рехсолел лъугьа-бахъиназда гъорлъ гIахьаллъарав чияс гIадин, хъван буго Инхоса ГIали-хIажияс.\nЗахIмат бихьичIого, рахIат бокьарас…\nИнхоса ГIали-хIажиясул ва гьесул рухIияб ирсалъул хIакъалъулъ хъвана тIахьал, гIелмиял хIалтIаби, художественниял асарал. ШагIирасул рухIияб нахърател бакIариялъе кIудияб хIалтIи гьабуна Инхоса ГIусман-хIажи МухIамадовас. ТIоцебе ГIали-хIажиясул тIехь къватIибе бахъана Дагъистаналъул халкъияв шагIир, драматург, прозаик ГIабасил МухIамадица. Диниял асарал гьукъараб советияб заманалда гьеб мажмугI биччай букIана ГIабасиласул гьунар, бихьинчияб иш, республикаялъул адабияталда цебе гьес борхараб цоги тIадегIанаб борч.\nГIали-хIажиясул ва гьесул асаразул асир ккола Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул нухмалъулев, халкъияв шагIир МухIамад АхIмадовги. Гьес классикасул хIакъалъулъ хъварал асарал рахъана батIи-батIиял тIахьазда, таржамаби гьарун, къватIисел улкабаздагицин басмаялда кьабуна гьел.\nДагъистаналъул Муфтияталъул хIаракаталдалъун щуазарго экземпляргун къватIибе биччана ГIали-хIажиясул асарал рахъараб ва гьесул гIумрудул бицунеб тIехь. Гьединго «Гумбет» басмаялъул жигаралдалъун, федералияб Геннадий Тимченкол цIаралда бугеб грантги бергьун, цIалдолезухъе щвана МухIамад АхIмадовас хъвараб «ГIакълудул ралъад» абураб мажмугI.\nФилологиял гIелмабазул доктор Чакар Юсуповалъ басмаялда бахъана «Инхоса ГIали-хIажи. ГIумру ва асарал» абураб тIехь. ШагIирасул щибаб юбилеялде тадбирал гьаруна гьесул гIураб росулъ, районалда ва МахIачхъалаялда. Инхоса ГIали-хIажиясул цIар кьун буго Бакълъулазул районалъул аслияб библиотекаялъе, Хасавюрт шагьаралъул къватIалъе, ТIад Инхо росдал гьоркьохъеб школалъе.\nГIали-хIажи мустахIикъав вуго жеги цIикIкIараб хIурматалъе ва адабалъе. Гьесул кицабиял алпазал цIакъ рокьула магIарулазе. Лъида лъаларел гьесул машгьурал рагIаби:\nЗахIмат бихьичIого, рахIат бокьарас,\nБекьичIого, лъилъе, нилъ гьечIого, хур.\nГIажаибаб къисматалъул, къадруяб хасияталъул, гъваридаб пикруялъул, бацIцIадаб гIамалалъул, камилаб иманалъул инсан вукIана Инхоса ГIали-хIажи. Нилъее киназего тавпикъ кьеги гьесул асарал цIализе ва гьезул магIна босизе. Амин.\nИнхоса ГIали-хIажиясул дарсал\nИнхоса ГIали-хIажи – магIарулазул хIикмат,\nГурхIулев БетIергьанас халкъалъе кьураб нигIмат,\nГIелмудулги кочIолги кунчIи лъугIулареб бакъ,\nБакълъулазул рахъалъул байрахъги, рухIги, яхIги.\nМухIаммад расуласул ирс босарав дагIватчи,\nРагIул багьадуразул багьа бергьарав игит,\nАвар мацIалъул эмен, миллат ккураб цо хIуби,\nХIакъаб къваригIаразе къарнабаз тараб хIужа.\nБаяналъул кьучI: Журнал "Гьудулъи". МахIачхъала\n» Кьурун вуссун, халкъалъе хъулухъалде лъугьана\n» РагIалда сангар бараб Сурхайил Щулияб гохI…\nЧ1ух1и - Ч1унти