"Глагол. Рухьарал ва тlадчlарал глаголал". Исрапилова Загьрабика Раджабдибировна, ЦIумада район Къеди гьоркьохъеб школа » Ассоциация учителей аварского языка\n29 мар 20:48Авар мацI / Мисалиял дарсал / Учителасе\n"Глагол. Рухьарал ва тlадчlарал глаголал". Исрапилова Загьрабика Раджабдибировна, ЦIумада район Къеди гьоркьохъеб школа\n" Глагол. Рухьарал ва тlадчlарал глаголал".\nЛъай кьеялъул. Глаголгун лъай - хъвай гьаби. Глаголалъул предложениялда жаниб бугеб кlвар бичlчlизаби ва гьеб каламалда хlалтlизабизе лъай.\nЛъай цебетlеялъул. Гъалатl биччачlого авар мацlалда жаваб кьезе ругьун гьари. Кlалзул калам цебетlезаби.\nТарбия кьеялъул. Литературияб каламалъул кумекалдалъун цlалдохъаби авар мацl цlунизе ва гьеб бокьизе ругьун гьари. Тlабигlаталде, Ватlаналде рокьи бижизаби.\nЛъимал дарсиде хlадури.\n- Рорчlами, лъимал, жакъа нужее дарс кьезе буго дица. Цlарги дида буго Загьрабика Раджабовна.\nЦlумур кьабуна! Хал гьабе, лъимал,\nХlадур ругищ нуж дарс байбихьизе?\nРучка, къалам, тетрадь ва цогидабги\nЦадахъ босун бугищ, цебе лъун бугищ?\n- Жакъасеб рахьдал мацlалъул дарс байбихьизе бокьун буго нилъер халкъияй поэтесса Фазу Гlалиевалъул рагlабаздалъун.\nАза - азар соназ дир магlарулаз\nГьаб мацlалъ гlуцlана магlарул тарих.\nГlанбар, якъут гlадал кlалзул биценал\nБерцинал жидерго жугьабаз кьуна.\nГьаб мацl дие кьуна мугlрул чlужуялъ,\nЖиндирго хирияб хазина гlадин,\nЭбелалъ жиндийги кьун букlанила,\nКьейила дуцаги дурго лъимаде.\n- Гьал рагlаби дарсил эпиграфлъун роси гlиллаги буго, жакъа нилъ - магlарулал, нилъ щал, нилъ киса, нилъер мацl кинаб лъалел, магlарулал щаклъи гьечlого нилъ рукlин, нилъеда лъай\n- Жакъа буго, лъимал, нилъер гlадатияб гуреб дарс. Нилъеца гьанже класс бикьизе буго кlиго командаялде ва рищизе руго капитаналги.\n- Жакъа нилъехъе гьоболлъухъ рачlун руго гlалхул хlанчlи, ва гьел хlадурун руго нужеда данде хlазе. Гьез нужее гlуцlун руго батlи - батlиял тlадкъаял.\nНуж хlалтlизе ккола хехго. Жаваб кьола тlоцебе байрахъ борхараб командаялъ. Битlун жаваб кьуразе щвела гьадинал цlваби. Бергьуна цlикlкlун цlваби щвараб команда. Дарсил хlасил гьабулаго бергьараб командаялъе щвела сайгъатал.\n- Нуж гьелда рази ругищ, лъимал. Хlадурун ругищха?\n2. Такрар гьаби\nЦебехун малъарал темаби такрар гьабизе байбихьила «Цояб гьабулаго, цогиябги кlочон тоге» абиялдалъун.\n- Щиб жо кколеб морфология?\n- Чан каламалъул бутlа бугеб магlарул мацlалда?\n- Жалго жидедаго чlарал кинал? Кумекалъул кинал?\n3. Цlияб тема\n- Гьанже нилъ ине руго цlияб темаялде. Темаялда цlар лъазе ккани, нилъ хlалтlизе ккола.\n- Цlодораб гъотlоркlоялъ нужее хlадурун буго гьадинаб рагlикъотl.\nЦlир - цlидулеб, кlанцlолеб\nКlичlарал бохдул ругеб\n«Риидал жиб кьурдулеб\nКьиндал гьардухъ хьвадулеб.»\nАхlдоларел хlанчlуларел - жаниве чи виччалареб.\nАраб – тlад буссунареб.\nКидаго лъелъ букlунеб, лъим гьекъанагlан жиб холеб.\nНиж руго омонимал, ратизе цlакъ бигьаял\n«Лъагlелалъул» - синоним, «метералъул» - антоним.\nДун лъадалги букlуна, дун гьоролги букlуна,\nГьанже дун гlемерисеб токалъ хlалтlизабула.\nХlарп тlаде жубанани, тlубан магlна хисула.\nМагlарулазул бищун, хирияв чи лъугьуна.\n- Гьанже цlале, лъимал, тlаса гlодобе кинаб рагlи лъугьараб?\n- Битlун буго, жакъасеб темаялда цlар ккола « Глагол»\n- Щиб лъалеб нужеда глаголалъул хlакъалъулъ? (гьеб ккола каламалъул бутlа)\n- Битlун буго, гьеб ккола каламалъул бутlа.\nВачlана, цlилъана, кьуна.\n- Балагье, лъимал, гьал рагlабазухъ. Щиб бихьизабулеб бугеб гьал рагlабаз?\n(Иш бихьизабулеб буго)\nПредметалъул иш яги хlал бичlчlизабулел рагlаби ккола «глаголал»\nГлаголал предметалъе щиб лъугьунеб ? предметалъ щиб гьабураб? предмет щиб хlалалда бугеб? абурал суалазе жаваблъун рачlуна.\nБакъалъ хинлъи кьола.\nХарил кьалбал цlилъана.\nГьитlинав Тlагьир кьижун вуго\n- Балагье, лъимал, хадусеб слайдалде.\nГьал суалазе жавабал хъвай, глаголалъ щиб бихьизабулебали баян гьабе.\nСон дуца щиб гьабураб?\nТlабигlаталда кинал хиса – басиял ккарал?\nБатlи – батlиял хlайваназ гьарулел гьаркьазда цlарал хъвай.\n(лъималазухъе кьела тlанчал, тlад суалалгун)\n- Хlалчlахъаги нужер.\n(жавабал хъваразе кьела цlваби)\n- Глаголалъул рукlуна лексикиялги, морфологиялги, синтаксисиялги гlаламатал.\nГлаголалъ предметалъ гьабулебниги жибго лъугьунебниги иш бихьизабула.\nЛъар чвахулеб буго. (щиб гьабулеб бугеб?)\nГлаголалъ предмет щиб хlалалда бугебали бичlчlизабула.\nРагьда гьой бегун буго. (щиб хlалалда бугеб?)\nГлаголалъул руго жидее гlаммаб гlаламатлъун предметалъул иш бугел батlи - батlиял формаби.\nГлаголияб цlар - бихьи, цlали, хъвай. (щиб?)\nПричастие – бихьараб, цlалараб, хъвараб. (кинаб?)\nДеепричастие - бихьун, цlалун, хъван. (кин?)\nМурадияб форма (инфинитив) - бихьизе, цlализе, хъвазе. (щиб гьабизе)\nБуголъиялъул гьечlолъиялъул форма букlин\nБукlана – букlинчlо\nАраб заман - ана\nбачlунеб заман - ина\nгьанже заман – унев вуго\nгlахьалаб заман - уна\nАна, а, ани, анищ?\nТакрарлъиялъул форма букlин\nКlутlана - кlетlана\nЖинсиял гlаламатал рукlин\nВачlана, ячlана, бачlана.\nЦолъул гlемерлъул форма букlин\nБатана - ратана\nГьал предметиял цlаразул хlарпал хис-хисизарун лъун араб заманалъул глаголал лъугьинаре.\nНухъа - хъуна\nНуцlа - цlуна\nНакъира - къирана\nНапакъа – къапана\nНакку - ккуна\nПредложениялда жаниб глагол сказуемоелъун букlуна\nЛъар чвахулеб буго чабхил кlкlалахъан. (чвахулеб буго- сказуемое)\n- Кинаб кочlолъ дандчlвалел нилъеда гьал рагlаби? ( Авар мацl. Р.Хl.)\n- Хlалчlахъаги, лъимал.\n4. Гlенекке, лъимал. Цlумалъ нилъее хlадурун буго гьадинаб тlадкъай - хlай «Бахчараб магlна». Хlай буго шифралдалъун хъвараб жо (бахчараб магlна) цlали.\nБахчараб магlна балагьизе лъималазухъе кьела кагътал, тlад тарихалги хъван, щибаб тарихалда гъокь рукlина хlарпал. Хlарпалги данде ран цlализе руго кицаби.\nМагlарул киниялъ гlадин магlарул чиясул черх лъадаруларо.\n20, 1, 7, 1, 24, 28, 18, 14, 12, 21, 12, 43, 19, 7, 1, 8, 12, 21, 20, 1, 7, 1, 24, 28, 18, 37, 12, 43, 25, 28, 18, 37, 9, 24, 31, 19, 1, 8, 1, 24,28, 18, 1, 24, 22.\nВатlан цlунун хварав чи хабалъги чlаго вукlуна.\n3, 1, 27, 1, 21, 36, 28, 21, 18, 21, 31, 3, 1, 24, 1, 3, 37, 12, 31, 1, 2, 1, 19, 4, 12, 38, 1, 4, 22, 3, 28, 17, 28, 21, 1.\n- Хlалчlахъад! Лъикl буго. Гьанже нилъее миккиялъ хlадурун буго тlадкъай\nАбизе - баизе\nБагьизе - ……..\nКьеризе - ………\nЖиризе - ……….\nХlарапал хис - хисизарун цогидал глаголал лъугьинаре.\n(Хехго лъугlараб командаялъе кьела цlва)\n- Рачlа, лъимал нилъеца гьанже хlазе буго гьадинаб хlай «Лъица щиб гьабулеб? Гьеб буго нилъер гlадалнахалъе зарядка.\n(Лъималазда рихьизарила суратал)\nБогогьан - ….. Мугlалим - ….. Пири - ….. Цlа - ….. Бакъ - …… Хер - …..\n- Хlасил гьабе, лъимал. Киналго нужеца абурал рагlабаз щиб бихьизабулеб бугеб?\n- Хlалчlахъаги, лъимал!\n- Нилъеца, лъимал, жакъа тlадчlей гьабизе буго «Рухьарал (переходный) ва тlадчlарал (непереходный) глаголазда тlад.\nБухьараб - иш цо предметалда тlаде кколеб букlин бичlчlизабулел глаголал.\nНабица тlехь цlалана. (щиб гьабураб?)\nЦlа бакана. (щиб гьабураб?)\nБухьараб глаголалъ предложениялъулъ битlараб дополнение тlалаб гьабула.\nДие Ватlан бокьула.\nИш лъица бугониги гьабун бугони глагол бухьараб ккола.\nТlадчlараб глагол – иш цоги предметалде тlаде кколеб гьечlони.\nТlадчlараб глаголалъ иш жибго лъугьун букlин бичlчlизабула.\nЦо - цо глагол бухьараблъунги тlадчlараблъунги букlуна.\nДун къанщана. ( иш лъугьун буго жибго)\nДица берал къанщана. ( иш гьабун буго)\n- Гьединаб куцалъ, глаголал лъабиде рикьизе бегьула.\nБухьараб - хъвана, цlалана\nТlадчlарал - гlорцlана, вакъана.\nБухьараблъунги тlадчlараблъунги хlалтlизарулел - речlчlана, бахъана.\n- Гьанже, лъимал, гьал тlанчазда тlад хъвай тlадехун кьурал глаголалги гъорлъе ккезарун предложениял.\n(лъимал предложениял ургъизе риччала)\n- Хlалчlахъаги, дир хириял!\n- Гьанже нилъеца хlасил гьабизе буго нилъеда лъараб жоялъул.\n- Сунда абулеб глаголилан?\n- Кинал гlаламатал рукlунел глаголалъул?\n- Чан заман букlунеб глаголалъул?\n- Жинца гьабулеб ишалде балагьун глаголал кинал рукlунел?\n- Вахl, нилъеда кlочон тун руго нилъехъе рачlарал гьалбал - хlанчlи.\n- Гьезул буго нилъее цойги ахирияб тlадкъай.\n(карточкаби хlадурила тlад глаголалги хъван, доскаялда магниталъ рекlинабила рухьарал ва тlадчlарал глаголал тlад хъвараб кагъат)\n- Щибаб командаялдаса рахъина гьал карточкабазда тlад хъварал глаголал доскаялда магниталъ рекlинабизе. Рухьарал ва тlадчlарал глаголалазда гъоркь магниталъ рекlинабила данде кколеб карточка.\n-Хlалчlахъаги нужер, лъимал!\n- Рикlкlеха гьанже. Кинаб командаялъе цlваби цlикlкlун щварал?\n( цlваби рикlкlина, хlасил гьабила. Бергьараб командаялъе сайгъатал кьела)\n- Рокъобе, лъимал, нужее буго гьадинаб хlалтlи. Гьал доскаялда чlварал рагlабиги гъорлъе ккезарун, предложениял ургъизе.\nСкачать файл: glagol-zagrabika-c1umada.docx [39,06 Kb] (cкачиваний: 98)\nПосмотреть онлайн файл: glagol-zagrabika-c1umada.docx\nДоклад "Авар мацlалъул ва литератураялъул дарсазда цlиял технологиял хlалтlизари". ГIелмиял хIалтIаби / Докладал Рагьараб дарс. ЦIадаса ХIамзат "Гьудуллъи лъилгун кквелеб?" Мирзоева Хатиматица хIадурараб Авар адабият / Мисалиял дарсал / Учителасе "Глагол"- 4 класс Авар мацI / Мисалиял дарсал / Учителасе Авар мац1алъул дарс: "Предметияб ц1ар" Авар мацI / Мисалиял дарсал / Учителасе Щив? щий? щиб? щал? абурал суалазе жаваблъун рачIунел рагIаби. Авар мацI / Мисалиял дарсал / Учителасе