КечI бижиялъе гIилла\nМарк Бернесил ахирисеб асар\nКъункърабазул читIиралда гьоркьоб мустахIикъаб бакI ккуна Расулицаги,\nЯницаги, Маркицаги, Наумицаги\nСеверияб Осетиялъул Дзуарикау росулъа Газдановазул хъизамалда вукIана анкьго вас. Цояв чIвана 1941 соналда, фашистаздаса Москва цIунулаго. Жеги кIигоял чIвана 1942 соналда Севастополалъе гIоло ккарал рагъазулъ. Лъабабилеб нухалдаги чIегIераб хабаргун кагъат бачIараб мехалда, хвана гьезул эбел. Хадусев лъабгояв хвана Новороссийскалда, Киевалда, Белоруссиялда. Ахирисев вас Берлиналъе гIоло ккараб рагъулъ хванилан бицун бачIараб кагъатги босун, Газдановасухъе ине инкар гьабун буго росдал почтальоналъ. Гьебмехалда гьезул рокъоре ун руго росдал хараби. Гьезда ватун вуго цохIо йигей васасул ясги кодой ккун, рукъалъул кIалтIа гIодов чIарав Газдановазул эмен. Жидехъе рачIунел хералги рихьун, гьез лъикIаб гуреб хабар бачIараблъиги лъан, эменги гьеб бакIалдаго хун вуго, ракIги кьвагьун...\n1963 соналда Дзуарикау росулъ эхетана обелиск: пашманлъиялъ къуларай эбелги зодобе боржунеб анкьго хIинчIги. Гьеб памятникалъухъе щвана Дагъистаналъул шагIир Расул ХIамзатовги. Памятник лъеялъе гIиллалъун ккараб къиса рагIидал, гьев цIакъ пашманлъун, къварилъун вуго. Гьес хъвана жакъа дунялалдаго машгьурлъараб «Къункъраби» абураб кечI. Гьеб хъвана магIарул мацIалда. Бакъбаккул халкъазул поэзия гIурус мацIалде буссинабиялъул рахъалъ махщел камилав устар Наум Гребневас гьабуна гьеб кечIалъул гIурус мацIалде таржама. Рагъдаса вуссарав Наумги Расулги цадахъ цIалана Москваялъул М. Горькиясул цIаралда бугеб Литературияб институталда. Гьелдаса нахъе гьезул букIана лъикIаб гьудуллъиги. Рагъул кьогIлъиги къохIехьейги бихьарав Наумил ракIалъе кIудияб асар гьабуна Расулил кечIалъ:\nКирго рукъун гьечIин, къанабакь лъечIин…\nГIурус мацIалда къватIибе бахъараб «Къункъраби» абураб кечI бихьун буго машгьурав кочIохъан Марк Бернесида. Гьесулги ракI лъукъун букIана рагъул согIлъиялъ. Гьес хитIаб гьабула композитор Ян Френкелиде, кечIалъе рекъонкколеб бакъан хъвайилан абун. Амма композиторасухъа циндаго гуро бажарараб бакъан ургъун.\nДзуарикау росулъ бараб памятникалда зодоре роржунел руго хъазал. Гьеб рагIуе рекъонкколеб рифмаги магIарул мацIалда батуларого, Расул ХIамзатовас хитIаб гьабуна Северияб Осетиялъул Культураялъул министерствоялде: гьес гьарана, жиндие ихтияр кье­йин хъазазул бакIалда къункърабиян хъвазе. Кьуна гьесие гьединаб ихтиярги.\nКIиабизе абуни, гIурус мацIалде буссинабураб Расулил кочIолъ хъван букIана къункърабазде сверун ругин кколин рагъда чIварал игитал абун. Марк Бернесил гьариялда рекъон, Расулица гьеб рагIул бакIалда хъвана «солдаталилан».\nМарк Бернесица хIадурараб тексталда гьоркьоб биччан букIана Расулица хъвараб кочIол кIиго мухъги: гьезда бицунеб букIана, къункърабазул гьаркьазда релълъараб бугин магIарул мацIгиян абун. Гьединал хиса-басиязул хIасилалда лъугьана планетарияб магIнаялъул кечI.\nКомпозитор Ян Френкель гIахьаллъана КIиабилеб дунялалъул рагъда. 1941-1942 соназда гьев цIалана гIа­радачагIазул училищеялда ва гьенисан ана рагъде. ЗахIматго лъукъунги вукIана гьев. Бернесил гьари тIубалаго, гIемераб заман бана Френкелица. КочIол байбихьиялъе бакъанги хъван, гьес жиндихъе­го ахIана Марк. Байбихьиялъухъ гIенеккулаго, Бернес гIек-гIекиялда гIодана. «Маркил бадиса бигьаго магIу тIинкIизабун бажарулароан. Гьев гIодизавулеб асаралъул хасаб къуват букIине кколаан», - ин ракIалдещвезабулаан Френкелица. Гьелдаса хадуб Расулил кочIое бакъан хъвазе гIедегIил гьабуна композиторасги.\nБукIана гьелъие хасаб гIиллаги. Марк Бернесил гьуърул унтун рукIана. Живго хвелалде, цIияб кечI ахIизе бокьун букIана гьесие. Гьебги букIине кколаан кечI ахIиялъул махщеллъиялъе ахирлъейлъун. ХIалихъего вилълъанхъулаан Марк. 1969 соналъул микь­абилеб июлалда васас гьев щвезавуна кечI хъвалеб студиялде. Бернесица цоцIул ахIарабго, гьабуна кочIол записьги. МоцIидасан, ай 16 августалда Марк Бернес хвана.\nХъазазул бакIалда къункъраби\nЩай Расулица хъазазул бакIалда хIалтIизабураб къункърабазул сипат? Гьелъие буго гьадинаб баян: «ХъахIал къункъраби» хъвазе дир пикру ккана Япониялда вугеб мехалъ. Атомалъул бомба кьвагьараб доб гIасияб къоялъ унти ккарай ясалъ госпиталалда байбихьун буго кагътил къункъраби гьаризе. Гьедин гьабуни, жий хваликьа йорчIилин букIун буго гьелъу­л хиял. Азарго къункъра гIелалдего, яс хун йиго. ХъахIаб къункъра хъатикь ккурай ясалъул памятникалда цебе бакIарараб халкъалъул руккалилъ вахъун чIун вугев дир тохлъукьего берчIвана чIагоял къункърабазул тIелалда. Гьеб къоялъ дун къункърабаз асир гьавуна. Дица пикру гьабулеб букIана киналго рагъул къурбаназул. Гьедин бижана дилъ гьеб тIолго дунялалдаго машгьураб гьитIинабго шигIру», - ян бицунаан шагIирас.\nЯпониялдаса тIадвуссунаго, Расулихъе тел бачIана хирияй эбел къадаралде щванилан абун. Самолеталда рекIун вукIаго гьесул пикрабалъ рукIана кагътил къункърабаз хвасарлъиялде хьул букIарай гьитIинай Садако Сасакиги, жив тIаде щвелалде накълулъарай эбелги, рагъда чIварал вацалги, Северияб Осетиялдаса анкьавго вацги… Унеб букIинчIо берда цебеса Сасакилгун къолъикI гьабулаго, зодосан боржун араб къункъарабазул тIелги гьезул читIиралда халлъараб чIобогояб бакIги. Гьел пикрабазул хIасилалда бижана цIияб кечI.\nКъункърабазул тIелалда гьоркьоб букIараб бакI цебего ккуна Расул ХIамзатовасги, композитор Ян Френкелицаги, «Къункъраби» кечI тIоцебе ахIарав Марк Бернесицаги.\nКирго рукъун гьечIин, къанабакь лъечIин,\nГьел ихаз, хаселаз, халатал саназ\nПрочитано 780 раз\tПоследнее изменение Вторник, 15 мая 2018 10:27\nДругие материалы в этой категории: « Щивго кIочон гьечIо...\tУмумузул ирсалъе ритIухъаллъун хутIила »