АХIУЛ ГОХIАЛДЕ ГЬАБУРАБ НАЗМУ.

Мунагьал чураяв ТIелекьа МухIаммад ТIагьирил МухIаммадица хъвараб. 
Роол къокъаб сордо рогьунеб буго,
рогьалилаб канлъи рештIунеб буго,
рорхатал гъутIбузда берцинал хIанчIчIи,
хIеренаб гьаркьихъе чIичIилел руго.
ГЪваридаб кIалахъан хехаб Авар гIор
гIасиго эхебе бортулеб буго.
Биялъ кьер хисараб ахIул гохIда тIад
Имам Шамиль вуго сверухъ хал гьабун
чанго тушманасул лугбал къотIараб 
къокъаб хвалчен кверзукь кенчIелеб буго.
Кутакал гьжумал нахъе чIвалаго
чIварал бахIарзазухъ балагьун вуго.
Бидул макъар къараб нус-нус джаназа,
гьесда сверухъ кирго гIодор лъун руго.
ИчIго сордо къоялъ квине квен щвечIел
чIужу лъималазда ракI гурхIун буго.
ТIагIун буго гулла лъугIун буго хер
кинан рагъ гьабилеб жакъад бахIарзаз.
Дагьлъун буго аскар,мигьлъун буго гуч,
кIудияб къуватгун къеркьелев кинан.
Гьединал пашманал пикрабаз Имам
АхIул гохI cверухъе сверулев вуго.
Цере-нахъа кирго речIчIулел ругел
гулбузда киса гьес гIин балеб гьечIо.
Буго гьужум гьасде гъунулеб тIаде,
горо базе щолел накIкIал киниги.
Кутакаб кьвагьи-хъуй буго багъарун
кьерхаде гъугъалеб зобалъул гIадаб.
Руго гIарадаби кьвагьулел тIаде
тIатIала ран унел руго сангарал.
Гучалда кисанго буго речIулеб
чIугъ лъугьун хIурул накIкI буго хьвадулеб.
лъебер азарго тушман,ичIнусго аварав
унго кинаб рагъха гьезул букIинеб.
Яргъид хьарал бацIал,мехтарал гьаби,
жакъад дозул рачIин буго чIухIараб.
Бахараб магжида тIад кверги бахъун
тIаде гьаваялде хвалченги борхун
борхатаб гьаракьалъ гьалмагълъиялде
гьас ахираб буйрухъ буго гьабулеб.
-Дир рагъулал вацал,яцал тIолалго,
буйрухъ буго ножой ахIул гохI тезе.
Тушманасул ризал руккалабалъан 
хвалчаца нух бахъун цере къокъине.
Амма асирлъуде унге щивго чи 
инчIого рес гьечIеб къагIида ккани,
кIанцIе кьурса гъоркье гъоре гIурулъе
гIагараб ракьалда хобгIги щвезе.
Щущана гьеб гьаракь ахIул гохIда тIад,
кьурул рачел къараб борхалъуда тIад,
тIолазго хвалчаби рахъана къватIир
хирияб гохIалъе гьабуна къо лъикI.
Яхъана къватIие Шамилил лъади
анлъго сон барав вас гъажилдаги лъун.
Яхъана Шамилил тIул бикьарай яцц
бидул лангал лъураб ханжарги бахъун.
Хвалчабазул чапи,хунжрузул хъехъей,
бихьулищ рагъул кор боркьун бугеб куц.
ТуманкIазул кьвагьи,хучдузул чвархъи,
рагIулищ холезул хъирхъири ахIдей.
Унго балагье цо цо-цо аварав
нус-нусазде данде вагъулев вуго.
Хал гьабе гурабалъ гъов речIчIулеб куц 
анцI-анцIав хвечIого гъов холев гьечIо.
ЧIваразул ругъналъан билълъараб бидул
лъамияб хIачч буго хIатIикь чванкулеб.
Хварал,лъукъаразул къаркъалабаца
нухал къотIун руго къварилъабахъан.
ГохIил рагIаллъуда керенги борлъун 
чIарбида ккун йиго Шамилил лъади.
ГЬелда сверун лъугьун баба-баба-ян
зигардилев вуго гьитIинав СагIид.
СагIидил зигара рагIулеб буго
амма къуват гьечIо гьелъул кIалъазе.
Васасул каламни бичIчIулеб буго
букIани щиб хвелалъ къан ккун йигелъул.
-Баба-баба доле,тушман вачIунев
яхъа хехго тIаде,ваче дун кодов.
Баба-баба доле дадица чIвалел
балагье,унго кин,мун кIалъаларей.
Хурхуна гарбида яхъа тIадеян
цIала квер кодове ваче дунилан.
Унго лъалеб гьечIо васасда жеги
жиндир бабал рухI Алжаналде ун букIин.
гIагарал ваццазда гьечIо бихьулеб
эбел чIван хутIараб гьитIинаб лъимер.
гьезул щибав цо-цо нус-нусазда гъорлъ
гIиялъ гъалбацI гIадин гъерелел руго.
Бер щвана Шамилил цинтIаго гьелде
угьана бухIараб хIохьел каранлъан,
кутакаб рухIелалъ гьавуна хIайран,
гьурилъун воржана лъадуда аскIов.
-Джавгьарат,дир лъади лъукъунищ йигей,
гарбида къвалги бан йосана кодой.
Киб щун бугеб ругъун,балагье унго
гьечIо гьелъул калам данде гьабулеб.
Дол чIегIерал берал къанщун ун руго,
берричаб гьурмада хвалил кьер буго,
хун лъугIун хинлъадго буго джаназа,
балагье, унго цо гъолъул гьайбатлъи
балагьун чIарасул цIадулаб хIохьел
цIорораб кIаркьада речIчIулеб буго.
ХIанчIун ралел руго жиндирго кIутIби
-СагIид, вахъа тIаде къоче хех дида
къочана вас хехго имсул мугъалда
амма эбелалде руссарал берал 
руссунел рукIинчIо гьесул кирего.
-къан ккве дир вас дуца,дир гвердил гъуждул
дун кьебгIолеб мехалъ вортун инаро.
Йохъ инаро эмен ургъел ккоге дуй.
Эмен къокъунелъул къанщун бералгун,
васас балъго магIо тIолеб букIана.
БакIлъун буго гьесий эбелалъул хвел.
Шамиль тушманасул хьолбохъе щведал
кьабгIараб хвалчаца кIи-кIи,лъаб-лъабав,
кIихIи къотIун ракьде рехулел руго.
ЛЪала тушманасда цIодорлъи дозул,
данде ун гьесулъе бажарунгутIи.
БичIчIула щивасда Полода гIунтIун
гьесда данде чIварав чIаго тунгутIи.
* * *
Доя шобда нахъа тушманзабалъе 
Шамилил яц цIоб тун ягъулей йиго.
КIибалаб хонжроца анцI-анцI дандияв
долъ чахьалги рихъун гIодор лъун руго.
ГIассиял ццидалал тушбаби гьелде 
накIкI гIадин кисанго сверун лъугьана.
Асирлъун йосизе буйрухъ бугилан,
бугеб гьечIеб гьужум гьабула тIаде.
ТIоцее гьей кквезе вачIарав офицер 
анлъцIул ханжарги чIван чIарбида лъуна.
ЧIухIун хадувго цун кIанцIарав солдат 
кIиго ругъунги лъун лъутун ворчIана.
Ццидахун полковник ахIдолев вуго
а тIаде,рекере,ккве хех гъойилан
щулат юхьун дихъе яче рекере!.
Рекерун гъунула,гьелде аскарал.
Лъалеб буго гьазда гьай гьайбатай яс,
Шамилил хирияй тIулил яц йикIин.
ГЬей кквезе щванани кIудияб рохел
музыкаги бачун кьурдила тIолго.
Кьурул рагIаллъуде кIанцIула Фатима,
бацIаз сверун ккураб мугIрул чан гIадин.
ГIассияб кьурулъе балагьула гьай,
бихьула гъоба гъоркь хъудулеб Койсу.
Ассирлъуде унгейин абичIищ ваццас,
ине ккани хваян букIинчIищ буйрухъ.
Бахъун жемана гьалъ гьомералда шал,
швартIан кIанцIун ана кьурулъан гъоркье.
Цо-цахъ балагьана тушбаби риххун,
хадур ралагьула кин гъой унаян.
Ана гъой къебцалъан гьорчо киниги,
речIчIана гIурулъ гьей хун лъугIун хадуй.
ГIурул карачелал гьелчолел руго 
щибго пашманаб иш лъугьинчIеб гIадин.
ГIолохъан яс эхей хъамулей йиго 
расги хIажат гьечIеб гвадрил хIехь гIадин.
* * *
Шамилил мугъалда гьитIинав СагIид
гьитIинаб гуллица вуго квеш лъукъун.
Кашлъугьун гъурараб гьитIинаб махIо,
ТIомол хъалалъги ккун буго хьвегIелеб.
БухIараб,багIараб лъимадулаб би,
Шамилил мугъалде буго бурулеб.
БакIаб унти бергьун угьараб хIохьел,
гьесул габуралде буго речIчIулеб.
Квешал ругъналги щун живго Шамилги
унтул гIазабалъулъ вуго хIал дагьлъун.
ХIалихъе гурони гьанже гьесухъа
гали цебе босун бахъунеб гьечIо.
БачIараб,чвахараб кIиязулго бид 
халатал сухъмахъал рукIана чарлъун.
ХIухь бахъизе абун тархъанщиналъур 
тун рукIана нахъа бидул хIораллъун.
Гьазда данд битIухъе доба рикIкIада 
тушманзабаз рохел буго гьабулеб.
Бидул макъар къараб машгьураб гохIда
музыкаги бачун руго кьурдулел.
Доз жидерго бергьин буго баркулеб
жидерго биялда расандилаго.
Биххараб ахIи-хъуй буго гьабулеб
жидер аза-азар джаназада тIад.
Гьенив вуссун Имам вуго пикрабалъ
кутакаб,гIассияб ццидалаб гучалъ.
Нуж жеги гIадада руго рохулел
рукIина жегиги хвалилал рагъал,
биччала нахъуйги нужер би гIодоб,
багIарлъун гьал гIораз кьер хисизегIан.
Гьединал,цогидал гучал пикраби 
кутакалда цере руго хьвадулел.
Росабалъан аскар дандеги гьабун 
букIинисеб рагъде вуго ургъулев.
Баккараб бакъ гьале тIерхьунеб буго,
сверухъ хIанчIи,мокъокъ ахIдолел руго
къваридал кIкIалазде бецIлъи щун буго.
Вас имсул мугъалда хиялалъ вуго
хварай эбел цее хьвадулей йиго,
хирияб лъимер-ян карандеги къан
тIокIав жив долъ кодов вачинарилан.
-Дада,захIмат буго дун сабаблъун дуй 
рехе кьурса гъоркье гъоб гIорулъе дун.
Васасда гурхIиялъ Шамилил бадиб 
кидаго хуличIеб хулана магIо.
Хирияб лъимадул пашманлъабаца,
гьасда кутакалда квещел гьабуна.
-Щай,дир СагIид,дуца имсул рекIеда
рекIараб цIадуде тIаде нарт тIолеб.
Агьлу-хъизан тIагIун хутIарав дида,
дуца гьедин аби битIун букIинищ.
-Унти бергьун буго,ракъул хIал буго,
рехе эмен хехго дун гъоб гIурулъе.
Дуе гIазаб буго,эбел хун йиго,
гьанже гьаб дуниял дий бакьан гуро.
-Унтарал лъилъула,хварал кIочола,
кидаго къварилъи тIад букIунаро.
Ракъарал гIорцIула,цIад бан,бакъ щола
гьединха ракьалда кьун бугеб гIумро.
Лъоле лъоб магIарде тIаде рахингун
тIагIам лъикIаб бихьун щвезе буго квен.
Бакъуде буссараб магIарул росолъ
мун докторги тIамун гьавила хех сах.
* * *Гьединан пашманго унаго гьазде
гендерил бечедаз бана тункIил цIад.
Татухун,хIал дагьлъун вукIинги бихьун
бахьи гьечIеб къавмалъ лъола гулил цIа.
Лъала Шамилида дов щивасул цIар
щай дол нухде рачIун гъоркь чIаралали.
БакIалъул мискин халкъ доз кIвекIулелъул
гьас дозул мукъулукъ къан ккун букIана.
Бахъун Шамилица жиндирго хвалчен 
гьаваялде борхун хьвагIезабуна
-ГIабас,Къади,Шайих,Хъайитмаз
щивасул цIар ахIун абуна гьадин:
-Лъай хIалихьат чагIи,бечедаб агьло,
нич гьечIел,агъзинал рибадул бацIал
дир гьаб хвалчен нужер гвангварабазда
басандулеб къо бачIине букIин!
унго гьел рагIабаз рагIарана дол 
аскIоб кIудияб цIа бакараб гIадин.
Лъутана нахъе дол нахъ руссунаго,
букIинеб, бачIинеб бихьараб гIадин.
Чабхилъе гIункIкI гIадин хьвана цереса.
Ццим бахъун нагагь гъов гъорлъ жуваларо.
Гьедин нахъе ана хъурмазул рехьед
хъубаб чабхъеналъул чорокаб лъалкI тун.
Гьединан гьавугьин къокъана Шамиль
къваридал гъугъдулъан Чачан ракьалде.
Гьеб къоялъ Шамилил ункъого гIун чи
эбелаб ракь цIунун цIар босун хвана.
Хваразги,хвечIого рорчIаралазги 
ичIнусго гIун тушман тIагIинавуна.
ВатIан цIунун тIураб нужер бигин,рагъ,
Дагъистан халкъалда кIочон толаро.
Эркенлъуе гIоло бахъараб хвалчен,
халкъазул ракIазулъ букIина чIаго.