Цебесеб тарихалде сапар. Лъанлъари Си Щибаб росдал буго жидерго гьумер, тарих, къисмат. Гьеб буго Гумбет районалъул Игьали росдалги гьелъул ракьалъулги. Бицине бокьун буго Лъанлъари росдал Cи абулеб бакIалъул. Доб заманалда гьеб мухъалдаго бахIарчилъиялъулги къвакIиялъулги цIар тIибитIарав росдал цевехъан, Гьарадерихъа Алуччиги чIван, Чачаналдехун тIурулев Гуржи Дади, росулъеги вачIун, богол гIужалда щвана Сагъри кьо бугеб бакIалде. Гьеб мухъалъул хIал лъаларев Дадица хал гьабуна гъоркьехун рахен бугеб бакIалъул. Ахирги хьул къотIарав гьев ана кваранаб рахъалдасан гIорккун эхеве. Гьев ккана цебегоялдаса чIунтизе тун букIараб Лъанлъари гIалахалде. ХIал-бакI лъаларев Гуржи Дади сардилъ свак чучизе лъалхъана цо танкел бугеб бакIалда. Цойидасан цIул бухIулеб кIкIуйдул махIалъ гьев вохизавуна. Дадил ракI гIодобе биччана ва гьесда биччIана гьаб мухъалда инсанас гIумру гьабулеб букIин. Гьев тIаде вахъана ва кIкIуйдул махIалда дандехун ана. Гьесда рихьана цо гIеркъилъа роржун унел цIадул хIенхIал. ТIаде щун хал гьабидал бихьана гIеркъилъе лъураб гьитIинабго нуцIа. НуцIида гьоркьосан хал гьабидал жанив чи вукIин лъана. КIутIана нуцIида, ричIичIо, бухана – рагIичIо. Цинги гьес магIарул мацIалда жиндаго лъалел рагIабаздалъун, нахъеги жиндирго мацIалда гьарана жив свакарав, вакъарав, рикIкIадаса вачIунев гьобол вугила, зиян бугев чи гурила, жаниве виччаян. Гьоболасул хIалимаб, ракI гурхIулеб гьариялъул магIна бичIчIараб къагIида тохлъукьего нуцIа рагьун бачIана. ГьитIинабго рукъалъул бокIнида бакараб кIудияб цIадул канлъухъе Дадида бихьана рукъалъул хьибил цIураб чIахIил бусен, бахъун хъатикь залимаб ханжарги ккун рукъ бакьулъ вахъун чIарав гъункараб мегежалъул ва залимаб черхалъул чи. СихIкъотIун кIиявго цо параялъ цоцахъ ралагьун хутIана. РикIкIаде, тумазул росулъе, бидвиххун витIаралъусаги лъутун, гьенив вахчуда вугев, жив кквезе вачIарав чи гуреблъи лъарав Игьалиса кIудияв Магьдиги, Гьарадерихъ ккараб рокьукъаб ишалъул пикрабазда вукIарав Дадиги циндаго цоцалъ хурхана ва гьез церего лъалел чагIаз киниги цоцазда къвалал рана… Лъалиниса къватIибе бахъун букIараб ханжарги рукъалъул мокърокь къазабун, Магьдица Дади цадахъ гIодов чIезавуна. Квеш-лъикI цоцазда жидерго къисматалъул бицунаго гьезул сордо рогьана. Жиндиргоялда ращадал гIумрудул соналги, къисматги, чорхол жанги, бажариги гьоболасул батидал, Магьдие гьобол цIакъ рекIее гIуна ва хвезегIан гьаб гIалахалда цадахъ гIумру гьабун рукIине хIукмуги гьабуна… Рахча-хьван гьеб хасел гIеркъилъ гьабураб рокъобги тIамун, цудунаб их тIаде гIунтIидал, гьез сапар бухьана Дадил ватIаналде – Сабуда росулъе. Богол гIужалда Лъанлъариса къватIире рахъарал гьел, радал дунял рогьиналде Муни росулъе щвана. КъотIи ккана гьенир Магьдил гьоболасухъ рештIине. Гьезул хIажат, къисмат, хIал-хIукму бичIчIарав гьоболас анкь бачIого гьел гьенисе нахъе риччачIо. Мундерил гIадамаз ханилан цIар лъурав, ресалда вугев цо чиясул минаялда аскIоб букIана Магьдил гьоболасул минаги. РакIалдаго гьечIого цо къолъ Магьдил бер кIутIана ханасул рагьда кIусарай цо гьайбатаб берцинлъиялъул ясалда ва гьесул гьелъухъ рокьи ккана. Гьелда бан гьез цоги анкь рехана гьоболасул бакIалда. ЦIакъго захIматаб бакIалде ккана Магьдил иш. ЯхI гьабизе кIвечIого гьес гьобол витIана яс гьарун. «Ханас» абуна, жиндиралда бащадаб бечелъиги, бахIарчилъиги, къадру-къиматги батани, жиндица гьесие яс кьелилан. Гьелде тIадеги цере лъуна цогидал шартIалги – жиндир гIадаб гьава-гьогьен рекъараб бакIалда кIудияб мина, минаялда гIагралъухъ бахIарай тезе жиндир гIадинаб лъабго тIала бугеб си, цере ахал хурзал, бакьулъан чвахулеб лъар, магъил аххадасан унеб гIор, рохьил сагаби. ХIукму ккана гьей хъамизе. Щиб гьабун лъикI? «Ханасул» ясалъухъ ккараб рокьи, гьейги ячун росулъе вачIани бидвиххаралъуса тIурунилан гьабулеб цIикIкIараб тамихI. Лъанлъариеги кин ячиней, гIеркъил рокъоб гIумру кин тIамилеб? Рокьи ккарай яс хъамизе Гуржи Дадица изну кьечIо. ХIукму ккана «ханас» цере лъурал шартIалги тIуразе, кIиго соналдаса ханас ясги кьезе… Нахъисеб къоялъул къасиялде гьел Дадил ватIаналде щвана. Дади цевего хванин магIу бахъун батана гьениб, чIужуги чIаго ятичIо. Живго бетIергьанаб мина, ах-хурги бичун кIиявго гьудул тIад вуссана добго Лъанлъари колоде. Мина-си хутIизегIан, «ханас» цере лъурал киналго шартIал гьенир рукIана. Си базе Шура хъалаялдаса цIар рагIарав кIиго устар валагьана. Хур, ах, мина баялда тIад жалгоги хIалтIана. КIиго сон иналде, «ханас» цере лъурадл киналго шартIалги тIуразаруна. Ячана Магьдица рокьи ккарай дой яс сиялъул тIасияб тIалаялде. Си бан букIана цIакъ ургъун, ункъабго рахъалдаса тIаде вачIунев чи вихьуледухъ. Лъабабго тIалаялда гьарун рукIана тункIал кьвагьизе санагIатал гIисинал гордал. Бицен буго бищунго тIадехун бахIарай тезе, кIиабилеб – хъаравуллъиялъе, лъабабилеб хIажатаб жо жаниб лъезе санагIалъиялда ран рукIанила гьеоъул тIалабиян… 
Гьеб заманалдаса нахъе, бакъукьги цIадакьги ругониги риххичIого нахъе руго сиялъул къадал, тIад чIвараб хIарщгицин анхъе чурун гьечIо. Лъазе кIвечIо гьеб хIарщул щулалъи сунда бараб бугебалиги. Абула гьеб си барал кIиявго устарасул хобал гьеб сиялда аскIоб бугеб хурул ракьанда ругилан. Гьел жидеего бокьун, магIишат гьабизе санагIатаб бакIги батун гьенирго чIараб къагIидаха.

«Ханасул» яс ячаралдаса Магьдил магIишат цIакъго цебетIуна, гьесул цIар кибго машгьурлъана. Мундерил «ханасги» жиндирго кинабго бечелъи цо йикIарай ясалъе кьуна. Гьелъ Магьдидеги абулеб букIун буго мундерил Магьдиян. Дадиги, игьалисейги ячун вукIараб къагIида, гьевги гьенивго вукъун вуго.

Гьединаб хIикматаб, рекIее асар гьабулеблъун хутIана халкъалъе Лъанлъари сиялъул къиса ва тарих.

ГI. ДарбишмухIамадов.

М. Эфендиев.

«БагIараб байрахъ», 1986 соналъул 15 октябрь