Гьуинаб жо гIемер хIалтIизабиялдалъун чакарул унти кколаро » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Медицина - Сахлъи магIарулазе » Гьуинаб жо гIемер хIалтIизабиялдалъун чакарул унти кколаро\nГьуинаб жо гIемер хIалтIизабиялдалъун чакарул унти кколаро\nДобавил(а): istina от 25-11-2016, 11:10\nЧакарул унти (диабет) рикIкIуна цIакъ захIматаб унтилъун. 2016 соналда гьелъ унтаразул къадар дунялалда бахун буго 515 миллион чиясде. ТIолгодунялалъул сахлъи цIуниялъул гIуцIиялъул (ВОЗ) баяназда рекъон, 2040 соналда чакарул унти ккаразул къадар 640 миллион чиясде бахине бугин рикIкIунеб буго гIалимзабаз. 2016 соналда РФялда чакарул унти бугезул 4,5 миллион чи вугин абула. Тохтурзабазул баяназда рекъон, 50 процент гIадамазда лъалебцин гьечIо жал диабеталъ унтун рукIин. Гьединлъидал, улкаялда чакарул диабет бугезул къадар хIакъикъаталдаги ичIго миллионалда бащалъун батизе рес бугин абулеб буго тохтурзабаз. 2016 соналда ДРялда чакарул унти бугезул къадар 31 азарго чиясде бахана, гьездасан 316-ял ккола лъимал ва гIолилал.\nГьелда хурхун, нижеца гара-чIвари гьабуна ДРялъул мустахIикъай тохтур, ДРялъул СахлъицIуниялъул министерствоялъул бетIерай диабетолог, республикаялъул диагностикияб централъул диабетологияб отделениялъул заведующая Нурия Закаряевалъулгун.\n- Нурия, щиб гIиллаялдалъун инсанасда чакарул унти кколеб, сахлъиялъе ва гIумруялъе гьелъул кинаб хIинкъи букIунеб?\n- Инсанасул чорхолъе инсулин абулеб гормон гIураб къадаралда лъугьунеб гьечIони, яги гьеб букIине кколедухъ хIалтIизабун бажарулеб гьечIони, инсан унтула чакарул диабеталъ. Сах гьабичIого тани, гьелъ зарал гьабула бидурихьазе, нервабазе ва тIубараб черхалъего.\nЦIакъго бичча-бихъан тараб унти бугел чагIазул гIумру, сахазде дандеккун, анцIго соналъ къокъаб букIуна. Гьединлъидал, гIемерисел улкабазда чакарул унтиялда хурхарал масъалаби пачалихъалъулго даражаялда тIуразарула. - Унтулезул къадар къо бахъанагIан цIикIкIиналъе, аслияб къагIидаялда, кинал гIиллаби ругел? - Чакарул унти букIуна кIиго батIияб: тIоцебесеб ва кIиабилеб тайпабазул. ТIоцебесеб тайпаялъул унти букIуна ирсалъе щвараб яги вирусазул бахунеб унтудаса ккараб. Унтарасул чорхолъе гIураб къадаралда лъугьунаро инсулин абулеб гормон, ва гьез гIумруялъго гьаризе ккола инсулиналъул уколал. КIиабилеб тайпаялъул унти ккола инсанасул черхалъул цIикIкIараб бакIлъи ва кIвахIалаб гIумру тIамулеб букIиналдалъун ккараб. Цебе кIиабилеб тайпаялъул унти херал чагIазулин рикIкIунеб букIун батани, жакъа гьелъ унтаразул бащдалниги ккола хIалтIун бажарулеб ригьалда ругел. - Чорхолъ кинал хиса-басиял ва гIаламатал загьирлъидал чакарул унтиялъ унтун вукIиналда щаклъи ккезе ва эндокринологасухъе гIедегIизе кколев?\n- Чакарул унтиялъул аслиял гIаламаталлъун рикIкIуна къечей ва кIущизе гIемер хьвадизави. Цо-цо мехалда гьеб унти, бицине гIурал гIаламатал тIатинчIогоги бачIуна. ГIемераб лъим гьекъеялде кIвар кьоларо, унтулеб бакI букIунаро. Гьединал чагIазда чакарул унти бугеблъи тIатуна бидул яги беразул цIех-рех гьабулаго.\n- Щиб гьабизе бегьулеб сахлъи цIакъго захIматаб хIалалде ккезабичIого букIиналъе?\n- Аслияб масъала ккола бидулъ бугеб чакар (глюкоза) черхалъе данде кколеб роценалде бачIинаби. Унтарав "сахгьавиялъул" аслияб кьучI ккола гIумру гьабиялъул къагIида хисизаби: дандекколеб квен, хIалтIуца ва спорталъ черхалъе "гIакъуба кьей" ва бидулъ чакар дагьлъизабулеб терапиялда тIадчIей.\n- Чакарул унти бугес щибха кваназе бегьулеб ва бегьулареб?\n- Кьаралъи, цIикIкIараб къадаралда чакар ва мехтизарулеб гьекъолеб жо гъорлъ бугеб кванидаса тIубанго инкар гьабизе ккола. Кванилъ цIикIкIинабе пихъ ва овощал. Квание хIалтIизабе пихъил ва чIахIазул нах. Картошкаги бакъдебуссги гурел, цогидал овощал ва пихъ квание гIемер хIалтIизарунагIан унтарасе пайдаяб буго. ЛъикIаб буго къойида жаниб лъабго-щуго нухалъ кваназе. Вакъун чIезе бегьуларо. Гьанадаса кьаралъи ва хIанчIазул гьанадаса тIом нахъе гьабе. Режарал тIагIамаздаса тIубанго инкар гьабе. Квен белъун яги хIухьлада хIадур гьабе.\n- Кинха черх "кIвекIизе" кколеб?\n- Гьеб бараб буго щивав чиясул ригьалда, диабеталъул тайпаялда, чорхолъ ругел цогидал унтабазда ва чIаголъиялда.\nКъокъго абуни, физзарядка гьабила гIедегIичIого, черхалде хIалккезе биччачIого. Бищунго черхалъе пайдаяблъун рикIкIуна хьвади, лъедей, велосипед бачин ва кьурди. 30 минуталдаса дагьаб заманалъ физзарядка гьабиялъул пайда бахунаро ва гьеб гьабизе ккола анкьида жаниб лъабго-ункъо нухалъниги.\n- Чакарул унтиялъ чи кьаралъизейищ гьавулев, хIалакълъизейищ?\n- Бидулъ инсулин гIолеб гьечIони, чи хIалакълъула. Инсулин чорхолъе гIемер лъугьунеб бугони, кваниде гъира бачIуна, гьединлъидал, черхалде цIайиги бахуна. Чи хIалакълъулев яги кьаралъулев вугони, чара гьечIого, бидулъ бугеб чакарул къадаралъул цIех-рех гьабизе ккола. - Тохтурас "чакарул унти" бугин диагноз лъедал, щиб гьабизе кколеб?\n- Чакарул унти тIубанго сахгьабизе кIоларо ва унтарас гIумруялъго хIалтIизаризе ккола бидулъ бугеб чакар гIодобе ккезабулел дараби, гьединго тIадчIун халкквезе ккола бидулъ бугеб чакарул роценалда хадуб. Гьеб гуребги, хисизабизе ккола гIумруялъул тартиб.\n- Цо-цояз абула диабет бугин гьуинаб нигIмат гIемер кваналел чагIазда кколеб унтиян. Гьеб битIараб бугищ?\n- Гьелъул цо бутIа битIараб буго. Гьуинаб жо бокьулел чагIи, ай гIемерисел кьариял рукIуна. Гьединал чагIи диабеталъ унтиялда хIинкъиги букIуна. Щайгурелъул, кьарияб гьаналъ лъугьуна инсулиналда данде "хIалтIулеб" гормон. Гьединлъидал, бидулъ инсулин гIемерлъула, амма гьеб букIине кколеб къагIидаялда хIалтIуларо. Инсулин гIемерлъарабгIан, кваниде гъира бала ва черхалда кьаралъи чIвала. ХIасил-калам, чакар-конфет гIемер квананилан, диабет кколаро, гьуинал тIагIамазда гъорлъ букIунеб чакар рикIкIуна цIикIкIараб гуч (энергия) бугеб нигIматлъун. Гьелъ чи кьаралъизавула, гьединал чагIи, гIемериселъ чакарул унти бугел рукIуна. - Чакарул унти бугел чагIазе кинал малъа-хъваял гьарилел?\n- КигIан лъикIаб сахлъи бугониги, 40 сон барав щивав чияс цIех-рех гьабизе ккола бидулъ бугеб глюкозаялъул къадаралъул. ЦIикIкIун батани, нахъбахъичIого ине ккола эндокринологасухъе ва тIадчIун тIуразаризе ккола гьесул малъа-хъваял.\nЧакрил унти - кьогIаб гIумруВакцинацияГIабдулагь МухIамадовТохтурзабаз малъараб гьабизе ккола умумузРакьугIеч - чакрил унтуе дару