Мух1амад–Саг1идил лъимерлъиги балугълъиги бач1ана Турци-ялъулги Шималияб Кавказалъулги тарихалда жаниб к1удиял хисабасиял ккараб заманалде. 1914 соналъ байбихьараб Т1оцебесеб дуня-лалъул рагъалъги, гьелъул асаралда гъоркь Россиялда лъугьараб инкъилабалъги ва байбихьараб жанисеб рагъалъги Кавказалда к1удиял лъугьа–бахъинал дунялалде ах1ана. Гьезда гьоркьоб бук1ана 1918 соналъул 11 маялда Шималияб Кавказалъул халкъаз, Россиялда-са тархъанлъараб, жибго жиндаго ч1араб пачалихъ–Муг1рузулаб Республика лъазабиги. Амма Дагъистаналдаги Кавказалъул цогидал бак1аздаги байбихьараб жанисеб рагъалъ ц1ияб пачалихъалъул бут1рул: Х1оцоса Нажмудин, Узун–х1ажи, Хъайтмаз Г1алиханов ва гь.ц. т1амуна тушбабазде, аслияб куцалда генерал Деникинил бет1ерлъиялда гъоркь бук1араб Хъах1аб аскаралдаги большевиказда-ги данде къеркьей байбихьизе. Гьеб къеркьеялъул идеологияб кьуч1лъун бук1ана ислам, мурадлъун-ват1аналъул тархъанлъиги эр-кенлъиги ц1уни ва щула гьаби..