Спецкор цумада.ру сайталъул ТIадгьаквари росулъ МухIамадзакир АБУЛМУСЛИМОВ\nГазета: Цlумадисезул гьаракь\nГъоркьгьаквари росулъа нилъер ракьцояв М.ГIабдулхабировасул цIар нилъер районалдаги Дагъистаналдаги лъикI лъала. Гьев вуго пикрабазе хIалхьи лъаларев инсан, махщел камилав тохтур, х1еренаб, амма бегIераб каламалъул гIакъил, гъваридго ва щвалде щун бокьараб рухIияб яги жамгIияб масъала рагьизе кIолев философ ва, кив жив вугониги,вижараб ракьалъулгун бухьен тIезе толарев патриот. Гьев гIемер цеве вахъуна республикаялъул телевидениялдаса, газетазул гьурмазда къватIире рачIуна гьесул макъалаби. Исана гьев г1агараб районалде щвана аваразул машгьурав поэт ГIадалло ГIалиевгун. Гьеб хIужаги кьочIое босун, пикру ккана МухIамадие цо чаналиго суал кьезе.-МухIамад, ассалам гIалайкум. Мун вуго Москваялда чIарав чи, тохтур. Амма мун щибаб соналъ Дагъистаналдеги, дурго гIагараб росулъеги щола. Гьанив чIезеги кIоларев, гьаб бакI гьечIого чIезеги кIоларев чи мун вугин абуни, битIараб букIинищ дир?\n-ВагIалайкум салам, МухIамадзакир. Гьайгьай букIина. Дие бокьилаан Москваялъул клиникаби гьанир рукIине, яги гьаб росу Москваялда аскIоб букIине. Аза-азар километраби тун, рикIкIаде роржунел хIанчIи рачIуна гIазу биараб лъим гьекъезе мугIрузде. Дунги щола, гьелго гIадин, дирго мугIрузде, дирго росулъе, дирго гьудулзабазухъе. Гьаб буго дир хIеж. Сон иххалъ ун букIараб кьо бана. Дида ккана, гьеб дир талихIаб къо бугин, щай абуни щвана санагIалъи росдае дагьабгIаги кумек гьабизе…\n-Исана мун гьаниве киназдаго рагIарав нилъер поэт ГIадалло ГIалиевгун щвана. Нужеда гьоркьор дандеккунгутIабиги рукIана. Амма гьев Турциялдаса Дагъистаналде виччазавиялъе гIоло гали тIоцебе дуца лъуна. Хадуб ГIабдурашид СагIидовас кIвар кьуна. Щай додин букIараб ва щай гьанже нуж цадахъ ругел?\n- ГIадаллол Англиялда бичараб тIехь цIалидал, дун разилъичIо гьесул цо-цо пикрабазда ва гьеб разилъи гьечIолъи дица загьир гьабуна «Новое дело» газеталда. Заман индал, ГIабдурашидица бицана, ГIадаллое цIакъ бокьун бугин Дагъистаналде вуссине, гьелъие кумек гьабулев чи щвелародаян вугин живан. Дица абуна, дица гьабилилан, щай гурелъул ГIадалло вукIинчIо я дир, я Дагъистаналъул тушман. Дица хъвана РФялъул Президент В. Путинихъе кагъат ва байбихьана ГIадалло Дагъистаналде вуссинавиялда тIад кIудияб хIалтIи. Гьелъул аслияб бакIлъи тIаде босана ГIабдурашидица. ТIадвуссиндал ГIадаллолгун кIудияб к1алъа-басай ккана ва гьелъул хIакъалъулъ бахъана тIехь «Диалоги с Адалло-2».\nЦебего ГIадаллолгун ккараб къотIиялда рекъон, щвана гьевгун нилъер районалдеги. Гьесулгун дир кIудияб гьудуллъи ва божилъи буго гьабсагIат…\n- Мун районалда гуревги Дагъистаналдаго машгьурав вуго тохтур хIисабалдаги, журналист-публицист хIисабалдаги. Дуца рорхулел суалалги рукIуна хаслъи бугел, амма халкъалда, ВатIаналда хурхарал. Дур гьел чанги букIинеселъе хайирал идеяби гIумруялде рахъунищ, тIуралищ?\n-Цо-цоял тIурала. Масала, дида кIвана Москваялда гьатIан къоялъул Дагъистаналъул школа рагьизе. Гьенир малъула Дагъистаналъул миллатазул мацIал, адабият, тарих. Учительзабазе харж кьола Москваялъул хIукуматалъ. Бажарана «Бесдал лъимал гьечIеб Дагъистан» абураб жамгIият гIуцIизе. Гьединал бесдал лъималазе гIарцул кумек букIине гьабуна лъабго концерт кьеялъулаб тадбир. Бажарана ГIадалло-Шухгел-мегIералде рахиялъул комитет гIуцIизе. Гьенире рахине руго 30-леб июлалдаса 3-леб августалде щвезегIан. Руго цоги тIураралги тIурачIелги ишал.\n-Дуца кьучI лъурал ва тIоцебе Президентлъи гьабураб буго Москваялда Дагъистаналъул культурияб центр. Гьанже кинаб гьоркьоблъи бугеб дур гьелъулгун?\n-Гьоркьоблъи лъикIаб буго. Дун гьелъул вице-президент ккола ва гьелъ гьарулел киналго тадбиразулъ дир гIахьаллъи букIуна. Исана нижеца ВВЦ ялда рагьана «Дагъистан» абулеб павильон. Гьенир рукIине руго Дагъистаналъул кверзул устарзабазул тIагIелал. Руго хивалал Москваялда тIоритIизе Балхаразул, ГьоцIдерил, Кубачиязул, ЦIумадисезул ва цогидалги росаби-районазул къоял. Гьелго къоял тIоритIизе пикру буго Петербургалда, Лондоналда, Парижалда. ХIажат буго дунялалдаго лъазеги бичIчIизеги Дагъистаналда такъсирчагIи гурелги (гьел кирго руго) лъикIал устарзабиги махщелчагIиги ругеблъи…\n-МухIамад, дур идея буго «100 цIар арав цIумадисев» абураб ва щибаб росдал 100 цIар арал чагIазул хIакъалъулъ хъварал тIахьал, сайтал риччазе. Дур ахIи бичIчIулел чагIи ратанищ дуда?\n-Ратана. ТIоцебесеб иргаялда «ЦIумада» сайт гIуцIарав гIалимчи ХIусен Халилуллаев, СагIудиязул ГIарабиялда вугев Россиялъул дипломат Акнадаса ГIалиев Багьавдин ва цогидалги. Нилъеда лъалел руго Наполеон, Энштейн, Пушкин, Бетховен, Леонардо да Винчи, Микеланджело… Щай лъазе кколарел районалъулги росабазулги цIар арал гIадамал. Жидеца районалъе лъикIлъиги гьабурал, гьеб цебетIезе кверги бакъарал? Гьари буго киназдаго гьеб проекталда гIахьаллъи гьабеян…\n-Мун гIемер цеве вахъуна республикаялъул телевидениялдаса, газетаздаса, «ЦIумадисезул гьаракьалдаса». Дур пикраби «къунцIичIого» риччалищ газеталда? Дур тIалъиялда хъатIулел пикрабазул макъалаби рукIунищ ва гьезие бакI батулищ газетазда?\n-Дир макъалабазе «суннат» гьабуларев редактор дида ватизего ватичIо, амма аслиял пикраби макъалабазулъ цIунун ратула. ТIалъиялда хъатIулелги макъалаби дир рукIуна ва гьезие бакI батула «Дагестанцы», «Северный Кавказ» газетазда.\n-Гьаб сапаралъ дур кина-кинал планал ругел?\n-Цебеккун абухъе, ГIадалло-Шухгел-магIарде вахине ва гьелъул берцинлъиялъул Дагъистаналдаги Россиялдаги рагIизабизе. ХIажат буго район туризмалъулаблъун гьабизе ва гьелдасаги районалъе гIарцул хайир букIине, щай гурелъул дунялалда гIемерал пачалихъалцин руго туризмалъ экономика лъикIлъизабулел, гIадамазул яшав борхизабулел. Дир гьариялда рекъон машгьурав дагъистанияв-цIумадисев МухIамадов МухIамадица (Агъвали школалъул директорасул зам. ГIалил васас) гIарацги кьун, гьев живго ккола Южно-Сахалинскалда волейболалъул асоциациялъул Президент ва машгьурав бизнесмен, газотрубопроводнияб компаниялъул генералияв директор, райцентралда тIобитIизе буго районалъул юбилеялъе сайгъат гьабураб волейболалъул республикалъулаб турнир, гьебги 6-7 августалъ. ЦIакъго язихълъиялда ругел бесдал лъималазе гIарцул кумек гьабуна. Дица росаби рехселаро, амма бокьилаан росуцояз жидерго росабалъа бесдал лъималазе кумек гьабизе, щай гурелъул гьеб исламалъги цIакъ беццараб иш бугелъул…\n-Мун дунял бихьарав, гIакъилав чи вуго. ГIакъилав чиясул пикраби цIубарал рукIуна. Дуе чиясул рокьуларел хасиятал кинал?\n-ХIалихьалъи, мацIихъанлъи, къотIиялъе ватунгутIи, цогиясе квешлъи гьаби, жиндир гуреб пикру рикIкIунгутIи, миллатчилъи (милат бокьи гуребха), хIелхIелчилъи.\n- Махщел, лъай букIин, гIакъиллъи, сабру букIин, цогидазул къварилъи бичIчIи ва гьезие кумек гьаби. Цебесеб суалалъе кьурал жавабазулъ рехсаразе гIаксиял хасияталги.\n-Дуда райцентр, районалъул росаби сонидаса сониде гIуцIулеллъунищ ратулел чIунтулеллъунищ?\n-КIиябго рахъ бихьула. ЦIиял рукъзал ралел рихьидал, дун вохула. ЧIунтарал ва чIунтулел минаби рихьидал, ракI бакъвала ва дир пикрабазулъе бачIуна, кулабазулго гIадаб къисмат ккеладай нилъер росабазулгиян. Жакъа-метер гуроха. Районалъул халкъ букIине ккола гIуцIулеблъун, чIунтизабулеблъунги чIунтизе биччалеблъунги гуреб.\n-Районалъул идарабазулгун кинал гьоркьорлъаби дур ругел?\n- ЛъикIал. Хасго дирго коллегаби-тохтурзабазулгун. Гьанив вугебгIан мехалъ гьелгун цадахъ дун хIадур вуго районцоязе кумек гьабизе. Районалъул нухмалъулезулгунги дир лъикIал гьоркьорлъаби руго. 80 сон районалъ тIубаялъул тадбираздеги гьез ахIун щварав вуго дун. Дир отпускги гьеб байрамги дандеккей цIакъ лъикI ккана.\n-Гьел, дуца абухъе, мунги гIахьаллъизе вугел, районалъ 80 сон тIубаялъул тадбиразул аслияб масъала кин дуда бичIчIулеб?\n-Районалъул халкъ гъункизе ккола. Нилъ ургъизе ккола 80 соналъ районалъ нахътараб нух, жакъасеб уяблъиялдаги ва хадур рачIинесел юбилеяздаги кинал хIасилалгундай район бач1инаян.\nНух тола вилълъун унес. КIочон тезе бегьиларо районалъул культураги, экономикаги, халкъалъул рухIиял рахъалги церетIезариялъе гIоло хIалтIаразул цIаралги ишалги…\n-КIиябго Гьаквариве мун щведал, дур руго мун инчIого чIоларел хасал чагIи. Гьезда гьоркьов жив хвезегIан вукIунаан мунагьал чураяв дир эменги. Кин дуца гьел тIаса рищулел?\n-Дие гIумрудул нурлъун кколаан учитель Расул Халидов, гIалимал ГIашикъ- ХIажиясул МухIамад, ГIабдурахIманил Сажид, Дибирил Абулмуслим, ГьитIинав Дибир, киназдаго лъалел Измаг1илов Супьян, Хуштадаса ИсмагIилов Жах1пар, РичIагьанихъа Зубаиров Залимхан, ТIиндиса школалъул вукIарав директор ГIабдурахIманов Сиражудин, Агъвали школалъул вукIарав директор Гъазиев Расул. Гьел рукIана дир ракI тIаде цIалел, жидер гIумру бацIцIадал чагIи. Гьезулгун гара-чIваризе щвей дие букIунаан кIудияб талихIлъун. Дун къеркьолаан тохтур хIисабалда дидаса кIвараб гьезие гьабизе… Руго гьанжеги дие жал рихьизе бокьулел гIадамал. Дунги вичIчIулел, дидаги ричIчIулел…\n-Дур эмен дуда кIиго сон букIадго хвана. Эбел хунги гIемер сонал гьечIо. Дозул мунагьал чураги. Сунцаха мун щибаб соналъ ВатIаналде цIалев?\n-Эбелалъул ва инсул хабаде щвей дица рикIкIуна дида тIадаб налъилъун. Дир гъира букIуна гьезулгун сихIкъотIиялъул саг1таз рекIелаб калам гьабизе. Ва гьел сагIтал дие дир гIумруялъулъ бищунго гъваридаллъунги хирияллъунги ккола.\nДун макьилъцин тархъанлъичIо гьит1инаб ВатIаналдаса ва рагIулъги, пикрабазулъги, ишазулъги дун кидагIаги хилиплъичIо росдаеги, районалъеги, Дагъистаналъеги, Россиялъеги. Дида гьел цоцадаса тIей гьечIеллъун ккола.\n-МухIамад, дуе баркала. Гьебго къагIидаялъ гIумру гьабизе дуе сахлъи кьеги, гIумруги дуе Аллагьас халатаб кьеги.\n-Дуеги кIудияб баркала. Дир ракьцоязе дица гьарулеб буго даимаб талихI, гьабулеб ишалъе икъбал ва бит1ккей.