ХъахIабросолъа МахIмуд (1873 - 1919) » MAARULAL.RU :: Аварский Культурно-Просветительский Портал\n21 декабря 2009 | Стихи, Поэзия и Рассказы, Известные Личности | добавил(а): s_xanaev | Просмотров: 10712\nМагIарулазул гьунар тIокIав шагIир, литератураялда жаниб жиндир цIар меседил хIарпаздалъун хъварав, МахIмуд гьавуна, гьанжесеб Унсоколо районалъул, ХъахIабросолъ. Мискин - къварилъиялда жанив гIурав чи вукIана гьев. Гьесул эмен Анасил МухIамад вукIана рохьоб тIурччи бухIун гьеб Хунзахъ базаралда бичизе хьвадулев чи. Жиндир чара - гьунаралда балагьун МухIамадица пикру гьабула вас мадрасалде цIализе кьезе. МутагIиллъиялда уна гIумруялъул чанги сонал шагIирасул. Цогидал мутагIилзабазда цадахъ гьевги щола росулъа росулъе. Амма МахIмуд вукIана гьитIинаб заманалдасанго цIакъго кочIода варав чи, гьев жиндир динияб гIумруялъ, исламияб цIалиялъ, кIвечIо ватIа гьавизе кечI ахIиялдаса. Мадрасаялда цIалулев вукIаниги камулароан гьев кеп - ихтилаталъул мажлисазда. ТIоцере чидал кучIдул ахIулев вукIаниги хаду - хадуб живго кучIдул гьаризе ва гьел ахIизе лъугьана гIолохъанав шагIир. Абухъе, гьес 14 сон тIубаралдаса гьаруна кучIдул.\nМискинлъи цо балагь! КIиабилеб балагьги гьесие рокьуца кьуна. МахIмудие, 16 сон букIаго, йокьана Бекьилъ росулъа бечедав чиясул яс. Абизе бегьула тIолго хъвадарухъанлъиги гьелде гьабуна кочIохъанас. Ясалъул эбел - эмен мискинасул васасе яс кьоларилан кьурун чIана. МахIмудица жинцаго абухъе:\nКъо бахъанагIан цIикIкIун йокьана шагIирасе жиндир рокьи ккарай. Амма Муи йикIана чидал лъади. Рос хварай лъади йикIана Муи, лъималги рукIана гьелъул. Гьей кIочон телилан росулъа къватIиве ана МахIмуд. Щвана гьев ЦIоралде, Бакуялде, Тифлисалде. Хадувги гьев ана Карпаталде. Гьеб заманалъ букIана тIоцебесеб дунялалъул рагъ. МахIмуд гьениве щвана Дагъистаналдаса гьенибе битIараб магIарулазул полкалда цадахъ. Амма, къо бахъанагIан жеги цIикIкIун ракIалде къан гурони, кIочон течIо гьесда росулъ тарай йокьулей. Гьеб гуребги росу - ВатIаналдаса рикIкIад вукIин захIмалъана гьесие. Карпаталда вукIарабшинаб заманалъ МахIмуд щибаб минуталъ урхъана росу - авлахъалъухъги, ракI - ракIалъ хирияй Муихъги.\nБицинчIого тезе бегьуларо "Мариям" абураб гьесул поэмаялъул тарих. Карпаталда МахIмудил гIумру уна казарма - окопалда. Гьебги эркенлъи хирияв магIаруласе рекIее гIолеб жо букIинчIо. Цо рахъалъ Муил пикраби, цо рахъалъ ватIаналъухъ ракI урхъи, цо рахъалъги бидулаб рагъ. Рагъда хола МахIмудил гIагарав гьалмагъ. Цо къоялъ жиндир гьалмагъ чIварав тушман тохлъукье дандчIвала гьесда. Бахъун хвалченгун МахIмуд лъугьуна гьесда худув. ХIинкъарав тушманги церковалде тIурун уна гьасухъа. МахIмуд жаниве вахъараб мехалъ гьев вукIуна, капуразул гIадаталда, ГIиса аварагасул эбелалъул сураталда цеве накабаздаги чIун жив цIунейилан гьардолев. ГIажагIиблъула тушман МахIмудил кодоса хвалчен бортун ин бихьун, къадада бараб Мариямил сураталъухъ хаган валагьи бихьун.\nРокьуца велъарав, даим рукьбазда гьелъ лъураб цIадул свин гьечIев, МахIмуд хIайранлъула сураталда йигей гIаданалъул берцинлъиялъухъ, жий щий йигеяли лъачIониги. Гьасда ккола живго гIадин жив хадув лъугьарав чиги рокьул гIашикъ вугилан, гьанжеги гьай берцинай, Муида релълъарай гIаданалъул, сураталдаса кумек гьарулев. ТIаса лъугьун тола МахIмудица жиндир гьадмагъ чIварав тушман. Хадуб Мариамги Муиги данде ккун гьабула гьес жиндир "Мариям" абураб поэма.\nТIоцебесеб дунялалъул рагъдаса вуссун хадув шагIирасул лъай - хъвай ккола, магIарулазул цIар рагIарав герой, МахIач Дахадаевасулгун. Гьеб гражданияб рагъул байбихьул заманалда чанго тIадкъай тIубала МахIмудица МахIачил.\nМахIмуд чIван хвана 1919 соналъ. Цо - цо чагIаца чIезабулеб буго МахIмуд чIванин гьесул гьоболас. Цогидацаги далил бачулеб буго гьев, МахIачил тIадкъай тIубазе унаго нухда ХIоцоса Нажумудинил къокъаялъ чIезавун, Игьалив туснахъалда вукIаго гьебго росулъа Магьдил МухIамад абурав чияс чIванилан. Амма кIиябго рахъ ккурал чагIазул рекъон кколеб рахъ МахIмуд Игьалиса Магьдил вас МухIамадица чIванилан аби буго.\nМахIмудий бокьун букIана - ЦI. ХIамзатица жиндир МахIмудил рахъалъ хъвараб макъалаялда хъвалеб буго - рокьул ах гьабизе. Амма, гьесий гьукъаби гIемерал рукIаниги, абизе бегьула, гьабунин гьес гьеб ах. Аманатги гьабун тана цIиял рачIунел гIелазе.\nСоролел лугбазул бугеб гIакъуба! -\nГьалдолеб цIаялъул цIураб каранзул\nКагъат кодобе кье, кьурда чIвалеб бакъ!\nВихьуларищ макьилъ, кьенсер - бер чIегIер?\nРосаби тIагIарал мугIрузда кканин,\nДуде щиб къо бачIун къотIараб хабар,\nКидаго данде къан къанщичIин берал\nКъватIив лълъваралдаса, къо лъикIан мун тун;\nКъаси макьуялъул кьал букIуна дилъ\nХасел ун ихх щвани, щобазул мокъокъ,\nКъирал - пачазаби рагъул ургъалилъ\nЭргъелел рукIуна, бакIарун халкъгун,\nМун яхунел тIохал, тIасан унеб нух -\nСсун бахъун ракIги кьун, нахъе босилин.\nДунищ чара хварав, чанищ къадараб? -\nГьавайищ гIадалаб, гIишкъуйищ гьагаб? -\nКъутIбу лъихъе щвелеб щаклу бахъизе,\nЩибаб рузман къоялъ къалъуд гурони,\nБалагьун свакана, свердун чIалгIана -\nКъиматаб дур гьумер, гьайбатаб лага, -\nГьурщун риччан гъалал, ххан риччан къунщбал -\nКъвахьун мугъ бекула балагьулаго;\nЩобда тIегь гIадинаб гIанабазул кьер -\nБалагьун гьимиги, гьурмал гвангъиги,\nБеразул свераби, нодоялъул сси -\nЦо гьумер - кIалали букIинин релълъун,\nКаранде мунги къан къвал балесдаса,\nЛълъун буго дуниял данде багъизе.\nАз - мазин букIуна - кIвар гьабиларо;\nДля всех правоверных - не вечный ли рай?\nНо я ли бессилен, иль плохо ищу -\nУстал я слоняться, устал я искать\nИ все показалось мне пусто вокруг\nТвоя в них осанка и гордость - твоя!\nЛицо дорогое, прекрасный твой стан\nНет, я не ошибся Сама это ты!\nЛишился рассудка, гляжу - сам не свой\n- Кто женщина эта, на стенах у вас,\nИ мне отвечали: - она - Мариам,\nУлыбка во взгляде, сиянье лица\nЛишь слово промолви+Пришла ты ко мне.\nНо все же почет я ему воздаю\nВперед наступают и пятятся вновь -\nВесь мир стал желаньям моим вперекор+\nАх, это бывает Не надо скорбеть!\nО, как же давно Если б нам позабыть!..\nРокьиян кьерилал,кьалан гIолилал\nШaгьpу шaгIбaн тIaгIун,тIaдe мoцIaлъул\nXъaxIaл paгIaбaцa гIaдaмaл гуккун,\nГьедун жаний чIезе чIолеб гьечIо ракI\nАвтор: Собкор ИА Маарулал.Ру