КунчIана ГIали-хIажил цIва\nГьале дида цебе буго ЛъаратIа районалъул ТIадиял росулъа МухIамадов ГIали-хIажил «Анкьракьалъул накъищал» абураб кучIдуздасан ва харбаздасан гIуцIараб тIехь. ЦIалана байбихьудаса лъугIизегIан, тIаса вичIичIого.\nШагIир хIисабалда лъикI хъван ру­гин, амма къимат кьезе жеги цудунго бугин ккана ракIалде. Хадуб эбелалде гьабураб кечI цIалидал, пикру гьабу­на, авторас гьаб кечI дирги эбелалъул хIакъалъулъ хъван бугилан.\nДида мун йихьула хурул ракьанда,\nНадалда гIетI барай,\nРосулъе бачIунеб нухде ялагьун.\nДидаги йихьун йикIана дирго эбел, багIарараб къоялъ колхозалъ­ул хурий юхъарилей ва свакаялъ, гIодоб газаги речIчIун, накабаздаги чIун, зодоре квералги ритIун, ар­миялда цояв лётчиклъун, цояв га­михъанлъун ругел васазда гурхIа, гьел цIунеян Аллагьасда гьарделей, ахIи балей, зодоса гъоркье вортани васасул рукьбийищ кодоре щвелел, ралъдалъе вортани, кIудияв васасул, ралъдал жанавараз кванан, кодобе щибха щвелебан ракI унтун гIодилей. Цадахъ гIодилев, «гIодугежиха баба­ааа!» - йилан вукIана гьитIинав чи дунги. Дихъа щай бажаричIеб гьеб эбелалъул сипат кочIолъ лъунан кка­на ракIалде. Ахирисеб куплетги дир рекIелъа босун бугилан тана:\nДида мун йихьула, хирияй эбел,\nХвалида кIвечIо мун дихъа яхъизе,\nХарилъ тIерхьун зани,\nгIекколеб дир ракI,\nДандчIвалин, хирияй, ахираталда.\nХадусел кучIдуздасан бихьулеб буго кинаб ракIбакъвайгун, щокъроб чIараб къварилъиялъул гIомогун, шагIирас гIагараб ракьалъулги гIагараб мацIалъулги ургъел гьабу­леб бугебали.\nМагIарул мацIгин цIар\nКIудияб щвеларищ нилъее рогьо?\nЩибдай къачIан бугеб\nКъоло цоабилеб къарнуялъ нилъей?\nШагIирасул рекIелъ абадиялъе бикIун буго, гьитIинаб мехалъ ва ха­дубги жив хIайран гьавураб гIагараб тIабигIаталъул сурат. Гьесда гьеб сурат нилъедаги бихьизабизе рату­лел руго хIикматал рагIаби, магIарул мацIалъул гIорхъи-рахъ гьечIел ре­сал.\nБакъул хинал чIорахъ\nШагIирас цIалдолел ахIулел руго щибаб къо гIадада биччачIого, щи­баб лахIзаталъулъ пайдаяб иш гьа­бизе ва гIумруялъул щибаб лахIзат Аллагьас кьураб гьайбатаб сайгъат­лъун къабул гьабизе, гIумруялдаса рази вукIине.\nИнсул зонохъе щвана,\nКакал гIуждаго рана, -\nДир къо гIадада инчIо.\nРес рекъечIеб хутIана,\nБугелда гIей гьабуна, -\nГьанже заманалъул шагIир хутIулев ватиларо, гьанже за­маналъеги, тIадчагIазеги къи­мат кьечIого, гьезда хIакъаб рагIи абичIого. Абулеб буго гьеб ГIалихIажицаги, умумуз абухъе, «бадисан баккилеб хIалалъ»:\nКечI магIий сверараб,\nМун кидал лъугIулеб,\nТIокIабги мухIканго кинха абилеб?!\nЦIакъ лъикI, цогидазда аби­зе лъачIеб куцалъ рагIи абизе, жиндирго асар загьир гьаби­зе нух батун буго шагIирасда лирикиял кучIдузулъги.\nГIенекке цо «Дур цIар» абураб кочIохъ:\nМун гIадин берцинаб\nЦIар дур букIинаан гьелде ахIулеб,\nМун гIадин кунчIараб\nЦIар дур букIинаан гьелде абулеб.\nМун гIадин гвангъараб\nЦIар дур букIинаан\nМун гIадин бацIцIадаб\nМун гIадин гьайбатай\nЦIар дур букIинан долде абулеб.\nМун гIадинай тIокIалъ\nГьеб цIар цохIо дуде щурула дица…\nЯги «Дунги мунги» абураб кочIол цохIо куплет:\nДунги мунги цо гъасда,\nЦолъун ракIал кунчIарал,\nДунги мунги цо рокъор,\nКъватIиб дунял кIочарал.\nДие хинаб асар гьабулеб буго, гIолохъанлъиялъул асар ракIалдеги щвезабун, херлъараб ракIалда кунчIи чIвазабулеб буго.\nШагIирасул тIадегIанлъилъун дида бихьула гьесда, жеги гIоло- хъанго вукIаниги, ахир унеб бакIги хвелги кIочон тунгутIиялъулъ.\n«Дун ина…» абураб кочIол цохIо куплет:\nнахъехун хутIила лъалкIал,\nдица лъун тарал,\nЦоял, дун чIухIулел,\nАбичIого гIоларо яцалде гьабу­раб «ХIабибат» абураб кечIалъги дун асир гьавунин ва дирго яцалъул тIолалго сипаталги цере рачIанилан. Хасго рокьана шагIирас яцалъе кьо­лел суалаздасан гIуцIарал куплетал.\nДиеги бокьилаан гьел дирго яцалъе кьезе ва жаваб щвезе:\nКинаб даража щолеб,\nЛъилго ракI лъукъичIезе,\nЛъилгун кьал ахIичIезе?\nКучIдузул бицунеб бугелъул, дирго махсара бичIчIулеб хасият загIиплъун бугеб лъаларо, лъугьа- бахъиналда гъорлъ гIахьаллъулел гIадамал цере чIезаризе рес гьечIолъиялъ лъаларо, махсара­дул кучIдул дида мукъсаналлъун рихьана. РакIалде ккана «Мах­сарадул кучIдул» ва «Баркиял» абурал къотIелал гьаб тIехьалда лъечIого, гьел жидее сайигъат гьа­руразе кьезе, батIаго гьитIинабго тIехь хIисабалда риччаралани лъикI букIинаанилан. Дида гьел, тIадегIанаб даражаялъул чухъи­да бараб (рекъечIеб гуро) гьелда данде ккун дагьаб загIипаб рукъ­илъун бихьана. Нахъойги абулеб буго, ГIали-хIажи, мун лъикIав шагIир вуго ва дие бокьилаан ха­дубги дур, магIарул мацIалъул гьоцIо бецIцIулел, хIикматал, асар гьабулел кучIдулги тIахьалги цIализе. Дир гIумруялъ гьелъие рес кьечIони, лъималазниги цIализе.\nДур шигIрабаз ВатIаналде рокьи базабулеб буго, гьезие лъикIаб тар­бия кьолеб буго. ЦIаларазулха!\nЦIализеги чан чиясухъеха щвелеб, бичун босизе гIадамал ругьунлъичIеб, гьудулзабазе сайигъ­ат хIисабалда бикьун лъугIулеб, 300 гурони бахъичIеб тIехь?!\nКигIан халалъаниги, тIадчIей гьа­бизе бокьун буго, гьабго тIехьалъ данде бачараб, «Харбалги къисаби­ги» абураб къотIелалда.\nВахI! Мун лъикIав шагIир гурев­ги, гьунар бугев хъвадарухъанги вукIун вугогури, ГIали-хIажи!\nБосе, цIакъ рекIее асар гьабу­ледухъ хъвараб, къиса «Бекараб ханжар». РакIалде ккезе бегьула гьеб къиса, умумузул букIараб, вахIщияб «бидухъ би» абураб къи­сас босиялъул хIакъалъулъ бати­лилан ва гьеб гIадат тезе гIадамазе кигIан захIмат букIарабали баян гьабулеб бугилан. Буго гьебги. Амма аслияб къагIидаялъ гьаб къиса буго гьанжесев гьеб цIаларав чиясе кисаго щвезе рес гьечIеб дарс.\nУмумузул гIакъиллъиялъул дарс, напсалдаса бергьине кин гьез цоцазе кумек гьа­булеб букIарабали бицунеб дарс, кIудиязухъ, гIелму бу­гезухъ гIенеккиялъул дарс, гьоболлъия-лъул, гьудуллъи­ялъул, чилъиялъул, яхIалъул, сабруялъул дарс.\nГIумруялъ мугIалимлъун хIалтIаниги, дица кьечIо, ГIали-хIажи, цIалдохъабазе гьединаб гучаб дарс. Бар- кала!\n«МагIил горо» абураб къи­саялъ тIамулел руго магIил гороялъул къимат гьабизе. Рагьун бихьизабулеб буго, ва­гьабиязул вахIщияб асаралде ккаразул букIунеб пикру, ин­санасул гIумруялъул гьезие букIунареб къимат, Аллагьасухъ гурони гьечIеб, инсан алжаналде яги жужахIалде витIизе бугеб их­тияр гьез цIакъ бигьаго жидехъего босулеб бугеб куц. Гьаб къиса цIакъ асар гьабулеблъун лъугьун буго, живго автор гьел лъугьа-бахъина­зулъ гIахьаллъарав, гьезул нугIлъун вукIиналъги, щибаб рагIиялда, щи­баб жумлаялда божизе бачIунеб буго. Гьал пикраби, цо бакIалда чIечIого хисардулел, гIолилаз цIализе рукIаралани, гIемераб жоял­де кантIизарилаан. Гьаб дарсалъухъ­ги хъвадарухъанасе баркала!\nДагъистаналъул Халкъияв шагIир, мунагьал чураяв Расул ХIамзатовасул дунялалда букIараб машгьурлъиги асарги бихьизабу­леб, Дагъистаналде рокьи базабу­леблъун лъугьун буго «Генераласул хабарги».\nЦIаларазда бичIчIила, ГIали- хIажи, мун лъикIав хъвадарухъанги вуго. Дуда кIолеб буго, гIумруялъулъ бихьараб, бицунеб рагIараб лъугьа- бахъин, суратал рахъулев чиясда сурат гIадин, хехаб ва кьучIаб кала­малъул кистьги хIалтIизабун, кагъ­тиде босизе. Нахъойги баркала!\nДурго бажариялда рекъон, ТIадиял росдал тарихги дуца хъван букIинчIебани, дица гIажаиблъи гьа­билаан. Гьелъги бихьизабула мун, дурго гIагараб ракьалдаса тIезе рес гьечIев, иман щулияв вас вукIин.\nАллагьас дур гьунар азариде ба­хинабеги ва халкъалъе пайдаяблъун гьабеги.\nДругие материалы в этой категории: « Гьудуллъиялъул багьа\tРакIалдещвеязул саринал »