СахI бахъани кIал камиллъула » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Политика » СахI бахъани кIал камиллъула\nфитIри (кIалбиччаялъул сахI) тIадаблъун гьабуна гьижрияб тарихалъул кIиабилеб соналъ, ай рамазан моцIалъ кIалкквезе тIадаблъун гьабураб соналъго. КIалбиччаялъул сахIалда абула черхалъул закагIатиланги - гьелъ\nчерх мунагьаздаса бацIцIад гьабулеб букIиналъе гIоло. Халкъалъул хириясул хIадисалда буго: "Аллагьасул Расулас кIалбиччаялъул закагIат гIадамазда тIадаблъун гьабуна чамасдакалдаса яги пурчIинаялдаса цо сахI,\nкиналниги бусурбабазда - узденасдаги лагъасдаги, бихьиназдаги руччабаздаги, гьитIиназдаги кIудияздаги ва амру гьабуна гьеб тIобитIейин\nгIадамал какде рахъинелде цебе", - абун (Бухари).\nАварагасул хIадисалда буго: "КIалбиччаялъул сахI кIалккурасе къваригIел гьечIеб хабаралдаса рацIцIалъиги мискин-пакъиразе тIагIам кьейги ккола", - ян (Абу Давуд, ибну Мажагь). ГIалимзабаз абулеб буго кIалбиччаялъул сахI тIадгьабун бугин гIидалъул къоялъгIаги мискинзаби гьардеялде кколареб хIал букIинелъун. Цогидаб хIадисалда буго: "Рамазаналъул кIал зобалдаги ракьалдаги гьоркьоб бан хутIула, эхеде бахунаро кIалбиччаялъул сахI бахъизегIан", - абун (Макъдиси, ибну Шагьин). Гьаб хIадисалъул магIна кколаро кIал кквечIев чияс кIалбиччаялъул закагIат кьезе кколарин абураб. Гьелъул магIна ккола жинда гьеб тIалъулев чияс закагIат бахъичIони, кIалкквейги Аллагьас къабул гьабуларин абураб.\nСахI бахъиялъе буго щуго батIияб гIуж:\n1. ТIалъулеб гIуж. Рамазан моцIалъул ахирисеб къоялъ бакъ тIерхьунеб гIужалда вугев чиясда (гьеб жинда тIалъизе ккани рукIине кколел шартIал жиндилъ ругев). Гьеб къоялъ бакъ тIерхьинегIан хварав чиясдаса гьеб бахъизе кколаро, бакъ тIерхьинелде гьабураб лъимадаса ялъуни ячарай чIужуялдаса бахъизе ккола.\n2. Хирияб гIуж. ГIидалъул къоялъ рогьел баккун хадуб гIидалъул как балелде.\n3. Бегьулеб гIуж. Рамазан моцI байбихьарабго. Гьединлъидал, гIидалъул къо жакъа-метер абун щаклъиялда бугони, метералде тIамичIого жакъаго бахъун тIубазабураб лъикIаб буго.\n4. Карагьатаб гIуж. ГIидалъул какдаса бакъ тIерхьинегIан гьеб нахъбахъи. Амма гьеб заманалда гьоркьоб маслихIаталъе гIоло нахъбахъун бугони, масала, жиндие сахI кколев гIагарав чи яги цогидав лъикIав чи щвезегIан, карагьатаб букIунаро.\n5. ХIарамаб гIуж. ГIидалъул къоялдаса хадуб бахъизе.\nСахI - 3 кг\nСахIги гIемерисеб бетIербахъи гьабулеб жоялдасан бахъизе ккола. Масала, Дагъистаналда бетIербахъи гьабулеб жо ролъ бугелъул, ролъул гурони бахъизе бегьуларо. Ролъги иц бачIеб, туричIеб, ракьулъ хьани тIирщулеб букIине ккола. Ханжу бахъиялдалъунги сахI тIаса кколаро. Лъабавго имамасда аскIоб сахIалъул бакIалда гьелъул кколеб къимат кьуни яги гIарац кьуни, гьеб мехалдаги сахI тIаса кколаро. Гьединлъидал, рес букIаго къимат кьезе яги гIарцудалъун caxI бахъизе бегьуларо. Ролъ щвечIони, гьеб мехалда АбухIанифа имамасда нахъвилълъун гIарцудалъун бахъунги бахъизе ккола. Цо-цо камилал гIадамаз ролъулги гIарцулги кIиябго бахъула, ресалда вугев чияс гьедин гьабуни цIакъго лъикIаб букIина, амма гьедин гьабизе тIадаб гьечIо. СахIалъул роцен ккола гIaгa-шагарго лъабго литргIанасеб, цIан сахI бахъулеб бугони, гьеб ккола кIиго килогун анкьнусиялда кIикъоялда анцIго грамм. Ролъ кидаго бацIцIадаб букIунарелъул, лъабго кило гIезабураб лъикIаб буго. Ният гьабулеб къагIида\nСахI бахъиялъе ният гьадин гьабила: "Дица ният гьабуна дирго черхалдаса паризаяб кIал биччаялъул сахI бахъизе, Аллагьасе гIоло",- абун.\nЖиндирго хъизан-лъималаздаса сахI бахъулеб бугони ният гьадин гьабила: "Дица ният гьабуна дир чIужуялдаса, дир васасдаса, дир ясалдаса кIал биччаялъул паризаяб сахI бахъизе", - абун. Ниятги сахI батIа гьабулаго гьабизе яги мискинзабазухъе кодобе кьолеб мехалъ гьабизе ккола. СахI бахъиялъулги ният гьабиялъулги къагIидаби лъаларел чагIазда тIадаб буго гьелъул иш лъикI лъалев чиясулгун дандбазе, мухIканлъи гьабун сахI бахъизе.\nТуснахъалда ругез, боцIиги батани, жалго ругел бакIазда сахI кьезе мустахIикъал чагIиги ратани, санагIат-ресги рекъани жалго ругел бакIазда бахъила. Туснахъалда ругез цоцазе кьезеги бегьула, кьезе мустахIикъал чагIи ругони. ЗакагIат кьолел чагIи мискинал, пакъирал рукIине ккола. Лъие кьелеб?\nЦо-цояз бесдалал ругин абун кьола, гьел бесдалал мискинал, пакъирал ратичIони, гьезие кьеялдалъун сахI тIаса кколаро. Масала, бечедав эмен хун гьес лъималазе нахъе тараб гIемераб боцIи бугони, гьезие кьун сахI тIаса кколаро. Амма вацIцIадав, Аллагьасукьа хIинкъулев динияв чи вугони, гьесие кьезе цIакъго-цIакъ беццараб буго. Нилъер хирияс абулеб буго: "Дуца квен кванаге Аллагьасукьа хIинкъарав чиясул гурони, дур квенги кванаге Аллагьасукьа хIинкъарав чияс гурони", - абун. Щайин абуни, лъикIав чиясе кьураб садакъа гьес лъикIаб рахъалде буссинабула. Хасго гьев лъикIав мискинчи гIагаравги вугони, тIадежоялъе мадугьалги вугони, гьесие кьуралъул кири цIакъго цIикIкIараб щвела. СахIги дурго аслияб магIишат-яшав бугеб росулъ ругел пакъирзабазе кьезе ккола, ай къватIибе босизе бегьуларо, къватIиса сахI гьарун вачIарав чиясеги кьезе бегьула. Живго цо бакIалда вугони, магIишат цогидаб росулъ батани, магIишат бугеб росулъ ругезего кьезе ккела. ЗакагIатги бищун дагьаб лъабго чиясе кьезе ккола. Цо сахI лъабгоясе бикьизе захIмалъулеб бугони, чамалиго сахIги данде кьабун, лъабиде бикьила. ЦIакъго лъикIаб букIина имамас мажгиталда закагIат бахъиялъул низам гIуцIун бугони, имамасухъе яги гьесул вакиласухъе кьуни. Ниятги гьабун сахIал ратIа гьарун хадуб гьел мискинзабазухъе росун лъимал ритIизе бегьула. Бесдалазе сахI битIулеб бугони, гьезул валиясухъе щвезабизе ккола, гIидалъул къоялдаса кватIизабичIого. ГIемер кколеб жо буго, рос кIвар гьечIев яги дове-гьаниве сапаралде ун вукIун, жиндиргоги лъималазулги сахIги босун чIужугIадан ячIуна яги гIарац битIула, гьаб нижер рукъалъул агьлуялъул сахIал ругинги абун. Гьедин кьурал сахIал тIаса кколаро, кида рецIунги гьес гьел сахIалги рецIизе ккола. РецIичIони, налъигун ахираталде уна. Гьединлъидал, росас мухIканав чи вакил гьавизе ккола, гьесухъе изнуги кьезе ккола. Гьев кIвар гьечIев вугони, гIагарлъиялъ кантIизавизе ккола. Гьединлъидал, сахI бахъизеги ният гьабизеги лъаларел чагIазда тIадаб буго гьелъул иш дибирасда цIехон яги цоги гIалимчиясда гьикъизе ва мухIканлъи гьабун сахI бахъизе.\nАвтор: ХIабиб МУХIАМАДОВ\nГазета №: 31, от 2 август 2013г.\nКак ахIи ва аварагасде свалат битIиНекIсиялЛъай гьечIев тохтур – зулмучиМискинчиги ханасул васгиГьадият