Дагъистаналъул экономика: ришватчилъи, «балъгояб» бизнес, тухумчилъи\nДагъистаналъул экономикаялда тIаса кIудияб интервью бахъун буго Газета.ру агентствоялъ. Гара-чIвари гьабун буго экономикаялъул эксперт, «Новое дело» газеталъул журналист Андрей Меламедовгун.\nРишватчилъи, «балъгояб» бизнес, тухумчилъи – республикаялда бугеб экономикаялъе къимат кьуна Меламедовас интервьюялда.\nКланазул тIалабалги гьудуллъиялъул бухьеналги журарал жолъун ккола Дагъистаналъул экономика илан, рикIкIунеб буго Меламедовас.\nМисаллъун гьес бачунеб буго Сулейман Керимовасул гIарцудалъун бараб цIер гьабулеб завод. «Дагагрокомплексалъул» хважаин ИсхIакъ Умалатовас Хасавюрталда консервазул завод цIигьабун буго.\nГьеб заводалъе чара гьечIого къваригIун букIун буго цIорол тара. Умалатовасда ракIалде ккун буго Дагогни шагьаралда бугеб цIер къотIулеб заводги цIигьабизе, амма гьелъие гIарац гIун гьечIо гьесул.\nКеримовасул гьудул ЖабрагIил Шихалиевасухъе ун вуго Умалатов. Менеджер Александр Асмоловасул кумекалдалъун Шихалиевасда ракIалда ккун буго цIияб завод базе Дагъистаналда ва гьеб заводалъ бичалеб цIер Каспиялъул регионазе бичизе.\nГьеб пикругун бизнесменал ун руго доб мехалда президентлъун вукIарав МухIу ГIалиевасухъе. Гьес рагIи кьуна завод базе ракьал кьезе ва Асмолов вачун вуго Инвестициязул агентствоялъул нухмалъулевлъун хIалтIизе. Шихалиев Керимовасул чи вукIаравлъиги лъалеб букIун буго ГIалиевасда.\nАмма цодагьаб мех индал ГIалиевас нух къан буго завод баялъе ва «Немецкая деревня» проекталъе кумек гьабизе жуван вуго. Гьеб букIана вацал ГIисаевазул проект.\nИнвестициязул агентствоги къан, гьелъул бакIалда министерлъиги гьабун буго ГIалиевас, амма Асмоловасе гьениб нухмалъини щиб, хъулухъ кьун гьечIо. Асмолов Дагъистаналдаса нахъе ун вуго.\nАхир къад «Немецкая деревняги» бачIо, щайгурелъул ГIалиевасе кIвечIо ракьазул суал тIубазе.\nМухIамадсалам МухIамадов президентлъун вахъараб мехалда цIидасан баккана цIер къотIулеб заводалъул хабар. МухIамадовас кумек гьабун ракьазул суал тIубазе ва Тюбе поселокалда гIагарда бана гьеб завод.\n2013 соналъул августалда хIалтIизе байбихьизе кколаан гьеб завод, амма чанги квекIенал раккунел рукIана. Газалъул ва токалъул суалал туIразе захIмалъулеб букIун буго. Ахир къад гьел суалал тIуразеги гIемер гIарац ун буго.\nАхир-къад цIорол тара заводалъ бичазе ккола гьаб соналъул январалъул ахиралда.\nАмма заводалъе МухIу ГIалиевас нух кьун букIарабани, 2014 соналъуд байбихьуде гьеб проекталъ жинда тIад хвезабураб гIарацги тIадбуссинабизе букIана ва республикаялъул бюджеталъе магъалодул лъикIаб къадарги щвезе букIана.\nГьанжени заводалъе захIмалъизе буго. Цогидал регионазда некIого ран руго цIер гьабулел заводал ва гьезие клиенталги щун руго.\nЗаводалъе кумек гьабулеб гьечIо республикаялъул нухмалъулев Рамазан ГIабдулатIиповасги илан бицана гара-чIвариялда экономист Андрей Меламедовас.\n«ГIабдулатIиповасе рекIее гIолел гьечIо Дагъистаналда ругел Керимовасул проектал. Гьес кумек гьабулеб буго вацал МухIамадовазе. Гьелги миллиардерал руго. Амма ГIабдулатIиповасе гIолеб буго гьел магIарул рукIинги», - илан абуна Меламедовас.\nГьединго гьес бицана Керимов лезгияв вукIиналъги цогидаб политикияб къокъаялде гъорлъе унев вукIиналъги, бизнесмение нух къалеб бугин Дагъистаналда. Мисалалъе, аэропорталъе приватизация гьабизе вичалев гьечIо Керимов.\nПолитолог Энвер Кисриевас абуна «Эркенлъи» радияолъе республикаялъул экономика лъикIлъизе бугин, федералияб централъе къваригIараб мехалдаилан.\nЭнвер Кисриев: «Аслиял масъалабилъун ккола – элитабазда гьоркьор ругел хурхенал ва элитабаздаги хIукумуталдаги гьоркьор ругел хурхенал. Экономикаялъул ахIвал-хIал гьел гьоркьолъабазда бан буго.\nГьелдалъун гIадлу ва низам гьечIо республикаялъул экономикаялда. Тухумчилъи, ришватчилъи – гьел масъалабазги квал-квал гьабулеб буго республика цебетIеялъе.\nДагъистаналъул щивав нухмалъулес чанги нухалъ абулеб букIана коррупцяилдаса ва кланаздаса бацIине кколин республика, амма рагIабазда хадур ишал жеги цонигиясул рукIинчIо.\nНормалияб экономика къваригIун батани, къанунал хIалтIизе ккола. Балагьараб мехалда ракIалде кколеб буго Дагъистаналда къанунал хIалтIизе ричалел гьечIин федералияб централъ.\nЦентралдаса хIакимазул лъалкIал ратулел руго экономикиял цо-цо такъсиразулъ. Къанунал цIуниялъе къваригIуна Центр. Централъ кIвар кьолеб буго чанги батIиял суалазе, амма гьеб суалалъе гьечIо».\nГазета.ру агентствоялъе экономист Меламедовас кьураб интервьюялда рехсон руго инвестициязул масъалабиги.\nГьесул рагIабазда рекъон, республикялда инвесторал жалго рачIине ккола, пачалихъалъ гарантиял кьечIого. Амма гьелъие квъаригIуна регионалда хIинкъи гьечIолъи чIезабизе.