МухIамад Дибирасулаев: «Кир ругониги кIочон тезе биччаге рахьдал мацI» | Интервью | Киназего гIаммаб Россия\nМухIамад Дибирасулаев: «Кир ругониги кIочон тезе биччаге рахьдал мацI»\n«Дибирасулаевасул буго кIинусгоялдаса цIикIкIун гIелмияб хIалтIи. Гьесие кьуна СССРалъул гIелмуялъул ва технологиязул пачалихъияб комитеталъулги Промышленносталъулгун гIелмуялъул министерствоялъулги, Россиялъул росдал магIишаталъулги, Россиялъул росдал магIишаталъул гIелмияб академиялъулги грамотабиги, «Москваялъул 850 сон тIубаялъул хIурматалда» медальги»\nВатIаналдаса рикIкIад вугониги, ви­жараб ракь хирияв Дибирасулаева­сул ракI кидаго букIунила гIагараб халкъгун. Дун магIарулай йигин абураб мехалдаги, МухIамадица гара ­чIвари байбихьана рахь­дал мацIалда. Москваялда ругел гIемерисел магIарулазул гIадат бу­гелъулха гIурус мацIалда кIалъалеб. Дун бахиллъун хутIана МухIамадица бицунеб рахьдал мацIалъул бечелъи­ялдаги берцинлъиялдаги, хасго 1969 соналдаса нахъе гьев Москваялда гIумру гьабулев вугеблъи лъараб мехалда. Гьесул лъадиги ккола Ха­рахьиса, руго ясги васги ва гьезул лъималги. Лъималазги тIасабищана инсул нух — кIиялго ккола техники­ял гIелмабазул кандидатал.\nМагомед Дибирасулаев: Уважайте старость, традиции и не забудьте свой язык, где бы вы не жили!\nРокъоб кидаго бицуна магIарул мацI.\nМухIамадица бицана Дагъистанал­де щведал ккараб гьадинаб лъугьа­бахъиналъул хIакъалъулъ. «Санайил уна дун росулъе. МагIарухъе унаго, автобусалда цадахъ ккана класс-цояй. Гьелъулгун гара-чIварулаго, нижеца ракIалдещвезаруна лъимер-лъиялъул сонал. Дирго лъималазда дун магIарул мацIалда кIалъалев рагIидал, гьелъул бадиб магIу хулана. «Нужеца 50 соналъ гIумру гьабулеб буго Москваялда. Нужеда сверухъ руго батIи-батIияб миллаталъул гIадамал. Амма нужехъа бажарун буго рахьдал мацI цIунун. Дун нечон йиго жакъа, МахIачхъалаялда гIумру гьабулел дир лъималазда лъаларо магIарул мацI», ­ ан абуна гьелъ.\n«Школалда цIалулеб заманалдаго бокьулаан физика. Никита Хрущевасул заманалда, цIалиялда цадахъго, студентал хIалтIизе кколаан заводалда яги цогидаб, тIасабищараб махщалида рекъонкколеб, бакIалда. БукIинесеб хIалтIулгун цебеккунго лъай-хъвай гьаби букIана гьеб къагIидаялъул аслияб мурад. ИчIабилеб классалдаса нахъе дир анищ букIана МГУялъул физикияб факультеталда цIализе ине. Меседил медалалда лъугIизабуна школа ва, цIализе ине хIадурлъулаго, дир гIагарав чияс, районалъул газета-лъул бетIерав редакторлъун вукIарав МухIамад Жамалудиновас абулеб букIана Дагъистаналдаго цIалеян. Чияр бакIалда захIмалъизе бугин, цIалиялда цадахъго хIалтIизеги ккезе вугин абулеб букIана гьес. Гьесул пикруялда тIадрекъана дунги. 1960 соналда цIализе лъугьана Дагъистаналъул пачалихъияб университеталъул химиялъулгун технологи-ялъул факультеталде. 1966 соналда, гьеб лъугIидал, витIана Ярослав областалъул Поречскалъул консервабазул заводалде хIалтIизе. Амма лъай камил гьабизе бугеб гъираялъ рахIат толеб букIинчIо ракIалъе. Бокьун букIана аспирантураялда цIализе ине. Гьеб бигьаяб ишги букIинчIо. Гьелъие хIажалъулаан Лъайкьеялъул министерствоялъул рахъалдаса кагътал. Дие икъбал ккана.\nДун цIализе лъугьана Холодильнияб промышленносталъул гIелмиял цIех рехазул тIолгосоюзалъул институ-талъул (ВНИХИ) аспирантураялде. Гьебги гьадин ккана. Институтал-де щвараб мехалда, гьенив ватана директорасул заместитель Дми-трий Рютов. Мурад бициндал, гьес столалда тIад бугеб календаралда хъвана дир цIар ва абуна, экзаме-назде хIадурлъеян. Экзаменал кьезе вачIаян ахIилин абун ракIалде ккунго букIинчIо. Дица я гIарза кьечIелъул, я анкета цIезабичIелъул. Дун цIакъ вохана, 1968 соналъул ноябралъул байбихьуда, экзаменазде вачIаян абураб кагъат дихъе бачIиндал. Гьединал рукIана доб заманалда гIелмиял хIалтIухъабиги препода-вателалги. ПалхIасил, 1973 соналда лъугIизабуна аспирантураги, цIунана техникиял гIелмабазул кандидатлъиялъе диссертацияги. Гьелъие квербакъараллъун дица рикIкIуна ни-жерго росдал школалъул директор ГIусман ГъазимухIамадовги, цIалдохъабазе лъайкьеялде кIварбуссинабулел рукIарал дир учительзабиги, дир гIелмияв нухмалъулев, техникиял гIелмабазул кандидат Алексей Ива-нович Пискаревги.\nАспирантура лъугIидал, хIалтIизе тана институталдаго. Гьенибго хIадурана гIелмабазул докторлъи-ялъе диссертацияги. Дир гIелмияб мухъалъул хIалтIабиги цIех-рехалги Дагъистаналъе кIвар бугел гьечIо, гьединлъидал хутIана дунги Россиялда. 1991 соналда цIунана доктор-лъиялъе диссертацияги», ­ ян бицана МухIамадица.\nГIалимчияс дида бихьизабуна институт. Гьенир къадазда рарал стендазда ругоан холодильника­зул гьанжезаманалъул алатазул суратал. Институталда щибаб къо­йил хIадурула ва тIоритIула батIи­батIиял хIалбихьиялги цIех­рехалги, кагътиде росула гьезул ккарал хIасилалги. Гьезул кумекалдалъун лъазарула холодильниказда ква­нил нигIматал халатаб заманал­да цIунизе рес кьолел къагIидаби. Гьедин чIезабуна, масала, гьан цIуниялъул битIараб къагIида. Гьеб къагIидаялъ рес кьола 2,8 млрд гъуршил багьаяб 13,5 азарго тон­на гьанал улкаялъе тIокIлъизабизе.\nИнституталъул лабораториялъул хIалтIухъабазул хIаракаталдалъун ургъана, ток ва цогидал сурсатал дагьаб къадаралдаги хIалтIизарун, кванил нигIматазул консерваби гьариялъул цIиял технологиял. Ла­боратория хIалтIула Россиялда би­щунго гучаблъун рикIкIунеб «Мясо­комбинат «Клинский»» АОялъулгун ва гьанал нигIматал гьарулеб Черки­зовский заводалъулгун къотIабиги гьарун. Дибирасулаевасул буго кIинусго­ял даса цIикIкIун гIелмияб хIал­тIи. Гьесие кьуна СССРалъул гIел муялъул ва технологиязул пача­ли хъияб комитеталъулги Промыш­ленносталъулгун гIелмуялъул мини­стерствоялъулги, Россиялъул росдал магIишаталъулги, Россиялъул росдал магIишаталъул гIелмияб академи­ялъулги грамотабиги, «Москваялъул 850 сон тIубаялъул хIурматалда» ме­дальги.\nГара ­чIвариялъул ахиралда Му­хIамадица дагъистаниязе гьарана гIагараб ракьалъе ритIухъаллъун ху тIагиян, жидеца гIумру гьабулеб шагьаралъулги гьенир ругел гIа­дамазулги адаб гьабеян, кIудиязул хIур мат цIунеян ва умумузул гIа­даталги, эбел­инсул мацIги кIочон то геян. «Херлъиялъул адабги гьабу-лареб, рахьдал мацIги лъалареб, гIадаталги цIунулареб халкъалъул букIинесеб гьечIо. Кинаб хъулухъал-да нуж ратаниги, цIуне ритIухълъи. РакIбацIцIадаб хIалтIудалъун нуже-дехун ишцоязул божилъи бижиза-бе», ­ ян малъана гьес.\nПатIимат РАСУЛОВА, Москва шагьар