Гьеб иш инсанияталде данде гьабулеб такъсиразул бищун кIудиязул цояблъун кколин, гьеб тIубан тIагIинабизе кколин лъазабуна гьез ва гьел зулму-хIал гьабун тIагIарал ракIалде щвезариялъул къоги бихьизабуна. Гьебго гIуцIиялъул баяназда рекъон дунялалда щибаб санайил 10 азаргогIан чи викъулев вуго. Бищун гIемер гьединал такъсирал гьарулел руго рагъ-кьал бугел пачалихъазда ва рагъулаб ахIвал-хIал бугел регионазда.\nГьедин инсанасул ихтиярал цIунулел идарабазул батIи-батIиял баяназда рекъон ахирисеб 20-25 соналда жаниб Шималияб Кавказалда гIага-шагарго викъун вуго микьазаргогIан чи, гьезул гIемерисел чIаго нахъ руссинчIин абизе бегьулин лъазабулеб буго гьел гIуцIаабаз. Гьезухъ цойиде ккарал баянал гьечIо Дагъистаналда чан чи викъун аравали, амма гьез лъазабулеб буго гьел гIадамал рикъиялъул аслияб гIайибияллъун къуваталъул идарабаги кколилан.\nМасала, 2012 соналда Дагъистаналъул инсанасул ихтиярал цIунулез лъазабулеб букIана къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз дагьалдасан 50 чи викъун вугилан. 20I3 соналда гьезул къадар гIага-шагарго 60 чиясде баханилан абурал баянал кьуна гьезго.\nДагъистаналъул жанисел ишазул министерлъиялъул ва прокуратураялъул баяналда рекъон 2013 соналда 215 чи викъанин абун гIарза бачIун буго гьезухъе. Гьел рикъаразул 80 процент чIужулъун ячине йикIине яс хъамиялъул хIужаби кколел руго.\nГьел хасал идарабаз инсанасул ихтиярал цIунулез гIадамал рикъияллъул хIакъалъулъ кьураб баянал хIакъикъиял гьечIин рикIкIунеб буго, гьез рикъанин лъазабулел чагIазул гIемерисел батIи-батIиял такъсирал гьариялда щаклъи букIун низам цIунулез ккун руго.\nПолициялъ кквей гьев чи викъи кколарилан лъазабулеб буго гьез. Гъоркьисала ва исана гIадамал рикъиялъул рахъалъ чан гIарза гьел идарабазде бачIарабали лъазабизе кIвечIо «Эркенлъи» радиоялда.\nАхираб кIиго соналда жаниб низам цIунулез гIадамал рикъиялъул хIужаби цересел саназде дандеккун гIемерго дагьлъун ругин абурал баянал кьолел руго халкъазда гьоркьосеб инсанасул ихтиярал цIунулеб «Мемориал» гIуцIиялъул Дагъистаналда бугеб бутIаялъул нухмалъулев Дациев Сиражудициница «Эркенлъи» радиоялъулгун букIараб гара-чIвариялда.\nДациев Сиражудин: «20I4 соналда чи викъиялда хурхун I2 чияс гIарза бачIана нижер гIуцIиялде. Гьезда гьоркьор хъамун арал ясал рукIинчIо, гьел киналго руго къуваталъул идарабаз рикъарал бихьинал. 20I5 соналъ гьединаб хIужаялда хурхун 5 гIарза бачIана нижехъе. Гьединал лъугьа-бахъинал дагьалги цIикIкIун ратизеги бегьула, киналго гуро инсанасул ихтиярал цIунулезухъе рачIунел.\nАмма ракIчIун абизе кIола цересел саназде дандеккун гьел гIадамал рикъи чанцIулго дагьлъун бугилан. Дица церехун рехсарал баянал руго цохIо рикъаразда хурхарал, тIагIарал хадур чIван ратарал чагIи дица рикIкIунел гьечIо».\nЦересел саназде дандеккун гьел низам цIунулез гIадамал рикъиялъул хIужаби дагьлъун рукIаниги Дагъистаналда гьеб проблема жеги гIезегIан кIварцIикIкIараблъун бугилан лъазабулеб буго инсанасул ихтиярал цIунулез.\nГьеб проблема республикаялда бищун кIвар бугеблъун бугин рикIкIунеб буго Хасавюрталдаса ГIалиева ГIайшатица. Гьелъул вас ГIалиев МухIамадхIажи къуваталъул идарабазул хIалтIухъабаз викъун вукIун вуго 2011 соналда. Низам цIунулез гIакъуба кьун хвезавунин жиндир василан абулеб буго гьесул эбел ГIайшатица.\nГьеб такъсир лъица гьабурабали лъалеб бугониги, жиндир васасда гIайиб гьечIолъи чIезабулел далилал рукIаниги, гьев чIварал ва викъарала чагIазе тамихI гьабизабизе кIвечIин жиндида жегийилан абулеб буго гьелъ.\nГIайшат ГIалиева: «Церего гIадин гьанжеги рикъулелги руго чIвалелги руго Дагъистаналда гIолохъаби. Къуваталъул идарабазул къурбанлъун ккана дир васги. Хасавюрталда мажгиталдаса къватIиве лъугьун вачIунев бакIалда щалали лъаларел кодоб ярагъги ккурал маскачагIаз викъун ана гьев.\nГьебгицин халкъалда цебе къадкъоялъ, полициялъ дир вас викъун анин абун дица хъвараб гIарза къабулцин гьабичIо. Чанго къоялъ гьев кив вугевали лъаларого букIана, хадуб дирго лъай-хъваяздасан лъана гьев МахIачхъалаялъул туснахъалде вачун вукIин.\nГьев тIагIун ункъго къоялдасан нижеда лъазабуна экстремистазулгун хурхен букIун ккун вугин гьев полициялъилан, амма чIаго вас вихьичIо дида. Анкьица гIазабги кьун хвезавуна гьев туснахъалъув. Дида вихьараб мехалда гьесул сипатго хвезабун букIана, къаркъалаялда чIагояб бакI букIинчIо, килщалцин рукIан тIу-тIун.\nДир вас чIваялда хурхун хIалицаго рагьана такъсиргьабиялъул иш, амма гьелъул хIасил ккечIо, гьел ишал рагIалде рахъунарин абуна дица къуваталъул идарабазда хIалтIулезги.Лъица гьеб кинабго иш гьабурабали лъала дида, дица гьеб ишалда хурхун хитIаб гьабичIеб, кагъат хъвачIеб бакI хутIичIо.\nКидаллъагIан гьел гIорхъолъа арал ишал нилъер гьанир халат рахъине ругел, кида лъагIан гьел низам цIунулез щибго гьечIел гIадамал чIвазе ругел?».