"Махlмудил гlумруялда ва творчествоялда тlасан рагьараб дарс"- 8 класс. » Ассоциация учителей аварского языка\n21 апр 10:19Авар адабият / Мисалиял дарсал / Учителасе\nМахlмудил гlумруялда ва творчествоялда тlасан лъай гъварид гьабиялъул\n8 классалда класстун къватlисеб авар адабияталъул рагьараб дарс.\nДжамалова Эльмира Насрудиновна -\nавар мацlалъул ва литератураялъул\nтlадегlанаб категориялъул мугlалим\nДарсил тема: «Дунял - гlаламалъе гlищкъул рукъ барав»\n«Адабияталъул тарихалда тlад\nМеседил хатl хъвана хъахlабросулъес»\n1. Махlмудил гlумру ва творчество гъваридго рагьи. Гьесул асарал кин рижарал, гьезул кьучl щиб букlараб, щиб лъугьа – бахъиналда гьел рухьарал ругелали баян гьабиялдалъун асаразул магlна гъваридго бичlчlизаби.\n2. Цlалдохъабазул каламалъулаб культура борхизаби.\n3. Тlахьал цlализе гъира бижизаби, чlужугlаданалъул къимат гьабизе куцазе.\nДарсил алатал: компьютер, проектор, тlахьал, Махlмудил портрет, кучlдул хъварал тlанчал.\nСтолалда тlад бакараб хlетучирахъ, перо, щакъитlел.\nПандрил гьаракьалда гъоркь васасги ясалъги рикlкlуна.\nГIадамал рещтIуна Къайсил хабада\nКъоно ричIичIого салам гьабизе,\nГьалбалги рачIуна ХъахIабросулъе\nХъирул кьуртIа чIчIарав Махlмуд вихьизе.\nДида ХъахIабросдал нусго гьечIеб рукъ\nТахшагьаран ккола, мун жанив гIураб.\nЖини-сургу хъвачIеб бекьдерил мина\nБихьизе бокьула дур рокьи ккараб.\nАдабияталъул тарихалда тIад\nМеседил хатI хъвана хъахIабросулъес.\nХалкъалда цIар араб пасахIаталъул\nБайрахъ босун ана Муил вокьулес.\n- Кин нужеда ракlалде кколеб? Лъил хIакъалъулъ нилъеца бицине бугеб гьаб дарсида?\n- Хъахlабросулъа Махlмудил хlакъалъулъ.\n- Рагье тетрадал, хъвай дарсил тема: «Дунял гlаламалъе гlищкъул рукъ барав». (Слайд 2)\n- Дарсил эпиграф:\n«Адабияталъул тарихалда тIад\nМеседил хатI хъвана хъахIабросулъес»\nЦl. Хlамзат (Слайд 3)\n- Щай гьедин хъвараб Цl. Хlамзатица? Гьеб суалалъе жаваб кьела нужеца дарсил ахиралда. Дарсида нилъеда церечIарал масъалаби. (Слайд 4)\n- Нужее рокъобе тIадкъай букIана ХъахIабросулъа МахIмудил гlумруялъул ва творчествоялъул нух ракIалде щвезабизе, гьесул хlакъалъулъ тlахьал цlализе.\nКинаб заманалда вукIарав шагIир кколев ХъахIабросулъа МахIмуд?\n- 19 гIасруялъул кlиабилеб бащалъиялда.\n- Махlмудил лъимерлъиялъул лъица бицинеб?\n- Гьавуна 1873 с. Унсоколо районалъул ХъахIабросулъ мискинчи Анасил МухIамадил хъизаналда. Цlакъ захlматаб заман букlана. Жидецаго гlезабураб тlощел чанго моцlалъе гурони гlолароан. Анасил Мухlамад ракьцоялгун цадахъ, хlамаги цебе къотlун, чачаналъе хьвадулаан («гьирихъ хьвади»). Гьениса цlоросаролъул хъапги босун вачlунаан. Хьвадулаан Хунзахъ базаралде цlулал тlурччи бичизеги.(Слайд 5)\n- Цlалуде рокьи ва гьелъие гьунар бугев вихьидал эбелалъул вацас Махlмуд вачун вуго Бекъилъе гlалимзабазда цеве цlализе витlизе. Гьедин, эбелалъул вацасул хlаракаталдалъун, вукlинесев шагlирасе щун буго доб заманалда рекъараб лъай, лъун буго гъваридаб гlелмуялъе щулияб кьучl. Гьев вахъана лъикlав гlалимчилъун. Абизе бегьула, рокьи ккаралщиналги гlараб гlелму цlаларалщиналги жеги гьесул шагlирлъиялъул борхалъуде рахинчlилан.\n- Йихьарайго рекlее гlуна Махlмудие Бекьилъа Муи. Амма гьей кьуна Махlмудил гьудул, полковникасул вас Къебедмухlамадие. Росасда йигей гlаданалдехун рекlелъ бугеб асар гьес лъазе течlо. Муил цlар рехсечlого гьаруна гьелде кучlдул. Къебедмухlамад хун хадуб бижана шагlирасул гьей ячине пикру. Гьелъул рекlелъги батана бацlцlадаб асаралъе жаваб. Ритlана Махlмудица яс абизе чагlи. Кьоларила жидеца мискинчиясе яс! (Слайд6)\nУчителас бицуна Махlмудица Муи хъамиялъул тарихияб лъугьа – бахъиналъул хlакъалъулъ.\n- Кинал темаби рагьулел рукlарал шагlирас цебехун нужеда малъарал кучlдузулъ?\n- Рокьи ва рагъ.\n- Рагъул темаялда асарал кин рижарал?\n- Гьев гlахьаллъана Дунялалъулго тlоцебесеб рагъда. Гьесда лъана солдатазул гIумруялъул кьогIлъи. Полкалдаса Дагъистаналде вуссаралдаса МахIмудица МахIач Дахадаевасул тIадкъаял тIуразарулел рукIун руго.\n- Пачаясул армиялда бугеб гlадлу къватlиб чlвазабулеб бугищ гьес?\n- Пачаясул армиялда бугеб тIилилаб гIадлу гьес къватIиб чIвазабулеб буго, гьелда тIад велъанхъулев вуго, бихьизабуна армиялъул гIадлу жинда рихун бугеб куц. Поэтасул ракI бекизабун буго тIадегIанал чиназ солдатаздехун бихьизабулеб чIухIиялъги гIамал кIодолъиялъги.\n- Махlмудил бищунго тlадегlанал асарал кин рижарал?\n- МахIмуд уна гьужумазде, вагъула бахIарчияб куцалда ва замхIматго лъукъула. Гьеб заманалда гьес хъвала бищунго тIадегIанал асарал: «Мариям», «Эбел ва яс», «Почтовой кагътиде керенги чучун». МахIмудица къасд гьабула гIадамазул цоцаздехун бугеб рокьи бищунго гучаб, къуватаб бугилан абураб бербалагьи загьир гьабизе.\n- Шагlирасда фронталде ккедал щиб бичlчlулеб?\n- Фронталде ккедал шагIирасда бичIчIула жиндирго хиялаздаги халкъалъул рагъалдаги гьоркьоб бугеб кIудияб манзилги батIалъиги. Рагъ ва рокьи – гьеле гьединал суалазул кIиго рахъги босун, гьезул цояб тIаса бищиялде вачIуна Махlмуд.\n- Нужеда цере ругел кучlдуздасанги бичlчlула кинаб рахъ, кинаб тема гьес тlаса бищарабали?\n- Рокьул тема.\n- Гьел кучlдузул буго жидерго хаслъи. Хъвараб къагlида буго батlияб. Шагlирас хlалтlизарун руго диниял, гlелмиял, гlадатазулал терминал.(Слайд 7)\n- Рагъул заманалъ хъвараб «Эбел ва яс» абураб кечlалда тlасан сценка бихьизабила гьабсагlат ясаз. Ургъе, кинаб кlвар бугеб суал борхулеб бугеб шагlирас гьеб кочlолъ?\nСценка «Эбел ва яс»\nДир рекlел ургъалил гъугъалеб гьаракь\nЖаниб кереналъул кутакаб цlадул\nЦlилазда кваналеб квешаб хъуй буго.\nДир гьаналълъ бекьараб рокьул шавкъалъул\nКъараб рачел буго бичизе дуе;\nДир черхалъ хlехьараб хlасратаб гlищкъул\nКъвал чучун угьизин гьанже дудехун.\nЛъадае инаго къватlий кватlани,\nКъватlул хиралъиян лъола бугьтанал.\nБукlунаро гlищкъу гlорлъун инчlого.\nЛъие дун хlелилей хlалай лъугьаян?!\nСсиялде рилълъунеб рилълъахъ балагьун,\nХъубаб агьлуялда эдинин кколеб;\nЛогол гьайбатлъиян, гьурмал гвангъиян,\nГваргъун цlа рекlаял кlалъалин хадур.\nДурго килищ битlе, тlубалин мурад,\nДунял - гlалам цолъун цо жо кколаро,\nДудасаги кьерун, кьолбодаса къан,\nКъватlиб бицунареб цо унти буго;\nИнсудаса нечон, чиякьа хlинкъун,\nКъоял гlемер араб гlузру буго дир.\nДунилан чапулев чи вуго, эбел,\nЧорхол гьанги бакъван, берзул нурги къун;\nЦо дир хъергъу буго хъархъица хlулун,\nКъотlи гьабун буго гьесулгин дица.\nВагь… ай, Умагьани, эбго щиб рагlи –\nЩобде багlар бакъулъ къец гьабулев щив?\nЩибан, Жайран – ханум, хиял гьабураб –\nГьаваялда моцlрол цlар лъихъе щолеб?\nДурги рагъиялдае гъалбацl бахани,\nБожиго хвана дир халкъалдасаго;\nДур хъаладул тlохда хъарчигъа чlани, -\nХъублъани хlакъ гьечlо хlурулгlиналъе\nДур бегьичlищ чанго, чехьалъул эбел,\nЧанай яхъарай дун нахъ чlвалей йигей?\nЧиго вокьичlого йорчlанадай мун,\nЧlегlер чармил босун нус дихъе кьезе?\nХарилъ баккараб тlегь тlад кьер гlун хадуб,\nГlодобеги бортун батула дида;\nГlурдада бараб хер, мех щвейгун тани,\nЩибго хутlуларо, хаган бакъвала.\nХlажрул улкаялде ахlтlолеб гагу,\nГоче дурго къватlахъ, къабулав восе.\nСайхlун – Жайхlуналъулъ жендолеб ччугlа,\nДида гlайиб чlваге гlаксалда кканин.\n- Гьаб кечl сундул хlакъалъулъ бугеб? Кинаб кlвар бугеб суал гьениб борхулеб бугеб шагlирас?\n- Ясалъ эбелалде ургъел бикьулеб буго жиндирго рекlел ккараб гlищкъуялъул. Эбелан абуни, басриял гlадатаздаса тlезе хlадураб, хlеренаб рекlел гlадан йихьула. Магlарулазул гlадаталда рекъон, рекlелъ бахчараб пикру эбелалъе рагьизе рекъараб буго, цойгиязе гьурщичlого. Эбелалъ кьола нилъее битlараб гlакълу. Ясалъул рекlел хlалги бихьун, кигlан бокьичlониги, гьелъул талихlалъе гlоло умумузул басрияб гlадат биххизецин хlадурай йиго гьей.\n- Дагъистаналъул адабияталде кинав поэт хlисабалда вачIарав Махlмуд?\n- Гьев вачlана цIакъго гьунар тIокIав поэт-лирик гIадин.\n- Лирикиял асарал кинал кколел?\n- Лирикиял асарал рукIуна авторасул рекIел хIал, пикраби, къасдал рихьизарулел асарал.\n- МахIмудица жиндирго рекIел асаралъе эркенлъи кьолеб буго, гьеб лъидасаго ва сундасаго бахчулеб гьечIо, бацIцIадаб рекIел хIал нечезе ккараб жо гурин абулеб буго.\n- МахIмудил щибаб мухъилъ, щибаб кочIолъ буго чIужугIаданалъе кьолеб къимат, гьелъул гьабулеб адаб-хъатир, яхинаюлей йигеб кIудияб даража.Шагlирасе цlакъго бокьулаанила кучlдул рикlкlине. Гьеб нужеда бихьила васазул церерахъиналдасанги.\n- Ассаламгlалайкум, росдал жамагlат.\n-Вагlалайкум салам, хирияв гьобол. Кибехун сапар бухьараб Махlмуд?\n- Росдал боцlи бичизе Алмахъалде ун вукlана, кватlараб гlужги бугелъул Данухъго чlезе хlукму гьабуна. Нужер гьанив кечl ахlулев чиго гьечlищ?\n- Вуго, Мухlамад буго гьесда цlарги. Мун нижехъ чlанани бокьилаанха.\n- Дун дуца Мухlамадил дове щвезе гьаве.\nКlиялго Мухlамадил доре уна. Лъай - хъвай гьабула. Рукъ цlурал гlадамал данделъула. Цинги гlолохъабаз херав Гlазизида гьарана:\n- Дуда лъала нилъергоги чиярги къисаби, Гlазиз. Гьалбадерида гьединал рагlун ратунгутlизеги бегьула, бице гьезул цо – кlигояб.\n- Хабар тун нуж гlенеккилел ратани, дица лъабго къиса бицина, цояб бахlарчилъиялъул, цогидаб намусалъул, лъабабилеб цlодорлъиялъул, лъабабгоги ясазул гlумруялъул хlакъалъулъ.\n- Гlенеккила, бице дурго, - ян вохана Махlмуд.\n- Цин цо Патlиматил ккараб бицинин нужее. Гьей йикlун йиго азбаралъуй гlака бечlчулей. Хlалтlуе квал – квал гьабун буго аскlоб букlараб басиялъ. Гьелъ хух гlадин кодобеги босун, метрагун бащдаб борхалъиялда бугеб къадада тlасан добехун лъун буго хlайван. Гьеб бихьарав вац хlайранлъун вуго, чанго нухалъ баси кодобе босизе лъугьун вуго, бажарун гьечlо.\nЖалго хутlараб мехалъ Мухlамадица яцалда абун буго речlчlизе рачlайилан. Речlчlун руго. Патlиматица гьев кlиго нухалъ хъарщи гlадин гlодов лъун вуго, амма вацасул мугъ ракьалда цузе биччан гьечlо: «Кидаго гlодоб цучlеб дур мугъ дицаги гьабиларо», - абун буго. Къисабазе гlела. Гьанже цо кочlол мухъалгlаги рикlкlе, Махlмуд. Дуца кечl рикlкlунеб мехалъ гlенеккизе бокьулин нижее.\n- Валлагь, рикlкlинелха.\nДир рекlелъ рессарал мусудухъ балай,\nРосабалъ цlарги тун, цlоралде щолел.\nЦlуязгин бихьиназ бицеян абе\nБихьанщинаб къое къечlел ясазул.\nКъилбаралъул цlвайихъ цlабуцlуна черх,\nЦlодорай Халилат халкъалъ еццидал.\nХиялазул чода чабхъад унев дун\nЧан пикрабалъ толев таманаб мехалъ!\n- Руччаби руго хlикматал жал. Гьез бахъулареб хъалаги гьечlо, биххулареб кьуру – мегlерги гьечlо, гьезда нахъ буссинабизе кlолареб гlор - лъарги гьечlо. Гьез сундаго бергьенлъи босула.\n- Дун щвечlеб росу къанагlатги батиларо магlарухъ. Гьезул щибалъуй ятула кочlохъанги, кьурдухъанги, бахlарчияй чlужугlаданги. Руччаби мустахlикъал руго реццалъеги, цlаралъеги, сайгъат - саламалъеги, гьезул хlакъалъулъ кучlдул, къисаби хъвазеги, жидее гlоло бихьиназ рухl кьезеги.\n- Кинаб гlамал - хасияталъул чи вукlарав Махlмуд?\n- Поэт вукlун вуго унго - унгояв магlарул хасияталъул бихьинчи. Кьураб рагlуеги ритlухъав, мекълъи - тlекълъиялда разилъуларев, хlинкъи - къай гьечlев, рекlел сабру бугев, гlаданлъи цlикlкlарав.\n- Гьанже нилъ балагьила театралъул актерас Махlмудил роль махщалида хlалеб бугеб куцалъухъ. (Проекторалъ речlчlизабун бихьизабила)\n- ГьедигIан хIеренго, недегьго чIужугIаданалде кIалъарав, гьелъул берцинлъи, гьайбатлъи, гIадатлъи кочIолъ ахарав чи МахIамудил заманалда вукIинчIо, гьелда абизе бищун гьайбатал, беричал рагIаби ратулаан гьесда.\n- Дунялалда, ракьалда бищун гьайбатаб ва берцинаб къадруяб жо чIужугIадан йикlин загьир гьабулеб буго гьес жиндирго кучIдузулъ.\nУчителас бицуна Махlмуд чlваялъул хlакъикъат.\n- Хъвараб къисматалда разилъун рукIине кколин, гьебгун къеркьезе бегьуларин, бецIаб къавмалъ бицунеб заманалда, Махlмудица гIолохъанаб гIел сунде ахIулеб бугеб?\n- Гьес гIолохъанаб гIел ахIулеб букIана жидерго талихIлъеги, эркенлъиялъеги, жидерго анищал мурадал тIураялъеги гIоло къеркьезе.\nДарсил хlасил гьаби\n- Щиб бичlчlараб нужеда жакъасеб дарсидаса?\n- Щай Цl. Хlамзатица абурал гьаб эпиграфалда хъварал рагlаби.\n- Махlмуд холеб мехалъ, гьесда тlадеги къулун, цо магlарулас абурабила гьал рагlаби:\n«Меседил гlадалнах, гlарцул гвангвара\nГlадада хвелилан хиял букlинчlо».\n- Киназулго гуро рекlелъ рокьи букlунеб. Йокьизе бегьула эбел, йокьизе бегьула чlужугlадан, бокьизе бегьула нилъго жаниб гlураб ракь. Рокьи рекlелъ гьечlев чи, гьев квешав чи ккола. Цlара - цlаралъуве инчlого, щибав гlолиласда лъазе ккола битlараб нухдасан ине: лъикlаб босизе - квешаб тезе. Бихьинчи вукlине ккола кьураб рагlуе ритlухъав, тlекълъи - мекълъиялда тlад рекъоларев, щибасул букlине ккола жиндирго пикру.\nМахlмудил творчествоялда тlасан доклад хъвазе.\nЦо кечl рекlехъе лъазабизе.\n- Дарс лъугlизабила нилъеца Расул Хlамзатовасул рагlабаздалъун.\nЦере рахъун лъималаз рикlкlуна.\nБорхатаб тlохде вахун,\nГъугъана гьесул гьаракь.\nГlурул тlиндасан рокьи\nБачlана, гама гlадин,\nАзарцlул чlвараб рокьи,\nСибир къотlун буссана.\nРакьулъ жанисан гlищкъу,\nЖиб гьалейилан абун,\nПарпадана кьурда тlад.\nСкачать файл: elmira.doc [21,39 Kb] (cкачиваний: 80)\nПосмотреть онлайн файл: elmira.doc\n"Глагол - каламалъул бутIа"- 4 класс. Джамалова Эльмира "Лицей №8" Мах1ачхъала шагьар Авар мацI / Мисалиял дарсал / Учителасе "Глагол"- 4 класс Авар мацI / Мисалиял дарсал / Учителасе Семинар "Рахьдал мац1алъул дарсазда ФГОС " Тадбирал / Блогал Хадижат Бечедова дарсил тема "Къункъраби" 6 класс 2006 сон. Авар адабият / Мисалиял дарсал / Учителасе Авар адабияталъул рагьараб дарс "Россиялъул солдатал" Авар адабият / Аудио материал / Учителасе