МацІ ккола коммуникациялъул структурлъизбураб система. ГІатІидб магІнаялда, гьеб ккола коммуникациялъул къагІида, жинде гъорлъе инсаниял мацІал хІалтІизаби бачунеб. МацІал лъазарулеб ва гьезул гІелмияб цІех-рех гьабулеб гІелму ккола лингвистика. 

Инсаниял мацІазул къадарал, рикІкІиналде балагьун, бахуна 5 000-ялдаса 7 000-ялде. Амма бокьараб дурусаб къимат кьей бараб буго мацІалдаги мацІалъул свериялдаги (диалекталдаги) гьоркьоб бугеб батІалъиялда (ддихотомиялд). ТІабигІиял мацІазда кІалъала ва хъвадарул, амма бокьараб мацІ кодлъизабизе бегьула кІиабилел медиабазде гьаракь рагІиялъул, визуалиял ва тактилиял стимулаздалъун — мисалалъе, хъвавул формаялда, кверзул ишарабазда яги Брайлил хатІалда. Гьебги лъугьуна инсанасул мацІ модаллъиялда бараб гьечІолъиялъ.

ХІужжаби