Инсул ирс босарав! - АНЧИХ\nИнсул ирс босарав!\nЛъебергогIанасеб соналъ бетIерлъи гьабуна Советияб заманаялъ мунагьал чураяв ХIамзатов МухIамадица ГIанчихъ росдал колхозалъе цинги хадуб совхозалъе. Учительлъунго хIалтIичIев чиясе «Дагъистаналъул мустахIикъав учитель» абураб цIар кьей гьеб къанагIатаб жо буго. Гьеб цIаралъе гьев мустахIикълъун вукIана, гIолохъанаб гIел куцаялъулъги, росолъ школа базеги бихьизабураб жигаралъ. Доб букIана росдал магIишат цебе тIезабиялъе тIолабго хIукуматалъ кутакалда кIвар кьолеб заман. Бекьараб къадар ракьул хIисаб гьабун бачIунеб, бачIин кутакалдагIемер гьечIониги 1000-1200 тонна ролъул ва цIоросаролъул бакIарулаан, 200 бахараб тонна пиринчIалъулги бакIарулаан, гьеб гIолаан хIукуматалъе кьезеги гIи-боцIуе кIалцIи хIисабалда кьезеги. Доб мехалъ магIишаталда букIана 1200 чIегIерхIайванги, 16000 гIи-цIаниги.\nХадубхун ккараб, дица абичIониги, гIемерисел магIишатал рихана, хутIаралги кинаб къагIидаялда ругелалиги лъола. Бищун захIматаб заманаялъ, кIодолъун вукIин хIисабалдеги босун ХIамзатов хIалтIудаса нахъе ана.\nМагIишаталъе бетIерлъи гьабизе бокьарал гIемер рукIана, гьезда гьоркьор киданиги росдал магIишат щиб жояли суратазухъ балагьун гурониги бихьичIелги. Росу цояз битIараб хIукму гьабуна, магIишаталъул бетIерлъун вищана МухIамадил вас ИбнулХIажар, ирсалъе кьолеб жойищ хъулухъан абулелги камичIо, ИбнулхIажарица лъугIизабун букIана росдал магIишаталъул институт, колхозалда жавабиял хIалтIабаздаги вукIун гьес живго бажари бугев нух малъулевлъун вихьизавун вукIана. Хасго пиринчI бекьиялъе кIудияб кIвар кколаан гьес . ПиринчI бекьиялъ, цадахъго кIиго массала тIубалаан. Цо бугони пиринчIалъул бачIин щолаан, кIиабизе бугони магIишаталъул ракьал цIам гIемераб букIиналъ цогидал культурабазе ярагьунарел рукIин хIисабалде босани, кIиго-лъабго соналъ цохIо бакI хIалтIизабуни гьеб ракь цIамудаса чурулаан. Гьеб къагIидаялъ гIуцIана ИбнухIажарица азаргоялде гIагарун га ракьул.\nЦебеккун абухъе бищун гIадлу бихараб заманаялъ тIаде босана гьес магIишат. Цебе лъураб масъала букIана тIоцебесеб иргаялда магIишаталъул буголъи цIуни, гьеб гIезегIан захIматаб суал букIана,бугеб бечелъи бикьун гIадамазе кьурал хIужабиги рагIулел рукIиналъ, гьанирги камичIо бикьун лъугIизабизе кколин колхозалъул боцIи- мулк абулелги. ИбнухIажар къуркьичIо, гIаммаб магIишаталде бербалагьи батIияб букIаниги тIад ругезул, гьесда кIвана магIишаталъул цо бутIа цIунизеги , цо тайпа хIалтIухъабазеги мухь щолеб хIалтIи букIизабизеги. ЦохIо цIар хисана, колхоз «Анчихский» букIараб бакIалда СХК «Анчихский» лъугьана. ЗахIмалъабазул гьикъараб мехалъ, гьеб гьес бицичIониги киназдаго лъала, ИбнухIажарица бицана бугеб хIалалъул, СССР бихаралдаса цониги я машина, я трактор, я комбайнги щолеб гьечIони, кIудияб багьа кьун хьоналги росизе кканани, гьединго ракь беэн гьарулел жал росизе кканиги, хIукуматалъул гьабизе бугин абун бицен букIун гурони кумекги гьечIони, кинаб бигьалъиха хIалтIухъ букIинеб. КигIан захIмалъабиги данд чIваниги къуркьизе кIолев чи ватичIо дида гьев, цо жо гьабизе рагIи кьунищ, гьеб тIубачIого чIолев чи гьев ватичIо. Гьанир хадурхун нужеда загьирлъизе руго гьес хIалтIулъ рихьизарурал тIокIлъаби. Чангияс абила гьелъие гурищ гьев СХКаялъул директорлъун вугевин абун, амма гIакълу камиласда бичIчIила, гьес гьабизе кколебги кколаребги батIа гьабизе. Росдал администрация магIарухъ букIиналъ, хъутаналда ругел росаби «временно проживающие» абун рикIкIун ругелъул гьеб хIалтIи гьесда тIаде гирун хутIун буго.\nГьанжеги советияб заманаялъ абуни, цIалулезги абила цохIо жо цIалкIулев вуугинги абила. Доб заманалда Къамышхъутаналда аскIоб кIудияб хIор букIана гIадамаз гьабураб, гьеб гьабиялъе гIиллаги букIана Аксай гIорул цо гIаркьел гьенибе чвахун гьениб тIокIкIизеги тун льим, лъалъазе аскIор ругел магIишатазе бикьулаан. ГIанчхъадерил хъутадасанги унаан гьеб лъим, Аксайка каналалдасан чвахун. Гьелъул кIудияб кIвар букIана магIишатазе. БацIцIичIого рехун тана гьеб хIор, гьабсагIаталъ гьеб букIараб бакIалда рохь бижун буго. Аксайка абураб каналги, Аксайка лъаралде буссана. Гьанже гьединаб цIар буго гьелъул, киналго бекьулел бакIазде ва харибакIазде рахъарал лъел рахъал салул цIуна. РацIулаан гьел, цIад барабго лъим хIабургъун жанисан цIолаан, гьеб гьабун рагIалде бахъулеб хIалтIи батичIо. Гьединаб хIалалда ана 7-8 сон, гIалахалда бижулеб херцин мукъсанлъана риидалцин боцIи бакъараб заман кколаан, хасалие рагIи-хер щуазаралдаса цикIкIун гектаралъул ракьул бетIергьабаз къватIисан бичун босизе ккараб заманги букIана. ЦIад гьарун, зодоре ралагьун, Аллагьасде гьардолел хутIулаан. Аксайка лъаралъул, аскIосан чвахулеб бугониги мунпагIат босизе санагIалъи гьечIолъи бичIчIараб мехалъ ИбнухIажарица батIияб нух балагьана. Аксайкаялъ росо гъанкъиялъулги хIинкъи букIана, гьелъул рагIалъаби щула гьаруна. КъогогIан километраялъ рикIкIадасан Сулахъалъул лъим бачине пикру ккана .Бихьарасда гурони гьеб хIалтIул захIмалъиялъе ва кIодолъиялъе къимат кьезе кIоларо. БитIараб гIалахалдасан канал бахъи рикIкIинчIого кIиго гIоралда тIасан 30-35 метралъул халалъуде цIакъго гIатIидал маххул трубаби лъун, кIудияб ПМКаялъул гурони гьабун бажарилин кколароан, ахир гьечIеб хIалтIи гьабулеб бугинги кколаан, хIисаб гьабеха кколеб техникаги гьечIони, гьудул гьалмагълъиялда кумек гьарун, росдал гIадамазул жигаралдалъун ва жиндирго бажариялдалъун гьеб хIалтIи гьесда рагIалде бахьизе кIвана. Гьаниб баркала загьир гьабизе бокьун буго квал-квал гьабичIого жидерго ракьалдаса лъим бачизе биччараб Хелекьури росдал жамагIаталъе. Гьезиеги гьелъул кIвар бугелъул. Рии бакьулъ гIалахалде бацIцIадаб Сулахъалъул лъим чвахана, бихьулаго хисана гIалахалъул нур. Исана гIадинаб ракъдалаб соналъ боцIул иш цIакъ квеш ккелаан. Лъим хIажалъулареб жо дагьаб букIуна, лъедаса мунпагIат босулеб чIагоябги чIагоябгуребги щинаб жоялъ дуе баркала кьолеб буго ИбнулхIажар.\nЛъел бицен гьабулаго абичIого рес гьечIо, гIадамазул гьекъолеб лъелги гIадлу росолъ беццизе ккараб хIалалда букIинчIо. Гьев хIалтIуде ккаралдасан росулъ ункъгоартезианалъул цIияб гъуй бахъана, лъабго бацIцIун цIидасан лъим чвахулеб гьабуна. Гьеб хIалтIуе, жиндирго чантиниса гьечIониги, харж гьабулел гIадамал ратизе кIвейги кIудияб бажари кола. Гьаниб баркала кьезе бокьун хасго Османов ГIабдулатIипхIажие, гIемерисеб харж гьес гьабуна гьел хIалтIабазе. Гьанже хъутаналде гъорлъе унеб лъабабго росолъ жиб-жиб рокъоб лъим буго. ХIалтIи гьаби цояб рахъ батани, гьеб гьабизе кколебщинаб жо лъайги, гьабизе цебе масъала лъейги, цогидаз малъизегIан течIого гьабиги, гьебги дица ИбнулхIажарил тIокIлъилъун рикIкIуна.\nАсфальт тIураб нух гьечIониги Бабаюрт-Хасавюрт нухдасан росабалъе 14 километралъул манзилалда бугеб нух беццулеб къагIидаялда чIезабун буго гьес. ИбнулхIажар нухал ралев, къачIалев чи гьечIо, амма гьеб хIалтIи гьабулелгун гьудулъи кквезе бажариги, гьунарлъул рикIкIуна дица.\nЦIакъго квешаб хIалалда рукIана кIудияб къуваталъул токалъул кварал араб гIасруялъул 70 соназ цIарал гьел цо-цо бакIалдасан тIун хIайванал чIвараб заманги ккана. Гьел гьаб кIиго соналъ цере хисана, гьезул тIокIаб хIинкъи гьечIо, росолъ жанирги хисун цIиял кварал цIалел руго, гьеб хIалтIиги жалго лъикIал лъугьун токалъулаз гьабуларо, гьелъиеги бажариги, лъай-хъвайги хIажалъула. Мисалалъе цоги хIужа бачичIого гIолеб гьечIо Аксайка гIоралда тIасан кIиго кьо рихун унеб къагIидаялда рукIана. Бетоналъул плитаби цо-цо бакIалдасан лъелъе рортизе дагьал хутIун рукIана. Нижер ракьалда бугеб кьо ИбнулхIажарица кколел хIалтIаби гьарун къачIана, гьединабго кьо нижер мадугьалзаби гIандадерил рахъалда, бугеб букIараб бакI гьанже лъаларо, гьеб бихун ана. Росолъ кинабгIаги рохел ва къварилъи гьесул гIахьаллъи гьечIого унаро. КъваригIараб камураб гьикъун гьев школалда камураб заманги букIунаро, школалъул цIалдохъабазги , учительзабазги гьесул гьари киданиги нахъе тIамун толаро. Школалъул кумекалдалъун гIезабулеб буго 24 гектаралда ах, цIолбал ах гьабизеги планалда буго. БукIаралъул гьаниб цо заманалда гьарзаяб къагIидаялда бачIин кьолеб пихъил ва цIолбол ахал. Жакъа къоялде цо-цо гъутIбузда пихъ бижулеб буго. Учительзабаз кIурун, лъималаз лъалъан ва гач бахун гьеб лъикIаб къагIидаялда буго. Школалъул бицен ккараб мехалъ абичIого рес гьечIо, школалъул ва интернаталъул минаби къачIаялъулъги гьес кIудияб гIахьаллъи гьабуна. Махх ккуна кIиябго тIохалда тIад, жанирги хIалтIаби гьаруна .Гьанже ИбнулхIажарил ракIалда буго, цо-цо нухалъ гьес бицулеб жоялдаги божизе захIмалъула, спорталъулаб площадка базе школалда цебе. Гьеб площадкаялда дида цIар лъаларо, гьабсагIат гьел киса-кираго ралелги руго. Гьеб балев чи ватун вугила жиндайилан абуна гьес. Гьеб цIакъ хирияб жо батизе кола! БожичIогоги кинха вукIинев бицарабщинаб рагIалде бахъулеб бугелъул. Росолъ ИбнулхIажарил инсуца бараб мажгит буго, гьаб заманаялъ гьеб рузман базе къваридаб букIин хIисабалде босун, гъоркь бугебги биххичIого гьеб кIодо гьабулеб буго, гьенибги гьесул кIудиял харжал колел руго. Динияб рахъалъ цIакъ цебе тIураб наслуялъул чагIи руго ИбнулхIажарги гьесул лъади Хатиматги. Гьезул ункъго лъимер, кIиго вас ва кIиго яс – лъабгоял исламияб инстуталда дарсал кьолел руго. Росолъ гIадллу-низам чIезабиялдеги кIудияб кIвар кьола ИбнулхIажарица. Росолъ гьекъолеб жо бичинни киб букIунеб, доба-гьанисан босунцин гьеб гьекъолев чи хутIичIо. АнцIгоялдаса цIикIкIун сон цебе цо пуланай гIадамалъ тукенги рагьун гьекъолеб жо бичулеб букIана, гьесда кIвана гьей гIадамалда рагIи кьезабизе, гъоркь бугеб гьекъолеб жо лъугIараб мехалъ, тIокIаб бичичIого букIине. Гьебго къоялъ ИбнулхIажарица гIарацги кьун гьей гIаданалъул гьекъолеб жо лъаралъе бана. Гьединал мисалал гIемер рачине бегьула.\nЯнваралъ хъутаналда букIана республикаялдаго рагIараб лъугьа-бахъин. Нижехъе рачIун рукIана хIукуматалъул бетIерасул заместитель Исаев М. Болъихъ ва ГIахьвахъ районалъул бутIрул, районалъул художествияб коллектив, аскIор ругел росабалъа гIемерал гьалбал, республикаялъул телевидение. Рохалилаб къагIидаялда тIобитIана росолъ газ бакиялъул къо. ИбнулхIажарица гьеб хIалтIи тIаде босараб мехалъ росолъе газ бачIилин абураб жоялда божуларел гIемер рукIана, гьединаб къогийищ бачIунебин кколаан. Бихьаразда гурони лъаларо кигIан хIаракат бахъарабали гьес гьеб хIалтIи рагIалде бахъине. Гьесдаса разилъарал тIаде рачIарал хIакимзабаз лъазабуна къокъаб заманалда аскIоб бугеб цIияб Хелкьури росолъе газ бачиялъул хIалтIи рагIалде бахъизабеян, гьелда хадуб 8км манзилалда бугеб ГIандуз росолъе газ бачине хIалтIаби гьареян. ТIаде рачIараз рагIи кьуна, гьеб хIалтIуе гIураб кумек гьабизе. ИншаАллагь, букIина гьезул рукъзабахъги газ бакараб къо, гьеб къо рикIкIад гьечIо!\nИбнулхIажарица кватIичIого цIунизе кола гIелмабазул кандидат абураб цIар. Гьеб цIар гьечIониги гьев, гьединги нижеца росдал магIишаталъул гIалимчиян рикIкIуна.\nРиидал районалъул къо тIобитIулеб митингаялда хIукуматалъул бетIер Р.ГIабдулатIиповас гьесие «Росдал магIишаталъул мустахIикъав хIалтIухъан» абураб цIарги ,медальги кьуна. Баркула ИбнулхIажар дуда гьебги!\nРосолъ интернет хIалтIулеб буго, гьеб хIалтIиги гьесул баракат буго, жиндирго гIагарал чагIазул кумекалдалъун гьабуна гьеб, гьаб заманаялъ хIажат бугеб хIалтIи, гьанже хIалтIулев вуго аскIоб бугеб ЦIияб Хелекьури росолъеги интернеталъул квар цIаялда тIад.\nАхиралда кин бугониги, нилъеца бищун чорокалин абулеб жоялъулги бицен гьабичIого гIолеб гьечIо. Гьел ккола рищиял.\nКIиго нухалъ лъуна ИбнулхIажарица районалъул бетIер вищулел рищиязда жиндирго кандидатура кIиябго нухалъ «гIощтIол гIоркь» хъублъун батана. Киналго кандидатаздаги лъалаан, росабалъ ругел гIадамаздаги лъалаан ХIамзатов ИбнулхIажар гьеб хIалтIуе бищун мустахIикъав вукIин. Пайда щиб халкъалъе бокьухъе гьаркьал кьезеги толел гьечIелъул , битIараб цIунун, кIалъазе нилъги цIубан гьечIелъул. Щиб гьабилеб кIудиял гIезе ратила. Дун хадусел рищиязе «реклама» абураб жо гьабулев чиги гуро, кин бугониги ИбнулхIажарица кандидатура лъунани гьанжесалагIаги гьесие гьоркьол кьурал мекъи ккезе гьечIо. ИбнулхIажар аскIор ругел росабазул хIисаб гьабун, гьеб ккола ракьул къадаралъул хIисаб гьабуни ГIахьвахъ районалъулалдасан гьитIинаб гьечIеб бакI, кинацаго кIвар бугеб иш кканани гьеб тIубазе тIад къалев чилъун ккола. ГьабспгIаталда ЦIияб Хелакьури росдал жамагIаталъул гьариялда рекъон, гьев хIалтIулев вуго Акташ гIоралда акскIор ругел хабал и лъеца чуриялда хIинкъи бугеб куцги букIун, гьеб лъар цогидаб рахъалдасан буссинабиялда тIад. Гьебги цIакъ кIвар бугеб вазахIматаб хIалтIи буго. ГIагараб заманалда жаниб гIандадерил ракьалде лъим чвахизабизеги кIвана гьесда, гьезул жамагIаталъги гьесие кIудияб баркала загьир гьабуна. Бищунго гьес кIвар кьолеб суал буго гьаб заманалда рекъон гIолохъанаб гIел куцаялъе. Гьеб рахъалъ эбел-инсуда аскIоб кIудияб хIалтIи гьабуна гьес. Гьесда кIвана жиндаго сверухъ къварилъаби тIуразе лъикIаб гъункараб къукъа гIуцIизе. Ахирал соназ росолъа чи гIадлу-низам хвезабун, бикъа-хъами гьабун тамихIалде цIарал хIужабиги тIагIана.\nХарактеристикаян абула гIурус мацIалда, гьесие гьеб кьолеб бугони дица ахиралда хъвалаан: -«Он пользуется заслуженным авторитетом не только среди жителей села, но и среди жителей района, а также перед руководством республики».\nЦо макъалаялда жанир киналго ИбнулхIажарил ишал рикIкIун бажариларо. Хадубхун гьарулел лъикIал ишазулъ Аллагьас квер бахъаги дуе. Дир вукIарав цIалдохъанги вугелъул, дун дудаса кутакалда рази вуго.\nГьаб макъала хъвалаго бищун кIудияб гъалатI ккараб жо буго, гьаб хъварав чи дун вукIин, хъвазе кIудияб махщелги гьечIев. Цо хъвазе махщел бугев чияс хъван букIарабани ИбнулхIажарил тIокIлъаби цо дагьалги мухIканго цере рачIинаан.\nКьара гьабун хъвараб жо цибниги гьечIелъул цIаларазукьан нечезе ккараб бакIги дир щибниги гьечIо!\nАдилбег ХIажиев – захIматалъул ветеран,