Инсан ва тIабигIат » Официальный сайт газеты «ХIакъикъат» («Истина»)\nГлавная » Общество - ЖамгIият » Инсан ва тIабигIат\nДобавил(а): istina от 16-06-2017, 10:47\nАзиялъул гъаплан, гьелда абула Кавказалъул цIиркъиланги, цебе гIемер бихьизе рес букIана. Гьанжейин абуни гьелъул къадар цIакъго дагьлъун буго. Нилъер мугIрузда гьеб къанагIат гурони дандчIваларо. Ахираб нухалда гьеб бихьун буго ЛъаратIа районалда.\nКавказалда гъаплан цIидасан гIезабизе бугин абураб суал цебего гьоркьоб лъун букIана гIалимзабаз. Северияб Кавказалда Азиялъул гъапланазул къадар цIикIкIинабизелъун А. Н. Северцовасул цIаралда бугеб экологиялъул ва эволюциялъул захIмалъабазул институталъул РАНалъул ва Россиялъул WWFялъул (гIалхул тIабигIаталъул тIолгодунялалъул фонд) ва ТIабигIиял сурсатазул министерствоялъул кумекалдалъун гIуцIун букIана сверун къан цIунараб бакIалда жанаварал хьихьи ва гьел, кIудиялги гIезарун, тIабигIаталде риччаялъул программа. Гьелда рекъон, Кавказалъул заповедникалда хьихьун, кIудиял гIурал жанаварал тIабигIаталде риччана 2016 соналда Краснодар краялда. Щиб бакIалда ругелали хадуб халкколел алаталги гарбида ран, къватIибе биччан букIана лъабго гъаплан. Кавказалда хIалтIулел гIалимзабазул къокъаялъ халгьабулеб букIана жанаварал кире унелали, гIалхулаб тIабигIаталъул шартIазда гIумру гьабизе гьезухъа бажарулеб бугищали. 2016 соналда гьеб программаялде гъорлъе лъугьана ДРялъул ТIабигIиял сурсатазул ва экологиялъул министерствоги "Дагъистаналъулаб" заповедникги. Бакъбаккул Кавказалъул гъаплан цIуниялъе шартIал гIуцIизе Россиялъул WWFялъул квербакъиялдалъун унеб буго лъаратIисезул заказник гIатIид гьабиялъул хIалтIи. Гьелъул хIасилалда Дагъистаналда букIине буго Кавказалдаго бищун кIудияб заказник. ГIалхулаб тIабигIаталде риччазе гъапланал гIезари, катитIанчIи гIезари гуро, гьеб цIакъ захIматаб хIалтIи буго. Гъаплан тIабигIаталда гIумру гьабизе хIадураблъун рикIкIуна жинцаго квен балагьизе ва гIадамасдаса лъутизе гьеб ругьунлъун бугони.\nГъапланал гIезарулеб централъул гIалимзабаз цIикIкIун кIвар кьола гьел ругьун гьариялде. ГIолохъанал гъапланал гIадамаздаса хIинкъиялде ва гьезда гIадан квенлъун вихьунгутIиялде куцала. ГIалхуде биччалелде цебе щибаб жанаваралъ, гIалхул хIайванал гIезарулеб централъул ва РАНалъул ИПЭЭялъул специалистазда цебе цин кьезе ккола захIматаб "экзамен". Кавказалъул заповедникалъул тIабигIаталде гъаплан биччалеб мехалда, цо-цо бакIалъулал гIадамал хIинкъулел руго, гьеб инсанасе хIинкъи бугеблъун батилин ва жидер боцIуе зарал гьабилин абун. БакътIерхьул Кавказалда спутникалъул кумекалдалъун гьабураб халкквеялдаса хадуб чIезабуна гъапланалъул рахъалдасан гьединаб хIинкъи гьечIолъи. Амма гъаплан инсанасе щибго хIинкъи гьечIеб бугин абизе бегьуларо, щайгурелъул гьеб буго вахIшияб жанавар. Гьебго заманалда кIочене бегьуларо, гъапланго гIадин хIинкъи бугеллъун рукIине бегьула циги, бацIги, гIалхул кетуги (рысь), цогидал жанаваралги. Гъоркьиса гIалимзабазда батун букIана Кавказалъул заповедникалда гIезабураб ва хадуб гIалхуде биччараб гъаплан. ГохIдеги рахун, гьелда хадуб халккурал гIалимзабазда бихьана, жидецаго хьихьун гIезабураб гъаплан, гIадан вихьидал, бахчараб куц. Гьеб букIана гIалимзабаз гьабулеб "авлахъалъул экзамен" гIадаб жо. Гьеб лъугьа-бахъиналдаса бичIчIула, жанир тIамун, гIалхуде риччачIого, хьихьарал гъапланал, цогидал гIалхул жанаваралго гIадин, инсангун дандчIваялдаса лъутулеллъи. Гьединго, цIех-рех гьабулаго, чан гьабулеб букIараб гъапланалъ 200-300 метралъ рикIкIад ругел гIадамазда жибго бугеб бакI лъазе течIо. МахIчIван гIадамал аскIорегIан рукIин бичIчIаниги, гьеб бахчун чIун буго. ГIадан вихьигун яги махIчIвайгун, гъаплан, рехун тун жиндирго чангун, бахчизе уна. Хадуб, гIадамал нахъе араб мехалда гурони жинцаго чIвараб чаналда аскIобе бачIунаро. Дагъистаналда цо-цо гIадамал хIинкъулел руго "ЛъаратIа" заказник гIатIид гьабиялъ ва гьеб ракьалда гъапланал гIезариялъ мугIрузул росабазул социалиябгун экономикияб рахъ цебетIеялъе квалквал гьабизе бугин. Гьеб гIададисеб хIинкъи буго. КIудияб заказник гIуцIулаго, экспертаз хIисабалде босулеб буго гьеб мухъалда гIумру гьабун ругел гIадамазе кваквал гьечIеб къагIидаялъ хIалтIи гьаби. "ЛъаратIа" заказникалде гьоркьобе унеб КIособ, Къелеб ва бежтIадерил заказникалде гъорлъе рачинчIо магIишат гьабиялъе дандекколел лъикIал ракьал. Заказник хIалтIизабулеб букIаниги, росабалъ гIумру гьабун ругел гIадамазе боцIи хьихьизе ва рагIи-хер гьабиялъе бакIал цIунизе хIаракат бахъулеб буго. "ЛъаратIа" заказник гIатIид гьабиялъул хIасилалда гьеб цIунулезул штатал цIикIкIине руго, гьединго экологиялъул отделалъул гIелмиял хIалтIухъабазулги къадар гIемерлъила. Гьединго гъапланал цере рукIахъе гIезариялъул проекталъ квербакъила Дагъистаналъул мугIрузул районазда экологияб туризм цебетIеялъеги. Нагагь рохьоб гъаплан дандчIвани…\nНуж цоцазда рихьун хадуб, гIодориччан рукIине ккела, гьелъул магIна ккола жанавар тIад речIчIизехъин гьечIолъи. Гьелъ бихьизабула жибго цIунизе хIадур букIин. Жанаваралде мугъ рехичIого, гьелъие зарал гьабизе гьечIолъи бихьизабун, гIодобиччараб гьаркьидалъун кIалъалаго, нахъегIан къазе ккола. Нужеда сверухъ лъарал рагIаллъи, нух, гIурдаллъи бугони, гьенире ине ккола. Жанаваразе бокьуларо гIатIидаб, рагьараб бакI. Гъапланалъул бадире ралагьизе бегьуларо, гьелда гьеб бичIчIула рагъизе хIадурал ругин абураб магIнаялда, гьебмехалда тIадречIчIизе бегьула гьеб. Лъутуге! Бокьараб вахIшияб жанаваралъул чанахъанлъиялъулаб хасият буго - лъутулезда хадуб борти. КIочонге - гъапланалъул тIанчIазда аскIоре къалелги гьелъухъа чан бахъулебги гьечIони, лъукъичIеб жанаваралъ нужее зарал гьабуларо.\nГIемерисел вахIшиял жанаваразда цIакъ лъикI рагIула, гьединлъидал нахъекъотIизе гьаракь гьабуницин гьеб нахъе уна. ТуманкI речIчIуге! Ругъун бугоницин гьезул къуват дагьлъуларо, жегиги тIадеги вахIшилъун гурони. Бегьуларо гьелъул сурат бахъизеги, нахъе унеб жанаваралда хадур лъугьинеги. Жанавар бихьараб бакI ракIалда чIезабе ва Дагъистаналъул заповедникалде ахIе: 8 (8722) 62-85-07 Азиялъул гъаплан РФялъул БагIараб тIехьалде босараб жанавар букIиналда бан, РФялъул законалда рекъон, гьеб чIварав чиясдаса миллион гъуруш бахъула. А. К. Темботовасул цIаралда бугеб РАНалъул мугIрузул ракьазул экологиялъул институталъул хIалтIухъаби, гIалимзаби А. Б. Пхитиков, С. А. Трепет, Г. С. Жамирзоев\nУнтаби рахчизе бегьулароМугIрул ва гIатIиракьал: кинал лъикIал?Жидераздаго гьоркьор чияралБацIги циги багъулди…БацIги циги багъулди…