Астраномия (гIурус мацIалда; гIараб мацIалда علم الفلك гIилмул-фалак, ай зобалазул гIелмуян абулеб) - зобалазул объектазул ва гьезул системаязул хьвадиялъул, гIуцIиялъул ва хиса-басиялъул хIакъалъулъ бицунеб гIелму, тIубараб (кинабго) дунялалде щвезегIан. Масъала, астрономиялъ лъазарула Бакъ, Бакъулаб системаялъул планетаби ва гьезул спутникал, астероидал, "рачIхалатал цIваби" (каметаби), рортулел цIваби - метеорал, цIваби ва гьезул системаби, цIвабзазда гьоркьоб бугеб хIур ва газ, туманностал, галактикаби ва гьезул группаби (скопления), нейтроназул цIваби, "чIегIерал картIал" (гIурус мацIалда - чёрные дыры) ва гь.ц.

РагIи лъугьин 
ГIурус мацIалъул астрономия абураб рагIи лъугьун буго грек мацIалъул кIиго рагIудасан: αστρον (астрон) - "цIва" ва νομοσ (номос) - "закон", ва гьеб буссинабизе бегьула "цIвабзазул законазул гIелму" абураб магIнаялда. ГIараб мацIалда гьелде абула علم الفلك - гIилмул-фалак, ай "зобалазул (законазул) гIелму".

Астрономиялъул гIуцIи 
Астрономия бикьула чанго цоцада хурхараб бутIаялде. Гьезда гьоркьоса аслиял бутIабилъун ккола:

 Астрометрия; гьеб бикьула 3 бутIаялде:
- фундаменталияб астрометрия
- радиоастрономия
- сферическая астрономия;
 Теоретикияб астрономия;
 Зобалазул механика.
Гьеб лъабабго бутIаялде абула классикияб астрономияйилан. 

Гьел гурелги, цогиял бутIаби ккола хадусел:
 Астрофизика:
а) практикияб (халгьабиялъул) астрофизика
б) теоретикияб астрофизика;
 ЦIвабзазул астрономия;
 Космогония ккола зобалазул объектал лъугьиналъул ва гьел заманалдасан хисиялъул хIакъалъулъ гIелмо;
 Космология - дунялалъул (гIурус: Вселенная) гIуцIиялъул ва хиса-басиялъул хIакъалъулъ гIелмо.

Астрономиялъул халгьабиялъул алатал 

 Астрометрия:
- Созвездияби (чанго цIваялдасан гIуцIарал фигураби)
- Зодил сфера
- Зодил координатазул системаби
- Заман;
 Зобалазул механика;
 Астрофизика:
- цIвабзазул эволюция
- нейтроназул цIваби ва "чIегIерал картIал";
 Галактикаби:
- нилъер Галактика (гIурус: Млечный Путь)
- галактикабазул гIуцIи
- галактикабазул эволюция;
 Космология:
- гIурус: красное смещение
- гIурус: реликтовое излучение
- КIудияб кьвагьиялъул (гIурус: Большой взрыв) теория
- БецIаб (бахчараб) вещество
- БецIаб энергия;
 Астрономиялъул тарих;
 Астрономал;
 Астрономиял инструментал (алатал);
 Обсерваторияби;
 Планетология (планетабазул гIелму);
 Космосалде роржин ва космонавтика.

Линкал 
 Советский энциклопедический словарь, изд. 2-е. М.: Советская энциклопедия, 1982.

Астрономия