Кавказалда иргадулав генерал, гIуруца унел лъимал, цIикIкIунеб магъало… » MaгIарухъ - Авар Басмабазул Цолъи\nГьобол вачIаниги, хъолеб, гьудул вачIаниги, хъолеб, пакъир-чахъу, мискин-чахъу…\nАраб анкьалда тIолго Дагъистаналъул ва магIарул халкъалъул гIумруялда хъинтIулел чанги лъугьа-бахъинал ккана. СКФОялда цIияв сардар тана, Дагъистаналъул бетIерасул вриояс информациялъул къокъа хисана, Авар гIурулъ лъабго лъимер тIагIана, улкаялъул гIадамал «гIолохъанлъизарулеб» къагIида ургъун, пенсиялъул ригь нахъбахъулеб буго, нус-нус халкъазул рахьдал мацIал мактабаздаса рачахъулеб законопроект Госдумаялъ тIоцебесеб цIалиялда къабул гьабуна, НДС абураб магъало борхизабулеб буго, ЖКХялъул хIакъ 1 июлалдаса цIикIкIине буго…\nАдмиралалги, генералалги, гIадатияб халкъги\nРоссиялъул тIалъиялъ Шималияб Кавказалда сардар хисана араб анкьалда. 26 июналда, талат къоялъ, Россиялъул бетIер Владимир Путинил амруялдалъун, «СКФОялда Россиялъул Президентасул ихтиярал кодосев вакиллъун» тIамуна Александр Матовников.\nГьанжелъизегIан кIиго соналъ гьеб хъулухъалда вукIана ралъдахъан, вице-адмирал Олег Белавенцев. Россиялъул улка цIуниялъул министр Сергей Шойгул лъикIав гьудул вугин Белавенцевилан хъван буго гьесул биографиялда. ЦIияв вачIарав Александр Матовниковги вуго рагъулал къуватазул вакил. 1984 соналда «Альфа» къокъадулъе лъугьун вуго гьев хIалтIизе, гьанже гьеб гIуцIиялда абула Россиялъул ФСБялъул терроралда данде къеркьолеб хъулухъилан. Буденновскалда, Дубровкаялда, Бесланалда гIадамал гъоркьлъалие росарабго, гьел хвасар гьаризе гIуцIарал тадбиразулъ ва Сириялда унеб рагъулъ гIахьаллъунги вуго гьев. Шамалда вагъаралъухъ 2017 соналда гьесие кьун буго «Россиялъул БахIарчи» абураб цIар. Кавказалде тIамилелде Генштабалда хIалтIулев вукIун вуго. 53 сон барав гьединав генерал вачIана СКФОялде. БитIахъего, бахIарзазул цIад балеб буго Кавказалде – СКФоялъул кIудияв, Чачанлъиялъул ва Ингушетиялъул бутIрул ккола «Россиялъул БахIарчи» абураб цIар щварал чагIи. Кавказалъул бахIарзаллъун рахъине гьезда кIвелищан абураб суалалъе жеги жаваб гьечIо.\nXIX гIасруялдаго гIадин, Кавказалде генералал ритIулеб къатIида XXI гIасруялдаги добго куцалда билълъанхъизабулеб буго Россиялъул тIалъиялъ. Цоги загьирлъулел ругел гIаламатазулги халгьабуни, Россия дагь-дагьккун империялде, монархиялде, унитарияб пачалихъалде сверулеб буго. СССРалъ кьун рукIаралцин ихтиярал халкъазухъа нахъе рахъулел руго. Россиялъул империялъул букIараб тарих цIигьабулеб буго, добго кIибетIераб цIум герблъунги буго. Кавказалда сиясат гьабизе хъузхъузе гIатIидал ихтияралги кьун руго. Адыгеялъул вакилзабаз хъвалеб буго, хъузхъузе кварбакъиялъе гIарац лъун бугила Краснодар мухъалда, амма кьолболаб халкълъун кколел адыгазул мацI ва маданият церетIезаризе кепкал ратун гьечIилан.\nРоссиялда 8 округ батани, гьезул анлъгоялда хисун вуго вакил. ЦIиял вакилзабазда гъорлъ вуго президентасул вукIарав кIиго кумекчиги.\nГIуруца унел руго…\nАраб анкьалда ккана цIакъ пашманаб лъугьа-бахъин – Хьаргаби мухъалъул КIикIуни росдал рагIалда йикIарай 7-9 сон барай лъабго гьитIинай яс, Авар гIурулъе ккун, тIагIана. Гьезул кIигоязул жаназаби кодоре щвана. ГьоцIалъ бугеб ГЭСалъул кумекалдалъун, гIурул лъим дагь гьабун, МЧСалъул нус-нус чи витIун, ралагьулел рукIана гьел пакъирзаби. Ясазул кIигояй юкъизе щвана. ТIабигIияб балагьалъул хIасилалда хварал чагIи шагьидзаби рахъунилан абула. Аллагьас сабру кьеги гьел лъималазул гIага-божаразе. «Миллат» газеталъул рахъалдасанги ракI-ракIалъулаб зигара загьир гьабула гьезул гIагарлъиялда.\n…Кинаб иш Дагъистаналда кканиги, республикаялъул цебесеб нухмалъиялде ганчIал разе хIадурун чIарал цо руккелал рукIана цере. Гьедин лъимал церехун хун рукIаралани, кинаб багьана ургъунги, гьелъулъги тIадчагIазул гIайиб балагьулаан цо гьабизе жо тIагIараб интернет-къапилаялъ. ЦIияб тIалъи МахIачхъалаялъул байданалда рещтIиндал, гьел «экспертазул» бакънал хисана. Гьебги буго гIумруялъ нилъее кьолеб цоги дарс.\nАмма Дагъистанги Россиялъул нус-нус халкъалги, абухъего, «нацменал», руго пачалихъалда щун бачIунеб миллатчилъиялъул гIуруца росун унел. Гьеб гIурулъе журалел руго гьел халкъазул хиянатчагIиги, манкурталги, цогидазул таргIал ккун ругьуналги.\nНух къосарал мексикаялъулал…\nФутболалъул рахъалъ дунялалъул чемпионат унеб буго Россиялда. Ростов-на-Дону шагьаралде роржунел рукIарал Мексикаялъул тIаса бищараб футболалъул командаялъул рахъкколезул къокъа, мекъи ккун, Дагъистаналда рещтIана. Гьаниреги щун ругелъул, гьел МахIачхъалаялда терезарун руго, бихьа-рагIизе. Цо зодоса гъоркье марсианал рещтIараб гIадаб гъира-шавкъалда ва, цоцазулъ къец бан, гьезул хIакъалъулъ хъвадаризе журана гIадамал. Дозул дугъ гIадаб сомбреро тIагъурги лъун, селпи абураб жо гьабизе лъугьана.\nЛъаларо, гьедигIан цIакъ къватIиса чиго вихьичIогойищ нилъерал рукIаралали, «маххул пардавги» цебего тIу-тIун бугин. Дагъистаниязда бажарула гугарун. Цадахъал хIаял нилъеразухъа лъикI лъугьунаро. Ахирал соназда «Анжи» футболалъул клубалъ дагъистаниял рохизарураб цохIого цо хIужа ккана гьелъул нухмалъулев ГIусман Къадиевас республикаялда бачунеб бугеб сиясаталдехун жиндирго критикияб пикру загьир гьаби. Футбол буго лъикIаб хIай, гьарула «Анжиялъе» икъбал! («Миллаталъул» футболалъул цIех-рехчи Ашахан Юсупов гьал къояз гIодовчIван вуго, дунялалъул чемпионаллъун рукIарал немцалги, къезеги къун, рокъоре ине ккун, хадусел хIаязул гьес бицине рес буго газета цIалулезе))).\nМакьилъ бихьулеб ЕГЭ ва Армениялдаса куракул гьужум\nСундул ургъалидаха гIадатиял магIарулал ругел? Лъималаз ЕГЭ лъикI кьеялъул агъазалда. Макьилъ гьеб экзаменалъул баллаги рихьун. ГIемерисеб мехалда лъимал цIалулелго гьечIо, цо-цоязул «бичIчIиялда», цIалдей рагIула рогьо, «ботаникаллъун» рукIинегIан, насвайги хIалтIизабун, рорхатал минабаздаса азбаразде кIанцIи тIаса бищулелги руго. Аллагьас кантIизареги, тIуркIизареги, битIараб гIагарлъизабеги, батIулаб рикIкIалъизабеги!\nЦоги кинал тIалабазда ругел гIадамал? КIудияб захIмат бихьун, жидеца гIезарурал нигIматазухъ мустахIикъаб багьа щоларого руго. Цебесеб анкьалда чанцIалго сапарал рухьана ахихъабазухъе, гьаруна пресс-турал, цIех-рехал, халкъалъулгун гара-чIвариял.\n«КъватIисеб улка Армениялъул куракалъ ккун руго Россиялъул тукаби ва базарал, Северияб Кавказалдаса, Дагъистаналдаса куракалъе бакI тун гьечIо гьелъ. Нижер буго химия гъорлъ гьечIеб нигIмат. Щай нижер захIматалъул къимат гьабуралеб? КъватIисел улкабазул гражданазул цIунулел мурадалги ихтияраллги, нижер щай цIунуларел?», – гьедин абулеб буго ахихъабаз.\n«Цудунаб их щваралдаса, ахикье раккичIеб къо къанагIатаб букIуна нижер. Гьедин кIурула, рацIцIуна, хъулухъ гьабула, лъалъала гъутIби. Гьале гьанже 30-40 гъурущалде куракул килограмм бичизе кколеб буго», – ян гIарз бахъулелги камичIо хьиндалазда гъорлъ. БитIараб буго. ХIалтIул хIурмат гьабизе ккола. Хурзалги ахалги цIун рачIаги!\n» ЦIуне халкъалги мацIалги!