ГЬАБУРАБ ВА ГЬАБИЗЕ РАК1АЛДА БУГЕБ Х1АЛТ1УЛ БИЦАНА. - 3 Февраля 2020 - Хунзахская Газета "Сельский труженик, Росдал захIматчи"\nПятница, 03.04.2020, 10:14 | RSS | Приветствую Вас Гость\nГлавная » 2020 » Февраль » 3 » ГЬАБУРАБ ВА ГЬАБИЗЕ РАК1АЛДА БУГЕБ Х1АЛТ1УЛ БИЦАНА.\nТадбир байбихьана районалъул нухмалъулев Нурмух1амад Задиевас дагьаб цебег1ан улкаялъул Президентас Федералияб Собраниялдехун гьабураб хит1абалъул аслиял рахъазул бициналдасан. Хадуб байбихьана х1исаб кьеялде. Щибаб бут1аялда хурхун гьабураб ва гьабизе рак1алда бугеб х1алт1ул г1ат1идго бицана гьес. Бищун рохизе ккараб х1ужа бугин 2018 соналъ муг1рузулаб территориалияб округалда социалиябгун экономикияб цебет1еялъул рахъалъ нилъер районалъе т1оцебесеб бак1 щвеян абуна гьес. Жеги лъик1ал рахъазда гьоркьоб рехсана районалда ч1ара-хьараб жамг1иябгун политикияб ах1вал-х1ал бук1ин. Гьединго т1адег1анаб даражаялда т1обит1ана районазул 90 сонилаб юбилейги.\nРосдал маг1ишат. Араб соналъ районалъул росдал маг1ишаталъул бут1аялда ккана лъик1ал х1асилал. Киналго маг1ишатаз 1500 гектаралда рекьун руго хасалил культураби, гьеб кколеб буго цебесеб соналде дандеккун к1иц1ул ц1ик1к1ун. Босун буго 100 тонна лъик1ал хьоназул ва 3 комбайн, гьезул цояб буго пиринч1 бак1арулеб. Пиринч1 бекьун буго 550 гектаралда. Х1алт1изе лъугьана жиндир продукция районалда бичулеб «Баркаман» СПОК. Энгельсил ц1аралда бугеб СПКялда 80 гектаралда гьабун буго корчевка, 135 гектаралда ралел руго пиринч1алъул чекал. Гьединалго х1алт1аби унел руго Ленинил ва «Баг1араб Партизан» СПКяздаги. Гьединго Ленинил ц1аралда бугеб СПКялда балеб буго 1000 бет1ер г1и-боц1ул жаниб х1ебт1улеб бокьги. Гъоркьисала пачалихъалъул рахъалдасан субсидия ва дотациял х1исабалда районалъул росдал маг1ишаталъе щун буго 50 млн. гъурущ, 15 х1алт1ухъан к1одо гьавун вуго республикаялъул росдал маг1ишаталъул министерствоялъул х1урматалъул грамотабаздалъун. Районалъул нухмалъиялъ къиматал сайгъатаздалъун к1одо гьарун руго 50 бищун лъик1ал механизаторал, г1ухьби, дояркаби ва цогидалги х1алт1ухъаби. Лъик1ал маг1ишатазда гьоркьор рехсана Т1ануси, Мущули, Гьац1алухъ ва Х1ариколо СПКял. Заг1ипазда гъорлъ руго Моч1охъ, Харахьи, Тельманил ва «Ц1ияб г1умру» маг1ишатал. Бук1ине кколедухъ пайда босулеб гьеч1о ракьалдаса, гьелде к1вар кьолеб гьеч1ила бегавулзабазги. Араб соналъ т1обит1ун буго чанго ярмаркаги. Г1аммаб къаг1идаялда районалда буго 141 маг1ишат, гьездасан 118 КФХ ва ИП, 7600 ЛПХ. Росдал маг1ишаталъул бут1аялда х1алт1улел руго 10208 чи, гьездасан СПКязда – 448, КФХязда – 120, ЛПКязда – 9550.\nЛъай кьей. Районалда х1алт1улеб буго 1736 бак1 бугеб 42 школалда цебесеб лъай кьеялъул учреждение, гьездасан 4 буго гъутабазда (203 бак1). Буго г1аммаб къаг1идаялъ 3596 ц1алдохъан вугеб 48 школа, гьезул гъутабазда руго 676 ц1алдохъанасе бак1 бугеб 8 школа. «150 школа» проекталда рекъон 4 школалда гьабуна капиталияб ремонт. Гьеб х1алт1улъ г1ахьаллъи гьабун Халкъияб Собраниялъул депутат Хучбар Хучбаровас кьун буго 1,5 млн. гъурущ, гьединго щибаб школа къач1алаго 600 азарго гъурущ биччана ремонталъул районалъул бюджеталдасанги. Исана гьеб программаялда г1ахьаллъи гьабизе буго Ц1ияб Буц1улдерил, Г1орот1а, Г1оч1ло, Уздалросдал ва Хунзахъ №1 школаз. Бак1алъулаб бюджеталдасан 957 азарго гъурущги харж гьабун 16 школалъе медицинаялъул кабинетазе босун буго оборудование, «2015-2023 соназда лъай кьей цебет1езаби» абураб ДРялъул пачалихъияб программаялда рекъон Хьини ва Сивухъ лъай кьеялъул учреждениязда гьарун руго хинал х1ажатханаби. Исана гьел гьаризе руго Г1арани, Хунзахъ, Гьоц1алъ ва Буц1ра школазда. «Гьаб заманалъул школа» абураб регионалияб проекталда рекъон Г1обода, Гьамущи ва школа-интернаталда рагьана гьабзаманалъул ц1алул комплексалдалъун хьезарурал к1и-к1и кабинетал. Шотода ва Лъаг1илухъ ран рахъун руго нус-нус лъималазе бак1ал ругел ц1иял школал, г1агараб заманалда рагьизе руго гьел. Исана райбюджеталдаса г1арацги биччан лъуг1изабизе буго районалда цох1о гурони гьеч1еб Г1урк1ач1и к1иго сменаялъул ц1али, гьединго капиталияб ремонтги гьабун къач1азе буго Нак1к1икь ясли-ахалъе бихьизабураб мина. Терроралдаса ц1униялъул мурадалда 68 лъай кьеялъул г1уц1иялда лъун руго видеокамераби ва ц1а ккеялдаса ц1униялъул сигнализациял.\nНурмух1амад Задиевас предложение кьуна дарсазул заманалда школазда лъималазухъ ва учительзабазухъ телефонал рук1ине гьукъизе х1укму гьабизеги. Директорзабазда лъазабуна Президентасул хит1абалда бицараб классалъул руководителазе харжиде т1адеги жеги 5 азарго гъурущ кьезе х1укму гьабунин абун гьел хъулухъал «ричизе» х1албихьугеян ва цебеккун классазе к1удияб г1арцулаб т1адежубай гьеч1ого нухмалъи гьабулел рук1арал муг1алимзаби жидерго бак1азда тейилан.\nСахлъи ц1уни. Районалда г1уц1улел руго г1адамазул т1алабазда рекъараб медицинаялъулаб кумек гьабизе х1ажатал шарт1ал. Х1алт1улеб буго сахлъи ц1униялъул 54 учреждение, гьездасан 160 бак1 бугел 3 больница, 4 амбулаториябгун поликлиникаялъул учреждение ва 50 фельдшерлъиялъулгун акушерлъиялъул пункт. Амма районалъул нухмалъулев рази гьеч1оан тохтурзабазул унтараздехун бугеб бербалагьиялдаса. Цоги цебе ч1араб суал буго кадрал г1унгут1и.\nТуризм. Социалиябгун экономикияб рахъалъ цебет1еялъул бицунаго, бищунго к1вар бугезул цояблъун ккола районалда туризм цебет1еялъе шарт1ал г1уц1и. 2019 соналда районалде рач1ун руго 30 азарго турист. Жакъа районалда х1алт1улеб буго 9 гьалбадерил рукъ, туристазулабхаб, 8 х1ухьбахъиялъул ва тадбирал т1орит1улеб площадка. Рак1алда буго Макьасда ва Тоботил раг1алдаги гьединал площадкаби гьаризе. Бищун г1емер туристал рач1унел руго Г1арани хъалаялде, Ц1олбокь раг1алде лъел чвахиязухъе, Ц1ада «Къункъраби» мемориалияб комплексалде, Ц1адаса Х1амзатил рукъ-музеялде, макьасде ва Моч1охъ х1орде.\nРалел бак1ал, нухал ва лъим. «Дир Дагъистан- Дир нухал» абураб проекталда рекъон 2,3 млн. гъурщиде Хунзахъ къач1ан буго к1иго къват1. Федералияб программаялда рекъон 114 мил. Гъурщиде 8 км. манзилалда реконструкция гьабуна Гьамишт1а- Моч1охъ нухлул.\n«Местная инициатива» регионалияб проекталда рекъон 1км. манзилалда къач1ана Г1орут1а ва Х1ариколо нухал. Гьединго хъил т1уна Г1араниса Хунзахъе унеб нухдеги. Байбихьун буго 148, 4 млн. гъурщиде 4,2 км манзилалда Гь. Гьоц1алъ- Хъах1ик1к1ал – Уздалросо нух къач1азе, гьел х1алт1аби исана раг1алде рахъинаризе рак1алда буго. Капиталияб ремонт гьабизе ва хъил т1езе рак1алда буго Макьас-Харахьи нухде – 18 км. гьединго къач1азе руго Харахьи – Лъаг1илухъ – 5 км, Моч1охъ –Г1оч1ло – Т1адколо – 10 км, Буц1ра – Г1урк1ач1и – 10 км, ва 15 км Хунзахъ – Заг1иб нухал.\nРайоналъул г1емерал росулъ руго гьекъолеб лъел г1унгут1аби, хасго гьел ц1ц1ик1к1уна хасалил заманалда. Гьабсаг1аталдаги чанго росу буго лъимги гьеч1ого хут1ун. Гьелъие г1илла буго г1азу-ц1ад дагьлъи ва лъел мухъал басралъи. Исана республикаялъул программабазда рекъон рак1алда буго Г1арани, Гьац1алухъе ва Хунзахъе ц1иял лъел мухъал рачине.\n2020-2021 аб. соналде ц1иял лъел мухъал рачине руго Бакьагьеч1ибе (18 км) ва Харахьибе (22 км), капиталиял ремонтал гьаризе руго Г1урк1ач1и, Гьамущи, Г1оч1ло ва Хунзахъ ругел лъел мухъазда. «Комфортная городская среда» программаялда гъорлъ г1ахьаллъиги гьабун Гьоц1алъ ва Бакьагьеч1иб рана паркал ва сквер.\nГазификация. Гъоркьисала газ бачана Г1обода, Гъоркьколо ва Гозолоколо росабалъе. 2020-2021 соназда рак1алда буго жеги 14 росулъе хъах1илаб ц1атари щвезе.\nМаданият. Районалъул буго бечедаб маданият ва культураялъул х1алт1ухъабаз бажарараб х1алт1и гьабулеб буго гьеб ц1унизе ва г1ун бач1унеб г1елалъухъе кьезе. Г1орут1а къач1ана культураялъул рукъ. Рак1алда буго Г1обода ва Шотода культураялъул рукъзабахъ гьарулел х1алт1аби лъуг1изаризе.\nСпорт. Районалъул спортивияб отделалъул аслияб масъала ккола г1адамал сахабгун спортивияб г1умруялде руссинари ва спортсменал куцай. Рай оналда аслиял спортивиял тайпаби ккола волейбол, эркенаб гугари, дзюдо, футбол, шахматал ва теннис. 840 лъимер хьвадулеб 8 спортивиял секциязде. Районалда буго 21 спортзал ва 10 футболалъулаб майдан. 2019 соналда т1обит1ун буго 23 турнир.\nГ1олилазул политика. Районалда т1орит1ула киналго г1олилазул байрамал, щибаб соналъ т1адег1анаб даражаялда г1уц1ула г1олилазул форум. Г1агараб заманалда х1алт1изе лъугьине буго г1олилазул фонд. Гьелъ квер ч1вазе буго районалдаса спорталъе ва ц1алуе гьунар бугел г1олилазда. Гьединал г1олилазе жанир ч1езе рукъ балагьиялде г1унт1унгицин бажарараб кумек гьабизе буго гьел вузазда ц1алун рахъинег1анги.\nФинансал. Районалъул бюджет ккола дотациялъулаб, ахирал соназда х1алт1аби гьарулел районалъул жидерго доходал ц1ик1к1инаризе. Районалда гьоркьохъеб харж – 24400 гъурущ (рагъулаб часталъул х1алт1ухъабиги малъун). Ахиралда Нурмух1амад Задиевас баркала кьуна киназего.