Рамазан моцlалъул хиралъи - DYLYM.RU\n« C началом священного месяца Рамаз’ан!\nМухаммадвакиль Султанмагомедов »\nХирияв Аварагасул r хIадисалда буго: «Щив чи вугониги рамазаналъ кIал ккун Аллагьасдаги божун гIицIго Гьесие гIоло, Аллагьас гьесул церехун аралги хадур гьаруралги (гьитIинал) мунагьал чурула», – ян. Цоги хIадисалда буго: «Щив чи вугониги жинца квешаб, чорокаб хабарги течIев, квешаб гIамалги течIев, Аллагьасе гьес тIагIамгун гьекъолеб жо тей къваригIун гьечIо», – ян (Бухари) «КIал кквей буго жужахIалдаса цIунулеб къолден, кIал ккурасул кIалдиса букIунеб махIги Аллагьасда аскIоб цIикIкIун лъикIаб буго мискалдасаги. Нужер цонигияс кIал ккураб мехалъ хъубал рагIаби абуге, шаргIалъул гIорхъабиги рахунге. Цониги чи гьесде вагъани яги хьандани, гьесда абе: дица кIал ккун буго», – ян (Тирмизи). Цоги, Абугьурайратица бицараб хIадисалда буго: «Нужер БетIергьанас абулеб буго: «Адамил лъимералъ гьабулеб кинабниги лъикIлъи цIикIкIинабула анцIгоялдаса анкьнусгоялде щвезегIан кIал хутIун, гьеб кIал буго Дие ва Дица жаза гьабула гьесие. Гьес тола жиндиего бокьараб жо, квен, гьекъолеб жо Дие гIоло», – ян (Бухари, Муслим). Аллагьас тавпикъ кьеги бусурбабазе хириялщинал заманабаз Аллагьасде гIагарлъизе жигар бахъизе. Амин.\nРамазан моцIалъул адабаздаса ккола:\n• Рамазан моцI Къуръан цIалун, Аллагь рехсон, рес букIун щуябго как жамагIат гьабун мажгиталъуб бан рукIин. Пайда гьечIел пишабазда заман гIадада хвезабунгутIи. Жинда Аллагьасул салам лъеяв Аварагасул хIадис буго: «Рамазан моцIалъ гьабураб суннатаб гIамал кириялъул рахъалъ Аллагьас фаризаяб гIамалалъул даражаялде бахинабула», – ян.\n• Рамазан моцIалъ таравихIалъул какде хьвади. Гьел каказде лъимал ва лъималазул лъимал рачинеги, гьезда какал гьуин гьаризеги лъикIаб буго.\n• Рамазан моцIалъ кIал ккурав чияс хIарамаб жоялдасаги, хIалалаб букIаниги Аллагьасдаса ракI нахъе цIалеб жоялде балагьиялдаса бералги, гIенеккиялдаса гIундулги, кIалъаялдаса мацIги цIунизе ккола. Жинда Аллагьасул салам лъеяв Аварагасул хIадис буго: «КIал ккурав чиясул кири хвезабулеб пиша щуго буго: 1) гьереси бицин; 2) чиясда нахъасан кIалъай; 3) мацI гьаби; 4) гьересиго гьеди; 4) шагьваталдалъун чияр чIужуялде балагьи, – ян.\n• Рамазан моцIалъ дагIба-рагIи гьабичIого чIей, хьандон, семун, вагъун вукIунгутIи. Гьедин лъугьунев чи дандчIвани дун кIал ккун вугиланги абун нахъе ин.\n• Рамазан моцIалъ батIаго тIокIал, лъикIал тIагIамал чIезаризе лъугьинчIого, гIадатлъун батараб кванда гIей гьабун чIей. «Гьеб нафс квегъулеб моцI бугелъул цогидал моцIаз кваналелдаса батIияб, цIикIкIун квен кванаге», – ян хъвалеб буго Аллагь разилъаяв имам Гъазалияс. ХIарамаб, щаклъи бугеб квен Рамазан моцIалъ аскIобе къазего тезе бегьулареблъиги лъазе ккела щивав бусурманчиясда.\n• Рамазан моцIалъ цIакъго хирияб буго цебехун как хутIарав, гьекъелалъулгун хурхен букIарав, зулму гьабурав, зина гьабурав, хъалиян бухIарав чияс тавбуги гьабун гьездаса инкар гьаби ва гьелги гьел гурелги квешал пишабаздаса ракIбухIун тавбу гьаби. Гьеб пикру ритIухъ гьабизе кIиго хIадис буго. Аварагас r абуна: «Рамазаналъул тIоцебесеб сордо бачIараб мехалъ алжаналъул каваби рагьула, жужахIалъул нуцIби къала, щайтIабаздаги, квешал жундуздаги гудрал рала. Аллагьасул рахъалдасан малаикзабаз ахIула: Я мун лъикIлъиялда хадув лъугьарав чи, дуца лъикIлъиялда тIадчIей гьабе, я мун квешлъиялда хадув вилълъарав чи, дуца квешлъи рехун те», – ян. «Дихъе Аллагьасул салам лъеяв ЖабрагIилги вачIун гьес абуна: «Рамазан моцIги щун мунагьал чуричIев чи Аллагьас рикIкIад гьавегиян, дицаги жаваб кьуна Амин, – абун».\n• Рамазан моцIалъ, хасго кIал биччалеб мехалъ дугIа гьаби. Хирияб хIадисалда абулеб буго: «КIал биччан хадусан гьабураб дугIа нахъчIваларо», – ян.\n• ГIага-божарал, гьудул-гьалмагъзаби, мискин-пакъирзаби ахIун гьезие маркIачIуда кIал биччазе квен кьей. Хирияб хIадисалда буго: «КIал ккурав чиясе маркIачIуда квенги кьун кIал биччазабуни, мунагьал чури ва жужахIалдаса тархъи гуребги, дов кIал ккурасеги мукъсанлъичIого, гьесие щваралда бащадаб кири хъвала», – ян. ЦохIо чамасдак кьуниги, цохIо къулчIизегIан лъим кьуниги щола гьединабго кири.\n• Мажгит-мадрасабазе кумек цIикIкIинаби, мискин-пакъиразе садакъаби гIемер гьари. Нилъер Авараг r кидаго цIакъ сахаватав, квер биччаравлъун вукIунаан, рамазан моцIалъни гьев кьолеб жоялдаса сунцаго кколев вукIинчIо.\n• Рамазан моцIалъ сардилъ тIадеги вахъун Аллагьасе тIагIат гьаби, какал рай. Хирияб хIадисалда буго: «Рамазан моцIалъ къад ракIбацIцIадго Аллагьасе гIоло кIалги ккунани, сардилъ тIаде вахъун гIибадатги гьабунани, эбелалъ гьавураб къоялъ гIадин мунагьаздаса вацIцIалъула», – абун.\n• Унтаразухъе ваккизе ин, эбел-инсул, хириял чагIазул, устарзабазул зияраталде хьвади. Хасго гьеб беццараб буго рузман сордоялъ, рузман къоялъ, шамат къоялъ.\n• Радакь вахъун кванай. Гьелъул хIакъалъулъ хIадисазда буго: «Цоги кваназе жо батичIони яги бокьичIони, цо нухалъ лъим къулчIунги, цохIо чамасдак квананги кванай», – абун. Радакь кванаялда жаниб баракат цIикIкIун букIуна.\n• Мажгитазда, игIтикафалда, ай Аллагьасухъ ракI балагьизабун чIей.\nНийятги гьабун игIтикафалда чIеялъул бищун дагьаб къадар цо лахIзат буго. Жинда Аллагьасул салам лъеяв Аварагас игIтикафалда тIадчIей гьабулаан, хасго ахирисеб 10 къоялда жаниб.Аллагьас нилъее тавфикъ кьеги хирияб рамазан моцIалъул адаб гьабизеги, гьеб кIудияб Аллагьасул нигIматалъухъ щукру гьабизеги. Амин.\nКIал кквеялъул шарт1ал\n1. Бусурманлъи, 2. Таклиф, 3. ХIалкIвей, 4. Сахлъи, 5. Сапаралда вукIунгутIи.\n? Бусурманлъи ккола киналго гIибадатал регьиялъе шартIлъун. Капурчиясда тIалъуларо кIал кквезе, ккуниги гьесул гьеб рикIкIинеги рикIкIунаро. Ислам къабул гьабидал гьезда тIалъула кIалал кквезе, цебехун гIумруялъ ккун рукIинчIел рецIизеги кколаро.\n? Таклиф, ай балугълъи ва гIакълу бугел рукIин. Лъимералда тIалъуларо кIал кквезе, амма лъимералъе анкьго сон тIубайдал гьезда кIал кквейилан амру гьабула, гьел кIал кквезе ругьунлъизе, анцIго сон бан хадуб гьез кIал кквечIони, гьезие тамихIги гьабизе ккола. Пашманлъизе ккараб иш буго цо-цо эбел-инсуца лъимал кIал кквезе ругьун гьариялъулъ кIарчанлъи гьабулеб букIин, гьелде гьел гурхIелалъ рачунел ратани, лъикIаб гьечIо захIмалъи баччиялде ругьунлъиялдасаги жужахIалдасаги хвасарлъизе жигар бахъиялдаса цIунулеб «гурхIел».\n? Черхалъул ва шаргIалъул рахъаздасан хIалкIвей. ЦIакъго херлъиялъ яги тIаса инелде хьул гьечIеб унтиялдалъун кIал кквезе бажаруларев чиясда кIал кквезе тIалъуларо, гьединав чиясда тIалъула щибаб кIалалъул бакIалда цо-цо муд кьезе (ГIага-шагарго 600 гр.). ШаргIалъул рахъалдасан хIалкIвей ккола чIужугIадан хIайиз-нифасалдаса яцIцIадай йикIин, щайгурелъул, гьединаб заманаялъ ккураб кIал чIужугIаданалъул малъуларо, амма рацIцIалъун хадуса гьелъ гьединаб заманаялъ гьоркьор тарал кIалал рецIизе ккола.\n? Сахлъи. Жиндир сахлъиялъе зарал ккелин хIинкъарав чиясда тIалъуларо кIал кквезе, амма зарал ккелин хIинкъаниги гьес кIал ккуни, гьесул кIал малъула, кIал кквеялъ сахлъиялъе зарал гьабизе букIин мухIканго лъанани, кIал кквезе хIарамабги букIуна.\n? Сапаралда вукIунгутIи. Рогьел баккиялде байбихьараб, хIалалаб ва 83 километралдаса цIикIкIараб сапаралда вугев чиясда кIал кквезе тIалъуларо, амма хадуб бецIизе ккола. Жиндирго асхIабзабигун сапаразда вугеб мехалъ Аварагас\nКIал кквеялъул рукнаби\n1) Сардилъ нийат гьаби. Паризаял кIалаздасан ккола рамазаналъул кIалал, назру гьабун кколеб кIал, кафараталъул кIал, бецIулеб кIал. Суннатаб кIалалъул нийат завалалдаса, ай къаде гIужалда цебе ккани, рогьаралдаса нахъе кIал биххулеб жо гьабунги батичIони, гьелъги гIей гьабула. Нагагь къаси нийат гьабизеги кIочон, рогьел баккани, гьеб къо гьесие рикIкIунаро, амма рикIкIичIониги гьесда тIалъула гьеб къоялъ кIал биххулел жал гьаричIого чIезе ва рамазан моцI лъугIун хадуса гьеб кIал бецIизеги. БецIизе кIалги тIад букIун, тIасияб соналъул рамазан тIаде щвезегIан гьеб бецIичIого тананиги, гьеб бецIиялда цадахъ ролъул муд бахъизе тIалъула. Гьедин бецIичIого тIаде сон цIикIкIанщинахъе рахъизе кколел мудазул къадарги цIикIкIуна. Масала, анцIго соналъ бецIичIогоги тун, кIалал рецIулев чи вугони, гьес кIал ккун хадуса щибаб кIалалдаса анцIго муд тIагIамалъулги бахъизе ккола.\n2) КIал биххулел жалаздаса цIуни гьаби\nКIал биххизабулел жал кIиго батIиял руго: тIубан кIал хвезабулелги, кIалалъул кири хвезабулелги. КIалалъул кири хвезабула гъибаталъ, мацI гьабиялъ, шагьваталдалъун балагьиялъ, мекъаб нугIлъиялъ, ва гь. ц. Гьеб мехалъ кIалалъул хутIула цохIо сурат, амма гьеб хIакъикъаталда кIал кквейлъун букIунаро. Халкъалъул Хириясул хIадисалда буго: «Чан чиха вугев жиндие кIал кквеялдаса цохIо вакъи ва къеч гурони щвезе гьечIев», – илан. Ай, цебе бицанихъе мунагьал, гъибатал гьарулаго кIалал кколел.\nТIубанго кIал биххизабулел пишаби\n• Жиндир черх бугеб жо рагьарал нухаздасан ургьибе ин, гьелдаса ккола сигареталъул кIкIуйги. Мисалалъе, кIалдиса, гIундуздаса. Рагьарал гурел нухаздасан анани биххуларо, масала, бадибе жо тIинкIани кIал биххуларо (гьелъул тIагIам лъанигицин), укол гьабуни кIал биххуларо, венаялда жанибе гьабуниги, кванил бакIалда чIолеб жоялдалъун венаялда гьабуни, кIал хола. КъватIибе тузе хIалги кIолаго ахту къулчIани кIал биххула, амма кIалдиб бугеб бацIцIадаб хIацIу, кигIан гIемераб къулчIаниги кIал биххуларо. Жиндир ихтияр гьечIого паризаяб яги суннатаб черх чурулесул, лъелъе лъугьинчIого, гIинзунибе яги кIалдибе лъим ани, кIал биххуларо, гьединго кIал чороклъун букIун гьеб хулулаго лъим жиндир ихтияр гьечIого жанибе аниги биххуларо. Нухлул хIур, ханждал хIур, тIутI-кIкIара гIадаб жо ургьибе иналдалъун зарал букIунаро. ТIагьарат гьабулелъулги мухIканлъи гьабизе ккола хасго руччабаца.\n• ЛагIи бачIинаби. (Ялъуни лагIун бачIараб жо къулчIи).\n• Жинсияб гьоркьоблъи гьаби. ЖимагIалдалъун рамазаналъул кIал хвезе гьабурав бихьин чиясда тIалъула кIал бецIиялда цадахъ кафаратги. Кафаратги лагъ тархъи буго, хIалкIвечIони, кIиго моцIалъ тIатIала кIал кквей буго (гIузруялдалъун бугониги, хIатта ахирисеб кIал хвезабуни, кIиябго моцIалъ цIидасан кквезе ккола). Херлъиялдалъун яги унтиялдалъун кIал кквезе хIал кIвечIони, 60 мискин-факъирасе цо-цо муд кьела.\n• Чияс жиндирго пишабаздалъун мани бачIинаби. Пикру гьабиялдалъун яги макьилъ гуккун мани бачIани кIал биххуларо. Гьал пишабаз кIал биххула гьел лъан ва бокьун гьаруни. КIал ккун букIин кIочон тун, яги жинда хIал гьабун гьарунани кIал биххуларо.\n• Жундуца кквей (цо лахIзаталъ бугониги).\n• ТIубараб къоялъ лъавуда гьечIого вукIин.\n• ТIубараб къоялъ мехтун вукIин.\n• ХIайиз бачIин.\n• Нифас бачIин.\n• Лъимер гьаби.\n• Исламалдаса ватIалъи. (Аллагьас цIунаги гьелдаса).\nГьаб хирияб моцIалъ сунналъула:\n– КIал хехго биччазе – бакъ тIерхьин мухIканлъидал, амма бакъ тIерхьиялъулъ щаклъи бугони мухIканлъизегIан чIезе тIадаб буго.\n– Радакь кваназе вахъине – кIалцIезегIанасеб лъим гьекъезе гIололъун бугониги. Радакь кванаялъул гIуж щола сордо бащалъаралдаса.\n– Радакь вахъин рогьалиде гIагарде ккезабизе, рогьел баккиялде мухIканго кколареб хIалалъ. Суннатаб буго гьединго рогьалил как щвезе 15-гIан минут хутIидал кIал биххизабулел жал гьаричIого тезе.\n– КIал биччазе гIатIгояб чамасдакалъ, гьеб щвечIони – бакъваралъ, гьебги гьечIони – зам-замалъ, гьебги гьечIони – лъеца, гьебги гьечIони – цIа хъвачIеб гьуинлъиялъ, гьелъиеги рес рекъечIони цIа хъвараб гьуинлъиялдалъун.\n– КIал биччан хадуб дугIа гьабизе: «Аллагьумма лака сумту ва бика аманту ва гIала ризкъика афтIарту загьаба ззамау, вабталлатил гIурукъу ва сабатал ажру ин ша-а Ллагь». Рес рекъани хадусеб дугIаги гьабила: «АлхIамду лиллагьи ллази агIанани фасумту, ва разакъани фаафтIарту. Аллагьумма инни асъалука бирахIматика ллати васигIат кулла шайъин ан тагъфира ли».\n– КIал ккуразе хехго квен кьезе – гьелъухъ кIудияб ажру букIиналъе гIоло.\n– Рогьел щвелелде жунублъиялдаса (черх хъублъи) чвердезе – гьеб тIадаб бугилан абурабги гIалимзабазул рагIи букIиналъе гIоло, ва кIал кквей черх бацIцIадго байбихьизе.\n– Щибаб сордоялъ таравихIазда цебе чвердезе, гIибадат гьабизе чIаголъи бачIине.\n– ТаравихIазул каказда тадчIей гьабизе. Аварагасул хIадисалда буго: «Щив чи вугониги Аллагьасдеги божун, Гьев разилъиялъе гIоло рамазан моцIалъул сардал рорчIун гьесул церехун гьаруралщинал гIисинал мунагьал чурула», – ян.. Гьаб бакIалда сордо борчIиялъул магIна ккола таравихIазул какал рай.\n– Витруялъул каказда тIадчIей гьаби. Рамазаналъ ралел витруялъул какал цогидаб заманаялъул витруялдаса ратIарахъула: рамазаналъул витруялъул как жамагIат гьабун бала, гьелъулъ имамас алхIам рагIун цIалула, рамазан моцIалъул кIиабилеб бащалъиялъулъ магьдина цIалула.\n– Пикру гьабун, адаб цIунун гIемер Къуръан цIализе.\n– Суннатал какал гIемер разе, масала, ратибатал, зухIаялъул, тасбихIалъул, аввабиназул какал.\n– ЛъикIал пишаби гIемер гьаризе – садакъа кьей, гIагарлъи хурхинаби, гIелмуялъул мажлисазде хьвади, игIтикаф гьаби, гIумра гьаби, ракIги черхги хIажат гьечIелдаса цIунун Аллагьасде руссине.\n– Ахирисеб анцIго къоялъ гIибадаталда цIикIкIун тIадчIей гьабизе, ва лайлатул къадриялъул сордоялда тIадккезе жигар бахъизе.\n– КIалбиччалебги кваналебги кванилъ рацIцIалъи цIунизе.\n– Рамазан моцIалъ рукъалъул агьлугун воха-хинлъун, ракI гIатIидго вукIине, гьезие сайгъат-салам гIемер гьабизе, гьезие бигьалъаби гьаризе лъикIаб буго.\n– ХIажат гьечIеб каламги цоцаде семиги рехун тезе. Цонигияв нилъеде семани ракIалде бачIинабила нилъеца кIал ккун букIин, нилъеде семулев кIал кквеялъул магIна лъалев чи ватани гьевги кантIизе рагIун абизе лъикIаб буго.\nИмам Гъазалияс хъвалеб буго: «КIал кквеялъул букIуна лъабго батIияб даража: 1. гIадатиял чагIазул кIал кквей – цохIо кIал биххизабулел жалаздаса жал цIунарал, 2. хасал чагIазул кIал кквей – мунагьал гьари-ялдаса цIунун чIарал, 3. хасазда гьоркьосаги хасал чагIазул кIал кквей – Аллагь гуребщинаб жоялдаса жал цIунун чIарал.