آزمانک:   بلک چی ءَ تھنا اِنت۔ آزمانکار: گوھر ملک
بلک ءَ ھر وھد ءَ ھمے زنگ جت کہ من درستیں روچ یک ءُ تھنا چو جاتو ءَ وتی کوٹی ءِ تھا نشتگوں ھرام انت کہ یکے منی نیمگ بیت ءُ ُسر بکشیت کہ تو مرتگ ئے یا زندگ ئے نان ءِ چنڈے کارنت منی دیمادئینت،کچکے آوانی گس ءَ بستہ آئی ءِ دیما ھم اے  نان ءِ چنڈ ءَ دھینت۔
یک روچے بچ ءَ سک پہ ماس ءَ مھر کرتہ چون ءِے کرتہ ریڈ یوئے آورتہ ءُ من ءَ داتگ ئی کہ اماں تو تھنا نشتگ ئے بزور ریڈ یو ءَ گوشدار وش وشیں  بلوچی شئیر ء ُ لاڑوگ جنت بلوچی ھالاں  دنت تو مشخول بئے من گشت ”ابا من اچہ ریڈیو ءِ سوت ءُ لاڈوگاں شمئے یک سآھتے ءِ چارگ ءُ ھبر لکہ درجہ وش تر بنت۔“
بلک ءَ انچیں گپ جت کہ منءَ پہ آئی سک بزگ بوت من گشت شریں بلک نوں انشااللہ ھر روچ کہ وتی دست ءَ وار کرتن کائیں تئی ھد ءَ نندیں ءَ وتی گد ءَ دوچیں۔
دوھمی روچ ءَ من وتی گشگ ءِ پدا آھت ءُ بلک ءِ ھد ءَ نشتیں بلک ءِ نشار جانی  ءَ کہ منءَ دیست  ھم آھت ء ُ نشت بلک ءَ گشت پہ چونی ءَ مروچی رد کرتگے۔پدا دیم ئی گوں من کرت ء ُگشت ترا دیستگ ئِے”جانی ءَ بشکندت سآھتے نہ گوست کہ  کسانین مہ گل تچان ءَ آھت ءُ گشت ئی اماں اماں  منی بوٹ کج اِنت لالا منءَگوں وتءَ بارت“ ماس ءَ گشت میز ءِ چیر ءَ بچار اش زھگ ءَ جواب دات من درستیں جاگہ چار تگنت نے سیاھیں بوٹاں  دیستیں نئے اسپیتیناں  ءُ نئے کہ چپلاں۔“
ماس ءَ گشت شر گڈا منی تھت ءِ چیرا تئی ھما نوکیں بوٹ ڈبہ ءِ تھا ایر اَنت اماواں پاد بکن بلے بچار ھراب اش مکن۔
جنکک ءَ بیرہ کرت ءُ تچان ءَ شت بلک  ءَ گشت ھوبرو برو بیٹ تئی ماس ءَ برتگ ءُ کلمیر چہ بوٹ ءَ جراب ء َپر اَنت درستیں گریب ءُ بزگ چہ شمے بوٹ ءُ جراباں سیر اِنت بلے شمے پر کنگ ءِ باری ءَ گار اَ نت شمے پس کہ دپتر ءَ روت ءُ کیت اے درستیں راہ ءَ آئی سد ء ُ پنچ سدی ءُ ہزاری ئیں نوٹ گوراں اِنت ءُ آ چناں اِنت پرچہ بوٹ ءُ ُجوراب گوں ءُ پراک ئش نہ کن ات ءُ بھر اش نہ کن ات ءَ  نام  نہ کٹ اِت۔
جانی ءِ دیم ءِ تب گشت لنٹانی چیرا نرنڈان ءَ گشت ئی توبہ خدا توبہ بید چہ طعنہ ءُ تکہ ءَ شریں صبروپائی نیست“ پاد آھت ءُ ُشت۔
جانی ءِ در آھگ ءُ ابراھیم ءِ پترگ۔ابراھیم ءَ ماس ءَ را سلام دات ءُ سوج کرت کہ اماں تئی چے ھال اِنت جوڑئے ماس ءَ سلام ءِ جواب دات ءُ گشت ، جوڑن  بابلے تو خیری مرچی دپتر  ءَ نہ شتگ ئے مروچاں دو روچ ء چھٹی اِنت،جمعہ ءُ شمبہ مرچی مادوست ءُ ُسنگت پہ سیل ءُ شکار ءَ روایں ابراھیم ءَ جواب دات۔
”اللہ تئی کمک ادا کس ءَ را وتی گپ گوں من دل نہ بنت نئے کہ من ترا جمعہ شمبہ ھاں دیستہ“
ابراھیم ءَ  چہ ھمودا توار کرت او جانی ھما چیزاں منی شکاری ئیں بیگ ءِ تھا  بکن“
جانی  ءَ چہ ھمودا جواب دات اے بیگ ءِ چیر اِنت کہ زپ اِنت سستہ بیکار انت۔
”بس گڑا بل ئِے۔من رئیں دگرے گِرایں“
بلک ءَ دل ءَ وار نہ دات گشت ئِے۔
ابا ھمیشی چیر شرکنائیں چی ءَ سد ءُ  پنجاہ زوال کن ئے“ سے سدچار سد“ بلے ایشی ءِ جوڑ کنگ ءِ نوں دوسے کلاک لگ ایت سنگت درست تیارا نت ابراھیم ءَ گشت۔
تو”پیش ءَ بچارتیں۔یاتئی بی بی ئیں جن ءَ بچارتیں من نہ گشیں کہ زران  بیار ءَ منءَبدے یا جارجٹ ءُ بنارسی بکن ءُ منءَ پوشائیں یاکہ برنج ءُ کباب ءُ سجی ءُ پلاو ئش بکن ءُ من ءَ واریں  تئی سایگ سرد بیت من یک کپے نان ءُ یک  ویلیں گردویے ءِ واھندان من گشیں چیزے چنے ھیر کنے ءِ  تئی سکی ءُ سوری ءِ کار ءَ کیت کندگ ءِ وھدءَ ھرکہ گوں توکندیت۔بلے گریوگ ءِ باری ءَ کس گوں تو نہ گریت۔سکی ءَ وتی مال کار ءَ کیت اے جن روچے ترا چہ پاد شلوار ءَ دور دنت۔”جن ءِ چے گناہ بلے تو آھر ضرور نیام ءَ کارئے“ابراھیم زھر گپت ءُ پاد آھت ءُ چہ ماس ءِ کوٹی ءَ درآھت۔
بلک ءَ دیم گوں من کرت دیستے  من شریں ھبر پہ آوان گشئے زاہ اَنت جن ءِ نام ءِ گرگ ءَ گشے پشی یے جامگائی پترت۔شریں ابا آرگاں جائے بن سنگ ءَ  چہ وتءَ کم کنئے“
من ہچ نہ گشت ھمیشی تھا ھور جان آھت بلک ءَ جست کرت ءُ توناں وارت ئے او نان چے نان نہ واریں برنج ءُ قیمہ وارتیں منءَ باورنہ بیت پمے زوتی تو آھتے پچ بدل کرت ئے ءُ نان وارتے ءِ تئی ورگ مرگ ءِ چینک اِنت من دگرانی زھگاں پہ ورگ ءَ گندیں ھیران بیں پیمشا دُراچوزوت رودنت ءُ مزن بنت تو وتءَرا بچار وتی ھمسر وھانی دیما پٹکے ءِ چورگی روتگائے“۔
بس ماں تئی چم ھروھد دگرانی زھگانی سرا سک اِنت ھرچی کہ مردم ءِ لاپ داریت ھمنکہ وارت بلکیں ڈاکٹر گشنت بازورگ شر نہ اِنت۔
جک جننت ڈاکٹر شمئے لاپ ءَ راوت شمئے ماس ءَ چہ کسانی ءَ کرتگ، چہ ھماشروع ءَ شما ہچ ئی نہ دات۔۔۔۔۔۔نوں وت کہ شمئے روت ہشک کرتنت۔سآھتے چپ بوت۔پدا گشت ئی۔ اے چنت روچ اِنت کہ تو چہ اسکول ءَ کائے ھمے پچاں چنے ءُ گور کنئے تئی ماس گپت ءُ  دوچائینت بلے تو انچو پچکی ئے تئی پچ خدا ءَ تئی کسمت ءَ نہ کرتگنت بارے کجام پیتی ءُ الماری ءَ کپتگ اِنت۔تانکہ تئی گورا گونڈ بنت ءُ تئی ماس وتی دوست ءُ عزیز انی زھگانی ءَ دنت اش۔
ھور جان ءَ وتی سر پہ نہ وشی سرینت ءُ پدا سر ءِ کچینگ ءَ لگت۔
”تو اسکول ءَ ھوں   وتی سرا انچو کچین ئے؟ ادر ستیں روچ تئی دست سرا اَنت منءَ واتو پہ دست ءِ جنگ ءَ نئیل ئے، تئی ماس واگیش ء گس گس ءِ گردگ ءُ سیالی ءُ  سیالدار ی ءَ نہ  بیت، سھب کہ بیت آچو سروانء ِ لوڈی ءَ یک گسے ءَ درکیت ءُ دومی ءَ پتریت ھور جان ءَ وتی ھردودست گوشاں کرتنت۔بلے بلک ءَ نہ چارت ءُ نہ دیست۔
پدا ھورت ھورت ءَ حور جان ئی چارت ء ُ گشت ئی ھمے شومین پیسٹ ءُ برشاں  ہزاراں مردم ءِ دنتاں پاتکہ ءُ چونلجک ءَ مک کرتگنت مارا پیسٹ ءُ برش نہ بوتہ ماگز ءِ سیائیں اشکر ساتہ اِنچو وادمان کرتہ کرہ مان ڈبیھاں ایر کرتہ ھروچ وتی دنتاں گوں ھمیشی ءَ ششتگنت۔مئے دنتاں انچو اسپیت بوتگنت چوز نکلک ءَ تو گشئے من ھر روچ وتی دپ ءَ شودیں  بلے تئی دنتاں زرد،زرد کرچہ بستہ ششتگیں دنتاں انچش اِنت؟
نہ شودیں،نہ شودیں بس چون کنئے منءَ،مردم چہ تئی کر ءِ نندگ ءَ بیزاری بیت“
ھور جان زھر گپت ءُ پاد آھت ءُ شت۔گشت اش پہ مینگی ہچ مشودش تئی دنتاں سڑنت بلک ءَ گوں وتءَ نرنڈت۔
ھمیشی ءَ محمد آھت ءُ بلک ئی بگل ءَ کرت منی شریں اماں جان چے ھبرے ھبر چے اِنت ھمے ھوری انت شریں ھبر ءَ گنوک بیت“۔
بلک ءَ محمد ِ ءِ سربگل ءَ کرت ءُ گوں  دست ءَ مودئی چہ پیشانی ءَ دور کرت اِنت ءُ گشت ئی وتی دیم ءَ بچار چون دانگ اِنت۔اے درست چہ تئی بازیں چونڈگ ءَ بوتگ درستیں روچ تئی دست سک اِنت ءُ دانگاں چونڈے وتی شریں دیم تو چہ بازیں چونڈگاں لپ لپ کرتہ“ محمد ءَ  وتی سرا چہ بلک ءِ بگل ءَ دور کرت ءُ تکہ دات ءُ نشت بلک ءَ وتی دست محمد ءِ گردن ءَ مان کرت دست ئی جامگ ءِ کالر ءَ لگت کالرئی چپی کرت تئی کالر چوں لیگار اِنت اے درست تئی گردن ءِ چل اِنت منی دل ءَ تو وتی گردن ءَ ھبچر نہ شودئے۔
”من ھرروچ وتی جان ءَ شودیں گردن ءَ چون نہ شودیں۔“ محمد ءَ پہ کندگ گشت“ سر ءَ تیل جننگ اں اے تیل اَنت بلک ءَ کالر انگہ جہلاکرت ھرے۔۔۔۔۔اے۔۔۔تئی شریں گردن چوں سیاہ سیاہ اِنت گڑا گردن ءَ شری ءَ نہ لتارئے توچی ئے چلی،
محمد زھر گپت چم ءِ وتی درگڑ ینت اَنت۔
وتی گردن ءِ پوست ءَ  بہ جن ئِے چلّی ، ان لیگاراں نہ شودیں وت ءَ ھو بس چون کن ئے منءَکُش ئے منءَ“۔
ھوھو منی گناہ پہ توچے اِنت تو منی دست چہ بن ءَ در کرت ابا منی دست ءُ پادسلامت اَنت گوں اے ھال گوں انت رندا  خدامکنت اگن منڈءُ لنگ بباں شما یکیں روچ ءَ منءَ گراں کن اَت۔درا سڑک ءِ سرا دور دئیت بلکءَ کوکار ءُ جبزہ کرت احمد ءَ بلک  ءِ جبرہ اشکت اَنت چہ دروازگ ءَ سرک ئی کرت۔منءَدیست ئی کندیت ئی آھت ءُ پترت ٹوھیں بلاھیں پیش ءِ بلوچی شلوارے پادا ات ئی مزنیں پراھیں جا مگے کہ آستونک ئی کوپگانی سراکر مچگ داتگنت گوئر اتے بلوچی چوٹ پاداتنت ئی ھوشتات ءُ وتی دریس ءِ نیمگا اشارہ ئی کرت ءُ منءَ چارت ئی من ھم گوں سر ءِ اشارہ ئی کرت منءَ چارت ئی من ھم گوں سر ءِ اشارہ ءَ گشت کہ سک شر اَنت پداچہ بلک  ءَ جست ئی کرت۔
بی بی  چی ءَ چو چپ چپ ئے۔“
”چے بگشیں؟
منی پچ چون اِنت؟
”منءَ کار نیست شما بزاں ات ءُ شمئے کار من ھبر کنیں شما منی گٹ ءَ گرت اے پچ اَنت کہ ترا پرانت چو جمعہ ءِ شوانگ ءَ ئے۔چہ ھمے گدان پرتو دوالکاپیں جوڑہ شربو تگ ات۔
اے پیشن انت پیشن،منی شلوار انگہ کسان اِنت دہ دہ میڑ ءَ ھرکس یک جوڑہ یے شرکنت۔
”ھرکس کہ گوپنڈیت پیشن انت روگن باز اِنت کس۔گندگیں بتلے گشت ئی۔
”اماں بی بی یک چیزے تو بگش کہ شر اِنت“۔
من کہ پہ شماشری نہ دیستگ۔نوں اے بلاھیں شلوار ءِ شودگ ءُ استری ءَ ھر روچ بچارئے تو  ءُ تئی ماس ءِ کوکار ءُ صلوات انت ایشاں کئے شودیت ءُ کئے استری کنت“ تو پکر مکن شودیت ئی مشیتن ءَ استری ئی من وت کنیں من وت“ دست ئی وتی سینگ ءَ جت۔
بلک ءَ پہ طنز کندت۔
ھو تو پہ شودگ ءُ استری زی من گسل خانہ ءَ بچکے دیست کپتگت چست کرتن تانکہ تئی بنیاں اِنت۔انچو چل ءُ لیگارت کس ءَ پجہ نیاروت کہ اے اسپیتے بوتہ تو وتی جان ءِ شودگ ءِ لائق نئے تو نندے پچ شودے ءُ استری کنئے تو ھمائے کہ گشنت پاگ پٹکہ ءُ پچی ہلگیں ملگ ءُ ہچی“
بس بس اماں گوں تو ھبر ءِ کنگ گناہ اِنت۔
مکن ات گوں من ھبر من راستیں  ءَ گشیں راستیں ھبر کہ شمارا توریت“۔
احمد ءِ ماس آھت گشت ئی۔احمد پس ترا لوٹیت۔احمد ءَ وتی سرپہ نہ وشی چنڈنیت ءُ چہ کوٹی ءَ درآھت احمد ءِ ماس آھت ءُ نشت گشت ئی کہ
”من مرچی سک دم برتہ ھما بوتگیں کہ رپت ءُ روپ ءَ بوتگن اے دوروچ ءِ گوات ءَ درستیں کوٹی چہ ھاک ءَ پر بوتگنت۔“
”مارا کار نیست گوں من وتی دم برگ ءِ زنگ ءَ مجن“ بلک ءَ گشت۔
”من ھبر کنیں توگشئے کہ تو پہ من نوکر نیلئے۔ گلینوک اش توئے۔ترادہ نوکر بہ بیت انگہ کار تئی وتی سرا انت نوں تئی اے نوکر اِنت پنچ شمبہ ء بیگاہ کہ بیت توگشئے ئی بر و بزگ باندا جمعہ اِنت ترا چٹھی اِنت آ نہ گشیت کہ منءَچھٹی بدئے من رویں بلے تو پہ زور دیم ئی دئے ماس ئی ھمدا اِنت؟
پس ئی است؟ یک براسے کہ ملا ءِ طالب اِنت ءُ میست ءَ کپتہ ہزار جی ءُ جان ئی کنئے اے بچکو ءِ کجام کار انت کجام تھر ا دنت من تئی ماس اُن گوں من پہ ہزار گھر ءُ نھر ءَ ھبر کنئے بلے نوکرانی دیما چو لیلا ءِ کچک ءَ سما کنئے۔
آخر ما ھم وتی وھد ءَ بی بی بوتگن مارا ھم نوکر بوتہ ما وتی چماناں چشت کرتگ نوکرانی شلوار پر بوتگنت احمد ءِ ماس ءَ گشت اما نو زمانہ  بدل بوتگ آ زمانہ دگرے بوتہ نوں نوکر کہ چماں چشت کنت بی بی ءِ شلورا پر بیت۔
من دگرانی نوکراں ھم گندیں کسی چو تئی ھانی ءَ ناز دانہ ءُ سر ءِ نیا م ءَ نہ اِنت اسل ءَ تو نوکر ءِ دارگ ءَ نہ زانے۔من وت چہ بنیات ءَ نوکرے بوتگن من نوکرے ءَ دارگ ءَ چے زانیں احمد ءِ ماس زھر گپت۔
وا، اے نوں زھر گرگی ھبرے کہ تو گنوک بوت ئے۔منی شریں ھبراں چہ شمارا چی ءَ چو بد کیئت۔
من ادا آھتن کہ وتی دم ءَ بلا کنیں بلے تو مردم ءَ پہ آرام ءَ نیلئے تئی دپ ءَ بید چہ طعنہ ءُ تکہ ءَ دگہ شریں ھبر است؟ ھرکس ءَ چہ وت ءَ ڈیہہ ء ُ ڈگار کرتگ ئے ھرکہ دور ءَ چہ تو جھیت۔
دست ئِے ڈگار ءَ سک داتنت افیل ئِےکرت ءُ پا آھت ”پاد آھتے“ من جست کرت۔
”رویں کمے پاداں تچک کنیں لیٹین“   آئی ءَ جواب دات۔
من ءُ بلک تھنا پشت کپتین من ھم دل سیاہ بوتن من گشت بلک ھبرے بکنیں دل ءَ نہ کنئے۔
”من زانیں کہ تو گندگیں ھبر نہ کنئے بلک ءَ دراھینت۔
من بلک ءِ منت گپت ءُ گشت“ تئی زھگ نوں نام خدا مزن انت نوں تو وت ءَ آوانی ھرکار ءُ ھر ھبر ءَ گوں مکن پہ آوان دعاں بکن کہ خدا آوان ءَ چہ  بدیں راہ ء َ دُور بداریت۔خدا آوانی گم ءَ ڈُکاں ترپیش مداریت تانکہ زھگ کسان انتُُ ماس ءُ پس ءِ مھتاج انت ھبرے زوریت ھرچی وارینت ئی وارت ھرچی پوشانیت ئی پوشیت وھدے کہ وت ماس ءُ پس بوت گڈا ترا آئی ءِ مھر ءُ دوستی ءِ زلورت بیت آئی ءِ  کار ءُ ھِذمت ءِ مھتاج بئے تو گوں آوانی وشی ءَ وش بو ایراد مگر آ کہ تئی ھد ءَ کاینت تو گشئے اے ھراب اِنت تو چل ئے تو وتءَ نہ شودئے نوں آتئی پنتاں نہ زور اَنت۔آ چہ تو نیکیں دعا لوٹنت۔منی ءُ تئی پنجاہ سال ساری ء ِ ھبراں کہ جامگ ءَ چو کن شلوار ءَ آکن انوں نہ زوراَنت ئے بلک ءَ منی ھبر وش نہ بوتنتن بالشت  ئِےچکت ءُ گشاں ئِے پردات ءُ وپت من ھم وتی دمک ءُ سوچن چتنت ءُ گد پتات ءُ درآتھن۔نوں من زانت کہ بلک چی ءَ تھنا اِنت۔؟
گچین چہ ماھتاک بلوچی زند۔ نوشکی فروری 2001۔