تاسءُُ تَگار (اولی بَہر) فقیرشاد
تاسءُُ تَگار:۔ تاس ءُُ تَگارسک باز کْوہنیں اَزباباں کہ مے چاگردءَ پہ سیاہ آپانی(کَہنءُُ کورجوانی) آپانی بَہرءُُ بانگءُُ وہد  ءِ زانگ ءَ کار مَرز کَنگ بوتگاں ۔اگاں ہُرت بچارئے گُڑا اے پہ راجدپترءِ کْوہنیءُُ زمین داری دورءُُ زمانگءِ زانگءَ بلاہیں دَروَرے بوت کنَنت۔بَلئے اے رِدءَ گوں ہُرتکاری ءَ دل جمیں رَہبندے ءَ پَٹّ ءُُ پول کَنگ دَرکارِ نت۔
پرچاکہ زانتکارءُُ پولکارانی گُشتِن اِنت کہ دُنیاءِ توک ءَ پہ وہدءِ زانگءُُ گیِشّ ءُُ گِیوّار کنگ ءِ ہاتر ءَ چُشیں اَزباب ءُُ اِندگہ چیزّانی سرءَ کار گِرگءُُ کار مرز کَنگ ءِ دود ( رواج) ماں کْوہنیں راجانی گْور ءَ چہ’’ مِہتر عیسیٰ ءَ اَنگت اَندازہ سیسد (300) سال ءَ بگر تا شش ہزار (6000 ) سال ساریءَ بوتہ۔ آہاں پہ وہدءِ زانگ ءَ چہ آپ، ساہِگ ، روچ ،ماہ ءُُ اِستالانی سرءَ کار گِپتہ‘‘1؂۔
بلوچاں ہم پہ وہدءِ زانگءِ ہاترءَ شَپءَ اِستال،ماہءُُ مُرگانی بانگ ، توار ءُُ تاسءُُ تَگار( آپ)ءِ سرءَ کار گِپتہ ۔روچ ءَ چہ ساہِگ ءُُ روچءِ سرءَ کار گِپتہ ۔ اَلبتہ پہ شپءِ وہدءُُ پاس، راہ ءُُ رَند انی زانگ ءُُ پہ موسم ءُُ چاگرد زانتیءَ ماہءُُ اَستالانی سرءَ ہم کار اِش گِپتہ۔
گْوستگیں زمانگاں چہ ہمیشانی سر ءَ وتی وہد ءُُ پاسانی بَہر ءُُ بانگ ،شپ ءُُ روچ ءُُ ہپَتگ ، ماہ ءُُ سالانی گِیشّ ءُُ گِیوّارِش ہم کُتگَنت۔اے گپ ماراچہ آپانی گِپتءُُ گِیر، بَہرءُُ بانگانی وہدءُُ پاسانی تَپّاسگءُُ زانگ ءَ پد گندگءَ کیت کہ آہاں پہ وہدءِ زانگ ءِ واستا ہمیشانی سرءَ کار گِپتگءُُ اَنگت گِرگءَ اَنت۔
بَلئے ہمیشانیءِ سرءَ کارگرگءِ وتی یک جُدائیں پُژدَرءُُ دورے بوتہ۔ بزانکہ ماہ، اِستال ،روچ ،مُرگانی بانگءُُ توار، ساہگءِ پاد کنگءُُ تاس ءُُ تَگار ءِ سرءَ کار گرگ یکیں دورءُُ باریءَ بِنأ نبوتگاں۔ہر یکےءِ سرءَ کار گِرگ ءُُ کارمرز کنگءَ ہزارانی سال گْوستہ۔ نوں دومی چیز یا رَہبنددیم ءَ آرگ بوتگ ءُُ ہمائی ءِ سر ءَ کارگرگ اِش بِنا کُتہ۔ چوبُگش کہ یکے چہ دومیءَ رَند بِندّات بوتہ ۔
تَگار:۔ تَگارچہ کَلنڈّیءَ جوڑبوتگیں گولیں دَْرپے کہ ہماوہدءِ بلوچیں کُمبّاراں شَرّ کُتگَنت۔تَگارءِ جُہلی اَندازہ ہپت(7) بوگ (اِنچ)بیت ءُُ دپ ءِ پَْراہی چے لُنٹ تاں چَرا لُنٹّءَ اَندازہ دہ (10) بوگ بیت۔ اِشیءِ بَزی نیم بوگ (اِنچ) بیت ءُُ اِشی ءِ لُنٹ چہ جِندءِ جانءَ بَز تِراَنت ۔اِشیءِ چیر ءَ سے (3) پادَگ پِر کہ قَد ء لَنکُّکے ءِ دَْراجی ءَ بنت۔ چو گْوسکءِ نوک رودیں کانٹانی وڑءَ زَنڈّءُُ بُنڈ اَنت۔ تَگارءِ پُشت پُر نقش ءُُ جلوہناک اِنت۔ ( تَگار)
(چوہانا تگارانی توک سا پ بنت۔بَلئے اے تَگار کْوہنءُُ پُروشت ءُُ پُروش اِنت۔ دیم ئےِ ہم رِتکّگءُُ گَرّگ گَرّ گَرّ اِنت) ۔ باز اَنچیں جاہ ءَ بلکیں اِشانی پَْراہیءُُ جُہلی کمے باز فرق بکن اَنت۔
بَلئے کیچ( ) ءَ بازجاہءَ ہمے کَچّ (Size ) ءَ بوتگاں ۔ ہما کہ مے کَشءُُ گْور ءِ زمیندارءُُ دِہکانکاراں کارمرزکُتگاں ۔