گالواری دگری ءِ  ایرجَنَگ ، بلوچی ءَ کُج ءَ بران اِنت؟
زاھدہ رئیس راجی
رمس :12 جنوری 2020
لبزانک ءِ پھنات سک پراہ انت ءُ ایشی ءِ تہ ءَ کمی گیشی یا مٹ بدل ءِ گُنجائش وھد ءُ جاورانی لوٹ ءُ گزر ءِ ھساب ءَ سک باز اِنت ۔ بلوچی زبان ءِ نبشتھی لبزانک ءِ بُنگیج ءَ گوں لبزانک ءِ بازیں پھناتانی سرءَ ھم بُنگیجی کارانی  کنگ بنا  بوتگ ءُ انگت ھم اِے کار یک شل ءَ بوان ِانت بلے ایشانی کساس انچو نہ انت کہ یک زبانے ءَ میان اوستمانی زبانانی رِدءَ جاہ دات ءُ  زرنگی ءَ اوشتارینت بہ کنت ۔
مستریں سَوب ایش اِنت کہ زبان ءِ دیمروی ءِ لوٹ ءُ گزر تھنا شائریءُ کسھی لبزانک ءِ بَھر ءَ نہ کپتگ اَنت بلکیں زندمان ءِ ھمک تک ءُ پھنات ءَ گوں ھمگرنچیں زلورتاں پیلو کنوکیں ھما نکان کہ جھانی ءُ میان اوستمانی رِدءَ وانگ ءُ وانینگ بیگ ءَ اَنت آ ھم باید نبشتہ کنگ بہ بنت ۔
پریشی ءَ اولی کار دری نکانانی ماں وتی زبان ءَ  ترینگ یا رجانکاری   اِنت ءُ دومی  وتی کاربستگیں  یا ماراتگیں کار یا چیزانی نبیسگ اِنت۔
چونائی ءَ رجانکاری ءَ وَ دراہ سرپد اَنت  بلے وتی کاربستگیں چیزانی نبیسگ ءِ ارزشت ءَ بازینے نہ زانت  ۔
ایشی ءِ مُراد ایش انت ما تُری ھرکجام پڑ ءَ کارمند بہ بئیں مئے کار، آئی ءِ  ارزشت ءُ بستار ، آئی ءِ کنگ ءِ  رَھبند وھدے بلوچی  ءَ نبشتہ کنگ بنت یک نیمگے ءَ نکانانی مُچی یا انبار ءَ گیش کنت ء ُ دومی نیمگ ءَ وانوک ءَ آ کار ءِ دست مان دیگ ءَ پیش جوانیں سرپدی یے ھم  دات کنت ءُ دیمتر ءَ بلوچی ءَ پہ وتی زانت ءُ زانِشتءِ ردءَ گیشتر بستار دات کنت۔
بلے مئے جیڑہ ایش انت کہ ما  شریں نکانانی  مُچی ءَ گیش نبشتہ رَھبند ءِ جیڑہ ءَ گوں دلگوش دیگ ءَ ایں ءُ  کہ اِے کار نے لبزانکی مردمانیگ اِنت نے کہ شائرءُ سیاسی مردمانی باوست کنگ ءِ چیزے ۔
منی اے گپ ءِ مول ءُ مُراد اے نہ انت کہ لبزانکی مردم ھچ مہ کن انت اگں نہ سیاسی مردم ھچ مہ گوش انت۔ لبزانکی مردمانی ھزمت لبزانکی تھرانی دیم ءَ یارگ ، آ تھرانی توک ءَ نکانانی ساچگ ءُ دیم ءَ یارگ ، لبزانک ءُ زندمان ءَ گوں ھمدپیں راستیانی شوھازگ ءُ نزیارگ ءُ لبزانک ءَ چاگرد ءُ زندمان ءِ بھر جوڑ کنگ ءَ ءُ لبزانک ءَ گوں لبزانک ءِ ازمی پھنات ءَ ھم دپ کنگ ءَ کمک کنگ   انت کہ نوکیں وانوک ءُ نوکیں لبزانک ءِ ساچوک دیم ءَ  بیا اَنت ءُ اے کار باید یک شل ءَ کنگ بہ بیت نے کہ نیم بُندگ کنگ ءُ یل کنگ بہ بیت ۔
ھمے رنگ ءَ سیاسی مردمانی ھزمت ایش انت کہ وتی گلانی توک ءَ بلوچی ءَ زندگ بہ دار اَنت وتی مردما ں گوں بلوچی ءَ رَھوت بہ کن اَنت وتی گوشتانک ءُ نبشتانک ءُ بینرءُ پوسٹرانی سرءَ بلوچی زبان ءَ کارمردبہ کن اَنت ءُ زبان ءِ بستار ءُ ارزشت ءَ راج ءِ بستار ءُ ارزشت ءِ رِدءَ ھوار بہ کن اَنت ءُ چاگردی ، مُلکی ءُ میان اوستمانی سیاست ءِ بَھر جوڑ بہ کن اَنت ۔
پرچا کہ سیاست ءُ لبزانک ءِ پڑءِمردمانی دلپھکیں جُھد چاگرد ءِ سرءَ تچکیں سان ءَدَور دَیَنت پمشکا وتی ھمک کار ، پگر ءُ مارشت  یا لیکہ ءِ درانگازی ءَ کہ بلوچی  کارمرزگ بیت  بلوچی ءَ الم ءَ توانے  رس ایت۔
یک نبشتہ کارے تُری سیاسی بہ بیت اگں نہ لبزانکی آ وتی  لیکہ ء ُ ھیال ءَ ، سرگوست ، چم دیست ، زانت ءُ زانشت ءَ نبشتہ کنت یا  وتی کُھنیں اگں نہ چیر تراتگیں کار ءُ چیزاں بلوچی ءِ نبشتھی دروشم (کالب ) ءَدیم ءَ کارایت، ایشاں تاک ، ماھتاک ءُ کتابی دروشم ءَ چاپ ءُ شنگ کنگ ءَ ابید ماں سوشل رسانکدارں ھم  وتی وس ءُ واک ءِ کساس ءَ شنگ ءُ تالان کنت ، اے نکانانی وسیلہ ءَ بلوچی زبان گوگل ءِ شوھازکار ءِ دپ ءَ کئیت ۔
گوگل شوھاز کار مُدام اے چارایت کہ تو ھما دروشم ءَ لبزنبشتہ کُتگ آ دروشم ءَ آن لائن نکانانی توک ءَ چُنت رند ءَ اتکگ ۔ اگں دروشم یا اسٹرکچر یک وڑ نہ انت گوگل آئی ءَ سرگوز کنت ءُ ستر آ لبز بیست جاہ ءَ نبشتگیں بہ بیت گوگل کمار نہ کنت۔ پمشکا لھتے لبزانکی مردم سوشل رسانکداراں ھرکس ءَ زور کن انت کہ لبزءَ سید سیاھگی رھبند ءَ نبشتہ بہ کن اِت ۔
نبشتھی سیاھگ ءِ ھم گونگی ءِ نپ وتی جاہ ءَ   بلے یکے ءِ نبشتھی نکان ءِ ھمگونگی گوں رواج گپتگیں سیاھگ (اسکرپٹ ) ، اگں نہ رواج گپتگیں گالوار ءِ  بُن رھبند ، بتل یا گال ءُ گالبندءَ مہ بیت گُڑا آ انچوش ایر جنگ بہ بیت کہ دوبر  بلوچی ءَ نبشتہ کنگ ءِ نام ءَ مہ زانت ۔ اے سرجمی ءَ ردیں رَویہ اِنت  کہ ایشی ءِ تاوان ءَ بلکیں کوتاہ نگاھیں مردم  اے وَھد ءَ مَہ زان اَنت بلے باندات ءِ بلوچی، چوشیں رویہ ایرکنوکاں ھجبر پَھِل نہ کنت۔  پرچا کہ بلوچی ءَ وھدے نبشتگیں نکانانی مُچی ءِ جند مہ بیت آئی ءَ گوگل رجانکار چَہ کُجا وتی باتن ءَ جاہ دات کنت؟
ءُ میان اوستمانی زبانانی ردءَ تئی زبان ھما وھد ءَ جاہ زورایت کہ تو وتی مردمانی دلگوش ءُ ھدوناکی ءَ پہ زبان ءَ بہ دئے ۔
من اے نبشتانک ءِ وانوکانی دیم ءَ انگریزی زبان ءِ دَروَر ءَ ایر کناں داں آ سرپد بہ بنت کہ جرمنی ءِ رنگیں زرنگیں زبان ءِ گالوارءَ وتی بُن زبان جرمنی  یک کر کُتگ ءُ وت ءَ نوں جھانی زبان ءِ جھت ءَ چون دیم ءَ یاورتگ۔
بلکیں چَہ مارا بازینیں  سرپد انت کہ انگریزی ءِ کھنیں نام اِنگلویا اینگلو بیتگ  ءُ انگلوروکپتی جرمنی ءِ گالوارے بیتگ۔[i]
چوشکہ  جرمن زبان  جرمن راج ءِ   وت یک زرنگیں زبانے اَت بلے وھدے لھتے سیاسی  ءُ راجی لوٹانی سوب ءَ  آئی ءِ چیزے قبیلہ یا ٹک  ھاس سیکسن ءُ اینگلو چَہ جرمنی ءِ سرزمین ءَ لڈءُ بارکن اَنت ءُ انگلیند ءِ کش گورءَ جاھمنند بنت ، ایشانی جرمن زبان ءِ توک ءَ کش گورءِ رواج گپتگیں زبان ءَ ابید لاتینی زبان ءِ گال ءُ گالبندانی تچکیں سان ھم کئیت پرچا کہ لاتینی زبان رومن امپائر یا روم ءِ بادشاھانی زبان بیگ ءِ سَوَب ءَ برطانیہ  یا انگلینڈءِ ھم سرکاری زبان  جوڑبیتگ۔
برطانیہ ءِ نوک آبادبیتگیں اِے جرمنانی گالوار ءَ زگریں جرمن کنوک   سک باز ایرجن اَنت بلے اینگلو ءُ سیکسن قبیلہ آھانی ایراد ءِ پراوہ ءَ نہ کن انت ءُ وتی زندگی ءِ سرجمیں چست ایراں بہ گرتاں باپار ءَ ھم ھمے گالوار ءَ کارمرز کن اَنت چریشی ءَ اے گالوار برطانیہ ءِ سرجمیں علاقہانی سرءَ وتی سان ءَ دَور دنت ءُ یک نوکیں زبانے ءِ جھت ءَ رٗدوم زورایت کہ ایشی ءَ اینگلو سیکسن   زبان ءِ نام دَینت۔[ii]
وھدے نارمن ھاکم انگلینڈ ءِ سرءَ ارش کن اَنت ، اسکاٹش ءُ دِگہ زبانانی واھنداں  پَہ زور چَہ اے مُلک  ءَ یک کِرّ کن اَنت ۔ سرکاری زبان ءَ ھم مٹین َانت ءُ لاتینی ءِ جاہ ءَ اینگلو سیکسن ءَ کارمرز کن اَنت ۔  نارمن ھاکمانی وتی زبان فرانسیسی بیتگ پمشکا اینگلو سیکسن زبان ءَ فرانسیسی ءِ ھم بازیں گال ھوار بنت ھاس قانون ءُ جرم ءَ گوں ھمگرنچیں ۔
ھمے زمانگ ءَ یونانی لبزانک ءُ فنون لطیفہ ءِ پجار ماں اینگلو سیکسن زبان ءَ کنگ بیت اِنت  ءُ یونانی زبان ءِ ھم مزنیں گال انبارے ایشی ءِ توک ءَ جاگہ کنت ۔نارمن ءِ ھاکمیت ءَ اِے زبان سک دیم ءَ روت کہ  ایشی ءِ توک ءَدنیا ءِ سرجمیں چست ایرانی گال ءُ گالبند ھوار بنت  نوکیں گالانی مان کنگ ءِ ھم گُنجائش مان  بیت اِنت ۔ اینگلو سیکسن  زبان اِے زمانگ ءَ اینگلو نارمن زبان  ءِ نام ءَ نامدار بیت انت ۔
سال 1500 ءَ بہ گرتاں 1800 ءَ اے زبان لبزانک ءِ نیمگ ءَ گاماں گیش کنت ۔ ایشی ءِ بازیں گالوارے ھم جوڑ بیت اِنت ءُ ھمک گالوار ءِ توک ءَ انچو توان مان بیت انت کہ زندگی ءِ یک نہ یک پڑے ءِ کارمدارانی درانگازی ءَ جوانی ءَ بہ کنت ۔ وھدے مناکیں زبان ٹھینگ ءِ وھد کئیت جُھد ھمے کنگ بیت انت کہ سرجمیں گالوارانی  توار ءُ لبز  الم ایر کنگ بہ بیت داں کسے گلگ دار مہ بیت ۔ ھما توار کہ لبزانکی گالوار ءَ نیست اَت اَنت  بلے اے دگرءَ است  اَت آ مان  کنگ بیت انت ۔  وانگ ءِ وھد ءَ ھرکس وتی ھساب ءَ ایشاں وانان  کنان بیت بزاں ھمالبز کہ آئ ءِ سرجمیں توار یک گالوارے ءَ است ات دومی ءَ نیست ات ، ھمائ ءِ گورءَ نیست ات آ کارمرزئِے نہ کنت متلب سائیلنٹ  یا ھاموش کنگ بیت  ۔
زبان زانتانی گوشگ ءِ رِدءَ مناکیں زبان ءِ نبشتھی دروشم ٹھینگ ءِ وَھد ءَ ایشاں یک مزنیں ردی یے چَہ اِشتاپکاری ءَ کُتگ ۔ آھاں لاتینی ءِ رندگیری کُتگ ءُ وتی  زبان ءِ لوٹ ءُ گزر دلگوش نہ داتگ اَنت ۔
چوشکہ لاتینی سیاھگ  ءِ الفابیٹس یا الپبا پہ اٹالین ، اسپینش ، پُرتگالیءُ فرانسیسی زباناں ٹھینگ بیتگ ات پمشکا انگریزی ءِ ھساب ءَ چارگ نہ بیت  ۔ انگریزی ءِ اسکرپٹ ٹھینگ ءِ وھد ءَ دری زبانانی اسپیلنگ ھما ایر کنگ بیت کہ دری زبان ءَ اَت اَنت بس گوشگ ءِ وھد ءَ انگریزی ءِ تلفظ کارمرزگ بیت۔
پَہ دَروَرفرانسیسی یا فرنچ زبان ءِ گال ” پیسیون “ انگریزی ءَ پُترگ ءَ پد آئی ءِ توار” پیشن “ بیتگ بلے آھاں نبیسگ ءِ دروشم ءِ تہ ءَ ھچ مٹ ءُ بدل نہ کُت ءُ تچک ءَ فرنچ ءِ سیاھگی دروشم  زُرت بلے وانگ ءِ تلفظ انگریزی ءَ ” پیشن “ ایر کُت۔
باید وَ ایش ات کہ انگریزاں پہ وتی توارانی ھساب ءَ نبشتھی دروشم ھم بہ ٹھینت انت بلے آھاں چوش نہ کُت ءُ تاں روچ مروچی نوکیں مردم وھدے انگریزی ءِ دربرگ ءَ رَوت آ بازیں گالانی بے رھبندیں توارانی سَوب ءَ سک مان گیش ایت ۔  بلے انگریزانی وتی جند ھجبر مان نہ گیش ایت پرچا کہ آھاں مالوم انت کہ اے توار اگں یک گالوارے ءَ   مان نیست انت دومی ءَ الم است انت ۔ ایشانی یک کُھنیں گُشتنے کہ  :
یک انگریز کواسے رابرٹ ھیکینڈورن ءِ گُشتن  من دیریں جاھے ءَ ونتگ ات ۔ آ گوش ایت وھدے امریکن  مردم برطانیہ  ءَ سربنت آھانی  مجگ ءَ اے گپ ءَ الم ءَ کئیت  کہ ھما گالریچ پہ امریکن ءَر است اِنت پہ برٹش ءَ چپ اِنت ۔
رابرٹ ھیکنڈرون ءِ گپ ءَ اگں دیم ءَ ایر بہ کن ایں ءُ انگریزی  ءِ گالواراں  بہ تپاس ایں ستر ایشانی دیم ءَ منّاکیں زبانے اَست بلے امریکن وتی گال انبار ، وتی بُن رھبند ءُ وتی توارینک ءَ گوں انگریزی ءَ گپ جن انت ءُھمے رنگ ءَ  وتی گپّاں نبشتہ ھم کن اَنت   ھمے رنگ ءَ برطانوی  وتی انگریزی ءَ چَہ امریکن ءَ شرتر گوشنت   ۔
پدءَ ھم انچوزانت ءُ زانشت کہ آھانی گورءَ انت مئے گورءَ وَ نیست ۔ بلے یک ھم برٹشے ءَ امریکن انگریزی مٹینگ ءِ جُھد نہ کُت، یک ھم امریکن ءَ آسٹریلن انگلش مٹینگ ءِ جُھد نہ کُت ، روسی انگریزی ءُ ایشیا ءِ مُلکانی انگریزی ءَ وَ بل کہ برٹش ءِ توازہ ءَ  کاینت بلے ھجبر آھانی سرءَ انچیں زوراکی کنگ  نہ بیتگ کہ آ پھک ءَ وتی انگریزی گالوار ءَ بہ مٹین انت ءُ برٹش ءِ ھساب ءَ روان بہ کن انت۔
اے وھد ءَ دنیا ءِ توک ءَ انگریزی ءِ بازیں گالوار انت کہ   آھانی آبینک یک انت ، سادئیں بُن رھبند ھم  یک انت بلے  مزنیں کساسے ءَ گال انبار یا ووکیبلری جتا انت ، اسپیلنگ ھم باز جاہ ءَ جتا انت ءُ بُن رھبند ءِ بازیں تک ءُ پھناتے ھم ۔
وت ماں وت ءَ پَہ توازہ ءُ تژن یک دومی ءَ برے برے کلا گ ھم زورانت  بلے آ رنگ ءَ ھجبر نہ کن انت کہ یک گالوارے ءِ گپ جنوک یا نبشتہ کنوک پھک ءَ دلپروش بہ بنت ءُ راجی زبان ءَ تاوان بہ دَینت۔
ھما انگریزی ءَ کہ ما شُما  معیاری یا اسٹینڈرڈ یا مناکیں زبانے ءِ جِھت ءَ کارمرزگ ءَ ایں ۔ اے پہ درملکی یا درامدءَ اِنت پمشکا ھرکس کہ درملک ءَ انگریزی ءَ یک دری زبانے ءِ جھت ءَ وان ایت انگریزیں ملکاں روگ ءُ دیم ءَ وانگ  یا کارکنگ ءِ وھد ءَ  پَہ آئی ءَ المی اِنت کہ ھما ملک ءِ ٹھینتگیں کورس ءَ بہ کن انت ۔ پیسرءَ گیشتر ٹوفل بیتگ مروچاں  IELTS ءِ کورس ءَ لوٹ انت ۔ [iv]
انگریزی ءِ سرجمیں کسّہ کہ من گوں گونڈگیری ءَ شُمئے دیم ءَ یاورت  ۔ ایشی ءِ مول ءُ مُراد ایش ات کہ شُما بہ زان ات کہ باز گالواری زبان بوھگ زبان ءَ تاوان نہ دنت بلکیں توان ءُ زرنگی ءُ شھگانی ھم  دنت   ۔ ھر ھما  زبانے کہ وتی تہ ءَ   دمگی ، چاگردی ،اوستانی ، ملکلی یا جھانی  لوٹ ءُزلورت ءِ  پیلو کنگ ءَ رواج گپتگیں دری گالاں جاہ دات مہ کنت آ اوشت یا پروش ءِ آماچ بیت۔
انگریزی ءِ اولی لبزبلد ءِ تہ ءَ انگریزی ءِ دراھیں گالوارانی لبز وتی اسل توار ءُ اسل بُن جاہ ءِ پجار ءَ دیم ءَ یارگ بیتگ اَنت ۔ پمشکا وھدے مناکیں زبان دیم ءَ یارگ بیت اے لبزبلدءَ مزنین کمکے کُت ۔ پدءَ اے لبز بلد ھما یکیں جاہ ءَ اوشتارینگ نہ بیت کہ چدءُگیش ھچ لبز مان بیت نہ کنت بلکیں سالانی سرءَ نوکازگ بیت ءُ نوکیں گال ھوار کنگ بیت اَنت۔ ھمے رنگ ءَ انگریزی ءِ بُن رھبند ءِ نبشتھی دروشم  بندات ءَ سک سادہ بیتگ کہ ھمک گالوار ءَ وتی لوٹ ءُ گزر ءِ ھساب ءَ آ کارمرزان کُتگ ات بلے کم کم ءَ ایشی ءِ توک ءَ ھم  بدلی آیان بیتگ ۔
ادءَ یک چیزے مارا دلگوش دیگ لوٹ ایت کہ انگریزانی گورءَ اگں نبشتگیں نکانانی مزنیں مڈی یے چَہ پیسرءَ مہ بیت انت آھاں مناکیں زبان ٹھینگ ءِ رِدءَ سوبمندی ھجبر نہ رس اتگ اَت پرچا کہ مناکیں زبان ھجبر پہ زور گوشوکانی سرءَ مُشگ نہ بیت اِنت ءُ گیشی کنگ ءَ ھما ھال بیت انت کہ چَہ جرمنی ءَ سِدگ ءَ رند انگلو یا  کھنیں انگریزی ءِ بیتگ۔
زبان  سنگے نہ انت کہ اوشت ایت بلکیں آپے کہ ھرکُجا راھے رسیت روان کنت۔ آپ ءِ دیم ءَ کہ دارئے آ مُدتے ءَ پد دیوال ءَ ھم نزور کنت ءُ زمین ءَ ھم وران کنت۔
انگریزی کہ  وت یک ھور تہ ھوریں گالوارے  جوڑ بیگ ءَ رند چَہ جرمنی ءَ وَ سست  بلےوھدے زبانے جوڑ بیت آئی ءِ دیم  جرمنی ءِ زرنگی ءَ ھم داشت نہ کُت۔ انونگیں وھد ءَ انگریزی ءِ جاور ھرچے بہ بنت بلے میان اوستمانی ردءَ آئی ءَ وت ءَ پمشکا منارینتگ کہ آھانی گورءَ جھان ءِ ھمک  ٹیکنالوجی ، سائنس ،دِین زانتی ، جھان زانتی ، لبزانک  یا ادب، بُن دپتر ، گوست دپتر ، راج دپتر ، سیاست ءُ چاگرد ءِ نکان نبشتھی  دروشم ءَ ھمنچو باز انت کہ سرجمیں دُنیا چَہ آھانی زانت ءُ زانشت ءَ نپ چست کنگ لوٹ ایت ءُ پہ نپ چست کنگ ءَ آھاں انگریزی وانگ الّمی اِنت۔
بلوچی ءِ جاور ایش انت کہ  تاں اے وھدءَ بلوچی ءَ نویس اتگیں  نود درسد نکان مکرانی گالوار ءَ  اَنت ھما دَہ درسد کہ دگہ گالواراں است انت آ ھمک وانوک ءِ دزرس ءَ ھم نہ انت۔
سال نوزدہ سد شست ءُ یک ءُ دو ءِ زمانگ ءَ ھم ھال ھمیش ات پمشکا وھدے جوزف انفنبائن ءِ سروکی ءَ  سیمینار بیت  اودءَ ھم ھمے گپ جنگ بیت کہ رکشانی گالوار ءِ گپ جنوکانی رئیت چَہ مکرانی ءَ سک باز اِنت بلے لٹریچر (ساچتگیں ءُ نبشتگیں نکان) ءِ ھساب ءَ سنٹ اِنت پرچا کہ لٹریچر سرجمی ءَ مکرانی گالوار ءَ ساچگ بیتگ ءُ بیگ ءَ انت۔  پمشکا کیچی گالوار کہ ٹرانزٹ گالوارے، باید پَہ مناکیں زبان ءَ زورگ بہ بیت ءُ اے دگہ دراھیں گالوارانی گال ءُ گالبند ھوار کنگ بہ بنت ۔  باید وَ ایش ات کہ اے کار ھما وھد ءَ کنگ بہ بوت انت بلے اودءَ ھم  کوتاہ نگاھی ءُ ناتپاکی ءَ مارا پروش دات ۔
ءُ انوں ھم جاور ایش انت کہ  ستر سید سیاھگی رھبند مئے دیم ءَ انت بلے رکشانی گالوار ءِ ھمنچو مردم کہ گوں من ءَ دوچار کپتگ انت آھاں بلوچی گران ءُ براھوی ءُ اردو سُبکیں زبان ءِ جھت ءَ گِچین کنگ ءَ وتی دلمانگی پَہ نبشتہ کنگ ءَ ھمے زبانانی تہ ءَ پدر کُتگ ۔
ھمے رنگ ءَ سلیمانی گالوار ءِ مردم کہ پنجاب ءِ جاہ منند  انت آھاں سرائیکی ءُ سندھ ءِ جاھمننداں سندھی ءِ آسان بوھگ ءُ گِچین کنگ ءِ نیمگ ءَ دلمانگی زائرکُتگ۔
لھتے وھد پیسر یکے ءَ من ءَ گوشت کہ ایم اے ءِ چکاس ءَ ما ھشت تروزتک ناکوزتکاں بَھر زورگ ءِ ارادہ کُتگ اَت بلے بید ءِ چَہ من اِے دگہ  درستاں فارم پُر کنگ ءِ وھد ءَ بلوچی ءِ بدل ءَ براھوی ءِ فارم پُر کُتگ ءُ چکاس ءَ پد من ھم مارگ ءَ آں کہ بلوچی پہ مئیگی نہ اِنت ۔
من گوشت کہ ایم اے ءِ سیلیبس ءَ  تھنا مکرانی گالوار ءِ کتاب وَ ھوار نہ اَنت بلکیں شُمئے گالوار ءِ کتاب ھم ھوار انت ۔
طائر ھکیم بلوچ ءِ رد ءُ بند داتگیں” بلوچی زبان ءُ زبان زانتی“ ءِ کتاب اگں پھمگ گران انت شُما اثیر عبدالقادر شاھوانی ءِ ردءُ بند داتگیں ”بلوچی زبان و ادب “ بہ ونتیں ۔
اگں پروفیسر اے آر داد ءِ” شرگداری ۔ بلوچی شرگداری “ گران ات شُما میر عاقل خان مینگل ءِ ”لوزانکی ایرادگری “ ڈاکٹر عبدالواحد بُزدار ءِ ” شاھیم “ بہ ونتیں ۔
اگں فقیر شاد ءِ ” میراث “ ، ” ھانی جنکانی سروک “ ءُ ” ھزانگ “گران اَت شُما گُل خان نصیر ءِ ” بلوچستان کی کہانی شاعروں کی زبانی “ ءُ ” بلوچی رزمیہ شاعری “  ءُ ” بلوچی عشقیہ شاعری “ یا شیر محمد مری ءِ ” کھنیں شاعری “بہ ونتیں۔ بلے نیمون مہ کُت انت کہ بلوچی گران اِنت ءُ براھوی آسان ۔
وتی منّاں من آ وَ  تسلی دات بلے جیڑگ ءِ گپ ایش انت کہ اے تھنا ھشت جنکانی جیڑہ نہ انت بلکیں مزنیں کساسے ءَ رکشانی ءُ سلیمانی گالوارگوشوکانی  جیڑہ انت۔ءُ مروچی ھال ایش انت کہ رکشانی گالوار ءِ شائر ءُ ندکاراں مزنیں کساسے ءَ پہ وتی درانگازی ءَ براھوی ءُ اردو گِچین کُتگ ھمے رنگ ءَ سلیمانی گالوار ءِ ندکاراں سرائیکی ءُ سندھی گِچین کُتگ۔
اے جاورانی توک ءَ مستریں زمہ واری رکشانی ءُ سلیمانی گالوارءِ بلوچی ندکارانی سرءَ اِنت کہ وتی وتی گالواراں ھمنچو  وانگ ءُ زانگ ءُ بلوچی وانینگ ءِ نکان دیم ءَ بیارانت کہ کم ءَ چِہ کم آھانی جند ءِ مردم وَ بلوچی ءَ یل مہ کن اَنت  ءُ اے دگہ برات گُھار کہ وت ءَ بلوچی ءِ دوزواہ گوشنت اے گپ ءَ مہ شموش انت کہ اگں شُمئے ردیں رویہ ءِ سوب ءَ یک جھدکارے ءَ وت ءَ چَہ بلوچی ءَ دست کش کُت ، اگں نہ یک بلوچے ءَ وتی بلوچی یل دات باندءَ بلوچی ءِ بُن دپتر ءَ پہ وت ءَ شرّیں نام شُما  ھم نہ گنداِت. باید وتی ترندی ءَ ایر موش بہ کن ات، رویہ ءَ  نرم بہ  کن اِنت ءُ بلوچی ءَ سوج دیگ ءَ ابید بلوچی ءِ نیمگ ءَ ھُب ءُ واھگ ءَ ھم مردمانی گیش بہ کن اِت کہ یک بلوچے ءِ جھت ءَ مئے شُمئے زمہ واری انت۔
سلامتی پہ بلوچ راج ءُ بلوچی ءِ جُھدکاراں