PressReader - Forward (Yiddish Edition): 2012-08-31 - זייערע נעמע האָב מיר נישט פֿאַרגעס
זייערע נעמע האָב מיר נישט פֿאַרגעס
דעם†גאַנצן† זומער†אין† מאָלדאָווע† האָט† געברענט† אַ†מסוכּנע† היץÆ † ס‘איז† נישט† געווען† מיט† וואָס† צו† אָטעמעןÆ † קיין† טראָפּן† רעגן† איז† נישט† געפֿאַלן† אין†משך† פֿון†די† לעצטע†צוויי† חדשיםÆ † אין†די† ערשטע†צען† טעג†פֿון† אויגוסט† האָט† די† טע מפּעראַטור† אין† שאָטן† דערגרייכט†ביז Π†≥ !†¥∞ גראָדÆC†
זאָגן† דעם† אמת¨ † האָב† איך† שוין† געטראַכט¨ † אַז† צוליב† דעם† וועטער! קאַטאַקליזם† וועט†מען† מוזן† אָפּשאַפֿן† די† יערלעכע† טרויער! אַסיפֿה¨ † לזכּרון† די† אומגעבראַכטע† אי ן†מאָסקווע† ייִדישע† טוער¨ † דעם† ≥±טן† אויגוסט† πμ≤Æ± †ווער† וועט†קומען† אין†אַזאַ† היץ¨ † בפֿרט¨ † אַז† דער† עולם† איז† בדרך! כּלל† נישט†קיין† יונגערø †°און† שטעלט†אייַך† פֿאָר∫† דווקא† דעם†≥±טן† אויגוסט† האָט† בייַ† טאָג† אַ† גיס† געטאָן† אַ† רעגן† און† ביזן† אָוונט† איז† געוואָר ן†מחיה !קיל ª† אַזוי† אַז† אינעם† קהילה! הויז† האָט† זיך† פֿאַרזאַמלט† אַ† בכּבֿודיקער† עולם† פֿון† אונדזערע†שטענדיקע† באַזוכערÆ
ס‘איז† שוין†געוואָרן† אַ†טראַדיציע ¨† אַז† צו† דער† דאָזיקער† אונטערנעמונג† קומען†אויך† די†געסט ¨† וועלכע†באַזוכן† אין† דער† צייַט† די† אַלטע† היים† און† זייערע†קרובֿים Æ† אַזוי†האָב† איך†געזען† זיצן† אין† זאַל† די† פּיאַניסטקע† קלאַרע† זובריצקי¨ † וואָס† וווינט† איצט† אין† פּאַריזª † ס‘איז† געקומען† דער† פֿידלער† עדואַרד† שרייַבמאַ ן†מיט† זייַן† פֿרוי¨ † וועלכע†וווינען† אין†פֿלאָרידע ª† צווישן† די†געסט† האָט†מען† געקאָנט†זען† אויך† דאַריע† פֿיין†מיט† איר†מאַן† און† צוויי† זין¨ †וואָס† האָט†פֿאַראַיאָרן† פֿאַרע†נדיקט† איר† שליחות¨ † ווי† דער† שעף† פֿ†ונעם† פּאָליטיש! עקאָנאָמישן† אָפּטייל† בייַ† דער† אַמעריקאַנער† אַמבאַסאַדע† אין† מאָלדאָוועÆ † אי ר†מאַן ¨† הרבֿ† ראובֿן† שענקער† האָט† טאַקע† דערעפֿנט† די† טרויער! אַקאַדעמיע†מיט† דער† תּפֿילה† ”אל !מלא !רחמים Æ“
איך†האָב† געפֿירט†די† פּראָגראַם†און† קודם! כּל† דערמאָנט† די† פֿאַרזאַמלטע† וועגן†די† בלוטיקע†געשעענישן ¨† וועל≠ כע†האָבן† געהאַט†אַן† אָרט†אינעם† סאָ≠ וועטן! פֿאַרבאַנד†מיט†∞∂† יאָר† צוריקÆ † נאָך† איין† גאַסט† אין† קעשענעוו¨ † די† ליטעראַטור! פֿאָרשערין†אָלגאַ† טיכאָוו≠ סקאַיאַ¨ † האָט† אויף† אַ† גוטן† ייִדיש† איבערגעלייענט† דאָס† באַקאַנטע† ליד† פֿון† יוסף† קערלער† ”דער† ≥±ער† אויגוסט† πμ≤± “¨ † וואָס† האָט† געגעבן† דעם† פּאַסיקן† טאָן† פֿאַר† דער† גאַנצער† אונטערנעמונגÆ † באַגלייט† האָבן† די† טראַגישע† פּאָעטישע† שורות† דער† ”ניגון“† פֿונעם† קינאָפֿילם†”שינדלערס† ליסטע“¨† וועלכן† עס† האָט† געשפּילט† דער†פֿידלער† באָריס†דובאָסאַרסקי Æ
ס‘איז† שוין†געוואָרן† אַ†טראַדיציע ¨† אַז†אויף† דעם†אָוונט† קלינגט†דאָס† קול† פֿון† יחיאל† שרייַבמאַנען† ז“ל ¨† וווּ† ער† לייענט†זייַן† מיניאַטור†”קדיש Æ“† ער†איז† דאָך† געווען† דער† ערשטער¨ † וועלכער† האָט† פֿאָרגעלייגט† יעדעס† יאָר¨ † בייַם† ”ייִדיש !קלוב “¨ † דורכצופֿירן† אַזאַ †מין† הזכּרה! פּראָגראַם†”אויגוסט ≤†± ¨πμ≤† Æ“±† מיט†לידער† פֿון†די† באַקאַנטע†ייִדישע† פּאָעטן† איז† אָנגעפֿולט† געווען† די† פּראָגראַם∫† מאַרינאַ† שרייַבמאַן† האָט† פֿאָרגעלייענט† דאָס† ליד† פֿון† פּרץ מאַרקיש† ”דער† וועג† אין† געטאָ“ª די† לערערין† פֿונעם† ייִדישן† ליציי אויף† רמב“ם 3ס† נאָמען¨ † חנה† גלוטניק¨ האָט† איבערגעלייענט† זייַן† ליד† ”ש Æ מיכאָעלס†—† אַ† נר† תּמיד† בייַם† אָרון“און†דער† זינגער†אַלעקס† דיגאָרע†האָט אויסגעפֿירט†דעם† ראָמאַנס†פֿון† זלאַטע טקאַטש†אויפֿן† טעקסט†פֿון† מאַרקישס ליד†”די† רויזÆ“†ער† האָט†אויך† געזונגען באַקאַנטע† לידער† אויף† די† ווערטער פֿון†איציק† פֿעפֿער¨ †דוד† האָפֿשטיין†און לייב† קוויטקאָÆ † האַרציק† און† היימיש האָט†געזונגען† דער†אָרטיקער† ליבלינג איסאַק†פֿאַרבער Æ
לויט† דע ם†מינהג ¨† ווען† דאָס קול† פֿון† יחיאל† שרייַבמאַנען† רופֿט אויס† יעדן† אומגעבראַכטן† אין† דעם אַנטיסעמיטישן† טעראָר¨ † צינדט †מען אָן†אַ† ליכטÆ †דאָס† לעצטע†ליכטל† צינד איך† תּמיד† אָן† לזכּרו ן†מייַ ן†מאַמען ¨ דער† דיכטערין† ליובע† וואַסערמאַן¨ אויך†אַ† קרבן†פֿון† סטאַליניזםÆ †אין† איר נאָמען† צינד† איך† אָן† דאָס† ליכט† אין אָנדענקט† פֿון† אַלע† ייִדישע† סאָווע≠ טישע† שרייַבער¨ † וועלכע† האָבן איבע†רגעלעבט† די† לאַגערן† און† פּסי≠ כושקעס † ¨† זיך† אומגעקערט† אַהיים¨ און†נישט† געקוקט†אויף† זייער†מאָראַ≠ לישער† דערדריקטקייט† און† פֿיזישע קראַנק4 טן¨ † האָבן† זיי† ממשיך† געווען צו†שאַפֿן† אין†ייִדיש Æ† אויף†דעם† אָוונט לייען† איך† שוין† נישט† איין† יאָר†מייַן מאַמעס†ליד†” פֿאַר†וואָס ¨† פֿאַר†וואָס ø“
די†קאָנצערט !פּראָגראַם† האָט†דער עולם†אויפֿגענומען† מיט†פֿיל† וואַרעמ≠ קייט¨ † און† צום† סוף† האָבן† אַלע† זיך געשטעלט† אויף† די† פֿיס† או ן†מיט אַ†פּלאָדיס מענטן† באַדאַנקט† אַלע† באַ≠ טייליקטעÆ
יאָ¨ † די† סטאַליניסטישע †מערדער האָבן† לייַכט† זיך† געספּראַווע ט†מיט זייער† טייטלעכער† אַרבעט† איבער שוצלאָזע¨ † פֿאַרפּייַניקטע †מענטשן ª אָבער† אומצוברענגען† זייער† עזבֿון¨ זייערע†אומשטערבלעכע† ווערק†האָט זיך† זיי† נישט† אייַנגעגעבןÆ † איך† וויל אויך† צוגעבן¨ † אַז† צו† דער† טרויער! אַקאַדעמיע†האָט† די†ביבליאָטעק† אויף איציק†מאַנגערס† נאָמען†צוגעגרייט† אַן אויסשטעלונג† אויף† דער† טעמע† ”זיי זייַנען† געוואָרן† אַ† לעגענדעÆ“† ביכער פֿון†בערגעלסאָנען ¨† מאַרקישן¨ †פֿעפֿערן ¨ קוויטקאָן¨ † האָפֿשטיינען† האָבן† זיך אויסגעשטעלט¨ † אָנשפּאַרנדיק† זיך פֿעסט†מיט† די† רוקנס† אין† די† ביכער! פּאָליצעס¨ †ווי† זיך†געוואָנדן† צו†אונדז∫ ”לייענט ¨† מיר†זייַנען† מיט†אייַך°“
בעת דער אונטערנעמונג אין „קהילה הויז“, קעשענעוו, אויגוסט 12
ייִדישע ביכער אין דער רוסישער איבערזעצונג