Zhou dinastia - Wikipedia, entziklopedia askea.
Zhou dinastia K.a. 1027. urte aldean, Wen, Zhōu (edo Chou) hiriko printzeak Shang dinastiako erregea aginpidetik kendu zuen, eta bere dinastia, Zhou edo "Mendebaleko Zhouen" dinastia izenaz ezagutzen dena sortu zuen (K.a. 1027-K.a. 771). Errege horrek Luoyira (gaur Luoyang, Honan) aldatu zuen hiriburua.
c. k. a. 1046 – k. a. 256
Zhou dinastiaren lurrak k. a. 1000 inguruan
K.a. 230ean 38.000.000
Shang dinastia
K.a. VIII. mendearen hasieran, Zhou dinastiakoen erreinuak Hoang Ho ibaiaren erdialde guztia hartzen zuen. Garai horretan zabaldu zen erregeen hitzaldiak, epaiketak, errituak eta kronologiak idatzita uzteko ohitura, hain zuzen ere erregeak eta beste nobleek beren eskribauak, igarleak eta urtekari-idazleak izaten baitzituzten. Aldi berean hiri berriak eraiki ziren eta lehengoak handitu ziren. Hiriak handitu ahala, ordea, noblezia berri bat sortu zen, protokoloei eta gerrari noble gisa hartzeari garrantzi handia ematen ziona. Aintzat hartua izan nahi horrek, VIII. mendearen bukaera aldean, erreinuko erdigunetik urrun ziren hainbat printze-herri eta -hiri erregearen eragin zuzenetik irtetera eraman zituen. Aldi berean iparraldeko herriak (mongoliarrak) Zhou dinastiaren aginpide eremuetan sartzen hasi ziren.
K.a. 771n, Zhou dinastiak ekialdera, ipar-mendebaleko herri horiek eraginik, Luoyi hirira aldatu behar izan zuen hiriburua, Hao, ekialdeko hiriburua utzita. 771-K.a. 256 bitarteko aldia "Ekialdeko Zhouen dinastia" izenaz ezagutzen da. Luoyira aldatu zenetik aurrera, bere erresuma inguruko printze-herrien eta -eskualdeetan sortu ziren elkarteen mende egon zen Zhou dinastiako erregea. Hain zuzen, txinatarren eragina hedatzearekin, erregeak bere printze basailuekin zituen harremanen antzekoak lotu baitzituzten beste hainbat printze-herrik eta -hirik ere beren artean. Baina aldi berean, erregearen babesle bihurtu ziren printze horiek, iparraldeko leinuei aurre egin beharrez. Printze horietan indartsuenak Qikoa (Shandong penintsulan) eta Jingoa (Shanxi eskualdean) ziren.
K.a. V-III. mende bitartean, bi printze horien ereduari jarraituz, beste 6 printzerri edo erreinu ere sortu ziren: Qin-goa, ipar-mendebalean; Zhaokoa, Mongoliako mugan; Han-goa eta Wei-koa, Hoang Ho ibaiaren iparraldean; Yan-goa, ipar-ekialdean, eta Chu-koa, Yan Tse Kiang ibaiaren iparraldean (Hubei). "Gudalarien erreinuak" izenaz ezagutzen da V-III. mendea bitarteko aldi hori. Eraikuntzan eta nekazaritzan lan handiak egin ziren garai horretan: luberrigintza sail berrietara hedatu zen, hiriak handitu eta gotortu ziren, erresumen arteko eta Txinaren iparraldeko mugetako harresiak eraiki ziren. Erreinu horien arteko eta iparraldeko herrien kontrako gerrak etengabeak izan ziren arren, garai horretan sortu ziren Txinan izan diren pentsalari eta filosofia higikunderik aipatuenak, Konfuzio eta konfuzianismoa, Lao Tse eta taoismoa, Mengzi eta bere doktrina. Aldi horretakoak dira, berebat, garaiko gertaerarik handienen kronologiak eta hainbat errituri buruzko idatziak ere.
Hilondoko izena
Erreinaldia1
Izen historiografikoa
武王 K. a. 1046-10431 Zhou Wuwang
成王 K. a. 1042-10211 Zhou Chengwang
康王 K. a. 1020-9961 Zhou Kangwang
昭王 K. a. 995-9771 Zhou Zhaowang
穆王 K. a. 976-9221 Zhou Muwang
共王 K. a. 922-9001 Zhou Gongwang
懿王 K. a. 899-8921 Zhou Yiwang
孝王 K. a. 891-8861 Zhou Xiaowang
夷王 K. a. 885-8781 Zhou Yiwang
厲王 K. a. 877-8411 Zhou Liwang
Gonghe (erregeordetza)
共和 K. a. 841-828 Gonghe
宣王 K. a. 827-782 Zhou Xuanwang
幽王 K. a. 781-771 Zhou Youwang
Mendebaldeko Zhoutarren amaiera/ Ekialdeko Zhoutarren hasiera
平王 K. a. 770-720 Zhou Pingwang
桓王 K. a. 719-697 Zhou Huanwang
莊王 K. a. 696-682 Zhou Zhuangwang
釐王 K. a. 681-677 Zhou Xiwang
惠王 K. a. 676-652 Zhou Huiwang
襄王 K. a. 651-619 Zhou Xiangwang
頃王 K. a. 618-613 Zhou Qingwang
匡王 K. a. 612-607 Zhou Kuangwang
定王 K. a. 606-586 Zhou Dingwang
簡王 K. a. 585-572 Zhou Jianwang
靈王 K. a. 571-545 Zhou Lingwang
景王 K. a. 544-521 Zhou Jingwang
悼王 K. a. 520 Zhou Daowang
敬王 K. a. 519-476 Zhou Jingwang
元王 K. a. 475-469 Zhou Yuanwang
貞定王 K. a. 468-442 Zhou Zhendingwang
哀王 K. a. 441 Zhou Aiwang
思王 K. a. 441 Zhou Siwang
考王 K. a. 440-426 Zhou Kaowang
威烈王 K. a. 425-402 Zhou Weiliewang
安王 K. a. 401-376 Zhou Anwang
烈王 K. a. 375-369 Zhou Liewang
顯王 K. a. 368-321 Zhou Xianwang
慎靚王 K. a. 320-315 Zhou Shenjingwang
赧王 K. a. 314-256 Zhou Nanwang
惠王 K. a. 255-249 Zhou Huiwang
1. Txinako historialariek onartzen duten lehenengo data K.a. 841 da, Gonghe erregeordetzarena. Aurrekoak zalantzazkoak dira eta hemen Xia-Shang-Zhouren kronologian agertzen direnak aipatzen dira.
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Zhou dinastia
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Zhou_dinastia&oldid=7012938"(e)tik eskuratuta
Azken aldaketa 10 uztaila 2019(e)an, 03:04(e)tan