— Argentinara noa.
— Igeri egiten ba al dakik?
Nire ondoko bidaiariak lotarako prestatzen ari dira. Leihotik sartzen den ikusmira zoragarri ederra da eta urduri nago, zorabiatzeko moduko sukarrez iritsi eta lanean hasteko. Datu soil bakar batzuk baino ez dauzkat eskuartean, badakit aurki ditzakedala oztopoak bai familiarren aldetik —gogoratzea zaurian gatza botatzea bezalakoa izaten ohi da horrelakoetan— bai Garzonen epaiketarekin urduri jarri diren batzuen aldetik ere. Benetako ikerketa egin behar dudala pentsatze hutsak akuilatzen nau. Nire baitan ezagutzen ez nuen adorea sortzen zait barruan. Argentinara noa, bai. Eta abioiz.
«Munduko hiririk ederrena da Rio». Entzun dut esaldia noizbait. Galeaoko aireportuko kristal handietatik ikusten den terrala eta Miamiko hegaldia atzeratu dela esateko bozgorailuko funtzionarioak darabilen tonua —eztitsua, erotikoa ere esango nuke—, erakargarriak egiten zaizkit arraso. Tropikoaren lurrin guztiak hor daude, kristalaren bestaldean, tentagarri.
Uruguaiko eta Argentinako hiriburuak bainatzen —eta banatzen— dituen Rio de la Plata itsasoa lohia da, zikina eta ernegatua, nahiz eta eguna argia den. Haserre dirudi, urduri. Belztasun hori, ez dakit... siniestro samarra egiten zait.
— Dantzara! Dantzara!
— Hemendik kartzelara joango zarete! Pozik egon zaitezte gero! Dantzara! Dantzara!!
— Ez da egia! Hilko gaituzte denak, ez da egia!!
1977ko ekaina da. Acostak —uniforme militar dotore, makularik gabekoa, ilea bikain moztua— musikari bolumen handiagoa emateko agindu dio laguntzaileari. Adolfo Scilingo eta Alfredo Astiz tenienteak, hitzik esan gabe, begira daude. Lehena berri samarra da tortura zentroan. Astizek badu esperientzia.
— Ez duzue irabaziko! Herriak ez dizue...
— Bidaia lasai egin dezazuen —esan die atxilotutakoei.
— Pilotuak erabakitzen duenean medikuak bigarren dosia jarriko die.
Montevideo eta Buenos Aires lotzen dituen hegaldi ohiko baten ondoren jaso du hegazkinak aireratzen hasteko agindua. Asteazkenero bezala —batzuetan larunbatetan ere egiten dira hegaldiak—, Skyvanak, abioi txiki eta arinak, berehala hartu du goia. Hiriburua gainetik zeharkatu ondoren Rio de la Platako bokalerantz zuzendu du muturra.
Kondenatuak eserita daude, hegazkin barruan barreiatuta. Medikuak bigarren txertoa jarri eta, gutxira, konortea galduta daude denak. Gorputzak biluzteari ekin diolarik —noizbait aurkituz gero arropengatik inork identifika ez zitzan—, Scilingok bere atzean negar-zotina entzun du. Medikua nerbioak jota dago.
— Aberriarengatik da dena —Scilingo saiatzen ari da lasaitzen—, gogoratu Mendia almiranteak esan zuena, drogaturik botaz gero heriotza kristaua izango zutela horrela.
Tupustean, bizarduna altxatu da. Lo dago, baina altxatu egin da. Erreflexu bat. Montoneroa zutik dago hegazkinaren erdian. Bigarren ofiziala —abokatu zibil bat— hurbildu egin zaio eta gerritik atera duen pistolaren kulatarekin buruan jo du. Gazteak, kamera geldoan, burura eraman du eskua. Abokatuak bigarren kolpe bat eman dio, fuerteagoa. Hurrak kraskatzean egiten duen zarata aditu da. Montoneroak burura eraman du berriro eskua. Jaitsi duenean, dena kamera geldoan, dena begiak itxita, dena lo, odoleztatua dauka. Eseri egin da berriro.
Lagunen prekauzio gomendio guztiak gehiegi kontuan hartu gabe, —«ibili beti taxietan, ez eraman gainean diru asko, atera pasaportearen fotokopia, aldatu dolarrak pixkanaka...»— hartu dut metroa eta abiatu naiz erdialdera.
Retiroko geltokiaren inguruan Carlton Hotelaren itzala nagusitzen da begi-bistan, beste ezer baino lehenago. Hor hasten da finantza gunea, non banku amerikarrek eta dolarraren paritateak Argentinako ekonomiaren gainean aginteak ematen dituzten. Hori beste nonbait ikusi dudala-eta berriro metroan sartu naiz. Haragi errearen lurrinarekin, matearen usainarekin edo —oi, inuxente halakoa!— tangoaren doinuarekin zerikusi handiagoa dukeen beste zerbaiten bila hasi naiz. Mapan Boca ikusi dut. Ezaguna egin zait.
Buenos Aires zeharkatzen duen Matanza ibaiaren bokalean bertan egotetik datorkio izena auzoari. Itsasadar estu batean —El Riachuelo— behiala portu garrantzitsua izan zenaren arrastoak daude egun, dena txatarra herdoildua eta ahantzia. Hortxe, italiarrak ekartzen zituzten itsasontzi deseginen aurrean Caminito kalea dago, Carlos Gardelek Parisen eta Madrilen famatu zuen huraxe. Nostalgiaz betetako gunea da.
Latorrizko etxeak dira denak, herri-lanetan langileek aldatzeko edo euria botatzen duenean hamarretakoa hartzeko gurean jartzen diren txabolen antzekoak. Hemen kolore biziez daude pintatuta —gorria, horia, berdea, urdina—. Bi edo hiru etxebizitza dituzte.
— Bai umila, ikusi dun?
— Bai, eta Hillary ere bai. Beste batzuk ordea... handinahi eta handiuste.
Kanpoaldean futbolaren usaina aditzen da nonahi. Boca Juniorseko zaleei bosteros zaie —bosta behi-ongarria da—, alde batetik ibaiari darion kiratsarengatik eta, bestetik, jatorri xumeko jendea delako gehiena. River Platekoak, ordea, auzo itxurosoenetan dira nagusi, hiriburuko iparraldean. Geografia arau unibertsalaren agindua: iparra aberatsa, hegoa pobrea. Baita hegoaldean ere.