Makilak, zumeak eta lantzak, agintarien ikurrak — dantzan.eus
Hemen zaude: Hasiera › Komunitatea › Kuarrenta › Makilak, zumeak eta lantzak, agintarien ikurrak
Zume-bana eskaini die Errenteriko alkateak udal-batzako zinegotziei kargu-hartze ekitaldian. Argazkia: Eñaut Gracia.
Alkate izendapenekin batera agintea hartzerakoan udal batzuetan eta besteetan alkateek darabiltzaten botere sinbolo desberdinak azaleratu dira: aginte-makilak batzuetan, zumeak beste batzuetan eta lantzak gutxi batzuetan. Nondik norakoak dira aginte sinbolo horiek?
Aginte-makilak
Euskal udaletan zabalduena den ikurra makila da gaur egun. Makila dotoreak gehienetan eta euskal makilak zenbaitetan ere.
Elgetako alkatea aginte-makilarekin. Argazkia: Larraitz Zeberia / Goiena.
Ez bakarrik Euskal Herrian. Aginte-makilak ohikoak dira munduko hainbat txokotan boterearen ikur moduan.
Bartzelonako alkatesa, aginte-makilarekin.
Paraguay, agintaria makilarekin. Argazkia: Fernando Lugo Mendez CC BY-NC-SA
Zumeak
Euskal alkate askok darabilten aginte ikurra da zumea. Zume hori luze, zuzen ageri da batzuetan, baina gaur egun gehienetan borobilduta ageri da. Aginte onaren balioak biltzen ditu bere baitan zumeak: hautsi ezintasuna eta malgutasuna aldi berean. Neurria ere ematen zuen zumeak, sistema metrikoa indarrean ez zegoenean zumea izaten baitzen lurraren jabetza eta mugari buruzko gatazkak ebazteko erabiltzen zen neurria, eta agintariak izaten zuen neurri hori ematen zuen tresna, zumea, erabilera praktikorako, eta boterearen ikurtzat, biak batera.
Altzagako alkatea XX. mende hasieran makila edo zumearekin. Argazkia: guregipuzkoa.eus
Eskoriatzako alkatea zumearekin. Argazkia: Imanol Beloki / Goiena.
Bergarako Alkatea zumearekin. Argazkia: Jokin Bereziartua / Goiena.
Asteasuko alkatea agintearen ikur den zume zuzenarekin. Argazkia: Garikoitz Otamendi - Dantzan CC-BY-SA
Udal gutxi batzuetan, durangaldean bereziki, lantza darabilte udal agintarien ikurtzat. Garai, Iurretan, Izurtza edo Zaldibarren ikusi ahal izan dira historikoki horrelakoak eta erabiltzen dira gaur egun ere alkateen aginte ikur moduan.
Garai, alkatea lantza eskuan.
Zaldibarren alkate aldaketa, 2018an, lantza eskuan dutela. Argazkia: Anboto.
Garai, alkatea lantzarekin XX. mende hasieran. Argazkia: Guregipuzkoa.eus
Izurtza, dantzariak eta alkatea lantzarekin. Argazkia: Astola.
Historiaurretik gaurdaino
Historiaurrean ere dokumentatu dira funtzio errituala zuten makilen erabilera. Deban, Praileatz aztarnategian adibidez, duela 12.000 urteko bi aginte-makilaren aztarnak aurkitu dira. Antzinatean, Egiptoko errege-erreginek, Greziako mitologiako jainkoek, enperadore erromatarrek, bizanziar agintari gorenek, Aro Modernoko errege-erreginek... Aro eta zibilizazio gehienetako agintariek erabili izan dituzte aginte ikurrak, eta antzekoak ageri dira guztietan. Gobernua agureen zeregina zenean agintari-makilak adinean aurrera zihoazenen nahitaezko laguntzaile izanik, adinaren eta boterearen ikur ziren aldi berean. Hain zuzen "zetroa", "skeptron" grekotik eratorria, agureek ibiltzerakoan laguntzeko zerabilten makila zen antzinatean. Maiz, makilaren muturrean hosto edo fruituren bat jartzen zen, betiereko bizitzaren ikur moduan.
Hera eta Zeus aginte makilekin. Irudia: Tarantoko Arkeologia Museoa.
Zesar Augusto enperadorea aginte-makilarekin
Erdi aroan, erregeen makilaren muturrean batzuk gurutzea jartzen zioten, beste batzuk hostoak, maiz lis lorea izaten zuten, zenbait errege-etxeren ikurra zena, eta beste batzuetan, hosto arteko fruitua gero eta handiago eta borobilago bihurtzen joan zen, bola handi baten tankera hartu arte.
Nafarroako mazeroak.
Bolarekin loratutako makilek, maza izena hartuta ibilbide propioa egin dute eta gaur egun mazeroak izaten dira hainbat agintariren alboan, mazak eskuan dituztela.
Boladun makila eta mazeroen artean, beste aldaera bat danbor-nagusien buruzagi-makila da. Tradizio militarrean forma bereizgarria eta zuzentzaile erabilera hartu duena.
Tambour Major. Argazkia: Jean Pol Grandmont - Wikipedia CC BY-AT-SA
Tambour major. Argazkia: Thuin wikipedia
Euskal Herrian alarde eta danborradetan oso ohiko irudia da danbor nagusiak zuzentzeko darabilen aginte-makila.
Danbor nagusia danborrada zuzentzen. Argazkia: Donostiako Festak CC BY-NC-SA 2.0
Boladun makil apaindu hori bera Gipuzkoako dantzetan ere ageri da.
Informazio gehiago: Antxon Aguirre Sorondo: "Palos, bastones y makilas" (Euskonews)