1 Ik. hatxe.
2 ordu-ren nazioarteko sinboloa.
Aztergaia: h
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:22 1999-10-05 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
azalpena osatuz: 'euskal alfabetoaren zortzigarren letra'.
ordu-ren ikurra.
adj./izord. Bizk. Hura. Inork ez zekien nongoa zen neskato ha. Ez da hau ha baino balio txikiagokoa.
Aztergaia: ha 1
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-10-05 Lantaldeak erabaki gabe utzia
EGLU-I liburuan ez da ageri, "Erakusleak" sailean (ik. 452-463); lantalde hau, hala ere, jasotzearen aldeko da, eta h- eta guzti jasotzearen aldeko.
- Erabakia: (H2.2 / 2010-12-28) Onartu egin da hiztegian jasotzea: "ha 1 Bizk. 'hura'".
hektarea-ren nazioarteko sinboloa.
Aztergaia: ha 2
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:EEBS:18 1999-10-05 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
unitateen ikurrak.
hektarea-ren ikurra.
lok. Halere, hala eta guztiz ere. Ik. alabaina. Idazlan gehienak erdarazkoak ditu; hiruzpalau, haatik, euskaraz. Ilunpe beltzen artean, haatik, agertu zitzaigun argia. Zigor horren kontra oldartzen da haren espiritua; haatik, begiak berehala altxatzen ditu zerura.
Aztergaia: haatik
haatik, (halare).
- [K201]: "edo halere (Hautalanerakoan...)" (1993-02)
iz. Eskuaz birarazten den larruzko uhala, harriak jaurtitzeko arma gisa erabiltzen dena. Harri bat hartu eta ezarri zuen bere eskuko habailan. Habailaz bota, jaurti. Habailari eragin. Habaila-harria. Habaila-ukaldia.
Aztergaia: habaila
habailari
iz. Habailaz armatutako gudaria. Habailariek eraso zioten.
Aztergaia: habailari
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-24 Lantaldeak besterik gabe onartua
habanar
1 adj. Habanakoa, Habanari dagokiona. Habanar kantariak.
2 iz. Habanako herritarra.
Aztergaia: habanar
iz. Mus. Kuban sorturiko bi aldiko dantza, erritmo geldokoa dena; dantza horren musika eta kantua. Torreviejako habanera-lehiaketa.
Aztergaia: habanera
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:IrEm 1999-10-05 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
(h)abanera G 3: Sor Gabon ("Batek esaten du 'Vals'. Jotzen dute. Gero 'Habanera', ta au bukatzian pasakallia juaz dijuaz"), Ag G ("Abarkadun gutxi ikusiko dezu erderaz mintzatzen edo abanera, xotis ta beste arrotz dantza nastuetan"), NEtx LBB ("Maitearen illobi gañean. - Habanera-aidea").
habanera (eta h. itxura) EB 2: R. Etxezarreta ("rancherak, corridoak, boleroak, habanerak eta horteradak entzutea besterik ez dut egiten"), DV Zabalik 1986 ("habanera itxura edukitzea").
habanera: HiztEn, LurE, Euskalterm 1 // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50.
habanera: HiruMila, ElhHizt (habanera - música y baile), EskolaHE // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.
habanera: X. Amuriza, U. Elorriaga, F. Juaristi, Bat-bateko bertsolaritza ("Bertso molde zaila aukeratu du  Xabier Leteren Habanera"), Berria 8 ("habanera doinu", "habanera kantaldi"), Herria ("Xabier Lete-ren Habanera kantua").
- [E301]: [nire ustez sartzekoa da] (1995-07-10)
iz./adj. Zigarroez mintzatuz, Kuban egindakoa. Hitzeman behar didazu habano hau erreko duzula nire izenean. Habano bana piztu zuten. Zigarro habanoak.
Aztergaia: habano
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4B:EEBS:004 2003-04-08 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
Hiztegi Batuko Lantaldea: ZS:HBL 2007-12-11 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
habana 2, Mde Pr ("Geineratikoek habana luzeak erretzen zituzten. Etxeko jaunaren morroin zaloinak, habanak ilaundu-arau berritzen eta edan-ontziak hustu-arau betetzen zizkien); habano 3, Osk Kurl 1962 ("Karamelu luze bat, habano baten itxurazkoa", "Aitaren ondoan exerita Patxik habanoaren kheari gustu ona atheraten zion", "Txomiñek kafea, koñaka, ta habano bat ekarri zuan").
habano 4: OinEntz/1 ("La Habana, hiriburua, munduko tabako eskulaneko zentrorik inportanteena da eta zigarropuru habanoek ospe handia dute"), J. Urteaga ("usain gozoko puru habanoak erretzen ari ziren"), J. Garzia ("Habano potor bat ere eskatu du"), J.M. Irigoien ("rossli bat baino hobe, bi habano!").
habano: LurE (Kuban landuriko zigarro purua) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, HiztEn, Euskalterm.
habano: EskolaHE (Kuban landuriko zigarroa) // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, ElhHizt, HiruMila, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.
fr (DLLF): havane; en (Collins): Havana cigar; it (S. Carbonell): avana (sigaro avana); de (Langenscheidts): Havanna (zigarre).
OfQuLF: type de tabac || La Havane || capitale de Cuba, où l'on trouve ce type de tabac.
Proposatua du lantaldeak bigarren itzulikoetan: "izond. eta iz. 'Kuban landuriko zigarroa'". Oharra: onartzekoa iruditzen zaio lantaldeari, nahiz arauak Habanako zigarro eskainia duen lehen itzulian (adibide gisa, zigarro sarreran), eta ez intentziorik gabe, noski.
Antzekoa da gaztelaniaz eta frantsesez, eta onartzekoa, premiazkoa ez izan arren
onartzekoa iruditzen zaio lantaldeari, nahiz arauak Habanako zigarro eskainia duen lehen itzulian (adibide gisa, zigarro sarreran), eta ez intentziorik gabe, noski.
Izen propiotikoak / -tar osaerakoak.
Kuban landuriko zigarroa.
- [A108]: "ez dut beharrezkotzat jotzen; e. Habanako (zigarro)". (2006-12-14)
1 iz. Eraik. Makurdurazko kargei eusteko gai den egitura-elementua, horizontala edo ia horizontala, eskuarki zurezkoa, altzairuzkoa edo hormigoizkoa, luzera beste bi dimentsioak baino askoz handiagoa duena. Teilatupeko habeetan. Etxeari habe berriak jarri. Zeharkako habe lodiari atxikitzen zaizkiola gapirio lerroak. Habe hauek solibei eusten diete.
2 iz. Harroina, zutoina; bereziki, teilatuaren edo haga baten euskarri dena. Ik. zutabe. Jesu Kristo habeari lotu eta zigortu zutenean. Jauregiaren horma nagusi eta habe handiak. Zeruak ez du habe beharrik. Habearen idulkia. || Irud. Haren zangoak suzko habeak bezalakoak ziren. Hodeizko habea.
3 iz. Euskarria. Egiaren habe eta sostengua. Izan zaitezen beti ene habe eta jabe sendoa.
habe harri, habe-harri Zutabea. Etxean habe harria bustita dagoenean, laster euria.
Aztergaia: habe 1
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z1:Hletra 1992-06-25 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z1:BatHizt
"3 Viga. (Acepción reciente, al parecer... En los textos, muchas veces difícil de distinguir de (1) [hots: "Columna, pilar, poste, soporte vertical"])"
oso kasu gutxitan zehatz daiteke habe-ren adiera, agerraldi gehienak erabakigaitzak baitira; 'pilare' eta 'gapirio' adieradunen artean ez da alde handirik antzematen; habe oro har Gz (12), Bz (1), IE (1), EBn (10) eta EgAs (2); zutabe hirugarren epean bakarrik jaso da: Gz (1), IEn (1), EBn (84) eta EgAs (5).
AB38: habe 'zutabea' 12, horizontala 6; zutabe 23; AB50: habe 'zutabea' 3; zutabe 10.
habe 1 "pilarea".
AS gisa gehituz: habe(-)harri.
zutikakoa adierazten zuen lehen; gaur horizontala izan daiteke nagusiki, besteak beste bertikala adierazteko zutabe esplizituagoa hedatu delako.
- [K104]: "habatu edo habetu jaso beharrekoa dela iruditzen zait, espainolez 'apuntalar' eta frantsesez 'étager'. Hala jasoa da Hiztegia 2000n. Nik halaxe ezagutu dut Sunbillan (igeltseroei eta aditua, habatu forman). OEHk 'habetu' sarreran ematen ditu bi formak" (1995-07-19)
iz. Ipar. Ezpara. Ez dakit zer habek jo duen!
Aztergaia: habe 2
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z1:Hletra 1994-11-24 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
habe 2 "animalia".
Ipar. 'ezpara'.
habearte
iz. Habe edo pilare lerroen arteko hutsunea. Hiru habearteko eliza. Habearte nagusiko aldarea.
Aztergaia: habearte
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:HBB 1994-11-24 Lantaldeak besterik gabe onartua
habetu, habe/habetu, habetzen
du ad. g.er. Habeen bidez eutsi; finkatu, heldu. Borda hau habetzen ez bada, laster lurrean da. Ezin dut besoa jaso, bestearekin habetzen ez badut.
Aztergaia: habetu
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-10-05 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
(h)abatu / (h)abetu, eskoratu eta zurkaiztu formak begiratu ditugu.
abetu IE 1: FIr ("Bertze aldi batez emazteki batekin nindagola, arek neri: 'Esemeseka bedere bagabiltza, baño ezin dut besoa jaso, baldin bertzeaikin abetzen ezpadut. Abe esaten oi da lurrean landatzen diren ziri, estrongu, txargo eta alakoeri; gero eken laguntzari esker lot daitezen eta goratu banabar landare eta alako'"); Ik. OEH argitaratuan, gainera, abatu A: "Lenbiziko elurrean zalapart eginen dik borda unek, abatzen ezpaduzue"; eskoratu IE 3: EZ ("Begitartea orduan zerotzuen agertu, bere grazia sainduan orduan eskoratu", "ezen hark zuen lehorra / Gogorki zimendatu, / itsasoaren gañean / hark ungi eskoratu", "Konfirmazioneak dik / Grazian eskoratzen"); zurkaiztu G 1: Zait Plat: "Oraingoan eta emengoan zurkaizturik, gurea sendotu ta zindotu bear omen dugu: oraingoan betikotu, emengoan non-naiko erritar egin, alegia".
eskoratu EB 1: UZEI ("Txarrantxa bidez indartu edo eskoratu"); zurkaiztatu G 1: Garm EskL IV ("Zortzi saiets auek uztarrian zurkaiztatzen dira eta besteekin eta uztaiarekin batuak utziko ditu"); zurkaiztu EB 1: P. Ezkiaga ("bata bestearen alboan aurkitu nituen, gerriraino jeitsita maindirak, bilutsik biak, Jaimeren bizkarrean zurkaizturik Marisaren burua").
habetu: HiztEn, LurE; habetze: LurE; eskoramendu: HiztEn, Euskalterm 1 (apuntalamiento); eskoratu: AB38 1 (apuntalar), HiztEn, Euskalterm 3 (apuntalar, apear); eskoratzaile: AB38 3 (entibador; eta eskoratzaille 1 'apuntalador'); zurkaitzez sendotu: AB38 1 (apuntalar); zurkaiztatze: Euskalterm 1 (entutorado); zurkaiztu: HiztEn, LurE; zurkaizte: LurE // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB50.
Ik. LaborGid 203: "Zurkhaitzak ezar ilhar xeheari, ilhar gorakoari".
habatu: HiruMila (ik. eskoratu), Casve EF (habatü: être piqué par le taon), Lh DBF (habatü: être piqué par l'astre), DRA (ser picado por el tábano; Lhande aipatuz), PMuj DVC (abatu: 1 encubar, entibar con maderos, ademar, encamar; 2 arrodrigar, arrodrigonar; 3 asentar, asegurar, afianzar, estabilizar, apuntalar, sostener, entibar; 4 picado por tábano); abatzaile: PMuj DVC (entibador); abatze: PMuj DVC (apuntalamiento, enmaderación, entibación, encamación); habetu: EuskHizt (*1905, ~ 1930; abatu 1905; G. er.), HiruMila (afianzar, afirmar, sujetar), ElhHizt (1 Eraik. apuntalar; 2 sujetar, sostener), DRA (afianzar, afirmar, sujetar); habetze: EuskHizt, HiruMila (afianzamiento, afirmamiento, sujeción); eskoramendu: HiruMila (entibación), ElhHizt (Eraik. apuntalamiento); eskoratu: HiruMila (1 apuntalar, entibiar, estribar; 2 escorar, inclinarse - barco), ElhHizt (Eraik. apuntalar, escorar, embrochalar), Casve EF (eskoratü: consolider, fortifier), Lh DBF (1 fortifier; 2 raffermir), DRA (apuntalar), PMuj DVC (1 fortalecer, fortificar, vigorizar, consolidar, afirmar, asegurar; 2 encubar, entibar con maderos, ademar; 3 afianzar, apuntalar, reforzar, apoyar, sostener, acodalar); zurkaiztatu: Casve EF (zurkaiztatü: étayer), HaizeG BF (étayer), Lh DBF (zurkhaiztatu: ramer des plantes grimpantes), DRA (1 rodrigar, apuntalar; 2 poner tutores para sostener plantas trepadoras, como guisantes, habichuelas, etc.), PMuj DVC (1 rodrigar, arrodrigonar, apuntalar, sostener, apoyar; 2 encamar, ademar, entibar; 3 afirmar, consolidar, asegurar; 4 escorar, apuntalar con escoras); zurkaiztatze: HiruMila (entutorado), PMuj DVC (1 acodalamiento; 2 apuntalamiento); zurkaiztzaile: PMuj DVC (entibador); zurkaiztu: EuskHizt (1952; cf. zurkaiztatu *XVII ea.; zurkaxtatu 1931), HiruMila (apuntalar, fortificar, escorar), ElhHizt (1 tutorar, poner tutores - a las plantas; 2 sujetar, fijar sólidamente, afianzar; 3 Eraik. apuntalar), EskolaHE, Lur EG/CE (apuntalar) eta EF/FE (étayer), HaizeG BF (ramer, soutenir avec des rameaux), Lh DBF (zurkhaiztu: ramer, soutenir à l'aide de rameaux, de branches - plantes), DRA (apuntalar), PMuj DVC (1 apuntalar, sostener, entibar, apoyar, soportar, sustentar; 2 encubar, entibar con maderos, ademar; 3 rodrigar, arrodrigonar; 4 asombrarse, aturdirse, admirarse); zurkaizte: EuskHizt, PMuj DVC (entibación, encamación).
Erdal apuntalar / étayer formen ordainak: eskoratu: HiruMila, XarHizt, Casve FE (eskoratü), HaizeG FB, T-L LBF, Azkue Aurkibidea; zurkaiztatu: Casve FE (zurkaixtatü), PMuj DCV; zurkaiztu: HiruMila, Lur EG/CE eta EF/FE, XarHizt, Casve FE (zurkaixtü), HaizeG FB, T-L LBF, PMuj DCV // HiruMila: zointatu // ElhHizt: 1 Constr. zurkaiztu, habetu, eskoratu; 2 eutsi (iritziari, etab.i) // XarHizt: pordoinkatu // HaizeG FB: zurkaiztatu, puntzoinatu; (aider) lagundu, sustengatu // T-L LBF: sustengatu // PMuj DCV: sostener: zutikatu, abatu, bermarazi, zointatu, urkuilatu (los árboles).
ez dago arrazoirik -a- formakoa hobesteko, eta, beraz, aldaketarik gabea dagokio.
habe(tu), habetzen.
habetxo
1 iz. Habe txikia.
2 iz. g.er. Zuhaixka.
Aztergaia: habetxo
zuhaixka.
1 iz. Hegaztiek arrautzak erruteko, txitatzeko eta umeak hazteko egiten duten babesgunea. Udaberrian habia bila joaten ginen. || Esr. zah.: Iazko habietan aurten txoririk ez. Edozein txoriri eder bere habia. Habia egin deneko, txoria hil.
2 iz. Hainbat animaliak arrautzak erruteko edo umeak hazteko egiten edo baliatzen duten babesgunea. Azeriak beren habia edo zuloetan zeuden. Suge askoren habia. Arratoi habia.
3 iz. Egoitza, babesgunea. Garai bat iristen da, gurasoen habia aski izaten ez dena. Maitasun habia epela. Fabrika hura komunista habia bat zen.
habia egin 1 Kukuak ez du habiarik egiten, besteren baten habietan erruten ditu arrautzak. || Irud. Zuen aitak herrian, hainbeste amesten zuen herrian, egin zuen bere habia.
2 Pentsamenduez eta sentimenduez mintzatuz, kokatu. Harrotasuna edonon bizi da, edozein tokitan egiten du bere habia kutuna.
Aztergaia: habia
abi(a), abi(a)txoformak 81 aldiz agertu dira; horietan 73 Bkoak (Añ EL1, Itz Azald, Enb, Laux BBa, Altuna, Eguzk GizAuz, Zav Fab, Añ GGero, fB Olg, Mg PAb, AB AmaE, Azc PB, Ur MarIl, Ag AL, A BGuzur, Ag Kr, Echta Jos, Bilbao IpuiB, Erkiag Arran, Erkiag BatB, Alzola Atalak, SM Zirik); Gko 5 (Mg CC, VMg, MAtx Gazt) eta EBko 3 (MEIG); habia, habiatu 11 aldiz agertu dira, IEn 10 (E, Lç, O Pr, SP Imit, SP Phil, Egiat, Arch Fab, Const) eta EBan 1 (MEIG); kabi(a)eta eratorriek 236 agerraldi dituzte; hauetako 190 Gkoak (Mb IArg I, It Fab, Arr GB, Bil, Sor Bar, Ldi BB, Bv AsL, Arr GB, Urruz Urz, Sor Bar, Ir YKBiz, ArgiDL, Jaukol Biozk, Zait Sof, Ldi UO, Tx B II, EA OlBe, Or Poem, Or Eus, SMitx Aranz, A Ardi, Ag G, Goñi, Ldi IL, Lab EEguna, Lek EunD, Mok, Muj PAm, Or Mi, TAg Uzt, Azurm HitzB, Basarri, Uzt Noiz, Or SCruz, Basarri, Gazt MusIx, MAtx Gazt, Vill Jaink, Etxde AlosT, Etxde JJ, Ibiñ Virgil, NEtx LBB, Or Aitork, Or QA, Zait Sof, Uzt Sas, Ugalde Iltz, Zait Plat), Bko 23 (Enb, Gand Elorri, BEnb NereA, Erkiag Arran, AB AmaE), IEko 2 (Mattin, Mde Po) eta EBko 4 (MEIG, Arti MaldanB, Arti Ipuin); kafi(a)5 aldiz agertu da IEn (Ax, Ox, Zub, Xa Odol).
habia (66 ager.) euskalki guztietan agertu da: B 8, G 4, IE 3 eta EB 43 ager.; kabia (68 ager.) batez ere Gz agertu da; Bz 4 aldiz, eta EBan 16 aldiz; kafia IEko euskalkietakoa da, eta EBz 5 ager.
DFrec: (h)abi 3, kabia 8; AB38: (h)abi 1, (h)abia 27, kabi 17; AB50: (h)abi 2, (h)abia 2, kabi 2, kabia 3; HiztEn-LurE: habia.
habia, kabia [habia hobestekoa da].
Euskaltzaindiaren proposamena berretsi da, onarpen aski zabala izan baitu erabilera zainduetan.
- [E115]: "zubereraz "hegoaldean" bezala; "manexez" kafia, hitz nahasgarria" (1993-02)
- [E208]: "Batasunerako proposaturiko hitza habia da, hori ikasi nahi ez duten orojakileak gora behera. Zer dela eta, mendebal eta ekialdea bat datozeneko era orain baztertu?" (1993-01-18)
- [P004]: [falta] (1993-02-07)
habilitazio
iz. Gaikuntza.
Aztergaia: habilitazio
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 2002-06-12 Lantaldeak erabaki gabe utzia
Ez dugu (erre)habilitazio formarik aurkitu.
Ez ditugu habilitatu eta habilitazio formak aurkitu; erre(h)abilitazio (eta errehabilitazio alor 3, errehabilitazio-zentru 1, reabiliazio 1) 10: Ospitalez 1987 (zerrenda batean, "Analisi klinikoak / Erradiologia / Errehabilitazioa / Psikiatria"), Egin 1988 3 ("medikazioa nahiz errehabilitazio alorretan hainbat akats jasan behar izaten dituzte gutxitu fisikoek", "gutxitu fisikoek jasaten dituzten sanitate gabeziak errehabilitazio alorrean azaltzen dira argi ta garbi", eta izenburu bezala, "Gutxitu fisikoek sanitate zerbitzuen hutsuneak eta akatsak salatu. Ortoprotesia, medikazio eta errehabilitazio alorretan batez ere"), Ene Bada! 1990 ("Min gogorra dugunean baino ez gara arduratzen eta orduan masaiak mingarriagoak izaten dira eta reabilitazioa luzeagoa"), Tx. Txakartegi ("Errehabilitazio mediko eta soziala"), HIESA 1995 ("laguntza- eta errehabilitazio-zentruak kostu izugarriarekin hedatu eta aurreratzea lortu dute"), A. Arozena 2 ("Pakinko, eritasun hereditario bat dela medio dago aulki gurpildunari lotua. [...] Irtenbiderik ez duenez ez du errehabilitaziorik egiten", "Erreabilitazioa hasieran Osasunbideak ordaintzen du bi urtez gehienez baina egoera egonkortzen denean gero zure kontura egin behar duzu"), OspitalEstat 1996 (zerrenda batean, "Obstetrizia / Ginekologia / Psikiatria / Errehabilitazioa"); erre(h)abilitatu 3: Azurm ("ni, behialako lankideentzat mendebaletik pornografia lortuz errehabilitatu ahal izan duen gizona juzkatzeko, ez naiz kapaz sentitzen"), J. Arzubiaga ("Osasun publikoak [...] barnean hartzen ditu sendatzera eta erreabilitatzera zuzentzen diren ekintzak ere"), Berrietan 1996 ("Etxe honek gorde eta zaindu beharreko ezaugarri batzuk daukaz. Horrexegatik, errehabilitatu ondoren Beruala udal elkartea bertara eroango da Erresidentzi azpiko pisua nagusientzako itxiaz").
errehabilitatu: HiztEn, Euskalterm 2; errehabilitazio: HiztEn, Euskalterm 25; rehabilitazio: DFrec 1 ("elbarrien rehabilitazio"), AB50 1; habilitazio: Euskalterm 8 (hauetan kredituen h., adin-h., pertsonalaren h., h. judizial bana; eta gaikuntza eta egokitzapen sinonimoekin beste bana); habilitatu: Euskalterm 3 (hauetan 1 habilitatu ofizial; eta 1 gauzatu, gaitu sinonimoekin) // Ez ditugu aurkitu ap. DFrec, AB38, LurE.
errehabilitazio: ElhHizt (gaixoarena, delitugilearena: rehabilitación), HiruMila (Terapeut. rehabilitación); errehabilitatu: HiruMila (Teraupeut./Med. rehabilitar) // Ez ditugu aurkitu ap. EuskHizt, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, XarHizt, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.
a) Erdal habilitar / habiliter; commanditer, aménager formen ordainak: HiztHand: 1 egokitu, prestatu; 2 gaitu; 3 bideratu // HiruMila: 1 gaitu, prestatu, gertatu, atondu, moldatu, trebatu, egokiarazi; 2 eman // ElhHizt: 1 prestatu, antolatu; 2 Der. gaitu; 3 Econ. bideratu, eman // Lur EG/CE: egokitu; eta EF/FE: 1 gaitu, egokitu; 2 baimendu / Ø / egokitu // XarHizt: Ø / Ø / Ø // Casve FE: gei egin, esküeman / diharüekarri / antolatü // HaizeG FB: gai egin, esku eman / Ø / antolatu, apailatu // T-L LBF: gaitu, gai egin, legetu, esku eman / puntxatu / antolatu, aphailatu // PMuj DCV: 1 capacitar, hacer apto o hábil para: gai egin, gaitu, yaiotu, trebetu, atondu; 2 procurar, proveer, facilitar: [eskura] eman, eskuratu, inguratu, billatu, birigildu, zuzkitu, iritxi, aukeratu; 3 dar capacidad o aptitud legal: legetu, gaitu, gai egin, esku eman; b) eta erdal habilitación / habilitation, comptabilité, aménagement formenak: HiztHand: 1 egokitze, prestatze; 2 pagatzailetza, pagatzailearen bulego; 3 gaitze // HiruMila: 1 gaikuntza, prestapen, prestaketa, trebaketa, egokiarazpen, habilitazio, gertapen, moldapen; 2 emate; 3 bizigaitasun // ElhHizt: 1 prestaketa, antolaketa; 2 gaikuntza // Lur EG/CE: Ø; eta EF/FE: Ø / kontabilitate / Ø // XarHizt: gertutze, gai egite / kontuak, kontularitza; tenir: kontuak atxiki / eraketa, antolaketa // Casve FE: eskü / kontülaritza, kontügintza / antolamentü, antolatze // HaizeG FB: Ø / kondularitza, kondatze, karkula, kondu / antolatu, apailatu // T-L LBF: Ø / Ø / Ø // PMuj DCV: 1 maña, destreza: arte, esku-antze, abiltasun, artezia, arreta, jeinu, trebetasun, ganora, taju; 2 capacidad, aptitud, competencia: gaitasun, gaiontasun; c) Erdal rehabilitar / réhabiliter, réintégrer, rééduquer, restituer formenak: HiztHand: 1 lehengoratu; 2 birgaitu; 3 berritu, gaiberritu; 4 berrezi, berriz hezi // HiruMila: 1 Terapeut. birgaitu, errehabilitatu; 2 Constr. y Der. birgaitu // ElhHizt: 1 birgaitu; 2 Constr. birgaitu // Lur EG/CE: Ø; eta EF/FE: Ø / Ø / Ø / bihurtu, itzuli // XarHizt: zuritu, garbitu / Ø / berrezi, birreskolatu / itzuli, bihurtu // Casve FE: lehenekoalatü, xuritü, xahatü; se réhabiliter: lehen bezalakotü / berrizjabetü [jabegin], berriz sartü [jarri, ezarri]; rentrer dans: arrasartü, ützüli, arrajin; ramener: berriz ekarri, arrekarri [sartü, bildü] / arrahasi, berrizerakatsi, arraerakaste / ützüli, gibel ützüli; remettre en son premier état: zen bezala ezarri [jarri], lehen bezala ezarri // HaizeG FB: zuritu, garbitu / berriz sartu / berriz ikasarazi, berriz hezi / itzuli; remettre en état: antolatu // T-L LBF: xuritu, garbitu / berriz sartu / berritarik altxatu, berritarik eraiki / bihurtu, itzuli, turnatu; arranger: antolatu, angoldu // PMuj DCV: lengoratu, leneratu, lengorazi, lenerazi, berriz gaitu, xuritu, garbitu; d) Erdal rehabilitación / réhabilitation, rééducation formenak: HiztHand: 1 birgaitze; 2 berritze, gaiberritze; 3 berrezte, berriz hezte // HiruMila: 1 Terapeut. birgaikuntza, errehabilitazio; 2 rehabilitación de un edificio: birgaikuntza; 3 Der. restablecimiento de una persona a su antiguo estado jurídico o moral: birgaikuntza // ElhHizt: 1 birgaitze; 2 Constr.: birgaitze; 3 de un enfermo, de un delincuente: errehabilitazio // Lur EG/CE: Ø; eta EF/FE: Ø / Ø // XarHizt: Ø / berreziketa // Casve FE: lehenekoalatze; xuritze, xahatze / arrahaste, berrizikaste, arraerakaste // HaizeG FB: zuritze, garbitze / berriz ikasarazte, berriz hezte, bir-heziera // T-L LBF: Ø / Ø // PMuj DCV: lengoratze, leneratze.
HezkAdmin: habilitación.
mailegu onartzekoen gutxienekoa betetzen du; baina, dirudienez, bestela ere adieraz daiteke, testuinguruen arabera (cf. gaitze, trebatze bezalakoak).
- [A108]: "ez dut beharrezkotzat jotzen; e. gaikuntza, gaitasun". (2006-12-14)
- Erabakia: (H2.2 / 2010-12-28) Onartu egin da, eta bere soilean aipatuko da forma.
iz. Animalia edo landare mota baten berezko eremua. Habitatak suntsitzea animalia eta landare espezie askoren desagerpena eragiten ari da.
Aztergaia: habitat
1 zenbtz./adb. Zub. Gehiago. (Izen sintagma bati dagokionean, haren eskuinean edo ezkerrean joan daiteke; kasu atzizkiak hartzen baditu, mugagabean hartzen ditu; aditzarekiko komunztadura batez ere singularrean egiten da). Ez dio deusek irabazi haboro ematen laborariari aziendak baino. Anitz daki saguak, baina haboro katuak. Behin baino haborotan. Karakoil bat baino haboro ez zaituztegu estimatzen. Besteak baino haboro izateko gogoa.
2 adb. Zub. Hemendik aurrera. Haboro ene kontra ez haiz mintzatuko.
3 zenbtz. (Kasu atzizkiekin, pluralean). Zub. Gehienak. Hala ari diren gizon eta emazteak, edo oro, edo haboroak, salbatuak dira.
Aztergaia: haboro
haboro "gehiago".
Zub. 'gehiago'.
Zub. — euskalki bakar batekoa da, baina ez beste hitz zabalduago baten aldaera (cf. jai/jei): bere lekua du hiztegi batuan.
haborokin
1 iz. Soberakina.
2 iz. Ekon. Salgai edo diru haborokina. Ekoizpen haborokina. Haborokinak direla eta, 800 tona mertxika lurperatu ditu Nafarroak.
Aztergaia: haborokin
haboroxe
1 adb. Zub. Gehixeago. Besteak baino haboroxe den bati zor zaion errespetua.
2 zenbtz. Zub. Gehien. Bizitza haboroxea Bordelen iraganik. Iparraldeaz batere axolarik ez dutela Hegoaldeko abertzale haboroxeek. Geroztik pastoral haboroxeetan agertzen dira.
Aztergaia: haboroxe
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4B:EEBS:003 2003-04-08 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
haboroxe 4: CatS ("haboroxiago edo gütixiago, bakhoitxak bere estatiaren arau"), Xikito 2 ("Ezpeitira akhitzen nun ezten jatian haboroxik gizentzen mehek galtzen tratian", "Aphezen erranetan behar jakin hartzen bena haboroxetan zonbaiten ere üzten"), Const ("Gütiz bestek hartzen zien Haritxabalet'en eretzeko bestiak beno haboroxe den bati zor den errespetia"); haboroxo 1, Const ("Ez da sinesteko lagünek ber haboroxo jan behar ziala").
haboroxe 3: Eskual 1914 ("Jente heiñ bat bildu da: artzaiñ guti, Larraintar haboroxiak"), Herr 1962 ("Kodrillot bat eskolatu behar da bestiak beno haboroxe, amorekatik eta, lagunen eztiki argizale eta otsamaile bilhaka ditian"), J-L. Davant ("Eüskara non entzüten die gure eüskaldün beharrek? / Gero hazi baiko hirilat joan behar haboroxek!").
haboroxe: Casve EF - Lh DBF (un peu plus), DRA (1 un poco más; 2 casi la mayor parte), PMuj DVC (aboroxeak: regalías, gajes, sobresueldo) // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, ElhHizt, HiruMila, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, HaizeG BF.
gehixeago.
iz. Zah. Haguna. Ik. lerde; adur1.
Aztergaia: habuin
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z1:Hletra 1994-11-24 Bigarren mailan onartzekoa
"Forma oriental. En un principio habuin AN y L frente a hagun BN. Después la forma labortana clásica habuin va siendo sustituída por la forma más oriental hagun".
HiztEn: habuin; LurE: hagun.
habuin, hagun.
Zah. h. hagun.
Zah. Ik. hagun
1 iz. Inform. Baimenik gabe inoren sistema informatikoetan sartzen den pertsona, ezkutuko informazioa lortzea edo sistema horiek manipulatzea helburu duena. Hackerren eta birusen erasoen aurrean ahulen agertu den sistema Microsoften Windows izan da. Hacker batek Deustuko ikasle batzuen argazki pribatuak zabaldu ditu.
2 iz. Inform. Programatzaile edo teknikari trebea. Hacker zintzoen xedea sistema informatikoen ahuleziak gaiztoek baino lehenago aurkitzea da, segurtasun arazoak berandu baino lehen zuzendu ahal izateko. Norbaitek bilaketaren bat edo beste egin ote zuen aztertuz hasi zuen ikerketa Ertzaintzako hacker taldeak.
1 adj./iz. (Izena denean, H larriz). Geol. Kanbriarraurrea banatzen den eonez mintzatuz, duela 4.570 milioi urte ingurutik duela 3.800 milioi urte inguru arteko garaia hartzen duena.
2 adj. Geol. Hadearrekoa, Hadearrari dagokiona.
hadrianopolistar
1 adj. Hadrianopoliskoa, Hadrianopolisi dagokiona.
2 iz. Hadrianopolisko herritarra.
iz. Kim. Metal harikor zilarkara, zirkonioaren antzeko ezaugarri kimikoak dituena, izadian harekin nahasi agertzen dena (Hf; zenbaki atomikoa, 72). Zirkonioa eta hafnioa izadian ia beti batera agertzen dira.
1 iz. Pieza zuzena, luzea eta mehea, gehienetan zurezkoa, eskuz erabil daitekeena. Gaztaina-haga, intxaur haga: zuhaitzetatik gaztainak edo intxaurrak eraisteko erabiltzen dena. Labe haga. Arropak esekitzeko haga. Atea ixteko haga. Sukaldeko ketan, lukainkak hagan eskegi. Biharamunean Josuek bost errege haiek hilarazi eta ipini zituen bost hagatan zintzilik. Txalupa ibaian haga batez bultzatu. Haritz gazteak, denak adin berekoak, hagak bezain zuzen eta lerden.
2 iz. Masta. Ontzixka andana bat, dena haga eta bela. Frantziak, dolu seinaletzat, haga erdi jaisten du bere bandera.
3 iz. Habea, zurezko pieza lodia, bereziki teilatuari eusteko zutabeen gainean ezartzen dena. Ik. gapirio.
Aztergaia: haga
antena (ere adierazten du gaur, Ipar.).
hagaka
adb. Haga-kolpeka. Ik. makilaka. Harrika edo hagaka norbaiti burua haustea.
Aztergaia: hagaka
HLEH: AS / EuskHizt: + / HiztEn: + / LurE: AS / ElhHizt: + / EskolaHE: AS
haga-kolpeka.
hagatu, haga/hagatu, hagatzen
du ad. g.er. Hagaz jo.
Aztergaia: hagatu
haga(tu), hagatzen.
hagaz jo.
- [E204]: hagatu: eremu bat izartu edo negurtu fr 'arpenter'.
- Erabakia: (H2.2 / 2010-02-08): Bere horretan utziko da oraingoz lantaldeak proposatu duena (eta H1.1 lantaldeak argituko ditu bestelako adierak eta).
iz. Haga txikia; bereziki, gauza edo tresna baten egitura edo armazoia eratzen duen haga mehe eta txikietako bakoitza. Abadiñoko lantegian malgukiak eta metalezko hagaxkak egiten dituzte. Palmondo berdea hagaxka bat bezain malgua da. Gerruntzearen hagaxkena izan da kirrinka hori?
hagin1
1 iz. Letaginen atzean dauden hortzetako bakoitza, janariak birrintzeko gai dena. Hortz-haginak. Hagin bat atera diote. Min duen haginera mihiak laster (esr. zah.).
2 iz. Bizk. Hortza. Berbak hagin artean nahasi gabe. || Esr. zah.: Haginak hurrago ahaideak baino. Ogi gogorrari hagin zorrotza.
3 iz. Artropodo batzuen, bereziki krustazeoen, gorputz adar atzitzailea, elkarrengana hurbiltzen diren bi atal zurrunek osatua dena. Ik. pintza 2.
haginak berdindu Heldutasuna iritsi, zentzua izatera heldu. Aspaldi berdindu zitzaizkidan niri haginak, gauza horiek sinesteko. Haginak berdinduta dauzkat.
haginak erakutsi Hortzak erakutsi. Haginak erakutsi behar dizkiogu etsaiari.
haginak estutu 1 Hortzak estutu. Haginak estutuaz ezpainetatik odola ateratzeraino.
2 (Eginahal guztian jardutearen edo haserreari edo amorruari eusteko ahaleginaren irudi gisa). Azken kilometroetan atzean geratzetik gertu egon zen, baina memento erabakigarrietan haginak estutu eta hainbestean amaitu zuen. "Ez duzu lotsarik" esan nion, haginak estututa.
hagine(ta)ko min Haginetako mina oso gauza txarra da.
Aztergaia: hagin 1
hagin 1 /ahokoa/.
AS: haginak erakutsi, hagine(ta)ko min.
haginak erakutsi, hagine(ta)ko min
- [E210]: 1- Azpisarrerak erantsi: haginak berdinduta (lok. adb.) (Adkor.) 'kaskondurik, hazita'. hagin-karraskada iz. 'hortz-haginen karraskatzea'. || 1- Hizkuntzarentzat aberasgarriak dira. 2- Bizkai euskaraz oso erabiliak dira.
- [E208]: 1.- hagin hitzak Bizkaialdean daukan esangura orokorregia (hortzak zein haginak) bigarren lekuan jarri. Gainera, hortz-haginak elkartua adibidetzat eman. || Bereizketa egitea hizkuntzarako zehatzago eta aberasgarria delako.
- Erabakia: (H2.2 / 2010-02-08): Forma berririk ez da orain erantsiko (eta H1.1 lantaldeari dagokio adibide egokiak aukeratzea).
hagin2
iz. Hosto iraunkorreko zuhaitza, azala gorrixka, zura oso gogorra, eta hosto eta hazi pozoitsuak dituena (Taxus baccata). Gipuzkoako armarriko haginak. Hagin hostoak. Hagin-haziak. Hagin arrak eta emeak.
Aztergaia: hagin 2
agin, agiñ: Mg PAb; Izt C (2); Zerb Azk; Ibiñ Virgil; Berron Kijote; agin-ondo: Ibiñ Virgil.
agin (G), hagin (EB) formek agerraldi bana dute.
AB38: hagin 'tejo' 2 testuliburutan (TA39, 5; TB48, 153); Izendegia: hagin; BA54 (Casenave), s.u. if: hagintze; HiztEn-LurE: hagin; euskara batuko erabilera sektorial zainduetan, hagin eman dela dio M. Loinazek (92.06.09): cf. EM53, KC60.
hagin 2 /arbola/.
:Taxus baccata.
Euskaltzaindiak lehendik proposatuak korritzen du erabilera zainduetan, eta berrestekoa da, "h" segurua ez den arren
h zalantzazkoa
adb. Hozka, ausikika. Txakurrak ohi dabiltza elkarri haginka, zaunkaka eta gorrotoz haginak erakusten. Haginka eta atzaparka. Haginka eraso. Haginka hasi zen.
haginka egin Hozka egin. Ik. kosk egin. Txakurrak haginka egin dio.
Aztergaia: haginka
adlag. / AS: haginka egin.
haginka egin.
iz. Hozkada. Ahoa zabaldu eta haginkada ematera zihoakion. Berriz ere urdaileko harra marmar bizian zeukan, haginkadak ematen, zeharo haserre. Egin zidan haginkadaz, orbaina laga zidan betiko. Txakurraren haginkada, txakurrak osatu (esr. zah.). || Irud. Ez du sentitzen bere bihotzean bekatuaren haginkadarik.
Aztergaia: haginkada
adj. Haginka egiten duena. Esaten dute txakur zaunkaria ez dela haginkaria. Arimako har haginkaria.
Aztergaia: haginkari
iz. Santuen bizitzen historia; horri dagokion literatura-generoa. Irudi militarrak ohikoak ziren Erdi Aroko hagiografian.
Aztergaia: hagiografia
hagiografiko
adj. Hagiografiarena, hagiografiari dagokiona. Erdi Aroan ohikoak ziren eskema hagiografikoei jarraitzen die.
Aztergaia: hagiografiko
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4B:EEBS:004 2003-04-08 Lantaldeak besterik gabe onartua
hagiografo
iz. Hagiografiak idazten dituen idazlea. Nola hagiografoen hala kritiko sutsuenen aldetik.
Aztergaia: hagiografo
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-10-05 Lantaldeak besterik gabe onartua
1 adb. (Aditzaren osagarri gisa). Asko. Betiereko gudu horrek penatzen nau hagitz. Hagitz haserretu zen. Hagitz maite duzun gauza.
2 adb. (Izenondo edo adizlagun baten ezkerrean). Oso. Bihotz hagitz garbia zuelako. Ez dakigu hagitz argi zertan datzan. Ezagutzen zuen badirela ondasunak lurreko ondasun guztiak baino hagitz eta hagitz handiago direnak.
hagitzez ...-ago Hagitzez handiago: askoz (ere) handiago. Hagitzez eztiago.
Aztergaia: hagitz
'asko, oso' / AS: hagitzez... -ago.
Hiperonimoa
"asko, oso" hiperonimoak gehituz
hagitzez.
- [E109]: 'Aldamenean: "hobe anitz"'.
- Erabakia: EArau (1997-06-27): ez da ontzat eman.
hagoan
adb. Zah. Orekan, erori edo aldatu gabe. Ezin hagoan egonez, behera eroria. Hagoan eduki.
Aztergaia: hagoan
hagoan 'orekan'.
Zah. 'orekan'.
hagoatu, hagoa, hagoatzen
da/du ad. Ipar. Akitu, leher egin. Zamaria hagoatu da jan gabe egoteaz. Egarriak hagoatua dagoena.
Aztergaia: hagoatu
hagoa, hagoatzen.
hagun1
iz. Aparra, bereziki ahoari dariona. Ik. lerde; adur1. Begiak sutan, haserre gorrian, haguna dariola. Itsasoko baga dorpeek egiten duten haguna.
Aztergaia: hagun 1
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z1:Hletra 1994-11-24
hagun, habuin.
IEkoa da, eta hor hagun nagusitu zaio habuin formari
- [K104]: "'apar' adieraz gain, gurpilena (llanta, jante) ere hor dago, eta proposatu behintzat egin izan da horretarako" (1995-07-19)
hagun2
iz. Gurpilaren metalezko egitura, pneumatikoaren euskarri dena. Ik. uztai 3. Garbitu bizikleta zapi busti batekin eta egiaztatu gurpilak behar bezala lerrokatuta daudela eta hagunak zentratuta.
Aztergaia: hagun 2
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:IrEm 1999-10-05 Lantaldeak erabaki gabe utzia
Ik. OEH argitaratuan testu-lekukotasunik gabeko agun 3. sarrerakoa: "(BN-ciz, Sc), llanta de la rueda" A.
Ez dugu aurkitu gurpilarenaren adieran.
hagun 'gurpilarena': HiztEn; LurE; Euskalterm (6 hagun — batzuetan janta sinonimoarekin; bolante-hagun 1; gurpil-hagun 2; polea-hagun 1) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec; AB38; AB50 // 'llanta' itzulitako besteak: janta: AB38 2; Euskalterm 1; lanta: AB38 1; llanta: Euskalterm 1; uztai: AB38 1; AB50 1.
hagun: ElhHizt (llanta); DRA (agun: 5 llanta de la rueda); PMuj DVC: (agun: 6 calce, banda, llanta de ruedas, lámina de hierro alrededor de una rueda; aguna ipini BNS: enllantar, guarnecer con llanta) // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt; HiruMila; EskolaHE; Lur EG/CE eta EF/FE; Casve EF; HaizeG BF; Lh DBF.
Erdal llanta, jante formen ordainak hiztegietan: aün: Casve FE; hagun: ElhHizt; HiruMila; hugal: HaizeG FB; PMuj DCV (ugal eta ugel); paldo: HiruMila; Lur EF/FE; XarHizt; HaizeG FB; T-L LFB; txirrindola: PMuj DCV; uztai: HiztHand (eta llantas de aleación: metal nahasturazko gurpilak), HiruMila; XarHizt (ustai); HaizeG FB-T-L LFB (ustei); PMuj DCV (ustai); gurpil uztai: Lur EG/CE eta EF/FE.
testuetan ez da aurkitu; hiztegikoa agun zen, eta lantalde honek ez daki nondik hartu duen h-.
- [A108]: "ez dut beharrezkotzat jotzen; agun sartuko nuke (hatxea oinarritzerik ez dagoenez)". (2006-12-14)
- [E206]: Cf. Euskaltzaindiaren hiztegiko "hagun iz. Aparra, bereziki ahoari dariona. Ik. lerde; adur..."
- Erabakia: (H2.2 / 2010-12-28) Onartu egin da, horrela erabiltzen baita, eta azalpentxoarekin eskainiko da: "hagun 2 iz. 'Gurpilaren metalezko egitura, pneumatikoaren euskarria'".
adj. Haguna duena; haguna dariona. Ik. apartsu; lerdetsu; adurti. Gizon zahar haguntsua. Txokolate-esne haguntsua.
Aztergaia: haguntsu
haguntsu: HiztEn (haguna duena edo dariona), LurE (haguna duena edo dariona. ik. adurti; apartsua) // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, Euskalterm.
haguntsu: EuskHizt (*XIX b.; habuintsu XVII ea.; gahüntsü 1785), ElhHizt, HiruMila, EskolaHE, Lur EF/FE, HaizeG BF, Casve EF (hagüntsü; eta hagünti), DRA (eta hagunti), Lh DBF, PMuj DVC (aguntsu; eta agunti) // Ez dugu aurkitu ap. Lur EG/CE.
BAgiria (2001-07-20): "sinonimo gisa lerdetsu ematea ongi ikusi da, baina haguntsu beste zerbait da: 'apartsu'. Horrenbestez, hitz hau ez da emango sinonimo gisa".
erabili gabea da, baina sistemaren araberako eratorri egokia.
- Bidalketa: ik. oh. s.u. adurti.
adb. Ipar. Arin, laster. Azkaineko bidean haia-haia zihoan. Haia-haia urrundu zen.
Aztergaia: haia-haia
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-24 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
Ipar. adlag. 'arin, laster'.
arin, laster.
iz. Ipar. Burgoia, harroa. Gizon haidorra eta buru bipilekoa.
Aztergaia: haidor
Ipar. 'burgoia, harroa'.
burgoi, harro.
haikatu, haika, haikatzen
da ad. Ipar. Jaiki, altxatu. Haika mutil, jaiki hadi.
Aztergaia: haikatu
haikatu /zutierazi/.
haikatu, haika, haikatzen. da ad. Ipar. 'jaiki'.
Osaera okerreko forma da, baina onartzekoa, erabili(a) delako
jatorria gorabehera (cf. Mitxelenaren "apostilla"), erabili den (eta erabili nahi den) heinean, forma hori dagokionez, jaso egingo da, marka hauekin:
- [I102]: "ez da analogikoki haika-tik sorturiko forma bat, haika hori jaiki-ren agintekera delarik? Hala balitz, ez nuke zerrenda honetan sartuko" (1995-06-29)
haikatze
iz. Jaikitzea, altxatzea. Hastapeneko erortzeak, maiz haikatze nekea.
Aztergaia: haikatze
iz. Liter. Jatorriz Japoniakoa den olerki mota, 5, 7 eta 5 silabako hiru lerroz osatua dena. Lan horretan, poema laburrak jaso ditu Markuletak, epigramen edo haikuen modukoak, umorez, ironiaz beterikoak.
iz. Afrikako iparraldeko herri nomaden denda edo etxola, oihalezkoa edo larruzkoa izaten dena. Eguneko ordu beroenak haima baten gerizpean eman arren, bidaiaren nekea gero eta eramanezinago gertatzen zitzaien.
hain xuxen (ere) Adkor. Hain zuzen ere. Gizon hau baitzen, hain xuxen, tratuan ari zena martxant batekin.
izord. (Mugatua). Delako pertsona hura. Nor ere etorriko baita, haina ene laguna da.
Aztergaia: haina
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z1:HBB 1992-03-24 Lantaldeak baztertua, eta beste batez ordezkatzekoa
haina "delako hura".
izord. 'delako pertsona hura': nor ere etorriko baita, haina ene laguna da.
Forma okerra, baina aipatzekoa
*haina: ik. adina
haina ('delako hura') vs. adina, hain-3 ("hain egunetan", etc.) argituz
- [E302]: "Zenbateraino erabiltzen da hitz hau? Merezi al du hiztegi honetan agertzea? Agertzekotan, ondo markatu beharko da hain eta adina hitzekin duen desberdintasuna" (1995-07-10)
- [E109]: 'Adibidea behar, nik uste'.
- Erabakia: BAgiria (1997-06-27): 'adibide hau sartzea onartu da: 'nor ere etorriko baita, haina ene laguna da''.
haina2 [Oharra: Euskaltzaindiak, haina-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. adina].
hainbako
adj. Bizk. Aipatzen dena falta duena. Botoiduna hainbakoa baino gehiago gustatzen zaio.
Aztergaia: hainbako
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4B:HBL 2004-12-15 Lantaldearen ustez aipatu gabe uztekoa
Ik. OEH argitaratuan, ainbagako sarreran: Otx ("Onetara il zan, bere gurarija lortu barik, Esoporen idekotzat eukija ixan zana ta azturuba bai'litzan andikijak eta ainbakuak entzun egitten eutsena"), Erkiag Arran ("Aldameneko laguntxua topau nai eutsan alaba ainbakoari, ama zoli eta erne arek").
ainbako 1, Eguzk ItzBik ("R biguna ta l mingañetiko abotsak dira: r dardaraduna, l ainbakoa ta min-uyakin egiten dogun abotsa; baña abots bi oneitan lenen mingaña darabilgu-ta, bata bestera aldatzea ez da arrigarri").
ainbako: PMuj DVC // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, ElhHizt, HiruMila, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, HaizeG BF, Casve EF, DRA, Lh DBF.
EArau119: "ainbagako* e. hainbako".
- [E210]: 1- Adibidea erantsi: "Botoiduna hainbakoa baino gehiago gustatzen zaio". || 1- Kontestua jartzeak hitzaren esanahia argitu eta erabilera zehaztu egiten ditu.
- Erabakia: EArau119: 'ainbagako* e. hainbako'.
- Erabakia: (H2.2 / 2010-02-08): Jaso egingo da ohargileak proposatu duen adibidea, kategoria eta euskalki-markarekin batera: "hainbako izond. Bizk.: Botoiduna hainbakoa baino gehiago gustatzen zaio".
hainbanaketa
iz. Zerbaiten banaketa proportzionala.
Aztergaia: hainbanaketa
BEZ: "Hainbanaketa berezia: Prorrata especial; Hainbanaketa orokorra: Prorrata general".
onarpen eske.
-keta/-pen.
hainbanatu, hainbana/hainbanatu, hainbanatzen
1 du ad. Banatu.
2 du ad. Hainbaten artean proportzionalki banatu.
Aztergaia: hainbanatu
ainbanatu 'banatu' adierakoak 17 dira: corpusean 16: B 15 (Echta Jos 11, Or Tormes, Eguzk GizAuz 3), G 1 (Or Eus) eta OEH argitaratuan beste bat (A EY: "Ur onezaz beste ur asko geiago nastau oi eben eta uritarren artean ainbanatu, arra ilteko daukan indarragaitik"); ainbatu 'zenbatu, kalkulatu, zerrendatu' adierakoak 9 dira: corpusean 7: B 2 (Ag Kr, A BGuzur), G 5 (Zait) eta OEH argitaratuan beste 2 (La Abeja 1890 ap. DRA: "Edonok barriz bere itz astunen neurritzat ogeita lau urte ainbatuko eutsazan"; Ezale 1897: "Ainbatu ta markiñarren antz emon da gipuzkoarren alde alde bota ta erderazko tantear edo calcular bat dira"); ainbatu-ezin 'zenbatezina' adierakoa G 1 (Zait Sof). Ik. OEH argitaratuan beste ainbatu 1 (Bera: "Ainbat emen, ainbat an eta ainbatu dira").
hainbanaketa 'banaketa' adierakoa behin EB (Herriz herri 1988: "Beraz, gerta daiteke kopuru osoa hedadura handiko egitasmo bakar bati esleitua izatea edota, aitzitik, egitasmo bat baino gehiagoren artean banatua izatea, beti ere Epaimahaiak egokien deritzon hainbanaketazko eran"); aitzin-hainbanaketa 'aurre-banaketa' adierakoa behin EB (J. Oregi: "Aintzin-hainbanaketa hoiei egokitu behar zaizkie, beraz, agiango lan-eskaintza zuzpertzeko ahalegin guztiak, lana teknolojia-berrikuntzaz era burutsuan baliatuz baizik ezin sor daitekeela"); hainbanatu 'banatu' adierakoa behin EB (GAO 1989: "Paga hauen zenbatekoa hainbanatu ahal izango da, betiere enpresa eta langilearen artean akordiorik badago"); hainbanapen 'berdinketa' adierakoa behin EB (BEO 1990: "Hautaketan hainbanapena gertatuko balitz, ikasle edo Euskaltegietan ordu/urte kopuru handiena duen Ikastetxeko ordezkaria izendatuko litzateke"); (h)ainbatu 'zenbatu' adierakoak 3 ager.: G 1 (Zait in Euzko Gogoa 1955), EB (Kondaira-Lurraldeei Buruzko legea, Euskal Autonomi Elkarteko Administrazio-Zerbitzuen...). Cf. beste 2 ainbatu (Zubk: "Ortz-agiñak, leen-gizonaren oiturak ainbatzeko giltza", "Agiñak, ortzak izan dira, geientsu, oitura orrein ainbatzeko giltza").
hainbana(tu): HiztEn, Euskalterm 2 ('prorratear'); hainbanaketa: HiztEn, Euskalterm 5 ('prorrateo'). Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, LurE.
AgAld hitz-bilduma: prorratear: "banatu (orduan zenbateko hori izango bait da banaketa egiteko oinarria); hainbanatu; heintsuka banatu". AdminEL: prorratear: hainbanatu. Ez dugu aurkitu ap. AdMila, HezkAdmin eta EurItune.
ainbanatu: EuskHizt ("banatu"); DRA ("distribuir, compartir"); PMuj DVC ("1 adjudicar, distribuir; 2 compartir, repartir en partes iguales; 3 empatar"); hainbanatu: ElhHizt ("prorratear; distribuir; repartir); HiruMila ("1 empatar; 2 repartir, prorratear"); Harluxet ("zerbait hainbaten artean proportzionalki banatu"); Casve EF ("1 égaliser; 2 distribuer"); hainbatu: EuskHizt ("zenbatu"); DRA ("calcular, tantear"); ainbatu: EuskHizt ("† ik. hainbanatu"); PMuj DVC ("1 identificar, igualar; 2 equivaler, ser igual; 3 empatar; 4 calcular, tantear, computar, numerar, hacer cuentas"). // Ez ditugu aurkitu ap. EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FB, HaizeG BF, Lh DBF.
hainbana(tu), hainbanatzen.
'banatu' da tradizioko adiera; berria, eta onarpen eske aurkeztua: 'hainbaten artean proportzionalki banatu'.
- [E210]: 1- Beste adiera bat erantsi: 'hainbaten artean proportzionalki banatu' (gaztel. "prorratear"). 2- Zuzenbidea (Zuz.) espezialitate-markarekin.
- Erabakia: BAgiria (1997-06-27): "A. Urrutiak hainbanatu eta goitapen hitz berezituak aipatu ditu. Hauek ere bigarren pasaldirako utzi dira". Erabakia: hainbanatu, hainbana, hainbanatzen Bizk. g.e. 'banatu' (Donostia 2002-05-31). // EArau119: "ainbagako* e. hainbako".
- Erabakia: (H2.2 / 2010-04-26): Onartu egin da lantaldearen eta ohargilearen proposamena, adiera biak argi bereiziz: "hainbanatu, hainbana(tu), hainbanatzen. du ad. 1 'banatu'. 2 'hainbaten artean proportzionalki banatu'".
hainbarik
adb. Bizk. Aipatzen dena gabe. Dela txokolatearekin, dela hainbarik, ondo gozo dago pastel hori.
Aztergaia: hainbarik
Ik. OEH argitaratuan, ainbaga sarrerako ainbagarik, ainbarik azpisarrera: ainbagarik (eta ain b. 3) 7: fB 5, Añ 2; ainbarik (eta ain b. 5) 8: Echta, Kk, Or, Enb, Otx 2, Erkiag 2.
EgutKarm 1953 ("Gure artean kipula ta berakats askorik ezta artuten; etxean askotzarik bear izan ezta be, ainbarik iñoiz aurkitzen ba da etxekoandrea gustora ezta ibiliko"), E. Urkiola ("Hain zan ikaragarria, hainbarik geratuta, betirako galduko ete zan eukan bildurra!").
ainbarik: PMuj DVC (ainbarik zabaldu, banatu: repartir por partes iguales) // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, ElhHizt, HiruMila, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, HaizeG BF, Casve EF, Lh DBF, DRA.
EArau119: "ainbagarik* e. hainbarik".
- [E210]: 1- Adibidea erantsi: "Dela txokolateaz, dela hainbarik, ondo gozo dago pastel hori". || 1- Kontestua jartzeak hitzaren esanahia argitu eta erabilera zehaztu egiten ditu.
- Erabakia: EArau119: 'ainbagarik* e. hainbarik'.
- Erabakia: (H2.2 / 2010-02-08): Jaso egingo da ohargileak proposatu duen adibidea, kategoria eta euskalki-markarekin batera, eta instrumentalaren lekuan soziatiboa erabiliz: "hainbarik adlag. Bizk.: Dela txokolateagaz, dela hainbarik, ondo gozo dago pastel hori".
1 zenbtz. Hainbeste. Zer naiz ni, bada, zuk nitaz hainbat arta hartzeko? Ez nuen hainbat merezi.
2 zenbtz. Batzuk baino gehiago, asko. (Dagokion izenaren ezkerrean ezartzen da eta izen hori mugagabean erabiltzen da; izena zenbakarria denean, aditzarekiko komunztadura batez ere pluralean egiten da). Hainbat lagun batu ginen han. Hainbat eta hainbat aldiz errepikatuagatik. Hortik etorri dira hainbat kalte.
3 Ipar. Hain.
hainbatean Hainbestean, ez hain ongi eta ez hain gaizki.
hainbateko 1 adj. Halako tamainakoa. Ik. hainbateko. Hainbateko amodioagatik, nik zer ez dizut zor?
2 adj. (Ezezko esaldietan). Handia, ona, aintzat hartzekoa. Ez da hainbateko kantaria.
hainbat ...-en (Adberbioekin). Batez ere Bizk. Ahalik ...-ena. Hainbat lasterren erabaki. Bekatuak hainbat sarrien aitortuz.
hainbatenaz ...non Horra heldu zaiola abiatzeko tenorea; hainbatenaz lazgarriago, non enperadorea gerla berri bati lotzera baitoa: are lazgarriagoa, kontuan izanik enperadorea gerla berri bati lotzera doala.
hainbatetan Hainbestetan.
hainbatetaraino adb. Hainbeste.
hainbatez 1 adb. Era horretan, horrekin. Ik. hainbestez. Zeren duenak duena emanez, hainbatez pobretzen da.
2 (zenbatez, zenbatenaz edo zenbat ere-rekin korrelazioan). Orduan eta ...-ago. Saindu guztiak zenbat ere baitira zeruan gorago, hainbatez dira beren baitan umilago.
3 lok. Horrenbestez. Hainbatez, erabaki da egokiak diren lege berezien esku uztea gai bakoitzari dagokion zigor-arauketa.
hainbat gaizto(ago) Okerrago. (Atsekabea adierazteko erabiltzen da). Hainbat gaiztoago egiten ez dutenentzat. Hainbat gaizto guretzat, ez badugu sinesten.
hainbat gutxiago Are gutxiago. Ez da alderdi politiko bat; hainbat gutxiago elkartasun ongile bat.
hainbat hobe(to) Onespena edo asebetetzea adierazten duen esapidea. (Maiz ironiaz erabiltzen da). Ikusten dut zenbaiten aurpegia arintzen: hainbat hobe!
hainbatik hainbatean Zah. Egoera berean; aukeran, aukeratzen utziz gero. Hainbatik hainbatean, ederrago zaizkio Jainkoari gaztetasuneko obra onak, zahartasunekoak baino.
hainbat izan da ad. Berdin da. Bizkaitar guztientzat hainbat da sartzea edo sartutea.
hainbat... nola... 1 Zah. Adina, bezainbat. Ona izateko, lurrak izan behar du hainbat buztin nola legar: ona izateko, lurrak izan behar du legar adina buztin. Egiteko handiek ez gaituzte hainbat nahasten nola txikiek: egiteko handiek ez gaituzte txikiek adina nahasten. Hainbat dela zatitxoan nola baita osoan: zatitxoan adina dela osoan.
2 Zah. Hala... nola..., bai... bai... Desonesta, hainbat emailearen nola hartzailearen aldetik.
Aztergaia: hainbat
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:IkHizt 1994-11-24 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
"La tendencia común llevaba a reducir hainbat, etc., a hanbat, etc., lo mismo que zeinbat a zenbat etc. Tendencias más recientes, que seguidas en la lengua escrita actual, llevan a hainbat, hainberze, etc., que aquí se respetan, mientras que zeinbat, etc. pasan ahora por dialectales".
-i-dun formak nagusi dira, guztira 674 agerraldi dituztela, euskalki guztietan (B: 81; G: 102; IE: 7; EgAs: 34; EB-EgAs: 450); -i- gabeak IEn azaldu dira gehienbat (41etik 31), eta G 2, B 1, EB-EgAs 7.
DFrec: -i-dunak 350; -i-gabeak 2; AB50: -i-dunak 11; HiztEn: hainbat, hainbatean, hainbatenaz, hainbeste, hainbestean, hainbesteko, hainbesterekin; LurE: hainbat, hainbeste, hainbesteko.
AS: hainbatean 'erdipurdi, hainbestean', hainbateko izlag., hainbat... -en batez ere Bizk: hainbat lasterren erabaki, hainbatenaz... non, hainbatetan, hainbat gaizto(ago) '(rentzat) okerrago': hainbat gaizto(ago) egiten ez dutenentzat, hainbat hobe(to): ikusten dut zenbaiten aurpegia arintzen: hainbat hobe!, hainbat izan: bizkaitar guztientzat hainbat da "sartzea" edo "sartutea".
AS gisa gehituz: hainbatetaraino, hainbatik hainbatean.
hainbatean, hainbateko, hainbat... -en, hainbatenaz... non, hainbate(na)z... zenbate(na)z, hainbatetan, hainbat hobe, hainbat izan.
hainbateko
iz. Kidekoa. Dios te salve esaten da Ave-ren hainbatekotzat.
Aztergaia: hainbateko
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:09 1994-11-24 Lantaldeak besterik gabe onartua
hainbertze
zenbtz. Lap. eta Naf. Hainbeste.
hainbertzenarekin adb. Une horretan, orduan. Baina hainbertzenarekin eta bet-betan, elkarrengandik urruntzen dira bi gizonak.
Aztergaia: hainbertze
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:HBB 1994-11-24 Bigarren mailan onartzekoa
Lap. eta Naf. h. hainbeste / AS: hainbertzenarekin.
L-N. Ik. hainbeste
hainbertzenarekin.
1 zenbtz. Halako kopuruan. (Erkaketaren oinarria agerian azaltzen ez denean erabiltzen da; izen bati dagokio —inoiz ez izenondo edo adizlagun bati— eta haren ezkerrean ezartzen da; berez, hirugarren graduko erakusleari dagokio, baina honenbeste eta horrenbeste-ren ordez ere erabil daiteke). Ez zuen uste hainbeste diru zuenik. Lotsatzen dira hainbeste gauza lohi eginaz. Hainbeste gorroto badio bere anaiari. Hainbeste urtetako etxe zaharra. Kasu horrek zapuztu egiten du hainbeste aldiz entzun dena. Hainbeste bider irakurria dugun hitzaurrea (Ik. hainbestetan). Denbora bateko hainbeste eta hainbeste "argitu" hartzen ditut lekuko. || (Berez honenbeste edo horrenbeste erabiltzen den testuinguruetan). Ik. honenbeste; horrenbeste. Zu, hainbeste bekatu eta hain handiak egin dituzuna!
2 zenbtz. (Izena ezabaturik, mugagabean). Baldin hoben bakar bat ikara eragiteko aski bada, zer izango dira hainbeste eta hain dorpeak? Hainbesteren artean bat hautatzeko. Bertatik hil zezaketen, berak bere aldian hainbesterekin egin izan zuen bezala.
3 zenbtz. (Kopuru edo zenbaki ezezaguna edo ezin zehaztuzkoa adieraziz). Eman dezagun hainbeste balio duela.
4 adb. (Aditzaren osagarri gisa soilik). Ez zuen uste hainbeste balio zuenik. Ni bederen, ez naiz hainbeste harritu. Zertarako hainbeste nekatu ondasunak biltzen?
hainbestean 1 adb. Kopuru edo zenbaki ezezagun edo ezin zehaztuzkoan. Orduko hainbestean lan egiten dute. Ehuneko hainbestean.
2 adb. Ez oso ongi eta ez oso gaizki. Geure baserri lanarekin hainbestean bizi ginen orduan. Hitzaldietan hainbestean legokeena, ezin daiteke idazlanetan. —Zer moduz? —Hainbestean...
hainbesteko 1 adj. Halako kopuruan dena, halako kopurukoa. Ik. hainbesteko. Ez du oraino hainbesteko epea, auzoko soro bat guretua dugula. Ez ziren hainbestekoak izan ekaitzaren kalteak.
2 adj. Ez oso ona eta ez oso txarra. Hainbesteko ikaslea atera nintzen.
3 adj. Kopuru edo zenbaki ezezaguna, ezin zehaztuzkoa edo esan nahi ez dena duena. Hainbesteko prezioan saldu.
hainbestenarekin adb. Ipar. Orduan, une hartan; berehala. "Zer duzu?" galdatzen dio Dabidek; eta hainbestenarekin ohartzen da musker batek izutu duela. Hainbestenarekin, oihu bat aditzen da hor.
hainbeste... nola... Adina, bezainbat. Azkainen ez da egundaino hainbeste sos sartu nola orduan: Azkainen ez da egundaino sartu orduan adina sos. Ematen da kasik hainbeste aguardient nola ziropa, gustuaren arabera. Ez dio hainbeste begiratzen eskaintzen zaion gauzari nola borondateari.
hainbeste(ta)raino adb. Hainbesteko punturaino. Ez da hainbesteraino luzatuko. Errient hori hainbestetaraino nuen hastiatu, ez baininduen gehiago nehork eskolara moldatzen ahal izan.
hainbeste(ta)rainoko adj. Hainbestekoa. Baina hainbesterainokoa izan da zure gorrotoa Jesusen kontra, non kontentatu ez zaren behin igaro zuen heriotzarekin. Gaiak, beharbada, garbiro esateko, ez dira hainbesterainokoak, ezta beti trebeki erabiliak ere.
hainbestetan adb. Hainbeste aldiz. Halako batean, hainbestetan entzuna nion pasartea kontatzen hasi zitzaidan.
hainbestez adb. g.er. Horrekin, era horretan. Iruditzen zaizu ezen baldin aitor ematen baduzu, hainbestez konplitzen duzula.
Aztergaia: hainbeste
AS: hainbestean: orduko hainbestean lan egiten dute; —zer moduz? —hainbestean!, hainbesteko izlag., hainbestetan, hainbeste(ta)raino.
AS gisa gehituz: hainbeste(ta)rainoko, hainbestez.
hainbestean, hainbestetan, hainbeste(ta)raino.
- [E210]: hainbestean. 1- Bi esanahiak bereizi: 1) 'horrenbestean' 2) 'hainbatean, erdipurdi'. || 1- Adibideek erakusten duten bezala, semantikoki arras desberdinak dira esanahi biok.
- Erabakia: (H2.2 / 2010-02-08): Bere hartan utziko da oraingoz lehen itzulikoa (H1.1 lantaldea ari baita adierak bereizten eta zehazten, zeini bere adibideak erantsiz); esan gabe doa, jaso egingo direla bigarren itzuliko forma onartuen artean lantaldeak proposatu eta oharrik egin ez zaien bestelakoak.
hainbesteko
iz. Halako kopurua. Ik. honenbesteko. Janari kontuan, abere mota bakoitzak hainbesteko bat behar du; hainbesteko honi janari neurria esaten zaio. Jokatu nahi duenak hainbesteko bat jarri behar du.
Aztergaia: hainbesteko
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:10 1994-11-24 Lantaldeak besterik gabe onartua
- [E109]: 'Askotan bat du ondoan ("... hainbesteko bat ezartzen diete dendetan")'.
haiotz
iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, haiotz-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. aihotz].
Aztergaia: haiotz
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z1:HBB 1994-11-24 Lantaldeak baztertua, eta beste batez ordezkatzekoa
haiotz* e. aihotz.
Ik. aihotz (gaurko joera haiotz formaren aldekoa datekeela esaten zen ohar zaharrean, baina aihotz berretsi du batzordeak).
iz. Ipar. Saioa, jardunaldia. Bazkalondoan gaur izan dira bertso haitada beroak.
Aztergaia: haitada
IEko autoreek erabilia; Z ez da agertu; a) 'saioa': haitada (Elzb PAd; Eskual 1-8-1902; Herr 24-2-1977); aitada (Herr 5-5-1977); pertsu haitada: Xa Odol y EzinB; b) haitada [se refiere a un percance...]: Ox.
HiztEn-LurE: haitada: saioa, ihardunaldia.
haitada /txanda, aldia/.
Ipar. 'saioa': bazkal ondoan gaur izan dira bertso-haitada beroak.
Bazkal ondoan gaur izan dira bertso-haitada beroak
saioa (ez txanda)
- [E301]: [nire ustez kentzekoa da] (1995-07-10)
1 adj. Haitikoa, Haitiri dagokiona. Haitiar agintariak.
2 iz. Haitiko herritarra.
Aztergaia: haitiar
haitz1
iz. Harrizko masa handi samarra, lurraren gainetik edo ur-bazterrean goititzen dena. Ik. harkaitz; arroka. Mendiaren gainean ikusten ziren haitzetara. Haitz lerroa. Haitz arrainak. Haitz gain batean. Haitz tontor honen gainera igotzen bazara, ikusiko duzu harri pila bat. Basahuntza haitzetik haitzera jauzika ibili ohi den bezala. Haitzez haitz eta amildegiz amildegi. || Esr. zah.: Emaitzak hausten ditu haitzak. Haitzean jaioak haitzera nahi.
Aztergaia: haitz 1
Ik. Izendegia: haitz-enara: Hirundo rupestris; haitz-uso: Columba livia; haitzetako barbarin: Mullus surmuletus.
"haitz-2 (Ipar.). Ik. haritz".
haitz2
iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, haitz-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori 'haritza' adieran ez erabiltzea gomendatzen du; ik. haritz].
Aztergaia: haitz 2
haitz 2* e. haritz.
iz. Haitz arteko hutsunea edo ebakidura sakona; haitz arteko igarobidea. Haitzarte horietara jaurti ohi ditu itsasoak ibaiak lehorretik eramaten dizkion zakar guztiak. Zuhaitz kaxkarra da, bihurria, haitzarteetan sortzen dena. Haitzarte estu batetik doa ibaia.
Aztergaia: haitzarte
iz. Haitzetan edo lur azpian berez gertatzen den barrunbea. Ik. hartzulo; harpe; koba; kobazulo; leize. Antzinako euskaldunak haitzuloetan bizi ziren. Ekaingo haitzuloa. Piztiaren haitzuloa. Haitzuloaren sarreran.
Aztergaia: haitzulo
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:07 1994-11-24 Lantaldeak besterik gabe onartua
Ik. Izendegia: haitzuloetako lehoi: Panthera spelaea.
haitzur
iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, haitzur-ek euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. aitzur].
Aztergaia: haitzur
(h)aitzur.
haitzur* e. aitzur.
Ik. aitzur
iz. Marmola. Haitzurdin landuzko irudia.
Aztergaia: haitzurdin
'marmola'.
haizagailu
iz. Toki itxi bateko airea higiarazten duen tresna, giroa freskatzeko erabiltzen dena. Sabaiko haizagailuak egundoko zarata ateratzen zuen.
Aztergaia: haizagailu
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z4:HBL 1999-10-06 Lantaldeak besterik gabe onartua
- [E115]: "olerkariek eta idazleek ez dute hitz horren beharrik, baina tresnarena bai, bero handietan".
- Erabakia: BAgiria (1997-06-27): "bigarren pasaldirako utzi [da]".
haizarazi, haizaraz, haizarazten
du ad. Haizatu, uxatu. Egin zituzten eginahalak usoa haizarazteko.
Aztergaia: haizarazi
haizarazi, haizaraz, haizarazten. du ad.
haizarazi, haizaraz, haizarazten.
haizatu, haiza, haizatzen
1 du ad. Uxatu, aienatu. Eguzkiak lainoak haizatzen dituen bezala. Abrahamek hegaztiak haizatu zituen. Euskal Herrian etxeetarik haizatua ikusten dugu euskara.
2 du ad. Zerbait airera bota, bereziki garia eta antzeko laboreak, lastoa eta alea bereizteko. Santuak, lastoa haizatu, eta lasto hutsetik gari asko atera zuen. Garagarra larrainean haizatu. Errautsa haizatu.
3 da/du ad. Haizez puztu. Haize bigunak oihala haizatzen du. Sabela haizatu zitzaion. Basoan jandako belarrak haizatu zizkion hesteak astoari.
4 da/du ad. Harrotu, hantustez bete. Txaloek haizatu egin zaituzte.
5 du ad. Zirikatu. Ik. xaxatu. Txakurra behin eta berriro haizatu.
6 da ad. Airean dagoenaz mintzatuz, trinkotasuna galduz joan desagertu arte. Kea bezala haizatua. || Irud. Gogoan zerabilen guztia haizatuko da eta galduko.
7 du ad. Egurastu, haizetan ezarri.
8 (Partizipio burutua izenondo gisa). Maskuri haizatua.
Aztergaia: haizatu
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z3:EEBS:07 1994-11-24 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
haizatu, haiza, haizatzen. da eta du ad.
- [E109]: 'Atsotitza erants liteke: "Txoriak nik haizatu, besteak hil"'.
haizatzaile
iz./adj. Haizatzen duena. Badira holakoak ere: besteren buztanaz euli-haizatzaile onak. Larrainaren jabea eta haizatzailea lanean ari zirenean.
Aztergaia: haizatzaile
haizatze
iz. haizatu aditzari dagokion ekintza. Gaur arratsean garagar haizatzea dugu larrainean.
Aztergaia: haizatze
1 iz. Eguratsaren higidura; higitzen den airea. Haize hezea, lehorra, hotza, epela, beroa, errea, zakarra, gogorra, nahasia. Jainkoak haize handi bat igorri zuen. Haize biguna, eztia, gozoa, mehea. Haize erasoa. Haize motak. Ipar haizea, hego haizea. Ipar haizea ari zen marruka. Haizea atera du. Haizea jaiki da, altxatu da. Haizea baretu zenean. Haizezko ekaitza. || Itxi ezazu atea, haizea ez zait komeni eta. Leihotik haizea sartzen zen autobusean. || Esr. zah.: Haizea nora, kapa hara. Hara haize, hara aise. Laguna, izorra hadi airez, erdiko haiz haizez. Behor-txoria kantuz, haize gaiztoa bidean txistuz.
2 iz. Airea. Ik. haizea hartu; haize egin; haize eman; haizean; haizetan; haize zabalean; haize zulo. Haizez puzturik zeuden zahagiak. Haizea behar dut, itotzen ari naiz eta! Zikin gabeko haize garbia arnastu dezaten. Tripa ez du betetzen hiriko haizeak, baizik lurretik bildu janari maiteak.
3 iz. (Musika-tresnez mintzatuz). Perkusio, hari eta haizezko instrumentuak. Haize instrumentuak jotzen dituzten musikariak.
4 iz. (Esapideetan). Haize huts eta ergelkeria dira munduko ohore guztiak. Haizea buruan eta ibili munduan; joan bazen, joan zen; ez lanerako eta ez ezertarako. Haizea bezain arina eta aldakorra. Azkar, haizea bezain azkar, bideari ekin zion. Ez dakit zer haizek jo duen, halako astakeriak esateko. Haize txar batek harrapatu eta elbarri gelditua da (Ik. aire gaizto 2). Zerbait egiteko haizeak erabili: zerbait egiteko asmoak erabili. Haizezko dorreak. Ea Europako haizeak onak ala kaltegarriak ditugun. Gazte horiek batzordera dakarten haize berria. Herriko eta atzerriko haize berrien eraginaz. —Noiz pagatuko didazu? —noiz?, haizerik ez den urtean.
5 iz. pl. Sabelean gertatzen den gas pilaketa. Ume horrek haizeak ditu.
6 iz. (Singularrean nahiz pluralean). Handiustea, harrokeria. Haize batzuk baditu neskatxa horrek!, ezta markesaren alaba balitz ere!
haizea hartu Haizea hartzera atera ziren. Inguratu ziren atari aldera, oheratu baino lehenago haize pixka bat hartzeko ustean. Udaberriko haize freskoa hartzen.
haizea hartzera bidali 1 Lgart. Norbait modu txarrean joanarazi; norbaiti haserrea edo gaitzespena modu txarrean adierazi. Ik. pikutara bidali; antzarak ferratzera bidali. Datu zientifikoren bat eskaini behar zion, haizea hartzera bidaliko ez bazuen.
2 (Gauzez mintzatuz). Lgart. Azterketa gainditu zuenean, haizea hartzera bidali zituen liburuak. Dena haizea hartzera bidaltzeko tentaziorik izan al duzu noizbait?
haizea hartzera joan (Aginterazko aditzekin, arbuio bizia adierazteko). Lgart. Ik. pikutara joan. Zoaz haizea hartzera!
haizea ibili Ik. haizeak jo. Haizea dabil. Gaur ez dabil haizerik. Barnetegi bero batean, eta ez haizea dabilen tokian. Euria eta kazkabarra ari zuen, eta haizea zebilen. Haize hotza zebilen.
haizeak jo Ik. haizea ibili. Itsasoan dabiltzanak, kontrako haizeak joagatik, ez dira berehala errenditzen. Abere eriak egon behar du haizeak jotzen ez duen tokian.
haize alde adb. Ipar. Aldeko haizearekin. Ik. haizealde. Haize alde, ontzia bost egunez sartu zen Gaetan. Haize alde, nornahik egin dezake auzapez baten lana.
haizean g.er. Airean. Haizean barrena doa.
haizea poparean Haizea popatik.
haize arka, haize-arka Haize emateko tresna, zurezko kutxa batez eta ura darion hodi bertikal batez osatua, antzinako oletan larruzko hauspoen ordez zenbaitetan erabiltzen zena.
haize arrosa, haize-arrosa Hogeita hamabi puntako izar itxurako irudia, ostertzeko norabide nagusiak irudikatzen dituena.
haize-babes adj. Tokiez mintzatuz, haizeak jotzen ez duena, haizetik babestua dena. Toki hezea eta haize-babesa.
haize beltz Haize hotz eta gogorra; euri haizea. Han, neguak epelak dira eta haize beltz garratzek ez dute behin ere jotzen.
haize bolada, haize-bolada Haize kolpea. Ik. haizealdi; haize burrunba. Inongo haize boladak ere ez dizkio hostoak erauzten. Orduko 100 kilometroko haize boladak izango ditugu.
haize buhunba, haize-buhunba Ipar. Zah. g.er. Haize bolada.
haize bunbada, haize-bunbada Haize bolada. Haize bunbada gogorrak.
haize burrunba, haize-burrunba Lap., BNaf. eta Naf. Haize bolada. Horretan, haize burrunba zakarra atera zuen.
haize egin Putz egin, haize eman. Aulkiko hautsari txukun-txukun haize eginda, bertan ezarri zuen. Vantur-ko haize goxoak haize egiten zuen.
haize eihera, haize-eihera Ipar. Haize errota. Laborariak, karrika hegian punpa eta jauzika hasten ziren, besoak atzoko haize-eihera zaharren antzera itzulikatuz.
haize eman 1 Putz egin, haize egin. Suari haize ematen ari bazara. Haize eman zuen haien gainera, eta esan zien: har ezazue Espiritu Santua. Hauspoak haize ematetik gelditzen direnean.
2 Norbait zerbait egitera, batez ere burugabekeriak egitera, bultzatu. Senargaia haize ematen ari zaio.
haize erauntsi, haize-erauntsi Haize erasoa. Trankilago bizi gaitezke uholdeek eta haize-erauntsiek inarrosten ez duten etxean.
haize errota, haize-errota 1 Haizeak ibilarazten duen errota. Ik. errota. Haize errota bezala narabilzu beti.
2 Garia eta antzeko laboreak haizatzeko tresna.
haize fin 1 Haize hotza. Ik. haize min. Hau hotza!, haize fin honek ebakitzen ditu bazter guztiak.
2 Haize eztia, mehea.
haize gorri Haize oso hotza. Bai, aurten haize gorria ibili da, eta horrek galdu dizkigu artoak.
haize hego Hego haizea. Ehiztariak haize hegoaren beha dira. Haize hego gauetan.
haize(a) izan (Singularreko hirugarren pertsonan). Haizea ibili. Haize denean, babestu. Haize handia da. Kontrako haizea denean.
haize kirri Haize leun eta atsegina. Haize kirriaren eraginez dardaratzen diren hostoak. Haize kirria eragotzi nahi eta zikloia eragin.
haize kolpe, haize-kolpe Bat-bateko haize gogorra, berehala baretzen dena. Erroak barna dituen arbola ez du edozein haize kolpek lurreratzen.
haize kontra adb. Ipar. Kontrako haizearekin. Haize kontra doanak mila arteka eta ataka baditu igarotzeko.
haize laster, haize-laster iz. Aire masa baten higidura jarraitua. Deusek ere ez du gaitz gehiago ekartzen hezetasunak eta haize-lasterrek baino.
haize leku, haize-leku Haizea ibiltzen den tokia. Ik. haizegune. Haize lekua da Zaragoza, Donostia baino haizetsuagoa; Ipar gorriak gogor jotzen du Ebro ibarreko landa biluzietan. Elgetako arkupea, munduko haize-lekurik handiena.
haize min Haize hotza. Ik. haize fin. Txingorra eta haize mina leihoetatik intzirika sartzen ziren. Egunsentiko haize mina hartzeko.
haize oihal, haize-oihal Bela. Mastak eta haize oihalak. Haize oihala eraitsi, jaso, bildu. Haize oihala zabaldu.
haize orratz, haize-orratz Metalezko pieza birakorra, eraikinen goienean kokatzen dena, haizeak nondik jotzen duen adierazten duena. Haize orratz berriak jiraka teilatuetan.
haizetan g.er. Airean. Egun hona, bihar hara ibiliko gara; orbela haizetan bezala.
haize ufako, haize-ufako Haize bolada. Gain hartan, haize ufako batek hodeiak baztertzen ditu. Garaziko eskualdean, larrazkenean badira haize ufako handiak, haize hego azkarrak.
haize zabalean Aire zabalean.
haize zirimola, haize-zirimola Haize zurrunbiloa. Gaur goizean, euri eta haize zirimola izugarri batek inarrosi gaitu.
haizezko soinu Haizezko musika-tresna.
haize zulo, haize-zulo Labean urtzen diren piezetan gerta daitekeen aire burbuila.
lau haizeetara Bazter guztietara, norabide guztietan. Keak lau haizeetara barreiatu zuen okela errearen usaina. Nahi adina mikrofono izan ditu eskura, bere gezurrak lau haizeetara zabaltzeko. Ez ibili lau haizeetara oihu egiten. Lau haizeetara aldarrikatuko du egia.
Aztergaia: haize
(h)aize.
AS: haize alde Ipar. adlag.: haize alde, nornahik egin dezake auzapez baten lana, haizea poparean, haize(-)bolada, haize(-)burrunba Lap. eta BNaf., haize egin, haize eman, haize(-)errota, haize hego 'hego haizea', haize kirri Meteorol., haize kontra Ipar. adlag., haize-laster iz., haize(-)oihal Sin. bela, haize(-)orratz, haize(-)zirimola, haize(-)zurrunbilo.
AS gisa gehituz: haize-arrosa, haize-babes, haize beltz, haize(-)bunbada, haize gorri, haize(-)kolpe, haize-portu, haize-soinu = haizezko soinu, haize-zulo.
haize-bolada, haize-burrunba, haize egin, haize hego, haize eman, haize-errota, haize kontra, haize-laster, haize-oihal, haize-orratz, haize-zirimola, haize-zurrunbilo
- [E115]: aski ezaguna den ekialdeko Haize gorria sar daiteke; sartaldeko Haize beltza nekezago.
- [E210]: 1- Azpisarrerak erantsi: haizea ibili (da ad.) "Haizea fin dabil gaur". haize-begi (iz.) 'haizeak erraz jotzen duen tokia'. haize-bitarte (iz.) 'haize-lasterra'. haize erre (iz.) 'haize bero-beroa'. || 1- Hizkuntzarentzat aberasgarriak dira. 2- Maiztasun handikoak dira.
- [E115]: haize gorri. Haize hotz.
- Erabakia: Batzordea (JAA, MA, IS) eta BAgiria (2000-03-31): ez dira orain sartzekoak.
- Erabakia: (H2.2 / 2010-02-08): Forma berririk ez da orain erantsiko (eta bere horretan jasoko da haize gorri azpisarreraren azalpena, hau da: lantaldeak proposatu bezala).
iz. Itsas. Itsasontzietan, haizeak jotzen duen alboa edo inguruko aldea. Ik. haize alde. Anton. haizebe. Haizealdetik zetorren txalupa.
Aztergaia: haizealde
aizalde: Izt C; (h)aize alde: Dv Lab (2); Inza Azalp.; aize-alde: Echta Jos.
AB38: haizalde (1); HiztEn: haizalde; haizealde: ik. haizalde; LurE: haizealde edo haizalde.
-e+a-
cf. haizealde/haizebe, gaztel. barlovento/sotavento.
haizealdi
iz. Haize bolada. Garagar sailetan haizealdiak buruxkak makurtzen dituen bezala. Haizealdi madarikatu batek jasotako gonei ezin eutsirik.
Aztergaia: haizealdi
aize-aldi: Elizdo EEs 1925; Or Mi; Ldi IL; NEtx LBB; Anab Aprika; aizealdi: Or Mi (2); Ldi IL; TAg GaGo; TAg Uzt (5); Etxde JJ; Etxde Itxas.
HiztEn: haizaldi; haizealdi: ik. haizaldi.
-e+a-.
iz. Itsas. Itsasontzietan, haizeak jotzen ez duen alboa eta aldea. Anton. haizealde. Gure haizebetik datozen ontziak. Haizebeko aldetik.
Aztergaia: haizebe
adj. g.er. Buruarina.
Aztergaia: haizebelats
buruarina.
haizeberritu, haizeberri, haizeberritzen
1 da/du ad. Haizea berritu, egurastu. Ik. haizeztatu; aireberritu 1. Gela haizeberritu. Haizeberritzera goaz.
2 da/du ad. Irud. Eraberritu. Batzordea haizeberritzeko.
Aztergaia: haizeberritu
haizeberritu, haizeberri, haizeberritzen. da/du ad.
haizeberritu, haizeberri, haizeberritzen.
haizeberritze
1 iz. Haizea berritzea, egurastea.
2 iz. Irud. Eraberritzea.
Aztergaia: haizeberritze
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z5:EEBS:35 1999-10-06 Lantaldeak besterik gabe onartua
Ik. OEH argitaratuan aize-berritu GKetx Loiola: "Koartoa aize-berritu", "Aize-berritzera al dijoaz beoiek?"
(h)aizeberritze (eta aize-b. 1) 4: Argia 1923: "Esan degun bezela garbitutako gela ta etxeak, eguzki ederra dagoen guztietan zabal zabalik egon bear dute, ezta eguzkia eta aizeberritzea bezelakorik gañerako gauzak egin ondoren da"; Txill: "andere narratxak agindu zidanez, etzan alere zer bildurturik gauez atea zabalik utzi ezkero aize-berritze ona zala ta"; EHAA 1985 2, adib.: "Dagokion haizeberritzea eta ekintzapidea dela eta sortu daitezkeen keak eta usainak kanpora botatzeko bideak jarriko dira"; aize-berriztu 1: M. Ugarte: "Birikak aize-berriztu ordez, meatz-arri naasiko gesal, edo-ta lipu kiratsa baiño ez bai zuten jasotzen..."
haizeberritu: HiztEn, LurE; haizeberritze: LurE // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB38, AB50, Euskalterm.
Ik. Oñ BasDir 17-19, adib.: "aize-berritze au eten gabe(...) egin bear da", "Aize-berritze onek daukan garrantzia", "Aize-berritzea bear-bearrezkoa da".
haizeberritu: EuskHizt, HiruMila (ventilar, orear, renovar el aire), ElhHizt (1 Orear(se), ventilar(se), airear(se); 2 Renovar(se), reorganizar(se)), EskolaHE, Lur EG/CE (orear) eta Lur EF/FE (aérer), DRA (aize-berritu: ventilar, orear), PMuj DVC (aize-berritu: orear, ventilar, airear, oxigenar); haizeberritze: EuskHizt, HiruMila (renovación del aire), PMuj DVC (aize-berritze: ventilación, aeración) // Ez dugu aurkitu ap. Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF.
haizebide
iz. Haizea sartzen edo ateratzen den bidea; bereziki, haizea hauspotik sutegira bidaltzeko hodia.
Aztergaia: haizebide
haizegune
iz. Haizea ibiltzen den tokia. Ik. haize leku. Mendebaldeko haizea harro samar ibiliko da haizeguneetan.
Aztergaia: haizegune
haizekeria
iz. g.er. Harrokeria.
Aztergaia: haizekeria
harrokeria.
- [E210]: 1- Zerrendatik kendu egitea. || 1- Idatzizko zein ahozko lekukotasun urrikoa, ez du merezi.
- Erabakia: (H2.2 / 2010-02-08): Bere horretan utziko da lantaldearen proposamena (esana dago g.er. dela).
iz. Haizea ematen duen tresna; bereziki, norbera freskatzeko, eskuaz eragiten zaion orri modukoa, gehienetan toles daitekeena. Aurpegia haizemaileaz egurastu.
Aztergaia: haizemaile
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z2:IkHizt 1994-11-24 Lantaldeak baztertua, eta beste batez ordezkatzekoa
ik. s.u. abaniko, dagokion informazioa; hemen haizemaile, haizegailu, haizegile eta haizeki(n) formena jaso da.
ik. OEH argitaratuan aizegille (Ill Pill); aizemale (Ag G), eta Lar: aitzekiña, aizegillea, aize-emallea, aizekin.
a) 'bentiladorea' adierakoak EB dira: haizagailu 2 (Elhuyar Taldea: "Kurba etenak, aldiz, haizagailu batek abiadura desberdinerako behar duen momentua ematen digu; bertan haizagailuak eskatzen duen momentua eta motoreak eman dezakeena berdinak dira eta"); haizagailutxo 1 (Noman: "Tentsioa badagoela adierazten duen argi berde bat piztuko da; haizagailutxo isil bat abiatuko da"); haizegailu 1 (Hemen: "Indian edo Marokkon girotutako filmeetan sapaitik zintzilik biraka egiten duten helize haundizko haizegailuak gogoratu nituen"); haizemaile 1 (J. Gonzalez: "Bai kasu batean, bai bestean, haizemaile bat ere badute, behar den haizea sortuz, erreketak bizi iraun dezan"); b) adiera erabakigaitzekoa da haize emaile IE 1 (M. Ariztia: "Haize emaile gizon harrek igorri ziozkaten haize batez etsaieri deskargatzen zuten guzia beren gainerat").
haizagailu: AB38 1 ('ventilador'), HiztEn ('ventilador'), Euskalterm 6 ('ventilador'); haizegailu: AB38 8 (7 'ventilador' eta giza haizegailu 'ventilador humano' 1; 1 'veleta'); haizegile: LurE ('ventilador; abanico'); haize-emaile: AB38 1 ('soplante'); haizemaile: AB38 2 ('abanico'), HiztEn ('abanico'), LurE ('ventilador; abanico'), Euskalterm 3 ('ventilador'); aireagailu: AB38 1 ('ventilador').
haize-emaile (zerrendakoa erabilerek bermatua ez denez, konposatu gardena hobetsi da).
haizeño
iz. Adkor. Haizetxoa. Haizeño hozkirri eta leunak izadi guztia alaitzen du. Haizeñoa lilurak otzanduta dabil.
Aztergaia: haizeño
-ño mugakoak.
iz. Agorrola.
Aztergaia: haizeola
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z5:EEBS:35 1999-10-06 Lantaldeak onartua, informazio bat gehituz
Ik. OEH argitaratuan testu-lekukotasunik gabeko haize-ola: "Zubiau Burd 106. v. agorrola".
EB dira haize-ola 2: Sirimiri/6, adib.: "Burdin olak, mota ugaritakoak baziren ere, bi multzotan sailka ditzakegu: Haize-olak; Zeharrolak"; haizeola 5: ZienTekn 4, adib.: "XVI. mendera arte iraungo zuten haizeolek, baina beste batzutan, Santiago-bidetik iragaten ziren erromesek ekarrita edo, XIII. mendean ezagutzen zen teknika hidraulikoa", "haizeola edo agorroletako teknika zaharra ez zen bapatean desagertu"; F. Larrea: "Zepadiak, hau da, burdinola eta haizeolen hondarrak".
haizeola: AB38 1, HiztEn // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB50, LurE, Euskalterm.
cf. J. Intxausti, Lur eta Gizon, 324-328: "Haizeolak anitzek aipatu dituzte (...) Erdaraz masuqueras deitu zituzten haizeola haiek, eta euskaraz beste izen batzuk ere eman zitzaizkien: jentilolak, agorrolak, jentiletxeak".
haizeola: ElhHizt (herrerías de monte: las que funcionaban sin agua) // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, HiruMila, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.
adj. g.er. Harroputza.
Aztergaia: haizeputz
harroputza.
- Erabakia: (H2.2 / 2010-02-08): Bere horretan utziko da lantaldearen proposamena.
haizeratu, haizera/haizeratu, haizeratzen
du ad. g.er. Haizatu, haizean barreiatu. Bere eskuan du sardea eta haizeratuko du bere eultzia.
Aztergaia: haizeratu
HLEH-EuskHizt: + / HiztEn: Ik. haizaratu / LurE: + / ElhHizt: - / EskolaHE: +
haizera(tu), haizeratzen.
haizetako
iz. Automobilaren aurreko kristala. Euria hasi da haizetakoa bustitzen. Haizetako-garbigailua martxan jartzen saiatu nintzen, baina alferrik.
Aztergaia: haizetako
Euskalterm: haize-baraki, parabrisa; HiztEn-LurE: haizetako.
OEH-EEBS corpusetan ez da agertu.
'automobilaren aurreko kristala'.
Forma berria da, eta ongi eratua
adierazle bat behar da kontzeptu horrentzat, eta, proposatua ongi eratua dagoenez, eta hoberik nahiz erabiliagorik ezagutu artean (cf. erabilera sektorialak), onartzekoa da.
-ko tresna-izenetan.
iz. Haizealdi gogorra. Badator haizete bat eta botatzen du etxea. Orduko haizete eta ekaitza bezalakorik ez du gizonen begik ikusi.
Aztergaia: haizete
1 adj. Haize asko dabilena. Toki haizetsua, Beizuko zabala. Gau iluna eta haizetsua desiratzen du ohoinak ebasteko. Udazkeneko arratsalde haizetsuan. Eguraldi haizetsua.
2 adj. Haizez betea, harroa. Harrokeriazko hitz haizetsuak. Zure handigura haizetsua.
3 adj. Janariez mintzatuz, haizeak eragiten dituena. Babak, janari haizetsua gehienentzat. Barazki haizetsua.
4 adj. Pertsonez mintzatuz, haize asko izaten dituena.
Aztergaia: haizetsu
haizetxo
iz. Adkor. Haizea. Ik. haizeño. Iluntze aurreak atera duen haizetxo bigunak eraginda.
Aztergaia: haizetxo
-txo mugakoak.
haizeztatu, haizezta, haizeztatzen
du ad. Egurastu, haizeberritu. Gaztak, gazitzen dagoen bitartean, egon behar du toki lehor eta haizeztatuan.
Aztergaia: haizeztatu
haizeztatu, haizezta, haizeztatzen. du ad.
haizeztatu, haizezta, haizeztatzen.
haizeztatze
iz. Egurastea, haizeberritzea. Gela honek haizeztatze on bat behar du.
Aztergaia: haizeztatze
iz. [Oharra: Euskaltzaindiak, haizkora-k euskara idatzian izan duen erabilera kontuan harturik, forma hori ez erabiltzea gomendatzen du; ik. aizkora].
Aztergaia: haizkora
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z1:BatHizt 1992-08-27 Lantaldeak baztertua, eta beste batez ordezkatzekoa
(h)aizkora.
haizkora* e. aizkora.
Ik. aizkora
iz. Haitz azpia; bereziki, haitzuloa. Ik. harpe; harkaizpe. Hobia haizpe bat zen, eta gainean harri bat zetzan.
Aztergaia: haizpe
haizpitarte
iz. Haitzartea.
Aztergaia: haizpitarte
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z5:EEBS:31 1999-10-06 Bigarren mailan onartzekoa
aitzbitarte (eta aiz-bitarte, atx-bitarte) 4: Aran SIgn: "Aitzbitarte ospatsu hura gaur jende asko dijoakion santutegi eder jaierazko batean biurtua arkitzen da"; JMB ELG: "Garai artan egurastiak aldaketa izugarriak egin zituan (beroaldiak eta otzaldiak, alegia); ibar eta aitzbitarte asko sakondu ziran"; And AUzta: "Emen zegoala aiz-bitarte bat iñor bizi ezin leikiana"; Akes Ipiña: "Zubietati lasterrean, erreka-ertz-ertzean errenkadan dagozan atx-bitarteak eta atx-zuloak lamiñek egiñek ei-dire".
haizpitarte 7: Artea eta gizona: "Saindutegia jasoa dagoen haizpitarteak, naturaren eta artearen arteko batasun armoniatsu bat osatzen du"; I. Tapia 4, adib.: "Aiuda Ibaiko Haizpitartea", "Urjauzi polit hauek bi herrien artean daude, haizpitartearen sarreran"; Bitez: "Oñatiko auzoalde horretara heltzeko Jaturabeko haizpitartean barrena joan behar da"; BAO 1992: "Mugarri hau utzi eta Atxarteko haizpitartea zeharkatuz...".
haizpitarte: AB38 2, HiztEn // Ez dugu aurkitu ap. DFrec, AB50, LurE, Euskalterm.
haizpitarte: HiruMila, ElhHizt // Ez dugu aurkitu ap. EuskHizt, EskolaHE, Lur EG/CE eta EF/FE, Casve EF, HaizeG BF, Lh DBF, DRA, PMuj DVC.
Ik. haitzarte (askoz erabiliagoa da, arautua egoteaz gain).
- [E208]: haitzarte gisa definitzea: haizpitarte: 'haitzartea' || Forma biak ongi daude. Formaz ezberdinak dira, baina bata ez da bestearen aldaera (berri/barri edo irin/urun, zakur/txakur kasuetan bezala), bestela eraturiko hitza baizik. Haizpitarte, gainera, deituretan ageri zaigu. Honelako kasuetan, hasieran bata bestearen ordez hautatzen bazen ere, hiztegian aurrera joan ahala, gero eta gehiago hobetsi da bitasunaren bidea.
- Erabakia: (H2.2 / 2010-02-08): Ohargileak proposatu bezala eskainiko da, lantaldeak hobetsitzat emandakoa definitzaile bihurtuz: "haizpitarte iz. 'haitzartea'".
ez haizu izan da ad. Ipar. Zilegi ez izan. Noizdanik ote da hori ez haizu? || Angeluko serora guztiak berdin: ez haizu inon eskola ematera.
haizu izan 1 da ad. Ipar. Zilegi izan. (Aditza hirugarren pertsonan). Zotzetik da ziria, hazitik bihia; gezurra lege bada, haizu da gaizkia. Gezurrak haizu ziren. Neurriz kanpo hitz egitea inorentzat ez da haizu. Eskolan ez dela haizu euskaraz katixima. || Ala ez naiz haizu nahi dudanaren egitera?: ala ez zait zilegi nahi dudana egitea?.
2 zaio ad. Larunbata da, ez zaizu haizu ohea eramatea.
haizu utzi Ipar. Baimendu, onartu. Debekatu zituen erlijiozko antzerki oro, besteak haizu uzten zituelarik.
Aztergaia: haizu
Hiztegi Batuko Lantaldea: Z1:Hletra 1994-11-24 Lantaldeak besterik gabe onartua
haizu "sori, zilegi".
EEgunk: "haizu (haizu da = zilegi da), haizutu".
Debekatu zituen erlijiozko antzerki oro, besteak haizu uzten zituelarik.
- [E109]: 'Adibide bat ezarriko nuke nik, hala nola: "Gizonak ez dira haizu bizarrik gabe edo buru has..." Herria, 17.X.1996'.
- [E210]: 1- Kategoria gramatikala aldatu: adlag. > izond. (aditz atributiboekin). 2- Definizioa eman: 'zilegi'. 3- Adibidea aldatu: "Nor da haizu inoren ahotik erraitera?"
- Erabakia: (H2.2 / 2010-02-08): Bere horretan utziko da lantaldearen proposamena; eta sarrera honen azpisarrera gisa jasoko da haizu izan lehen itzulikoa.
leh aurr173 174 175176 177 ... 185 hurr azk