 

پاسخ: در مورد تاریخ سیاسی یا به تعبیر دیگر سیره سیاسی پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله باید گفت: همچنان كه حضرت محمد(ص) از نظر مسائل دینی، عقیدتی، اخلاقی و... یگانه دوران قبل و بعد از خود بوده و خواهد بود. در مسائل سیاسی نیز، با بهره گیری از هوش سرشار و اتصال به منبع الوهیت، سرآمد همه بوده و در عین وجود همه اینها، وجود خاكی و زمینی اش، از او سیاستمداری متبحر و كاردان و تصمیم گیری زبده و خلاق ساخته است. سختی هایی كه او در دوران كودكی و نوجوانی خویش كشیده بینش او را نسبت به مسائل اطراف خویش افزون ساخت. ما در این جواب به چند نمونه از دیدگاه ها، موضع گیری ها و مدیریت سیاسی آنحضرت می پردازیم.
۱) فضای خمود و جمود و جهل و ظلمت حجاز در آن مقطع تاریخی، تحرك و اقدام به هرگونه فعالیت سیاسی را غیرممكن می كرد اما نگاه آن بزرگوار به سرنوشت انسان و رنج و زجری كه او از مشاهده غفلت و جهالت بشریت متحمل می شد، او را به سوی كار سیاسی وتدبیر امور حجاز راغب كرد. اولین نگاه سیاسی او به اوضاع روز را می توان در حضور پرشور و فعال او در پیمان جوانان حجاز مشاهده كرد. حضرت محمد(ص) خود از بنیانگذاران حلف الفضول بود، پیمان معروفی كه تقریبا در اكثر كتب و منابع تاریخی، از آن به نیكی یاد شده است.
حضرت محمد(ص) و جمعی از جوانان نیك اندیش و جوانمرد مكه، گرد هم آمدند و با تبری جستن از ظلم و خودخواهی با یكدیگر عهد بستند كه در برابر ستم و زورگویی بایستند و به یاری مستمندان و بی پناهان و ستمدیدگان بشتابند.(تاریخ یعقوبی، ج 2، ص 17)
تشكیل این پیمان جدید، زیر ساخت ها و بدعت های چندین ساله حجاز و اعراب بادیه نشین عربستان را برهم زد. چرا كه این پیمان، با امیال شیطانی و ستمگری و بی اعتقادی آبا و اجداد آن جوانان جسور كاملا در تضاد بود بنابراین می توان این پیمان را اولین حركت سیاسی ثبت شده حضرت محمد(ص) در تاریخ قلمداد كرد.
۲) نحوه دعوت نبوی در ابتدای مبعوث شدنش به پیامبری نیز، رگه هایی از تدبیر و سیاست دارد.
نگاه حضرت محمد(ص) به اوضاع جامعه آن روز، نگاهی واقع بینانه و منبعث از تدبیر و اندیشه بوده است. او می دانست كه در آن اوضاع خفقان و سیاهی و بت پرستی، هرگونه حركت و اقدام در راستای دعوت به یكتاپرستی محكوم به شكست است. بنابراین پیامبر اكرم(ص) دعوت و رسالت خویش را سه سال بر مبنای اختفاء بنیان نهاد. او سه سال خانه به خانه، فرد به فرد و صحرا به صحرا، مخفیانه تلاش و ایثار و سیاست نمود تا پس از طی این مدت و افزون شدن یاران خداپرست، دست به اعلان عمومی و ایفای رسالت رسمی نبوت خویش بزند. اگر نبود تدبیر و سیاست آخرین فرستاده خدا، پیام رسالت در نطفه خفه می شد و در آن اوضاع تاریك و ظلمانی، نه از تاك، نشانی می ماند و نه از تاك نشان!
اما پیامبر اكرم(ص) درس آموخته مكتب وحدانیت و بزرگ شده در دامان خاندان پاك و خداپرستی به سرپرستی جد بزرگوارش عبدالمطلب (متولی آن روز كعبه) بود. او خوب می دانست كه یك حركت نسنجیده، می تواند، برای قرن های متمادی، بشریت را در سیاهی و ضلالت، به حال خود رها سازد. بنابراین سیاست اختفاء را در آن مقطع زمانی و مكانی به مورد اجرا گذاشت.
۳) جنگ بدر، نخستین رویارویی مستقیم و بزرگ سپاه حضرت محمد(ص) با لشكر كفر و شرك بود. بضاعت اندك نظامی سپاه اسلام، با تدبیر و سیاست فرمانده لشكر، در برابر سپاه عظیم ابوسفیان، پیروز شد. با هیچ یك از معادلات نظامی آن دوران، نمی توان حتی احتمال درصدی پیروزی را به سپاه پیامبر داد اما رسول اعظم(ص) با برانگیختن شور شهادت در وجود نیروهای نظامی و محروم خویش، تزریق روح شجاعت و جوانمردی و ایثار به پیكره سپاه، طراحی نقشه ای عالی و كارآمد، آرایش نیروهای پیاده و سواره و انتخاب فرماندهی دلیر و بی باك (حمزه و علی (ع)) توانست بر لشكر پرزرق و برق و عظیم كفر غلبه نماید. سیاست محمد و استراتژی نظامی او در این جنگ هنوز هم در بسیاری از محافل نظامی و تاریخی، به بحث و بررسی گذارده می شود.
۴) دومین جنگ یاران حضرت محمد(ص) با لشكر كفر، هرچند به ظاهر به نفع ابوسفیان خاتمه یافت اما این ناكامی سپاه اسلام، چیزی از ارزش های طراحی جنگی و بینش نظامی سیاسی حضرت محمد(ص) كم نمی كند، او قبل از جنگ، به حساسیت و اهمیت گردنه مشرف به میدان جنگ واقف بود، بنابراین تاكتیك جنگ خویش را بر مبنای حفاظت و حراست از آن گردنه استوار كرد هرچند كه زیاده خواهی و ساده انگاری برخی از جنگجویان سست عنصر، به ضرر لشكر اسلام تمام شد. اما با این حال، با درایت فرماندهان جنگ و تدبیر حضرت محمد(ص) دشمن از دستیابی به پیروزی حتمی و نهایی ناكام ماند.
۵) سیاست حضرت محمد(ص) در بعد از پایان جنگ ها نیز بسیار آموزنده و ابتكاری است.
او دستور داد هر اسیری كه به ۱۰ مسلمان، سواد خواندن و نوشتن بیاموزد آزاد است!
او دستور داد، هیچ یك از مسلمانان حق ایذاء و اذیت اسیران جنگی را ندارند و باید با آنها با احترام برخورد شود.
او یاران خویش را از هرگونه بی احترامی نسبت به كشته های دشمن بازداشت.
او تعقیب دشمن را تا حد رفع خطر تهاجم مجدد دشمن مقبول می دانست.
او جنگ با زنان و كودكان غیرمسلح را تكفیر و ممنوع كرد.
او به پدیده جنگ تنها با دید یك تئوریسین جنگی و یا یك ژنرال و فرمانده جنگی نگاه نمی كند. پیامبر از جنگ و خونریزی هدف والا و نهایی دارد، هدف او بسط و توسعه اسلام وخداپرستی، رفع تجاوز دشمن، دمیدن روح امید و پیروزی بر پیكره سپاه است. او جنگ را آخرین روش مقابله و مبارزه می داند نه اولین راه!
توافق او با بزرگان قوم یهود و مباهله و مذاكره او با ادیان دیگر، نمادی ازروح صلح طلبی و آرامش خواهی او در برخورد با رویدادهای جامعه است. او همه را به خداپرستی و آئین انسان ساز اسلام فرا می خواند و در این راه از هیچ كوششی فروگذار نمی كند. تعدی ها، مشقت ها و مصیبت ها را تحمل می كند اما هرگز در برابر ظلم و جور و بی احترامی نیز ساكت نمی نشیند. یعنی در برابر زیاده خواهی جابران زمان و تجاوز و استعمارگری بیگانگان و مشركان نه تنها سكوت نمی كند بلكه به مبارزه و جنگ بر می خیزد. سیاست، صلح و جنگ او آمیخته با ریزه كاری ها و تدابیر اندیشمندانه ای است كه تنها در قاموس یك رهبر كامل دینی سیاسی معنی پیدا می كند كه قرن ها جلوتر از افكار زمان خویش می اندیشد و عمل می كند. استراتژی نظامی او بخشی از دیدگاه سیاسی او و این هر دو تراویده از روح متعالی و خداجوی او بود.
۶) به نمونه دیگری از كاردانی و سیاست حضرت محمد(ص) اشاره می كنیم.
جنگ خندق یكی از بارزترین و مثال زدنی ترین ابتكارات و دوراندیشی های حضرت محمد(ص) است. او هرگز در عرصه نبرد نیز، سیاست دیكتاتوری و خود رایی را پیش نگرفت. جمعی از زعمای قوم و بزرگان و كارشناسان جنگی و یاران معتمد خویش را گردآورد و در مورد جنگ، نحوه جنگ و اتخاذ تاكتیك های نظامی با آنها به بحث و بررسی پرداخت و در همین بحث ها بود كه بار دیگر بر ضرورت اصل مشورت و مشاوره جویی در تمام مراحل و موارد، حتی در موضوع حساس و حیاتی چون جنگ نیز تاكید كرد. او پیامبر بود، می توانست با علم الهی و با قدرت كاریزمای خویش و به تبع آن، اطاعت پذیری محض نیروها و اطرافیان ، تاكتیك جنگی را بر آنها تحمیل كند اما او هیچ گاه، آینده اسلام را با تصمیمات زودگذر و آنی معاوضه نمی كند.
پیامبر، به عنوان رهبر سیاسی نظامی مسلمانان، به حرف های سلمان فارسی، آمده از دیار عجم گوش فرا می دهد و دیده ها و تجارب و نظرات او را به كار می بندد. در ادامه شاهدیم كه این سیاست پیامبر(ص)، تا چه اندازه موفق و كارآمد بوده است. به گونه ای كه حفر خندق، هم حس مشاركت و همكاری بین اقشار مختلف مسلمان و ساكنان مدینه را تقویت نموده، هم از تجاوز دشمن جلوگیری می كند و هم اینكه قهرمان نامدار مشركین را به دیار فانی می فرستد. در برنامه ریزی برای اداره جامعه، پیامبر هرگز سیاست یك بعدی را در نظر نمی گیرد. نگاه او تمام جانبه و همه بعدی است. سیاست او در تعیین استراتژی های جنگی نیز به رغم گذشت سالیان بسیار برای همه سیاستمداران امروزی تازه، ناب و آموزنده است.
۷) جنگ تبوك و اعزام نیرو به سرزمین امپراتوری روم نمونه دیگری از كاردانی و تدبیر پیامبر است. او هرچند در این غزوه وارد كارزار نظامی رسمی نمی شود، اما شم سیاسی او، در نهایت با پیروزی لشكر اسلام، دفع تهدیدات دشمن، غلبه و كامیابی مسلمانان و حفاظت و حراست از مرزهای جهان اسلام همراه بوده است.
سخن آخر
در مورد مردی كه خلقت، فلسفه وجودی اش را از او یافت و برای شخصیتی كه پیر و جوان، خرد و كلان، عرب و عجم، شاه و گدا، مسلمان و مسیحی و نصارا و همه و همه بر یگانه بودن شخصیت اش اقرار و ایمان دارند سخن گفتن بسیار آسان است، چون می توان تمام خصایل اخلاقی، رفتاری و كرداری نیكو را كنار هم چید تا آ فتابی بی افول از چهره محمد(ص) طلوعی ابدی نماید.
همچنین می توان گفت سخن گفتن درباره اش بسیار سخت و ناممكن است چرا كه هرگز بضاعت جسمی و روحی، ظرفیت فكری و باورهای دینی و عقیدتی ما، كه خود را پیرو و دنباله رو چنان شخصیتی می دانیم، در آن حد و اندازه نیست كه اقیانوس وجودش را به تصویر كشد. پس هرچه از قلم بر لوح فرو می غلطد به منزله قطره ناچیزی است از اقیانوس بیكران شخصیت آن فرزانه خلقت.
آب دریا را اگر نتوان چشید
هم به قدر تشنگی باید چشید
و اگر در این فرصت كوتاه و مجال اندك به گوشه ای از شخصیت زندگی دنیوی پیامبر اعظم(ص) پرداخته شده، بیانگر تمام وجوه و ابعاد شخصیتی ایشان نیست. هم می توان گفت كه : محمد(ص)، پیامبری است كه او را باید از نو شناخت! و هم می توان ایمان آورد كه: محمد(ص) پیامبری شناخته شده است.
وجوه رفتاری و گفتاری او بیشتر مدنظر دین مداران، جامعه شناسان و روانشناسان بوده و ابعاد كارهای سیاسی اش، كمتر مورد تحقیق و مداقه و آموزش قرار گرفته است.
سیاستی كه پیامبر اعظم دین مبین اسلام در پیش گرفت، بر مبنای صداقت، رعایت اخلاقیات و حفظ مصلحت استوار بوده است.
شاید كمتر سیاستمداری را در طول تاریخ یافت كه بتواند با رعایت همه این شاخصه ها و معیارها، بر قلب ها و جان های میلیون ها و میلیاردها انسان عاشق در طول اعصار حكومت كند. چرا كه محمد(ص)، تنها سیاست نبوده است و سیاست او هرگز با دروغ و گزافه و خیانت هم خانه نبوده است. او سیاست را به مفهوم واقعی آن یعنی تدبیر، اندیشه، كیاست و مصلحت و سعادت انسان و بویژه مسلمانان به كار برد.
منبع : پرسمان


می شود تاریخ زندگانی پیامبر اسلام را از لحاظ تاریخی و سیاسی نه از لحاظ مذهبی به طور خلاصه برایم ارسال كنید؟
