 پرسش 10.نكته زیبا و دقیقى كه ذهن و اندیشه شما را به سوى چنین مقوله و پرسش‏هایى درباره آن معطوف داشته، پرداختن به نكته‏اى است كه از گذشته موضوع گفت‏وگوى عالمان و اندیشمندان بوده است. ورود به این مقوله، مستلزم بیان مسائلى است كه در ذیل بدان اشاره مى‏شود:
یك. چیستى مصحف‏
كلمه «مُصْحَف»، اكنون بیشتر به معناى «قرآن» به كار مى‏رود؛ اما در لغت به معناى مجموعه برگه‏هایى است كه میان دو جلد، جمع آورى شده است و امروزه «كتاب» خوانده مى‏شود. «1» بنابراین، منظور از «مصحف فاطمه» كتاب آن حضرت است كه در بعضى از روایات اهل سنت نیز به آن اشاره شده است. راویانى چون «ابى‏بن كعب» وجود كتابى نزد حضرت فاطمه علیها السلام را تأیید كرده است. «2»
بدین ترتیب سخن كسانى مانند ایجى در مواقف و جرجانى در شرح مواقف- كه مدعى‏اند، شیعه به قرآنى منسوب به فاطمه علیها السلام كه غیر از قرآن رایج میان مسلمانان است، اعتقاد دارد- نادرست است و در عدم رجوع به روایات شیعه و نیز عدم دقّت در معناى مصحف ریشه دارد. «1»
درباره ماهیت این مصحف در منابع شیعى، روایات فراوان وجود دارد. در این احادیث، محتوا، حجم، زمان و كیفیت نگارش مصحف بیان شده است. البته در نگاه ابتدایى، اختلافاتى میان این روایات دیده مى‏شود؛ ولى با اندكى دقت، قابل توجیه است. «2» بعضى از روایات، مطالب آن را غیر از مطالب قرآن دانسته‏اند. «3» بر اساس شمارى از احادیث، در این كتاب، مطالبى چون وصیت حضرت زهرا علیها السلام «4»، مصیبت‏هاى فرزندان آن حضرت در طول زمان «5»، پیشگویى حوادث آینده «6» و تمام پادشاهانى كه بر زمین حكم خواهند راند «7»، نوشته شده است.
دسته‏اى از روایات نیز از اشتمال این مصحف، بر تمام احكام حلال و حرام، سخن به میان آورده است «8». بر اساس بعضى از احادیث، امام صادق علیه السلام حوادث تاریخى‏اى چون ظهور زندیقان را پیشگویى و گفتارش را به مصحف فاطمه، مستند كرده است. «9»
این روایات با هم ناسازگار نیست؛ زیرا ممكن است همه مطالب یاد شده در آن مصحف، وجود داشته و هر روایت بخشى از محتواى آن را بیان كرده باشد.
دو. كیفیت نگارش مصحف‏
مهم‏ترین مطلب درباره این مصحف، زمان و كیفیت نگارش آن و مسئله ارتباط حضرت زهرا علیها السلام با جبرئیل و دیگر فرشتگان الهى است. در چند روایت، آمده است: پیامبراكرم صلى الله علیه و آله مطالب را املا مى‏كرد و امام على علیه السلام مى‏نوشت. «1»
درباره سبب انتساب مصحف به فاطمه علیها السلام، مى‏توان گفت: آن كتاب نزد آن حضرت نگه‏دارى مى‏شد و یا او واسطه رسیدن بعضى از مطالب، به دست امام على علیه السلام بوده است.
در بعضى از روایات، مصحف، ره‏آورد املا و وحى مستقیم خداوند بر حضرت زهرا علیها السلام دانسته شده است «2». بر اساس روایات دیگر، بعد از وفات پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله، خداوند فرشته‏اى را نزد آن حضرت مى‏فرستاد تا در غم پدر، دلدارى اش دهد و وى را از مكان و جایگاه رسول خدا در بهشت آگاه سازد و با او درباره مطالب مختلف به گفت‏وگو بنشیند. حضرت فاطمه علیها السلام سخنان آن فرشته را به امام على علیه السلام منتقل مى‏كرد و آن حضرت آنها را به نگارش در مى‏آورد. «3» روایتى این فرشته را جبرئیل علیه السلام معرفى كرده است. «4»
میان این احادیث نیز ناسازگارى وجود ندارد؛ زیرا مى‏توان گفت خداوند به وسیله فرشته‏اى از فرشتگان خود (جبرئیل)، با آن حضرت سخن گفته است و فاطمه زهرا علیها السلام بخشى از این كتاب را به مطالب دریافتى از پدر بزرگوار خود و بخشى دیگر را به مطالب جبرئیل اختصاص داده بود.
سه. امكان نزول جبرئیل‏
اشكال دیگر روایات دسته اخیر، قطع وحى پس از رسول اكرم است.
به عبارت دیگر مسلمانان معتقدند آن حضرت، خاتم پیامبران است و بعد از وفات ایشان، ارتباط میان زمین و آسمان قطع و وحى منقطع گشته است.
حال چگونه فرشته بر حضرت زهرا علیها السلام نازل شده و با آن بزرگوار گفت و گو كرده است؟
در پاسخ گفتنى است: طبق آیات قرآن، نزول فرشته الهى و ارتباط خداوند با غیر پیامبران، از طریق فرشتگان و وحى امكان‏پذیر است؛ چنان كه آیات بسیارى از ارتباط فرشته با حضرت مریم سخن مى‏گوید «1» و خداوند ارتباط خود با مادر حضرت موسى را وحى مى‏خواند. «2» وقتى امكان این ارتباط با زنانى چون مادر موسى و حضرت مریم پذیرفته شد، امكان و وقوع آن درباره حضرت فاطمه زهرا علیها السلام- كه از سوى پیامبر اكرم سرور همه زنان در همه زمان‏ها معرفى شده است- به طریق اولى پذیرفتنى مى‏نماید. منظور از انقطاع وحى و قطع ارتباط زمین و آسمان بعد از پیامبراكرم صلى الله علیه و آله، قطع ارتباط میان خداوندو فردى به عنوان پیامبر و مأمور ابلاغ است؛ نه عدم امكان ارتباط زمینیان با خداوند و فرشتگان.
بر اساس روایات شیعه، نوعى ارتباط میان امامان معصوم و خداوند وجود دارد. «1» در روایات اهل سنت نیز بعضى از افراد «مُحَدَّث» معرفى شده‏اند؛ یعنى، كسانى كه با فرشتگان الهى نوعى ارتباط دارند و از آنها حدیث دریافت مى‏كنند. «2»
چهار. مصحف نزد چه كسى است؟
براساس روایات شیعه، این مصحف در زمان‏هاى مختلف، نزد امامان معصوم بوده است و از امامى به امام دیگر رسیده و جز آن بزرگان، كسى بدان دسترسى نداشته است. آنان با استفاده از آن، حوادثى را پیشگویى و احكامى را بیان كرده‏اند. «3»
در پایان گفتنى است: كتاب‏هایى كه اخیراً با عنوان صحیفة الزهرا منتشر شده، «4» با مصحف فاطمه تفاوت دارد؛ زیرا در این كتاب‏ها عمدتاً دعاهاى منسوب به آن حضرت علیها السلام به چشم مى‏خورد؛ نه آنچه در روایات درباره مصحف فاطمه بیان شده است.
__________________________________________________
(1). بحارالانوار، ج 26، ص 66 و 97.
(2). اعیان الشیعه، ج 1، ص 314 و 315.
(3). بحارالانوار، ص 48- 38.
(4). مانند: اسعد عبود، صحیفة الزهرا علیها السلام؛ قیومى اصفهانى، جواد، صحیفة الزهرا علیها السلام.
منبع :پرسمان/معارف
وقتى آغاز وصیت نامه امام راحل رحمه الله را مى‏خواندم، به نكته‏اى زیبا و دقیق برخوردم و آن سخن از مصحف فاطمه علیها السلام بود؛ كتابى كه از جانب خداوند متعال به زهراى مرضیه علیها السلام الهام شده است. این نكته چند سؤال را در ذهن من ایجاد كرد: اگر مصحف به معناى قرآن است، پس مصحف فاطمه علیها السلام چیست؟ چه محتوایى دارد؟ مگر ممكن است جبرئیل بر غیر پیامبر نازل شود؟ این مصحف اكنون كجا است؟ خواهشمندم مرا راهنمایى كنید.