 باید دانست قیامت نیز همانند دنیا داراى نظام است؛ براساس روایات، قیامت داراى مواقف پنجاه گانه است و هر ایستگاهى به نوعى از اعمال رسیدگى مى‏شود و در حقیقت عالم قیامت، پرده نمایش و ظهور اعمال و عقاید ما در دنیا است. همچنان كه در دنیا ما در عرصه‏هاى مختلف زندگى شخصى، خانوادگى، اجتماعى و عبادت و... رفتارهاى گوناگونى داشتیم؛ در آنجا نیز ایستگاه حق اللَّه، حق الناس و به طور جزئى‏تر، حق نماز، حق قرآن و... وجود دارد و از انسان بازخواست مى‏كنند و در حقیقت جلوه‏اى از اجراى عدالت خداوند است كه به نمایش در مى‏آید. به هر میزان كه در این دنیا به این حقوق بیشتر و آسان‏تر پرداخته شده باشد، در صحنه قیامت سریع‏تر آن ایستگاه‏ها طى مى‏شود. بنا بر آنچه گفته شد، این گونه نیست كه انسان در صف‏هاى طولانى بایستد تا نوبت او برسد؛ بلكه باید در صف‏هاى متعدد پاسخ‏گو باشد و چه بسا زمان پاسخ‏گویى هر كس طولانى باشد .
با استفاده از آیات قرآن مجید، مى‏توان روز قیامت را در سه مرحله كلى ترسیم كرد آشنایى با مفاهیم قرآن، (3 ) ص 238 - 233 .
مرحله اول
برانگیخته شدن همگانى:«وَ نُفِخَ فِی الصُّورِ فَجَمَعْناهُمْ جَمْعاً كهف (18 )، آیه 99 ؛ «در صور دمیده مى‏شود و ما همه آنها را گرد مى‏آوریم» .
مرحله دوم:
حركت به سوى ایستگاه‏هاى حسابرسى و سؤال:«وَ جاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ وَ شَهِیدٌ ق (50 )، آیه 21 ؛ «هر انسانى وارد محشر مى‏گردد، در حالى كه همراه او حركت دهنده و گواهى دهنده‏اى است» .
مرحله سوم
حركت به سوى جایگاه كیفر و پاداش «وَ سِیقَ الَّذِینَ كَفَرُوا إِلى‏ جَهَنَّمَ زُمَراً زمر (39 )، آیه 71 ؛ «و كسانى كه كافر شدند ؛ گروه گروه به سوى جهنم رانده مى‏شوند» و «وَ سِیقَ الَّذِینَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَراً زمر (39 )، آیه 73 ؛ «و كسانى كه تقواى الهى پیشه كردند، گروه گروه به سوى بهشت برده مى‏شوند»
این مراحل سه گانه داراى ایستگاه‏هاى بسیار و گردنه‏هاى سختى است كه پیمودن هر كدام تا هزار سال طول مى‏كشد، چنان كه در قرآن مجید آمده است: «ثُمَّ یَعْرُجُ إِلَیْهِ فِی یَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ »سجده (32 )، آیه 5 .«سپس در روزى كه مقدار آن هزار سال از سال‏هایى است كه شما مى‏شمرید ؛ به سوى او بالا مى‏رود» .
حالت انتظار و بازخواست گناهكاران در قیامت، آن چنان سخت است و گرفتارى تبه‏كاران در آن روز به گونه‏اى شدید است كه طى تمامى ایستگاه‏ها و مواقف، تا پنجاه هزار سال طول مى‏كشد: تَعْرُجُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ إِلَیْهِ فِی یَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ خَمْسِینَ أَلْفَ سَنَةٍ معارج (70 )، آیه 4 . ؛ «فرشتگان و روح (كه بزرگ فرشتگان است ) به سوى او بالا مى‏روند، در آن روزى كه مقدارش پنجاه هزار سال است»
امام صادق‏علیه السلام در تأیید این معنا مى‏فرماید:«الا فحاسبوا انفسكم قبل ان تحاسبوا فان فى القیامه خمسین موقفا كل موقف مثل ألف سنه مما تعدون، ثم تلا هذهه الایه (فى یوم كان مقداره خمسین الف سنه )» ؛ «آگاه باشید! پس به حساب خود رسیدگى كنید قبل از آنكه به حساب شما رسیدگى شود ؛ به درستى كه در قیامت پنجاه توقفگاه هست كه هر كدام مانند هزار سال است از آنچه شما مى‏شمرید». سپس (-( آن حضرت‏)-) این آیه را تلاوت فرمود:«در روزى كه مقدار آن پنجاه هزار سال است )كافى، ج 8 .
البته سختى روز قیامت براى مؤمنان راستین، آسان مى‏شود «و طول مدت آن» براى پرهیزگاران كوتاه مى‏شود ؛ چنانكه در قرآن مجید مى‏خوانیم: فَأَمَّا مَنْ أُوتِیَ كِتابَهُ بِیَمِینِهِ فَسَوْفَ یُحاسَبُ حِساباً یَسِیراً انشقاق (84 )، آیات 7 - 8 . ؛ «پس كسى كه نامه اعمال او به دست راستش داده شود، به زودى از او حسابرسى آسانى مى‏شود» .
به هر اندازه ایمان و عمل انسان با اخلاص بیشترى باشد ؛ از آسایش و آرامش زیادترى در آن روز بهره‏مند خواهد بود، تا آنجا كه براى اولیاى الهى و اهل بیت پاك پیامبرصلى الله علیه وآله هیچ گونه گرفتارى و سختى نخواهد رسید: «فَوَقاهُمُ اللَّهُ شَرَّ ذلِكَ الْیَوْمِ وَ لَقَّاهُمْ نَضْرَةً وَ سُرُوراً انسان (76 )، آیه 11 . ؛ «خداوند آنان را از شر آن روز نگه مى‏دارد و آنها را شادابى و شادمانى عنایت فرماید» .
براى توضیح بیشتر درباره چگونگى حضور در ایستگاه‏هاى قیامت، به دو مورد از تفاوت‏هاى مؤمنان و تبه‏كاران در هنگام برپایى قیامت اشاره مى‏شود:
1.ترس و وحشت و ایمنى‏
بى‏تابى و آرامش انسان، در هنگام ورود به صحنه قیامت، بستگى كامل با چگونگى اعتقاد و اعمال او دارد؛ در حالى كه میزان گرفتارى انسان در توقفگاه‏هاى قیامت، به مقدار سرپیچى او، از تكالیف پروردگار است: وَ ما أَدْراكَ مَا الْعَقَبَةُ فَكُّ رَقَبَةٍ أَوْ إِطْعامٌ فِی یَوْمٍ ذِی مَسْغَبَةٍ یَتِیماً ذا مَقْرَبَةٍ أَوْ مِسْكِیناً ذا مَتْرَبَةٍ بلد (90 )، آیات 16 - 12 ؛ «و تو نمى‏دانى آن گردنه چیست! آزاد كردن برده‏اى یا غذا دادن در روز گرسنگى به یتیمى از خویشاوندان یا به مستمندى از خاك نشین» .
انسان‏هاى مؤمن، به تناسب انجام نیكى‏ها و عمل به واجبات و ترك محرمات، از آشفتگى و پریشانى روز قیامت در امان هستند: مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَیْرٌ مِنْها وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ یَوْمَئِذٍ آمِنُونَ )نمل (27 )، آیه 89 .؛ «كسانى كه نیكى با خود بیاورند، پاداشى بهتر از آن خواهند داشت و آنان از وحشت آن روز در امان مى‏باشند» و (لا یَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَكْبَرُ » انبیاء (21 )، آیه 103 ؛ «وحشت بزرگ (-( صحنه قیامت‏)-) آنان را اندوهگین نمى‏كند»
اما كافران و تبه كاران همراه با اضطراب و هراس شدید وارد صحراى محشر مى‏شوند: قُلُوبٌ یَوْمَئِذٍ واجِفَةٌ أَبْصارُها خاشِعَةٌ »نازعات (79 )، آیات 8 - 9 . ؛ «دل‏هایى در آن روز، سخت مضطرب است و چشم‏هاى آنان از شدت ترس فرو افتاده است» و در هنگام حسابرسى و سؤال، آنان را با شدّت و سختى توقیف مى‏كنند: وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ )صافات (37 )، آیه 24 . ؛ «آنها را نگه دارید كه باید بازپرسى شوند» .
2. سكوت و صحبت كردن‏
از جلوه‏هاى حاكمیت مطلق خداوند در روز قیامت، این است كه هیچ كس، بدون اجازه و فرمان او، حق سخن گفتن ندارد: یَوْمَ یَأْتِ لا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلاَّ بِإِذْنِهِ »هود (11 )، آیه 105 . ؛ «روزى فرا مى‏رسد كه هیچ كس جز به اجازه (او ) سخن نمى‏گوید»
این بدان جهت است كه پس از حضور مردم در صحنه قیامت، ذلت و حقارت تبه كاران و عزت و كرامت فرزانگان، بیشتر نمایان شود . از این رو در برخى از ایستگاه‏هاى قیامت، اجازه سخن گفتن به گناه كاران داده نمى‏شود تا با حقارت بیشتر به اعمال آنان رسیدگى شود:الْیَوْمَ نَخْتِمُ عَلى‏ أَفْواهِهِمْ وَ تُكَلِّمُنا أَیْدِیهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا یَكْسِبُونَ »یس (36 )، آیه 65 ؛ «امروز بر دهانشان مهر مى‏نهیم و دست‏هایشان با ما سخن مى‏گویند و پاهایشان به آنچه كه انجام مى‏دادند، شهادت مى‏دهند» .
مهر سكوت نیز خود عذابى خوار كننده است، چنان كه خداوند به جهنمیان مى‏فرماید: اخْسَؤُا فِیها وَ لا تُكَلِّمُونِ »مؤمنون (23 )، آیه 108 ؛ «در جهنم گم شوید و با من سخن مگویید»
و اگر تبه كاران در بعضى دیگر از مواقف قیامت، اجازه سخن مى‏یابند، یا براى اثبات جرم آنان است (یَوْمَ تَشْهَدُ عَلَیْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ )نور (24 )، آیه 24: «روزى كه زبان‏ها بر علیه آنان گواهى مى‏دهند» .و یا در جهت آشكار شدن دشمنى و تخاصم میان آنان (ثُمَّ إِنَّكُمْ یَوْمَ الْقِیامَةِ عِنْدَ رَبِّكُمْ تَخْتَصِمُونَ ) زمر (39 )، آیه 31: «سپس شما روز قیامت نزد پروردگارتان به مبارزه و دشمنى برمى‏خیزید» .و یا نمایانگر شدت نیاز و بدبختى آنان است: یَوْمَ یَقُولُ الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ لِلَّذِینَ آمَنُوا انْظُرُونا نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِكُمْ » حدید (57 )، آیه 13 .؛ «روزى كه زنان و مردان منافق به مؤمنان به مؤمنان مى‏گویند: نظرى به ما بیفكنید تا از نور شما پرتوى برگیریم» .
اما سخن گفتن مؤمنان و شایستگان، نشانه مقام والاى آنان نزد پروردگار است؛ چنان كه درباره پیامبرصلى الله علیه وآله و مسلمانان مى‏خوانیم: وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ وَ یَكُونَ الرَّسُولُ عَلَیْكُمْ شَهِیداً »بقره (2 )، آیه 143 .؛ «بدین ترتیب شما را امت میانه‏اى قرار دادیم تا بر مردم گواه باشید و پیامبر هم بر شما گواه باشد»
بنابراین، تنها كسانى توانایى سخن گفتن دارند كه از سوى خداوند، اجازه داشته باشند و سخن حق بگویند: لا یَتَكَلَّمُونَ إِلاَّ مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ قالَ صَواباً »نبأ (78 )، آیه 38 ؛ «هیچ كس جز به اجازه خداوند رحمان سخن نمى‏گوید (-( و آن گاه كه مى‏گوید )-)درست و حق مى‏گوید»
در نتیجه انجام دادن واجبات، ترك محرمات، ترك دلبستگى‏ها و وابستگى‏ها، پیروى قولى و عملى از آموزه‏هاى حضرت رسول‏صلى الله علیه وآله و ائمه اطهارعلیهم السلام و خالص ساختن نیت و قصد، تنها راه یا راه‏هایى است كه مى‏تواند انسان را به آن مدارج عالى برساند و از سختى‏هاى مواقف قیامت نجات دهد .
منبع :پرسمان/معارف
مواقف قیامت چگونه است؟! چه كنیم كه از سختى‏هاى مراحل قیامت رها شویم؟