مقاله‌ای كه در ذیل می‌آید به بررسی محتوایی جریان شعور كیهانی و نقد افكار آقای محمدعلی طاهری موسس جریان شبه عرفانی می‌پردازد. وی مدتی پیش به اتهام برخی از افكار انحرافی توسط مراجع ذیربط بازداشت شد.
الف‌. انسان امروز با وجود نابسامانی‌ها، پریشانی‌ها، نگرانی‌ها و گرفتاری‌ها و تلاش برای رهایی از بحران‌ها، در پی راهی هماهنگ‌تر و كم‌تعارض‌تر با خواسته‌های خود می‌گردد. در این میان ظهور مكاتب مختلف فكری و معنوی با رویكردی هر چند موافق‌تر و كم‌تنش‌تر با خواسته‌های انسان رو به فزونی است. به بیان دیگر انسان امروزه گرفتار است و برون رفتی می‌جوید اما برون‌رفتی تا حد امكان، موافق با خواسته خود. از این رو روح حاكم بر مكاتب معنوی نوظهور روح انسان‌محورانه است. در این عرفان‌ها یا خدا نیست و یا در حاشیه است.
ب‌. پایه‌گذاری مكتب عرفانی، مبتنی بر دیدگاه خاصی در خداشناسی، جهان‌شناسی و انسان‌شناسی است. این سه حوزه ستون‌های فكری یك مكتب را تشكیل می‌دهد و چگونگی یك مكتب عرفانی به نوع نگاه آن مكتب به این سه حوزه وابسته است.
ت‌. یكی از مكاتب نوظهور معنوی، مكتبی با عنوان «عرفان كیهانی» یا «عرفان حلقه» است. هدف اصلی این مكتب «ایجاد آشتی بین دنیای مذهب، عرفان و علم و نیز رفع سوء تفاهم‌های موجود بین آن‌ها»1، «كمك به انسان در راه رسیدن به كمال و تعالی»2 یعنی حركت انسان‌ها به سوی وحدت و دوری از تفرقه3 و درمان انواع بیماری‌ها4 و كسب «اعتباری بی‌سابقه برای عرفان ایران در دنیا»5 است. راهكار عملی كه در این زمینه ارائه نموده اتصال به شبكه‌ی شعور الهی است6.
ث‌. پایه‌گذار این مكتب تاكنون دو كتاب به نام‌های «عرفان كیهانی» و «انسان از منظری دیگر» منتشر نموده است و این مكتب را « قادر به ارایه‌ی آسان، ساده و همه فهم این عرفان»7 معرفی نموده است و سایر مكاتب را به «كلی‌گویی و حرف‌های صرفا زیبا»8 مبتلا دانسته و از نوعی رقابت سخن گفته است اما واقعیت این است كه با ملاحظه متن كتاب «عرفان كیهانی» این كتاب را پر از مبهم‌گویی و یا خلاف تصریحات قرآنی می‌یابیم. بیشتر اصل‌های این كتاب و بلكه مقدمه آن نیز حرف‌های مبهم دارد. این ابهامات ممكن است این مكتب را برای افراد غیر متخصص در زمینه معارف دینی، بزرگ جلوه داده و آنان را گمراه نماید اما از نگاه كسانی كه با اصطلاحات دینی آشنایی دارند یا نویسنده از روی غرض‌ورزی مطالب خود را چنین بیان كرده است و یا ناآشنا به معارف دینی است. اگر چنین كاری از روی غرض‌ورزی باشد كه قضاوت آن با خود نویسنده است و اگر از روی ناآشنایی باشد این سؤال جدّی مطرح می‌شود كه چرا كسی كه نسبت به معارف اسلامی آشنایی كامل ندارد دست به تأسیس یك مكتب عرفانی بزند. آیا در طول تاریخ كم نبوده‌اند كسانی كه بر اثر عدم آشنایی كامل به مبانی دین اسلام و ساده انگاشتن دین الهی با تلفیق مطالبی از این و آن و افزودن چند مطلب و اصطلاح دینی، به ایجاد مكاتب و فرقه‌های متعدد دست زده‌اند.
در این نوشته و ان شاء الله در نوشته‌های آتی به موارد یاد شده خواهیم پرداخت.
ج‌. قرآن كریم ظالمترین انسان‌ها را كسی معرفی می‌كند كه بر خدا افترا زده و دیگران را از راه او باز دارد « وَمَنْ أظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أوْ قَالَ اُوحِیَ إِلَیَّ وَلَمْ یُوحَ إِلَیْهِ شَیْءٌ وَمَنْ قَالَ سَاُنْزِلُ مِثْلَ مَا أنْزَلَ اللَّهُ«9 (چه كسى ستمكارتر است از كسى كه دروغى به خدا ببندد یا بگوید وحى بمن فرستاده شده در حالى كه وحى به او نشده باشد و كسى كه بگوید من هم همانند آنچه خدا نازل كرده نازل می‌كنم). از این روست كه سخن پیرامون دین الهی و راه رسیدن به تعالی و رفتن به سوی خدا بس دقیق و حساس است و لغزشگاه‌های فراوانی دارد. كاش عرفان كیهانی قبل از عرضه عمومی، بر بزرگان دین و عرفان این سرزمین عرضه می‌شد تا درستی و نادرستی آن به عنوان مكتب عرفانی آشكار گردد. عرفانی كه قصد اعتلای عرفان ایران10 را دارد نباید به توهین آن بیانجامد.
ح‌. كتابهای «عرفان كیهانی» و «انسان از منظری دیگر» تا به حال در دهها هزار نسخه به چاپ رسیده است. قطعا هر كتابی در موضوع خود تأثیری مستقل بر خواننده می‌گذارد و نباید انتظار داشت كه خواننده حتما پس از خواندن یك كتاب از نویسنده، كتابهای دیگر وی را نیز بخواند. مقصود این كه قضاوت درباره یك كتاب وابسته به كتاب دیگر نیست و هر كتابی به طور مستقل قابل ارزیابی است. ما در این نوشته به مواردی اشاره می‌كنیم كه در كتاب عرفان كیهانی آمده و با آیات قرآن، متناقض و ناسازگار است. بی‌شك در مواردی كه یاد شده نقدهای دیگری نیز به چشم می‌خورد كه در مقالات دیگر به آنها اشاره خواهد شد.
خ‌. چون متن كتاب به صورت اصل‌های پی در پی آمده و مجموعا شامل 83 اصل است. ما اصل‌ها را به خاطر سهولت ارجاع در متن مقاله، شماره‌گذاری كردیم و در پاورقی نیز به صفحات كتاب ارجاع شده است.
د‌. در ترجمه آیات، غالبا از ترجمه حضرت آیت الله مكارم شیرازی استفاده شده است.
نمونه اول: شناخت خدا ممكن نیستدر اصل 59 اساسنامه عرفان كیهانی آمده:
انسان نمی تواند عاشق خدا شود، زیرا انسان از هیچ طریقی قادر به فهم او نیست و در حقیقت خدا عاشق انسان می‌شود و انسان معشوق می‌باشد و مشمول عشق الهی. و انسان می‌تواند فقط عاشق تجلیات الهی، یعنی مظاهر جهان هستی، شود و پس از این مرحله است كه مشمول عشق الهی می‌گردد.11
در این اصل شناخت خدا غیرممكن دانسته شده است « انسان از هیچ طریقی قادر به فهم او نیست». مطلوب نویسنده در فهم و شناخت، چگونه فهم و شناختی است؟ سرتاسر قرآن در صدد شناساندن خدا به انسان است. برخی از این آیات عبارتند از:
سوره اخلاص:
«قُلْ هُوَ اللَّهُ أحَدٌ اللَّهُ الصَّمَدُ لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُولَدْ وَلَمْ یَكُنْ لَهُ كُفُوًا أحَدٌ».12
بگو: خداوند، یکتا و یگانه است؛ خداوندی است که همه نیازمندان قصد او می‌کنند؛ (هرگز) نزاد، و زاده نشد، و برای او هیچگاه شبیه و مانندی نبوده است.
سوره حشر:
«هُوَ اللهُ الذِی لا إِلهَ إِلا هُوَعَالِمُ الغَیْبِ وَالشَّهَادَةِهُوَ الرَّحْمنُ الرَّحِیمُ هُوَ اللهُ الذِی لا إِلَهَ إِلا هُوَ المَلِكُ القُدُّوسُ السَّلامُ المُؤْمِنُ المُهَیْمِنُ العَزِیزُ الجَبَّارُ المُتَكَبِّرُسُبْحَانَ اللهِ عَمَّا یُشْرِكُونَ هُوَ اللهُ الخَالِقُ البَارِئُ المُصَوِّرُ لَهُ الأسْمَاءُ الحُسْنَی یُسَبِّحُ لَهُ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ وَهُوَ العَزِیزُ الحَكِیمُ».13
او خدایی است که معبودی جز او نیست، دانای آشکار و نهان است، و او رحمان و رحیم است و خدایی است که معبودی جز او نیست، حاکم و مالک اصلی اوست، از هر عیب منزّه است، به کسی ستم نمی‌کند، امنیّت بخش است، مراقب همه چیز است، قدرتمندی شکست‌ناپذیر که با اراده نافذ خود هر امری را اصلاح می‌کند و شایسته عظمت است خداوند منزّه است از آنچه شریک برای او قرارمی‌دهند او خداوندی است خالق، آفریننده‌ای بی‌سابقه، و صورتگری (بی‌نظیر)؛ برای او نامهای نیک است؛ آنچه در آسمانها و زمین است تسبیح او می‌گویند؛ و او عزیز و حکیم است.
سوره حدید:
«سَبَّحَ لِلهِ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ وَهُوَ العَزِیزُ الحَكِیمُ لَهُ مُلكُ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ یُحْیِی وَیُمِیتُ وَهُوَ عَلَى كُل شَیْءٍ قَدِیرٌ هُوَ الأوَّلُ وَ الآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَالبَاطِنُ وَ هُوَ بِكُل شَیْءٍ عَلِیمٌ هُوَ الذِی خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضَ فِی سِتَّةِ أیَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى العَرْشِ یَعْلَمُ مَا یَلِجُ فِی الأرْضِ وَمَا یَخْرُجُ مِنْهَا وَ مَا یَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَ مَا یَعْرُجُ فِیهَا وَ هُوَ مَعَكُمْ أیْنَ مَا كُنْتُ مْوَاللهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ لَهُ مُلكُ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ وَ إِلَى اللهِ تُرْجَعُ الاُمُورُ یُولِجُ اللیْلَ فِی النَّهَارِ وَ یُولِجُ النَّهَارَ فِی اللیْلِ وَهُوَ عَلِیمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ».14
آنچه در آسمانها و زمین است براى خدا تسبیح مى گویند، و او عزیز و حكیم است
مالكیت (و حاكمیت ) آسمانها و زمین از آن او است ، زنده مى كند و مى میراند، و او بر هر چیز قادر است . اول و آخر و ظاهر و باطن او است ، از هر چیز آگاه است. او كسى است كه آسمانها و زمین را در شش روز (شش دوران ) آفرید، سپس بر تخت قدرت قرار گرفت (و به تدبیر جهان پرداخت ) آنچه را در زمین فرومى رود مى داند و آنچه را از آن خارج مى شود، و آنچه از آسمان نازل مى گردد و آنچه به آسمان بالا مى رود، و او با شماست هر جا كه باشید و خداوند نسبت به آنچه انجام مى دهید بیناست . مالكیت آسمانها و زمین از آن او است ، و همه چیز به سوى او باز مى گردد.
شب را داخل روز مى كند، و روز را داخل شب ، و او به آنچه بر دلها حاكم است داناست .
امیر مؤمنان علیه السلام در نهج البلاغه فرمود:
«لَمْ یُطْلِعِ العُقُولَ عَلَى تَحْدِیدِ صِفَتِهِ وَ لَمْ یَحْجُبْهَا عَنْ وَاجِبِ مَعْرِفَتِه‏».15
عقول و خردها را بر كنه صفاتش آگاه نساخت و (با این حال) آنها را از مقدار لازم معرفت و شناخت باز نداشته است.
ممكن است توجیهی آورده شود كه منظور از فهم، شناخت نیست بلكه درك ماهیت خداست و چون خدا ماهیت ندارد پس نمی‌توان او را فهمید و شناخت و در نتیجه نمی‌توان عاشق او شد.
اما اگر به ادامه همین اصل توجه كنیم می‌بینیم نویسنده از عشق به تجلیات سخن گفته است. این بدان معناست كه تجلیات را می‌توان فهمید و در نتیجه می‌توان عاشق آنها شد. فهمیدن تجلیات به چه معناست؟ آیا به معنای فهمیدن ماهیت آنهاست یا به معنای فهمیدن كمال الهی متجلی در آنها؟ اگر منظور فهمیدن ماهیات باشد عشق به ماهیات معنا ندارد چون ماهیت از خود چیزی ندارد و اگر منظور عشق به كمال الهی متجلی در مخلوقات باشد این معنا درست خواهد بود اما در این صورت عشق به تجلیات الهی به پشتوانه كمالی است كه از خدا گرفته‌اند بنابراین همان طور كه می‌توان عاشق تجلیات شد می‌توان عاشق خدا شد بلكه انسان اول عاشق خدا می‌شود و بعد عاشق تجلیات او.

نمونه دوم: عشق به خدا ممكن نیستنویسنده در همان اصل 59 می‌گوید:
انسان نمی تواند عاشق خدا شود، زیرا انسان از هیچ طریقی قادر به فهم او نیست و در حقیقت خدا عاشق انسان می‌شود و انسان معشوق می‌باشد و مشمول عشق الهی.16
عشق به معنای محبت شدید است17. چگونه نمی‌توان عاشق خدا شد. این مطلب با آیات قرآن سازگاری ندارد.
«یَا أیُّهَا الذِینَ آمَنُوا مَنْ یَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِینِهِ فَسَوْفَ یَأْتِی اللهُ بِقَوْمٍ یُحِبُّهُمْ وَیُحِبُّونَهُ...».18
اى كسانى كه ایمان آورده اید هر كس از شما از آئین خود باز گردد (به خدا زیانى نمى رساند) خداوند در آینده جمعیتى را مى آورد ، كه آنها را دوست دارد و آنها (نیز) او را دوست دارند....
در آیه دیگر نیز فرمود:
«قُل إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْكُمُ اللهُ وَیَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَاللهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ».19
بگو: اگر خدا را دوست میدارید، از من پیروى كنید! تا خدا (نیز) شما را دوست بدارد، و گناهانتان را ببخشد، و خدا آمرزنده مهربان است.
آیه صریح‌تر می‌فرماید:
«..وَالذِینَ آمَنُوا أشَدُّ حُبًّا لِلهِ...».20
آنها كه ایمان دارند عشقشان به خدا (از مشركان نسبت به معبودهاشان) شدیدتر است.
به اصل 66 توجه می‌كنیم كه می‌گوید:
انگیزه عبادت بر سه نوع تقسیم می‌شود:
- عبادت بردگان یا عبادت از روی ترس (مرگ و قبر ودوزخ و...)
- عبادت مزدوران یا عبادت از روی طمع مزد و پاداش (بهشت و حوری و...)
- عبادت آزادگان یا عبادت از روی عشق الهی
نوع عبادت و خواسته‌ی هر كسی، بستگی به میزان درك و فهم او از خداوند دارد، و همان گونه كه یك بچه آب نبات چوبی را به دنیایی از آگاهی‌ها ترجیح می‌دهد، ممكن است كه كسی هم حوری را به عشق الهی ترجیح دهد. در عرفان كیهانی (حلقه)، عبادت از روی عشق الهی مورد نظر می‌باشد.21
اگر قرار باشد انسان نتواند عاشق خدا باشد(طبق اصل 59) پس عبادت از روی عشق الهی معنا ندارد؟ و چون «نوع عبادت و خواسته‌ی هر كسی، بستگی به میزان درك و فهم او از خداوند دارد» عبادت خدا هم امكان ندارد.
بنابراین برآیند این دو اصل، گزاره نادرست زیر است:
نمی‌توان خدا را فهمید(اصل 59) + عشق به خدا، وابسته به فهمیدن خداست(اصل 66) = نمی‌توان عاشق خدا شد.

نمونه سوم: عبادت خدا ممكن نیستبرآیند دیگر اصل 59 و 66 كه در نمونه دوم آمد امكان نداشتن عبادت خداست. به صورت زیر:
نمی‌توان خدا را فهمید(اصل 59) + هر نوع عبادت خدا بستگی به میزان فهمیدن خدا دارد(اصل 66) = نمی‌توان خدا را عبادت كرد.
بر این اساس عبادت خدا معنا ندارد. حال كه عبادت خدا امكان ندارد چه كنیم؟ می‌گوییم عبادت تنها به معنای خدمت به خلق خداست. این نتیجه در اصل 65 آشكارا ذكر شده است. ببینید:
عبادت، یعنی عبد بودن و به جا آوردن رسالت بندگی. عبادت بر دو نوع است: عبادت نظری و عبادت عملی. عبادت نظری، ارتباط كلامی با خداوند و عبادت عملی در خدمت خداوند بودن است و چون او بی نیاز از هر عمل ما می‌باشد، از این رو خدمت ما صرفاً می‌تواند معطوف به تجلیات او شود. در نتیجه، عبادت عملی در خدمت جهان هستی بودن است؛ یعنی خدمت به انسان، طبیعت و....22
البته در این اصل به بی‌نیاز بودن خدا از عمل ما اشاره شده(«چون او بی نیاز از هر عمل ما می‌باشد»). این نكته دلیل دوم نویسنده بر عدم عبادت خدا محسوب می‌شود. بنابراین به این نتیجه می‌رسیم كه عبادت خدا به دو دلیل معنا ندارد:
الف: ما خدا را نمی‌توانیم بفهمیم
ب: خدا از هر عمل ما بی‌نیاز است
و در نتیجه فقط باید به خلق خدا خدمت كرد.
قرآن كریم بارها و بارها صریحا از عبادت خدا سخن می‌گوید از جمله:
«قُلِ اللهَ أعْبُدُ مُخْلِصًا لَهُ دِینِی».23
بگو من تنها خدا را مى پرستم ، در حالى كه دینم را براى او خالص ‍ مى كنم.
«وَأنِ اعْبُدُونِی هذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِیمٌ».24
و اینكه مرا بپرستید كه راه مستقیم این است.
«قَالَ إِنِّی عَبْدُ اللهِ آتَانِیَ الكِتَابَ وَجَعَلَنِی نَبِیًّا».25
(عیسى زبان به سخن گشود) گفت من بنده خدایم به من كتاب (آسمانى) داده و مرا پیامبر قرار داده است.
شهید مطهری در این باره می‌گوید:
یكى از ارزشهاى قاطع و مسلم انسان كه اسلام آن را صددرصد تأیید مى‏كند و واقعاً ارزشى انسانى است، خدمتگزارِ خلق خدا بودن است. در این زمینه پیغمبر اكرم زیاد تأكید فرموده است. قرآن كریم در زمینه تعاون و كمك دادن و خدمت كردن به یكدیگر مى‏فرماید: «لَیْسَ البِرَّ انْ تُوَلوا وُجوهَكُمْ قِبَلَ المَشْرِقِ وَ المَغْرِبِ وَ لكِنَّ البِرَّ مَنْ امَنَ بِاللهِ وَ الیَوْمِ الاخِرِ وَ المَلائِكَةِ وَ الكِتابِ وَ النَّبِیِّینَ و اتَى المالَ عَلى‏ حُبِّهِ ذَوِى القُرْبى‏ وَ الیَتامى‏ وَ المَساكینَ وَ ابْنَ السَّبیلِ وَ السّائِلینَ وَ فِى الرِّقابِ»..26
اما انسانى مثل سعدى مى‏گوید(البته سعدى در عمل این‏طور نبوده؛ زبان شعر است): «عبادت به جز خدمت خلق نیست»؛ همین یكى است و بس. [عده‏اى با گفتن این سخن‏] مى‏خواهند ارزش عبادت را نفى كنند، ارزش زهد را نفى كنند، ارزش علم را نفى كنند، ارزش جهاد را نفى كنند، این همه ارزشهاى عالى و بزرگى را كه در اسلام براى انسان وجود دارد یكدفعه نفى كنند. مى‏گویند: مى‏دانید «انسانیت» یعنى چه؟ یعنى خدمت به خلق خدا. مخصوصاً بعضى از این روشنفكرهاى امروز خیال مى‏كنند به یك منطق خیلى عالى دست یافته‏اند و اسم آن منطق خیلى عالى را انسانیت و انسان گرایى مى‏گذارند.
انسان گرایى یعنى چه؟ [مى‏گویند:] یعنى خدمت كردن به خلق؛ ما به خلق خدا خدمت مى‏كنیم. [مى‏گوییم:] باید هم به خلق خدا خدمت كرد، اما خود خلق خدا چه مى‏خواهد باشد؟ فرض كنیم شكم خلق خدا را سیر كردیم و تنشان را پوشاندیم؛ تازه ما به یك حیوان خدمت كرده‏ایم. اگر ما براى آنها ارزش بالاترى قائل نباشیم و اصلا همه ارزشها منحصر به خدمت به خلق خدا باشد و نه در خود ما ارزش دیگرى وجود داشته باشد و نه در دیگران، تازه خلق خدا مى‏شوند مجموعه‏اى از گوسفندها، مجموعه‏اى از اسبها. شكم یك عده حیوان را سیر كرده‏ایم، تن یك عده حیوان را پوشانده‏ایم. البته اگر انسان شكم حیوانها را هم سیر كند به هرحال كارى كرده است، ولى آیا حد اعلاى انسان این است كه در حیوانیت باقى بماند و حد اعلاى خدمت من این است كه به حیوانهایى مثل خودم خدمت كنم و حیوانهایى مثل خودم هم حد اعلاى خدمتشان این است كه به حیوانى مثل خودشان- كه من باشم- خدمت كنند؟! نه، خدمت به انسان [ارزش والایى است‏] ولى انسان به شرط انسانیت. همیشه این حرف را گفته‏ایم: لومومبا انسان است، موسى چومبه هم انسان است. اگر بنا باشد فقط مسئله خدمت به خلق مطرح باشد، موسى چومبه یك خلق است و لومومبا هم یك خلق دیگر، پس چرا میان اینها تفاوت قائل مى‏شوید؟
چه فرقى است میان ابوذر و معاویه؟
پس اینكه انسانیت یعنى خدمت به خلق و هیچ ارزش دیگرى مطرح نیست، باز یك نوع افراط دیگرى است.27
در جای دیگر می‌گوید:
سعدى در اینجا منظور دیگرى دارد و منظور او آن عده از متصوّفه است كه كارشان فقط تسبیح و سجاده پهن كردن و دلق درویشى پوشیدن است و اساساً از كارهاى خیرخواهانه چیزى سرشان نمى‏شود. سعدى با اینكه خودش یك درویش است، خطابش به آن درویشهایى است كه از خدمت به خلق چیزى نمى‏فهمند. منتها اول با یك لسان مبالغه آمیزى مى‏گوید: عبادت به جز خدمت خلق نیست.
گاهى همین مطلب را با تعبیرات دیگرى مى‏گویند كه تعبیرات نادرستى است: مى‏بخور منبر بسوزان، مردم آزارى نكن.
از نظر اینها فقط در دنیا یك بدى وجود دارد و آن مردم آزارى است و یك خوبى وجود دارد و آن احسان به مردم است. مكتب محبت حرفش این است كه فقط یك كمال و یك ارزش و یك نیكى وجود دارد و آن خیر رساندن به مردم است، و فقط یك نقص و یك بدى وجود دارد و آن آزار رساندن به مردم است‏.28
و نوشته است:
مى‏گویند: «عبادت به جز خدمت خلق نیست- به تسبیح و سجاده و دلق نیست» بلى عبادت تنها به تسبیح و سجاده و دلق نیست ولى تنها به خدمت خلق هم نیست. قرآن «اقیموا الصلوة» را با «اتوا الزكوة» همیشه توأم كرده است. در قدیم عده‏اى عبادت را فقط به تسبیح و سجاده و دلق مى‏خواستند و امروز عده‏اى دیگر برعكس، اما حقیقت غیر هر دو است.29

نمونه چهارم: عضویت خدا در حلقهدر اصل 19 آمده:
دو نوع كلی اتصال به شبكه شعور كیهانی وجود دارد:
الف. راه‌های فردی (اُدعُونی أستَجِب لَكم): راه فردی راهی است كه هیچ گونه تعریفی نداشته و در آن، شخص به واسطه‌ی اشتیاق بیش از حد خود، به شبكه‌ی شعور كیهانی اتصال پیدا نموده باشد. برای این گونه اتصال، وجود اشتیاق زایدالوصفی نیاز است.
ب. را ه جمعی (اِعتَصموّا بِحَبلِ اللهِ جَمیعاً ولا تَفَرَّقُوا30): راه جمعی راهی است كه در آن فرد در حلقه وحدت قرار می‌گیرد. این حلقه، مطابق شكل، سه عضودارد: شعور كیهانی، فرد متصل كننده و فرد متصل شونده. با تشكیل حلقه، بلافاصله فیض الهی در آن به جریان افتاده، انجام كارهای مورد نظر در چارچوب این عرفان با تشكیل حلقه‌های مختلف تحقق می‌پذیرد. برای وارد شدن به این حلقه‌ها، وجود سه عضو -شبكه‌ی‌ شعور كیهانی، فرد متصل كننده و متصل شونده-كافی است. در این صورت، عضو چهارم، الله خواهد بود. عرفان كیهانی (حلقه) بر مبنای راه جمعی (اعتصوا)، ایجاد اتصال نموده، فیض الهی نیز با تشكیل حلقه‌ی مربوط، در آن جای می‌گردد. تشكیل این حلقه مطابق شكل زیرصورت می‌گیرد.31
در این اصل چند نكته جای تأمل است. اما آنچه با این گفتار مناسب است این كه چینش اعضای این حلقه با آیات قرآنی ناسازگار است؛ زیرا قرار گرفتن خدا در حلقه به عنوان عضو چهارم به چه معناست؟
در آیات قرآن از دو گونه معیّت(همراهی) خدا با بندگان سخن به میان آمده است:
معیت قیومیة كه نسبت به همه مخلوقات وجود دارد. معنای این معیّت این است كه موجودات همگی قائم به خدا هستند و هیچكس بدون عنایت او هستی ندارد.32 آیه ذیل از این دست است:
«وَهُوَ مَعَكُمْ أیْنَ مَا كُنْتُمْ».33
او با شماست هر كجا كه باشید.
و معیّت تشریفیه كه نسبت به برخی بندگان دارد؛ آنان كه اهل احسان، پرهیزگاری، اطاعت و... هستند؛
«إِنَّ اللهَ مَعَ الذِینَ اتَّقَوْا وَالذِینَ هُمْ مُحْسِنُونَ».34
خداوند با کسانی است که تقوا پیشه کرده‌اند، و کسانی که نیکوکارند.
«قَالَ لا تَخَافَا إِنَّنِی مَعَكُمَا أسْمَعُ وَأرَى».35
فرمود: نترسید من با شما هستم (همه چیز را) می‌شنوم و می‌بینم.
در معیت قیومیه هیچ شرطی برای معیّت مطرح نیست یعنی خدای متعال با همه موجودات هست و همه موجودات در وجود خود به او وابسته هستند چه كافر و چه مؤمن و چه حیوان و چه انسان و... اما در معیت تشریفیه آنان كه اهل پیروی از دستورات الهی هستند از این معیّت بهره می‌برند.
حال سخن این است كه در عرفان كیهانی منظور از این همراهی و معیت خدا (قرار گرفتن به عنوان عضو چهارم) كدام نوع است؟ اگر معیت قیومیه منظور باشد دیگر شرطی ندارد و نیاز به تشكیل حلقه نیست تا اول سه عضو فراهم شود و سپس خدا به عنوان عضو چهارم به این حلقه بپیوندد و اگر معیت تشریفیه منظور باشد چرا در عرفان كیهانی گفته می‌شود:
«همه‌ی انسان‌ها صرف نظر از نژاد، ملیت، دین، مذهب و عقاید شخصی، می‌توانند جنبه‌ی نظری آن را پذیرفته و جنبه‌ی عملی آن را مورد تجربه و استفاده قرار دهند».36
خدا با معیت تشریفیه خود با هر انسانی همراه نمی‌شود.
بنابراین درباره عضویت خدا در این حلقه نه معیت قیومیه معنا دارد و نه معیّت تشریفیه!
نكته دیگر این كه رابطه خداوند با موجودات رابطه احاطه است نه تعدد؛ یعنی نمی‌توان خدا را به گونه‌ای در كنار اشیا و جدای از آنها به عنوان عضوی جداگانه تصویر نمود.37
نمونه پنجم: حق تفویضدر اصل 18 آمده است:
برای بهره برداری از عرفان عملی عرفان كیهانی (حلقه)، نیاز به ایجاد اتصال به حلقه های متعدد شبكه‌ی شعور كیهانی می‌باشد و این اتصالات، اصل لاینفك این شاخه‌ی عرفانی است. جهت تحقق بخشیدن به هر مبحث درعرفان عملی، نیاز به حلقه‌ی خاص و حفاظ های خاص آن حلقه می‌باشد. اتصال به دو دسته كاربران و مربیان ارایه می‌شود، كه تفویضی بوده، در قبال مكتوب نمودن سوگندنامه های مربوطه، به آنان تفویض می‌گردد. تفویض ها، توسط مركزیت كه كنترل و هدایت كننده‌ی جریان عرفان كیهانی (حلقه) می‌باشد، انجام می‌گیرد.38
1- از اصول مسلم عرفانی انحصار صفات كمال(چه صفات جلال و چه صفات جمال) در خدای متعال است. قرآن كریم سرتاسر بر انحصار كمال در خدای متعال تصریح نموده است. نمونه‌هایی از این دست عبارتند از:
الف: آیاتی كه به صفاتی مانند السمیع، العلیم، الحكیم، القادر، العزیز و مانند آن ختم می‌شود.
ب: آیاتی نظیر:
«أنَّ القُوَّةَ لِلهِ جَمِیعًا».39 توانایی تماما از آن خداست.
«إِنَّ العِزَّةَ لِلهِ جَمِیعًا».40 عزت تماما از آن خداست.
یكی از این موارد انحصار شفابخشی در خدای متعال است كه در سخن حضرت ابراهیم علیه السلام آمده؛ فرمود:
«وَإِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ یَشْفِینِ».41
وقتی من بیمار می‌شوم تنها او مرا شفا می‌دهد.
و نیز درباره قرآن فرمود:
«یَا أیُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَشِفَاءٌ لِمَا فِی الصُّدُورِ وَ هُدًى وَرَحْمَةٌ لِلمُؤْمِنِینَ».42
ای مردم! اندرزی از سوی پروردگارتان برای شما آمده است؛ و درمانی برای آنچه در سینه‌هاست؛ (درمانی برای دلهای شما؛) و هدایت و رحمتی است برای مؤمنان.
درباره عسل فرمود:
«ثُمَّ كُلِی مِنْ كُل الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِی سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا یَخْرُجُ مِنْ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُخْتَلِفٌ ألوَانُهُ فِیهِ شِفَاءٌ لِلنَّاسِ إِنَّ فِی ذَلِكَ لایَةً لِقَوْمٍ یَتَفَكَّرُونَ».43
سپس از تمام ثمرات (و شیره گلها) بخور و راه‌هایی را که پروردگارت برای تو تعیین کرده است، براحتی بپیما. از درون شکم آنها، نوشیدنی با رنگهای مختلف خارج می‌شود که در آن، شفا برای مردم است به یقین در این امر، نشانه روشنی است برای جمعیّتی که می‌اندیشند.
بنابراین هر كمالی از آن خداست.
2- نكته دیگر این كه خدای متعال هر كس از بندگانش را كه بخواهد از كمال خود بهره‌مند می‌كند. چنان كه درباره عزّت (كه در آیات پیشین منحصرا از آن خدا دانست) فرمود:
«مَنْ كَانَ یُرِیدُ العِزَّةَ فَلِلهِ العِزَّةُ جَمِیعًا إِلَیْهِ یَصْعَدُ الكَلِمُ الطَّیِّبُ وَالعَمَلُ الصَّالِحُ یَرْفَعُهُ..».44
کسی که خواهان عزّت است (باید از خدا بخواهد چرا که) تمام عزّت برای خداست؛ سخنان پاکیزه به سوی او صعود می‌کند، و عمل صالح را بالا می‌برد.
«..وَلِلهِ العِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلمُؤْمِنِینَ وَلَكِنَّ المُنَافِقِینَ لا یَعْلَمُونَ».45
عزت مخصوص خدا و رسول او و مؤمنان است؛ ولی منافقان نمی‌دانند.
3- نكته سوم این كه بهره‌مندی از كمالات الهی نیاز به شایستگی دارد. به این آیه توجه كنید:
«وَلِلهِ العِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلمُؤْمِنِینَ وَلَكِنَّ المُنَافِقِینَ لا یَعْلَمُونَ».46
خدای متعال عزت را به منافقین نمی‌دهد. در آیه دیگر فرمود:
«الله أعْلَمُ حَیْثُ یَجْعَلُ رِسَالَتَهُ».47
خداوند آگاهتر است که رسالت خویش را کجا قرار دهد.
4- از این نكات نتیجه می‌گیریم كه عنصر شفابخشی كه از كمالات الهی است تنها به افراد شایسته داده می‌شود. از این شایستگی می‌توان به حسن فاعلی تعبیر نمود. كسی كه می‌خواهد شأن الهی پیدا كند باید شایستگی آن را داشته باشد. به این آیه توجه كنید كه می‌فرماید:
«..أعْلَمُ حَیْثُ یَجْعَلُ رِسَالَتَهُ..».
حتی ممكن است كسی از كمالات و نشانه‌های الهی بهره‌مند باشد اما با از دست دادن حُسن فاعلی آن كمال از او سلب شود؛ چنان كه در سوره اعراف داستان شخصی را بازگو نموده كه از آیات الهی(اسم اعظم) بهره‌مند بود48 ولی صلاحیت خود را از دست داد در نتیجه خدای متعال نیز عنایت خود را از او گرفت:
«وَاتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأ الذِی آتَیْنَاهُ آیَاتِنَا فَانْسَلَخَ مِنْهَا فَأتْبَعَهُ الشَّیْطَانُ فَكَانَ مِنَ الغَاوِینَ».49
و بر آنها بخوان سرگذشت آن کس را که آیات خود را به او دادیم ولی (سرانجام) خود را از آن تهی ساخت و شیطان در پی او افتاد و از گمراهان شد.
4- یكی از شرایط حسن فاعلی این است كه شخصی كه مدعی كمالی از كمالات الهی و سِمَتی از جانب اوست دست بندگان خدا را گرفته و در دست خدا بگذارد و هیچگونه ادعایی نداشته باشد. فرمود:
«مَا كَانَ لِبَشَرٍ أنْ یُؤْتِیَهُ اللهُ الكِتَابَ وَالحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ ثُمَّ یَقُولَ لِلنَّاسِ كُونُوا عِبَادًا لِی مِنْ دُونِ اللهِ وَلَكِنْ كُونُوا رَبَّانِیِّینَ بِمَا كُنْتُمْ تُعَلمُونَ الكِتَابَ وَبِمَا كُنْتُمْ تَدْرُسُونَ».50
برای هیچ بشری سزاوار نیست که خداوند، کتاب آسمانی و حکم و نبوّت به او دهد سپس او به مردم بگوید: غیر از خدا، مرا پرستش کنید. بلکه (سزاوار مقام او این است که بگوید:) مردمی الهی باشید، آن‌گونه که کتاب خدا را می‌آموختید و درس می‌خواندید (و غیر از خدا را پرستش نکنید).
5- در عرفان كیهانی چند نكته آمده كه نشانگر ناسازگاری با این اصل قرآنی است. زیرا از یك سو ادعای درمان و شفابخشی مطرح شده است آن هم با این ساز و كار كه یك شعور كیهانی وجود دارد و همه را با یكدیگر متصل می‌كند و با این اتصال، امكان درمان، حاصل می‌شود و از سوی دیگر برای دریافت این درمان باید حلقه‌ای از چهار عضو فراهم شود: عضو اول درمانگیر، عضو دوم درمانگر، عضو سوم، روح القدس و عضو چهارم خدا.
نكته مهم این است كه درمانگر كه زمینه اتصال و درمان را فراهم می‌كند باید از مركزیت عرفان كیهانی كه كنترل و هدایت كننده‌ی جریان عرفان كیهانی (حلقه) را به دست دارد سوگندنامه‌ای را امضا كند.
در اصل 18 آمده:
اتصال به دو دسته كاربران و مربیان ارایه می‌شود، كه تفویضی بوده، در قبال مكتوب نمودن سوگندنامه های مربوطه، به آنان تفویض می‌گردد. تفویض ها، توسط مركزیت كه كنترل و هدایت كننده‌ی جریان عرفان كیهانی (حلقه) می‌باشد، انجام می‌گیرد.51
و در اصل 44 آمده:
درمانگری با مكتوب نمودن سوگند نامه،مبنی بر استفاده‌ی مثبت و انسانی به فرد تفویض می‌شود و با دریافت لایه‌ی محافظ كه درمانگر را در مقابل تشعشات شعور معیوب سلولی و سایر تشعشعات منفی و تداخل موجودات غیر ارگانیك محافظت می‌نماید، آغاز می‌گردد.52
سؤال این است كه حق تفویض از كجا به دست آمده است؟ آیا نوعی خودمحوری و دعوت به خود نیست. این جز ادعایی بیش نیست. توصیه قرآن كریم این است كه هیچ كس تحت هیچ عنوانی مردم را به سوی خود جلب نكند بلكه تنها و تنها مردم را به سوی خدا دعوت نماید «وَلَكِنْ كُونُوا رَبَّانِیِّینَ».
اگر عرفان كیهانی مدعی درمان است و اگر درمان و شفا تنها از آن خداست و اگر خدا كسی را واسطه بین خود و خلق خود قرار می‌دهد پس چرا یك نفر بدون داشتن سِمت خاص از جانب خدا اهل تفویض و دستور باشد؟! این سؤال درباره هر شخصی كه بخواهد اهل تفویضِ این اتصال باشد مطرح است. توجه داشته باشید این تفویض تنها برای امكان اتصال نیست بلكه برای « دریافت لایه‌ی محافظ كه درمانگر را در مقابل تشعشات شعور معیوب سلولی و سایر تشعشعات منفی و تداخل موجودات غیر ارگانیك محافظت می‌نماید»53 نیز می‌باشد. یعنی مفوّض(تفویض كننده) هم امكان اتصال را فراهم می‌كند و هم لایه‌ی محافظ می‌دهد. این نوعی حق تكوینی و موجب تصرف در عالم (در مقابل تشعشات شعور معیوب سلولی و سایر تشعشعات منفی و تداخل موجودات غیر ارگانیك) است.
درواقع آیه 79 سوره آل عمران یكی از شاخصه‌های مكاتب ساختگی بشری را به دست می‌دهد و آن این كه هدف این مكاتب این است كه خود را مطرح كنند و مردم را به سوی خود كشانده و منافع خود را تأمین نمایند. البته ممكن این هدف آگاهانه باشد و یا این كه به طور ناخودآگاه(در اثر وارد شدن بی‌حساب در راهی ناامن) به چنین هدفی كشیده شوند.

نمونه ششم: درهای آسمانبه این سه مطلب توجه كنید:
الف: عرفان كیهانی (حلقه) نوعی سیر و سلوك عرفانی است، كه مباحث عرفانی را مورد بررسی نظری و عملی قرار می‌دهد؛ و از آن جا كه انسان شمول است، همه‌ی انسان‌ها صرف نظر از نژاد، ملیت، دین، مذهب و عقاید شخصی، می‌توانند جنبه‌ی نظری آن را پذیرفته و جنبه‌ی عملی آن را مورد تجربه و استفاده قرار دهند.54
ب: اصل 17: در مسایل آسمانی (معنوی) تسلیم و در مسایل زمینی(دنیوی) تلاش، عوامل تعیین كننده هستند.55
ج: اصل 33: تسلیم در حلقه، تنها شرط تحقق موضوع حلقه‌ی مورد نظر است؛ در غیر این صورت، باید از توان‌های فردی استفاده شود كه آن نیزمحدودیت خواهد داشت.56
حاصل جمع این سه فراز این است كه در عرفان كیهانی برای تشكیل حلقه و اتصال به شعور كیهانی و كسب فیض خدا و درمان، دین و مذهب شخص مهم نیست؛ زیرا این مكتب انسان‌شمول است. از سوی دیگر چون جریان اتصال كیهانی امری آسمانی(معنوی) است و در مسایل آسمانی (معنوی) تسلیم تعیین كننده است تنها كافی است شخص تسلیم باشد تا موضوع حلقه مورد نظر تحقق یابد. بنابراین درهای آسمان برای هركسی با هر دینی باز خواهد بود.
این معنا با آیه قرآن كه می‌فرماید:
«إِنَّ الذِینَ كَذَّبُوا بِآیَاتِنَا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْهَا لا تُفَتَّحُ لَهُمْ أبْوَابُ السَّمَاءِ وَلا یَدْخُلُونَ الجَنَّةَ حَتَّى یَلِجَ الجَمَلُ فِی سَمِّ الخِیَاطِ وَكَذَلِكَ نَجْزِی المُجْرِمِینَ».57
کسانی که آیات ما را تکذیب کردند، و در برابر آن تکبّر ورزیدند، (هرگز) درهای آسمان به رویشان گشوده نمی‌شود؛ و (هیچ گاه) داخل بهشت نخواهند شد مگر اینکه شتر از سوراخ سوزن بگذرد! این گونه، گنهکاران را جزا می‌دهیم!
تناقض داشته و ناسازگار است. اگر در این مكتب برای هیچ انسانی محدودیتی نیست و به اصطلاح انسان‌شمول است پس هر كسی با هر مكتب و مذهبی كه دارد می‌تواند در این جریان وارد شود هر چند آیات الهی را تكذیب ‌كند، جنابت ‌كند، خیانت كند، علیه قرآن حرف بزند، به احكام شریعت عمل نكند و در جامعه فساد و فحشا راه بیاندازد و....
در حالی كه قرآن می‌فرماید: كسانی كه آیات الهی را تكذیب می‌كنند و سرپیچی می‌نمایند یعنی آگاهانه بر خلاف آن رفتار می‌كنند درهای آسمان برای آنان باز نمی‌شود. بی‌شك منظور از آسمان در این آیه شریفه آسمان مادی نیست. بنابراین دست كم برخی از انسان‌ها از بركات آسمانی محروم خواهند بود و این با انسان‌شمول بودن نمی‌سازد.
یادآوری آیه‌ای دیگر در اینجا بجاست كه فرمود:
«اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أوْ لا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِینَ مَرَّةً فَلَنْ یَغْفِرَ اللهُ لَهُمْ ذَلِكَ بأنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللهِ وَرَسُولِهِ وَاللهُ لا یَهْدِی القَوْمَ الفَاسِقِینَ».58
چه برای آنها استغفار کنی، و چه نکنی، (حتّی) اگر هفتاد بار برای آنها استغفار کنی، هرگز خدا آنها را نمی‌آمرزد! چرا که خدا و پیامبرش را انکار کردند؛ و خداوند جمعیّت فاسقان را هدایت نمی‌کند
این آیه خطاب به پیامبر اكرم ص است درباره مشركین و می‌فرماید: آنان قابلیت خود را از دست داده‌اند: براى شان آمرزش بخواهى یا براى شان آمرزش نخواهى، اگر هفتاد بار براى آنان طلب آمرزش كنى، پس خدا آنان را نمى‏آمرزد! این بدان سبب است كه آنان به خدا و فرستاده‏اش كفر ورزیدند و خدا گروه نافرمانبرداران را راهنمایى نمى‏كند.

نمونه هفتم: چرا روح القدسدر اصل 23 آمده:
هنگامی كه انسان درخواستی داشته باشد، مستقیماً از خدا درخواست می‌كند(فَاستَقِیمُوا اِلیه) ولی جواب درخواست او از طریق شبكه‌ی شعور كیهانی (ید الله، روح القدس، جبرئیل و...) پاسخ داده خواهدشد.59
چه دلیلی بر این تعیین واسطه‌گری روح القدس وجود دارد؟ در كجای عرفان و معارف اسلامی چنین مطلبی یافت می‌شود! چه دلیلی براین مطلب دارید آیا به صرف این كه انسان ادعا كند دو نفر با یكدیگر حلقه وحدت(ان هم وحدت ادراكی؟) تشكیل دهند روح القدس حاضر می‌شود! «هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِینَ».60
در آیه
«وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِی أسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الذِینَ یَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِی سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِینَ».61
پروردگار شما گفته است: مرا بخوانید تا شما را بپذیرم کسانی که از عبادت من تکبّر می‌ورزند به زودی با ذلّت وارد دوزخ می‌شوند
سخن از این است كه هر گاه انسان درخواستی از خدای متعال داشته باشد خود او اجابت می‌كند. در آیه هیچ واسطه‌ای در میان نیست. حضرت ابراهیم علیه السلام نیز فرمود: وَإِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ یَشْفِین».62
رابطه روح القدس و درمان را در چه مكتبی می‌توان یافت؟ در نقدهای دیگر به این موضوع اشاره خواهیم داشت.

نمونه هشتم: صراط مستقیم همگانیدر اصل 35 آمده:
هر انسانی صرف نظر از نژاد، دین و ملت،تحول خواه و كمال پذیر بوده می‌تواند در صراط مستقیم قراربگیرد.63
اگر معنای عبارت این است كه برای هر كسی این امكان وجود دارد كه در صراط مستقیم قرار بگیرد این معنا درست خواهد بود ولی چرا در این صورت عبارت « صرف نظر از نژاد، دین و ملت» آورده شده كه عبارت را ابهام آمیز نماید و اگر منظور این است كه صراط مستقیم ربطی به دین انسان ندارد و هر كس با هر دینی می‌تواند در صراط مستقیم باشد این معنا درست نبوده به معنای پلورالیسم دینی است و با قرآن تعارض خواهد داشت؛ زیرا صراط مستقیم یك اصطلاح قرآنی است و قرآن برای آن شرایطی را بیان نموده است و اصطلاح قرآنی را باید به همان معنایی كه در قرآن آمده به كار برد.
واژه صراط در قرآن كریم 45 بار آمده است كه 33 مورد آن با صفت مستقیم همراه است. تأكید قرآن كریم این است كه صراط مستقیم راه عبادت پروردگار و اطاعت از اوست.
به این آیات توجه كنید:
«اهْدِنَا الصِّراطَ المُسْتَقیمَ صِراطَ الذینَ أنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ غَیْرِ المَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ لا الضَّالینَ».64
ما را به راه راست هدایت کن؛ راه کسانی که آنان را مشمول نعمت خود ساختی؛ نه کسانی که بر آنان غضب کرده‌ای؛ و نه گمراهان.
«وَأنِ اعْبُدُونِی هذا صِرَاطٌ مُسْتَقِیمٌ».65
و اینکه مرا بپرستید که راه مستقیم این است.
«إِنَّ اللهَ رَبِّی وَرَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ هذا صِرَاطٌ مُسْتَقِیمٌ».66
خداوند، پروردگار من و شماست؛ او را بپرستید (نه من، و نه چیز دیگر را)! این است راه راست.
«فَاسْتَمْسِكْ بِالذِی اُوحِیَ إِلَیْكَ إِنَّكَ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِیمٍ».67
آنچه را بر تو وحی شده محکم بگیر که تو بر صراط مستقیمی.
«وَ مَنْ یَعْتَصِمْ بِاللهِ فَقَدْ هُدِیَ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِیمٍ».68
هر کس به خدا تمسّک جوید، به راهی راست، هدایت شده است.
نمونه نهم: قداست انساندر اصل 54 آمده:
جهان هستی تجلی الهی و ناشی از شعور و آگاهی خداوند است، لذا كلیه‌ی اجزای آن باید مورد احترام انسان قرار داشته باشد. هتك حرمت و پوشاندن تقدس هر جزء از جهان هستی، كفر محسوب می‌شود.69
در اصل 67 آمده:
بیت الله فقط به انسان اطلاق می‌شود، زیرا تنها مكانی است كه خداوند از روح خود در آن دمیده است (نَفَخَتُ فیه مَن رُوحی) لذا نزدیك شدن به حریم انسان ها، باید با تقدس كامل صورت گیرد و هیچ انسانی حق تجاوز به حریم دیگران را نخواهد داشت.70
اصل 42:
فرا كل نگری، نگرشی است نسبت به انسان كه در آن به انسان به عظمت و وسعت جهان هستی دیده می‌شود. در این دیدگاه، انسان متشكل است از كالبدهای مختلف، مبدل‌ها‌ی انرژی، كانال‌های انرژی،حوزه‌های انرژی، شعورسلولی، فركانس ملكولی و... و بی نهایت اجزای متشكل ناشناخته دیگر.71
در این اصل‌ها جایگاه جهان و انسان بازگو شده و با استناد به تجلی و نفخ روح، هم جهان و هم انسان دارای تقدس شمرده شده‌اند و سپس به تشكیل شدن انسان از كالبدها و اجزای ناشناخته اشاره كرده است(كه در مقالات‌ بعدی پیرامون آنها سخن خواهم گفت).
در قرآن نیز به كرامت انسان‌ها تصریح شده می‌فرماید:
«وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ وَحَمَلنَاهُمْ فِی البَرِّ وَالبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّیِّبَاتِ وَفَضَّلنَاهُمْ عَلَى كَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِیلا».72
ما آدمیزادگان را گرامی داشتیم و آنها را در خشکی و دریا (بر مرکبهای راهوار) حمل کردیم و از انواع روزیهای پاکیزه به آنان روزی دادیم و آنها را بر بسیاری از موجوداتی که خلق کرده‌ایم برتری بخشیدیم.
نویسنده بر پایه این نگاه به انسان، در این مكتب عرفانی از جنبه دیگر انسان غفلت نموده است. جنبه دیگر یعنی باورها و عملكرد انسان. درست است كه خدا انسان را آفریده و از روح خود در او دمیده اما قضیه كرامت و تقدس انسان به اینجا پایان نمی‌یابد این گونه تقدس، تقدسی تكوینی بر اساس وابستگی تكوینی به خدای متعال است. برای انسان لایه دیگری از احترام و تكریم و تقدس نیز وجود دارد و آن، باورهای ناب و پایبندی به دستوراتی است كه از سوی همان خالق متعالی رسیده است. به بیان دیگر حوزه احترام و تقدس را نباید در اصل آفرینش خلاصه نمود بلكه به تمام آنچه از جانب خدا رسیده باید سرایت داد.
غرض از بیان این نكته این است كه وقتی حوزه تقدس و حریم احترام انسان در جنبه تكوینی خلاصه شود لازمه‌اش این است كه در مكتب عرفانی، باورهای افراد و دین و مذهب و پایبندی‌های آنان برای ارتباط با شعور الهی(به تعبیر نویسنده) مهم نباشد و « هر انسانی صرف نظر از نژاد، دین و ملت،تحول خواه و كمال پذیر بوده،می‌تواند در صراط مستقیم قراربگیرد»73
به عبارت دیگر از این گونه بیان تنها یك صنف انسان به دست می‌آید و آن صنف، همه انسان‌هاست با هر دین، نژاد و... كه داشته باشند.
قرآن گذشته از احترام تكوینی و نوعی انسان با نگاهی دیگر از دو دسته انسان سخن به میان می‌آورد: گروهی كه نزد خدا گرامی‌اند چون به باورهای ناب رسیده و عملكرد منطبق با دستورات الهی دارند (آمنوا و عملوا الصالحات) و گروهی كه اهل عناد و تكذیب و انكار و خودمحوری بوده‌اند.
می‌توان نگاه اول را نگاه به انسان دانست و نگاه دوم را نگاه به انسانیت. یك وقت ما به جنبه خلقت انسان به عنوان مكانی كه خداوند از روح خود در آن دمیده است توجه می‌كنیم و برای او تقدس قائل می‌شویم و یك وقت به جنبه‌های انسانی یعنی باورها و عملكردهای او نظر می‌كنیم. از نگاه اول انسان‌ها یك صنف‌اند و فرقی بین خوب و بد مثلا امام حسین علیه السلام و یزید نیست و عرفان كیهانی هر دو را شامل می‌شود ولی از نگاه دوم انسان‌ها دو دسته‌اند كه در آیات مختلف قرآنی از این تقسیم یاد شده است؛ از جمله:
«أفَمَنْ كَانَ مُؤْمِنًا كَمَنْ كَانَ فَاسِقًا لا یَسْتَوُونَ».74
آیا کسی که باایمان باشد همچون کسی است که فاسق است! نه، هرگز این دو برابر نیستند.
«مَثَلُ الفَرِیقَیْنِ كَالأعْمَى وَالأصَمِّ وَالبَصِیرِ وَالسَّمِیعِ هَل یَسْتَوِیَانِ مَثَلًا أفَلا تَذَكَّرُونَ».75
حال این دو گروه ( مؤمنان و منکران‌)، حال «نابینا و کر» و «بینا و شنوا» است؛ آیا این دو، همانند یکدیگرند؟ آیا پند نمی‌گیرند؟
«أفَمَنْ كَانَ عَلَى بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ كَمَنْ زُیِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ وَاتَّبَعُوا أهْوَاءَهُمْ».76
آیا کسی که دلیل روشنی از سوی پروردگارش دارد، همانند کسی است که زشتی اعمالش در نظرش آراسته شده و از هوای نفسشان پیروی می‌کنند.
«أفَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَ اللهِ كَمَنْ بَاءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ المَصِیرُ».77
آیا کسی که از رضای خدا پیروی کرده، همانند کسی است که به خشم و غضب خدا بازگشته؟! و جایگاه او جهنم، و پایان کار او بسیار بد است.
به همین جهت برخی انسان‌ها اوج می‌گیرند و برخی به حضیض می‌افتند؛ در سوره طین فرمود:
«لَقَدْ خَلَقْنَا الإِنْسَانَ فِی أحْسَنِ تَقْوِیمٍ ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أسْفَلَ سَافِلِینَ إِلا الذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَلَهُمْ أجْرٌ غَیْرُ مَمْنُونٍ».78
ما انسان را در بهترین صورت و نظام آفریدیم سپس او را به پایین‌ترین مرحله بازگرداندیم مگر کسانی که ایمان آورده و اعمال صالح انجام داده‌اند که برای آنها پاداشی تمام‌نشدنی است.
در باره برخی انسان‌ها فرمود:
«وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِیرًا مِنَ الجِنِّ وَالإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا یَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أعْیُنٌ لا یُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لا یَسْمَعُونَ بِهَا اُولَئِكَ كَالأنْعَامِ بَل هُمْ أضَل اُولَئِكَ هُمُ الغَافِلُونَ».79
به یقین، گروه بسیاری از جن و انس را برای دوزخ آفریدیم؛ آنها دلها [= عقلها]یی دارند که با آن (اندیشه نمی‌کنند و) نمی‌فهمند و چشمانی که با آن نمی‌بینند و گوشهایی که با آن نمی‌شنوند آنها همچون چهارپایانند بلکه گمراهتر، اینان همان غافلانند (چرا که با داشتن همه‌گونه امکانات هدایت، باز هم گمراهند).
اما چگونه است كه یك مكتب عرفانی به این جنبه و دو سویگی انسان توجه نمی‌كند(مگر عرفان نباشد).
شهید مطهری در اینجا سخنی جامع داشته می‌گوید:
انسان دوستى و فلسفه بشردوستانه یعنى چه؟ آیا معنى انسان دوستى، شخص انسان دوستى است؟ پس هر عاشقى كه معشوق خود را دوست دارد انسان دوست است. و یا اینكه همه انسانها را اعم از خوب و بد، صالح و طالح، ستمگر و عادل، عفیف و ناپاك همه را یكسان [دوست‏] داشته باشیم؟ و یا انسان دوستى یعنى انسانیت دوستى و انسانیت دوستى یعنى راه انسانیت و هدف انسانیت را در خلقت، و كمال انسانیت را دوست داشته باشیم؟ على دوستى انسان دوستى است، زیرا هیچ كس على را به خاطر شخصش دوست نمى‏دارد، به این جهت دوست مى‏دارد كه او تجسمى بود از انسانیت. او عالم بود، حق پرست بود، پاك بود، شجاع بود، حرّ بود، خصم ظالم و عون مظلوم بود، عادل بود، از خود گذشته بود، پرهیزكار بود، بنده حق بود، دوست حق بود، استثمارگر نبود، تنبل نبود، راحت طلب نبود، مجاهد بود.
یا باید انسان دوست بود و یا انسانیت دوست. لومومبا و چومبه هر دو انسانند، یزید و امام حسین هر دو انسانند، ولى در دو قطب مخالف قرار گرفته‏اند. اگر این دو قطب را دوست [داشته‏] باشیم معنى‏اش این است: ما نسبت به انسانیت و ضدانسانیت بى‏تفاوتیم، پس انسانیت دوست نیستیم. اسلام انسانیت‌دوستى دارد نه انسان دوستى.
یك نكته اساسى در اسلام این است كه مكتب انسانیت دوستى است نه مكتب انسان دوستى. هومانیسم انسان دوستى است و صلح كل است و این ضد انسانیت دوستى است.
و لهذا در اسلام نوع پرستى وجود ندارد، فضیلت پرستى وجود دارد. نوع پرستى انسان پرستى است، و فضیلت و كمال پرستى انسانیت پرستى است. اصل در انسانها انسانیت است.
البته یك نكته هست در مكتب اسلام كه از نظر اسلام هر انسانى بالفطره داراى انسانیت و فضیلت است و انحراف از انسانیت و فضیلت تحت تأثیر عوامل خارجى [پدید مى‏آید.] «كل مولود یولد على الفطرة ...». به عبارت دیگر اصل در انسانها انسانیت است.
راز تفاوت انسان دوستى و انسانیت- دوستى در فرض لطیفه قدسى و عدم آن است:
راز تفاوت میان انسان دوستى و انسانیت دوستى در مسأله سرشت انسانى نهفته است كه آیا انسان همین پیكر است و تنها یك ماشین است و آثار و اعمالش نتیجه یك جبر ماشینى است و یا آنكه حقیقتى مقدس در او نهفته است كه نور الهى و روح الهى است؟ بنا بر فرض اول، انسان دوستى صحیح است نه انسانیت دوستى، زیرا انسانیت از خصایص این ماشین است و خصیصه جبرى ماشینى است و علت ندارد كه كار ماشینها به آنها قداست بدهد. ولى بنا بر نظر دوم، انسانیت عبارت است از بروز و ظهور و تجلى همان حقیقت قدسى. دین انسانیت نمى‏تواند صلح كل باشد، به خلاف دین انسان.
از اینجا معلوم مى‏شود اینكه برخى دنبال دین انسانیت مى‏روند و با بیرنگ كردن همه چیز حتى توحید و تثلیث، بت پرستى و آتش پرستى، [مى‏خواهند] همه را متحد كنند اشتباه مى‏كنند؛ دین انسانیت نمى‏تواند با همه ادیان سازگار شود، دین انسان مى‏تواند صلح كل باشد و با همه سازگار درآید. اینها به دنبال دین انسان مى‏روند و نام آن را دین انسانیت مى‏گذارند.
این تفاوت میان انسان و انسانیت از مختصات انسان است. در حیوان فرقى میان فرس و فرسیّت نیست، میان غنم و غنمیّت، سگ و سگى، الاغ و الاغى، گربه و گربه‏اى نیست، زیرا آنها بالفعل به دنیا مى‏آیند و قضا و قدر آنها به دست خودشان نیست. ولى انسان موجودى است كه بالقوة والفطرة انسان است و خود باید خود را انسان بالفعل‏ بسازد.80
با توجه به آنچه گذشت نگاه فراكل‌نگرانه به انسان كه در عرفان كیهانی مطرح است و بر پایه آن نوعی عرفان پایه‌گذاری می‌شود در واقع از باب به كار گیری یك عنوان خاص(عرفان) برای موضوع عام (انسان با نگاه فراكل‌نگرانه) است.
سخن مفید دیگری شهید مطهری دارد:
مسئله آزادى عقیده، امروز به عنوان حقى از حقوق بشر شناخته شده. مى‏گویند حقى است طبیعى و فطرى كه هركسى اختیار دارد هر عقیده‏اى كه دلش مى‏خواهد انتخاب كند. اگر كسى بخواهد به خاطر عقیده شخص دیگر متعرض او بشود، با حقى كه طبیعت و به اصطلاح خلقت به بشر داده است مبارزه كرده و در واقع ظلم كرده است.
ولى اساس این حرف دروغ است. بشر حق فطرى و حق طبیعى دارد ولى حق‏ طبیعى و فطرى بشر این نیست كه هر عقیده‏اى را كه انتخاب كرد، به موجب این حق محترم است. مى‏گویند انسان از آن جهت كه انسان است محترم است، پس اراده و انتخاب انسان هم محترم است. هرچه را انسان خودش براى خودش انتخاب كرده، چون انسان است و به اراده خودش انتخاب كرده كسى حق تعرض به او را ندارد.
ولى از نظر اسلام این حرف درست نیست. اسلام مى‏گوید انسان محترم است ولى آیا لازمه احترام انسان این است كه انتخاب او محترم باشد؟! یا لازمه آن این است كه استعدادها و كمالات انسانى محترم باشد؟ لازمه احترام انسان این است كه استعدادها و كمالات انسان محترم باشد یعنى انسانیت محترم باشد.
مثالى عرض مى‏كنم: انسان كه انسان است به موجب یك سلسله استعدادهاى بسیار عالى است كه خلقت در انسان قرار داده است. قرآن هم مى‏فرماید: وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنى ادَمَ «1»
ما بنى‏آدم را محترم و مورد كرامت خودمان قرار داده‏ایم. انسان فكر و اندیشه دارد، استعداد علمى دارد و این در حیوانات و نباتات و جمادات نیست. به همین دلیل انسان نسبت به یك حیوان یا گیاه محترم است. «وَ عَلمَ ادَمَ الاسْماءَ كُلها»
خداوند همه اسماء و شئون خودش را به آدم آموخت. نمى‏گوید به گوسفند یا اسب یا شتر آموخت. كمال انسان در این است كه عالِم باشد. انسان یك سلسله استعدادهاى اخلاقى و معنوى دارد، مى‏تواند شرافتهاى بزرگ اخلاقى داشته باشد، احساسات بسیار عالى داشته باشد كه هیچ حیوان و گیاهى این‏گونه چیزها را نمى‏تواند داشته باشد. انسان بودن انسان به هیكلش نیست كه همین‏قدر كه كسى روى دو پا راه رفت و سخن گفت و نان خورد، این دیگر شد انسان. این انسانِ بالقوّه است نه انسان بالفعل. بنابراین ممكن است بزرگترین جنایتها را بر انسان، خود انسان بكند یعنى من به عنوان یك انسان انسانیت خود را به دست خودم از بین ببرم، انسانى باشم جانىِ بر انسان. من اگر به اراده خودم علیه كمالات انسانى خودم اقدام كنم، انسان ضد انسانم و در واقع حیوان ضد انسانم. من اگر دشمن علم از آب درآمدم و گفتم علم براى بشر بد است، یك انسان ضد انسانم و بلكه غلط است بگویند انسان ضد انسان، باید بگویند حیوان ضد انسان، یك انسان بالقوّه بر ضد انسانیت واقعى و حقیقى. من اگر بر ضد راستى و امانت كه شرافتهاى انسانى است قیام كنم و مثل ماكیاول طرفدار سیادت باشم و بگویم اساساً اخلاق و انسانیت و شرافت و امانت، حربه افراد قوى است علیه ضعفا، و اساسْ سیادت است، یك انسان ضد انسانم.
شریفترین استعدادهایى كه در انسان هست بالا رفتن به سوى خداست (یا ایُّهَا الانْسانُ انَّكَ كادِحٌ الى‏ رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاقیه)، مشرّف شدن به شرف توحید است كه سعادت دنیوى و اخروى در گرو آن است. حالا اگر انسانى بر ضد توحید كارى كرد، او انسان ضد انسان است یا بگوییم حیوان ضد انسان است. بنابراین ملاك شرافت و احترام و آزادى انسان این است كه انسان در مسیر انسانیت باشد. انسان را در مسیر انسانیت باید آزاد گذاشت نه انسان را در هر چه خودش انتخاب كرده باید آزاد گذاشت ولو اینكه آنچه انتخاب مى‏كند برضد انسانیت باشد. كسانى كه اساس فكرشان در آزادى انسان آزادى خواست انسان است یعنى هرچه انسان بخواهد در آن آزاد باشد، گفته‏اند: «انسان در انتخاب عقیده آزاد است.» بسا عقیده‏اى كه انسان انتخاب مى‏كند بر ضد انسان و بر ضد خودش است.‏81
نمونه دهم: فقط انسان، بیت الله استدر اصل 67 آمده:
بیت الله فقط به انسان اطلاق می‌شود، زیرا تنها مكانی است كه خداوند از روح خود در آن دمیده است (نَفَخَتُ فیه مَن رُوحی) لذا نزدیك شدن به حریم انسان ها، باید با تقدس كامل صورت گیرد و هیچ انسانی حق تجاوز به حریم دیگران را نخواهد داشت.82
انتساب به خدا اختصاص به انسان ندارد؛ مكان، زمان، كتاب، و غیره نیز به خدا انتسای پیدا می‌كنند. در آیات قرآن موارد زیادی از انتساب را مشاهده می‌كنیم؛ از جمله «بیت الله» بر خانه كعبه اطلاق شده:
«وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِیمَ مَكَانَ البَیْتِ أنْ لا تُشْرِكْ بِی شَیْئًا وَطَهِّرْ بَیْتِیَ لِلطَّائِفِینَ وَالقَائِمِینَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ».83
(به خاطر بیاور) زمانی را که جای خانه (کعبه) را برای ابراهیم آماده ساختیم (تا خانه را بنا کند و به او گفتیم:) چیزی را همتای من قرار مده و خانه‌ام را برای طواف‌کنندگان و قیام‌کنندگان و رکوع‌کنندگان و سجودکنندگان (از آلودگی بتها و از هر گونه آلودگی) پاک ساز.
گفتنی است تعبیر «بیتی» (خانه من) از تعبیر «بیت الله» نیز بالاتر است چنان كه تعبیر «عبدی» یا «عبده» از عبد الله بالاتر است.
«إِنَّ الذِینَ یَتْلُونَ كِتَابَ اللهِ وَأقَامُوا الصَّلاةَ وَأنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلانِیَةً یَرْجُونَ تِجَارَةً لَنْ تَبُورَ».84
کسانی که کتاب الهی را تلاوت می‌کنند و نماز را برپا می‌دارند و از آنچه به آنان روزی داده‌ایم پنهان و آشکار انفاق می‌کنند، تجارتی (پرسود و) بی‌زیان و خالی از کساد را امید دارند.
«وَلَقَدْ أرْسَلنَا مُوسَى بِآیَاتِنَا أنْ أخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَ ذَكِّرْهُمْ بأیَّامِ اللهِ إِنَّ فِی ذَلِكَ لایَاتٍ لِكُل صَبَّارٍ شَكُورٍ».85
ما موسی را با آیات خود فرستادیم؛ (و دستور دادیم) قومت را از ظلمات به نور بیرون آر و «ایّام اللّه» را به آنان یاد آور. در این، نشانه‌هایی است برای هر صبر کننده شکرگزار.
نمونه یازدهم: شعور الهی، تنها واسطه
در اصل 53 آمده:
نام خداوند در رأس همه‌ی نام‌ها قرار دارد و خواندن و استعانت فقط سزاوار اوست و نقض آن شرك است (اصل اجتناب از من دون الله).
مهم ترین مصادیق بارز شرك عبارتند از: شخص پرستی، روح پرستی، مرده پرستی، مكان پرستی، كتاب پرستی، خود پرستی، دنیا پرستی، ظاهر پرستی
بین انسان و خدا، تنها واسطه‌ای كه وجود دارد هوشمندی و شعور الهی (ید الله) است، كه به صورت‌های مختلف نقش یداللهی خود را ایفا نموده، پل ارتباط عالم پایین و عالم می‌باشد.86
نویسنده شعور الهی را به ید الله، روح القدس، جبرئیل، حكمت الهی و آگاهی خداوند تعبیر می‌كند كه به نظر می‌رسد با تنوع عبارتی كه در نوشته ایشان مشاهده می‌شود منظورشان ازهمه اینها یك چیز است. روشن‌ترین تعبیر از این میان تعبیر روح القدس و جبرئیل است. بنابراین ایشان واسطه بین خدا و انسان را تنها جبرئیل می‌داند. این مطلب با آیات قرآن ناسازگار است.
علامه طباطبایی در كتاب الرسائل التوحیدیه(كه شامل سه رساله است) یك رساله را به بحث از وسائط بین خدا و موجودات اختصاص داده‌اند. در این رساله از وساطت اسما و صفات الهی، حُجُب، لوح، قلم، عرش، كرسی و ملائكه بر اساس آیات و روایات سخن گفته‌اند.87 بنابراین انحصار وساطت بین خدا و انسان در جبرئیل با آیات قرآن ناسازگار است.
قرآن كریم در چند جا از جبرئیل نام می‌برد:
«مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِلهِ وَمَلائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِیلَ وَمِیكَالَ فَإِنَّ اللهَ عَدُوٌّ لِلكَافِرِینَ».88
کسی که دشمن خدا و فرشتگان و رسولان او و جبرئیل و میکائیل باشد (کافر است و) خداوند دشمن کافران است.
«قُل مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِیلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلبِكَ بِإِذْنِ اللهِ».89
بگو: «کسی که دشمن جبرئیل باشد (در حقیقت دشمن خداست) چرا که او به فرمان خدا، قرآن را بر قلب تو نازل کرده است.
«إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا وَإِنْ تَظَاهَرَا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللهَ هُوَ مَوْلاهُ وَجِبْرِیلُ وَصَالِحُ المُؤْمِنِینَ وَالمَلائِكَةُ بَعْدَ ذَلِكَ ظَهِیرٌ».90
اگر شما (همسران پیامبر) از کار خود توبه کنید (به نفع شماست، زیرا) دلهایتان از حق منحرف گشته؛ و اگر بر ضدّ او دست به دست هم دهید، (کاری از پیش نخواهید برد) زیرا خداوند یاور اوست و همچنین جبرئیل و مؤمنان صالح، و فرشتگان بعد از آنان پشتیبان اویند.
و در چند جا نیز از روح القدس سخن گفته است:
«قُل نَزَّلَهُ رُوحُ القُدُسِ مِنْ رَبِّكَ بِالحَقِّ لِیُثَبِّتَ الذِینَ آمَنُوا وَهُدًى وَبُشْرَى لِلمُسْلِمِینَ».91
بگو، روح القدس آن را از جانب پروردگارت بحقّ نازل کرده، تا افراد باایمان را ثابت‌قدم گرداند؛ و هدایت و بشارتی است برای عموم مسلمانان
«إِذْ قَالَ اللهُ یَا عِیسَى ابْنَ مَرْیَمَ اذْكُرْ نِعْمَتِی عَلَیْكَ وَعَلَى وَالِدَتِكَ إِذْ أیَّدْتُكَ بِرُوحِ القُدُسِ..».92
(به خاطر بیاور) هنگامی را که خداوند به عیسی بن مریم گفت: یاد کن نعمتی را که به تو و مادرت بخشیدم. زمانی که تو را با روح القدس تقویت کردم.
در این موارد جبرئیل(كه در قرآن به صورت جبریل آمده) منشأ نزول وحی بر پیامبر اكرم(ص)، یاور پیامبر و مایه تأیید حضرت عیسی شمرده شده است. آنچه قابل توجه است این كه در آیه 98 سوره بقره جبرئیل در كنار میكال(میكائیل) به عنوان یكی از ملائكه آمده است.
خداوند در قرآن از فرشتگان دیگری مانند ملك الموت و مالك، مدبّرات، زاجرات و... نیز یاد نموده است مانند:
«قُل یَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ المَوْتِ الذِی وُكِّلَ بِكُمْ ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ».93
بگو: «فرشته مرگ که بر شما مأمور شده (روح) شما را می‌گیرد سپس بسوی پروردگارتان بازگردانده می‌شوید.
وَنَادَوْا یَا مَالِكُ لِیَقْضِ عَلَیْنَا رَبُّكَ قَالَ إِنَّكُمْ مَاكِثُونَ».94
آنها فریاد می‌کشند: «ای مالک دوزخ (ای کاش) پروردگارت ما را بمیراند (تا آسوده شویم)» می‌گوید: «شما در این جا ماندنی هستید».
«فَالمُدَبِّرَاتِ أمْرًا».95
و آنها که امور را تدبیر می‌کنند.
نمونه دوازدهم: شبكه منفی و اطلاعات محرمانه
اصل 31:
اسرار حق، اطلاعات محرمانه‌ای است كه افشای آن‌ها نقض كننده‌ی عدالت و ستارالعیوب بودن او است، كه افراد اجازه‌ی واردشدن به حریم آن را ندارند و ورود به آن، فقط با كمك شبكه‌ی منفی امكان پذیر است وشبكه‌ی مثبت این اطلاعات را در اختیار كسی قرار نمی دهد. (اصل الله عَلیمٌ بِذاتِ الصُّدُور)96
این اصل با آیه:
«وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَیَرَى اللهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالمُؤْمِنُونَ وَسَتُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الغَیْبِ وَالشَّهَادَةِ فَیُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ».97
بگو: «عمل کنید! خداوند و فرستاده او و مؤمنان، اعمال شما را می‌بینند! و بزودی، بسوی دانای نهان و آشکار، بازگردانده می‌شوید؛ و شما را به آنچه عمل می‌کردید، خبر می‌دهد
ناسازگار است. در این آیه صریحا آگاهی خدا، پیامبر و مؤمنان نسبت به حقیقت عمل انسان بیان شده است. علامه طباطبایی در معنای آیه می فرماید:
هر عمل خوب یا بدی كه انجام دهید حقیقت آن در دنیا مشهود خدای دانای غیب و شهادت و رسول او و مؤمنان است و سپس در روز قیامت مشهود خودتان خواهد بود. بنابراین آیه می‌خواهد مردم را نسبت به اعمالشان توجه دهد و یادآوری می‌كند كه اعمال آنان چه خوب باشد و چه بد، حقایقی پوشیده داشته و نگهبانانی شاهد وجود دارد كه بر حقایق آنها آگاه خواهند شد این شاهدان عبارتند از: رسول خدا و مؤمنانی كه شاهدان عمل‌اند و خدای متعال كه محیط بر همه آنان است لذا هم خدا آنها را می‌بیند و هم رسول خدا و شاهدان اعمال. سپس خدا در روز قیامت از این حقایق برای خود عمل‌كنندگان پرده بر می‌دارد چنان كه فرمود: «لَقَدْ كُنْتَ فِی غَفْلَةٍ مِنْ هذا فَكَشَفْنا عَنْكَ غِطاءَكَ فَبَصَرُكَ الیَوْمَ حَدِیدٌ».98. 99
بنابراین آیا آگاه شدن رسول و مؤمنان نسبت به اعمال مردم، نقض كننده عدالت الهی است؟! به این جمله نویسنده توجه كنید: «ورود به آن، فقط با كمك شبكه‌ی منفی امكان پذیر است وشبكه‌ی مثبت این اطلاعات را در اختیار كسی قرار نمی دهد».
قرآن كریم در آیه دیگری از افشای اسرار منافقان خبر داده می‌فرماید:
«یَعْتَذِرُونَ إِلَیْكُمْ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَیْهِمْ قُل لا تَعْتَذِرُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكُمْ قَدْ نَبّأنَا اللهُ مِنْ أخْبَارِكُمْ وَسَیَرَى اللهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الغَیْبِ وَالشَّهَادَةِ فَیُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ».100
هنگامی که بسوی آنها (که از جهاد تخلّف کردند) باز گردید، از شما عذرخواهی می‌کنند؛ بگو: «عذرخواهی نکنید، ما هرگز به شما ایمان نخواهیم آورد! چرا که خدا ما را از اخبارتان آگاه ساخته؛ و خدا و رسولش، اعمال شما را می‌بینند سپس به سوی کسی که دانای پنهان و آشکار است بازگشت داده می‌شوید و او شما را به آنچه انجام می‌دادید، آگاه می‌کند (و جزا می‌دهد).
هنگامى كه به سوى آنها (كه از جهاد تخلف كردند) بازگردید از شما عذر خواهى مى كنند، بگو عذر خواهى مكنید، ما هرگز به شما ایمان نخواهیم آورد چرا كه خدا ما را از اخبارتان آگاه ساخته ، و خدا و رسولش اعمال شما را مى بینند، سپس به سوى كسى كه آگاه از پنهان و آشكار است باز مى گردید و او شما را به آنچه انجام مى دادید آگاه مى كند (و جزا میدهد).
در روایات بسیاری آمده است كه اعمال ما بر رسول خدا و امامان معصوم علیهم السلام عرضه می‌شود اما چون بنای این نوشته تنها استناد به آیات قرآن است از ذكر آنها صرف نظر می‌كنیم.101
------------------------------------
پی‌نوشت:
1. مهندس محمد علی طاهری، عرفان كیهانی(حلقه)، ص 50.
2. همان، ص 56.
3. همان، ص 56.
4. همان، ص 110.
5. همان، ص 51.
6. همان، ص 80.
7. همان، ص 50.
8. همان، ص 44.
9. انعام، آیه 93.
10. عرفان كیهانی(حلقه)، ص 47 و 50.
11. همان، ص 124.
12. سوره اخلاص.
13. حشر، آیات 22 – 24.
14. حدید، آیات 1-6.
15. نهج البلاغه، خطبه 49.
16. عرفان كیهانی(حلقه)، ص 124.
17. جمیل صلیبا، المعجم الفلسفى، ج‏2، ص، ص 74. محى الدین ابن عربى‏، الفتوحات (4 جلدی)، جلد2، ص 323 : هو إفراط المحبة و كنى عنه فی القرآن بشدة الحب فی قوله «وَ الَّذِینَ آمَنُوا أشَدُّ حُبًّا لِلَّه». عشق یعنی زیادگی محبت و در قرآن با تعبیر شدت محبت از آن یاد شده است در‌ آیه: «وَ الَّذِینَ آمَنُوا أشَدُّ حُبًّا لِلَّه‏.
18. مائده، 54.
19. آل‌عمران، 31.
20. بقره 16.
21. عرفان كیهانی(حلقه)، ص 139.
22. عرفان كیهانی(حلقه)، ص 137.
23. زمر، 14.
24. یس، 61.
25. مریم، 30.
26. بقره، 177.
27. مرتضی مطهری، مجموعه‏آثار استاد شهید مطهری، ج‏23، ص 116.
28. همان، ج‏23، ص 280.
29. مرتضی مطهری، مجموعه یادداشت‏هاى استاد مطهرى، ج‏5، ص 452.
30. آل عمران، 103.
31. عرفان كیهانی(حلقه)، ص 82.
32. میرزا محمد رضا قمشه‌ای در پاورقی شرح فصوص الحكم می‌گوید: «فی قولی «هو معكم» أی المعیة الحقیقیة التی تستلزم الاتحاد لا المعیة بحسب الانضمام كمعیة البیاض مع الجسم و غیره». معیت در آیه «هُوَ مَعَكُمْ» معیّت حقیقی است كه مستلزم اتحاد از نوع اتحاد حقیقت و رقیقه است نه اتحاد انضمامی مانند همراهی سفیدی با جسم. محمد داوود قیصرى رومى‏، شرح فصوص الحكم‏، ص 33.
فی قولی «هو معكم» أی المعیة الحقیقیة التی تستلزم الاتحاد لا المعیة بحسب الانضمام كمعیة البیاض مع الجسم و غیره.
33. حدید، 42.
34. نحل، 128.
35. طه، 46.
36. عرفان كیهانی(حلقه)، ص 55.
37. ملا صدرا در اسفار می‌گوید: نقد و تحصیل‏: اعلم أن القول بأن العالم غیر موجود مع الحق فی مرتبة وجوده- قول محصل لا شبهة فیه عند العلماء لكن الثابت بالبرهان و المعتضد بالكشف و العیان- أن الحق موجود مع العالم و مع كل جزء من أجزاء العالم و كذا الحال فی نسبة كل علة مقتضیة بالقیاس إلى معلولها فالمعلول لأجل نقصه و إمكانه غیر موجود مع العلة فی مرتبة ذاتها الكمالیة و لكن العلة موجودة مع المعلول فی مرتبة وجود المعلول من غیر مزایلة عن وجودها الكمالی و من أمعن فی تحقیق هذه المسألة أوتی خیرا كثیرا و الدلیل على ما ذكرنا قوله سبحانه هُوَ مَعَكُمْ أَیْنَ ما كُنْتُمْ‏ و قوله وَ هُوَ الَّذِی فِی السَّماءِ إِلهٌ وَ فِی الْأَرْضِ إِلهٌ و قوله فَأَیْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ و غیر ذلك من الآیات القرآنیة و الأحادیث النبویة.
فإذا تقرر هذا نرجع و نقول إن الحق المنزه عن الزمان موجود فی كل وقت من الأوقات لا على وجه الاختصاص و التعلیق و الحق المنزه عن المكان موجود فی كل واحد واحد من الأمكنة لا على وجه التقیید و التطبیق كما یقوله المشبهة و لا على وجه المباینة و الفراق كما یقوله المنزهة من العلماء الذین لم یبلغوا فی العلم إلى درجة العرفاء لیعرفون أن تنزیههم ضرب من التشبیه و التقیید لجعلهم مبدأ العالم محصور الوجود بالتجرد عن بعض أنحاء الوجود بالمباینة و المغایرة و قد ثبت أن واجب الوجود بالذات واجب الوجود من جمیع الجهات و الحیثیات و لیست فی ذاته المحیطة بالكل جهة إمكانیة فهو مع كل موجود بكل جهة من غیر تقیید و لا تكثر فهو فی كل شی‏ء و لیس فی شی‏ء و فی كل زمان و لیس فی زمان و فی كل مكان و لیس فی مكان- بل هو كل الأشیاء و لیس هو الأشیاء. (الحكمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة، ج‏7، ص: 331.)
38. همان، ص 80.
39. بقره، 165.
40. یونس، 65.
41. شعراء، 80.
42. یونس، 57.
43. نحل، 69.
44. فاطر، 10.
45. منافقون، 8.
46. منافقون، 8.
47. انعام، 124.
48. بر اساس برخی روایات نام این شخص بلعم باعورا است كه اسم اعظم داشته است. ر.ك. المیزان فی تفسیر القرآن، ج‏8، ص 337.
49. أعراف، 175.
50. آل‌عمران، 79.
51. عرفان كیهانی(حلقه)، ص 18.
52. همان، ص 110
53. همان، ص 110.
54. همان، ص 55.
55. همان، ص 78.
56. همان، ص 100.
57. اعراف، 40.
58. توبه، 80.
59. همان، ص 86.
60. نمل: 64. اگر راست می‌گویید دلیل آشكار خود را بیاورید.
61. غافر، 60.
62. شعراء، 80.
63. عرفان كیهانی(حلقه)، ص 102.
64. فاتحه، 6 و 7.
65. یس، 61 .
66. آل‌عمران، 51.
67. زخرف: 43 .
68. آل‌عمران، 101.
69. عرفان كیهانی(حلقه)، ص 121.
70. همان، ص 141.
71. همان، ص 109.
72. إسراء، 70.
73. عرفان كیهانی(حلقه)، ص 102.
74. سجده، 18.
75. هود، 24.
76. محمد، 14.
77. آل‌عمران، 162.
78. تین، 4-6.
79. اعراف، 179.
80. مرتضی مطهری، مجموعه یادداشت‏هاى استاد مطهرى، ج‏1، ص 404.
81. مرتضی مطهری، مجموعه‏آثار استاد شهید مطهری ، ج‏26، ص 353.
82. عرفان كیهانی(حلقه)، ص 141.
83. حج: 26. نیز ر.ك. بقره، 125.
84. فاطر، 29.
85. ابراهیم، 5.
86. عرفان كیهانی(حلقه)، ص 119.
87. سید محمد حسین طباطبایی، الرسائل التوحیدیة، ص 122 به بعد.
88. بقرة، 98.
89. بقرة، 97.
90. تحریم، 4.
91. نحل، 102.
92. مائده 110 نیز ر.ك. بقره 87 و 253.
93. سجده، 11.
94. زخرف، 77.
95. نازعات، 5. نیز دست كم ر.ك. به سوره‌های ذاریات، نازعات، مرسلات، نازعات، قدر، عادیات.
96. عرفان كیهانی(حلقه)، ص 97.
97. توبه، 105.
98. ق، 22. (به او خطاب می‌شود:) تو از این صحنه (و دادگاه بزرگ) غافل بودی و ما پرده را از چشم تو کنار زدیم و امروز چشمت کاملاً تیزبین است.
99. سید محمد حسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج‏9، ص، ص 380.
100. توبه، 94.
101. ر.ك. ناصر مكارم شیرازى، تفسیر نمونه جلد 8 صفحه 125 و علامه مجلسی، بحار الانوار ج 23 ص 333.منبع:پرسمان
كاش عرفان كیهانی قبل از عرضه عمومی، بر بزرگان دین و عرفان این سرزمین عرضه می‌شد تا درستی و نادرستی آن به عنوان مكتب عرفانی آشكار گردد. عرفانی كه قصد اعتلای عرفان ایران10 را دارد نباید به توهین آن بیانجامد.