 اگر گاهی «عظمت در نگاه است، نه در چیزی كه بدان می‌نگرند.»، آنگونه كه برخی گفته‌اند، گاهی هم زیبایی در نگاه و دید انسان است، نه در دیدنی‌ها.
آنكه به چشم «نظام احسن» به همه هستی می‌نگرد، از این نگاه، خیلی چیزها هم «دیده» می‌شود، هم «زیبا» دیده می‌شود، تا چه عینكی بر چشم زده باشیم و از كدام زاویه به هستی و حوادث بنگریم.
«زیبابینی» هستی و حیات، هم آرامش روح و وجدان می‌بخشد، هم صلابت و پایداری و پایمردی می‌آفریند و هم قدرت تحمّل ناگواری‌ها را می‌افزاید.
از این نگاه، «عاشورا» همانگونه كه زینب كبری(ع) فرمود، جز «زیبایی» نبود.
آنچه زینب قهرمان در مقابل طعنه و طنز دشمن نسبت به این حادثه، بر زبان راند (ما رأیتُ الا جمیلاً)[1]، - جز زیبا ندیدم - پیشتر آرزوی حسین بن علی(ع) بود كه در طلیعه این سفر، آرزو و اظهار امیدواری كرده بود كه آنچه پیش می‌آید و آنچه اراده خداست، «خیر» برای او و یارانش باشد، چه به صورت «فتح»، چه به شكل «شهادت»:
«اَرجو اَنْ یكونَ خیراً ما ارادَ اللّهُ بِنا، قُتلنا ام ظَفِرنا»[2]
زیبا دیدن خواهر و خیر دیدن برادر، مكمل یكدیگرند.
جلوه‌های زیبایی و نمادهای جمال در آینه كربلا بسیار است، كه به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود:
1. تجلّی كمال آدم:این‌كه انسان تا كجا می‌تواند اوج بگیرد، زلال شود، خدایی گردد، فانی در خدا شود، در «میدان عمل» روشن می‌شود. كربلا نشان داد كه سقف تعالی انسان و آستانه رفعت روحی و تصعید وجودی و ظرفیت كمال جویی و كمال یابی او تا كجاست. پرونده آن حماسه نشان داد «كه تا چه حد است مقام آدمیت». این نكته برای جویندگان ارزش‌ها بسی زیباست و معیار!
2. تجلی رضا به قضا:در مقامات و مراحل عرفانی و سلوك، رسیدن به مقام «رضا» بسی دشوار و بس ارجمند است. اگر حضرت زینب، حادثه كربلا را زیبا می‌بیند، به خاطر بروز این شاخصه متعالی در عملكرد ولی خدا سیدالشهداست و یاران و دودمانش.
براستی كه حسین بن علی(ع) در میان آنان كه یكی به درد یا درمان و یكی به وصل یا هجران می‌اندیشند و آن را می‌پسندند، «آنچه را جانان پسندد» می‌پسندید. كربلا تجلّیگاه رضای انسان به قضای خدا بود. حسین بن علی(ع) در واپسین لحظات حیات در قتلگاه چنین زمزمه می‌كرد: «الهی رضی بقضائك». خواهر خویش را نیز به همین نكته توصیه كرده بود: «اِرضی‌ بقضاء اللّه».
این مرحله از عرفان، یعنی خود را هیچ ندیدن و جز خدا هیچ ندیدن و در مقابل پسندِ خدا اصلاً پسندی نداشتن. در آغاز حركت از مكّه به سوی كوفه نیز در خطبه‌ای فرموده بود: «رضا اللهِ رضانا اهل البیت»،[3] رضا و پسند ما خاندان، همان پسند خدا است!
این مبنای جانبازی و عشق حسین است و زینب عزیز، این را زیبا می‌بیند و این منطق و مرام را می‌ستاید.
آن روز كه جان خود فدا می‌كردیم‌
با خون به حسین اقتدا می‌كردیم‌
چون منطق ما منطق عاشورا بود
با نفی «خود»، اثبات «خدا» می‌كردیم‌[4]
3. رسم الخطّ حقّ و باطل:از زیبایی‌های دیگر عاشورا، خط كشی میان حق و باطل و تبیین منطقه حضور و عمل انسان‌های «دد منش» و «فرشته‌خو» ست.
وقتی خوبی و بدی و حق و باطل به هم در آمیزد، تیرگی باطل حق را هم غبار آلود و ناپیدا و مشوّه جلوه می‌دهد. در ظلمت آبادی این چنین، گمراهی اندیشه‌ها و انسان‌ها طبیعی است و كفر نقابدار، مسلمانان ساده لوح و سطحی نگر را به شبهه می‌افكند. زیبایی كار امام حسین(ع) آن بود كه مشعلی روشن كرد، تا راه، روشن شود، تیرگی‌ها بگریزد، چهره‌ها در آن هوای گرگ و میش فتنه و دروغ، نمایان و باز شناسانده شود، تا دیگر فریب و نقاب، بی‌اثر شود. آیا این زیبا نیست؟
عاشورا یك رسم الخط بود، ترسیم روشن خطی كه حق و باطل را جدا كرد و مسلمان ناب را از مسلمان نمای مدّعی باز شناساند، پیروان رحمان و جنود شیطان هر كدام در یك سو به عیان دیده شدند. حق، پی برده و صریح، به نبرد باطل آمد كه عیان و بی‌نقاب به كربلا لشكر كشیده بود و مزوّرانه بر طبلِ «یا خیل اللّه اركبی» می‌كوبید. اگر هم اندك تردیدی در «شناخت» باقی مانده بود، خطبه‌های زینب در كوفه و شام، آن را زدود. این از زیبایی‌های بس قیمتی حادثه خونین عاشورا بود.
4. تبلور فتح ناب:از زیبایی‌های دیگر عاشورا، مفهوم تازه‌ای از «پیروزی» است.
عده‌ای به غلط، پیروزی را تنها در «غلبه نظامی» می‌پندارند وشكست را در مظلومیت و شهادت. عاشورا نشان داد كه در اوج مظلومیت هم می‌توان «فاتح» بود و با كشته شدن هم می‌توان دفتر و كتاب پیروزی را نگاشت و با خون هم ترسیم «تابلوی ظفر» میسّر است. پس فاتح معركه كربلا حسین(ع) بود و چه فتحِ زیبایی!
این همان «پیروزی خون بر شمشیر» است كه در سخن امام راحل(قدس سره) هم جلوه گر شد و فرمود: «ملتی كه شهادت برای او سعادت است، پیروز است... ما در كشته شدن و كشتن پیروزیم.»[5] و این همان آموزشِ قرآنی «احدی الحُسْنَیین» است كه فرهنگ مبارزان الهی است.
كسی كه به «تكلیف» عمل كرده باشد، در هر حال پیروز است، آن هم پیروزی ناب.
گر چه از داغ لاله می‌سوزیم
ما همان سر بلند دیروزیم‌
چون به تكلیف خود عمل كردیم
روز فتح و شكست پیروزیم‌[6]
این دیدگاه را، هم امام حسین(ع) داشت، هم امام سجاد، هم حضرت زینب. با این دید، همه آن حوادث تلخ، چون پیامدی به سود اسلام و حق داشت، جمیل و شیرین بود. وقتی ابراهیم بن طلحه از امام زین العابدین پرسید: «چه كسی غالب شد؟» حضرت فرمود: آنگاه كه وقت نماز فرا می‌رسد، اذان و اقامه بگو، خواهی فهمید كه چه كسی پیروز شد! [7]
و آیا این، در حادثه كربلا زیبا نیست؟ پیروزی، حتّی در صورت كشته شدن و شهادت!
5. حركت در مسیر مشیت خدا:زیباترین جلوه این است كه انسان، یك عمل و حادثه را در بستر «مشیة اللّه» و همسو با «خواست خدا» ببیند. اگر سالار شهیدان و یارانش به خون نشستند و اگر زینب و دودمان مصطفی به اسارت رفتند، این در لوح مشیت الهی رقم خورده بود و چه جمالی برتر از این‌كه كارگروهی با جدول مشیت خدا هماهنگ گردد؟!
مگر به حسین بن علی(ع) از غیب، خطاب نیامده بود كه خواسته خدا آن است كه تو را كشته ببیند؟ «اِنّ اللّه شاء اَنْ یراكَ قتیلاً» و مگر مشیت خدا آن نبود كه عترت پیامبر در راه نجات دین و آزادی انسان، به اسارت بروند؟ «انّ اللّه شاءَ اَن یراهُنَّ سبایا» پس چه غم از آن شهادت و این اسارت؟
هر دو، هزینه‌ای بودند كه برای بقای دین و افشای طاغوت، می‌بایست پرداخته می‌شدند، آن هم عاشقانه، صبورانه و قهرمانانه!
برای زینب بزرگ، كه پرورده دامان وحی و تربیت شده مكتب علی(ع) است، این حركت در بسترِ مشیت الهی، اوج ارزش‌ها و زیبایی‌هاست. وی مجموعه این برنامه را از آغاز تا انجام، زیبا می‌بیند، چون تك تك صحنه‌ها را منطبق با آن «خواسته ربوبی» می‌بیند.
آیا با این تحلیل و نگاه، حادثه عاشورا زیبا نیست؟
6. شب قدر عاشورا:این صحنه، از درخشان‌ترین جلوه‌های زیبایی است. كسانی كه در سر دوراهی رفتن و ماندن، «ماندن» را كه نشان «وفا» و «ایثار» است بر می‌گزینند و «زندگی بدون حسین» را ذلّت و مرگ می‌شمارند.
آن خطبه امام، آن ابراز وفاداری یاران، آن سخنان و سؤال امام با قاسم، آن شب بیداری اصحاب تا سحرگاهان، آن زمزمه تلاوت قرآن و نیایش از خیمه‌ها، آن اعلام وفاداری یاران در حضور زینب كبری و امام حسین(ع)، هر كدام برگی زرّین از این «كتاب جمال» است. چرا زینب، عاشورا را زیبا نبیند؟
آنچه در كربلا اتّفاق افتاد، به یك «بنیاد» تبدیل شد، برای مبارزه با ستم در طول تاریخ و در همه جای زمین. آیا این زیبا نیست؟
لحظه لحظه‌های عاشورا، به صورت یك «مكتب» در آمد، كه به انسان «آزادگی»، «وفا»، «فتوّت»، «ایمان»، «شجاعت»، «شهادت طلبی»،...و «بصیرت» آموخت. آیا این زیبا نیست؟
خون‌های مطهری كه در آن دشت بر زمین ریخت، سیلی شد و بنیان ستم را ویران كرد. آیا این زیبا نیست؟
هر بساطی را كه عمری شامیان گسترده بود
نیم روزی این حسین بن علی برچید و رفت‌
و... آیا این زیبا نیست؟
فاجعه آفرینان كوفه و شام، فكر می‌كردند با قتل عام اصحاب حق، خود را جاودانه می‌سازند. ولی در نگاه ژرف زینب، آنان گور خویش را كندند و چهره نورانی اهل بیت روشن‌تر و نامشان جاودان و دین خدا زنده و كربلا یك دانشگاه شد.
زینب قهرمان و عارف، این‌ها را می‌دانست و از ورای قرون می‌دید. این بود كه در مقابل سخن نیشدار و زخم زبان والی كوفه، كه با طعنه خطاب به این بانوی اسیر گفت: كار خدا را با برادر و خاندانت چگونه دیدی، فرمود:
ما رأیت الاّ جمیلاً... جز زیبا چیزی ندیدم!

پی نوشت:_________________
[1]. بحارالأنوار، ج 45، ص 116.
[2]. اعیان الشیعه، ج 1، ص 597.
[3]. موسوعة كلمات الإمام الحسین، ص 328.
[4]. از نویسنده.
[5]. صحیفه نور، ج 13، ص 65.
[6]. از نویسنده.
[7]. اذا دخل وقت الصلاةِ فَاَذّنْ وَ اَقِم، تعرفُ مَنِ الغالب (امالی شیخ طوسی، ص 66).
منبع : پرسمان




تحلیلی بر كلام حضرت زینب (س) كه فرمود: «ما رأیت الاّ جمیلاً»
