 فلسفه جواز چند همسری چیست؟
الف) تذكرات و نكات مقدماتى‏ 
 ابتدا به یكسرى نكات و تذكرات مقدماتى اى كه در فهم سازوار پاسخ به حكمت ازدواج مجدد تأثیر دارند توجه فرمائید:
 1 حكمت ازدواج، پدیدآورى فضایى سكونت و آرامش در درون و برون آدمى است،(1) در اثر چنین پیوند آسمانى اى است كه آدمى به طهارت روحى و جسمى نائل شده و با همین پاكیزگى است كه به لقاء و دیدار الهى نایل مى شود،(2) زیرا با ازدواج است كه ناپختگى ها به كمال و پختگى تبدیل مى شود. به عبارتى «فلسفه تشریع ازدواج، بقاء نسل و تأمین آرامش روحى انسانها از طریق ارضاء مشروع غرایز بوده و هدف خدا نیز از تجویز ازدواج، تأمین این دو هدف است نه زمینه سازى براى عیاشى لجام گسیخته مردان زیرا چنین رابطه اى را دو سویه قرار داده تا از كنارش هم مرد و هم زن بهره ها جویند»،(3) و اینچنین است كه ازدواج، هم جلب «مصلحت» است و هم «دفع مفسده و ضرر».
 2 ما مى پذیریم كه زنان میل چندانى به شریك شدن دیگران در قلب همسرشان و سهیم شدن در محبت او، و در نتیجه تقلیل نظر همسر به خود ندارند. ولى:
 اولاً: در كنار نكات منفى باید به «مصلحت ها و فوائد برتر» نیز توجه داشت چندانكه نمى توان از حقیقتى بدین انگیزه چشم پوشى كرد كه حاوى مقدارى ضرر و كراهت است. و اساساً عالم مادى و زندگانى در طبیعت، همراه با نوعى تزاحم و تعارض مصلحت ها و تقابل دو قطب مثبت و منفى است. نظام تعدد همسر، اگردر جاى خود قرار گیرد حاوى مزاید قابل توجهى است كه نبود آن، نتیجه اى جز براندازى پرده هاى عفت، مصلحت و لذت منطقى نخواهد داشت. و عقلاً دفع مفسده ترجیح دارد.
 جان كلام اینكه: نظام قانونگذارى ایده آل، سامانه اى است كه سختى ها را براى جلب منافع برتر، توصیه مى كند دقیقاً بسان كاوشگرانى كه در پى برآورده سازى كام دل، پریشان خاطرى را با جان و دل مى خرند.
 ثانیاً: آنچه سرچشمه تمامى اعمال، بویژه ازدواج است 2 چیز مى باشد: شناخت و محبت. چندانكه ما آن چیزى را طلب كرده و اراده به مهیا كردنش مى نمائیم كه در درجه اول، نسبت به آن «شناخت و معرفت» داشته باشیم در اثر این آگاهى، میدان مغناطیسى محبت و شوق پدید آمده و سپس طلب، اراده و انجام عملى هدف محقق مى گردد. با روشن شدن مكانیزم كشش، كوشش، كنش و واكنش در مى یابیم كه:
 تا مرد، مجذوب زن خود باشد، نسبت به زن دیگر تمایل پیدا نمى كند، مگر اینكه:
 انگیزه یارى رسانى زنان ناتوان یا نیازمند به كمك در كار باشد كه در اینصورت مطمئن باشید اكثر زنان با همسر گزینى مجدد شوهر موافق اند. زیرا مطابق تحقیقات روان شناختى:
 «مردان در موقعیتهاى قهرمانانه بیشتر میل یارى رسانى شان شكوفا مى شود. و این در حالى است كه زنان در رابطه با غمخوارگى براى دیگران فعال مى باشند.»،(4)
 و اساساً قسمتى از ازدواجها انگیزه اى جز مراقبت و پوشش زنهاى بى شوهرى كه به دلیل فقدان امكانات، توانایى ادامه زندگى از آنان سلب شده، ندارد و طبق آنچه از احساس و عواطف زنان بدست آمده آنان چون خود را از لحاظ نفوذ در قلب شوهر در وضعیت ایده آل مى بینند و از طرفى، در موضع غمخوارگى قرار گرفته اند، مخالفت شایانى با این گونه همسر گزینى ها ندارند.
 یا مرد، در كنار محبتى كه به زن خود دارد، به زن دیگرى علاقه مند شده و به نوعى سعى در خواستگارى از او دارد. در این حالت باید توجه داشت:
 الف) اگر مرد، با محبت و انگیزه موجود دست به گریبان شده و به سركوبش بپردازد، اثرات شدید و تأسف بارى بر روح و جسم او داشته و نه تنها راهى به بهبودى نخواهد داشت بلكه احتمال تخلفات اخلاقى نیز منتفى نخواهد بود. در چنین موقعیتى هیچ فایده اى براى همان همسر فعلى او قابل تضمین نخواهد بود. و چون هم دفع مضرات احتمالى، ضرورى است و هم حفظ منافع دو گانه.
 ب) قسمتى دیگر از ازدواجهاى مجدد مردان، ریشه در كاستیهاى زنان دارد. زیرا همچنانكه گفته شد اگر محبت مرد نسبت به همسرش، كاسته شود وى طبیعتاً به سمت و سویى دیگر تمایل پیدا مى كند. وقتى زن در جلب محبت همسر كوتاهى كرده و در كسب رضایت او نمى كوشد، در واقع عملاً پذیرفته كه قلب شوهرش از عشق بوى خالى شده و او به نحوى چنین خلائى را پر كند. چنین زنى نمى تواند به صرف این ادعا، كه «من روحاً تمایل به تقسیم جایگاهم در قلب شوهر با دیگرى ندارم» همسر را از داشتن انیس و مونس منع نماید. (توجه داشته باشید كه ازدواج مجدد، به معناى عدم محبت به همسر اول نیست بلكه پر كردن شكاف محبتى اوست).

ب) حكمت هاى تجویز ازدواج مجدد و تعدد همسر 
 در تحلیل مسائل، باید نگاهى فراگیر داشت و جنبه هاى مثبت و منفى هر جهت را دقیق سنجید و نظر به اینكه صرف تكیه بر خواسته هاى یكسویه مرد یا زن گشایشگر نمى باشد، ضرورى است به برخى حكمت ها، فوائد و ضرورتهاى نظام تعدد زوجات توجه داشت:
 1. تعداد زنان همواره بیش از مردان بوده و تعدد همسران، راهكارى جهت تحت پوشش قرار گرفتن زنان فاقد همسر.
 2. در اثر حوادثى مانند جنگ، افراد زیادى از مردان كشته شده و همسران بیوه آنان بدون تكلیف و امكانات باقى مى مانند و با جواز انتخاب چند همسر مى توان مشكل این دسته را حل نمود.
 3. مردان بخاطر مسافرتها و سایر عواملى كه به نوعى از خانه و زندگى دور مى افتند، دچار خلاء همسر و استفاده از فوائد روحى جسمى او مى گردند. به عنوان مثال ناچار است همیشه نیمى از ماه را در محل كارش زندگى كند. در این موقعیت چه مى توان كرد؟ بگذاریم در طوفان مشكلات خرد شوند یا از تسهیلات ازدواج مجدد بهره مند شوند تا همچنان سایه شان بر سر همسر نخست باقى بماند؟
 4. عمر جنسى مردان طولانى تر از زنان است.
 5. در موقعیتهایى مثل: مسافرت، عادات ماهیانه، باردارى و... محدودیتهاى فراوانى حاصل مى گردد و پر واضح است كه روش جایگزینى توأم با حفظ عدالت بهترین گزینه است.

ج) نكات پایانى‏ 
 در پایان، باید توجه داشت:
 1.اساساً بین زن و مرد تفاوتهاى عاطفى و فیزیولوژیك وجود داشته و صرف چنین تفاوتهایى بدون توجه به سایر امتیازات روحى جسمى، موجب خدشه به حكم تعدد زوجات نمى گردد. چه، باید ویژگیهاى ایندو را با هم لحاظ كرد و آنگاه سایر مصلحت ها را نیز مورد توجه قرار داد.
 2. به دلیل آیه 3 سوره نساء، مرد نمى تواند همه زنهایش را عادلانه دوست داشته باشد زیرا محبت از كنترل شخص خارج است از اینرو زنها در موضوع تعدد زوجات، در مسابقه راضى نگهداشتن مرد وارد شده و چنین رقابتى به محكم نمودن اركان روحى مرد و آزاد شدن پتانسیلهاى زنان كمك مى نماید.
 3. شرط تعدد همسر، توانایى ایجاد عدالت مالى در امكانات زندگى براى همه همسران است. (بدون تبعیض)
 4.این حكم همانند سایر احكام دینى برگرفته از منبع علم و حكمت الهى و مقرون به علت بوده و عموم مؤمنین باید عبودیت و اطاعت خود از احكام را عملاً و اعتقاداً حفظ كنند. از اینرو چه بسا همین احكام، نوعى امتحان براى مردان، زنان و دین داران است. امتحان در بعد اعتقاد و رعایت چنین دستورى.
 5. اما در مورد اینكه گفته مى شود: «عدم تمایل به وجود چند زن در زندگى مرد، امرى فطرى است». چنین پاسخ مى دهیم:
 اول- باید مجموع روحیات زنان را لحاظ كرد و صرفاً به یك یا دو خصلت توجه ننمود. چه بسا همین ویژگى در كنار روحیاتى مثل احساس غمخوارى زن، یا حتى همان عشق و علاقه اش به شوهر و فرزندان، او را نسبت به تصمیم مرد مبنى بر تعدد همسر، راضى و پذیرا قرار دهد.
 دوم- چنین ادعایى درباره همه زنها صادق نیست لذا نمى توان آنرا فطرى دانست. موارد بسیارى دیده شده كه زنان (مخصوصاً در طوایف عرب و لر» نسبت به چنین موضوعى به راحتى برخورد مى كنند.
 شاید بتوان خلاصه پاسخ را چنین بیان كرد:
 اولا: بناى اسلام بر عدم سخت گیرى در زندگى انسانها است و خداوند دوست دارد بندگانش از نعمتهاى خلق شده، استفاده نمایند. چرا كفار و غربیها بتوانند غرائز خویش را از راه هاى گوناگون حرام ارضاء نمایند ولى براى مؤمنین هیچ راه حلالى وجود نداشته باشد.
 پر واضح است كه گاهى خانم مردى دچار مشكلات جسمى یا شرائطى مى شود كه اگر مرد، اجازه ازدواج مجدد را نداشته باشد مسلماً به گناه مى افتد یا شرائط جسمانى برخى از مردها طورى است كه محدود كردن او به زندگى با یك زن او را به حرام مى كشاند.
 خلاصه بناى اسلام بر آزادى جنسى تا حدى كه مفسده مهمى ایجاد نكند مى باشد و این مسئله اگر براى زنها هم مفسده نداشت خداوند اجازه مى داد ولى با توجه به اختلاط نسل و برخى خصوصیات جسمى خانمها این مسئله براى آنان تجویز نگشته.
 ثانیاً: شهوت مردان تهاجمى است و شهوت زنان انفعالى لذا زن با داشتن یك شوهر به گناه نمى افتد ولى ممكن است مرد با داشتن یك زن به گناه بیفتد.
 ثالثاً: در بسیارى از مواقع تعدد زوجات براى زن اول منافع فراوانى دارد یعنى علاوه بر این كه شوهر شما از آلوده گشتن به گناه حفظ مى شود از تحمیل خواسته هاى مرد به زن اول در شرائطى كه براى زن اول هم زیستى با مرد موقتاً مشكل باشد جلوگیرى مى كند- به عبارت دیگر بخشى از سختیها از دوش زن اول برداشته مى شود و در فرض هایى كه نیاز به استراحت دارد فارغ البال تر مى باشد و اگر طورى شد كه عمل زناشویى مقدور نگردید مرد ناچار به طلاق دادن او نیست و مى تواند تا آخر عمر هم با او زندگى كند و هم نیازهاى خویش را با ازدواج مجدد تأمین نماید.
 رابعاً: زن باید فكر كند كه تجویز تعدد زوجات فقط به ضرر او و به نفع زنان بى سرپرست نیست زیرا همان زنان نیز روزى سرپرست داشتند و چه بسا همین خانم خداى ناكرده در آینده دچار همان درد گردد لذا خوب است مقدارى هم خانم هاى شوهر دار خود را به جاى كسانى بگذارند كه هیچ امكان ازدواجى حتى تا آخر عمر به جز شوهر نمودن به یك مرد زن دار برایشان وجود ندارد.
 خامساً: فطرى بودن دین به این معنا نیست كه هیچ كس با احكام آن یا اصل آن مخالفت نكند اصل شناخت خداوند واعتراف به وجود او فطرى است و در عین حال در اثر جهل ها و تعصب هاى گوناگون و هواهاى نفس و خودخواى ها گروهى (كمونیستها) منكر وجود او مى شوند.
 سادساً: حكم تعدد زوجات یك امر مباح و جائز است نه واجب در نتیجه اگر مردى به این مسئله نیاز شرعى و عرفى داشت اقدام مى نماید و این بدان معنا نیست كه همیشه مردها اقدام به این مسئله نمایند.
 سابعاً: اینكه گفته اید همه زنها حتى از ادیان و ملتهاى مختلف با حكم تعدد زوجات مخالفند حرف دقیق و صحییح نیست. زیرا چطور شده كه در غرب با انواع گناه ها و بى بند و باریها و روابط نامشروع موافقند ولى خانمها ى مسلمان حتى با حلال خداوند نیز مخالف مى باشند؟ بلكه فرهنگ جامعه وتربیت پذیرى اجتماع دراین باره بسیار موثر است.
 در پایان آنچه گفته شده كه خواسته درونى وفطرى زن عدم پذیرش چند همسرى است، نشانه خوبى است برتك شوهرى اما مانع چند زنى نیست.
 در پایان بیان نكته اى حائز اهمیت است و آن: اسلام در واقع با جواز تعدد همسر به شرط عدالت در واقع تك همسرى را ترویج مى كند.

پی نوشت ها:
 (1) روم، 21
 (2) بحار، 103/ 220/ 18
 (3) دور نماى حقوقى ازدواج موقت، اسماعیل هادى، 60
 منبع : پرسمان/ حقوق زن
ابتدا به یكسرى نكات و تذكرات مقدماتى اى كه در فهم سازوار پاسخ به حكمت ازدواج مجدد تأثیر دارند توجه فرمائید:
1 حكمت ازدواج، پدیدآورى فضایى سكونت و آرامش در درون و برون آدمى است،(1) در اثر چنین پیوند آسمانى اى است كه آدمى به طهارت روحى و جسمى نائل شده و با همین پاكیزگى است كه به لقاء و دیدار الهى نایل مى شود،(2) زیرا با ازدواج است كه ناپختگى ها به كمال و پختگى تبدیل مى شود. به عبارتى «فلسفه تشریع ازدواج، بقاء نسل و تأمین آرامش روحى انسانها از طریق ارضاء مشروع غرایز بوده و هدف خدا نیز از تجویز ازدواج، تأمین این دو هدف است نه زمینه سازى براى عیاشى لجام گسیخته مردان زیرا چنین رابطه اى را دو سویه قرار داده تا از كنارش هم مرد و هم زن بهره ها جویند»،(3) و اینچنین است كه ازدواج، هم جلب «مصلحت» است و هم «دفع مفسده و ضرر».