شخصیت مالکاین مذهب، دومین مذهب اهل سنت از نظر قدمت و سومین آن از نگاه قلمرو است. مؤسس این مذهب، مالك بن انس بن مالك بن عامر اصبحى مدنى از طبقه سوم فقیهان تابعی مدینه است. او حدود سالهای 90 تا 97 در آن شهر تولد یافت. مالک بیشتر زندگانی خود را در مدینه سپری کرد. فقه را نزد ربیعة بن فروخ، ابن شهاب زهری، نافع مولی عبدالله بن عمر بن هرمز، امام جعفر صادق (ع) و ابوالزناد فرا گرفت. وى از پـیـشوایان مكتب حدیث علم آموخت. عبدالرحمن بن هرمز و عبدالرحمن معروف به ربیعة الراى (م136ق) از استادان او هستند. در سن هفده سالگى پس از آن كه اساتیدش او را در فقه و حدیث گواهى كردند مالك (93ـ197ق) در مدینه به فتوا دادن و تدریس پرداخت و حدود هفتاد سال در همین شهر بـه افـتـاء و تـعـلـیم مردم ادامه داد .او براى تدریس و فتوا در مسجد النبى مى‌‌نشست و به هنگام خواندن حدیث به قبر پیامبر (ص) اشاره مى‌‌كرد. وی در برابر خلفا، سیاست آرامی را دنبال می‏کرد. اما با سکوت او در برابر قیام نفس زکیه به سال (145 ه.ق) والی مدینه را به او بدگمان ساخت و او را مجازات کرد. منصور بابت این رفتار والی که بی‏اطلاع او صورت یافته بود، از مالک عذرخواهی نمود. همچنین هارون در سفر حج خود در سال 179 ه.ق در آخرین سال عمر مالک، از او دیدار به عمل آورد. با این همه، می‏توان گفت که مالک از عباسیان ناخشنود بوده، چنانکه همین ناخشنودی او سبب گرایش امویان اندلس به او گشت. مالک، در حدیث شناسی پیشگام بود. اثر مهم فقهی مالک کتاب «الموطأ» است که به درخواست منصور به نگارش آن پرداخت. دیگر اثر او، «رسالة إلی الرشید» است.
مذهب فقهی مالک، به مثابه یک مدرسه فکری نبوده و اجتهاد فقهای آن فراتر از رأی مالک نمی‏رود. مالکیان در باورهای اعتقادی خود پیرو مکتب اشعریند.
مذهب مالک پیش از ظهور مذهب شافعی، بر حجاز، مصر و سرزمین های آفریقایی اطراف آن، اندلس و سودان غلبه داشت و در بغداد هم حضور چشمگیری داشت تا آن که پس از سال 400 ه.ق. رو به افول نهاده، با ظهور مذهب شافعی در مصر، مذهب مالکی در آن به جایگاه دوم تنزل یافت اما موقعیت خود در شرق آفریقا را از دست نداد. امروزه مذهب مالکی در قسمت های شمالی آفریقا، الجزایر، تونس، در قسمت های کوهستانی مصر، سودان، کویت، قطر، بحرین غلبه دارد و در فلسطین و عربستان هم به ویژه منطقه احساء به صورت محدودتر ادامه حیات می دهد.

1.1.2. منابع استنباط نزد مالکقرآن کریمسنت، دومین تکیه گاه مالک بود. از دیدگاه او ـ برخلاف ابوحنیفه ـ خبر واحد حجت است و کوتاهی درباره آن تا زمانی که با عمل مردم مدینه مخالفتی نداشته باشد جایز نیست. بیشتر اتکای مالک در حدیث روایاتی بود که اهل حجاز نقل کرده‌اند.
اجماع: مالک، افزون بر اجماع به معنای مشهور آن نزد عموم، اجماع مردم مدینه را هم حجت می‌دانست.
قیاس: وی بر احکامی که در کتاب و سنت بدانها تصریح شده قیاس می‌کرد، چنان که درموطاء احکام بسیاری از این نوع آمده‌است.
اسـتـحـسـان: شـاطـبـی از قـول اصـبـغ می‌گوید: از ابن قاسم شنیدم که به نقل از مالک مـی گفت : استحسان نه دهم علم است. با این حال، مالک به اندازه ابوحنیفه دامنه استحسان را گسترش نداده‌است.
اسـتـصـحـاب: قرافی می‌گوید: اسـتـصـحـاب نـزد مـالک، امام مزنی و ابوبکر صیرفی حجت است.
مـصـالـح مرسله: یکی از اصول مالک اعتبار دادن به مصالح مرسله‌است ، چنان که مذهب اوبه عمل به مصلحت شهرت دارد.
سـد ذرائع: مالک بیش از دیگران دامنه این اصل را گسترد و بسیاری از احکام را بر آن استوار ساخت.
عرف: مالک به عرف هم پناه می‌برد، اما در بنای احکام بر آن به اندازه دیگران پیش نمی‌رفت.
قـول صحابی: فقه مالک بر فتواها و داوریهای صحابه تکیه داشت. او فقه فقهای هفتگانه رادر مدینه فراگرفت و سنت را همان چیزی می‌دانست که صحابه برآنند. به همین دلیل در میان همه منابع استنباط او فتوای صحابه جایگاهی برجسته داشت.

1.1.1. ویژگی‌ها و منابع مذهب مالکی- مالک علاوه بر کتاب، سنت، فتاوی صحابه، اجماع، قیاس، استحسان، مصالح مرسله و استصحاب، عمل اهل مدینه را در زمره منابع دینی یاد کرده است.
- مالک، ظاهر قرآن را بر سنت مقدم می‏داشت. او عام و مـطلق کـتاب و سنت را قطعی ندانست، بلکه درهای تـخصیص و تقیید را به طور کامل گشود.
- مراعات مصلحت: مالک بر این عقیده بود که هدف اصلی شارع تحقق بخشیدن به مصالح و منافع مردم است. به هـمـین دلیل فقه خود را گاه با سد ذرایع و گاه با فتح آن پیرامون این محور به حرکت درآورد تا این مصالح را از طریق قیاس و استحسان یا ازطریق مـصـالـح مرسله و سد ذرایع و یا هر طریق دیگری برآورده سازد. وی از هـمـیـن دیـدگاه، عقود را وسیله‌ای قرار داد که خواسته‌های اصلی مردم را تحقق می‌بخشد و با مقتضای عرف آنان همراهی و همسویی دارد.
- او در پی‌بردن بـه هـدف شریعت بـه فتواها و داوری‌های صحابه تکیه می‌کند و سپس به عنوان کسی که در فهم متون شریعت و همچنین اهداف دور و نزدیکش به ریشه رسیده، به شـنـاخـت و کـشف احکام و اهداف آنها می‌پردازد.
- وی طعن بر اصحاب رسول خدا (ص) را زشت شمرده و آن را جرم بزرگ می‏دانست.
- او همچنین قرآن را قدیم دانسته و به جبر باور داشت.

1.1.2. فقها و کتب مالکی- مالک بن انس اصبحی (امام المذهب) (م179). فتاوای پراکندة وی به عنوان مدونات جمع شد که عبارت است از:- الأسدیة (فی فقه المالکیة)؛ اسد بن فرات بن سنان ـ قاضی قیروان ـ (م204ق) شاگرد مالک و محمد بن حسن شیبانی، آن را از اجوبة عبدالرحمن بن قاسم گردآوری کرده است.
- المدونة الکبری = مدونة سحنون؛ عبد السلام بن سعید التنوخی ملقب به سحنون (م240ق) که محتوای آن را به واسطة عبد الرحمن بن قاسم عتقی (م191ق) از امام مالك بن أنس روایت کرده است.
- الواضحة فی السنن و الفقه؛ ابن حبیب، عبدالملک بن حبیب سلمی قرطبی (م238ق).
- المستخرجة العتبیة علی الموطأ؛ ابوعبدالله محمد عتبی قرطبی (م254ق).
- الموّازیة؛ ابوعبدالله محمد به سعید معروف به ابن‌موّاز قرطبی (م281ق).
- ابوبکر باقلانی (م403ق): الانصاف فیما یجب ولایجوز فیه الخلاف، و: التمهید فی أصول الفقه، و: المقنع فی أصول الفقة
- ابن ابی‌زید قیروانی(م386ق): الرسالة (که شروح متعددی بر آن نگاشته شده است)
- ابن‌عبدالبر، ابوعمر یوسف بن عبدالله بن محمد بن عبدالبر نمری شیخ علمای اندلس (م436ق): الکافی، و: التمهید لما فی الموطأ من المعانی و الأسانید، و: الاستذکار لمذهب علماء الأمصار.
- باجی، ابوالولید سلیمان بن خلف تمیمی باجی (م474ق): المنتقی در هفت مجلد که منتخبی از شرح خود او بر موطأ مالک است و گفته می‌شود بهترین کتاب در مذهب مالک است.
- ابن رشد/ پدر (م520ق): البیان و التحصیل؛ و: المقدمات
- محمد بن احمد معروف به ابن رشد قرطبی/ حفید (م595ق): بدایة المجتهد و نهایة المقتصد، این کتاب ارزنده دارای دو جزء است و اخیراً نسخة محقق آن توسط مجمع تقریب بین مذاهب اسلامی نیز به چاپ رسیده است؛ و: البیان، و: المقدمات
- احمد بن ادریس بن عبدالرحمان معروف به قرافی (م684ق): الاحکام فی تمییز الفتاوی عن الاحکام، الذخیرة، و: الفروق این کتاب دارای چهار جزء است.
- خلیل جندی، خلیل بن اسحاق بن موسى مصری (م776ق): مختصر المذهب المالکی که دارای شروح متعدد است و طلاب مالکی آن را حفظ می‌کنند. شروح معروف مختصر عبارت است از:
- التاج والإكلیل شرح مختصر خلیل؛ ابوعبدالله محمد بن یوسف بن ابی‏القاسم عبدری معروف به مواق (م897ق).
- مواهب الجلیل فی شرح مختصر خلیل؛ ابو عبدالله محمد بن محمد بن عبد الرحمان مغربی معروف به حطاب رعینی (م954ق) شامل شش جزء
- شرح الخَرَشی على مختصر خلیل، محمد بن عبدالله خرشی (م1101ق) در شش جزء که با حاشیة عدوی (م1189) بر «مختصر» چاپ شده است.
- الشرح الكبیر؛ و: الشرح الصغیر شیخ ابوالبركات احمد بن محمد دردیر عدوی (م1201ق)
- حاشیة؛ لمحمد عرفه شمس‌الدین دسوقی(م1230ق) که در حاشیة الشرح‌الکبیر چاپ شده است.
- شرح الزرقانی على مختصر خلیل؛ شیخ عبدالباقی بن یوسف زرقانی (م1099ق) در هشت جزء که در چهار مجلد به چاپ رسیده است.
- الشرح المیسر؛ علامة محنض بابه بن اعبید الدیمانی الشنقیطی (م1277ق).
- شاطبی(م790ق): الموافقات
- قاضی ابوبكر محمد بن عاصم اندلسی غرناطی، معروف به ابن عاصم (م829ق): تحفة الحکام در دو جزء.
- تسولی سبراری، علی بن عبد السلام (م1258ق): البهجة فی شرح التحفة.
- عدوی (م1189ق): حاشیة العدوی على كفایة الطالب (اثر برانی)
- أمیر(مت 1232ق): الإكلیل
- محمد علیش(م1399ق): منح الجلیل ، فتح العلی المالك
- آبی ازهری، صالح عبد السمیع (م1330ق): جواهر الإكلیل = شرح مختصر العلامه الشیخ الجلیل فی مذهب الامام مالك؛ و: الثمر الدانى فی تقریب المعانی شرح رسالة ابن أبى زید القیروانی
- داه شنقیطی (م1389ق): فتح الرحیم على فقه الإمام مالك بالأدلة (شرحی بر نظم رسالة ابن أبی زید قیروانی.منبع:پرسمان
مذهب مالکی و شخصیت او را با توضیح کامل بیان کنید؟