با اتمام جنگ از مفقودین جنگ هیچ خبری نبود، بسیاری از رزمنده ها به شهادت رسیده بودند اما خانواده های تمامی مفقودین امید اسارت آنان را داشتند که لااقل در قید حیاتند و زنده و روزی به آغوش وطن باز می گردند.

در ایران از جنگ هشت ساله ی ایران و عراق به نام جنگ تحمیلی و دفاع مقدس یاد می کنند و عراقی ها این جنگ هشت ساله را به اسم قادسیهٔ صدام می شناسند.

جنگ هشت ساله ی ایران و عراق دومین جنگ طولانی قرن بیستم می باشد که بعد از جنگ ویتنام بیشترین خسارت را برای طرفین به بار آورد.  این جنگ به طور رسمی در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ برابر ۲۲ سپتامبر ۱۹۸۰ آغاز شد و در نهایت پس از حدود ۸ سال در مرداد ۱۳۶۷ با قبول آتش‌ بس از سوی دو طرف و پس از به جا گذاشتن یک میلیون نفر تلفات و ۱۱۹۰ میلیارد دلار خسارات به دو کشور خاتمه یافت. مبادلهٔ اسیران جنگی بین دو کشور از سال ۱۳۶۹ آغاز شد. ایران آخرین گروه از اسرای جنگی عراقی را ابتدای دهه ی هشتاد به عراق تحویل داد.

اسرای عراقی به عراق بازمی گشتند، با کت و شلوار و پیراهن هایی نو و هماهنگ و بسیار آراسته و منظم با ساک های سنتی اصفهانی که داخلش سوغاتی های ایران بود، به کشور خودشان که عراق بود بازگشتند اما اسرای ایرانی با وضعی نامناسب که در شانشان نبود به آغوش وطن بازگشتند.

در این آمار به اسارت گرفتن ایرانیان غیر نظامی محسوب نشده است زیرا که هر فرد غیرنظامی که به صورت غیرمجاز وارد خاک عراق می‌شد حداقل محکوم به شش ماه حبس بود. افرادی که برای ماهی‌گیری یا تجارت وارد خاک عراق شدند، جزو آمار اسرا نبودند.

در 28 مرداد 1369 ایران و عراق از طریق مذاكرات ژنو توافق كردند با همكاری سازمان صلیب سرخ جهانی اسرای یكدیگر را از طریق هوایی و زمینی مبادله كنند.

در جنگ ایران و عراق از لحاظ استراتژیک یکی از مهم‌ترین برخوردهای نظامی دوران معاصر بود، که منافع تقریباً همه کشورهای جهان را بدون استثنا تهدید می کرد و ابر قدرت ها در ابتدا تماما از رژیم بعث عراق حمایت کردند و عراق بدون آنها این جنگ را باخته بود اما در نهایت برای این جنگ پیروز نمی خواستند زیرا که جنگ در ناحیه ای رخ داده بود که بیشترین ذخیره ی نفتی جهان را داشت به همین دلیل پیروز این جنگ توازن قدرت در منطقه را بهم می ریخت.

شرایط اسرای ایرانی هنگام تبادل به نقل از شاه حسینی!" چند نماینده از عراق و نماینده کمیته بین‌المللی صلیب سرخ برای تبادل در پل خیرناصرخان حضور داشتند اما ما تبادل را از آنجا قبول نکردیم. آقای آقامیری، مسئول تبادل اسرا، اعلام کرد که ما تبادل اسرا را در مرز خسروی ـ منذریه انجام خواهیم داد. آن‌ها مجبور به قبول این کار شدند و قرار شد نیروهای عراقی تا مرز میان عراق و ایران عقب نشینی کنند. گرمای طاقت‌فرسایی بود. عراقی ها اسرای ایرانی را در داخل چادرها و شرایط نامناسبی نگه داشته بودند. در زمان بازگشت اسرا، نماینده صلیب سرخ در این چادرها با اسرا ملاقات بدون شاهد انجام می داد و سوال می‌کرد که آیا تمایل داری به کشور خود بازگردی یا خیر؟ در این تبادل انبوه، هیچ یک از اسرای ایرانی حاضر نشدند که به کشور عراق پناهنده شوند. در صئرتی که در دوران جنگ تحمیلی تعداد زیادی از اسرای عراقی به جمهوری اسلامی ایران پناهنده شدند و برخی در قالب لشکر بدر به جبهه برگشتند."(1)

در سال ۱۹۹۱ خاویر پرز دکوئیار (دبیرکل وقت سازمان ملل متحد) رسماً بر اساس نظر گروه ناظر نظامی سازمان ملل متحد، عراق را آغازگر جنگ معرفی کرده و از خواسته ایران برای دریافت غرامت جنگی پشتیبانی کرد. اما هیچ‌کدام از دولت‌های کشور ایران در دوران پس از جنگ پیگیر دریافت غرامت‌های ایران از عراق نشده‌اند اما با سخنان جدید العبادی در رسانه های جهان ، دولت مردان ایرانی صحبت هایی از پرداخت عراق بابت غرامت جنگی را مطرح کرده اند که این پول حق ایران است و باید روزی آن را پس بگیرند.


پی نوشت:
1- تبادل اسرای ایران و عراق بر اساس وزن!، مشرق نیوز


توافق نامه ای در ژنو صورت گرفت که به دنبال آن قرار بر این شد که ایران و عراق اسرای جنگ را با یکدیگر از طریق هوایی و زمینی مبادله کنند .