


 گاهی سؤال می شود كه رابطه اخلاق با دین چیست.

رابطه زبان‌شناسانه اخلاق با دین چیست، یك؛

رابطه هستی شناسانه اخلاق با دین چیست، دو؛

رابطه معرفت شناسانه اخلاق با دین چیست، سه؛

رابطه روان شناسانه دین با اخلاق چیست، چهار؛

و تعهد اخلاقی یعنی چه، این پنج.

این سؤال‌های پنج گانه و امثال آنها در اثر آن است كه برای خیلی ها روشن نشد كه اخلاق چیست! چون روشن نشد كه اخلاق چیست، رابطه اخلاق با دین برای اینها روشن نیست و چون اخلاق جزء امور جزئی است نه جزء علوم كلّی؛ علوم كلّی مربوط به جهان است كه در جهان چه خبر است. می گویند: این جهان بینی است. ما تا جهان بینی شفاف و روشنی نداشته باشیم، فن اخلاق هم برای ما روشن نمی شود؛‌ قهراً رابطه اخلاق با دین هم معلوم نخواهد بود؛ مسئله چرایی اخلاق، چگونگی اخلاق، برای چه متخلّق باشیم، از چه راه متخلّق باشیم، چرا باید متخلّق باشیم؛ همیشه سؤال است. امّا اگر یك توضیح كوتاهی درباره جهان بینی و انسان و آینده انسان ارائه بشود،بسیاری از این سؤال ها پاسخ خودش را دریافت می كند.
تأثیر گذاری جهان بینی در شناخت دنیا
بر اساس جهان بینی، این عالم طبیعت مسبوق به عالم دیگر است، یك؛ ملحوق به جهان ابد است، دو. ما یك حلقه ای در وسط قرار داریم، ما یك مسافری هستیم در بین راه؛ آغاز ما جای دیگر است، انجام ما هم جای دیگر. ما با مردن نمی پوسیم، با مردن از پوست به در می آئیم. یك وقت انسان طبیبانه مرگ را توصیه می كند، یك وقتی حكیمانه مرگ را توجیه می كند. یك طبیب حس گرای تجربه رو؛ وقتی از او سؤال كردید كه چرا این شخص مُرد، حرفی می زند كه دیگران آن را به شعر در آورده بودند.
 جان قصد رَحیل كرد گفتم كه مَرو
گفتا چه كنم خانه فرو می آید
از افراد عادی سؤال بكنید كه چرا فلان شخص مُرد، تمام جواب را متمركز می كنند كه این دستگاه بدنش درست كار نمی كرد؛ حالا یا قلبش از كار افتاد، یا كلیه اش از كار افتاد، یا دستگاه گوارشش آسیب دید؛ چون این خانه ویران شد، صاحب خانه، خانه را ترك كرد. جان قصد رَحیل، [یعنی رفتن ] كرد، گفتم كه نرو؛ گفتا چه كنم خانه فرو می آید. چون بدن فرو می آید، من ناچارم بروم بیرون. امّا وقتی از حكیم سؤال كنید كه چرا انسان می میرد، می گوید: چون این شخص خانه نو و بَلد نو و منطقه نو را انتخاب كرد، آنجا را ساخت؛ این خانه كلنگی شد، دیگر به این خانه توجه نمی كند. چون او می خواهد برود، خانه فرو می ریزد؛ نه چون خانه فرو می ریزد، صاحبخانه می خواهد برود! آن نگاه حكیمانه با این نگاه طبیبانه خیلی فرق دارد! همه ما اینطوریم؛ چه بد، چه خوب. ما یك جای دیگری، یك خانه دیگری می سازیم، به آن خانه علاقمندیم؛ چه خانه خوب، چه خانه بد؛ چه خانه روشن، چه خانه تاریك؛ هر كسی خانه ای كه ساخت، به آن دل بسته است. چون به آن خانه دل بستیم و عازم رفتنیم، این خانه كلنگی می شود و فرو می آید.
تأثیر گذاری جهان بینی در شناخت انسان
انسان مظهر ذات أقدس إله است در 3 كار، البته در كارهای فراوان؛ امّا در بحث اخلاقی در 3 كار مظهر خداست.

یكی در «‌ طب »،  یكی در «معماری »،  یكی در « هنر ».

ما اگر همین بدن بودیم كه در تالار تشریح خلاصه می شود، روحی در كار نیست، حقیقتی در كار نیست؛ همین بدن است كه یك متفكر مادی آن را می پندارد. امّا اگر گفتیم انسان یك حقیقتی دارد به نام روح، یك بدنی دارد كه این بدن ابزار كار آن روح است؛ این روح گاهی زنده است، گاهی مرده به تعبیر قرآن كریم؛ گاهی سالم است، گاهی مریض؛ گاهی سست است، گاهی مستحكم؛ گاهی زیباست، گاهی زشت.

ما باید این روح را با آن بدن،مناسب آینده خود بسازیم. یعنی یك حیاتی پیدا كنیم، سلامتی پیدا كنیم، استحكام و استواری پیدا كنیم و زیبائی. ما كه این بدن را رها كردیم، در برزخ كه بی بدن نیستیم! منظور از قبر همان برزخ است، نه این گودالی كه در گورستان ها هست. این لاشه را در این گودال می گذارند، ولی ما وارد برزخ می شویم؛ البتّه در قیامت دوباره با همین بدن بر می گردیم. امّا ما وارد برزخ می شویم، یعنی این روح كه این بدن را رها كرد، قبل از اینكه این بدن را به گورستان ببرند، در آن چاله دفن كنند؛ ما وارد آن قالب و بدن برزخی می شویم، همراه با این جنازه هم هستیم. می بینیم كی می آید، كی می رود، كی مشغول قرائت قرآن است، كی مشغول فاتحه است، كی حرف عادی می زند. اگر خدای ناكرده یك انسان تبهكار باشیم، اصرار می كنیم، استدعا می كنیم آرامتر ببرید، یك عدّه ای بیشتر بیایند، ذكر بگویند، لا إله إلا الله بگویند؛ مشكل ما حل بشود. اگر إن شآءَ الله وارسته باشیم، می گوئیم شتابان ما را به مقصد برسانید. روح كاملاً می بیند كه كی به تشییع او آمده، كی نماز می خواند، كی می خواهد دفن بكند، كی تلقین می كند، كی ذكر می گوید؛ همه اینها را می داند. ما بعد از اینكه مردیم، این بدن سرد شد؛ وارد آن بدن می شویم.
(طبابت)، (معماری ) و ( هنر )؛ سه مؤلّفه اخلاق اسلامی
آن بدن را باید با طب، یك بدن سالم و خوب تربیت كنیم، بسازیم؛ یك. معماری كنیم، با استقامت و استواری كه برای همیشه می خواهد بماند، دو. و زیبا بیافرینیم، سه. بعضی ها (معاذ الله) به بدن حیوان منتقل می شوند، از باب نسخ و رَسخ و فسخ و مَسخ نیست! حیوانیّت را خودشان می سازند، در قیامت هم به صورت حیوان محشور می شوند. كسی كه كارش جز درندگی و شهوت چیز دیگر نیست، این حِیوانٌ بِالفِعل و انسانٌ بِالقُوَّه است که هنوز از قوّه به فعلیّت نیامده،وقتی مُرد،این در قیامت به صورت انسان محشور نمی شود! هم مرحوم شیخ طوسی نقل كرده، هم جناب زمخشری نقل كرده؛ یعنی هم علمای شیعه نقل كردند، هم علمای سنّی نقل كردند در ذیل آیه فَتَأتُونَ اَفواجاً (1)، آنجا فرمودند: عدّه ای به صورتهای گوناگون در می آیند، 10 صورت را نقل كردند از وجود مبارك پیغمبر (ص) كه بعضی ها به صورتی در می آیند كه یَحسُنُ عِندَهُ القِرَده؛ بوزینه پیش اینها خیلی زیباست (2)!

به ما هم گفتند وقتی نماز می خواهید بخوانید، وضو می گیرید، هنگام شستن صورت این مضمون را كه از آیه گرفته شده است بخوانید: خدایا! روزی كه صورت ها سیاه می شود، صورت من را سیاه نكن؛ روزی كه صورت ها سفید می شود، صورت من را سفید بكن؛ مستحب است انسان كه وضو می گیرد، هنگام شستن صورت این جمله ها را بخواند(3). پس ما باید خودمان را زیبا بسازیم؛ بعضی ها بسیار بد منظرند، بعضی ها بسیار یوسف گونه اند، با جمالند، با جلالند، زیبا هستند. ما این 3 تا كار را باید انجام بدهیم. یكی طب، سلامت خود را در آینده تأمین كنیم؛ دوّم معماری و مهندسی كه استواری و استحكام را تأمین كنیم، سوّم زیبائی و هنرمندی.

بیانات حضرت آیت الله جوادی آملی (مدظلّه) در جلسه درس اخلاق در دیدار با جمعی از طلاب و روحانیون،‌ دانشجویان و اقشار مختلف مردم ، قم ؛ 1/ 11/ 1388
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
 (1) نبأ/ 18

(2) ر. ك: مجمع البیان/ 9 ـ 10 ؛ بحار الأنوار/ 7/ 89

(3) ر. ك: تهذیب الأحكام/ 1/ 53/ ح 153
 منبع: پورتال انهار
ما تا جهان بینی شفاف و روشنی نداشته باشیم، فن اخلاق هم برای ما روشن نمی شود؛‌ قهراً رابطه اخلاق با دین هم معلوم نخواهد بود؛ مسئله چرایی اخلاق، چگونگی اخلاق، برای چه متخلّق باشیم، از چه راه متخلّق باشیم، چرا باید متخلّق باشیم؛ همیشه سؤال است