روزهای مهم برای زنان پهلویدر روز ۱۷ دی ماه ۱۳۱۴ رضا شاه در این روز همراه با ملکه پهلوی و دو دخترش شمس و اشرف بدون حجاب به دانشسرای تربیت معلم می‌رود. رضاشاه در سالن دانشسرا می‌گوید: «سعادت کشور و آینده ملت در دست شما زن‌های ایران است، زیرا شما تربیت کننده نسل آینده این آب و خاک هستید». روز ۱۷ دی در تاریخ ایران تا سال ۱۳۵۷ به روز آزادی زنان شناخته می‌شد.

از اواسط دهه 1330 تعداد سازمانهای حامی زنان به صورتی غیر طبیعی در ایران افزایش یافت، مثلاً سازمان‌ «جمعیت خیریه» متعلق به ثریا پهلوی، «سازمان رفاه زنان و کودکان» و یا «سازمان زنان طرفدار اعلامیه حقوق بشر»، تنها بخشی از نهادهایی بودند که در ظاهر قرار بود حامی زنان باشند. 

این روند در سال 1345 شتاب بیشتری گرفت به صورتی که علاوه بر تشکیل سازمانهای جدیدی همچون «سازمان زنان ایران» و «شورای عالی جمعیت زنان ایران»، همایشهای بین‌المللی گوناگونی نیز در ارتباط با زنان و حقوق آنان در جامعه تشکیل شد و اهداف خود را پیگیری حقوق زنان بیان کردند؛ اما رژیم پهلوی در پشت پرده این نوع سیاست‌گذاریها دو هدف را پیگیری می‌کرد. هدف ابتدایی تشکیل سازمانها و کنگره‌هایی بود که بتواند الگوی توسعه غرب را در بین زنان ایرانی ترویج کند؛ چرا که این اقدامات جزئی از سیاست الگوی نوسازی غربی رژیم پهلوی بود و تغییر شیوه و منش زندگی زنان نیز شامل آن می‌شد. هدف بعدی رژیم از تشکیل این سازمانها حامی پروری و کسب محبوبیت در بین طبقه زنان ایرانی بود تا بدین نحو بتواند بحران مشروعیت خود را به شکلی جبران کند. برای انجام این کار تمامی سازمانها در جهت حمایت از سیاستهای شاه بودند و حتی رهبری سازمانها و حلقه‌های بالایی مدیریتی آن نیز همگی افرادی بودند که با دستگاه حاکمِ توافق و هماهنگی اولیه داشتند؛ به عنوان مثال از زمان شکل‌گیری سازمان زنان در سال 1345 ریاست عالیه سازمان زنان با اشرف پهلوی خواهر شاه و نایب رئیس این سازمان فریده دیبا مادر همسر شاه بود.

در تاریخ ۶ بهمن ۱۳۴۱ قانون انتخابات در چهارچوب انقلاب سفید اصلاح شد و دست آورداصل پنجم انقلاب شاه و مردم شرکت زنان در انتخابات در شرایط حقوقی مساوی با مردان بود چه برای انتخاب شدن و چه برای انتخاب کردن بود.

در پی دادن حق انتخابات شدن و انتخاب کردن برای مجلس شورای ملی در تاریخ ۲۷ فروردین ۱۳۴۲ قانون حمایت خانواده تصویب شد. این قانون طلاق یک طرفه را لغو می‌کرد. چند همسری به سختی انجام می‌گرفت. زن‌ها حق درخواست طلاق گرفتند و برای سرپرستی کودک نیز مادر به حساب آمد، کودک پس از طلاق یا درگذشت پدر به مادر سپرده شد. اصلاحات دیگری که اصل پنجم انقلاب شاه و مردم در قوانین انتخابات و تدوین قانون به وجود آورد، شرکت در انتخابات و تشکیل انجمن‌های استان و شهرستان، انجمن‌های شهر و ده، قانون نظام صنفی و ایجاد شوراهای آموزش و بهداری بود که مستقیم یا غیر مستقیم حاصل شد.

نهضت آزادی نیز اعلامیه‌ای صادر کرد که قسمتی از آن چنین است: «دولت با این عمل خود چه خواب تازه‌ای برای مردم دیده و چه قصدی دارد؟ وقتی علی‌رغم نص صریح قانون اساسی و سنت ۵۶ سالهٔ مشروطیت با بی پروایی فوق‌العاده‌ای ملت ایران را از انتخابات مجلس شورای ملی محروم می‌کند، خیلی مضحک آیت که بخواهند به خانم‌ها حق رای انتخاب نمایندگان ایالتی و ولایتی و بعد مجلس شورای ملی را بدهند.»

این امر نشانه آشکاری از سیاست پشت پرده رژیم پهلوی برای حامی پروری در بین قشر زنان ایرانی بود تا بتوانند در زیر لوای حمایت صوری از حقوق و حمایت از زنان ایرانی، برای رژیم پهلوی هم در عرصه داخلی و هم بین المللی مشروعیت کسب کنند اما مورد جالب اینجا بود که نهادهایی که قرار بود مروج و حامی حضور زنان در عرصه اجتماعی و سیاسی باشند، خود اجازه همکاری زنان عادی در رده‌های بالا را نمی‌دادند و همگی سازمانها در دست حلقه‌های اصلی وابسته به دربار بودند.

برای ترویج این رویکرد در سطحی گسترده تر حکومت پهلوی اقدام به بهره‌گیری از فرهنگ مکتوب و الکترونیکی و جشنواره‌های هنری نمود تا بتواند شیوه پوشش دختران و زنان ایرانی را تغییر و سیاست کشف حجاب خود را محقق کند؛ به عنوان نمونه در این راستا نشریات مبتذل بسیاری به تقلید از غرب همانند «زن روز»، «سپید و سیاه»، «دختران و پسران» با عکسها و مطالب ضد اخلاقی منتشر شد. رژیم پهلوی برای اجرای این سیاست تا بدان جا پیش رفت که در سال 1355 به واسطه «شورای هماهنگی امور اجتماعی» طرحی را به تصویب رساند که در بخشی از آن، چادر برای دانش آموزان، دانشجویان و کارمندان ممنوع شد و ورود زنان چادری به وزارتخانه‌ها و سازمانهای دولتی، اتوبوسهای شرکت واحد، سینماها، فروشگاههای تعاونی شهر و روستا، کتابخانه‌ها و مجامع عمومی، ممنوع اعلام شد و اینان از مسافرت با هواپیما و خدمات سازمان اجتماعی محروم شدند.

بدین ترتیب با توجه به بخشهای کوچکی که از سیاستگذاریهای رژیم پهلوی دوم در ارتباط با زنان بیان شد، به نظر می‌رسد در زیر سایه شعارهای آزادی و برابری زنان در ایران، اهداف دیگری نهفته بود و در قالب آن زنان تنها بازیچه و وسیله‌ای برای رسیدن اهداف پنهانی رژیم پهلوی بودند.


پی نوشت:
1-  از کشف حجاب تا تاسیس سازمان حامی زنان، وحید بهرامی، موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران
2- نهضت روحانیون ایران، علی دوانی

حمایت زنان در دوران پهلوی سیاست پشت پرده رژیم پهلوی برای حامی پروری در بین قشر زنان ایرانی بود تا بتوانند در زیر لوای حمایت صوری از حقوق و حمایت از زنان ایرانی، برای رژیم پهلوی هم در عرصه داخلی و هم بین المللی مشروعیت کسب کنند اما مورد جالب اینجا بود که نهادهایی که قرار بود مروج و حامی حضور زنان در عرصه اجتماعی و سیاسی باشند، خود اجازه همکاری زنان عادی در رده‌های بالا را نمی‌دادند و همگی سازمانها در دست حلقه‌های اصلی وابسته به دربار بودند.