 در باب اثبات یگانگى خداوند، دلایل گوناگونى ذكر شده است كه در این اختصار نمى‏توان همه آنها را شمارش و تبیین كرد؛ از این رو تنها به تحلیل و تشریح یك دلیل بسنده مى‏كنیم. فهم این برهان، نیازمند توجّه به دو مقدمه است:
 یكم. وجود هر معلولى، وابسته به علت خویش است؛ به عبارت دیگر بنا بر اصل علیّت- كه در جاى خود مستدل و مبرهن گشته- هر معلولى وجود خودش را- با همه شئون و متعلقاتش- از علّت هستى‏بخش خویش، دریافت مى‏دارد و اگر احتیاج به شروط و معدّاتى هم داشته باشد، مى‏بایست وجود آنها هم مستند به علّت هستى‏بخش خویش باشد. بنابراین اگر دو یا چند علت هستى‏بخش، در عرض هم فرض شوند، معلول هر یك از آنها، وابسته به علّت خودش است و هیچ‏گونه وابستگى به علت دیگر یا معلول‏هاى آن، نخواهد داشت. بدین ترتیب، ارتباط و وابستگى میان معلول‏هاى آنها، به وجود نخواهد آمد.
 __________________________________________________
 (1). مثنوى، دفتر ششم، ابیات 1438- 1440.

دوم. نظام این جهانِ مشهود، نظام واحدى است كه در آن، پدیده‏هاى هم‏زمان و ناهم‏زمان، با یكدیگر ارتباط و وابستگى دارند. امّا ارتباط پدیده‏هاى هم‏زمان، همان تأثیر عِلّى و معلولى در میان آنها است كه موجب تغییرات و دگرگونى‏هایى در آنها مى‏شود و به هیچ وجه، قابل انكار نیست و امّا ارتباط میان پدیده‏هاى نا هم زمان، به این صورت است كه پدیده‏هاى «گذشته»، زمینه پیدایش پدیده‏هاى «كنونى» را فراهم كرده‏اند و پدیده‏هاى «كنونى» نیز به نوبه خود، زمینه پیدایش پدیده‏هاى «آینده» را فراهم مى‏سازند. اگر روابط علّى و اعدادى، از میان پدیده‏هاى جهان برداشته شود، جهانى باقى نخواهد ماند و هیچ پدیده دیگرى هم، به وجود نخواهد آمد. چنان‏كه اگر ارتباط وجود انسان با هوا، نور، آب و مواد غذایى بریده شود، دیگر نمى‏تواند به وجود خود ادامه دهد و زمینه پیدایش انسان دیگر یا پدیده دیگرى را فراهم سازد.
 با ضمیمه این دو مقدمه، مى‏توان نتیجه گرفت كه نظام این جهان- كه شامل مجموعه پدیده‏هاى بى‏شمار گذشته، حال و آینده است- آفریده یك آفریدگار مى‏باشد و تحت تدبیر حكیمانه او اداره مى‏شود؛ زیرا، اگر یك یا چند آفریدگار دیگرى مى‏بود، ارتباطى میان آفریدگان به وجود نمى‏آمد و نظام واحدى بر آنها حاكم نمى‏شد؛ بلكه هر آفریده‏اى از طرف آفریدگار خودش، به وجود مى‏آمد و به كمك دیگر آفریدگان همان آفریدگار، پرورش مى‏یافت. در نتیجه، نظام‏هاى متعدد و مستقلى، به وجود مى‏آمد و ارتباط و پیوندى میان آنها برقرار نمى‏شد.
 در صورتى كه نظام موجود در جهان، نظام واحد همبسته‏اى است و پیوند میان پدیده‏هاى آن، مشهود است. «1»
 __________________________________________________
 (1). محمدتقى مصباح یزدى، آموزش فلسفه، ج 2، ص 359 و 360؛ براى اطلاع بیشتر از تقریرهاى گوناگون این موضوع نگا: سیدمحمدحسین طباطبایى، اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج 5، صص 111- 123.
منبع :پرسمان/معارف
لطفاً یگانگى خداوند را براى من اثبات كنید؛ وجود خداوند براى من‏مسلّم است؟ اثبات یگانگى خدا