 پاسخ: 1- چه كسی سر مطهر امام حسین را برید؟شمر یا سنان بن انس؟ در این كه چه كسی سر امام را از تن جدا كرد، در منابع تاریخی نام افراد ذیل آمده است: ‎ 1ـ سِنان بن‌انس[1] 2ـ شَمِر بن‌ذی‌الجوشن[2] 3ـ خَوْلیّ بن‌یزید[3] 4ـ سنان بن‌انس با مشاركت زُرعة بن‌شریك[4] و دیگران. یكی از مورخان به نام «سبط ابن‌جوزی» پس از نقل چند قول در تعیین قاتل (جدا كنندة سر مطهّر) امام نوشته است: درست‎ آن است كه قاتل حسین ، سنان با مشاركت شمر بوده است.[5] امّا با توجّه به آن كه كهن‎ترین و معتبرترین منابع و نیز اكثر آنها، قاتل امامرا سنان دانسته‎اند، به نظر می‎رسد كه بُرندة سر مطهّر امام، سنان بن‌انس بوده است، امّا شمر در مقام فرمانده بخشی از لشكر، سنان را كه به تعبیر گزارش‎های تاریخی، فردی احمق و جسور[6] بوده است، مأمور این كار كرده است و او این مأموریت را پذیرفته و اجرا كرده است. چنان كه یكی دیگر از مورخان مشهور به نام «ابن‌اثیر» پس از نقل برخی اقوال در این باره، گفته است: صحیح آن است كه حسین بن‌علی را سنان بن‌انس، كشت. [7] از این‎رو اگر در زیارت عاشورا و امثال آن، شمر مورد لعن قرار گرفته است، می‎تواند به اعتبار دستور مستقیم وی به سنان برای انجام این كار و سایر خصومت‌های او، و نیز مخالفت وی با پیشنهاد مصالحه‎آمیز عمر‌سعد به امام حسین ـ ع ـ و تحریك وی عبیدالله بن‌زیاد را مبنی بر عدم پذیرش پیشنهاد عمرسعد در بارة به پایان رساندن این نزاع از طریق مذاكره و مصالحه، باشد.[8].2- آیا پس از شهید شدن مختار ثقفی توسط مصعب ابراهیم بن مالك اشتر به كوفه حركت كرد و انتقام گرفت یا اتفاق دیگری افتاد؟ در پاسخ به این سوالتان باید گفت: دشمن، میان مختار وابراهیم اختلاف افكنده وبه تفرقه افكنی پرداخت. این حیله دشمن موجب شد كه میان ابراهیم ومختار جدایی وفاصله ایجاد شده و گویا ابراهیم در ادامه كار از نهضت مختار كناره گرفته بود، از این رو در پی حادثه حمله مصعب بن زبیر در پیوستن به مختار تعلل و سستی می ورزید[9] و حتی گفته شده به نامه های مكرر و پشت سر هم مختار پس از شكست اولیه اش از قوای مصعب ، توجهی نكرده، نزد او باز نگشت [10]همین كناره گیری او از مختار باعث شده بود كه بعد از شهادت مختار ، مصعب بن زبیر از یك سو و عبدالملك مروان از سوی دیگر در او طمع ببندند تا ابراهیم را كه مردی پر نفوذ و مدیر بود ، را با خود همراه سازند ؛ از این رو مصعب نامه ای به ابراهیم نوشته به او وعده داد كه در صورتی كه حكومت ابن زبیر را بپذیرد، امارت مناطق شمالی عراق را به او می سپارد .[11] نامه ی مشابهی نیز از سوی عبدالملك مروان - خلیفه اموی شام - به دست ابراهیم رسید . ابراهیم با یاران و مشاورانش در این باب به مشورت پرداخت و سرانجام تصمیم گرفت با مصعب بن زبیر همراه شود ، پس نامه ای به مصعب نوشت و با گروهی از یاران خود از موصل یا نصیبین - مقر حكومت خود - حركت كرد و به كوفه آمد و با مصعب ملاقات كرد .[12]3- آیا امام سجاد از قیام مختار راضی بود؟4- سر ابن مرجانه كه برای امام سجاد فرستاده شد ایشان چه كردند؟ از طلب رحمتی كه حضرت سجاد (ع)در حق او نمودند، روشن می‌شود كه حضرت از قیام او راضی بوده است. درباره این سوال و سوال بعد به مطالب زیر توجه فرمایید: زمانی كه سر عبیدالله بن زیاد را به مدینه نزد امام سجاد ـ علیه السلام ـ آوردند امام فرمودند: «كه هیچ كس از بنی هاشم نبود مگر اینكه به مختار درود فرستاد و در حق وی دعا كرد و نسبت به وی سخن نیك گفت.» (محمد بن سعد. طبقات الكبری، بیروت، دارالاحیاء التراث العربی، 1405، ج5، ص 285 (. ودر جای دیگر فرمود: «حمد و ستایش، خدایی را كه انتقام ما را از دشمنانم گرفت و خداوند به مختار، پاداش و جزایی خیر عطا فرماید»( جامع الرواة، ج1، ص 22.) 5- چرا در زیات عاشورا هم نام بن زاد و هم نام بن مرجانه برای لعن كردن آمده؟ در زیارت عاشورا ابتدا به صورت عام و كلی آمده است:‌ و لعن الله آل زیاد و آل مروان --- یعنی تمام خاندان آنان. و در ادامه به صورت خاص آمده است: و لعن الله بن مرجانه كه در اینجا به صورت خاص و اشاره به یك فرد دارد و نه خاندان آنان. 6. واقعه حره: در 28 ذی الحجه سال 63 هجری قمری در منطقه حرّه[13] حادثه خونینی اتفاق می افتد(كشتار مردم مدینه توسط لشكر یزیدكه صحابه و تابعین هم در بین آنها بودند) كه به لحاظ همین مكان به «واقعه حره» معروف می شود.[14] شرح ماجرا: بعد از شهادت امام حسین علیه السلام در سال 60 هجری ، موجی از خشم و نفرت در مناطق اسلامی و خصوصا مدینه بر ضد حكومت یزید برانگیخته شد ، حاكم مدینه (عثمان بن محمد بن ابی سفیان) گروهی از اهل مدینه را با اشاره یزید به شام فرستاد تا از مراحم یزید برخوردار شده و مردم را به اطاعت از او تشویق نمایند . این هیئت مركب از منذر بن زبیر بن عوام ، عبیدالله بن ابی عمرو مخزومی ، عبدالله بن حنظله غسیل الملائكه و چند تن دیگر از شخصیتهای بزرگ مدینه بود. از آنجا كه یزید نه از تربیت اسلامی برخوردار بود و نه مشاورانی داشت كه او را توصیه به رفتار سنجیده حداقل در برابر آن جمع كنند و همچنین از تدبیر پدرش هم بی بهره بود نزد آنان نیز از شرابخواری و سگبازی و تشكیل بزمها و مجالس آواز و فسق و فجور كوتاهی نكرد.[15] نمایندگان با چشم خود فسق و فجور یزید را دیدند ، آنها سگبازی ، شرابخواری ، قمار و ... او را از نزدیك مشاهده كردند ، بنابراین هنگامی كه به مدینه برگشتند اهل مدینه را از اعمال زشت و پلید یزید آگاه نمودند؛ پسر حنظله گفت : «من از نزد شخصی برگشته ام كه اگر هیچكس با من یاری و همكاری نكند با همین چند پسرم به جنگ او خواهم رفت ، او به من عطیه داد و مرا احترام كرد ولی من عطیه او را نپذیرفتم مگر اینكه در جنگ با وی از آن استفاده كنم»[16] مردم مدینه هم حاكم مدینه عثمان را كه عامل یزید بود به همراه مروان حكم و سایر امویها از مدینه بیرون كردند[17] و آشكارا به سب و لعن یزید پرداختند و گفتند : «كسی كه قاتل اولاد حضرت رسول صلی الله علیه واله است و با محارم خود ازدواج میكند ، تارك صلوة است و شرب خمر میكند لایق خلافت نیست» ، و با عبدالله بن حنظله غسیل الملائكه بیعت كردند. هنگامی كه این خبر با نمامی مروان به گوش یزید رسید «مُسْلِم بن عُقْبَة المُرِّیّ» را كه مردی سالخورده و درآن حال بیمار بود و به او مجرم و مسرف (به دلیل اسرافش در كشتار اهل مدینه) هم می گویند[18] با لشكرى فراوان از شام به جانب مدینه گسیل داشت تا در مدینه ترس و وحشت ایجاد نموده و آنرا غارت نماید ، اقدام به قتل عام كرده و برای یزید از اهل مدینه به عنوان عبد یزید بیعت بگیرد.[19] وقتی مسلم بن عقبه با لشكرش به نزدیكی مدینه رسیدند در سنگستان مدینه كه مـعـروف بـه « حـرّه واقـم » اسـت با اهل مدینه كه برای دفع حمله آنها بیرون آمده بودند روبرو شدند ، پیشنهاد حمله از جانب حره از طرف مروان بن حكم بود وی پیوسته مسرف را بر كشتن اهل مدینه تحریك مى كرد ، وی به مسرف گفت: اگر پیروزی می خواهی از طرف شرق مدینه (از جانب حره واقم) لشكریانت را آماده كن ، وقتی اهل مدینه به سوی تو خروج كنند خورشید در پشت سر شما و در مقابل آنها و صورتشان خواهد بود، سپس آنها را به اطاعت از یزید دعوت كن اگر اجابت كردند كه هیچ و الا از خدا كمك بخواه! و آنها را بكش كه وقتی با امامشان (یزید) مخالفت نمودند و از اطاعت رویگردان شدند خدا تو را یاری خواهد كرد!.[20] فرماندهی مردم مدینه را عبدالله بن مطیع العدوی (مهاجرین) و عبدالله بن حنظله غسیل الملائكه(انصار) برعهده داشتند، لشكریان یزید بر مردم شمشیر كشیدند و جنگ بزرگی در گرفت ، جماعت بسیارى از مردم مدینه همچون بنی هاشم ، قریش و انصار كشته شدند . مردم مدینه به دفاع پرداختند تا اینكه نتوانستد مقاومت كنند و به ناچار به داخل شهر فرار كردند و به روضه منوره حضرت رسول صلی الله علیه واله پناه برده و قبر آن جناب را جواز پناه خود قرار دادند.لشكر شام نیز به داخل مدینه هجوم آوردند ، احترام قبر مطهر نبی گرامی را نگه نداشته و با اسبهاى خـود داخل روضه منوره شدند ، اسبهاى خود را در مسجد حضرت رسـول صلى اللّه علیه وآله وسلم جولان دادند ، اسبهاى ایشان در روضه (كه مابین قبر و منبر اسـت و باغی از باغهای بهشت است) روث و بول كردند ، مردم را كشتند تا اینكه روضه و مسجد پیامبر پر از خون شد و تا جایی كه خون به قبر مطهر رسید ، چندان از مردم مدینه كشتند كه مداینى از زُهرى روایت كرده كه هفتصد نفر از سران مردم كه از طوایف و قبائل گوناگون بودند كشته شدند و از سایر مردم غیر معروف هم تا ده هزار نفر به قتل رسیدند.[21] از جمله كسانی كه از آل ابی طالب كشته شدند دو نفر بودند : عبدالله بن جعفر بن ابی طالب و جعفر بن محمد بن علی بن ابی طالب ، از بنی هاشم (غیر آل ابی طالب) فضل بن عباس بن ربیعه و حمزه بن عبدالله بن نوفل هر دو از فرزندان حارث بن عبدالمطلب و عباس بن عُتْبة بن أبی لهب بن عبد المطلب ، نود و اندی از سایر قریش و همچنین به همین تعداد از انصار و چهار هزار نفر از سایر مردم كه شمرده شده اند و این تعداد غیر از ناشناسان است ، همچنین مسرف به فرمان یزید جان و مال و ناموس مردم را سه روز بر لشكریان خود مباح ساخت! بعد از آن ، همه مردم به عنوان عبد با یزید بیعت كردند و هر كس از بیعت ابا می كرد مسرف او را به شمشیر می سپرد غیر از امام علی بن الحسین علیه السلام و علی بن عبدالله بن عباس . مردم دیدند كه امام به قبر پیامبر پناه برده و دعا میكند ، او را به نزد مسرف كه غضبناك بود و از امام و آبائش تبری می جست آوردند ، هنگامی كه مسرف امام را دید ترسید و هیبت امام او را فراگرفت فلذا از جای برخاست و امام را در كنار خود نشاند و گفت : حوائجت را از من بخواه ، امام هم شفاعت هركس كه امر او را به شمشیر وانهاده بودند را خواست ، به امام گفته شد : دیدیم (در كنار قبرپیامبر) لبانتان حركت میكند ، چی میفرمودید؟ حضرت فرمودند : اللهم ربَّ السموات السبع وما أقللن، والأرضین السبع وما أقللن، رب العرش العظیم، رب محمد وآله الطاهرین، أعوذ بك من شره، وأدرأ بك فی نَحْره، أسألك أن تؤتینی خیره، وتكفینی شره از مسرف هم پرسیده شد : دیدیم كه داشتی این جوان و اسلافش را سب میكردی، اما وقتی او را به نزد تو آوردند بزرگ داشتی؟ گفت: این خواست من نبود ، دلم از ترس او پر شد. اما علی بن عبدالله ؛ خویشانش كه در سپاه مسلم هم بودند از كشتن او ممانعت كردند.[22] هنگامی كه مسلم بن عقبه از كار مدینه فارغ شد به قصد دفع عبدالله بن زبیر[23] و اهل مكه به امر یزید عازم مكه شد ولی در محلی معروف به قدید به دركات دوزخ شتافت.[24] در پایان خواهشمندم سوالات خود را به صورت تك تك ارسال فرمایید تا در زمان مناسب و به صورت دقیق‌تری بتوان به آن‌ها پاسخ داد.[1] . فضیل‌ بن‌زبیر، تسمیة من قتل مع الحسین،فصلنامه تراثنا، ش2، 1406ق، ص 149؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج3، ص 409؛ طبری، تاریخ الامم و الملوك، ج5، ص453؛ ابن‌حبان، كتاب الثقات، ج2، ص 309 و ج3، ص 69؛ ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص 118؛ ابوحنیفه‌نعمان‌بن‌‌محمد تمیمی مغربی، شرح الاخبار، ج3، ص164؛ شیخ صدوق، الامالی، مجلس30، ص 226؛ ابن مسكویه رازی، تجارب الامم و تعاقب الهمم، ج2، ص 73؛ ابن‌‌عبدالبرّ قرطبی، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج1، ص 443 و444؛ ابن‌جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوك، ج 5، ص341؛ ابن نما، مثیر الاحزان، ص75؛ ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغة، ج2، ص 286؛ سبط ابن‌جوزی، تذكرة الخواص، ص253؛ ابن‌طاووس، الملهوف علی قتلی الطفوف، ص176؛ ابن‌كثیر، البدایة‌ و النهایة، ج 8، ص 204؛ ابن‌عنبه، عمدة الطالب فی انساب آل‌ابی‌طالب، ص172. [2] . ابن حبّان تمیمی ، كتاب الثقات، ج2، ص 311؛ شیخ مفید، الارشاد، ج2، ص 112؛ خوارزمی، مقتل الحسین، ج2، ص 42. [3] . بلاذری، انساب الاشراف، ج3، ص 418؛ ابن‌اعثم، كتاب الفتوح، ج5، ص 119 و ج 6، ص 244؛ طبرانی، المعجم الكبیر، ج3، ص 117. [4] . میرخواند (محمد بن‌خاوند شاه)، روضة الصفا فی سیرة الانبیاء و الملوك و الخلفاء، ج 5، ص 2260. [5] . سبط ابن‌جوزی، تذكرة الخواص، ص253. [6] . طبری، تاریخ الامم و الملوك، ج5، ص454. [7] . اسد الغابة فی معرفة الصحابة، ج1، ص 498. [8] . طبری، تاریخ الامم و الملوك، ج5، ص414. [9] . تاریخ الطبری، پیشین، ص95. [10] . الفتوح، پیشین، ج6، ص287. [11] . تاریخ الطبری،پیشین،111- 112و الكامل،پیشین،ج4،ص275و الفتوح،پیشین، ص294 و تجارت الامم، پیشین، ص213 [12] . الكامل، پیشین، ص275 و الفتوح، پیشین، ص294 و تجارت الامم، پیشین، ص213. [13] . لسان العرب ، ابن منظور ، ج4 ص180 ، ریشه حرر : « حرّه نام زمینهای سنگلاخی است كه در اطراف شهر مدینه (مدینه قدیم) قرار داشته و از سنگهای سیاه بزرگی پوشیده شده بود » [14] . النهایة فی غریب الأثر، مجد الدین ابن الأثیر ، المكتبة العلمیة ، بیروت ، 1399هـ ، ج1، ص931 [15] . سیره پیشوایان، مهدی پیشوایی، ص254. [16] . همان ص255 [17] . مروج الذهب، مسعودی، موقع الوراق (المكتبةالشاملة)، ج1، ص378 [18] . همان : این نامگذاری توسط پیامبر صلی الله علیه و اله صورت گرفته است. [19] . همان ، إبن أثیر در الكامل فی التاریخ در حوادث سال 63 هجری ، در واقعه حره می نویسد : «یزید به مسلم گفت : به مردم سه روز مهلت بده ، اگر تو را اجابت كردند كه هیچ ، وگرنه با آنها از در جنگ وارد شو و وقتی بر آنها پیروز شدی سه روز بر لشكریانت مباح كن پس هرچه از مال و چارپا و سلاح و طعام در شهر بود برای تو و سپاهیانت است بعد از سه روز مردم را رها كن...» [20] . البدایة و النهایة، إبن كثیر ، موقع یعسوب (المكتبةالشاملة)، ج8، ص240 [21] . برگرفته از كتاب منتهی الامال ، شیخ عباس قمی، با دخل و تصرف [22] . مروج الذهب، مسعودی، موقع الوراق (المكتبةالشاملة)، ج1، ص378 [23] . تتمةالمنتهی، شیخ عباس قمی، پیام آزادی، تهران، 1379ش، ص60 : عبدالله بن زبیر از كسانی است كه بعد از مرگ معاویه با یزید بیعت نكرد و ملازم كعبه شد و مردم را به بیعت خویش فراخواندمنبع:پرسمان دانشجویی

با سلام و خسته نباشید 1- چه كسی سر مطهر امام حسین را برید؟شمر یا سنان بن انس؟ 2- آیا پس از شهید شدن مختار ثقفی توسط مصعب ابراهیم بن مالك اشتر به كوفه حركت كرد و انتقام گرفت یا اتفاق دیگری افتاد؟ 3- آیا امام سجاد از قیام مختار راضی بود؟ 4- سر ابن مرجانه كه برای امام سجاد فرستاده شد ایشان چه كردند؟ 5- چرا در زیات عاشورا هم نام بن زاد و هم نام بن مرجانه برای لعن كردن آمده؟ 6- راجع به واقعه حره و تجاوز به نوامیس توضیح دهید؟ با تشكر فراوان یا اباعبدالله الحسین