ادله اصلی بر حق بودن شیعه امامیه چیست؟براهین موجود درزمینه اثبات حقانیت شیعه در زمینه ولایت امیر مومنان (ع) را مى‏ توان به سه دسته كلى تقسیم كرد:
1. براهین عقلى؛ 2. دلایل قرآنى؛ 3. روایات پیامبر اكرم(ص).
هر یك از این شیوه ‏ها، دلایل بسیارى را شامل مى‏ شود؛ به طورى كه گستردگى هر یك از این استدلالات، مطالعه كتاب‏هاى متعددى را مى ‏طلبد و در این مختصر امكان بحث از آنها نیست؛ لیكن به طور فشرده چند برهان بیان مى ‏گردد:

یك. دیدگاه قرآن‏1. از نظر قرآن، رهبرى و امامت امت، اصالتاً باید به دست معصوم و دور از هرگونه كژى باشد. این نكته با تعابیرى مختلف در كتاب الهى بیان شده است؛ از جمله هنگامى كه ابراهیم(ع) به امامت رسید و خداوند به او فرمود: «إِنِّى جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً»؛ بقره (2)، آیه 124.ابراهیم(ع) آن منصب الهى را براى فرزندانش درخواست كرد «قالَ وَ مِنْ ذُرِّیَّتِى»؛ ولى در پاسخ آمد: «لایَنالُ عَهْدِى الظَّالِمِینَ» ؛ همان؛ «عهد من به ستمكاران نمى‏رسد». آیه بالا نشان مى‏دهد كه امامت منصبى الهى است - نه به انتخاب افراد - و به كسانى اعطا مى‏شود كه  از هر ظلمى (اعتقادى، اخلاقى و رفتارى) پاك و مبرّا باشند و نفى مطلق ظلم،  مساوى با عصمت است.
2. در آیه ابلاغ نیز مى‏فرماید: «یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما»؛ مائده (5)، آیه 67. و به دنبال آن براى تحقق این مسأله (معرفى و اعلام ولایت امیرمؤمنان(ع) در غدیر خم) آیه «بلَّغْتَ رِسالَتَهُ» اكمال دین نازل شد. بنابراین خداوند با اعلام ولایت و جانشینى حضرت على(ع)، كامل شدن دین اسلام را اعلام كرد و فرمود: «الْیَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِینَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِیتُ لَكُمُ . الْإِسْلامَ دِیناً؛ مائده (5)، آیه 3 ؛ جهت آشنایى بیشتر با امامت در قرآن نگا : ناصر، مكارم شیرازى، پیام قرآن (تفسیر نمونه موضوعى)، (تهران : دارالكتب الاسلامیة، چاپ چهارم، 1377)، .
1. لزوم رهبرى در جامعه، امرى انكارناپذیر است.
2. رهبرى در جامعه اسلامى، باید براساس احكام و قوانین الهى باشد.
3.احكام الهى به دست كسى اجرا مى‏شود كه به طور كامل به زوایاى آن احكام، آگاه و نسبت به آنها متعهّد باشد. به عبارت دیگر اگر پیامبر نیست، پیشواى امت - از نظر شرایط و اوصاف - باید نزدیك‏ترین فرد به آن حضرت باشد.
4. به شهادت تاریخ و گواهى بسیارى از صحابه و تابعین و اعتراف خلفا، هیچ كس در جهات یاد شده قابل مقایسه با امامان معصوم(ع) نبوده است. حتى خلفا در موارد بسیارى، احساس نیاز به آنان مى‏كردند؛ چنان كه خلیفه دوم خود الف. محمد عبدالرؤف، المناوى، فیض القدیر، شرح الجامع الصغیر، (بیروت : دارالكتبالعلمیة، الطبعة الاولى)، ج 4، ص 470 یعنى، «اگر على(ع) نبود هر آینه عمر بارها اعلام كرد: «لولا على لهلك عمر» ؛ ب. جمال الدین محمد، الزرندى الحنفى، نظم الدرر السمطین فى فضائل المصطفى والمرتضى والبتول والسبطین، (مكتبة امیرالمؤمنین العامة، الطبعة الاولى، 1377ه.ق - 1958م)، ص130. هلاك مى‏گشت».

سه. از دیدگاه روایى‏
روایات بى‏شمارى از پیامبر اكرم(ص) در كتاب‏هاى شیعه و سنى، به تواتر نقل شده كه به صراحت امامت و ولایت اهل بیت(ع) را اثبات مى‏كند؛ مانند:1. روایات مربوط به حادثه غدیر،
2. روایات لیلة الانذار،
3. احادیث سفینه،
4. احادیث ثقلین،
5. احادیث ائمه دوازده گانه؛
براى آگاهى بیشتر ر.ك : .
الف. مرتضى، مطهرى، امامت و رهبرى، (قم : صدرا)؛
ب. رهبرى امام على(ع) در قرآن (ترجمه المراجعات)؛
پ. تیجانى سماوى، آن گاه هدایت شدم؛
6. حدیث منزلت و...ت. ابراهیم، امینى، بررسى مسائل كلى امامت.در میان احادیث مختلف - به عنوان نمونه - به بیان حادثه غدیر و توضیحى درباره آن بسنده مى‏كنیم.

جریان حدیث غدیر خم‏رسول خدا(ص) در سال دهم بعثت، تصمیم گرفت عمل حج به جاى آورد و آن را به مسلمانان اعلام فرمود. عده زیادى به مدینه آمدندتا در ركاب آن حضرت حج به جاى آورند و به او تأسى كنند. آن حج را حجةالوداع، حجةالاسلام، حجةالبلاغ و حجةالكمال نامیده‏اند. رسول خدا(ص) از هجرت تا رحلت جز آن حج، حج دیگرى نیاورده است.
پیامبر(ص) پنج یا شش روز به ماه ذى‏حجه مانده، از مدینه خارج شد.... آن گاه اعمال حج و عمره به هدایت خود ایشان انجام گردید و عملى را كه تا قیامت باید به جاى آورده شود، عملاً به مردم نشان داد. پس از پایان حج، از مكه به طرف مدینه خارج شد؛ در حالى كه جماعت یاد شده در محضرش بودند. روز پنج شنبه هجدهم ماه ذى حجه با آن جمعیت انبوه به «غدیر خم» در جحفه رسید. در آنجا جبرئیل نازل شد و این آیه را آورد: «یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغ ما اُنزِلَ اِلَیكَ مِن رَبِّكَ وَ اِن لَم تَفعَل فَما بَلَّغتَ رِسالَتَهُ . وَ اللَّهُ
یَعصِمُكَ مِنَ النّاس اِنَّ اللَّهَ لا یَهدِىَ القَومَ الكافِرینَ» ؛ مائده(5)، آیه 67. بدین طریق خدا به پیامبرش امر كرد تا على(ع) را در جاى خویش نصب كند و ولایت و لزوم طاعت او را ابلاغ نماید. در آن وقت طلیعه كاروان به جحفه نزدیك شده بود، حضرت فرمان داد تا آنهایى كه از محل گذشته بودند، برگردند و آنانى كه در محل بودند، توقف كنند. در آنجا پنج درخت كنار هم بود، فرمان داد كسى زیر سایه آنها ننشیند. جمعیت همه در جاى خود قرار گرفتند، زیر آن درخت‏ها را پاك كردند، آن گاه اذان نماز ظهر گفته شد. حضرت رسول زیر آن درختان ایستاد و نماز ظهر را با جماعت خواند. هوا به قدرى گرم بود و آفتاب چنان آتش مى‏ریخت كه مردم از شدت گرما، گوشه‏اى از عبا را سر كشیده و گوشه‏اى را از حرارت سنگریزه‏ها زیر پا گذاشته بودند، پارچه‏اى بر یكى از درخت‏ها كشیده و براى آن حضرت سایبان درست كردند. چون از نماز فارغ شد، بالاى جهازهاى شتر رفت كه روى هم چیده بودند. صدایش را بلند كرد، به طورى كه همه شنیدند و فرمود: «الحمدللّه، از خدا مدد مى ‏جوییم، به او ایمان مى ‏آوریم، بر او توكل مى‏كنیم و به خدا پناه مى ‏بریم از شر نَفْسْ‏هاى خود از سیئات اعمال خویش...». شهادت مى‏ دهم كه جز خدا معبودى نیست و محمد بنده و رسول او است... احتمال مى‏ رود كه خدا مرا به طرف خود ببرد و عمر من سر آید؛ من پیش خدا مسئولم و شما مسئولید، چه مى‏ گویید؟ گفتند: گواهى مى ‏دهیم كه پیغام خدا را رساندى و در رساندن آن تلاش كردى و خیرخواه بودى، خدا تو را جزاى خیر دهد! فرمود: آیا شهادت نمى‏ دهید كه جز خدا معبودى نیست و محمد بنده و رسول او است و بهشت و آتش خدا و مرگ حق است و قیامت خواهد آمد و خداوند مردگان را زنده خواهد كرد؟ گفتند : آرى شهادت مى‏دهیم. عرض كرد: خدایا! شاهد باش. سپس فرمود: اى مردم! آیا سخن مرا نمى‏ شنوید؟ گفتند: آرى مى‏ شنویم. فرمود: من پیش از شما به كنار حوض كوثر خواهم رفت، شما در آنجا پیش من خواهید آمد. عرض آن به فاصله صنعاء (پایتخت یمن) و بُصرى‏ (قصبه‏اى است از توابع دمشق) است. در كنار آن كاسه‏ هایى به عدد ستارگان از نقره است؛ بنگرید در حفظ «ثقلین» كه چطور جانشین من خواهید بود؟ گفتند: اى رسول خدا! ثقلین چیست؟ فرمود: ثقل بزرگ‏تر كتاب خدا است. یك طرف آن به دست خدا و طرف دیگرش به دست شما است. به آن چنگ زنید تا گمراه نشوید. ثقل كوچك عترت (اهل بیت) من است. خداى لطیف خبیر به من خبر داده كه آن دو، از هم جدا نمى‏شوند تا در حوض كوثر پیش من آیند. من از خدا چنین خواسته‏ام، از قرآن و اهل بیت جلو نیفتید؛ وگرنه هلاك مى‏شوید و از آن دو كنار نمانید؛ وگرنه نابود مى‏گردید. آن گاه دست حضرت على(ع) را گرفت و بلند كرد تا جایى كه سفیدى زیر بغل هر دو دیده شد و همه على(ع) را شناختند، بعد از آن فرمود: مردم، كیست كه بر مؤمنان از خودشان مقدم‏تر است؟ گفتند: خدا و رسولش داناترند. فرمود: «ان اللّه مولاى و انا مولى المؤمنین و انا اولى بهم من انفسهم فمن كنت مولاه» ؛«همانا خدا مولاى من است و من مولاى مؤمنانم و بر آنان از خودشان اولى‏ مى‏باشم. پس هر كه را مولا منم على مولاى اوست». این سخن را سه بار تكرار كرد. «فعلى مولاه» «خدایا! دوستى گزین با هر كه او (على‏) را دوست دارد و دشمن دار هر كه او را دشمن دارد؛ دوستش دار آنكه با او دوستى ورزد و خشمگین باش از آنكه به او خشم مى‏ ورزد؛ یارى كن آنكه او را یارى كند و خوار گردان آنكه او را تنها گذارد وبه او پشت كند؛ و حق را . سپس گفت: «اللهم وال من والاه و عاد من عاداه واحب من احبه و ابغض من ابغضه و انصر من نصره و اخذل من خذله و ادر الحق معه حیث دار»همپاى او بپادار». آن گاه فرمود: هر كه در اینجا حاضر است به غایبان برساند. هنوز از آنجا حركت نكرده بودند كه جبرئیل این آیه را آورد: «الْیَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِینَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِیتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِیناً»؛ «امروز دینتان را كامل و نعمتم را بر شما تمام كردم و از دینتان اسلام راضى شدم». رسول خدا(ص)فرمود: اللّه اكبر! بر اكمال دین و اتمام نعمت و رضاى خدا به رسالت من و ولایت على بعد از من. سپس جمعیت به امیر مؤمنان على(ع) تهنیت گفتند؛ از جمله ابوبكر و عمر گفتند: «بخ بخ لك یا ابن ابى طالب اصبحت و امسیت مولاى و مولا كل مؤمن ومؤمنة»؛ «به به بر تو اى پسر ابى طالب! صبح و شام كردى در حالى كه سرپرست من و سرپرست هر مؤمن و زن مؤمنى». حسان‏بن ثابت شاعر كه در آنجا بود گفت: اى رسول خدا! اجازه دهید درباره على ابیاتى بگویم تا بشنوید؟ فرمود: بگو با بركت خدا. حسان گفت: اى شیوخ قریش! سخن من،پیرو سخن رسول خدا درباره ولایت و سرپرستى است. آن گاه گفت:ینادیهم یوم الغدیر نبیّهم‏
بخم فاسمع بالرسول منادیاً
و قال : فمن مولاكم و ولیكم‏
فقالوا و لم یبدلوا هناك التعادیا
الهك مولانا و انت ولینا
و لن تجدن منا لك الیوم عاصیاً
فقال له قم یا على فاننى‏
رضیتك من بعدى اماماً و هادیاً
فمن كنت مولاه فهذا ولیه‏
فكونوا له اتباع صدق موالیاً
هناك دعا اللهم و ال ولیه‏
و كن للذى عادى علیّاً معادیا
این خلاصه‏اى از جریان غدیر و تعیین حضرت على(ع) براى خلافت و امامت  بود.على اكبر، قرشى، خاندان وحى، (تهران : دارالكتب الاسلامیه، چاپ اول
1368)،  شایان ذكر است كه واقعه غدیر و خطبه پیامبراكرم(ص) در آن، مورد اجماع و اتفاق جمیع مسلمانان است و جایگاه ویژه‏اى در نصوص دینى و ادبیات و اشعار مسلمانان- اعم از عرب و غیر عرب - دارد. در متون اسلامى هیچ روایتى به اندازه این واقعه، به حد تواتر یا فوق تواتر نرسیده است و احدى را یاراى تردید در آن نیست. از صحابه پیامبر(ص) 110 تن و از تابعین 89 تن آن را نقل كرده‏اند و طبقات راوى آن، به 360 تن رسیده است. شاعران بسیارى نیز این جریان را به نظم درآورده ‏اند؛ از جمله:

در قرن اول:حسان‏بن ثابت انصارى، قیس‏بن سعدبن عباده انصارى، عمروبن عاص‏بن وائل و محمدبن عبداللَّه حمیرى. در قرن دوم: كمیت‏بن زیاد، سیداسماعیل‏بن محمد حمیرى، شعیان مصعب كوفى. در قرن سوم: ابو تمام حبیب‏بن اوس طایى و دعبل‏بن على‏بن رزین الخزاعى و در قرون بعد ده‏ها نفر دیگر. از اهمیت این واقعه، همان بس كه علامه امینى یازده جلد كتاب ارزشمند الغدیر را درباره آن به نگارش درآورده است. اكنون این سؤال رخ مى‏نماید كه اگر این واقعه در میان همه مسلمین، اجماعى و مورد اتفاق است، پس اختلاف در چیست؟ در پاسخ گفتنى است: اساس اختلاف بر سر ماهیت و دلالت این واقعه است؛ یعنى: الف. اهل تسنن اظهار مى‏ دارند كه این حادثه عظیم تاریخى و سخنان و تأكیدات پیامبر اكرم(ص)، به معناى لزوم «محبت و دوستى» حضرت على(ع) و یا حداكثر معرفى ایشان به عنوان یكى از
نامزدهاى خلافت است و هیچ دلالتى بر امامت و زمامدارى و لزوم پیروى از ایشان ندارد! دلیل آنان این است كه «ولایت» چند معنا دارد و یكى از معانى آن «دوستى» است. بنابراین تا زمانى كه به این معنا قابل حمل است، نمى ‏توان به معانى دیگر آن تمسّك جست.
ب. دیدگاه شیعه این است كه ماهیت این حادثه و سخنان پیامبر اكرم(ص)، نص صریح و قاطع بر امامت و پیشوایى حضرت على(ع) ولزوم اطاعت از او است. قرینه‏ها و شواهد، به گونه‏اى است كه هرگز نمى‏توان آن را تنها به دوستى و محبت و یا نامزدى خلافت تفسیر كرد. دلایل صحّت دیدگاه شیعه عبارت است از:
1. معناى ولایت : اگر چه در مواردى ولایت به معناى دوستى نیز به كار مى‏رود؛ ولى لغت شناسان و كتاب‏هاى معتبر لغت‏ شناسى، عمدتاً كلمه ولایت را به معناى سرپرستى، عهده‏دارى امور، سلطه، استیلا، رهبرى و زمامدارى معنا كرده‏ اند.

معناى این كلمه با برخى از مشتقاتش از كتاب‏هاى لغت اهل سنت نقل مى‏شود:- راغب ‏اصفهانى مى‏ نویسد : «وِلایت؛ یعنى، یارى كردن و وَلایت یعنى، زمامدارى و سرپرستى امور و گفته شده است كه وِلایت و وَلایت، مانند دِلالت ودَلالت است و حقیقت آن «سرپرستى» است؛ ولىّ و الراغب الاصفهانى، معجم مفردات الفاظ القرآن، ص 570. مولا نیز در همین معنا به كار مى‏رود».
- ابن اثیر مى‏نویسد: «ولىّ؛ یعنى، یاور و هر كس امرى را بر عهده گیرد، مولا و ولىّ آن است». سپس مى‏گوید: و از همین قبیل است حدیث «من كنت مولاه فعلى مولاه» و سخن عمر كه به على(ع) گفت:ابوالحسن على‏بن عبدالواحد، ابن اثیر، النهایة فى غریب الحدیث والاثر، ج 5، ص 227. «تو مولاى هر مؤمنى شدى»؛ یعنى، «ولى مؤمنان گشتى».
- صاحب صحاح اللغة مى‏نویسد: «هر كس سرپرستى امور كسى را به عهده گیرد، ولى اواسماعیل‏بن حماد، الجوهرى، الصحاح فى لغة العرب، تحقیق احمدبن عبدالغفور عطار، (بیروت : دارالعلم للملایین)، ج 6، ص 2528. است».
- مقاییس اللغة آورده است: «هر كس زمام امر دیگرى را به عهده گیرد، ولىّ او است».معجم مقاییس اللغة، ج 6، ص 141. 
حال با گفته‏ هاى صریح ارباب لغت، چگونه مى‏توان «من كنت مولاه فعلىّ مولاه» را به «دوستى» صرف معنا كرد و سرپرستى اجتماعى و زمامدارى را از آن جدا ساخت؟ مگر نه این است كه «ابن اثیر» - لغت‏شناس معروف عرب و سنى -  خودش تصریح مى‏كند كلمه «مولا» در روایت «من كنت مولاه فعلىّ مولاه» از زبان پیامبر(ص) و در واكنش عمر در همین معنا به كار رفته است؟ بنابراین استعمال ولایت در دوستى نیاز به قرینه دارد و بدون آن، به معناى زمامدارى  است. افزون بر آن در این مورد همه قرینه‏ها به كاربرد آن در زمامدارى و مرجعیت دینى و سیاسى و اجتماعى دلالت دارد.
2. خطاب تند و قاطع الهى :
اگر حادثه غدیر صرفاً براى اعلام دوستى حضرت على(ع) بود، آیا آن قدر اهمیت داشت كه خداوند به پیامبرش وحى كند اگر آن را ابلاغ نكنى، رسالت الهى را انجام نداده‏اى: «یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اَللَّهُ یَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اَللَّهَ لا یَهْدِى اَلْقَوْمَ‏ الْكافِرِینَ»؛مائده (5)، آیه 67. ؛ «اى پیامبر! آنچه از جانب پروردگارت به سوى تو نازل شده، ابلاغ كن؛ و اگر نكنى پیامش را خدا تو را از(گزندِ) نرسانده‏اى. و مردم نگاه مى‏دارد. آرى، خدا گروه كافران را هدایت نمى‏كند». آیا این اخطار شدیداللحن به خوبى نشان نمى‏دهد كه مسأله بالاتر از این حرف‏ها است؟ البته محبت امیرمؤمنان(ع) جایگاه بسیار بلندى دارد و یكى از نشانه‏هاى ایمان است؛ اما مولا در اینجا قطعاً به معناى محبت و منحصر به «ولاى محبت» نیست.
3. دوستى و ولاى محبت در قرآن : با واژه‏هایى چون «حب»، «مودّت» و... اشاره شده است؛ چنان كه در مورد محبت اهل بیت(ع) آمده است: «قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِى الْقُرْبى‏» ؛شورى‏ (42)، آیه 23. ؛ «بگو: به ازاى آن (رسالت) پاداشى از شما خواستار نیستم، مگر دوستى درباره خویشاوندان». بنابراین فرو كاستن معناى ولایت به محبت و مودّت و انحصار به آن، مغایر كاربرد قرآنى این واژه است.
4. دلدارى خدایى : خداوند پیامبر(ص) را دلدارى داده، مى‏ فرماید: در راستاى اجراى این مأموریت، خداوند تو را در مقابل توطئه‏ هاى مردم محافظت مى ‏كند: «وَ اَللَّهُ یَعْصِمُكَ مِنَ اَلنَّاسِ». آیا این مسأله نشان نمى‏دهد كه این مأموریت، چنان مهم بوده است كه پیامبر(ص) بیم آن داشته كه برخى بر اثر هواهاى نفسانى به مقابله برخاسته و علیه دین توطئه كنند؟! آیا فقط با اعلام دوستى حضرت على(ع) جاى خوف از توطئه بود؟
5. گزینش مكان : پیامبر(ص) مكان جدا شدن و انشعاب مسافران را خود انتخاب كرد، تا همگى در سخنرانى آن حضرت حضور داشته باشند ونیز دستور داد كسانى كه از آن مكان گذشته بودند برگردند و كسانى هم كه عقب مانده بودند، از راه برسند؛ این نشانه چیست؟ اینكه دستور دادند شاهدان به غایبان، اطلاع دهند و این خبر بزرگ را به گوش همگان برسانند، دلالت بر این ندارد كه مسأله، براى امت اسلامى بسیار مهم و حیاتى بوده است؟ آیا عاقلانه است كه پیشواى بزرگ مسلمانان، در آخرین سخنرانى عمومى خود، براى جمعیت با شكوه حج گزاران و در آن گرماى سوزان، مسافران خسته و كوفته را گرد آورد و با این تأكیدات، با آنان سخن بگوید و تنها مقصودش این باشد كه بگوید: «على را دوست داشته باشید»؟
6. نزول آیه اكمال : پس از اجراى این مأموریت، آیه نازل شد كه: «اَلْیَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِینَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِیتُ‏ لَكُمُ اَلْإِسْلامَ دِیناً» ؛V }مائده (5)، آیه 3. ؛ «امروز دین شما را برایتان كامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانیدم و اسلام را براى شما (به عنوان)آیینى برگزیدم».
آیا نزول چنین آیه ‏اى دلالت بر این ندارد كه مسأله، بالاتر از صرف محبت بوده است؟ آیا فقط با دوستى حضرت على‏علیه السلام- نه رهبرى و پیشوایى آن حضرت - دین كامل شد و خداوند اسلام را ، پسندید؟ اگر مسأله فقط دوستى و مودّت بود كه در این رابطه آیه: «قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَیْهِ‏ أَجْراً إِلاَّ اَلْمَوَدَّةَ فِى اَلْقُرْبى‏» «بگو : به ازاى آن (رسالت‏) پاداشى از شما خواستار نیستم، مگر دوستى درباره خویشاوندان» : شورى (42)، آیه 23. مدت‏ها پیش از آیه اكمال نازل گشته و از این جهت نقصى در دین نبود. پس نتیجه مى‏گیریم كه آیه اكمال، پیام بسیار مهم دیگرى در بر دارد.
7. دلیل دیگر : معرفى «ثقلین» است كه پیامبر(ص) فرمود: «انّى تارك فیكم الثقلین : كتاب اللَّه و عترتى...»؛ «من در میان شما دو چیز گران‏بها به ودیعت مى ‏گذارم: كتاب خدا و عترتم را». اكنون باید پرسید: چرا پیامبر(ص) عترت را در كنار قرآن و به عنوان «ثقل اصغر» ذكر فرمود؟ آیا محبت اهل بیت(ع) هم‏سنگ قرآن است یا امامت و پیشوایى و مرجعیت دینى و سیاسى آنان؟پیامبر(ص) فرمود قرآن و عترت از یكدیگر جدا نمى‏شوند و امت باید به هر دو چنگ بزنند. آیا صرف دوست داشتن قرآن، كافى است یا باید از آن پیروى كرد و آن را امام وپیشواى خود دانست؟ هم‏سنگ قرار دادن قرآن و اهل بیت(ع) از سوى پیامبر(ص)، نشان مى‏دهد كه در مورد اهل بیت(ع)، نیز باید همین‏گونه رفتار كرد و آنان را سرمشق، الگو و پیشواى عملى خود قرار داد.
8. پیامبر(ص) به مسأله ایفاى رسالت و سپس «اولویت» خود بر مؤمنان انگشت مى‏گذارد و بلافاصله موضوع «ولایت» را طرح مى‏كند؛ این نشان مى‏دهد كه نوع ولایت مطرح شده در اینجا، از همان سنخ ولایت و اولویت پیامبر(ص) بر مؤمنان است كه به موجب آن پیامبر خدا، حق تصرف در شئون دینى، سیاسى و اجتماعى مسلمانان را دارد؛ نه صرف دوستى و محبت (بدون مشروعیت سیاسى و اجتماعى).
9. پیامبر(ص) مسأله ولایت را سه یا چهار بار تكرار مى‏كند؛ این همه تأكید براى چیست؟
10.اینكه پیامبر(ص) در دعاى خویش مسأله یارى كردن امام على(ع) را مطرح مى‏ كنند و بر تنها گذاشتن و یارى نكردن او نفرین مى‏فرستد، قرینه روشنى است بر اینكه ولایت مورد نظر، از نوع ولایت زعامت و رهبرى است، نه صرف محبت و علاقه قلبى؛ زیرا آنچه با اطاعت، و نصرت و یارى همگانى جامعه تلازم دارد، پیشوایى و رهبرى امت است، نه صرف محبت و علاقه قلبى.
11. برپایى حقیقت، همراه با امام على(ع) و همپایى آن دو نیز با ولایت، به معناى رهبرى تناسب دارد. به عبارت دیگر پیشوایى و مرجعیت دینى و سیاسى امام على(ع) است كه مى‏ تواند به برپایى حقیقت همگام با آن حضرت بینجامد؛ نه صرف دوستى و محبت آن حضرت.
12. پیامبر(ص) بعد از این حادثه فرمود: «اللَّه اكبر! بر اكمال دین و اتمام نعمت و خشنودى خدا به رسالت من و ولایت على بعد از من». نكته مهم در اینجا این است كه اگر مقصود از «ولایت»، محبت باشد، دیگر قید «بعد از من»، زاید است؛ زیرا محبت حضرت على(ع) مقید به زمان پس از رحلت پیامبر(ص) نیست. معنا ندارد منظور پیامبر(ص) را این بگیریم كه بعد از رحلت من، على را دوست بدارید! زیرا محبت على(ع) با حیات پیامبر(ص) قابل جمع است؛ بلكه رهبرى امام على(ع) است كه پس از آن حضرت مورد نظر است؛ زیرا در یك زمان وجود دو پیشوا در عرض هم ممكن نیست.
13. بعد از این ماجرا، مردم با حضرت على(ع) بیعت كردند. مگر دوستى بیعت دارد؟ بیعت در لغت به معناى التزام به فرمان‏بردارى و تبعیت است و حتى ابوبكر و عمر نیز با آن حضرت بیعت كرده، گفتند: «بخٍّ بخٍّ لك یا على! اصبحت و امسیت مولاى و مولى كل
مؤمن و مؤمنة». 14. همه حاضران در آن جلسه از خطابه پیامبر(ص)، مسأله «امامت و پیشوایى حضرت على(ع)» را فهمیدند و بلافاصله «حسان‏بن ثابت انصارى» از پیامبر(ص) اجازه گرفت و اشعارى زیبا سرود كه در یكى از ابیات آن، از زبان پیامبر(ص) چنین مى‏ گوید:فقال له قم یا على! فانّنى‏
رضیتك من بعدى اماماً و هادیاً
«پیامبر به او فرمود: اى على! برخیز، خرسندم كه تو امام و هادى بعد از من مى‏باشى». ذكر این نكته بایسته است كه «تقریر» - یعنى سكوت و عدم مخالفت پیامبر(ص) در  برابر یك سخن یا رفتار در نزد همه مسلمانان - حجت و جزء سنت است. بنابراین اگر مسأله غدیر معنایى غیر از امامت داشت، چرا پیامبر(ص) سخنان «حسان‏ بن ثابت» را تأیید كرده، او را تشویق فرمود؟ چرا دیگران اعتراض نكردند كه منظور پیامبر(ص) «امامت و هدایت» امت نبوده است؟
15. نكته جالب توجّه دیگر، موضع‏گیرى ‏هاى مخالفان مانند «جابربن نضر» یا «حارث‏ بن النعمان الفهرى» است. در روایت است كه پس از انتشار سخن پیامبر(ص) در غدیر خم، وى نزد پیامبر(ص) آمد و عرض كرد: «اى محمد! از جانب خدا به ما گفتى شهادت دهیم
كه جز خداى یگانه پروردگارى نیست و شهادت دهیم كه تو پیامبر خدایى و نماز بخوانیم و روزه بداریم و حج انجام دهیم و زكات بپردازیم. ما نیز همه اینها را از تو پذیرفتیم؛ لیكن به این حد راضى نگشتى و پسر عمویت را بر ما برترى دادى و گفتى: «هر كه را من مولاى اویم، این على مولاى او است». اكنون بگو كه این سخن را از پیش خود گفتى، یا از جانب خدا؟ پیامبر(ص) فرمود: «سوگند به آنكه جز او خدایى نیست! این مطلب از سوى خداوند است». در این هنگام او برگشت و به سوى اسب خود شتافت؛ در حالى كه مى‏گفت: خدایا! اگر آنچه محمد(ص) مى‏گوید حق است، پس سنگى بر ما ببار، یا ما را به عذابى دردناك گرفتار كن. هنوز به اسب خود ؛ نرسیده بود كه از طرف حق، سنگى بر سرش بارید و او را بر زمین كوبید و جانش را بگرفت. آن گاه این آیه نازل شد: «سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ. لِلْكافِرینَ لَیْسَ لَهُ دافِعٌ. مِنَ اَللَّهِ‏؛معارج (70)، آیات 1 - 3. ؛ «ذِى الْمَعارِجِ» «پرسنده‏اى از عذاب واقع شونده‏اى پرسید كه اختصاص به كافران دارد (و )آن را بازدارنده‏اى نیست. (و )از جانب خداوند صاحب درجات (و مراتب‏) است».

اكنون باید دید چه چیزى در سخن پیامبر(ص) نهفته بود كه آن مرد خیره سر را برآشفته كرد؟اگر صرف مسأله محبت و دوستى بود، آیا این همه لجبازى و خیره‏ سرى پدید مى ‏آمد؟ به طور مسلّم مسأله بالاتر از این بود. زیرا شخص یاد شده از طرفى دلى پر كینه نسبت به حضرت على(ع) داشت و از سوى دیگر، مى‏دید با ولایت آن حضرت، باید عمرى تحت فرمان و رهبرى ایشان سپرى كند و از سر بى‏خردى و كبر و كژاندیشى، مرگ و عذاب را بر ولایت مولاى متقیان و فخر كائنات ترجیح داد.براى آگاهى بیشتر ر.ك : الغدیر، ج 1، صص
239-246.16. خود امیر مؤمنان(ع) و ائمه اطهار(ع) در اثبات امامت بارها به حدیث غدیر استناد كرده‏اند. عامربن واثله مى‏گوید: «در روز شورى با على(ع) كنار درب خانه ایستاده بودم و شنیدم او خطاب به آنان فرمود: من براى شما دلیلى مى‏آورم كه احدى نمى‏تواند بر آن خدشه‏اى وارد كند. سپس فرمود: اى جماعت! آیا در میان شما كسى هست كه پیش از من به یگانگى خداوند ایمان آورده باشد؟ گفتند: نه! - آیا در بین شما كسى هست كه برادرى چون جعفر طیّار داشته باشد كه با ملائك پرواز مى‏كند؟ گفتند: نه! - آیا كسى از شما غیر از من عمویى همچون حمزه- شمشیر خدا و شمشیر رسول‏خدا(ص) دارد؟ گفتند: نه! - آیا غیر از من كسى از شما همسرى چون فاطمه، دختر پیامبر(ص) و سرور زنان اهل بهشت دارد؟ گفتند: نه! - آیا كسى از شما فرزندانى مانند حسن و حسین دو سرور جوانان اهل بهشت دارد؟ گفتند: نه! - آیا كسى از شما هست كه (به دستور قرآن‏) پیش از نجوا با پیامبر(ص) صدقه داده باشد؟ گفتند: نه!
-آیا در میان شما غیر از من كسى هست كه پیامبر(ص) درباره‏اش فرموده باشد: «من كنت مولاه فعلىٌ مولاه، اللهم وال من والاه و عاد من عاداه وانصر من‏ نصره، لیبلّغ الشاهد الغائب؟». براى آگاهى بیشتر ر.ك : الغدیر، ج 1، صص 159- 213. گفتند: نه!
17. اگر مقصود از ولایت، همان محبت و دوستى باشد، آن گاه دعاى بعدى پیامبر(ص) كه فرمود: «و احبّ من احبّه»تكرار و لغو خواهد بود. بنابراین وجود هر دو سخن نشان مى‏دهد كه اینها، دو موضوع متفاوت بوده و ولایت برتر از صرف محبت است؛ هر چند از لوازم ولایت، محبت و دوستى ولىّ است.
در پایان گفتنى است در رابطه با حقانیت شیعه، هزاران كتاب و مقاله به نگارش درآمده كه بسیارى از آنها مانند عبقات ‏الانوار نوشته میرحامد حسین لكنهوى، مشتمل بر ده‏ها مجلد است و تمام منابع و مدارك آن، بدون استثنا از منابع اولیه اهل سنت مى‏باشد.همو، نقش عایشه در تاریخ اسلام؛؛
براى مطالعه بیشتر ر.ك : .
الف. ابراهیم، امینى، بررسى مسائل كلى امامت؛
ب. مرتضى، مطهرى، امامت و رهبرى، (قم : صدرا)؛
پ. تیجانى سماوى، آن گاه هدایت شدم، ترجمه : سید محمد جواد مهرى؛
ت. همو، اهل سنت واقعى كیست؟، ترجمه : سید محمد جواد مهرى؛
ث. همو، از آگاهان بپرسید، ترجمه : سید محمد جواد مهرى؛
ج. سید مرتضى عسكرى، عبداللَّه‏بن سبا، ج 1- 3؛
چ. همو، نقش ائمه در احیاى دین، ج 1- 15؛
ح. همو، یكصد و پنجاه صحابى ساختگى؛منبع:پرسمان

رسول خدا(ص) در سال دهم بعثت، تصمیم گرفت عمل حج به جاى آورد و آن را به مسلمانان اعلام فرمود. عده زیادى به مدینه آمدندتا در ركاب آن حضرت حج به جاى آورند و به او تأسى كنند. آن حج را حجةالوداع، حجةالاسلام، حجةالبلاغ و حجةالكمال نامیده‏ اند. رسول خدا(ص) از هجرت تا رحلت جز آن حج، حج دیگرى نیاورده است.