 دو. آیاتى كه بر نزول تدریجى قرآن در طول 20 یا 23 سال دلالت دارند؛ مانند: آیه 106 سوره «اسراء» و آیه 32 سوره «فرقان».
پاسخ‏هایى كه از جانب علماى اهل سنت و شیعه داده شده، به این صورت است:
1. بیشتر اهل سنت و برخى از علماى شیعه (مانند شیخ مفید، سید مرتضى، ابن شهرآشوب) گفته‏اند: منظور از نزول قرآن در شب قدر، آغاز و شروع نزول است كه در ماه رمضان بوده است؛ زیرا هر حادثه‏اى را مى‏توان به زمان شروع آن نسبت داد «1». از این رو به نظر این گروه از علما، طایفه اول از آیات در مقابل مفاد طایفه دوم قرار نمى‏گیرد.
2. برخى گفته‏اند: مقصود از «رمضان»، رمضان خاص نیست؛ بلكه نوع آن است؛ یعنى، در هر رمضان از هر سال، به اندازه نیاز مردم در همان سال، آیات قرآن به طور یكباره بر پیامبر صلى الله علیه و آله نازل مى‏شد و سپس به حسب مواقع حاجت، همان آیات به دستور خدا و توسط جبرئیل بر پیامبرش صلى الله علیه و آله به طور تدریجى نازل مى‏گشت. فخر رازى این احتمال را داده است «2».
روشن است كه با این فرض، قرار گرفتن طایفه اول در برابر طایفه دوم منتفى مى‏گردد.
3. به نظر برخى، معناى طایفه اول آیات این است كه بخش بزرگى از قرآن در ماه‏هاى رمضان نازل شده است و به لحاظ آن، انتساب نزول قرآن به ماه‏هاى رمضان هم صحت پیدا مى‏كند «3».
4. برخى- از جمله شیخ صدوق- معتقدند: قرآن به صورت مجموع در یك شب قدر در بیت العزة یا بیت المعمور نازل گردید. سپس در طول 20 یا 23 سال به صورت تدریجى بر پیامبر نازل مى‏شد. این دیدگاه برگرفته از برخى شواهد روایى است؛ چنان كه شیخ صدوق از امام صادق علیه السلام نقل مى‏كند:
«قرآن یك‏باره بر بیت‏المعمور نازل شده است، آن گاه در طول بیست سال بر پیامبر نازل شده است» «1».
در این دیدگاه، نزول قرآن در بیت‏المعمور (محل جبرئیل) یا بیت‏العزّه تنها بر جبرئیل، ملك موكل وحى انجام گرفته است. بنابراین مراد از نزول قرآن در شب قدر نزول آن بر آسمان مزبور است تا ملك وحى، در زمان مناسب و به تناسب حوادث، در اختیار پیامبر صلى الله علیه و آله قرار دهد.
5. برخى دیگر از علماى شیعه (مانند فیض كاشانى و ابوعبداللَّه زنجانى) آسمان چهارم را- كه در روایات آمده است- بر قلب شریف پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله تأویل مى‏كنند و معتقدند: آن حضرت چهار مرتبه «جمادى، نباتى، حیوانى و انسانى» را به نهایت رساند تا آنكه حقیقت قرآن بر او نازل شد.
علامه طباطبایى این تأویل را مبرهن كرده و با فرق گذاشتن میان نزول دفعى و تدریجى، اظهار داشته‏اند؛ «تنزیل» همان نزول تدریجى است كه مرحله قطعه قطعه و مقام تفصیل قرآن را شامل مى‏گردد. این دیدگاه برگرفته از برخى شواهد قرآنى است، از جمله: كِتابٌ أُحْكِمَتْ آیاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِیمٍ خَبِیرٍ «2».
علامه طباطبایى علت نیاز به نزول دفعى را این گونه بیان كرده است:
«قرآن كریم داراى یك حقیقت والا، روح باطنى و وجود بسیط است؛ همان گونه كه واجد یك حقیقت تفصیل یافته و تجزیه شده در قالب الفاظ و كلمات است.
یك بار همان حقیقت بسیط و روح كلى، سر بسته و متعالى قرآن از لوح محفوظ كه مرتبه‏اى از علم الهى است، به صورت دفعى بر جان و روان پیامبر اكرم تجلى نمود،. زیرا كسى كه معلم، مربى، بشیر، نذیر و رحمت براى عالمیان است، باید سرفصل‏ها، اغراض و اهداف اساسى دعوت و پیام آسمانى و كتاب خویش را به صورت كلى و اجمالى (اجمال در عین كشف تفصیلى) بداند و بر معارف عظیم الهى و آیین هدایت و حقایق عالى خلقت و اسرار وجود آگاهى یابد «1».
بنابراین علت نزول دفعى قرآن، آگاهى یافتن از اهداف، برنامه‏ها، هدایت‏ها و حقایق به صورت اجمالى و كلى است و پیامبر صلى الله علیه و آله مى‏بایست از این گونه علم و فیض غیبى بهره‏مند مى‏شد. البته «نزول تدریجى» و متناسب با حوادث و نیازها، براى تثبیت قلب پیامبر صلى الله علیه و آله تأثیر فراوانى داشته و ترتیب نزول آیات الهى براى راهنمایى بشر و ارائه الگو، جهت شكل‏گیرى یك تمدن اسلامى، بسیار راه‏گشا و كارساز بوده است.
از میان دیدگاه‏هاى مختلف، قول علامه طباطبایى مؤیدات كلامى دارد؛ اما برخى از محققان علوم قرآنى، دلایل او را كامل ندانسته و معتقدند:
آنچه به‏طور مسلم مى‏توان پذیرفت، تنها همان نزول تدریجى است و فضیلت ماه مبارك رمضان، در این است كه آغاز نزول آیاتى از قرآن به عنوان كتاب هدایت بشرى در این ماه است «2».
منبع : پرسمان/ معارف

با توجه به آیه شریفه شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ آیا تمام قرآن در ماه رمضان نازل شده است؟

درباره كیفیت نزول قرآن، دو گونه آیات در قرآن كریم وجود دارد:
یك. آیاتى كه بر نزول قرآن در شب قدر و ماه رمضان دلالت دارند؛ مانند:
آیه 185 سوره «بقره»؛
آیه 3 سوره «دخان»؛
آیه 1 سوره «قدر».
دو. آیاتى كه بر نزول تدریجى قرآن در طول 20 یا 23 سال دلالت دارند؛ مانند: آیه 106 سوره «اسراء» و آیه 32 سوره «فرقان».
پاسخ‏هایى كه از جانب علماى اهل سنت و شیعه داده شده، به این صورت است