محمدجواد محقق نیا، عضوهیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی با بیان اینکه احتکار کار بسیار کثیفی است، گفت: در روایتی از امام کاظم(ع) نقل شده است که فرمودند: این کار از دزدی بدتر است، چون دزد از یک نفر دزدی می کند، اما محتکر از کل جامعه دزدی می کند و اموال و نیازهای مورد نیاز کل جامعه را از عرضه و تقاضای اقتصاد حذف می کند، به امید اینکه، کمبود عرضه، موجب افزایش تقاضا و در نتیجه باعث افزایش قیمت در آینده شود! 

وی خاطر نشان کرد: به تعبیر یکی از علمای ما احتکار کار موشهاست. فرد محتکر خون مردم را می مکد و پولی که به دست می آورد پول خون مردم است و قطعاً این پول بسیار بسیار کثیف خواهد بود و قاعدتاً باید به شدت با آن برخورد شود. رئیس انجمن اقتصاد اسلامی حوزه علمیه قم در ادامه افزود: در اسلام یکسری احکام فقهی داریم و یکسری احکام اخلاقی. درمورد احکام فقهی به هر صورت باید با فرد محتکر مقابله شود و او را  مجبور می‌کنند کالایی که احتکار کرده به قیمت بازار بفروشد. البته این حکم اولیه است و شاید حکم ثانویه به گونه ای دیگرتبیین شود که نیازمند کار فقهی است.

محقق نیا گفت: اگر فتوای ولی فقیه یا فتوای مراجع بود قیمت دیگری  هم می تواند تعیین شود و در عین حال می تواند جریمه هم داشته باشد. این اقتصاددان افزود: اما اسلام مجموعه ای از گزاره های فقهی و اخلاقی است و به نظر من سهم اخلاق در مجموعه احکام و گزاره های دینی سهم بسیار بالایی است. در بحث احتکار نیز باید بیشتر بر مسایل اخلاقی تأکید کنیم.

محقق نیا گفت: در روایات ما، احتکار از دزدی بدتر دانسته می شود و جامعه باید به لحاظ فرهنگی به این دیدگاه برسد و اگر جامعه به این حد از بلوغ فکری رسید که احتکار را بد بشمارد، قاعدتاً با آن برخورد خواهد کرد. وی با تأکید بر اینکه اسلام بر گزاره های اخلاقی تأکید دارد، اظهار داشت: براساس روایات، امام صادق(ع) در زمان قحطی، به خدمتکار خود فرمودند آن گندمی که در خانه داریم را در بازار بفروش!

رئیس انجمن اقتصاد اسلامی حوزه علمیه قم گفت: این مطالب را در کتابهای درسی و در مدارس خوانده ایم، اما امروز باید به آن عمل شود و با تأکید بر گزاره های اخلاقی، می توان حرص و طمع مردم را کنترل کرد و حتی احتکار خانگی را هم منتفی نمود.

وی افزود: به هر صورت اسلام بر پلیس درونی تأکید دارد. هر کس باید بداند خدا ناظر و شاهد تمام اعمال اوست. اگر ما این حس را در خودمان تقویت کنیم امکان مقابله با احتکار خانگی را خواهیم داشت، اما اگر بنا را صرفاً بر برخوردهای بیرونی و پلیس بیرونی بگذاریم، طبیعتاً نمی توانیم با احتکار خانگی مقابله کنیم، زیرا احتکار خانگی به تعداد بیست و چند میلیون خانوار ایرانی می تواند اتفاق بیافتد. می تواند هر روز و در هر روز چندبار اتفاق بیفتد و طبیعتاً امکان مقابله با آن نیست. تنها راه مقابله با بروز و ظهور چنین شرایطی استفاده از اخلاق است.

محقق نیا همچنین گفت: بزرگان ما باید امام صادق‌وار عمل کنند و اعلام  کنند ما خرید خانه را کم کردیم و حتی آنچه در خانه داریم را می توانیم به مردمی که کمبود دارند عرضه کنیم. وی ادامه داد: همچنین می توان به مردم گفت به هر حال کالاها تاریخ مصرف دارند که اینها بعد از انقضای تاریخ مصرف هم سرمایه خانوار را تباه کرده‌اند و هم سرمایه ملی کشور از بین رفته است. امروز تولید با گلوگاه های زیادی مواجه است و تأمین مواد اولیه تولید، به سختی انجام می شود و هر کالایی که در کشور از بین میرود، موجب می شود ما در دوران تحریم شرایط سخت تری را داشته باشیم.

عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبائی تأکید کرد: هم بزرگان هم علما و هم کسانی که تأثیرگذاری خوبی در اخلاق جامعه و قلب های مردم دارند، باید سطح فکر جامعه و روحیه ایثار و اخلاق جامعه را بالا ببرند. الگوسازی کنیم و مردم را به سمتی هدایت کنیم که باورهای اخلاقی در جامعه نهادینه شود. به هر صورت شرایط فعلی جامعه، هم تهدید است هم فرصت! فرصت خوبی است برای اینکه گزاره های اخلاقی بهنجار و مثبت در جامعه نهادینه شود.

وی خاطر نشان کرد: به نظرم امروز نیاز به یک مرکز فرماندهی داریم برای این که این اخلاق اقتصادی را در جامعه نهادینه کنیم. از مرکز فرماندهی اخلاق اقتصادی باید به سراغ علما، شخصیت های پر نفوذ و حتی فوتبالیست ها بروند و مردم را به خرید کمتر و خرید در حد نیاز تشویق کنند و کسی که بیش از اندازه خرید می کند را به گونه ای نگاه کنند که از رفتارش خجالت بکشد.

این اقتصاددان در پایان گفت: صدا و سیما و خبرگزاریها نیز می توانند در این زمینه مؤثر باشند. به هر حال یک مرکز فرماندهی لازم است تا اخلاق اقتصادی خوب را در جامعه نهادینه کند و امروز بهترین فرصت است و امیدوارم این فرصت ها را از دست ندهیم.

احتکار از ماده حکر به معنای ذخیره کردن آذوقه مردم به امید افزایش قیمت آن در آینده است. هر چند اسلام احکام فقهی در مورد مسائل اقتصادی دارد، اما گزاره‌های اخلاقی اسلام که مهمتر از بخش فقهی آن هستند، مغفول مانده اند.