عادات صرفه‌جویی و خرج کردن چگونه در ذهن ما برنامه‌ریزی شده‌اند؟ آیا تابه‌حال به اینکه چگونه از پول خود استفاده می‌کنید، فکر کرده‌اید؟ ممکن است که شخصی صرفه‌جو باشید و هر زمان که به موجودی بانکی روبه‌‌رشد خود نگاه می‌کنید احساس خشنودی کنید و درهنگام نیاز به خرید ناخرسند شوید، یا شاید یک معتاد به خرید باشید که به زندگی به چشم لذت نگاه می‌کند، بنابراین بدون فکر کردن خرید می‌کنید و توجه خاصی به وضعیت خود در آینده ندارید. این نوشته را بخوانید تا با روانشناسی پول خرج کردن بیشتر آشنا شوید.

با وجود اینکه خیلی‌ها معتقدند که عادات استفاده از پول از والدین و نزدیکان کسب می‌شود، پژوهش‌های کنونی اثبات می‌کنند که عادات ما تنها برمبنای شرایط و درس‌هایی که در کودکی درباره‌ی مدیریت پول یاد گرفته‌ایم، شکل نمی‌گیرند. ممکن است که در یک خانواده، هم شخص صرفه‌جو و هم شخص ولخرج وجود داشته باشد؛ کودکانی که در فقر بزرگ می‌شوند می‌توانند ثروت‌ عظیمی جمع ‌کنند و ورثه‌ی ثروتمندان‌ ممکن است سرمایه‌ی خانواده را به باد ‌بدهند.

چه چیزی نگاه شما به پول را شکل می‌دهد؟ متخصصین مشخص کرده‌اند که انفعالات مغزی نقش بزرگی در عادات اقتصادی شما بازی می‌کنند.

فعالیت مغزیریک (Rick)، سایدر (Cyder) و لونشتاین (Loewenstein) در مطالعه‌ای که در مجله‌ی «پژوهش مصرف‌کننده» به چاپ رسید، مغز شرکت‌کنندگان را در حالت تظاهر به تصمیم‌گیری برای خرید، مورد اسکن قرار دادند. آنها طی این اسکن شاهد افزایش فعالیت در نقطه‌ای از مغز به نام «اینسولا» بودند که در مواجهه با تجربیات ناخوشایند انگیخته می‌شود. هرچه «اینسولا» بیشتر تحریک شود، تمایل شما برای عدم انجام کاری که در حال انجامش هستید بیشتر می‌شود. درمورد پول، تحریک «اینسولا» می‌تواند شما را از خرج‌ کردن باز دارد.

درمقابل، عمل صرفه‌جویی (چه سپرده‌گذاری در بانک باشد و چه صرفه‌جویی هنگام خرید یک محصول یا خدمت) برای افراد صرفه‌جو لذت‌بخش است. پیروزی در چانه زدن به همه حس خوبی می‌دهد، اما افراد صرفه‌جو بیش از دیگران این حس را تجربه خواهند کرد، چرا که صرفه‌جویی، رهایی از رنجِ نیاز به خرج کردن است.

میر استاتمن (Meir Statman)، اقتصاددان رفتاری در دانشگاه سانتا کلارا، از این مثال استفاده می‌کند: اگر شما به رستورانی بروید که یک بشقاب غذای معمولی آن ۷۰ دلار باشد و شما غذای خود را تنها با ۷ دلار میل کنید، غذا برای شما خوشمزه‌تر خواهد بود؛ اما اگر بدون دانستن قیمت در آن رستوران غذا بخورید، از غذا کمتر لذت خواهید برد. دانستن مجموع پولی که صرفه‌جویی‌شده به افراد صرفه‌جو حس لذت زیادی می‌دهد.

پژوهشگران به این نتیجه رسیده‌اند که احتمالا افرادی که فعالیت «اینسولا» در مغزشان بیشتر است، افرادی صرفه‌جو هستند و تمایل کمتری به ولخرجی دارند و افرادی با فعالیت کمتر «اینسولا» ولخرج هستند. از آنجا که انسان‌ها تمایل وافری به زیاده‌روی دارند، ممکن است که افراد ولخرج در ادامه‌ی زندگی‌شان با مشکلات اقتصادی مواجه شوند و افراد صرفه‌جو، با پشیمانی‌های بزرگ. بنابراین دانستن اینکه کدام‌یک از آنها هستید می‌تواند به شما کمک کند تا به تعادلی سالم دست پیدا کنید.

ولخرج‌هاپژوهشگران دانشگاه استنفورد، در یکی از آزمایشات پیشین خود روی کودکان که به آزمایش مارشمالوی دهه‌ی ۶۰ معروف است، از بچه‌های کودکستانی با یک سینی مملو از مارشمالو، چوب‌شور و کلوچه پذیرایی کردند. پژوهشگران به بچه‌ها گفتند که می‌توانند یکی را انتخاب کنند و اگر آن را فورا بخورند دیگر نمی‌توانند چیزی بردارند اما اگر فقط چند دقیقه صبر کنند می‌توانند یکی دیگر هم بردارند. اگر آنها می‌توانستند لذت خود را چند دقیقه به تأخیر بیندازند، شیرینی‌شان دو برابر می‌شد. پژوهشگران این کودکان را تا زمان بزرگسالی مطالعه کردند و متوجه شدند که کودکانی که دارای توانایی به تأخیر انداختن لذت خود بودند، به نسبت کودکانی که لذت فوری را می‌خواستند، در زندگی خود موفقیت بیشتری کسب کردند.

اگر ولخرج هستید، پس نمی‌توانید لذت خود را به تأخیر بیندازید. اگر پول مثل مارشمالو در دست شما باشد، حتی اگر قرار باشد که پول‌تان بیشتر شود باز هم نمی‌توانید درمقابل طمع خرج کردنش مقاومت کنید. به همین دلیل سپرده‌ی زیادی در بانک ندارید اما نگران نیستید. خرید کردن در لحظه شما را خوشحال می‌کند و شما به این عادت وابسته شده‌اید اما اگر فکر می‌کنید که زیادی ولخرج شده‌اید، بهتر است تلاش کنید تا این عادت خود را ترک نمایید.

صرفه‌جوهادر آزمایش معروف دیگری، به بزرگسالان حق انتخاب داده شد تا بین دریافت فوری ۵۰ دلار و دریافت ۱۰۰ دلار بعد از یک سال انتظار، انتخاب کنند. بیشتر شرکت‌کنندگان پژوهشگران را با انتخاب ۵۰ دلار شگفت‌زده کردند. به نظر می‌رسد که لذت فوری دریافت پول بر دریافت دو برابر همان مبلغ با کمی تأخیر، ارجحیت دارد. صرفه‌جوها کسانی هستند که لذت را قربانی می‌کنند تا ۱۰۰ دلار را کامل دریافت کنند.

گاهی چیزهایی که واقعا به آنها نیاز دارید را تهیه نمی‌کنید، مثل بیمه‌ی سلامت یا یک کت گرم، چرا که زیاد بودن موجودی بانکی، شما را بیش از هر چیزی که می‌توانید بخرید راضی می‌کند. شما به‌ندرت کارت اعتباری را همراه دارید و درحالی که دیگران به یک مارشمالو و دریافت فوری ۵۰ دلار قانع می‌شوند، شما آنها را با آشیانه‌ی مرتفعی که با درآمد عادی‌تان ساخته‌اید شگفت‌زده می‌کنید.

پژوهشگران می‌گویند که صرفه‌جوها دو محرک اصلی دارند: درد و لذت. اگر لذت کافی نمی‌برید باید سر کیسه را شل کنید و کمی‌ از خرج کردن لذت ببرید.

سخن آخردرنهایت ما مسئول وضعیت اقتصادی حال و آینده‌ی خود هستیم. این برای من عجیب است که ما تا این حد تحت تأثیر جنبه‌ای از مغزمان قرار می‌گیریم که آن را کاملا درک نمی‌کنیم، اما خوشبختانه دانستن این موضوع می‌تواند به ما کمک کند تا بر عادات بد خود غلبه کنیم (چه این عادت ولخرجی باشند و چه کم‌خرجی زیاد) و عمر خود را کامل و مسئولانه زندگی کنیم.
منبع: وبسایت چطور

چه چیزی نگاه شما به پول را شکل می‌دهد؟ متخصصین مشخص کرده‌اند که انفعالات مغزی نقش بزرگی در عادات اقتصادی شما بازی می‌کنند.