 به عبارت دیگر با اینكه آنان معصوم بودند و مرتكب گناه نمى‏شدند؛ چرا در دعاهایشان از فزونى گناه استغفار مى‏كردند؟
 در پاسخ چند نكته قابل توجه است:
 یكم. همیشه توبه به معناى بازگشت از گناه نیست بلكه به طور كلى شامل بازگشت به خداوند مى‏باشد. از این رو توبه به خودى خود، یكى از عبادت‏هاى بزرگ است. خداوند در قرآن مجید، مؤمنان راستین را چنین توصیف مى‏كند: الصَّابِرِینَ وَ الصَّادِقِینَ وَ الْقانِتِینَ وَ الْمُنْفِقِینَ وَ الْمُسْتَغْفِرِینَ بِالْأَسْحارِ «1»؛ «آنان شكیبایند و راستگو؛ همواره اطاعت پیشه‏اند و انفاق‏گر و سحرگاهان به استغفار مى‏پردازند».
 و در جاى دیگر مى‏فرماید: كانُوا قَلِیلًا مِنَ اللَّیْلِ ما یَهْجَعُونَ وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ یَسْتَغْفِرُونَ «2»؛ «شبانگاه اندكى مى‏آرَمَند و سحرگاهان به استغفار مى‏پردازند».
 بنابراین چنان كه مشاهده مى‏شود، قرآن مجید توبه را عمل بهترین مؤمنان و شب زنده‏داران خوانده است. از دیگر سو همه مؤمنان را به توبه فراخوانده، مى‏فرماید: تُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِیعاً أَیُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ «3»؛ «اى ایمان آورندگان! همه با هم به درگاه خدا توبه كنید؛ باشد كه رستگار شوید».
 و در جاى دیگر مى‏فرماید: إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ التَّوَّابِینَ وَ یُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِینَ «4»؛ «خداوند توبه كاران و پاكیزگان را دوست مى‏دارد».
 از آنچه گذشت، روشن مى‏شود كه در نگاه قرآن اساساً توبه عمل پارسایان و مؤمنان و عبادتى است كه همه ایمان آورندگان، به آن دعوت شده‏اند و انجام دادن آن گشاینده درهاى رحمت الهى و یكى از بهترین موجبات قرب و وصال معبود است. اگر به حقیقت توبه نظر كنیم، آن را زیباترین جلوه خضوع و خشوع و اظهار تذلل و زارى و اعتراف به قصور و تقصیر بنده‏اى بى‏نهایت كوچك، در برابر آفریدگارى بى‏نهایت بزرگ‏ مى‏یابیم. از این رو شایسته است كه اولیاى الهى، پیش و بیش و بهتر از همه، این دعوت الهى را لبیك گویند و در تمام حالات خود، بر توبه و استغفار مداومت ورزند تا بدین وسیله، به فیض تقرّب هر چه بیشتر در درگاه الهى نایل آیند.
 دوم. «استغفار و توبه»، داراى مراتب و درجاتى متناسب با عاملان آن است. توبه گنه‏كاران، از گناه و توبه اهل سلوك، از پرداختن به غیر خدا و توجه به غیر حق است.
 سوم. توبه و استغفار اولیاى الهى و معصومان، مرتبه‏اى بالاتر از اینها دارد.
 آنان چون مستغرق در ذات جمیل الهى‏اند و توجّه به مقام ربوبى (كمال مطلق) دارند؛ وقتى به خود و اعمال خویش مى‏نگرند، با تمام عظمت و بزرگى آن اعمال، آنها را در برابر عظمت بى‏نهایتِ الهى، بسیار كوچك و مایه سرافكندگى و شرمندگى مى‏بینند.
 در ادبیات منظوم آمده است: شخص فقیرى در كویرى خشك و سوزان زندگى مى‏كرد. روزى ترتیبى داده شد كه وى براى عرض حاجت، نزد سلطان برود. او با خود اندیشید كه چه هدیه‏اى به پیشگاه سلطان ببرد؛ اما هیچ در بساط نداشت. از قضا در مسیر حركت به سوى شهر، اندكى باران بارید و قدرى آب گل آلود در گودالى جمع شد. او با خوشحالى تمام آب‏ها را- كه مایه حیات بود و بزرگ‏ترین و مطلوب‏ترین هدیه به نظر مى‏آمد- در ظرفى ریخت و با زحمت بسیار با خود حمل كرد تا نزد سلطان ببرد. اما وقتى به بارگاه شاهى رسید و آن فرّ و شكوه را دید و همه جا را پر از آب زلال و گوارا و نوشیدنى‏هاى رنگارنگ یافت، از آورده خود خجل شد و سخت شرمسار و سرافكنده گردید!!

امام على علیه السلام نیز همان عبادتى را كه افضل از عبادت ثقلین است، در برابر جمال و جلال الهى، برگ سبز درویش مى‏بیند و سر به زیر مى‏افكند و این خود، یكى از عالى‏ترین مراتب عبودیت مطلقه و فناى فى اللّه است. او مقام معبود را مى‏نگرد كه در برابرش، همه چیز رنگ مى‏بازد و چیزى به حساب نمى‏آید.
 چهارم. در حدیث نبوى آمده است: «انه لیغان على قلبى و انى أستغفراللّه فى كل یوم مائة مره» «1»؛ «گاهى بر دلم غبار مى‏نشیند و من هر روز هفتاد بار از خدا آمرزش مى‏خواهم».
 امام خمینى قدس سره در شرح این حدیث مى‏نویسد: «اولیاى خدا همواره انقطاع به سوى خدا دارند؛ ولى به جهت مأموریت الهى خود، گاه به ناچار در مرآت عالم كثرات، توجه به حضرت حق مى‏كنند و همین، نزد آنان كدورت محسوب شده و براى زدودنش استغفار مى‏كنند. این امام سجاد علیه السلام است كه مناجات‏هایش را شما مى‏بینید و مى‏بینید چطور از معاصى مى‏ترسد ... مسئله غیر از این مسائلى است كه در فكر ما یا در عقل عقلا یا در عرفان عرفا بیاید. ...
 از گناه خودشان گریه مى‏كردند تا صبح. از پیغمبر گرفته تا امام عصر علیهم السلام همه از گناه مى‏ترسیدند. گناه آنها غیر از این است كه من و شما داریم. آنكه یك عظمتى را ادراك مى‏كردند كه توجه به كثرت، نزد آنها از گناهان كبیره است ...
 آنان در مقابل عظمت خدا، وقتى كه خودشان را حساب مى‏كنند، مى‏بینند كه هیچ نیستند و هیچ ندارند. واقع مطلب همین است؛ جز او كسى نیست و چیزى نیست ... و از اینكه حضور در مقابل حق تعالى دارند و مع ذلك دارند، مردم را دعوت مى‏كنند؛ از همین كدورت حاصل مى‏شده [است‏] ...» «1».
 پنجم. استغفار براى اولیاى الهى، جنبه دفع و براى ما جنبه رفع دارد؛ یعنى، ما استغفار مى‏كنیم تا لغزش‏هایمان بخشیده شود و آنان استغفار مى‏كنند تا نلغزند و اصلًا گناه سراغشان نیاید. آن بزرگان با توبه و عبادت و اطاعت، درجات عصمت خویش را شدّت مى‏بخشند؛ از این رو استغفار و توبه، در بالا رفتن درجات و پایندگى عصمت آنان دخالت دارد.
 ششم. توبه و استغفار و استغاثه دائمى پیامبر صلى الله علیه و آله و امامان علیهم السلام در پیشگاه خدا، بالاترین نقش عملى را در تربیت امت دارد و به دیگران مى‏آموزد كه چگونه در پیشگاه خدا به توبه، تضرّع و انابه بپردازند و به جهت پاره‏اى از اعمال نیك، مغرور نگردند. آیا كسى كه ناله‏ها و گریه‏هاى اطاعت و بندگى (امیرمؤمنان علیه السلام) را ببیند و بشنود، با خود نمى‏گوید: او كه یك لحظه عمرش برتر از عبادت ثقلین است، این چنین توبه مى‏كند؛ پس من حقیر چگونه به خود ببالم و از خدا عذرخواهى نكنم!؟
منبع : پرسمان/ معارف
راز استغفار پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله و ائمه معصومین علیهم السلام چیست؟