جواهر لعل نهرو، سیاستمدارِ استقلال‏ طلب و اولین نخست وزیر هند، در 14 نوامبر سال 1889م در اللَّه ‏آباد هند به دنیا آمد. وی پس از اتمام تحصیلات خود در رشته حقوق دانشگاه كمبریج انگلستان، به قضاوت در هند مشغول شد. 

پدر او موتیلال نهرو و مادرش سواروپ رانی نام داشتند. موتیلال نهرو که خود وکیل و رهبری سیاسی بود در الله‌آباد مردی ثروتمند به‌شمار می‌رفت و بغیر از جواهر دارای سه دختر هم بود. جواهر که در بهترین مدارس هند تحصیل کرده بود به مدرسهٔ هارو، کالج ترینیتی آکسفورد و ایننر تمپل رفت تا پیش از ورود به سیاست در رشتهٔ حقوق تحصیل کند.

تا پیش از استقلال هند، نهرو مدت ۱۰ سال از عمرش را (به گونه‌ای نامنظم) در زندان‌های استعماری گذراند. پس از نخست‌وزیری او با کمک افراد میهن دوستی چون سردار پاتل و دکتر آمبدکار توانست قوانین جدیدی را برای ساختاردهی مجدد به جامعهٔ هند تصویب کند که مهم‌ترین آن‌ها لغو نظام کاست بود. نهرو همراه با احمد سوکارنو، مارشال تیتو و جمال عبدالناصر از پایه‌گذاران جنبش عدم تعهد به‌شمار می‌رود.

نهرو در سال 1918 به پارلمان هند راه یافت و در 1929 به ریاست پارلمان رسید. او در 1920 در نهضتی كه به رهبری مهاتما گاندی با هدف آزادی هند از سلطه سیاسی انگلستان به راه افتاد شركت كرد و با نهضت‏های ملی همراهی نمود. نهرو در طول مبارزات ضداستعماری خویش 10 بار دستگیر و زندانی شد و روی هم رفته، در حدود سیزده سال از عمر خود را در زندان گذراند. نهرو در سال‏های زندان هم بیكار ننشست و به نگارش كتب مختلفی پرداخت. ن

هرو در همین سال‏‌ها، طی مسافرتش به مسكو تحت تاثیر ماركسیسم قرار گرفت و بعضی از روش‏های مبارزه كمونیست‏ها را در هند به كار بست. البته مهاتما گاندی كه مبتكر اصل مبارزه منفی بود، غالباً با نظریات نهرو درباره شدت عمل و تحرك بیشتر در مبارزه مخالفت می‏كرد. نهرو نیز كه از نفوذ كلام گاندی در میان مردم هند آگاه بود و در عین حال احترام عمیقی نسبت به او داشت، روش‏های خود را در مبارزه تعدیل می‌کرد. جواهر لعل نهرو پس از استقلال هند، به عنوان اولین نخست وزیر این كشور انتخاب شد و تا زمان مرگ، به مدت هفده سال، رهبری بلامنازع هند را برعهده داشت. 

نهرو در این مدت در صحنه سیاست بین ‏المللی نیز درخشید و همواره به عنوان یك شخصیت برجسته و صلح‏دوست مورد احترام مجامع جهانی بود. وی بنیادهای سیاسی - اقتصادی هند را پایه‏‌گذاری كرد و از یك كشور استعمارزده و بلادیده و دستخوش تفرقه، قدرت یكپارچه‌‏ای را در جنوب آسیا پدید آورد. كار مثبت عمده نهرو برای هند، اصرار وی بر این امر بود كه هند به صورت یک دموكراسی غیرمنفک از آرمان‏‌های دنیایی و غیردینی باقی بماند. وی با گذراندن قانونی، نظام طبقه در هند را برانداخت و كارهایی كه برای از بین بردن فقر و عقب ‏ماندگی انجام داد، سبب ایجاد انقلاب اساسی اجتماعی و اقتصادی شد. 

نهرو از قهرمانان استقلال هند و از رهبران متفكر مبارزات مردمی این كشور طی سال‏های استقلال به شمار می‌رود. او هم‏چنین به اتفاق جمال عبدالناصر و ژوزف تیتو و احمد سوكارنو رهبران وقت مصر، یوگسلاوی و اندونزی از بنیان‏گذاران جنبش عدم تعهد به شمار می‏ روند و حیثیتی بین‏ المللی دارند. جواهر لعل نهرو در ژانویه 1964م دچار حمله قلبی شد و نیمی از بدنش فلج گردید تا این‏كه سرانجام در بیست و هفت مه 1964م در هفتاد و پنج سالگی درگذشت.


پی نوشت:
1- مرکز دایره العارف بزرگ اسلامی
2- کتاب نگاهی به تاریخ جهان 

كار مثبت عمده نهرو برای هند، اصرار وی بر این امر بود كه هند به صورت یک دموكراسی غیرمنفک از آرمان‌‏های دنیایی و غیردینی باقی بماند. وی با گذراندن قانونی، نظام طبقه در هند را برانداخت و كارهایی كه برای از بین بردن فقر و عقب ‏ماندگی انجام داد، سبب ایجاد انقلاب اساسی اجتماعی و اقتصادی شد.