 دانشجوی محترم ضمن تشكر از تماس مجدد شما با این مركز،در پاسخ به سوال شما فارغ از اینكه آیا سخنانی كه كیهان ضد انقلاب به نقل از مهدی بازرگان نقل كرده درست است یا نه؟لازم است اشاره نماییم كه اصطلاح «مجلس موسسان» اصطلاحی است كه در ادبیات حقوقی و سیاسی به مجلسی اشاره دارد كه به منظور تاسیس و تدوین قانون اساسی جدید در یك نظام و یا تغییر برخی اصول قانون اساسی با حضور كارشناسان و صاحب نظران (كه در هر نظامی كیفیت انتخاب این صاحب نظران می تواند متفاوت باشد) تشكیل می شود و از آنجایی كه این نام از زمان تدوین نخستین قانون اساسی در دوران مشروطه در كشور رایج شد و پس از آن نیز در موارد مختلف همچون تغییر موادی از قانون اساسی به منظور انتقال قدرت از سلسله قاجار به سلسله پهلوی و موارد دیگر در كشور بر سر زبان ها افتاده بود و مردم كمابیش با این اصطلاح آشنا بودند لذا حضرت امام خمینی ره نیز از این واژه برای توصیف مجلسی كه قرار بود پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران كار تدوین قانون اساسی جدید را بر عهده بگیرد استفاده كردند ؛ واژه ای كه به دلیل مانوس بودن با ذهن اكثریت مردم و به ویژه نخبگان داخلی و خارجی به خوبی می توانست مقصود امام خمینی ره را بیان نماید ، از این روی حضرت امام خمینی ره در نخستین مصاحبه ها ، فرمایشات و احكام خود خطاب به دولت موقت از لفظ مجلس موسسان استفاده می كردند كه این اصطلاح عنوان عامی بود كه می توانست به چند شكل متجلی شود : به شكل مجلسی كه از طرف مردم تشكیل نمی شد بلكه از طرف شورای انقلاب و تحت عنوان مجلس بررسی طرح های انقلاب (شورایی كه وظیفه بررسی طرح هایی كه به نوعی به اهداف انقلابی مربوط بود را بر عهده داشت) تشكیل می شد و می توانست قانونی كه پیش نویس آن توسط دولت موقت به تصویب رسیده است را مورد بررسی قرار داده و در نهایت به رای و نظر مردم بگذارد ، یا به شكل مجلسی كه از منتخبان مردم سراسر كشور تشكیل می شد كه بر این اساس این مجلس قاعدتا باید از چند صد تن از نمایندگان منتخب مردم تشكیل می شد كه كار بررسی و تصویب قانون اساسی را بر عهده می گرفتند. در این میان با توجه به شرایط حساس و خطیر انقلاب و خلا وجود قانون در كشور پس از مدتی اختلاف دیدگاه میان نیروهای مختلف بر سر اینكه مجلس موسسان در كدام قالب شكل بگیرد رخ داد به طوری كه برخی دیدگاه ها به دلیل سهل الوصول بودن آن و نیاز كشور به تصویب سریع قانون به سمت شكل نخست این مجلس رفتند و معتقد بودند نیازی به تشكیل مجلس مردمی وجود ندارد و همینكه مردم پس از تصویب قانون توسط شورای طرح های انقلابی كلیت آن را تایید نمایند كفایت می كند . اما در مقابل گروه دیگری كه عمدتا نیروهای لیبرال و به ویژه اعضای نهضت آزادی طرفدار آن بودند معتقد بودند باید مجلس موسسان به شكل مجلسی كه متشكل از منتخبان مردم باشد تشكیل شده و كار بررسی نهایی قانون اساسی را بر عهده بگیرد كه در نهایت هر دوی این دیدگاه ها در محضر حضرت امام خمینی ره مورد بررسی قرار گرفت و در نهایت مقرر شد به منظور رفع دغدغه طرفین هم مجلسی متشكل از نمایندگان منتخب مردم شكل گیرد و هم به منظور تسریع در كارها شكل این مجلس به صورت گسترده ای كه دولت در نظر داشت نباشد و در نهایت قانون اساسی منتخب این مجلس به رای و نظر مردم نیز گذاشته شود كه از آن پس این مجلس به نام مجلس خبرگان قانون اساسی نامیده شد تا هم شكل و قالب مجلس مشخص تر شود و هم وظیفه آن برای تمام مردم به ویژه اقشاری كه توسط درستی از اصطلاح مجلس موسسان نداشتند مشخص باشد (برای آشنایی و مطالعه بیشتر در این زمینه ر.ك: رقابت سیاسی و ثبات سیاسی در جمهوری اسلامی، خواجه سروی ص 243 به بعد و انقلاب اسلامی ماهیت زمینه ها و پیامدها، شفیعی فر ص 205 به بعد) از طرفی وعده ای كه امام خمینی ره به مردم داده بود تشكیل مجلس موسسان بود كه عنوانی عام بوده و در آن شكل و قالب مجلس مشخص نشده و شامل مجلس خبرگان قانون اساسی جدید نیز می شد و به همین دلیل نمی توان امام خمینی ره را متهم كرد كه ابتدا طرح مجلسی را داد و سپس خلف وعده كرده و مجلس موسسان را تبدیل به مجلس خبرگان نمود . در واقع آنچه تعارض ظاهری داشت تعارض میان برداشت نمایندگان دولت از مجلس موسسان از یك سو و دغدغه برخی نیروهای انقلابی از سوی دیگر بود كه هر دو در تلاش بودند تا شكلی از اشكال قابل تصور مجلس موسسانی كه امام خمینی ره دستور تشكیل آن را داده بودند به اجرا در آورند و با توجه به اینكه امام خمینی ره هرگز شكل و قالب مجلس موسسان مورد نظر خود را بیان نكرده بود تعارضی میان دیدگاه قبلی و بعدی ایشان نمی توان یافت.
نكته دیگری كه در این زمینه لازم است مورد توجه قرار گیرد این است كه مرحوم بازرگان نیز ظاهرا مخالفتی با تغییر این عنوان نداشته و در عمده مصاحبه ها و سخنرانی های خود چه در دوران تصدی نخست وزیری و چه در مقطع پس از استعفای دولت موقت گاه از عنوان مجلس موسسان و گاه از عنوان مجلس خبرگان برای این مجلس یاد می كرد و اگر واقعا از نظر او تغییر عنوان مجلس اشكالی داشت قطعا در اظهار نظرهای خود به آن اشاره می كرد به ویژه اینكه ایشان پس از استعفا به شكل جدی تری رویه انتقادی بر علیه اقداماتی كه در نظام صورت می گرفت اتخاذ كرده و هر چه كه به نظر ایشان اشكال داشت صراحتا بیان می كرد از جمله ایشان اشكالات فراوانی در باره تغییر مفاد قانون اساسی تهیه شده توسط دولت در مجلس خبرگان و از جمله افزوده شدن اصل ولایت فقیه به آن داشتند كه صریحا به آن اشاره می كنند(رك : مجموعه آثار مهدی بازرگان ، ج22، صص439-438) ولی ظاهرا چنین اشكالی در زمینه تغییر عنوان مجلس موسسان ندارند .
در پایان لازم به ذكر است دیدگاهی كه پیش از تشكیل مجلس خبرگان قانون اساسی به دنبال تشكیل مجلسی با حضور تعداد كثیری از نمایندگان ملت تحت عنوان مجلس موسسان بود (دیدگاه مورد نظر لیبرال ها و از جمله مهندس بازرگان) پس از برگزاری انتخابات مجلس خبرگان قانون اساسی كه طی آن با رای و نظر مردم ، اكثریت قریب به اتفاق كرسی های این مجلس در اختیار نیروهای مذهبی قرار گرفت شروع به سنگ اندازی در مسیر حركت مجلس نموده و به بهانه های مختلف در صدد توقف كار مجلس بر آمدند تا جایی كه حتی توطئه انحلال این مجلس را نیز در سر پروراندند كه با واكنش شدید حضرت امام خمینی ره مواجه شد و جالب تر اینكه همین گروه پیشنهاد می دادند پس از انحلال مجلس خبرگان قانون اساسی ، بهتر است به جای مجلس موسسان یا خبرگان منتخب ملت ، همان پیش نویس قانونی مصوب شورای طرح های انقلابی به رای و نظر مردم گذاشته شود (رك : رقابت سیاسی و ثبات سیاسی در جمهوری اسلامی ، همان .) كه چنین دیدگاهی عین تعارض و حاكی از نگاه ابزاری آنان به رای و نظر مردم و پشت پا زدن به ادعاهای قبلی دموكرات مآبانه خود بود به طوری كه می توان از آن چنین برداشت كرد كه از منظر این جریان رای و نظر مردم صرفا زمانی ارزش دارد كه مردم تنها آنان و نظرشان را برگزینند و گرنه راهكارهای دموكراتیك فاقد ارزش می باشد .نام سایت:پرسمان/اندیشه سیاسی



سلام. آیا درست است كه امام خمینی ابتدا دستور به تاسیس مجلس مؤسسان دادند و سپس فرمودند: «من ولی امرم، یك روز گفتم مؤسسان، امروز می گویم خبرگان، به كسی هم ربطی ندارد»؟(بنا به نقل قول كیهان ضدانقلاب چاپ لندن، از سخنرانی مهندس بازرگان در استادیوم ورزشی تبریز)؟
