
 راهكارهای ایجاد وحدت1- توجه به نقاط مشترك: مخاطبان دعوت به یگانگی، نقاط مشتركی دارند كه قرآن بر این نقاط، انگشت گذاشته و آنان را به یگانه شدن بر محور آن ها فراخوانده است. تاكید بر این كه انسان ها همه از خاك آفریده شده (حج/5) یا از یك پدر و مادر زاده شده اند (حجرات / 13) و این كه كرامت انسانی به همه انسان ها متعلق بوده و رنگ و نژاد در آن تاثیر ندارد (اسراء/70) توجه دادن به این نقاط مشترك در یگانگی جهانی است. دعوت از پیروان ادیان آسمانی و اهل كتاب به نقاط مشترك عقیدتی (آل عمران / 64) نیز بدین سبب انجام گرفته است.
2- چنگ زدن به ریسمان الهی: قرآن كریم در صریح ترین آیه خود، در دعوت به اتحاد، تمام مومنان را به چنگ زدن به ریسمان الهی و پرهیز از تفرقه خوانده است:«واعتصموا بحبل الله جمیعاً و لا تفرقوا» و نیز در آیات 146 و 175 نساء و 101 آل عمران ازتمسك جستن به خداوند، سخن به میان آورده است. در این كه مقصود از ریسمان الهی چیست، مفسران اختلاف دارند. قرآن، كتاب و سنت، دین الهی، اطاعت خداوند، توحید خالص، ولایت اهل بیت(ع) و جماعت، وجوهی است كه در تفسیر آن گفته شده است. برخی نیز مفهوم حبل الله را شامل همه این معانی دانسته اند. با این حال، به نظر می رسد كه نزدیك ترین تفسیر برای این واژه، دیدگاه نخست یعنی قرآن است؛ چنان كه در روایتی از رسول اكرم (ص) قرآن؛ ریسمان الهی كشیده شده میان آسمان و زمین معرفی شده است: كتاب الله هو حبل الله الممدود من السماء الی الارض. معرفی قرآن به صورت ثقل اكبر در روایت معروف ثقلین نیز موید این مدعا است؛ چنان كه قرآن، خود از مومنان خواسته است تا در منازعات و اختلافات خود، به خداوند رجوع كنند:«فان تنزعتم فی شیء فردوه الی الله» و این رجوع الی الله در روایت حضرت امیر (ع) به رجوع به قرآن تشبیه شده است؛ بنابراین، قرآن افزون بر آن كه می تواند در نقش محور یگانگی، ایجاد كننده آن باشد می تواند در رویكرد اختلافات، یگانگی پیشین را نیز اعاده كند. چنین نقشی برای قرآن بدان سبب است كه افزون بر دعوت همگان به یگانگی و بر حذر داشتنشان از تفرقه، نظام عقیدتی، اخلاقی و عملی منسجم و هماهنگی را ترسیم می كند كه هر كس بدان رجوع كند، ناخودآگاه خود را با میلیون ها پیرو قرآن یگانه می یابد.
3- مراجعه به سنت پیامبر(ص): افزون بر آن كه قرآن، وجود پیامبر (ص) را محوری برای همبستگی و یگانگی مسلمانان می شناسد (آل عمران/ 159)، مراجعه به سنت حضرت را نیز راه كارهایی برای ایجاد و حفظ یگانگی معرفی كرده است:«فان تنزعتم فی شیء فردوه الی الله و الرسول». بازگرداندن به رسول در روایت حضرت امیر (ع) به مراجعه به سنت پیامبر تفسیر شده است. پیامبر (ص) با توجه به عهده دار بودن سمت شرح و تبیین قرآن در كنار مقام رسالت (نحل/44)، افزون بر آن كه خود می تواند برطرف كننده منازعات و مشاجرات باشد و بدین سبب پذیرش داوری وی مورد تاكید قرآن است (نساء/65)، سنت حضرت به صورت شارح قرآن می تواند ابهامات و اشتباهات در فهم قرآن را كه خود ممكن است زمینه ساز پراكندگی باشد، برطرف كند؛ چنان كه حضرت امیر (ع) برای نشان دادن اشتباه خوارج در كج فهمی از آیه «ان الحكم الالله»از ابن عباس می خواهد كه با سنت با آنان به محاجه بپردازد.
4- مراجعه به اهل بیت(ع): قرآن از امامان اهل بیت (ع) با عنوان «اولی الامر» یاد كرده و اطاعت آنان را در جهت اطاعت خدا و رسول و سخن آنان را حجت دانسته است: «اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الأمر منكم» بدین سبب از مسلمانان خواسته است تا در موارد اختلاف میان خود یا فهم دین، به آنان مراجعه كنند: «ولو ردوه الی الرسول و الی اولی الأمر منهم لعلمه الذین یستنیطونه منهم» و یكی از عوامل معرفی اهل بیت در جایگاه ثقل اصغر در روایت ثقلین از سوی پیامبر(ص) نقش مؤثر آنان در ایجاد و حفظ یگانگی بوده است؛ چنان كه هشام بن حكم در حضور امام صادق(ع) در مناظره ای با مرد شامی، ضرورت وجود امام را براساس ناكافی بودن قرآن و سنت در رفع اختلافات ثابت كرد. در برخی از روایات، مقصود از ریسمان مردمی در آیه «... الا بحبل من الله و حبل من الناس» علی(ع) یا امامان(ع) معرفی شده است.
5- امر به معروف و نهی از منكر: قرآن، پس از فراخوانی مسلمانان به چنگ زدن به ریسمان الهی و پرهیز از تفرقه، از آنان می خواهد كه به انجام امر به معروف و نهی از منكر قیام كنند: «و لتكن منكم امه یدعون الی الخیر و یأمرون بالمعروف و ینهون عن المنكر» و بی درنگ، به آنان هشدار می دهد كه به سان پیروان ادیان پیشین كه در دینشان دچار چند دستگی شده اند، پراكنده نشوند: «ولا تكونوا كالذین تفرقوا» این امر نشان می دهد كه امر به معروف و نهی از منكر، نقش ویژه ای در برقراری اتحاد و نیز جلوگیری از تفرقه ایفا می كند. برخی مفسران، این نقش را چنین تبیین كرده اند كه اعتصام به حبل الله، امت را به مثابه جان قرار می دهد و دعوت به خیر، این اصل را تغذیه می كند و امر به معروف حافظ و پشتیبان آن است. از نگاه برخی دیگر، امر به معروف و نهی از منكر، پوششی اجتماعی برای محافظت جمعیت است و حفظ وحدت اجتماعی بدون نظارت عمومی ممكن نیست. فخر رازی بر این باور است كه اجرای امر به معروف و نهی از منكر به قدرت نیاز دارد و قدرت، به الفت و یگانگی منوط است. افزون بر آن، پذیرش چنین نقش مؤثری برای این دو فرضیه الهی، بدان سبب است كه پراكندگی در دین و چند فرقه شدن، یا ناشی از اشتباه در فهم متون دینی است یا از هواپرستی افراد و گروه ها سرچشمه می گیرد و امر به معروف و نهی از منكر به صورت نظارت اجتماعی می تواند مانع رهیافت و رواج چنین انحرافاتی باشد؛ همان گونه كه قرآن، عامل تفرقه را نادانی نمی داند، زیرا معتقد است: پس از آمدن ادله و براهین پراكنده شده اند؛ بدین جهت گفته شده است كه اگر میان یهود، انجام این فریضه رواج داشت، پراكندگی میانشان رخ نمی نمود.
6- مراعات حقوق برادری: قرآن، مؤمنان را به مثابه جان های یك دیگر دانسته، از آنان می خواهد كه به خویشتن عیب نگیرند: «ولا تلمزوا أنفسكم» و بر حرمت سوءظن، حرمت تجسس، (حجرات/12) و تهمت های ناروا، (نور/23) پای فشرده و غیبت كردن مؤمن را به مثابه خوردن گوشت مرده برادر خود دانسته است: (حجرات/12)، و به سبب هم سویی چنین پیوندی با اراده الهی، راه مؤمنان را محور حق برشمرده و عدم پیروی از راه آنان را هم سنگ مخالفت با پیامبر(ص) دانسته است (نساء 115)، قرآن از مؤمنان خواسته است تا به سان بهشتیان، كینه ها از دل هایشان زدوده شود (حجر/47)، و درون جانشان به هم مهر ورزند و از خداوند، بخشیدن برادران دینی را پیش از خود و نیز زدودن كینه درباره برادران دینی را بخواهند: «ربنا اغفر لنا و لاخوننا الذین سبقونا بالایمن و لا تجعل فی قلوبنا غلاّ للذین ءامنوا» در روایات اسلامی بر اهمیت پیوند برادری و كوشش برای استحكام آن با انجام اموری چون به دیدار هم رفتن، هدیه دادن و... نیز حقوق برادران ایمانی تأكیدهای فراوانی شده است. در روایتی از امام كاظم(ع) برای برادر ایمانی، هفت حق معرفی شده كه با عدم مراعات هر یك از آن ها، از ولایت الهی خارج می شود.
7- اصلاح ذات البین: به رغم وجود عناصر اتحاد هم چون وحدت عقیده، رهیافت اختلاف و منازعه میان برادران ایمانی تا حدی طبیعی و جزو رهاوردهای زندگی اجتماعی است. این اختلاف می تواند در اعتراض به چگونگی تقسیم بیت المال باشد (انفال/1) یا بر سر اموری كه تا سرحد صف آرایی و جنگ در برابر یك دیگر منتهی شود: (حجرات/9)؛ اما قرآن برای مقابله با چنین اختلافاتی و به منظور ماندگاری یگانگی پیشین مؤمنان، از آنان خواسته است تا برای اصلاح میان برادران دینی و رفع منازعه مداخله (حجرات/9) و در صورت ایجاد كدورت، خود به اصلاح فیمابین اقدام كنند: (انفال/1)؛ چنان كه برای رفع اختلاف در نهاد خانواده، پا درمیانی داوری از دو طرف را برای اصلاح میان زن و شوهر پیشنهاد می كند: (نساء/35). در روایات بسیاری بر اهمیت و جایگاه اصلاح ذات البین تأكید شده و حضرت امیر(ع) در وصیت نامه خود با استناد به روایت رسول اكرم(ص) آن را برابر با یك سال نماز و روزه دانسته است.
8- برنامه های عبادی: در اسلام، تشریع عبادات به گونه ای انجام گرفته كه فرد و اجتماع را خواسته یا ناخواسته به همگرایی و یگانگی عملی فرا می خواند.
الف. دعا: قرآن، افزون بر دعوت از مؤمنان به مناجات با خداوند(غافر/60)، خود، در بردارنده عالی ترین مضامین دعا است و بررسی مضامین این دعاها نشان می دهد كه غالب آن ها به صورت جمع ارائه شده است؛ نظیر آیات 191تا 194 آل عمران سفارش به دعا برای چهل مؤمن پیش از دعا برای خود، از آن حكایت دارد كه اسلام به روح یگانه نگریستن امت، تأكید فراوان دارد.
ب. نماز: نماز، نماد عبادت در اسلام است و هر مسلمان وظیفه دارد در شبانه روز، ده بار سوره فاتحه را كه جامع و هم سنگ همه قرآن است، در نمازهای خود قرائت كند. با آن كه كلمات این سوره از زبان یك شخص ادا می شود، در خطاب های آن، از ضمایر و هیئت جمع استفاده شده است؛ نظیر «ایاك نعبد و ایاك نستعین * اهدنا الصراط المستقیم»؛ چنان كه از مسلمانان خواسته شده است هنگام نماز، همگی رو به كعبه بایستند (بقره/144). این امر نشان می دهد كه قرآن درپی ایجاد روح هم گرایی و جمع نگری در دل هر مسلمان است؛ هرچند كه تنها به نماز ایستاده باشد.
ج. نماز جماعت: تأكید بر حضور در مساجد و برقراری نماز جماعت: «و اركعوا مع الركعین» و نیز نوید دادن ثواب های فراوان به اقامه آن در روایات، از جمله برنامه های عبادی اسلام برای ایجاد هم گرایی است.
د. نماز جمعه: قرآن بر پایی نمازجمعه و رها ساختن تمام كارها از جمله بیع برای ادای آن، تأكید كرده است (جمعه/9). بدون تردید، حضور در نماز جمعه در هفته یك بار در كنار حضور روزانه در نماز جماعت، راه كاری برای ایجاد پیوند و یگانگی بیش تر مؤمنان به شمار می رود و تأكید بر حضور مؤمنان در اجتماعات، به همین امر ناظر است.
هـ. مناسك حج: قرآن یكی از حكمت های وجوب حج را مشاهده منافع از سوی مسلمانان دانسته است:«لیشهدوا منفع لهم». پیداست كه از مهم ترین منافع موردنظر در این آیه، استحكام هرچه بیشتر پیوند برادری و یگانگی میان مؤمنان و نشان دادن قدرت آنان در صورت حفظ این یگانگی است. چنان كه حرمت جدال و منازعه در حج (بقره/197) و بر تن كردن لباس های یك رنگ و ساده احرام و انجام مناسك حج همزمان و در كنار یك دیگر، همین هدف را دنبال می كند.منبع:پرسمان

در این رابطه به مطالب زیر كه درباره وحدت و اتحاد امت اسلامی است و مشتمل بر ایات متعددی در باره این موضوع است توجه نمایید: