اگر تمایل داشتید شدت وخامت وضع کنونی را بهتر حس کنید اندکی هم به انواع آسیب های اجتماعی، مشکلات روحی و روانی و نوع ارتباطات انسانی مان توجه کنید و به این بیاندیشید که چه میراثی را برای آیندگان این سرزمین برجا خواهیم گذاشت.
دکتر عزت الله سام آرام مددکار و جامعه شناسی که به عنوان پدر مددکاری اجتماعی ایران نیز شهرت دارد معتقد است: اگر طمع و حرص زدن بویژه برای بیشتر پول درآوردن از هر راه و به هر طریق در یک جامعه رسوخ پیدا کرد آن جامعه از هر نظر بویژه فرهنگی رو به سقوط حرکت می کند و بسیاری از آداب و رسوم خوب آن نیز از بین می رود.
وی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا می گوید: انسان ها اگر طمعکار شدند همه چیز را می بلعند و چیزی را سالم نمی گذارند؛ نابودی محیط زیست، جنگل، کوه و دریاخواری نتیجه طمع است و حتی انسان طمعکار انسان های دیگر را هم می بلعد (زیر پا گذاشتن حقوق دیگران برای کسب منافع خودش).
یکی از مهمترین شاخصه های توسعه یافتگی و ضامن تداوم بقای جوامع محیط زیست و منابع آبی است؛ مشکلی که زنگ خطر آن طی سال های گذشته به صدا درآمده اما در این چند سال فقط در کلام متولیان و کارشناسان چرخیده است و در عمل کمتر اتفاقی برای حفاظت از منابع آبی و محل زندگی مان شاهد هستیم.
درحالی که برخی مدام از تغییر اقلیم، خشکسالی و این پدیده ها سخن می گویند برخی کارشناسان حوزه محیط زیست و آب و هوا اصرار دارند که بگویند تغییر اقلیم با آن شدت که گفته می شود نداریم، بارش ها هم بر اساس بازه های زمانی درازمدت طبق روال معمولی رخ داده است اما سوء مدیریت منابع آبی ما سبب شده وضعیت مصرف آب بویژه منابع زیرزمینی به این حال و روز گرفتار شود.
آب پنهان چیستاین کارشناسان موضوع آب پنهان و ضرورت توجه به آن را مطرح می کنند و معتقدند که ضرورت فرهنگ سازی در مصرف آب در همه بخش های شرب، کشاورزی، صنعت و ... غیرقابل انکار است اما آنچه در شرایط کنونی اولویت بیشتری دارد مدیریت مصرف آب براساس اقلیم موجود و جلوگیری از هدرروی آب پنهان خواهد بود.
برپایه آنچه در دانشنامه ویکی پدیا آمده آب پنهان که از آن با عنوان هایی چون آب مجازی یا آب نهفته نیز یاد کرده اند به مفهومی اطلاق می شود که نخستین بار سال 1993 توسط تونی آلن معرفی شد.
آلن جغرافیدان انگلیسی است که سال 2008 به علت وضع مفهوم انقلابی آب مجازی (پنهان) برنده جایزه آب استکهلم شد. آب پنهان را مجموع حجم آبی که در مراحل مختلف تهیه، تولید و ارائه یک محصول (غذا، کالا، انرژی یا خدمات) به صورت مستقیم یا غیرمستقیم استفاده می‌شود تعریف می کنند.
اگر بخواهیم به زبان ساده این مفهوم را شرح دهیم می توانیم به مصرف آب در ساخت و سازها، آبیاری چمن ها و نوع درختان سطح شهرها، آبی که در منازل مسکونی هدر می رود و نیز آب مورد استفاده از کشاورزی یا صنعت اشاره کنیم.
تاریخ گواه است که تا بوده سبک زندگی فردی و جمعی ایرانیان براساس اقلیم سرزمینشان بوده است؛ به طور مثال نوع معماری ساختمان ها در هر بخش از ایران متناسب با اقلیم همان منطقه بوده است. 
همچنین نوع مصالحی که در ساخت و سازها به کار می رود.
آنطور که می گویند در ایران هیچ جا چمن کاری به علت میزان بالای مصرف آب رواج نداشته بلکه به جای آن گونه های کم مصرف درختی یا گیاهی کاشته می شده اما طی سال های گذشته با وجود آنکه مدعی رشد فناوری، دانش و تخصص در همه بخش ها بوده ایم اما نه در معماری الگویی مناسب داشته ایم و نه مصرفمان در همه بخش ها متناسب با الگوی صحیح بوده و کار به جایی رسیده است که چشم انداز خوبی از آینده نمی بینیم.
خبرنگار ایرنا در این گزارش سعی کرده با تمرکز بر هدرروی آب پنهان و ضرورت تقویت نگاهها و برنامه ریزی ها با این رویکرد بویژه در شهر تهران موضوع را از ابعاد مختلف در گفت و گو با کارشناسان مورد بررسی قرار دهد.
اسماعیل کهرم بوم شناس و فعال محیط زیست عقیده دارد که مصرف آب پنهان در کشور بسیار بالاست و باید چاره اساسی و عملیاتی برای آن به کار گرفت.
وی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا با اشاره به اینکه هدرروی آب در بخش کشاورزی، صنعت و ساختمان سازی ها بسیار بالاست تاکید کرد: مسئولان در دیگر کشورها بر به کارگیری آب راهبردی یعنی آبی که اکنون نباید مورد استفاه قرار گیرد تاکید عملی دارند و معتقدند این آب باید برای آینده بماند تا آیندگان قادر به استفاده از آن باشند.
در ادامه گزارش مصرف آب و ضرورت مدیریت آن در سه بخش ساخت و ساز، کشاورزی و نیز فضای سبز شهری به تفکیک تشریح می شود.
آب پنهان و ساخت وسازبرپایه برخی آمارها سال 95 در کشور 330 هزار واحد مسکونی ساخته شده؛ این تنها آمار واحدهای مسکونی است که میزان هدررفت آب در جریان این میزان ساخت و ساز اگر اندازه گیری شود دغدغه های ما بسیار تغییر شکل خواهد داد.
نکته دردآورتر اینکه در بیشتر ساخت و سازها از آب سالم و قابل شرب استفاده می شود؛ آبی که در جریان ساخت و ساز هدر می رود و بازیافت هم نمی شود؛ موضوعی که می توان گفت در همه این سال ها صدای هیچکس را هم در نیاورده زیرا هنوز در عرصه عملیاتی تصمیمی کارساز در این زمینه نمی بینیم.
کل تعداد واحدهای مسکونی ساخته شده در کشور که اینک درحال بهره برداری هستند حدود 28 میلیون واحد گزارش شده است. میزان آب شربی که در هرکدام از این واحدها هنگام ظرفشویی، حمام، آبیاری و ... هدر می رود و دوباره بازیافت نمی شود و به چرخه استفاده باز نمی گردد را کافیست در یک حساب سرانگشتی محاسبه کنیم تا مشخص شود در همه سال های گذشته چه کرده ایم که سرنوشت کنونی را برایمان رقم زده است.
عضو هیات مدیره سازمان نظام مهندسی همچنین به مصالحی که باید در ساخت و سازها مورد استفاده قرار گیرد اشاره و خاطرنشان کرد: میزان مصرف آب در مصالح ساختمانی بسته به نوع مصالح متفاوت است.
وی توضیح داد: در دنیا در طراحی ساختمان ها به مصالحی که مورد استفاده قرار می گیرد بسیار دقت می شود و ابتدا به میزان مصرف آب در فرآیند زنجیره تامین آن توجه سپس در انتها آن را بهینه می کنند تا دفعات آینده به سراغ مصالحی بروند که نیازمند مصرف کمتر آب است.
عضو هیات مدیره سازمان نظام مهندسی تعریف استانداردهای ملی و الزامی کردن اجرای آن در حوزه طراحی و ساخت و ساز در کشور را اشتباه بسیار بزرگی می داند که طی چند دهه اخیر شاهد آن بوده ایم.
وی تاکید کرد: در طول تاریخ ایران ساخت و ساز در ایران با توجه به اقلیم هر منطقه صورت می گرفته، میزان مصرف انرژی، آب و مواد اولیه متناسب با شرایط بومی آن منطقه بوده اما در سال های اخیر تحقیقات زیادی در زمینه مصالح مورد استفاده برای ساخت بومی صورت نگرفته است.
این کارشناس موضوع تفکیک آب شرب از آب خام را به عنوان راهکارهای مورد استفاده در اکثر کشورهای دنیا اعلام و بیان کرد: فرآیند تولید آب در کشور باید مورد بازنگری قرار گیرد و چاره ای نداریم جز آنکه به سمت بازیافت آب خاکستری و استفاده چند باره از آب پیش برویم.
رئیس کمیسیون عمران مجلس نیز به تفکیک آب شرب و آب مورد نیاز برای ساخت و ساز در اکثر کشورهای دنیا اشاره و بیان کرد: با وجود هزینه های زیادی که برای تامین آب شرب پرداخت می شود آن آب برای مصارف غیرضروری مانند شست و شو، آبیاری و نیز ساخت و ساز هم مورد استفاده قرار می گیرد.
رضایی به طرح موضوع تفکیک آب در مجلس اشاره و خاطرنشان کرد: بارها در مجلس مذاکراتی در این زمینه انجام شد اما اراده ای برای اجرای آن وجود ندارد.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان تهران همچنین موضوع هدررفت آب را مهم خواند و گفت: در هفت سال گذشته میزان هدررفت آب در تهران با کاهش هفت درصدی همراه بوده و از 30 درصد به 23 درصد رسیده است.
بختیاری میزان هدررفت واقعی شبکه آبی تهران را حدود 11 درصد اعلام و خاطرنشان کرد: میزان 23 درصدی که به عنوان میزان هدررفت آب اعلام شده تنها مختص به هدررفت آب نیست بلکه بخشی از آن مربوط به استفاده غیرمجاز و بخشی دیگر خطای کنتور است.
بختیاری توضیح داد: برای تامین آب ساخت و سازها به ازای هر مترمکعب حدود پنج هزار تومان دریافت می کنیم تا از این طریق دست اندرکاران حاضر در این حوزه کمتر تمایل به استفاده از آب شرب داشته باشند.
کشاورزی و آب پنهانبالای 90 درصد مصرف آب کشور را بخش کشاورزی می بلعد؛ در حالی که میزان بهره وری و تولید محصولات کشاورزی متناسب با این سهم نیست.
بارها شنیده ایم که کشت هندوانه، طالبی یا دیگر محصولات با نیاز بالای آبی سبب می شود تنها آب، سرمایه اصلی و نیاز حیاتی کشور را به این بهانه هدر دهیم و سودآوری منطقی و معقول ما نه تنها مثبت نباشد بلکه منفی هم باشد.
شاهرخ رمضان نژاد کارشناس ارشد توسعه کشاورزی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا به تجارت آب به مفهوم آب مجازی که باید به صورت هوشمند در حوزه کشاورزی در دستور کار قرار گیرد اشاره و بیان کرد: میزان آب بری محصولات در حوزه کشاورزی متفاوت است.
این کارشناس همچنین انتقال مکان کشت را دیگر راهکار برشمرد و گفت: برخی محصولات کشاورزی مانند سبزی و صیفی به جای آنکه در فضای باز کشت شوند باید به بستر گلخانه ای انتقال یابند زیرا مصرف 10 واحد آب برای هر محصول در بستر گلخانه به یک واحد کاهش پیدا می کند.
وی همچنین تغییر شیوه کشت را دیگر راهکار سازگاری با مشکلات کم آبی خواند و تاکید کرد: تا چند وقت پیش بخش عمده زراعت و کشت از طریق بذر انجام می شد اما اکنون به دلیل کم آبی بذرکاری به نشاکاری تغییر یافته که در این مورد هم باید زمینه تبدیل ماشین آلات بذرکاری به نشاکاری فراهم شود.
اسماعیل کهرم بوم شناس و مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست کشور در امور محیط طبیعی نیز در گفت وگو با خبرنگار ایرنا معتقد است: آب کشور در حال حرام شدن به پای محصولاتی است که با ضرر به فروش می رسند اما کسی این را نمی بیند.
کهرم افزود: برداشت های آب طی سال های گذشته از سفره های زیرزمینی سبب شده به زعم صاحبنظران میزان تراز آب زیرزمینی در کشور منفی شود.
وی تاکید کرد: برخی شیوه های آبیاری هنوز مربوط به زمان هخامنشیان است درحالی که در دنیا برای مصرف کمتر آب و تولید بیشتر محصولات، روش های آبیاری قطره ای و بارانی گسترش پیدا کرده است.
آب پنهان و فضای سبزبخش مهمی که خبرنگار ایرنا هرچه تلاش کرد آماری از آن به دست آورد موفق نشد، هدرروی آب پنهان در فضای سبز و هنگام آبیاری درختان و فضای سبز مناطق مختلف بویژه شهرهاست.
برآوردها نشان می دهد که این بخش از جمله مهمترین موارد در موضوع مدیریت مصرف آب است به حدی که چندی پیش شهرداری تهران دوباره بخشنامه چندسال قبل خود را به منظور منع چمن کاری و نیز مدیریت ساعت کار آبیاری درختان و چمن ها به بخش های تابعه ارسال کرد.
کارشناسان می گویند: پرهیز از کاشت چمن و نیز گونه های درختی با مصرف بالای آبی ازجمله توصیه های جدی است که برای شهر تهران باید مدنظر قرارگیرد اما باوجود آنکه بخشنامه های منع چمن کاری یا آبیاری تنها در ساعات شب را توصیه کرده اند اما در عمل آنچه مشاهده شده و ماحصل آن نمایان است، چیز دیگری را خلاف اجرای این چنین بخشنامه ها نشان می دهد.
 علی محمد مختاری مدیرعامل سازمان بوستان ها و فضای سبز شهرداری تهران می گوید: فضای سبز پایتخت اینک از نظر تامین آب برای آبیاری با بحران مواجه نیست با این حال جلو چمن کاری گرفته شده است.
وی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا افزود: آب مورد نیاز آبیاری فضای سبز از طریق چاه، چشمه، قنات، جریانات سطحی و آب های حاصل از تصفیه فاضلاب ها تأمین می شود.
به گفته وی روش های صرفه جویی در مصرف آب و نیز استفاده از گونه های بومی و مقاوم به خشکی با نیاز کم آبی در دستور شهرداری قرار دارد.
مختاری در پاسخ به اینکه چه گونه های گیاهی متناسب با اقلیم تهران است گفت: گونه هایی مثل بادامک ، داغداغان ، زبان گنجشک ، زیتون تلخ ، بلوط دائم سبز و خزان شونده، زیتون ، زالزالک ، زرشک ، سماق ، ابریشم مصری ، ارغوان ایرانی، خرمندی ، نارون نرک و تنگرس براساس نظرات کارشناسان دانشگاهی ازجمله گونه های مناسب با اقلیم تهران بیان شده اند و برای کاشت در جنگل کاری و فضاهای سبز تهران استفاده می شود.
وی همچنین در پاسخ به این پرسش که آیا حذف چمن کاری موجب کاهش فضای سبز شهر نخواهد شد گفت: کاهش سطح چمن کاری ها به معنی کاهش سطح فضاهای سبز نیست؛ همزمان با ممنوعیت کاشت چمن دستورالعمل هایی صادر و به مناطق ابلاغ شده تا به جای چمن کاری ها از دیگر گیاهان مناسب و مقاوم و کم نیاز به آب به عنوان گیاهان جایگزین چمن استفاده شود.
به گفته مختاری، یکی دیگر از روش های مورد استفاده رعایت اصول منظرسازی خشک بوم است که با بهره گیری از این روش به جای استفاده از چمن، در منظرسازی های فضای سبز از دیگر سبک های طراحی و ترکیب سایر قابلیت های گیاهی استفاده می شود.
تولید آب برای آسمانجمال قدوسی کارشناس محیط زیست و آلودگی آب نیز در گفت و گو با خبرنگار ایرنا موضوع تبخیر آب را جدی خواند و گفت: به منظور جلوگیری از هدرروی آب پنهان بویژه در حوزه فضای سبز ابتدا باید برای تغذیه گیاه از آب درون خاک اقدامی به منظور تبخیر کمتر رطوبت خاک و نیز ماندگاری بیشتر آب درون خاک صورت گیرد.
 وی با بیان اینکه میزان بارندگی ایران در سال به طور متوسط 420 میلیارد مترمکعب برآورد شده که 60 درصد آن تبخیر می شود افزود: ایران مانند دریایی شده که در حال تولید آب برای آسمان است که برای آن باید چاره اندیشی کرد.
نتیجه و هشدارنیم نگاهی به برخی کشورهای همسایه که اقلیم خشک دارند نشان می دهد آنها سال هاست ضرورت توجه به مصرف آب و حفظ منابع آبی را درک کرده اند و ضمن منع کشت بسیاری از محصولات پرمصرف آبی، راهکارهای برون رفت از مشکل کم آبی را در قالب مدیریت مصرف به شکل عملیاتی در دستور کار قرار داده اند.
درحالی که در کشورمان با وجود آنکه چند سالی است کارشناسان و مسئولان خوب هشدار و شعار می دهند اما در عمل چندان طرح ها، قوانین و الزام هایی که زمینه هدرروی آب را سد کند مشاهده نمی شود و معلوم نیست چه سرانجامی در انتظار آینده منابع آبی این سرزمین خواهد بود.منبع:ایرنا

ایرانیان در طول تاریخ اینقدر بی تدبیر زندگی نکرده اند؛ برای اثبات این مدعا کافی است نگاهی به وضع کنونی محیط زیست، کم آبی و نحوه مصرف در همه زمینه ها بیاندازیم.