 

احمد شاکری، نویسنده و پژوهشگر ادبیات دفاع مقدس، در گفت‌وگو با خبرنگار ، با بیان اینکه واقعه آزادسازی خرمشهر به لحاظ عملی و همچنین در حوزه نظر تاثیراتی بر ادبیات داستانی داشته است، اظهار کرد: یکی از نمودهایی که ادبیات داستانی ما در ماه‌ها و سال‌های آغازین دفاع مقدس داشت این بود که ادبیات ما به سمت روایت جنگ در موقعیت شهرها رفت. نمونه چنین آثاری زیاد است و «زمین سوخته» احمد محمود یکی از همین آثار است.

وی ادامه داد: در همان مقاطع، خرمشهر در محور و کانون توجه هست. خرمشهر اشغال شده و شهرهای همجوار تحت فشار هستند و این مقطعی است که به جنگ شهرها در آن بیشتر توجه می‌شود و شاید دلیل دیگر آن هم حضور بسیاری از نویسندگان در همین شهرهای جنگ زده بوده است.

شاکری گفت: تاثیر دیگری که فتح خرمشهر بر ادبیات داستانی داشت را می‌توان در تقسیم‌بندی‌ای که آقای محمدرضا سرشار در دوره‌بندی ادبیات داستانی دفاع مقدس انجام داده‌اند دید. تقسیم‌بندی ایشان ناظر بر این است که آغاز ادبیات روایی از جنگ تحمیلی، همراه با روایت از مظلومیت‌ها و شهادت‌هاست. دلیل ایشان این است که در آغاز دفاع مقدس، رزمندگان کشورمان در موضع ضعف و مظلومیت بوده‌اند و لشکر بعث بر جنگ تسلط داشت و شهرها را واگذار می‌کردیم. اما در دوره بعدی جبهه ایران اسلامی از موضع ضعف خارج می‌شود و می‌توان سرفصل این دوره را فتح خرمشهر دانست.

این نویسنده با بیان اینکه آزادسازی خرمشهر نمود برجسته‌ای در ادبیات داستانی کشور نداشته است، عنوان کرد: اگر چه در برخی کتاب‌های خاطرات مانند «دا» به فتح خرمشهر پرداخته شده است، اما این مسئله آن‌طور که باید و با توجه به وسعت و اهمیت و تعیین کنندگی، کمتر محور ادبیات داستانی قرار گرفته است. این موضوع، شاید به این دلیل است که با قرار گرفتن جنگ در خطوط مقدم، موقعیت‌های جدیدی پدید آورد و ادبیات داستانی دفاع مقدس به میزان زیادی بر این مسئله متمرکز شد. البته معتقدم چنین موضوعاتی باید ارزیابی شود.

وی با تاکید بر اینکه آزادسازی خرمشهر واقعه‌ای تراژیک محسوب نمی‌شود، خاطرنشان کرد: در فتح خرمشهر، نیروی مظلوم و ستم‌دیده، به مرحله‌ای می‌رسد که حماسه‌ای را شکل می‌دهد و در نهایت با پیروزی بزرگ مواجه می‌شود. البته این نکته به نحو کلی وجود دارد که ما در بررسی ادبیات دفاع مقدس، رویکردمان رویکرد تراژدی است یا خیر  و باید به این مسئله توجه شود.

شاکری همچنین گفت: نوع مسئله‌شناسی در حوزه ادبیات داستانی دفاع مقدس نیز باید مورد توجه قرار بگیرد. عموما نوع رویکرد رسانه‌ها به دفاع مقدس، موضوع‌محور است. دلیل آن هم این است که در تقویم کاری، موضوعات و وقایع برجسته می‌شوند و مطالبه و آسیب‌شناسی رسانه‌ها، موضوعی است. مسائل عمده‌ای در دفاع مقدس و فتح خرمشهر وجود دارد که اگر به آن‌ها توجه نکنیم، نمی‌توانیم در رویکردهای موضوعی پاسخ‌گو باشیم. ادبیات دفاع مقدس باید بتواند روح و جنبه قدسی ادبیات دفاع مقدس را حمل کند و به دیگر موضوعات نیز در جای خود پرداخته شود.

گفتنی است، آزادسازی خرمشهر یکی از مهم‌ترین اهداف عملیات بیت‌المقدس در دوره جنگ ایران و عراق بود که پس از ۵۷۸ روز اشغال در روز سوم خرداد سال ۱۳۶۱ صورت گرفت. این عملیات توسط ارتش جمهوری اسلامی ایران (به فرماندهی علی صیاد شیرازی) و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (به فرماندهی محسن رضایی) انجام گرفت. فتح خرمشهر بازتاب جهانی داشت و عراق با از دست دادن خرمشهر از نظر سیاسی تکیه‌گاهش را برای مذاکره از دست داد. این واقعه از لحاظ نظامی نقطه عطفی در تاریخ جنگ ایران و عراق شناخته می‌شود. به همین دلیل از آن روز به عنوان نمادی از پیروزی، مقاومت و ایستادگی در برابر دشمن یاد می‌شود. شورای عالی انقلاب فرهنگی سوم خرداد را به عنوان روز مقاومت، ایثار و پیروزی در تقویم رسمی ایران نام‌گذاری کرده‌است.
منبع :پایگاه خبری حوزه هنری
احمد شاکری گفت: در آزادسازی خرمشهر، نیروی مظلوم و ستم‌دیده، حماسه‌ای را شکل می‌دهد و در نهایت با پیروزی بزرگ مواجه می‌شود و به همین دلیل نمی‌توان این واقعه را، واقعه‌ای تراژیک دانست.