یکی از مهم‌ترین دانش‌هایی که باید به افراد به ویژه در سنین کودکی آموزش داده شود این است که «چه زمان‌هایی باید وام بگیریم» و «چه زمان‌هایی نباید وام بگیریم.» و اینکه «چه زمان باید پس‌انداز کنیم»، «چه زمان باید هزینه کنیم»، «چگونه پول خود را بودجه‌بندی کنیم» و بسیاری آموزه‌های دیگر از این قبیل. اگر همه ما این نکات را در سنین پایین آموزش دیده و در بزرگسالی عملی کنیم، می‌توانیم بگوییم مدیریت صحیح مسائل مالی زندگی خود را فراگرفته‌ایم. اما برای رسیدن به یک مدیریت مالی شخصی چه گام­‌هایی باید برداشت؟

گام اول: اصلاح رفتارها و عادت­‌های مالیاشتباه نکنید زندگی مالی شما را پول تشکیل نمی‌دهد، بلکه این رفتار شما در مواجهه با پول است که زندگی مالی شما را می‌سازد. کنار گذاشتن عادت‌های بد همیشه سخت است، عادت‌های مالی نیز از این قاعده مستثنی نیست. بهتر است قبل از اینک اولین درآمد کسب شود، عادات مالی درست درباره درآمد در فرد ایجاد شود. پس برای شروع باید رفتار خود را مدیریت کنیم و عادت‌های بد مصرفی و تصمیم‌گیری‌های غلط و بدون فکر را کنار بگذاریم.

گام دوم : ارزیابی درآمدهادر این مرحله نگاهی به درآمدها خواهیم کرد. شما باید بدانید که آیا درآمد فعلی شما زندگی شما را تامین می‌کند یا خیر. بدین معنی که شما با درآمد خود باید حداقل بتوانید:
1.       بدهی‌های خود را پرداخت کنید.
2.       هزینه‌های روزمره زندگی را بپردازید.
3.       بخشی از آن را برای تامین آینده خود پس انداز کنید.

اگر درآمد شما به حد کافی نباشد باید به سراغ شغل دوم بروید. البته فراموش نکنید که وظایف بیش از حد توان به خود تحمیل نکنید؛ زیرا این مسئله باعث ایجاد تحمیل فشار زیاد و کم شدن کیفیت زندگی شما می‌شود.

مسئله دیگری که باید در این مرحله به آن توجه کنید، این است که با افزایش درآمد خود در طول زمان الگوی مصرفتان را هم تغییر ندهید. و به عبارتی هزینه‌تراشی‌های جدید نداشته باشید. این باعث می‌شود که سبک زندگی شما با درآمدهای هنگفت تنظیم شود و در صورتی که دوباره به هر دلیل درآمدتان کاهش پیدا کند، دچار مشکل شوید.
این را فراموش نکنید که در هر طبقه درآمدی که باشید باید از هزینه‌های غیرضروری تا حد امکان خودداری کنید.
و سومین مسئله که باید مد نظر داشته باشید این است که تا از محقق شدن درآمدی اطمینان حاصل نکرده‌اید، نباید تصمیمی درباره هزینه کردن آن بگیرید.

گام سوم: تطبیق درآمدها بر هزینه‌هادر مرحله قبل شما نگاهی اجمالی به درآمد و هزینه‌های خود داشتید و از رقم درآمد خود تا حدودی اطمینان حاصل کردید. از آنجا که با کسب هر درآمدی هزینه‌هایی به دنبال آن می‌آید، لازم است برنامه‌ریزی مدون داشته باشیم که هر بخش از درآمد را در چه زمینه‌ای هزینه کنیم و چقدر را به پس انداز اختصاص دهیم.
در این مرحله نیز به رفتار و اهمیت آن بر می‌گردیم. این طبیعی است که با هر افزایش درآمدی سطح تمایلات شما برای هزینه‌ها هم تغییر یافته و هزینه‌هایتان افزایش پیدا می‌کند؛ اما این شما هستید که باید با تصمیم‌گیری‌های عاقلانه بهترین برنامه ریزی را برای پول خود انجام دهید. همچنین فراموش نکنید که مهم‌ترین بخش بودجه‌بندی پس‌انداز است. پس قبل از هر تصمیمی حداقل 10 درصد درآمد خود را برای این منظور کنار بگذارید. 

گام چهارم: برای زندگی‌تان اهداف مالی و اقتصادی طراحی کنیداین مرحله همان زمانی است که شما باید هدف مالی خود را مشخص کنید. شاید تصور نمی‌کردید که هدف‌گذاری یکی از مراحل دوره آموزشی مدیریت مالی شخصی باشد. اما برعکس این تصور، هدف‌گذاری یکی از مهم‌ترین مراحل است. که به سایر تصمیم‌گیری‌ها و اقدامات ما جهت می‌دهد. برای شروع اهداف مالی 30 روزه تنظیم کنید و با رفتار مالی درست آن را پیگیری کنید. 

گام پنجم: برای حفظ و بیشتر شدن درآمدتان سرمایه‌گذاری کنیددر مراحل قبل ما یاد گرفتیم که چطور پس‌انداز کنیم. اما پس انداز تنها کافی نیست؛ زیرا در طی زمان و با توجه به نرخ تورم از ارزش این پول کاسته می‌شود. پس در اینجا مفهوم سرمایه‌گذاری را به زندگی مالی خود وارد می‌کنیم. سرمایه‌گذاری این امکان را به شما می‌دهد که از پس‌انداز خود سود کسب کنید و در سال‌های آتی نیز از سرمایه‌گذاری مجدد همین سود، سود مضاعفی نصیبتان شود.
زمان مهم‌ترین و ارزشمندترین فاکتور در این مرحله است. اگر شما هرچه زودتر یک گزینه درست سرمایه‌گذاری را انتخاب کنید و پس‌انداز خود را سرمایه‌گذاری کنید، نه تنها از ارزش پول شما کاسته نمی‌شود، بلکه سود نیز به دست خواهید آورد.

گام ششم: ریسک‌های مسیر زندگی را با بیمه کاهش دهیدبهره بردن از بیمه گامی مهم است. هرچند که وقوع هرگونه اتفاقی برای اموال ما یا از کار افتاده شدن پیش از بازنشستگی یک احتمال است که شاید هرگز به وقوع نپیوندد؛ اما ما در مدیریت مالی صحیح سعی می‌کنیم خود را از معرض ریسک‌های بزرگ و بیهوده دور کنیم. بیمه یکی از بهترین راه‌ها برای پوشش این قبیل ریسک‌هاست. شما می‌توانید با پرداخت مبلغ اندکی در دوره‌های زمانی مشخص این ریسک را از خود دور کنید.

البته پس از  این که یکبار مراحل فوق را انجام دادیم نیاز است تا یک دور به بررسی مراحل مختلف برای اصلاح اشتباهات احتمالی بپردازیم.
ممکن است برای شما پیش آمده باشد که برخی پس از شنیدن مطالب مربوط به سواد مالی می­‌گویند: «ای کاش این مسائل را در مدرسه به ما آموزش داده بودند» .کشورهای پیشرفته برای موفقیت شهروندان خود اقدام به آموزش مفاهیم مالی در سنین پایین می‌کنند و همین امر در توسعه یافتگی این کشورها نقش بسزایی دارد.