 

برای رسیدن به پاسخی کامل در این زمینه ابتدا پاسخی اجمالی و سپس پاسخ تفصیلی خدمتتان عرض می شود:
پاسخ اجمالی :
1 .در خصوص محل دفن پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله وسلم اختلاف نظر وجود دارد .
2 . اهل سنت بر این عقیده است كه آن حضرت در حجره عائشه دفن گردیده است .
3 . امّا برخی از محققان شیعه بر این اعتقاد هستند كه به شهادت اسناد معتبر از كتب اهل سنت آنچه كه قدر متیقن است این كه آن حضرت در حجره عائشه دفن نگردیده است  
و در این راستا ادلّه ای را ارائه می كند كه در پاسخ تفصیلی به آن اشاره می شود .
4 . مناظره زیبائی كه بین فضّال شاگرد مكتب امام صادق با ابو حنیفه صورت گرفته است و در آن به غصبی بودن مكان دفن عمر و ابوبكر اشاره گردیده .
پاسخ تفصیلی :
در خصوص محل دفن نبی اکرم صلّی الله علیه و آله وسلّم اختلاف نظر وجود دارد :
1 . نظر اهل سنت :
آنچه که در نزد اهل سنت مشهور است این مطلب است که آن حضرت در حجره عائشه دفن گردیده و برای اثبات ادعای خویش به نقل بخاری از عائشه استناد می کنند که :
وچون پیامبر احساس سنگینی نمود و درد آن حضرت شدت یافت از دیگر همسرانش اجازه خواست تا ایام بیماریش را در منزل من سپری نماید و آنان نیز اجازه دادند ، آنگاه در حالی که دست بر شانه عباس و شخص دیگری داشت و پاهایش بر زمین کشیده می شد خارج شد .
عبد الله ابن عباس می گوید وقتی مطلب عائشه را برای ابن عباس نقل کردم به من گفت می دانی آن شخصی که عائشه نام او را ذکر نکرد چه کسی است ؟ گفتم : نه . گفت : او علی بن ابی طالب است .( صحیح بخاری ، ج1 ، ص162 ، ح 665 .)
البته بخاری این مطلب را در چند جای صحیح خود تکرار نموده است که تماما َ از عائشه نقل شده و برای اثبات ادعایش تفصیلاتی را ذکر نموده که از لا به لای آنها می توان به تناقضاتی پی برد که خود قرینه ای برای تضعیف مطلب محسوب می شود که اکنون مجال بحث آن نیست .
همین جا لازم است از متن روایت فوق اکراه معنا دار عائشه از بردن نام امیر المومنین علی ابن ابی طالب علیه افضل صلوات المصلین را متذکر شویم ؛ همانگونه که
احمد بن حنبل نقل كرده:
هُوَ عَلِیٌّ وَلَكِنَّ عَائِشَةَ لَا تَطِیبُ لَهُ نَفْسًا .
آن شخص( كه در روایت عائشه به نام آن اشاره نمی شود ) علی بن ابی طالب است كه عائشه خوش نداشته نام او را ذکر نماید .
مسند أحمد حنبل ، ج6 ، ص 228 .
وهم چنین ابن سعد در طبقات آورده:
هو علی ، إن عائشة لا تطیب له نفسا بخیر .
آن شخص( كه در روایت عائشه به نام آن اشاره نمی شود ) علی بن ابی طالب است لکن عائشه خوش نداشته نام او را به نیکی یاد کند.
الطبقات الکبری ، ج 2 ، ص 232 .
2 . نظر شیعه :
نظر برخی از محققان شیعه این است که حضرت رسول در حجره عائشه دفن نگردیده است ؛چون :
اولا ّ: هر گاه گفته می شود : بیت النبی ، حجرة النبی ، دار النبی ، مقصود خانه و حجره اختصاصی حضرت می‌باشد و الا آن را به اسم یکی از همسران مثلا َ خانه عائشه یا خانه ام سلمه وغیره می نامیده اند.
أَنَّ النَّبِیَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ كَانَ یُصَلِّی ذَاتَ لَیْلَةٍ فِی حُجْرَتِهِ فَجَاءَ أُنَاسٌ فَصَلَّوْا بِصَلَاتِهِ فَخَفَّفَ فَدَخَلَ الْبَیْتَ
شبی رسول اکرم در حجره خود نماز میخواند كه گروهی آمدند وپشت سر حضرت اقتدا نمودند از اینرو حضرت نماز خود را سریعتر خواند و داخل خانه خود گردید .
مسند أحمد ،ج 3، ص 103 ، ح 11567
عن ربیعة بن كعب الأسلمی : كنت أبیت عند حجرة النبی فكنت أسمعه إذا قام من اللیل یقول : سبحان الله رب العالمین .
ربیعه می‌گوید : شبی را در حجره رسول اکرم سپری کردم ...
سنن النسائی ، ج 3 ص 209
ثانیا ّ: نزدیک ترین خانه ها به خانه رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم خانه حضرت علی علیه السلام بوده که درب آن در کنار خانه رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم قرار داشته است.
جاء رجل إلى ابن عمر فسأله عن عثمان ... ثُمَّ سَأَلَهُ عَنْ عَلِىٍّ ، فَذَكَرَ مَحَاسِنَ عَمَلِهِ قَالَ هُوَ ذَاكَ ، بَیْتُهُ أَوْسَطُ بُیُوتِ النَّبِىِّ - صلى الله علیه وسلم - . ثُمَّ قَالَ لَعَلَّ ذَاكَ یَسُوؤُكَ . قَالَ أَجَلْ . قَالَ فَأَرْغَمَ اللَّهُ بِأَنْفِكَ ، انْطَلِقْ فَاجْهَدْ عَلَىَّ جَهْدَكَ .
شخصی نزد ابن عمر آمد و راجع به عثمان سئوال كرد ، سپس در باره علی از او سئوال نمود و او از محاسن و نیکی اعمال علی سخن گفت و افزود : خانه علی نزدیک ترین خانه ها به خانه پیامبر است . واز او سئوال کرد : شاید این مطلب چندان خوشایند تو نباشد ؟ گفت : آری . گفت : ولی علی رغم میل باطنی تو این چنین است .
صحیح بخاری ، ج4 ، ص 208 ، ح3704
روایة العلاء بن عیزار قال : سالت ابن عمر عن علی . فقال : انظر الی منزله من نبی الله لیس فی المسجد غیر بیته .
علاء بن عیزار می گوید :از فرزند عمر در باره علی سئوال کردم گفت :به منزل علی نسبت به منزل رسول خدا بنگر که هیچ منزلی به نزدیکی منزل او به رسول خدا نیست .
فتح الباری ج 7 ، ص 59
ثمّ قال الا احدّثک عن علی ؟ هذا بیت رسول الله فی المسجد و هذا بیت علی ّ.
این خانه رسول خدا و این هم خانه علی .
مستدرک حاکم نیشابوری ، ج3 ، ص 51
پس استفاده می شود که خانه حضرت علی علیه السلام و حضرت فاطمه سلام الله علیها نزدیک ترین خانه به خانه پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله وسلم بوده
و البته برای حضرت فاطمه سلام الله علیها در خانه رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم نیز حجره ای جدا گانه وجود داشته که همچنان تا امروز به اسم آن حضرت در مسجد النبی باقی مانده است .
ثالثا ّ: با استناد به مصادر اهل سنّت وفات رسول خدا در حجره اختصاصی و در منزل خود آن حضرت بوده است :
در حدیث عمر راجع به مکانی که پیامبر در آن قبض روح گردید آمده است :
فبینما نحن فی منزل رسول الله إذا رجل ینادی من وراء الجدار أن أخرج إلیّ یا ابن الخطاب . . . فإن الأنصار اجتمعوا فی سقیفة بنی ساعدة ، فأدركوهم قبل أن یحدثوا أمرا ... .
در حالی که ما در خانه رسول خدا بودیم شخصی از پشت دیوار خانه حضرت صدا زد : ای عمر بن خطاب ! خارج شو ... که انصار در سقیفه بنی ساعده گرد هم آمده اند ، به آنها بپیوند قبل از آن که اتفاقی بیافتد ...
فتح الباری ، ج 7 ، ص 23 ، تاریخ دمشق ، ج 30 ، ص 282 ، وفی روایة ابن حبان ، ج2 ، ص 155
رابعا َ : اعتراف عائشه بر مطلبی که دلالت می نماید وفات رسول خدا در حجره او نبوده است :
« لقد نزلت آیة الرجم ورضاعة الكبیر عشرا ولقد كانت فی صحیفة تحت سریری ، فلما مات رسول الله وتشاغلنا بموته دخل داجن فأكلها ! »
آیه رجم وایجاد رضاع به ده بار شیر دادن نازل شد و من آن را در صحفه کاغذی زیر تخت خود نگه داری می کردم اما در روزی که مشغول امورات مربوط به وفات رسول خدا بودیم گوسفندی داخل حجره شد و آن را خورد .
سنن ابن ماجة ، ج1 ، ص 625 ،أوسط الطبرانی ، ج 8 ،ص 12 ، مسند أبی یعلى، ج 8 ،ص 64 ، المحلى ، ج11 ،ص 236 ، وقال : هذا حدیث صحیح . وفی لسان العرب ، ج 7 ، ص 33 ، ونهایة ابن الأثیر ، ج 2 ، ص 87 .
که از متن فوق استفاده می شود که اگر بیماری حضرت و وفات رسول خدا در حجره عائشه اتفاق افتاده بود دیگر امکان نداشت در همان روزی که حجره او مملوّ از جمعیت است گوسفندی داخل حجره شده و آن صفحه کاغذ را بخورد .
خامساً: متون مختلفی بر این مطلب شهادت می‌دهد که حجره رسول خدا دو در داشته که وقتی مسلمانان می خواستند بر پیکر مطهر رسول خدا نماز گذارند گروه گروه از یک در داخل و از در دیگر خارج می شدند در حالی كه همان گونه كه در دلیل بعد معلوم می گردد خانه عائشه فقط یك در داشته آن هم در جهتی غیر از جهتی كه خانه مستقل حضرت قرار داشته است
قَالُوا كَیْفَ نُصَلِّی عَلَیْهِ قَالَ ادْخُلُوا أَرْسَالًا أَرْسَالًا قَالَ فَكَانُوا یَدْخُلُونَ مِنْ هَذَا الْبَابِ فَیُصَلُّونَ عَلَیْهِ ثُمَّ یَخْرُجُونَ مِنْ الْبَابِ الْآخَر .
و چون رسول خدا قبض روح گردید گروهی گفتند : چگونه بر آن حضرت نماز گذاریم ؟ در جواب گفتند : گروه گروه از این در وارد شده و نماز گذارده و از درب دیگر خارج شوند.
مسند أحمد ، ج 5 ، ص 81 ، ح 19838 و تاریخ دمشق ، ج 4 ، ص 296 ، أسد الغابة ، ج 5 ، ص 254 .
هیثمی بعد از نقل روایت می‌گوید :
ورجاله رجال الصحیح .
مجمع الزوائد ، ج 9 ، ص 37 .
سادسا َ: حجره عائشه به خلاف خانه رسول خدا یك در داشته آن هم در جهت مواجه با شام یعنی درب آن در مقابل جهت شام بوده است ( یعنی در ضلع جنوبی مسجد و طرف قبله كه درب آن به سوی مسجد باز می شده است)
فسألته عن بیت عائشة فقال : كان بابه من وجهة الشام فقلت : مصراعا كان أو مصراعین ؟ قال : كان بابا واحدا . قلت : من أی شئ كان ؟ قال : من عرعر أو ساج .
از او در باره خانه عائشه سئوال کردم گفت : یک در بیشتر ندارد و آن هم مواجه با شام است ...
الأدب المفرد للبخاری ، ص 168 و إمتاع الأسماع ، ج 10 ص 92 و سبل الهدى ، ج 3 ،ص 349 و سمط النجوم العوالی ، ص 218 .
از کلام فوق به چند مطلب دیگر نیز می توان پی برد :
الف : آن بخش از حدیث که می گوید : « در باره مکان حجره عائشه سئوال نمودم » دلالت بر این مطلب دارد که سائل یقین داشته که حجره عائشه همین مکانی که امروزه به عنوان مدفن پیامبر می شناسند نمی‌باشد فلذا از مکان حجره عائشه سئوال می کند .
ب : از روایت مشخص می شود که جهت شامی مسجد همان جهت شمالی مسجد می‌باشد.
سابعاً : مطلبی را که بخاری و احمد و طبقات از انس بن مالک خادم رسول خدا نقل کرده اند و در آن ولیمه و میهمانی منزل رسول خدا به مناسبت ازدواج حضرت با زینب بنت جحش را توصیف می کند که از آن استفاده می شود فاصله مکان پذیرائی در حجره اختصاصی رسول خدا از میهمانان و خانه عائشه فاصله نسبتاّ قابل توجهی بوده و خانه عائشه خارج از مسجد قرار داشته است که بعد از صرف غذا حضرت به طرف خانه عائشه می روند اما بعد متوجه می شوند که هنوز بعضی از میهمانان سنگین شده و در حجره رسول خدا آرمیده اند لذا رسول خدا مجدداّ از در حجره عائشه به در حجره اختصاصی خود باز می گردند و آن گاه است که آیه حجاب نازل می شود که ای اهل ایمان ... هنگامی که برای میهمانی به منزل رسول خدا دعوت شدید اجابت کرده و پس از تناول طعام خارج شده و به منزل خود بروید .( احزاب/ 52)
بخاری و دیگران می نویسند:پس رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم رفت و من هم با او رفتم تا این كه به آستانه حجره عائشه رسیدیم...
صحیح بخاری ، ج 6 ، ص 26 ، ح 6238 و مسند أحمد ، ج 3 ، ص 168 و الطبقات الکبری ، ج 8 ، ص 104
ثامنا َ: عائشه بعد از وفات رسول خدا حجره خود را به معاویه فروخت لذا حجره محل دفن رسول خدا نمی تواند همان حجره عائشه که به فروش رسیده است باشد .
واشترى ( معاویة ) من عائشة منزلها ، یقولون بمائة وثمانین ألف درهم ویقال بمائتی ألف درهم وشرط لها سكناها حیاتها
معاویه منزل عائشه را به صد و هشتاد هزار درهم و بعضی گفته اند به دویست هزار درهم خریداری نمود مشروط به این كه عائشه تا آخر عمر در آنجا سكونت داشته باشد
الطبقات الکبری ، ج 8 ، ص 165
نتیجه گیری نظر :
نتیجه این که منزل رسول خدا که در متون فوق آمده همان حجره ای است که در خانه اختصاصی حضرت بوده و حضرت در آن وفات نموده است و معنای آن این است که بعدها حکومت همان گونه که روی مسجد النبی تسلط پیدا نمود و روی آن دست گذاشت تا بنی هاشم نتوانند در پناه آن به ترویج اهداف خود دست یازند . بلکه در این بین دختر رئیس حکومت ( عائشه ) ادعای تسلط و مالکیت حجره پیامبر را نمود و حکومت نیز آن را پذیرفته و دختر رسول خدا و حضرت علی را از آن خلع ید نمود و این در حالی است که حجره عائشه در منزل اختصاصی خود ودر جهت دیگر مسجد یعنی جهت قبله مسجد بوده است .
و دلیل سکوت امیرالمومنین علی ابن ابی طالب علیهما السلام و اهل بیت علیهم السلام از تحریک مردم علیه حکومت در خصوص این موضوع دقیقا همان موضعی است که در باره اصل خلافت و حکومت داشتند یعنی امر به صبر از جانب رسول خدا تا زمانی که فرزند قائمشان حجه بن الحسن علیه السلام ظهور فرماید و از آنچه که بر اجداد طاهرینشان رفته کشف اسرار نماید .
مناظره فضّال با ابو حنیفه :
شاید بتوان یكی از ظریف ترین و در عین حال جامع ترین كلمات را در خصوص موضوع مورد بحث گفتگو و مناظره زیر كه بین فضّال از شاگردان مكتب امام صادق علیه السلام و ابو حنیفه صورت گرفته دانست كه در آن به بهترین شكل بر غصبی بودن مكان دفن عمر و ابوبكر اشاره شده است :
روزی فضّال بن حسن فضال كوفی به همراه یكی از دوستانش با ابوحنیفه(رئیس مذهب حنفی اهل سنت) برخورد نمود درحالی كه جمع كثیری از شاگردانش در فقه و حدیث گرداگرد او را گرفته بودند .
فضّال به دوست همراهش گفت : والله دست از سر او بر نمی دارم مگر این كه جلو رفته و او را سر افكنده نمایم . دوستش به او گفت : تو كه ابو حنیفه را می‌شناسی و از جایگاه و منزلت علمی و توان احتجاج او با خبری .
فضّال گفت : ساكت شو ! هیچ دیده ای حجت گمراهی برحجت مومن برتری و علوّ پیدا كند؟
فضّال جلو رفت و سلام كرد ، جمعیّت حاضر نیز همه جواب سلام او را دادند .
فضّال رو به ابو حنیفه كرد و گفت : خدا رحمتت كند ! من برادری دارم كه می گوید : بهترین خلق بعد از رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم علی بن ابی طالب علیه السلام است امّا من به او می گویم : این گونه نیست بلكه بهترین مردم بعد از رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم ابو بكر و بعد از او عمر است . شما نظرتان چیست ؟
ابو حنیفه اندكی تامل كرد و سپس سر بلند كرد و گفت : ( به او بگو) در مكانت و منزلت و افتخار برای ابو بكر و عمر همین بس كه آن دونفر در كنار قبر رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم مدفونند ( در حالی كه علی بن ابی طالب فرسنگ ها دور تر در نجف خاك شده است) آیا حجت و دلیل بر افضلیت و برتری آن دو بر علی از این بهتر ؟
فضّال گفت : من همین نكته را به او گفته ام امّا او در پاسخ من گفته : والله ! اگر برای حقانیّت و منزلت آن دو به مكان دفنشان در كنار قبر پیامبر حجت می آوری باید بگویم : كه آنها با دفن شدنشان در مكانی كه هیچ حقی نسبت به آن نداشته اند در حقیقت به رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم ظلم نموده اند ، چرا كه اگر آن مكان از خود ابوبكر وعمر بوده و آن را به رسول خدا هبه و هدیه نموده اند پس با دفن شدنشان در آن مكان كار خیلی زشتی كردند چون با این كار هدیه ای را كه به آن حضرت بخشیدند را پس گرفتند و در آن تصرف نموده اند و این در حقیقت نوعی خلف وعده و شكستن پیمان محسوب می گردد .
ابو حنیفه دوباره مدتی را ساكت ماند و سر به زیر افكند و گفت : به برادرت بگو : این مكان نه برای آن دو نفر و نه برای رسول خدا بلكه با توجّه به حقی كه حفصه و عائشه در این زمین داشتند در این زمین دفن گردیده اند .
فضال به ابو حنیفه گفت : ( اتفاقا َ) من همین مطلب را نیز به برادرم گفته ام اما او در پاسخ من گفت : تو می دانی كه وقتی رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم از دنیا رفت صاحب نه همسر بود و در حالی كه هر یك از آن نه نفر نسبت به آن مكان یك هشتم بیشتر سهم الارث نداشته در نتیجه برای هر كدام یك وجب در یك وجب مسافت جا بیشتر نمی ماند . آن وقت چگونه آن دو نفر این مقدار مكان اضافه را اشغال و غصب نموده اند ؟
و آن گاه از سوی دیگر چه شده است كه فاطمه زهرا سلام الله علیها دختر رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم از پدرش ارث نمی برد ؟ ( و ابوبكر به این بهانه كه پیامبران از خود ارث به جا نمی گذارند حضرت فاطمه سلام الله علیها را از فدك محروم می كند ) امّا عائشه و حفصه كه همسران آن حضرت بودند ارث می برند .
ابو حنیفه چون این مطالب را شنید به اطرافیانش گفت : او را از من دور سازید كه او خود رافضی خبیث می‌باشد
منبع : پرسمان
آیا پیامبر(ص) در خانه عایشه مدفون شده است؟
