 با توجه به مباحث ذیل، امید است حقیقت امر براى شما روشن گردد:
 یك. اهمیت انسان‏شناسى‏
 یكى از اساسى‏ترین پرسش‏هاى بشر، شناخت مبدأ، معاد و خویشتن خویش است. انسان‏ها همیشه در پى این بوده‏اند كه كیستند؛ از كجا آمده‏اند؛ چه شده‏اند؛ به كجا مى‏روند؛ به كدام سو نظر دارند و ....
 جمله معروف «خودت را بشناس» كه از سقراط نقل شده و با تعابیر دیگر،
 در اندیشه‏هاى قبل از سقراط نیز وجود داشته، بیان‏گر این مسأله است كه آدمى نسبت به حقیقت وجودى خود، بى‏اعتنا نبوده است.
 از مكاتب و مذاهب هند گرفته، تا فلسفه یونان و روم و عرفان مسیحى و اسلامى؛ از تفكرات اندیشمندان قرون وسطاى مسیحى گرفته، تا اندیشه‏هاى اسلامى؛ از رنسانس گرفته، تا عصر حاضر و ... همواره شناسایى انسان وتوجه به ابعاد وجودى وى مورد نظر بوده است.
 مكاتب و مذاهب گوناگون كوشیده‏اند تا با تحلیل چیستى انسان و مبدأ و غایت او، به این پرسش‏ها پاسخ دهند. این گرایش‏هاى گوناگون فكرى سعى كرده‏اند بر اساس مبانى متفاوت، مبدأ و حقیقت انسان را تبیین و بر اساس آن، انسان آرمانى و انسان كامل را تفسیر كنند. به بیان دیگر، با تشریح ابعاد وجودى انسان، در پى حلّ این مسأله بوده‏اند كه انسان چه هدفى را باید در حیات خود در نظر بگیرد، تا به كمال وجودى خویش نایل شود. از آنجا كه در این باب، مبانى و مبادى مختلف است، روش‏هاى نیل به كمال مطلق نیز متفاوت مطرح شده است.
 دو. راه وصول‏
 چنان كه گفته شد، براى پاسخ به پرسش‏هاى اساسى در انسان‏شناسى و به خصوص غایت انسان و راه وصول به آن، بیان‏هاى گوناگونى ارائه شده است كه تفصیل آن در این مختصر نمى‏گنجد و تنها به چند مورد مرتبط با این بحث، اشاره مى‏شود:
 2- 1. بودیسم‏
 این آیین- كه یكى از كهن‏ترین آیین‏هاى هندى است- معتقد است كه آزادى و نجات انسان، براى رسیدن به غایت خویش، فقط از راه خویشتن‏شناسى تحقق مى‏پذیرد. وصول به غایت و حیات حقیقى انسان، با انجام دادن مراسم قشرى عبادى و ریاضت‏هاى طاقت فرسا، حاصل نمى‏شود؛ بلكه فقط با كشف و شهود مى‏توان به واقعیت مطلق نایل آمد. «1» 2- 2. دینِ جین‏
 این كیش كه بسیار دیرینه و هم زمان با پیدایش آیین بودا است، معتقد است كه آزادى به وسیله معرفت به دست مى‏آید. روش معنوى براى رسیدن به این آزادى، نوعى «یوگا» تعبیر مى‏شود كه عبارت است از:
 الف. معرفت درست،
 ب. ایمان به كتب مقدس جین،
 ج. طرز رفتار درست یا امساك از گناه. «2»

در «بهاگاوات گیتا» (یكى از آثار مذهبى هندوان) راه رستگارى به سه طریق بیان شده است:
 الف. معرفت و فرزانگى،
 ب. كردار (انجام تكالیف و بى‏نیاز ساختن خود از نتایج آن)،
 ج. عشق و جذبه عرفانى و پیوند عابد و معبود. «3»
 «یوگا» راه اشراق و عرفان است، نه طریق عقده‏گشایى و تلطیف غرایز نفسانى. هشت مرحله یوگا، در حیطه اخلاق مى‏گنجد، نه در افعال عبادى و احكام شرعى. به بیان دیگر، آیین عملى به طریق سیر و سلوك است. «1» «جینیسم» و «بودیسم» با سلوك اخلاقى و ریاضت‏هاى ویژه، مى‏كوشد انسان را در گرایش به جهان درون و فرو رفتن در اعماق بحر وجود و استخراج گوهر هستى، مدد رساند؛ گوهرى كه در كنه راز هستى، زیر پرده دل و در پیچ و خم اندیشه‏هاى لرزان، مكتوم است.
 راه و روش گروه «اك» یا «اكنكار» نیز ریشه در نوعى نگاه بودیستى به حقیقت انسان و غایت او دارد. برخى از كتاب‏هاى این گروه مدتى است كه در كشور ما ترجمه و منتشر شده است. آثار پال توئیچل، فیل مورى متیسو، هارولدكلمپ و ... بیانگر دیدگاه‏هاى این گروه در ابعاد گوناگون است.
 راه و روش «اك» به انسان نشان مى‏دهد كه چگونه با آزاد ساختن قابلیت‏هاى درونى خود و شناخت تندرستى، به موفقیت نایل شده و بتواند سفر روحى را آغاز كند؛ درنتیجه، تعالى روح، او را به سوى درك خداوند رهنمون شود.
 این گروه با اتخاذ دیدگاه‏هاى بودیسم، چندان وقعى به احكام عبادى نمى‏نهد و راه نجات را تنها در ریاضت‏هاى جسمى و روحى مى‏داند.
 2- 3. عرفان مسیحى‏
 دینى كه حضرت عیسى مسیح علیه السلام در آغاز ظهور آورد، علاوه بر آموزه‏هاى اعتقادى درباره خداوند، انسان و طبیعت، آموزه‏هایى در باب‏ اخلاق و احكام عبادى نیز داشت. وى بر عمل به احكام گسترده آیین یهود، تأكید كرد. «1» طبق تعالیم او احكام فقهى، بدون روح اخلاقى حاكم بر آن، كاستى جبران ناپذیرى است؛ از این رو، حضرت عیسى علیه السلام با فرقه‏هاى گوناگون یهود- كه هر یك آیین موسى علیه السلام را به شكلى خاص تفسیر كرده و خود را به حق مى‏دانستند- به مخالفت برخاست و با صحّه گذاشتن بر سنت یهودى، این نكته ژرف را خاطر نشان ساخت كه دین، تنها اعمال ظاهرى بدون باطن نیست؛ بلكه شریعت باید با نیّت پاك پیوند خورده و عمل مطابق با اندیشه درون باشد. ولى نباید اصل شریعت را نادیده گرفت. «2» متأسفانه تعالیم نخستین حضرت عیسى علیه السلام تغییرات زیادى یافت كه از آن جمله، نادیده انگاشتن شریعت بود. «پُولس»- ملقب به دومین مؤسس مسیحیت- «3» با طرح اصل آزادى درون و حریّت روح، به نفى شریعت پرداخت. به اعتقاد او، حقیقت مسیح، در باطن مرد مؤمن تجلى مى‏كند و او را به سر منزل صواب و رستگارى رهبرى مى‏كند؛ از این رو، ضرورت ندارد كه همواره به دستورهاى رسمى و قوانین دینى رجوع شود. «4» پس از این، در مسیحیت، عدالت تنها با ایمان به مسیح حاصل مى‏شد، نه با عمل به شریعت: «اما چون یافتیم كه هیچ كس با اعمال شریعت عادل‏ شمرده نمى‏شود؛ بلكه با ایمان به عیسى مسیح مى‏توان به این مقام رسید، ما هم به عیسى ایمان آوردیم تا از ایمان به مسیح- و نه از عمل به شریعت-، عادل شمرده شویم؛ زیرا كه از اعمال شریعت، هیچ بشرى عادل شمرده نخواهد شد!!» «1» كلمات و سخنان و نامه‏هاى پولس، یكى از مستندات عرفان مسیحى است. «2» هر چند برخى از شاخه‏هاى عرفان مسیحى به برخى از احكام شریعت توجه دارند «3» ولى اعتناى چندانى به شریعت نمى‏نهند، به خصوص با انحرافى كه توسط «پولس» پس از مسیح در این دین وارد شد.
 برخى از رساله‏ها و نگاشته‏هاى «پائلو كوئیلو» كه نوعاً به صورت رُمان تدوین یافته است، ریشه در این نوع عرفان مسیحى دارد كه براى شریعت در وصول به حقیقت، مقام و منزلتى قایل نیست.
 2- 4. عرفان اسلامى‏
 عرفان اسلامى- كه ریشه در آیات قرآن و سنت نبوى و علوى دارد- شریعت، طریقت و حقیقت را از هم جدا نمى‏كند. «شریعت»، مجموعه مقررات و احكام اسلامى است كه در قرآن و روایات آمده و فقیهان این احكام را از منابع استخراج مى‏كنند.
 عارفان راستین مسلمان، معتقدند: احكام شریعت بر مصالح حقیقى مبتنى است و عمل به آنها- با شرایط آن- انسان را به سعادت و كمال مى‏رساند؛
 بنابراین، راه رسیدن به كمالات و حقایق، عبادت و عمل به شریعت است.
 از سوى دیگر، از آنجا كه این كمالات لازمه عمل به احكام است، عمل به شریعت در آغاز راه یا در طول مسیر، شرط رسیدن به كمالات است.
 عارفانى چون محى الدین ابن عربى- پایه گذار عرفان نظرى- اعتنا به علوم حقیقت را مشروط به عدم ردّ آن از ناحیه شریعت دانسته و آن را چون جسمى ملازم و همراه حقیقت مى‏دانند. «1» جنید بغدادى (م 297 ق)- یكى از پیشگامان تصوف اسلامى- مى‏گوید:
 «همه راه‏ها به بن بست مى‏رسد، مگر راهى كه به دنبال رسول خدا صلى الله علیه و آله باشد.
 پس هر كه حافظ قرآن و كاتب حدیث نباشد، پیروى از وى در این كار روا نیست؛ چون عمل و مذهب، در قید كتاب و سنت است». «2» بیش‏تر عارفان اسلامى، معتقدند: كه عارف حتى در حالت «فنا» و رسیدن به حقیقت، باید به تكالیف خویش عمل كند و خداوند عارف را در این مسأله كمك مى‏كند. «3» علامه طباطبایى- از سرآمدان عرفان نظرى و عملى در قرن معاصر- در كتاب رسالة الولایة مى‏فرماید: «واجب و محرمات شریعت، احكام عمومى براى همه طبقات است». وى معتقد است افراد هر چه به خداوند، تقرّب بیش‏ترى داشته باشند، تكالیفشان سنگین‏تر است. «4» اما «طریقت»، عبارت است از اخلاق یا باطن احكام و شریعت و حقیقت‏ نیز بیان‏گر احوالى است كه براى سالك رخ مى‏دهد كه بالاترین آن، حالت «فنا» در حضرت‏حق است. «1»
 شریعت پوست، مغز آمد حقیقت میان این و آن باشد طریقت‏
 خلل در راه سالك نقض مغز است چو مغزش پخته شد، بى‏پوست نغز است «2»
سه. سلوك راستین‏
 حال این پرسش مطرح مى‏شود كه از آن سه راه، كدام راه صحیح است؟
 به اعتقاد ما، سلوك راستین، راهى است كه خداوند متعال و دین آسمانى، به انسان ارزانى مى‏دارد. دین الهى، شریعت را مدخل ورودى سیر و سلوك حقیقى و بازگشت به خویشتن انسانى مى‏داند. دقت در امور ذیل، حكایت‏گر حقانیت این مدعا است.
 3- 1. نیاز انسان به وحى‏
 حقیقت انسان، كتابى است نیازمند شرح؛ زیرا تا ابعاد وجودى وى به طور كامل شناخته نشده و مبدأ، جایگاه فعلى و مقصدش تبیین نشود، نمى‏توان سلوك و راه مشخصى براى وصول به مقصد تبیین كرد. شارح این كتاب، كسى جز مصنف آن- آفریدگار هستى- نمى‏تواند باشد؛ زیرا خالق و نویسنده این كتاب، حضرت حق است و او تنها كسى است كه از ماهیت، مبدأ و غایت‏ آدمى آگاه است و فقط او است كه بهترین راه و برترین سلوك را- كه با سنن و قوانین حاكم بر عالم هماهنگ است- مى‏داند.
 از منظر قرآن، این وحى است كه فطرت خوابیده ما را بیدار ساخته، روح مستعد ما را به فعلیت‏هاى والا سوق مى‏دهد. قرآن كریم- آخرین كتاب و پیام الهى- كامل‏ترین كتاب هدایت و عالى‏ترین دستور «سیر الى اللَّه» است:
 ذلِكَ الْكِتابُ لا رَیْبَ فِیهِ هُدىً لِلْمُتَّقِینَ «1»؛
 هُدىً وَ رَحْمَةً وَ بُشْرى‏ لِلْمُسْلِمِینَ «2».
 قرآن عین هدایت است، نه داراى هدایت؛ یعنى، هم در ذات و گوهر وجودى خود هدایت است و هم هدایتگر دیگران است. «3» قرآن كریم، كتاب نورى است كه انسان را از «ظلمت‏ها» بیرون مى‏آورد و به «نور خود» هدایت مى‏كند. «4» خداى سبحان، قرآن كریم را به عنوان «تبیان» همه چیز به انسان‏ها شناسانده، مى‏فرماید:
 وَ نَزَّلْنا عَلَیْكَ الْكِتابَ تِبْیاناً لِكُلِّ شَیْ‏ءٍ. «5» هر چیزى كه در تأمین سعادت انسان‏ها مؤثر است، در این كتاب الهى بیان شده و اگر انجام كارى سبب سعادت بشر یا ارتكاب عملى، موجب شقاوت او است، به صورت دستورى بایسته در آن آمده است. همه معارف،اخلاق و اعمال الهى و انسانى- به تفصیل یا به اختصار- در قرآن مجید به طور روشن بیان شده است. «1»
 «اهدنا» گفتى «صراط مستقیم» دست تو بگرفت و بردت تا «نعیم»
 نار بودى نور گشتى اى عزیز! غوره بودى گشتى انگور و مویز
 اخترى بودى شدى تو آفتاب شاد باش «اللَّه اعلم بالصواب» «2»

قرآن كریم، اصول فراگیر معارف دینى را مطرح فرموده است. جزئیات آن- بر اساس دستور خداى سبحان- باید از رسول اكرم صلى الله علیه و آله گرفته شود.
 خداوند مى‏فرماید:
 وَ ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا «3»؛ «آنچه را كه رسول گرامى براى شما مى‏آورد، بگیرید و از آنچه شما را از آن بر حذر مى‏دارد، پرهیز كنید».
 لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِهِ وَ یُزَكِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ «4»؛ «خداوند بر اهل ایمان منّت نهاد كه رسولى را از خود آنان در میانشان برانگیخت كه براى آنان آیات خدا را تلاوت كند و نفوس آنان را تزكیه سازد و به آنها احكام كتاب، شریعت و حقایق را بیاموزد».
 بر اساس روایات متقن، پس از رسول گرامى اسلام- كه معلم اوّل در این باب است-، حضرت على علیه السلام معلّم دوم این رسالت است و پس از او،اولاد طاهرینش با درك اعماق قرآن و استخراج جزئیات از كلیات، راه‏هاى سعادت بشر را براى آنها تبیین مى‏كنند. «1» 3- 2. راه‏هاى وصول‏
 اولین گام در سلوك الى اللَّه و بازگشت به حقیقت خویشتن از منظر قرآن و سنّت، كنار زدن حجاب‏هاى ظلمانى و خروج از آن است. حجاب ظلمانى، خصوصیت و رنگى است كه بر روح انسان عارض مى‏گردد و روح را به سوى غیر خداى متعال سوق مى‏دهد. «2» هر یك از حجاب‏هاى ظلمانى، داراى واقعیت ویژه‏اى در روح انسان است؛ از این رو، مجاهدت‏هاى علمى و عملى لازم براى خروج از آنها تلاش ویژه‏اى است كه در نظام خلقت تعیین شده است. این مجاهدت‏ها، در حقیقت راه‏هاى تكوینى خروج از این حجاب‏ها است و نمى‏شود تكوین را عوض كرد.
 قرآن كریم، دین حنیف اسلام را، راهى فطرى، تكوینى و غیر قابل تبدیل و تغییر براى این مهم تلقى مى‏كند:
 فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّینِ حَنِیفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِى فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْها لا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذلِكَ الدِّینُ الْقَیِّمُ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا یَعْلَمُونَ «3».
 حضرت حق، راه ارائه شده از سوى دین حنیف اسلام را محكم‏ترین راهى مى‏داند كه باید به آن چنگ زد. «4»
 صراط مستقیم راهى است كه خداوند متعال به آن توصیه فرموده و آن را راه پرهیزگارى و رسیدن به مقصود دانسته است. «1» زیاد بوده‏اند كسانى كه از پیروان قرآن و اسلام به شمار مى‏رفته‏اند و قدم در طریق سلوك گذاشته‏اند؛ ولى به سبب عدم تعبد كامل به قرآن و اسلام، به لغزش‏ها و گمراهى افتاده‏اند. كم نبوده‏اند افرادى كه با عدم تبعیت صحیح از اسلام، القائات شیطانى را حق پنداشته و حق و باطل را به هم آمیخته‏اند. «2» به هر روى، مجاهدتى خاص است كه مى‏تواند انسان را نجات بخشد، تكوینى و مطابق فطرت آدمى است، از طریق وحى به انسان‏ها ابلاغ شده است.
 3- 3. ضرورت آگاهى از راه‏
 سالك الى اللَّه، باید آنچه را از جانب خداى متعال ابلاغ گردیده، یاد بگیرد و طریق الى اللَّه را به نحو صحیح و جامع و به همان صورت كه از جانب خداى متعال ارائه شده است، بشناسد.
 امام باقر علیه السلام مى‏فرماید:
 «الكمال، كل الكمال التفقه فى الدین» «3»
 ؛ «كمال یك انسان و نهایت كمال او علم و بصیرت و تفقه در دین است».
 گفتنى است كه فرد تا عالم به مصالح و مفاسد خود و دانا به موازین و راه‏هاى رساننده به حق نباشد، موفق نخواهد شد؛ بلكه چه بسا در یك مسیر انحرافى پیش برود. تحصیل اینها، فرع بر علم تام به مضامین قرآن كریم و اخبار وارده- كه در واقع ترجمان حقیقى وحى‏اند- مى‏باشد. «4»
 مرتبه اوّل «مراقبه»، عمل به واجبات و ترك محرّمات است. عارفان بزرگ اسلامى- به خصوص شیعى- با استفاده از آیات و روایات، مرتبه اوّل مراقبه را- كه مدخل ورودى براى نجات و رسیدن به حقیقت اصلى خویش و فنا در حضرت حق است- عمل به واجبات و ترك محرّمات مى‏دانند. سالك باید واجب‏ها و حرام‏ها را به خوبى یاد بگیرد و در مقام عمل، ملتزم به همه واجبات و اجتناب كامل از همه محرمات باشد.
 بدون مراعات واجب و حرام، هیچ سالكى در سلوك راستین خویش موفق نخواهد شد؛ زیرا خداوند مى‏فرماید:
 إِنَّما یَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِینَ «1»؛ « [حقیقت جز این نیست‏] كه خداى متعال عمل را از صاحبان تقوا قبول مى‏كند».
 امام صادق علیه السلام درباره تقوا مى‏فرماید:
 «ان لا یفقدك اللَّه حیث امرك و لا یراك حیث نهاك» «2»
 ؛ «تقوا عبارت از آن است كه خدا تو را آنجا كه امر فرموده، غایب نیابد و آنجا كه نهى فرموده تو را نبیند».
 در حركت انسان به سوى خداوند متعال، بر اساس قوانین تكوینى و نظام سلوك، بعضى از اعمال ضرورت دارد و باید انجام بگیرد كه همان «واجب‏ها» است و از بعضى اعمال نیز اجتناب و كناره‏گیرى ضرورت دارد و باید از آنها اجتناب كامل شود كه همان «حرام‏ها» است. «3»
 بر اساس آیات و روایات، باید انوار الهى در قلب سالك بتابد، تا مددكار او در سلوك راستینش بوده، او را به حقیقت خویش واصل گرداند. «1» عمل به واجبات و ترك محرمات- به صورت صحیح و كامل- موجب مى‏شود «قلب» پاكیزگى و جلاى اصلى خویش را به دست آورده، آماده گرفتن انوار الهى شود. اگر این افعال چنان باشد كه خداوند خواسته است، فیض از مبدأ الهى طبیعى خواهد بود. به همین جهت است كه بیش‏تر ترغیب به دستورهاى شرعى مى‏شود، نه به حصول نور الهى؛ زیرا افعال عبادى است كه سبب وصول به مبدأ و گرفتن فیض مى‏شود. طبیبى كه دارویى را مى‏ستاید و مصرف آن را به بیمار توصیه مى‏كند؛ به دلیل اثر شفادهنده دارو است؛ نه خود دارو.
 عمل به واجبات و ترك محرمات نیز چون دارو، علاجگر بیمارى دل است كه با مصرف آن انوار الهى از مبدأ اعلى بر انسان نازل مى‏گردد و او را در پیمودن راه كمك مى‏كند. «2» امام صادق علیه السلام مى‏فرماید:
 «قال اللَّه تبارك و تعالى: ما تحبّب الىّ باحبّ مما افترضته علیه» «3»
 ؛ «خداى متعال فرمود: بنده من با چیزى محبوب‏تر از آنچه بر او واجب كرده‏ام، محبّت مرا به خود جلب نمى‏كند».
 شاید به همین دلیل است كه پیشوایان معصوم علیهم السلام فرموده‏اند: اگر كسى نماز قضا داشته باشد، نباید به نافله بپردازد و با داشتن روزه قضا، روزه مستحبى‏ مكروه است. هر امرى كه خداى متعال واجب فرموده، در نشئه عبودى و حیات واقعى انسان، نزد پروردگار ضرورت دارد.
 احكام الهى، داراى ظاهر و باطن است. باطن و حقیقت آن، با ظاهر آن تحقّق مى‏یابد و ظاهر آن نیز، حامل باطن و حقیقت آن است. از این رو انسان‏ها به بهانه توجه به باطن، نمى‏توانند از ظاهر احكام و مناسك دینى صرف نظر كنند؛ زیرا باطن دین، بدون ظاهر آن، هرگز حاصل نخواهد شد.
 از سوى دیگر، نباید تمسك به ظاهر دین، به روزمرگى و رسوم بى‏روح اجتماعى و چشم‏پوشى از حقیقت و باطن دین بینجامد.
 بر همین اساس است كه حتى عارفان واصل، به احكام شرعى تعبد شدید داشتند و اگر مجتهد نبودند با دقت تمام احكام فقهى را با تقلید از دیگران، انجام مى‏دادند. عارف بزرگ معاصر، جناب سید هاشم حداد از جمله این بزرگواران بود. «1»
 مطلق آن آواز خود از شه بود گرچه از حلقوم عبداللَّه بود
 گفتند او را: من زبان و چشم تو من حواس و من رضا و خشم تو
 رو كه بى‏یسمع و بى‏یصبر تویى سرتویى چه جاى صاحب سرتویى‏
 چون شدى من «كان اللَّه» از ولد من تو را باشم كه «كان اللَّه له»
 گه تویى گویم تو را گاهى منم هرچه گویم آفتاب روشنم «2»
 نماز و روزه‏
 در میان فرایض، نماز و روزه داراى جایگاه ویژه‏اى است. با ذكر دو روایت سخن خود را به پایان مى‏بریم:
 معاویة بن وهب درباره برترین عمل عبادى كه موجب تقرب و محبوب‏ترین عمل نزد پروردگار باشد، سؤال كرد؛ امام صادق علیه السلام فرمود:
 «ما اعلم شیئاً بعد المعرفة افضل من هذه الصلاة، الاترى ان العبد الصالح عیسى بن مریم قال: و اوصانى بالصلاة و الزكاة مادمت حیا» «1»
 ؛ «پس از معرفت و شناخت، هیچ عمل عبادى را برتر از نماز نمى‏دانم. مگر ندیدى كه عبد صالح خداوند، عیسى بن مریم، فرمود: ... و [خداوند مرا] تا زنده‏ام به نماز و زكات سفارش كرده است».
 رسول خدا صلى الله علیه و آله مى‏فرماید:
 «قال اللَّه تبارك و تعالى: الصوم لى و انا اجزى به» «2»
 ؛ «خداوند- تبارك و تعالى- فرمود:
 روزه، مال من است و من جزاى روزه را مى‏دهم [یا من جزاى روزه او هستم‏]».
 سى روز در این دریا، پا سر كنى و سرپا تا در رسى اى مولا! اندر گهر روزه‏
شیطان همه تدبیرش و آن حیله و تزویرش بشكست همه تیرش، پیش سپر روزه‏
 روزه كرّ و فرّ خود، خوش‏تر ز تو بر گوید بر بند در گفتن، بگشاى در روزه «3»
منبع :پرسمان/ معارف
به تازگى كتاب‏هاى معنوى به بازار آمده است‏(همچون كتاب‏هاى نویسنده پائلوكوئیلو و كتاب‏هاى گروه اك كه وقتى انسان آنها را مى‏خواند، چنان بر او تأثیر مى‏گذارد كه مى‏پندارد نماز و روزه او تنها اداى سنت و پیروى از جمع است)! این كتاب‏ها طرفدار زیادى دارد و به چندین زبان ترجمه شده است. از طرفى من جوانى هستم كه در این نسل و این دوره زندگى مى‏كنم، چطور ممكن است بى‏تفاوت از كنار آنها بگذرم؟