

قرآن درکلام امام حسن مجتبی (ع) امام حسن (ع): قرآن، ظاهرش زیبا و شگفت انگیز و باطنش عمیق است.
 یكی از رسالت‌های مهم امامان معصوم تبلیغ دین، بیان احكام و تفسیر قرآن است. میراث قرآنی باقی مانده و ارزشمند وجود مبارك امام حسن مجتبی(علیه السّلام) از نمونه‌های اعلی و عظیم ذخایر تفسیری معصومان(علیهم السّلام) است. در این مقاله با نگرش قرآنی و تفسیری امام حسن مجتبی(علیه السّلام) آشنا می‌شویم.

منزلت و پیشوایی قرآن در زندگی:قرآن در آیات فراوانی به بیان منزلت رفیع و شأن والای خویش پرداخته است تا هیچ كس حجتی در رویگردانی از قرآن نداشته باشد و كسی هم كه به قرآن روی می‌آورد، با معرفت و بینش در وادی آن گام نهد. اهل بیت: كه عارف به حقیقت قرآن هستند، همپای آن، این منزلت و فضیلت را به خوبی تبیین كرده‌اند. اینك نمونه‌ای از سخنان امام حسن مجتبی(علیه السّلام) در این خصوص ذكر می‌شود:
 اربلی از امام حسن(علیه السّلام) نقل می‌كند كه فرمود: در این قرآن، چراغ‌های نور و شفای سینه‌هاست. پس باید سالك، در نور آن سلوك كند و با این ویژگی، دل خود را لگام زند؛ زیرا این اندیشیدن (و از نور قرآن بهره‌بردن) حیات دل بیناست؛ همان سان كه آدمی در تاریكی ها، با (تابش) نور، روشنایی می‌گیرد.
 دیلمی می‌گوید: امام حسن(علیه السّلام) فرمود: در دنیا جز این قرآن، چیزی باقی نمانده است. پس آن را امام خود قرار دهید تا شما را به هدایت (فطرتتان) راهنمایی كند. سزاوارترین مردم به قرآن، كسی است كه به آن عمل می‌كند؛ هر چند آن را حفظ نكرده باشد و دورترین مردم از قرآن، كسی است كه به آن عمل نمی‌كند؛ هر چند آن را بخواند.
در این حدیث، مقصود امام حسن(علیه السّلام) این است كه قرآن كریم را امام خویش در سیره عملی و زندگانی قرار دهید و بر اساس آن عمل كنید.
 قرآن ، قاضی اعمال در قیامت:
امام حسن(علیه السّلام) فرمود: این قرآن در روز قیامت می‌آید، در حالی كه راهبر است و پیش برنده؛ مردمی را كه حلال خدا را حلال، و حرام خدا را حرام گرفته‌اند و به متشابهات قرآن، ایمان آورده‌اند، به بهشت رهنمون می‌شوند و مردمی را كه حدود و احكام الهی را تباه كرده‌اند و حرام‌های خدا را حلال گرفته‌اند، به آتش می‌راند.[۳[
و نیز می‌فرمود: هر كس درباره قرآن، با رأی و پیش داوری خود سخن گوید و تفسیر كند، گر چه حق باشد، باز گناه كرده است. 
 پاداش قرائت قرآن:

قطب الدین راوندی در كلامی از امام حسن(علیه السّلام) نقل می‌كند كه فرمود: « من قرأ القرآن كان له دعوة مجابة امّا معجّلة و إمّا مؤجّلة؛ هر كس قرآن بخواند، یك دعای مستجاب دارد، یا زود یا دیر.
 قرآن و اهل بیت (علیهم السّلام):
عن الحسن بن علی(علیه السلام) انه حمدالله تعالی و اثنی علیه و قال: وَ السّابِقُونَ اْلأَوّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرینَ وَ اْلأَنْصارِ وَ الّذینَ اتّبَعُوهُمْ بِإِحْسانٍ( فكما أنَّ للسّابقین فضلهم علی من بعد هم كذلك لأبی علی بن أبی طالب(علیه السّلام) فضیلته علی السّابقین بسبقه السّابقین … و عَلَّمَ رسول الله(صلّی الله علیه و آله و سلّم) النّاس الصّلوات فقال: قولوا: اللّهم صلّ علی محمّد و آل محمّد كما صلیت علی إبراهیم و آل إبراهیم أنّك حمید مجید، فحقّنا علی كلّ مسلم أن یصلّی علینا مع الصّلاة فریضة واجبة من الله، وَ أحلَ الله الرسوله الغنیمة و أحلّها لنا و حرّم الصّدقات علیه و حرّمها علینا، كرامة أكرمنا الله و فضیلة فضّلنا الله بها؛
 حسن بن علی(علیه السّلام) پس از حمد و ثنای خداوند فرمود : و پیشگامان نخستین از مهاجران و انصار، كسانی كه با نیكوكاری از آنان پیروی كردند، پس همچنان كه پیشگامان بر كسانی كه پس از آنان هستند، برتری دارند، پدرم علی بن ابی طالب(علیه السّلام) نیز ـ چون پیشتاز پیشگامان است ـ بر پیشتازان برتری دارد … و رسول خدا(صلّی الله علیه و آله و سلّم) صلوات را به مردم آموخت و فرمود : بگویید: خدایا! بر محمّد و آل محمد درود فرست؛ چنان كه بر ابراهیم و آل ابراهیم درود فرستادی، همانا تو ستوده بزرگواری. پس حق ما بر هر مسلمانی، به عنوان یك فریضه واجب خداوندی، این است كه در تشهّد هر نمازی، بر ما صلوات فرستد. و خدا غنایم را برای پیامبر خود حلال كرد و برای ما نیز، و صدقات را بر او حرام كرد و بر ما نیز، این‌ها كرامت و فضیلتی از خدا بر ماست».
 علامه مجلسی می‌گوید: امام حسن ضمن خطبه‌ای فرمود: أنا من أهل البیت الّذین افترض الله مودّتهم علی كلَّ مسلم. فقال: ) قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَیهِ أَجْرًا إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى وَ مَنْ یقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فیها حُسْنًا فاقتراف الحسنة مودتنا اهل البیت» من از خاندانی هستم كه خداوند متعال مودت آنها را بر هر مسلمانی واجب نموده و به پیامبر خویش فرموده: قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَیهِ أَجْرًا إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى} و منظور خداوند متعال از اقتراف حسنه (اكتساب نیكیها) مودت ما اهل بیت است.

تفسیر آیات قرآنی:سیره و روایات تفسیری باقی مانده از كریم اهل بیت امام حسن مجتبی(علیه السّلام) بسیار ارزشمند است و دست مایه بسیار مهم برای مفسّران و علاقه‌مندان به تفسیر قرآن به شمار می‌رود. ما به اختصار نمونه‌هایی را ذكر می‌كنیم:
 ۱- امام حسن مجتبی(علیه السّلام) در تفسیر آیه شریفه ) إِنّا كُلّ شَیْ‏ءٍ خَلَقْناهُ بِقَدَرٍٍ( فرمود: یعنی ما هر چیز را (برای دوزخیان نیز) به اندازه اعمالشان آفریده‌ایم.
۲- امام حسن مجتبی(علیه السّلام) در تفسیر آیه شریفه ) وَ أَدْبارَ السّجُودِ (فرموده است: مقصود آن دو ركعت نماز مستحبی پس از نماز مغرب است.
۳- علی بن عیسی اربلی می‌گوید: شیخ كمال الدین طلحه گفت: خدای عزّوجلّ به امام حسن مجتبی(علیه السّلام) در تبیین امور و مقاصد اموری كه به تدبیر آنها می‌پرداخت، فطرتی تیز و ژرف نگر روزی كرده و برای اصلاح پایه‌ها و مبانی دین، هوشمندی استواری به او بخشیده و سرشتی ویژه او كرده بود كه خمیره آن، سرشار از صور و معانی دانش بود .... پس با اندیشه در خور ستایش و قریحه خود، با رستگاری میوه‌های اهداف دنبال شده را می‌چید، و در مسجد رسول خدا(صلّی الله علیه و آله و سلّم) می‌نشست، و مردم در اطرافش حلقه می‌زدند، و سخنانی می‌گفت كه سوز عطش سؤال كنندگان را درمان می‌كرد و دستاویز گویندگان مخالف را می‌برید
به عنوان نمونه، ابوالحسن علی بن احمد واحدی با سند خود، روایت می‌كند كه مردی گفت: من وارد مسجد مدینه شدم و دیدم مردم دور یك نفر گرد آمده‌اند و او از رسول خدا(صلّی الله علیه و آله و سلّم) سخن می‌گفت. به او گفتم: مرا از تفسیر آیه شریفه وَ شاهِدٍ وَ مَشْهُودٍ(آگاه كن. گفت: بله، امّا «شاهد»، روز جمعه است و «مشهود»، روز عرفه. از او گذاشتم، و به یك نفر دیگر (كه مردم اطرافش بودند و سخن می‌گفت) رسیدم. و همان سؤال را پرسیدم، گفت: بله، امّا «شاهد» ، روز جمعه است و «مشهود»، روز عید قربان. از او نیز گذاشتم، و نزد جوانی كه صورتش همچون طلای سرخ می‌درخشید و از رسول خدا(صلّی الله علیه و آله و سلّم) سخن می‌گفت، رسیدم و همان سؤال را پرسیدم، گفت: آری، امّا «شاهد»، محمّد(صلّی الله علیه و آله و سلّم) است و «مشهود»، روز قیامت. آیا نشنیدی كه خدای سبحان می‌فرماید: «ای پیامبر ! ما تو را شاهد فرستادیم»و نیز فرمود: «آن روز، روزی است كه مردم را برای آن گرد می‌آورند و ان، روز «مشهود» است. (كه جملگی در آن حاضرند). [پرسیدم: اوّلی كیست؟ گفتند: ابن عبّاس، و پرسیدم: دومی كیست؟ گفتند: ابن عمر، و پرسیدم: سومی كیست؟ گفتند: حسن بن علی بن ابی طالب(علیه السّلام)، و پاسخ حسن(علیه السّلام) از همه بهتر بود.[
۴- در تفسیر آیه شریفه ) فی أَیّ‏ِ صُورَةٍ ما شاءَ رَكّبَكَ(  آمده كه ابن شهر آشوب می‌گوید: شیرازی در كتابش، با سند خود نقل كرده است كه حسن بن علی بن ابی طالب(علیه السّلام) درباره آیه شریفه مذكور فرمود: خدای سبحان، علی بن ابی طالب(علیه السّلام) را در صلب ابوطالب، به صورت محمّد(صلّی الله علیه و آله و سلّم) آفرید ; از این رو، شبیه‌ترین مردم به رسول خدا(صلّی الله علیه و آله و سلّم) علی(علیه السّلام) بود، و حسین بن علی(علیه السّلام) شبیه‌ترین مردم به فاطمه(سلام الله علیها) است و من شبیه‌ترین مردم به خدیجه كبری۳ هستم.
۵- در فضیلت قرائت سه آیه آخر سوره حشر از امام حسن(علیه السّلام) نقل شده كه آن حضرت فرمود:
 هر كس چون صبح كند و سه آیه آخر سوره حشر را بخواند و در آن روز بمیرد، مهر شهدا (بر پرونده‌اش) خواهد خورد، و چون شب كند و بخواند و در آن شب بمیرد نیز ممهور به مهر شهدا می‌شود.منبع:پرسمان

امام حسن(علیه السّلام) فرمود: این قرآن در روز قیامت می‌آید، در حالی كه راهبر است و پیش برنده؛ مردمی را كه حلال خدا را حلال، و حرام خدا را حرام گرفته‌اند و به متشابهات قرآن، ایمان آورده‌اند، به بهشت رهنمون می‌شوند و مردمی را كه حدود و احكام الهی را تباه كرده‌اند و حرام‌های خدا را حلال گرفته‌اند، به آتش می‌راند.