 رطب و یابس در كتاب‏
خداى سبحان، قرآن كریم را «كتاب مبین» معرفى مى‏كند: «قَدْ جاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَ كِتابٌ مُبِینٌ» «1»
. در آیات گوناگون، آنچه پیامبران آورده‏اند، به عنوان كتاب منیر و مبین وصف شده است: «جاؤُ بِالْبَیِّناتِ وَ الزُّبُرِ وَ الْكِتابِ الْمُنِیرِ» «2»
. در جاى دیگر مى‏فرماید:
«لا رَطْبٍ وَ لا یابِسٍ إِلَّا فِى كِتابٍ مُبِینٍ» «3»
؛ یعنى، هیچ تر و خشكى نیست، مگر آنكه در كتاب مبین آمده است. مقصود از «رطب و یابس»- به قرینه قبل و بعد آیه- علم همه اشیا است؛ چنان‏كه در آیه دیگر مى‏فرماید: «ما فَرَّطْنا فِى الْكِتابِ مِنْ شَیْ‏ءٍ» «4»
؛ یعنى، هیچ چیزى در كتاب الهى فروگذار نشده و همه امورى كه در سعادت بشر دخالت دارد، بیان شده است.
در این زمینه احتمالات و دیدگاه‏هاى چندى وجود دارد:
1. منظور از «كتاب مبین» در آیه 59 سوره «انعام» علم الهى یا لوح محفوظ است و «كتاب» در آیه 38 همان سوره «اجل» است، نه قرآن مجید. در بعضى از روایات نیز «كتاب مبین» به «امام مبین» معنا شده است. «5»
2. منظور از كتاب، همین قرآن است، به لحاظ باطن والاى آن، كه «ام‏الكتاب» است؛ زیرا همه حقایق در آن نهفته است و انسان كامل به آن دسترسى دارد.
3. منظور از كتاب، قرآن است و در مراتب مختلف آن، همه امور دین و دنیا موجود است.
4. منظور از كتاب، همین قرآن- در همه مراتب آن- است؛ لیكن مراد از همه چیز، اصول و كلیاتى است كه بر اساس آن، دانش‏ها و معارف مختلف را مى‏توان بنیان نهاد و رشته‏ها و گزاره‏هاى گوناگون علمى را تولید كرد.
5. منظور از كتاب، قرآن در همه مراتب آن است؛ لیكن مراد از همه چیز، جامع بودن قرآن نسبت به تمامى معارف و دستوراتى است كه در جهت هدایت بشر و نیل به سعادت او مؤثر است. این مجموعه مشتمل بر عقاید، جهان بینى، آموزه‏هاى اخلاقى و دستورات عملى جامعى در حوزه روابط چهارگانه انسان (رابطه با خدا، دیگران، خود و جهان) است.
در این انگاره هدف اصلى قرآن، بیان حقایق دینى و هدایت‏گرانه بشر است. این انگاره مانع از آن نیست كه بعضى از حقیقت‏هاى علمى، با دقایق و لطایف اعجازآمیزى، در قرآن وجود داشته باشد؛ لیكن بیان این امور، هدف اصلى قرآن نیست و ادعاى جامع بودن همه علوم و دانش‏هاى تجربى را ندارد. وجود این گونه از گزاره‏هاى علمى در این كتاب مقدس، فوایدى دارد؛ از جمله:
الف. نشان دادن آیات تكوینى الهى و هموارسازى خداشناسى از طریق آن؛
ب. اعجاز علمى و اثبات الهى و آسمانى بودن قرآن مجید؛
ج. انگیزش حس كنجكاوى و خردورزى انسان؛
د. الهام‏بخشى در حوزه معارف بشرى و زمینه سازى رشد و شكوفایى علمى مسلمین؛
ه. اثبات پاره‏اى از حقایق دینى چون معاد و ... از طریق گزاره‏هاى علمى.
به نظر مى‏رسد این دیدگاه پذیرفتنى است و با بعضى از دیدگاه‏هاى پیشین نیز قابل جمع است.
علامه طباطبایى همین دیدگاه را اختیار كرده و در ذیل آیه «وَ نَزَّلْنا عَلَیْكَ الْكِتابَ تِبْیاناً لِكُلِّ شَیْ‏ءٍ» «1»
مى‏نویسد: «ظاهراً مراد از «كل شى‏ء» هر چیزى است كه به هدایت مربوط باشد. هر چه كه مردم در مورد مبدأ، معاد، اخلاق فاضله، شریعت‏هاى الهى، قصص و موعظه‏ها احتیاج دارند، قرآن به آن هدایت و بیان كرده است و ما از ظاهر قرآن و مقاصد آن، همین مطلب را متوجه مى‏شویم. اما در روایات نقل شده است كه‏ در قرآن، علم گذشته و آینده، تا قیامت موجود است. اگر این روایات صحیح باشد، منظور از «تبیان» اعم از دلالت لفظى است. پس شاید اشاراتى از غیر طریق دلالت لفظى دارد و اسرارى را كشف مى‏كند كه فهم عرفى، به آنها راهى ندارد». «1»
منبع :پرسمان/معارف
با توجه به آیه شریفه «لا رَطْبٍ وَ لا یابِسٍ إِلَّا فِی كِتابٍ مُبِینٍ» آیا تمام علوم بشرى (مانند ریاضى، فیزیك، طب و ...) در قرآن موجود است؟