 قبل از هر چیز باید توجه داشت مردان قیمومیت زنان (به معناى مصطلح فقهى و حقوقى) را بر عهده ندارند بلكه مدیریت و ریاست خانواده با آنان است. زنان در نگرش اسلامى مانند تفكر متحجرانه اروپایى‏ها محجور و ممنوع التصرف همانند افراد سفیه، دیوانگان و اطفال نیستند، بلكه خانواده یك اجتماع كوچك و نیازمند مدیریت است.
 توضیح آنكه؛ ضرورت و اهمیت مدیریت بر هیچ‏كس پوشیده نیست، زیرا در پرتو مدیریت و رهبرى است كه امور نظم لازم را پیدا كرده، طبیعى است هر جامعه‏اى هر چند كوچك، بدون داشتن مدیر و سرپرستى كه اداره و سامان‏دهى آن را بر عهده گیرد، نمى‏تواند به نحو شایسته وظایف خود را به انجام رسانده و نقش خویش را ایفا كند و به رشد و كمال مطلوب نایل آید. جامعه كوچك خانواده، به عنوان هسته جامعه بزرگ هم از این اصل مستثنا نیست، و نیازمند مسئول و جهت دهنده است. با پذیرش اصل ضرورت مدیریت منزل، در تعیین مصداق آن چهار گزینه پیش روى ما خواهد بود:

1. مدیریت مشترك زن و مرد
 رهبرى و مدیریت در نظام خانواده با اراده آزاد و مستقل هر یك از زن و مرد باشد، مرد و زن به طور مشترك آن را بر عهده گیرند. روشن است كه این حالت امكان‏پذیر نیست نه در كانون خانواده و نه در هیچ اجتماع دیگر، زیرا استقلال اراده، بدون تردید به تزاحم و درگیرى و در نتیجه به هرج و مرج و متلاشى شدن خانواده مى‏انجامد.
 2. زن‏سالارى
 اداره نظام خانواده به صورت حاكمیت مطلق و استبدادى بر عهده زن باشد. اگر در این حالت تنظیم انواع ارتباطات گسترده كه خانواده با محیط و اجتماع دارد، با موانعى مواجه مى‏گردد به ویژه در روزهایى كه زنان نیاز به استراحت بیشتر دارند و یا مسئولیت دوران حمل و شیردهى را بر عهده دارند.
 3. پدرسالارى
 در حالت پدرسالارى سلطه گرانه و خودخواهانه، نه تنها مرد حاكمیت بى‏دلیل به دست آورده و فضاى خانواده را فضاى جهنّمى خواهد كرد، بلكه حتى عظمت‏ها و ارزش‏هاى زن را سركوب و فرزندانى كه در چنان خانواده بزرگ شوند، هرگز، طعم حقیقى زندگى را نخواهند چشید؛ علامه محمد تقى جعفرى، شرح و تفسیر نهج البلاغه، ج 11، ص 268 .
 4. نظام شورایى براى اداره خانواده با سرپرستى و مأموریت اجرایى و مدیریت مرد
 این حالت براى اداره منطقى خانواده شرط لازم و بسیار مهم است؛ البته در مشورت‏ها، راه‏هاى مختلف براى اقدام و عمل ارزیابى شود. ممكن است به طور طبیعى، اختلاف نظر نیز پیش آید در این صورت پس از مشورت
 و به دور از خودخواهى خوب است تصمیم‏گیر نهایى از سوى پدر باشد و مسئولیت تصمیم‏گیرى را بر عهده بگیرد و هزینه لازم آن را نیز بپردازد.
 در اینجا مناسب است از بُعد مدیریتى و روان شناختى شرایط مدیریت و علّت ترجیح مردان بر زنان را بررسى كنیم:
 مدیریت و شرایط آن
 لازمه تصدّى هر مسئولیتى، برخوردارى از شرایط متناسب با آن مسئولیت است چنانكه در مدیریت، تعقّل و تفكّر و دوراندیشى و تدبّر و كمتر تحت تأثیر هیجانات و عواطف قرار گرفتن، صلابت روحى، قدرت استوار در برخورد با مصائب، مشكلات و حوادث لازم است یكى از دلایل مدیریت و ریاست مرد در خانواده، به بیان قرآن همین تفاوت روحیه‏ها و ظرفیت‏ها و استعدادها و نقش‏ها است. همچنانكه ایفاى نقش‏هاى بسیار مهمّ دیگرى كه با عاطفه و احساسات تأمین مى‏شود به عهده زنان گذاشته شده است.
 نقش زن در تأمین عواطف و آرامش همسر و فرزندان به اندازه‏اى مهمّ است كه این رسالت یكى از زیباترین هنرنمایى زن است، در برابر این مسئولیت عظیم و خطیر، مرد موظّف به فراهم‏آورى نیازمندى‏هاى ضرورى زندگى، حمایت و پشتیبانى زن است، تا زن براى ایفاى مسئولیت‏اش فراغت یابد.
 قلمرو مدیریت در خانواده
 باید توجه داشته باشیم كه سرپرستى و ریاست مرد در خانواده، هیچ‏گاه نباید به معناى زورگویى و استبدادگرى مرد تلقّى شود، چرا كه مرد اجازه ندارد از این موقعیت سوء استفاده كرده و به ستم و قساوت روى آورد، بلكه سرپرستى مرد به منظور حمایت از سازمان خانواده و حفظ نظم و انضباط منزل است،
 و این به معناى نادیده گرفتن مقام زن در خانواده و جامعه انسانى و اهمال حقوق او نیست، بلكه مسئولیتى است در درون نظام خانواده و اداره زندگى مشترك و پاسدارى از آن. هیچ‏گاه وجود سرپرست و مسئول در نهادى، نادیده انگاشتن و كنار گذاردن كسى دیگر و شخصیت دیگر یا چشم‏پوشى از حقوق بقیه افراد و دست‏اندركاران آن نهاد و مؤسّسه به حساب نمى‏آید ؛مرتضى مطهرى، نظام حقوق زن در اسلام، تهران، صدرا، 1369، ص 322. از همین رو است كه در اسلام ریاست داخلى خانه و خانه‏دارى را به عهده زن گذاشته شده است، در این زمینه پیامبر مكرّم اكرم صلى‏الله‏علیه‏و‏آله فرمود: «كل نفس من بنى آدم سیّد، فالرجل سیّد اهله و المرأئة سیّد بیتها»؛ «هر فردى از افراد بنى آدم رییس است، مرد در امر خانواده، و زن در امور خانه و خانه‏دارى ریاست دارد»؛ متقى الهندى، كنز العمال، ج 6، ص 22، ح 14669.
 بر همین اساس است كه فاطمه زهرا علیهاالسلام (الگوى شایسته‏اى همه بانوان جهان)، از واگذارى پیامبر صلى‏الله‏علیه‏و‏آله كارهاى داخل خانه را به ایشان و كارهاى بیرون منزل را به على علیه‏السلام، به اندازه مسرور شد كه فرمود: «كسى جز خدا نمى‏داند كه چقدر خوشنود شدم از اینكه پیامبر صلى‏الله‏علیه‏و‏آله مسئولیت مردان را بر دوش من ننهاد» ؛محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، تهران، مكتبة الاسلامیة، 1384، ج 43، ص 81 .
 بنابراین زن و مرد، هم در جامعه و هم در فضاى خانه و مناسبات خانوادگى، دو وجود مكمّل یكدیگرند و نه دو قطب مخالفى كه وجود هر یك، عرصه را بر دیگرى تنگ مى‏كند و به ناگزیر یكى باید حذف شود و یا تسلیم دیگرى باشد؛ سید ضیاء مرتضوى، درآمدى بر شناخت مسایل زنان، قم، دفتر تبلیغات اسلامى، ح 1377، ص 62 . به همین لحاظ اندیشمندان اسلامى مدیریت مردان را هم از نظر كمّى و هم به لحاظ كیفى محدود مى‏دانند: «قیومیت مربوط به زن و شوهر است نه زن مقابل مرد.
 اگر زن در مقابل مرد و مرد در مقابل زن به عنوان دو صنف مطرح باشد، هرگز مرد قوام و قیّم زن نیست و زن هم در تحت قیومیت مرد نیست، بلكه قیومیت مربوط به موردى است كه زن در مقابل شوهر و شوهر در مقابل زن باشد...» ؛جوادى آملى، زن در آیینه جلال و جمال، قم، اسراء، چاپ سوم، 1377، ص 393 .
 گرچه به نظر برخى بزرگان این مدیریت مردان مختص به خانواده نیست بلكه در جامعه انسانى نیز به همان دلیل تفاوت ظرفیت‏ها و نقش‏ها، چنین است؛ ر.ك: علامه طباطبایى، ذیل آیه 34 سوره نساء. پس اولاً، آنچه مورد اتفاق است سرپرستى و مدیریت مردان در چارچوب خانواده است، و ثانیا، قیومیت در ادبیات قرآن معناى مصطح فقهى را نمى‏دهد. قیّم در اصطلاح فقهى به كسى گفته مى‏شود كه حق تصرّف در مال دیگر و توجیه زندگى او را در اختیار داشته باشد مانند قیم صغیر، دیوانه، سفیه و... و مسلّم است كه مرد به هیچ وجه قیومتى بر زن ندارد، زیرا زن در تمام شئون اقتصادى، اخلاقى، مذهبى و اجتماعى از آزادى و اختیار كامل برخوردار است ؛محمدتقى جعفرى، شرح نهج البلاغه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، چاپ دوم، 1371، صص 271-270.
 بر این اساس مرد حق ندارد به رفتار اقتصادى و اجتماعى همسرش در صورتى كه مانع از وظایف همسر او نیست، محدودیت ایجاد كند. «معناى قیومیت مرد این نیست كه استقلال زن را در حفظ حقوق فردى و اجتماعى او، و دفاع از منافعش را سلب كند، بلكه زن مى‏تواند حقوق فردى و اجتماعى خود را حفظ كند و براى رسیدن به هدف هایش مقدماتى كه او را به مطلوبش مى‏رساند متوسّل شود» ؛محمد حسین طباطبایى، المیزان، قم، جامعه مدرسین، 1417 ق، ج 4، ص 344 .

از این رو مرد به عنوان مدیر خانواده حق ندارد بر زن اعمال سلطه نماید، بلكه زن و مرد هر یك، نیمه یك پیكره‏اند، و تنها در سایه همكارى مشترك و تقسیم عادلانه و حكیمانه مسئولیت‏ها و ایفاى نقش تكمیلى نسبت به یكدیگر است كه این پیكره جان گرفته، پویا و بالنده مى‏شود.
 مدیریت در نظام خانواده مقام اجرایى است نه معنوى
 مدیریت و سرپرستى مرد در واقع مجهّز بودن او به امكانات و توانمندى است كه با آن زندگى دنیاى انسان به بهترین شكل، سامان مى‏یابد و جامعه انسانى به خوبى به آسایش و رستگارى مى‏رسد، و مراد از آن كرامت و فضیلت حقیقتى در اسلام نیست، زیرا اسلام به برترى‏هاى جسمانى كه جز در زندگى مادى استفاده ندارد، بهایى نمى‏دهد، بلكه این‏ها ابزارى است براى نیل به رضوان الهى ؛ همان، ص 217.
 آیه‏اللّه‏ جوادى آملى نیز در این باره مى‏گوید: «... قوام بودن نشانه كمال و تقرّب الى الله نیست، هم چنان كه در تمام وزارت‏خانه‏ها، مجامع و مراكز، افرادى هستند كه قوام دیگرى هستند، مدیر و مسئول و رئیس و مانند آن هستند، اما این مدیریت فخر معنوى نیست بلكه یك كار اجرایى است» ؛ جوادى آملى، پیشین، ص 391.
 بنابراین تفاوت‏هاى طبیعى زن و مرد كه خاستگاه حقوقى آن‏ها است، نه موجب برترى یكى و نه دلیل كاستى دیگرى است، بلكه براى ادامه حیات، درك متقابل، تمایل دوسویه، تقسیم مسئولیت‏هاى فردى و اجتماعى و زندگى بهتر، ضرورى و هماهنگ با فطرت است. مسلّما تفاوت‏هاى طبیعى
 و اجتماعى منافاتى با تساوى ارزش زن و مرد ندارد، زیرا معیار ارزش معنوى انسان‏ها، تقوا و تقرّب به خداوند است و ملاك ارزش اجتماعى یك شخص توانایى‏ها و صلاحیت‏هاى است كه براى اجتماع نافع است، آنچه در این جایگاه هیچ نقشى در تقلیل یا تكثیر ارزش ندارد؛ جنسیت است. این حقیقت با صراحت تمام در آیاتى از قرآن كریم بازتاب یافته است: «هركس كار شایسته‏اى انجام دهد، خواه مرد باشد یا زن در حال كه مؤمن است، او را به حیات پاك زنده مى‏داریم، و پاداش آن‏ها را به بهترین اعمال كه انجام مى‏دادند خواهیم داد» ؛ نحل 16، آیه 31 ؛ نیز ر.ك: آل‏عمران (3)، آیه 195 ؛ مؤمن (40)، آیه 40 .
 نتیجه‏گیرى
 مطالب یاد شده را مى‏توان در امور زیر خلاصه كرد:
 1. مسئولیت مردان در سازمان خانواده مبناى طبیعى و تكوینى داشته و براساس توانمندى‏هاى جسمى و روحى آن‏ها بنا نهاده شده است، از این رو كاملاً عادلانه و حكیمانه بوده و در استحكام و پویاى خانواده نقش مؤثّر ایفا مى‏كند چون سازگار با واقعیت‏هاى جسمانى و روانى زن و مرد است.
 2. قیومیت در محور خانواده و براى مرد در برابر همسر است.
 3. قیومیت در فرهنگ قرآن كریم به معناى سرپرستى و مسئولیت‏پذیرى است نه فرمانروایى و قیّم به اصطلاح فقهى.
 4. قیومیت بر اساس توانمندى‏هاى ویژه است، از این رو صرفا یك وظیفه اجرایى بوده و معیار فضیلت و ارزش انسانى به حساب نمى‏آید.
منبع : پرسمان/ حقوق زن
در آیه «الرِّجالُ قَوّامُونَ عَلَى النِّساءِ...» قیمومیت و سرپرستى زنان به مردان واگذار شده! چرا زنان این‏قدر بى‏ارزش انگاشته شده‏اند؟