
مالیات بر عایدی سرمایه ، یکی از اجزای مالیات بر درآمد است که در بسیاری از کشورها به کار می‌رود.هدف از این مالیات ،کاهش میزان سود سرمایه‌گذاری در بازارهای غیرمولد و موازی بخش تولید است. 

بازار سرمایه به دو بخش مولد (تولیدی) و غیر مولد تقسیم می‌شود و دولت‌ها سعی می‌کنند  با به کار بردن سیاست‌هایی ،کاری کنند که سرمایه‌ها به سمت بخش تولیدی هدایت شود. برای این کار لازم است که سود سرمایه‌گذاری در بازارهای بخش تولیدی را کم کنند.

اگر سودی که از سرمایه‌گذاری در بازارهای موازی تولید به دست می‌آید، از سود ی که از سرمایه‌گذاری در بخش تولید حاصل می شود ، بیشتر باشد باعث می‌شود که سرمایه‌های سرگردان به این سمت حرکت کنند.

یکی از راه هایی که می توان از طریق آن  سود بازارهای موازی اخذ مالیات را کاهش  داد،مالیات بر سود سرمایه است. با این مالیات می‌توان مابه‌التفاوت افزایش سود سهام، قیمت مسکن وغیره  را توسط دولت در قالب مالیات دریافت کرد. بنابراین اگر هزینه سرمایه‌گذاری در بخش‌های غیر تولیدی زیاد شود، جذابیت سرمایه‌گذاری در این بازارهای موازی کم می‌شود.

معمولاً دارایی‌ها که از آن‌ها فقط برای انجام فعالیت شغلی در کسب‌وکارهای مشمول مالیات استفاده می‌شود، در پایه این نوع مالیات لحاظ نمی‌شوند. با وضع کردن مالیات بر عایدی سرمایه در بازارهای خودرو، سکه، طلا، مسکن و ارز می‌توان تلاطمات و دلالی در این بازارها را کاهش داد.

 برای مثال یکی از سودآورترین بازارهای موازی، حوزه املاک و مستغلات است که این نوع مالیات در شکل "مالیات بر خانه‌های دوم و بیشتر" به دلیل اینکه سوداگری ودلالی کنترل شود  و همچنین از شکست بازار جلوگیری شود ، سال‌هاست که در بسیاری از کشورها گرفته می‌شود.

مالیات بر عایدی سرمایه نیز درصدی از سود سالیانه سرمایه است و این سود در صورتی حاصل می‌شود که درآمد مورد انتظاری که در زمان فروش دارایی به دست می‌آید، از درآمد پیش‌بینی‌شده در زمان خرید برای آن دارایی بیشتر باشد.

مالیات بر عایدی سرمایه در اقتصاد و تصمیم‌گیری فعالان اقتصادی تأثیر بسزایی دارد.

اهداف اخذ مالیات بر عایدی سرمایه
مالیات بر عایدی سرمایه با اهداف و دلایلی از بازارها گرفته می‌شود که مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به:

به وجود آمدن عدالت مالیاتی در راستای تحقق عدالت اجتماعی

نظم بخشیدن و یکپارچگی و کارایی نظام مالیاتی

کنترل کردن سوداگری و سفته‌بازی در بخش‌های سرمایه‌گذاری مانند مسکن، سکه و غیره

جلوگیری کردن از فرارهای مالیاتی درآمد سایر منابع مشمول مالیات

کمک کردن به توزیع صحیح درآمد بین اشخاص جامعه

درواقع با اخذ مالیات بر عایدی سرمایه می‌توان از فعالیت‌های سودگرانه جلوگیری کرد و درآمد و ثروت در جامعه را باز توزیع کرد و بازار دارایی‌ها را به نفع مردم جامعه انسجام بخشید.

بسیاری از فعالان اقتصادی با این روش اخذ مالیات به‌خصوص برای بازارهای مسکن موافق نیستند، چون با اخذ مالیات بر عایدی سرمایه آن‌ها نمی‌توانند بیشترین نفع را از نوسانات شدید قیمتی ببرند.

اگر بازارهای مسکن، طلا، خودرو، سکه با تلاطم قیمتی روبرو شود، مالیات بر عایدی سرمایه می‌تواند در این بازارها بازدارنده باشد.همچنین  اخذ مالیات  در حوزه املاک و مسکن باعث می شود که نوسان قیمت‌ها کم  شود  و با این روش می توان تورم را کنترل کرد و  سرمایه‌ها را به سمت فعالیت‌های مولد هدایت کرد و فاصله طبقاتی و نابرابری درآمدی را کاهش داد.

در کشورهای پیشرفته، سیستم‌های مالیات بر عایدی سرمایه به دو روش سیستم تعهدی و تحقق برای اجرای مالیات بر عایدی سرمایه تقسیم و اجرا می‌شود.

 انتخاب هر یک از این روش‌ها بستگی به ملاحظات کارایی و اجرایی، نوع دارایی که مالیات شامل آن می‌شود و همچنین تأثیر مالیات بر رفتار سرمایه‌گذاری افراد و بنگاه‌ها دارد. با در نظر گرفتن این موضوع می‌توان گفت که اکثر کشورها از سیستم ترکیب دو روش تعهدی و تحقق استفاده می‌کنند.

زمانی که مالیات بر سود سرمایه اخذ شود ، به راحتی درآمدهای بادآورده در این سیستم کنترل می شود و این کار در صورتی عملی خواهد شد که بتوان بر روی تمام نقل و انتقالات مالی نظارت داشت.همچنین از طریق این مالیات می‌توان درآمدهای دولت را افزایش داد.

مالیات بر عایدی سرمایه در ایران در ایران مالیات بر عایدی سرمایه قانون جداگانه ای ندارد ، البته در بخش درآمد املاکِ ماده 23 قانون مالیات‌های مستقیم  که در سال 1345 به تصویب رسید، تفاوت قیمت خریدوفروش ملک به‌عنوان یک نوع درآمد و عایدی به‌حساب آمده است و برای آن  مالیات در نظر گرفته شده است.

 در سال 1366 مالیاتی شبیه مالیات بر عایدی سرمایه تهیه شد که در این قانون به‌طور خاص، به مالیات بر عایدی سرمایه اشاره شده است که این ماده و مواد دیگری مانند مالیاتِ مستغلات مسکونی خالی و اراضی بایر در سال 1380 حذف شدند.

وزارت امور اقتصادی در سال 1391 لایحه اصلاح قانون مالیات‌های مستقیم را ارائه داد که مورد تصویب هیئت‌وزیران قرار گرفت و تقدیم مجلس شد.

طی بررسی لایحه اصلاح قانون مالیات‌های مستقیم بند ۱۷ این لایحه در شهریورماه 93 حذف شد و نمایندگان به مالیات بر عایدی سرمایه رأی منفی دادند.

در ابتدای سال 97 مجدداً، طرح دریافت مالیات بر عایدی سرمایه در بخش مسکن تهیه شد و به امضای نمایندگان مجلس رسید و در مردادماه تقدیم هیئت‌رئیسه شد و این طرح در شهریورماه توسط هیئت‌رئیسه اعلام وصول شد و با تصمیم آن‌ها به کمسیون اقتصادی برای شور فرستاده شد. بعد از گذشت دو ماه از اعلام وصول این طرح، رئیس کمسیون اقتصادی خبر از تصویب کلیات طرح مالیات بر عایدی سرمایه مسکن را داد.

وزارت اقتصاد از سال گذشته کار گروه ویژه ای را تشکیل داد تا این گروه بر اجرای مالیات بر عواید سرمایه  نظارت داشته باشند  و در این زمینه اظهار نظرات فراوانی در رابطه با نحوه و زمان اجرای این مالیات انجام‌شده است و دولت ابتدا وعده ارائه لایحه جامع مالیاتی مشتمل بر مالیات بر عایدی سرمایه را تا پایان اردیبهشت امسال اعلام کرده بود و دوباره ارائه لایحه را تا پایان خرداد وعده داد و طبق آخرین اظهارنظر قرار شد لایحه اصلاح نظام جامع مالیاتی اواخر دی‌ماه به مجلس ارائه شود.
مالیات، ابزاری است که با استفاده از آن می‌توان فعالیت بخش‌های مختلف اقتصادی را تنظیم کرد و برای دولت درآمد کسب کرد.