ضرورت تفحص در خبر واحد
تفحص در خبر واحد فاسق برای مؤمنان امری لازم می‌باشد.
«یـایها الذین ءامنوا ان جاءکم فاسق بنبا فتبینوا ان تصیبوا قومـا بجهــلة فتصبحوا علی ما فعلتم نـدمین؛ [۱] اى كسانى كه ایمان آورده‌اید، اگر فاسقى برایتان خبرى آورد، نیك وارسى كنید، مبادا به نادانى گروهى را آسیب برسانید و (بعد،) از آنچه كرده‌اید پشیمان شوید».

 شان نزول
نخستین شاءن نزولى که غالب مفسران آن را ذکر کرده اند این است که آیه یا ایها الذین آمنوا ان جائکم ...درباره (ولید بن عقبه) نازل شده است که پیامبر (صلی اللّه علیه و آله) او را براى جمع آورى زکات از قبیله بنی المصطلق اعزام داشت، هنگامى که اهل قبیله با خبر شدند که نماینده رسول الله (صلی‌اللّه‌علیه‌وآله) مى آید با خوشحالى به استقبال او شتافتند، ولى از آنجا که میان آنها و (ولید) در جاهلیت خصومت شدیدى بود تصور کرد آنها به قصد کشتنش ‌ آمده اند. خدمت پیامبر (صلى اللّه علیه و آله) بازگشت (بى آنکه تحقیقى در مورد این گمان کرده باشد) و عرض کرد: آنها از پرداخت زکات خوددارى کردند! (و مى دانیم امتناع از پرداخت زکات یکنوع قیام بر ضد حکومت اسلامی تلقى مى شد، بنابراین مدعى بود آنها مرتد شده اند!).
پیامبر (صلى‌اللّه‌علیه‌وآله) سخت خشمگین شد، و تصمیم گرفت با آنها پیکار کند، آیه فوق نازل شد (و به مسلمانان دستور داد که هرگاه فاسقى خبرى آورد درباره آن تحقیق کنید). 

تفحص در امور مهم
تفحص در خبر واحد فاسق، در امور مهم و بزرگ امری لازم است.
«یـایها الذین ءامنوا ان جاءکم فاسق بنبا فتبینوا ان تصیبوا قومـا بجهــلة فتصبحوا علی ما فعلتم نـدمین؛ اى كسانى كه ایمان آورده‌اید، اگر فاسقى برایتان خبرى آورد، نیك وارسى كنید، مبادا به نادانى گروهى را آسیب برسانید و (بعد،) از آنچه كرده‌اید پشیمان شوید». («نبا» به خبر بسیار مهم گفته می‌شود.) 

فلسفه تفحص در خبر واحد
علت اینکه باید در خبر واحد فاسق تفحص شود چند مورد دلیل برایش ذکر شده است.

دوری از ضرر رساندن
تفحص در خبر واحد فاسق، برای دوری از ضرر رساندن جاهلانه می‌باشد.
«یـایها الذین ءامنوا ان جاءکم فاسق بنبا فتبینوا ان تصیبوا قومـا بجهــلة فتصبحوا علی ما فعلتم نـدمین؛ اى كسانى كه ایمان آورده‌اید، اگر فاسقى برایتان خبرى آورد، نیك وارسى كنید، مبادا به نادانى گروهى را آسیب برسانید و (بعد،) از آنچه كرده‌اید پشیمان شوید».

پیشگیری از پشیمانی
تفحص در خبر واحد فاسق، برای پیشگیری از پشیمانی، برخاسته از اقدام جاهلانه در عمل به آن بیان شده است.
«یـایها الذین ءامنوا ان جاءکم فاسق بنبا فتبینوا ان تصیبوا قومـا بجهــلة فتصبحوا علی ما فعلتم نـدمین؛ اى كسانى كه ایمان آورده‌اید، اگر فاسقى برایتان خبرى آورد، نیك وارسى كنید، مبادا به نادانى گروهى را آسیب برسانید و (بعد،) از آنچه كرده‌اید پشیمان شوید».سپس به علت آن اشاره کرده مى افزاید: (مبادا در صورت عمل کردن بدون تحقیق به گروهى از روى نادانى آسیب برسانید، و از کرده خود پشیمان شوید)! (ان تصیبوا قوما بجهالة فتصبحوا على مافعلتم نادمین). همانگونه که اگر پیامبر (صلى‌اللّه‌علیه‌وآله) به گفته (ولید بن عقبه) عمل مى فرمود و با طایفه (بنى المصطلق) به عنوان یک قوم مرتد پیکار مى کرد فاجعه و مصیبت دردناکى به بار مى آمد. 

منبع: پایگاه اینترنتی ویکی فقه


وقتی خبری از شخص واحد به ما رسیده باشد اگر فاسق باشد باید در مورد خبرش تفحص شود.