 پاسخ: قیام مردم سیستان
نخستین قیامی كه پس از حادثة عاشورا، برای خون‌خواهی امام حسین به وقوع پیوست، قیام مردم سیستان بر ضد حاكمان اموی بود. پیش از پرداختن به ماهیت این قیام، باید نگاهی به تاریخ ورود اسلام به آن دیار دلیرپرور، و افتخارات اهالی سیستان بعد از پذیرش اسلام در دفاع از ولایت و حقانیت امیر مؤمنان علی بیندازیم تا به شناخت بهتری از قیام آنان دست یابیم.
در سال 30 قمری، عثمان‌بن‌عفان شخصی به نام رَبیع‌بن‌زیاد حارثی را با سپاهی نزد عبدالله‌بن‌عامر فرستاد تا برای فتح سیستان به آن دیار برود. هنگامی‌ كه سپاه ربیع‌بن‌زیاد با سپاه سیستان روبه‌رو شد، بسیاری از دو طرف كشته شدند؛ ولی تلفات مسلمانان بیشتر بود. شاه سیستان «ایران پسر ‌رُستم‌ پسر ‌آزادخُو پسر ‌بَختیار»[1] پس از مشورت با موبد موبدان، شخصی را نزد ربیع‌بن‌زیاد فرستاد و اعلام كرد: «ما از نبرد عاجز نیستیم؛ زیرا شهر ما، شهر مردان و پهلوانان است؛ اما با خدای بلندمرتبه نمی‌توان جنگید؛ چه ما در كتاب‌ها خوانده‌ایم كه شما سپاهیان خدایید و به‌سوی ما خواهید آمد و محمد فرستادة خداست. بنابراین صلح كردن از جنگ و خون‌ریزی بهتر است». به دنبال این پیشنهاد، ربیع‌بن‌زیاد دستور داد مسلمانان سلاح خود را بر زمین بگذارند، و سرانجام كار آنان به صلح انجامید.[2]
مردم سیستان پس از پذیرش اسلام، در راه خدا و ولایت امیر مؤمنان علی بسیار كوشیدند و در تاریخ افتخارات مهمی به نام خود ثبت كردند. مؤلف تاریخ سیستان می‌نویسد:
در زمان خلافت عثمان، «عبدالرحمن‌بن‌سَمُرة‌بن‌حَبیب» والی سیستان بود. با شروع خلافت علی وی با اموالی كه از بیت‌المال سیستان در اختیارش بود، به معاویه پیوست و نزد او ماند. پس علی، «عبدالرحمن‌بن‌جَرْوِ الطایی» را والی سیستان كرد. با شروع جنگ صفین، عبدالرحمن طایی برای یاری علی نزد وی بازگشت. معاویه نیز از فرصت بهره برد و باز عبدالرحمن‌بن‌سمره را به سیستان اعزام كرد؛ اما مردم از پذیرش و همراهی او امتناع كردند و بزرگان و علمای شهر گفتند ما پیشوایی می‌خواهیم كه پیرو سنت محمد مصطفی و علی‌بن‌ابی‌طالب باشد. به دنبال آن امیر مؤمنان علی به‌نوبت، والیانی به سیستان فرستاد تا بر آنجا حكم برانند.[3]
این موضع‌گیری مردم در مقابل اقدام معاویه، نشان می‌دهد كه مردم سیستان از آغاز از موالیان علی و اهل‌بیت پیامبر بوده‌اند.
از دیگر افتخارات مردم سیستان این است كه وقتی در سال 41 قمری معاویه همة خطیبان و امامان جمعه را در سراسر دنیای اسلام، مكلف كرد كه در خطبه‌هایشان امیر مؤمنان علی را لعن كنند، مردم سیستان زیر بار این ننگ نرفتند و حتی این امتناع را در قرارداد صلح با حاكمان اموی گنجاندند. بااینكه در همان زمان خاندان زیادبن‌ابیه ازطرف معاویه بر سیستان حكم می‌راندند، مردم سیستان از ارتكاب آن عمل ننگین سر باز زدند و حكام وقت، ناچار آنها را آزاد گذاشتند.[4] زكریا‌بن‌محمد قزوینی (م 682ق) می‌نویسد: «اهل سجستان (سیستان) و مردمان آن نیك‌اعتقاد می‌باشند... . بهترین وصف ایشان آن است كه در زمان غلبة بنی‌امیه، كه حكم به لعن امیر مؤمنان علی‌ نمودند، اهل سجستان امتناع بلیغ در قبول این حكم نمودند و هرگز مرتكب این عمل شنیع نشدند».[5]
دربارة قیام آنان برای خون‌خواهی امام حسین باید اذعان كرد كه ما نمی‌دانیم خبر واقعة جان‌سوز كربلا و اسارت اهل‌بیت پیامبر، چه وقت به سیستان و دیگر شهرهای ایران رسید؛ اما به گواهی تاریخ، نخستین قیام مردمی بر ضد ‌بنی‌امیه، كمتر از چند ماه پس از واقعة كربلا، به دست مردم سیستان برپا شد. مؤلف كتاب تاریخ سیستان می‌نویسد:
پس از واقعة كربلا و شهادت امام حسین و اسارت اهل‌بیت رسول‌ خدا و امیر مؤمنان علی از كوفه به شام، و انعكاس آن در سراسر دنیای اسلام، مردم سیستان با شنیدن این خبر به خون‌خواهی اباعبدالله الحسین بر ضد یزید‌بن‌معاویه و حكمران او در سیستان، عَبّاد‌بن‌زیاد (برادر عُبَیْدالله‌بن‌زیاد عامل جنایت كربلا) قیام كردند. بااینكه در آن موقع، حكمران سیستان، هم سپاه و هم نیروی انتظامی (شُرطه) و هم محكمة قضا در اختیار داشته، و كاملاً بر اوضاع مسلط بوده است، ولی همین‌كه عده‌ای از مردم آغازگر قیام شدند، عَبّاد‌بن‌زیاد درنگ را جایز ندانست و با برداشتن بیست‌میلیون درهم موجودی بیت‌المال، از سیستان فرار كرد؛ به‌طوری‌كه سیستان ماه‌ها بدون والی ماند. پیداست كه اگر عَبّاد نمی‌گریخت و در سیستان مانده بود، جان خود را از دست می‌داد. بعد از چند ماه، عُبَیْدالله‌بن‌زیاد به‌جای والی سابق، دو برادر دیگرش، یزید‌بن‌زیاد و ابوعبیدة‌بن‌زیاد را باهم به سیستان فرستاد. طبعاً كه آنها نیز با مدارا با مردم سیستان رفتار كردند تا توانستند اوضاع را آرام كنند و به حكومت خود ادامه دهند.[6]

[1]. تاریخ سیستان، ص81.
[2]. همان، ص80ـ81. بَلاذُری این مطلب را به‌صورت مختصر نقل كرده است (بلاذری، فتوح البلدان، ص386).
1. تاریخ سیستان، ص84ـ85.
[4]. یاقوت حَمَوی، معجم البلدان، ج3، ص215.
[5]. زكریابن‌محمد قزوینی، آثار البلاد و اخبار العباد، ص202.
[6]. تاریخ سیستان، ص100ـ101.
منبع : پرسمان
آیا سیستانی های ایرانی اولین قیام كنندگان خون امام حسین ع بودند؟