آیا بجز شیعه در سایر مذاهب و ادیان چیزی مانند تقیه وجود دارد؟علمای شیعه و سنی تقیه را با شرایط خاص آن مجاز می شمارند و دلایل و شواهد معتبری بر مشروعیت آن رائه می كنند. در ادیان دیگر اصطلاح تقیه نداریم اگرچه ممكن است با مفهوم دیگری وجود داشته باشد.در واقع، تقیه، حكمی نیست كه شریعت مقدس اسلام آن را وضع كرده باشد؛ بلكه حكمی است عقلی و عقلائی كه اسلام آن را تأیید و امضاء كرده و قواعد و شرائطی برای آن وضع كرده است تا با قانونمند شدن این قاعده عقلی و فطری، از آن برای حفظ و دفاع از كیان اسلام، جلوگیری از فتنه و فساد در جامعه، حفظ جان، آبرو، ناموس و اموال مسلمانان و مدارا با دیگران و... استفاده شود. در ادامه مطالب مفیدی در این باره خدمتتان ارائه می كنیم:

تقیه در لغت:تقیه، مصدر باب «اتقی یتقی» به معنای صیانت، خودنگهداری و محافظت از خویش است.
فیروز آبادی (متوفای817هـ) می‌گوید: اتقیت الشی‏ء، وتقیته أتقیه...حذرته. از چیزی تقیه كردم یعنی «از آن خود را حفظ كردم». (الفیروزآبادی، محمد بن یعقوب (متوفای: 817 هـ)، القاموس المحیط، ج 1 ص 1731، ناشر: مؤسسة الرسالة – بیروت).
جوهری می‌گوید: والتقاة: التقیّة. كلمه «تقاة» (كه در قرآن آمده) به معنی تقیه است. (الجوهری، إسماعیل بن حماد، (متوفای393هـ)، الصحاح تاج اللغة وصحاح العربیة، ج6، )
از مجموع كلمات اهل لغت استفاده می‌شود كه معنای لغوی تقیه؛ صیانت، حفاظت و نگهداری چیزی از ضرر، آزار و اذیت مورد دیگر است و این همان معنای اصطلاحی تقیه نزد شیعه است كه در ذیل خواهد آمد.

تقیّة در اصطلاح:تقریباً تمامی علمای شیعه و سنی از عبارت‌های مشابهی برای شناساندن تقیه استفاده كرده‌اند. در این قسمت ابتدا نظر اندیشمندان شیعه و سپس سنی را نقل می‌كنیم.

تعریف تقیه از دیدگاه پیروان اهل بیت علیهم السلام:علما و فقهای شیعه در تعریف تقیه، عبارات متفاوتی دارند؛ اما از نظر مضمون تقریباً همه به یك مطلب اشاره دارند.
شیخ مفید رضوان الله تعالی علیه (متوفای413هـ) در تعریف تقیه می‌گوید: تقیه مخفی كردن حق و مخفی نگاه داشتن اعتقاد به حق است؛ و پرده پوشی از مخالفان؛ و اینكه در مقابل ایشان كاری را كه به دین یا دنیای تو ضرر می‌رساند انجام ندهی. وجوب تقیه زمانی است كه بدانی یا گمان قوی داشته باشی كه به تو ضرری برسد؛ اما اگر چنین احتمالی نباشد، تقیه واجب نیست. امامان عده‌ای از طرفدارانشان را وادار به مخفی نگه داشتن عقائد و عدم اظهار حق در مقابل دشمنان كرده‌اند تا آنان را دشمن شناسائی نكند؛ و البته این روش برای آنان بهتر بوده است. و از طرفی دیگر گروهی را نیز فرمان داده‌اند تا با دشمنان سخن گفته و حق را برای آنان اظهار نمایند و آنان را به حق دعوت نمایند؛ زیرا می‌دانستند كه در اظهار حق ضرری ایشان را تهدید نمی‌كند؛ پس تقیه در بعضی موارد واجب و در بعضی از موارد جایز نیست. (الشیخ المفید، محمد بن محمد بن النعمان ابن المعلم أبی عبد الله العكبری، البغدادی (متوفای413 هـ)، تصحیح اعتقادات الإمامیة، ).
امین الإسلام طبرسی (متوفای548هـ) تقیه را این گونه تعریف می‌كند: تقیه آن است كه با زبان چیزی را اظهار كنی كه قلب آن را پنهان كرده است؛ زیرا بر جان خویش می‌ترسی. (الطبرسی، أمین الاسلام أبی علی الفضل بن الحسن (متوفای548هـ)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج 2،). و ....

تعریف تقیه از دیدگاه علمای اهل سنت:محمد بن جریر طبری در تفسیرش نظر ضحاك را این گونه بیان می‌كند: ... از ضحاك شنیدم كه در مورد كلام خداوند «إلا أن تتقوا منهم تقاة» می‌گفت: تقیه با زبان آن است كه شخصی را به گفتن چیزی كه نافرمانی خدا است وادار كنند، و وی آن را به خاطر ترس بر جان خویش بگوید؛ ولی دلش نسبت به عقیده درست آرامش دارد كه در این صورت گناهی بر وی نیست. (الطبری، محمد بن جریر (متوفای310هـ)، جامع البیان عن تأویل آی القرآن، ج 3، )
شمس الدین سرخسی، فقیه مشهور احناف (متوفای483 هـ) تقیه را این گونه تعریف می‌كند: تقیه آن است كه شخص خود را با تظاهر به چیزی از عقوبت حفظ نماید، اگر چه در باطن مخالف آن را اعتقاد دارد. عده‌ای از مردم این روش را قبول نداشته و آن را نفاق می‌دانند؛ و صحیح آن است كه این كار جایز است؛ زیرا خداوند می‌فرماید «إلا أن تتقوا منهم تقاة». و یكی از موارد تقیه جاری ساختن كلمات شرك آلود از روی اجبار بر زبان است؛ در حالی كه اعتقاد قلبی چیز دیگری است كه بر آن ثابت و استوار باقی مانده باشد. (السرخسی، شمس الدین (متوفای483هـ)، .

دلایل مشروعیت تقیهعلاوه بر دلیل عقلی كه برای مشروعیت تقیه اقامه می‌شود، از دلایل نقلی از جمله: آیاتی از قرآن كریم، احادیث نبوی كه شیعه و سنی آن‌ را نقل كرده‌اند، اجماع فقها و... می‌توان سود برد كه به طور اختصار در این باره بحث خواهیم كرد.

مشروعیت تقیه از نگاه عقل:شكی نیست كه اظهار عقیده و تبلیغ آن در میان دیگر اقوام، ارزش بسیاری دارد؛ اما اگر از اظهار آن فایده مهمی حاصل نشود و بلكه همراه با ضرر احتمالی مادی و یا معنوی باشد، عقلای عالم از اظهار آن چشم پوشی خواهند كرد و اجازه كتمان و یا اظهار خلاف عقیده را می‌دهند و حتی در برخی موارد واجب می‌شمارند.
و اگر چنین شخصی با این كه می‌داند اظهار عقیده برای او ضرر دارد، در عین حال خود را در معرض این ضرر قرار دهد، قطعاً عقلا وی را مذمت و كار او را غیر عاقلانه می‌دانند.
و نیز هرگاه مكلف در یك زمان،‌ دو تكلیف فعلی داشته باشد كه نتواند هر دوی آن‌ را انجام دهد، عقل او حكم می‌كند كه بین آن دو، مصلحت سنجی نموده و هركدام را كه اهمیت و مصلحت بیشتری دارد، انجام داده و دیگری را ترك كند كه در اصطلاح فقهی از آن با عنوان «تقدیم اهم بر مهم» یاد می‌شود.
یكی از دانشمندان معاصر شیعه در این باره می‌گوید: عقل سلیم به طور فطری حكم می‌كند كه اگر بین عمل به وظیفه فردی، با شوكت و عزت و قدرت اسلام تقابل و تزاحم باشد، یا بین حفظ جان و عملی واجب یا حرام تقابل صورت گیرد، در این هنگام وظیفه فردی ساقط می‌شود؛ و تقیه چیزی جز این نیست. (الروحانی، السید محمد صادق (معاصر)، فقه الصادق (علیه السلام)، 
بنابراین خواستگاه اصلی تقیه و مهمترین دلیل بر مشروعیت آن، حكم عقل و سیره عملی عقلای عالم؛ اعم از مسلمان و غیر مسلمان است.

ادلّه قرآنی مشروعیت تقیه:هر چند كه به آیات زیادی بر اثبات مشروعیت تقیه می‌توان استدلال كرد، اما در این جا فقط به چند آیه كه دلالت واضح تری دارند، اكتفا می كنیم.
دلیل اول، آیه شریفه: لا یَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكافِرینَ أَوْلِیاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنینَ وَمَنْ یَفْعَلْ ذلِكَ فَلَیْسَ مِنَ اللَّهِ فی‏ شَیْ‏ءٍ إِلاَّ أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقاةً وَیُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصیر. آل عمران / 
افراد با ایمان نباید به جاى مؤمنان، كافران را دوست خود انتخاب كنند و هر كس چنین كند، هیچ رابطه‏اى با خدا ندارد (و پیوند او به كلّى از خدا گسسته مى‏شود) مگر این كه از آن‌ها بپرهیزید (و به خاطر هدف‌هاى مهمترى تقیّه كنید). خداوند شما را از (نافرمانى) خود، بر حذر مى‏دارد و بازگشت (شما) به سوى خداست.
در آیات بسیاری و نیز در ابتدای همین آیه خداوند تمامی مؤمنین را از برقراری ارتباط دوستانه با كفار (چه مشرك باشد و چه اهل كتاب) منع می‌كند و حتی تهدید می‌كند كه اگر كسانی از مؤمنین دست به چنین كاری بزنند، ارتباطشان با خداوند و خدا پرستان به طور كلی گسسته شده و از تحت ولایت خداوند خارج می‌شوند؛ اما از این قاعده كلی،‌ یك مطلب را استثنا كرده می‌فرماید: إِلاَّ أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقاةً. مگر این كه از شرّ آن‌ها بپرهیزید و بخواهید به خاطر رسیدن به اهداف مهمتری، تقیه نمایید.
بنابراین تردیدی نیست كه این آیه مباركه بر جواز و مشروعیت تقیه صراحت دارد و ثابت می‌كند كه تقیه از ایمان است و سبب نخواهد شد كه شخص تقیه كافر و یا منافق بشود. این مطلبی است كه مفسران شیعه و سنی به آن تاكید كرده اند.
دلیل دوم، آیه شریفه: مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إیمانِهِ إِلاَّ مَنْ أُكْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإیمانِ وَلكِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْراً فَعَلَیْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ وَلَهُمْ عَذابٌ عَظیمٌ. النحل / 106.
كسانى كه بعد از ایمان كافر شوند- به جز آن‌ها كه تحت فشار واقع شده‏اند در حالى كه قلبشان آرام و با ایمان است- آرى، آن‌ها كه سینه خود را براى پذیرش كفر گشوده‏اند، غضب خدا بر آن‌ها است و عذاب عظیمى در انتظارشان‏.
شأن نزول آیه: این آیه در باره جماعتی از مسلمانان؛ از جمله: عمار و پدر و مادرش یاسر و سمیه، صهیب، بلال و خباب نازل شده است كه كفار قریش آن‌ها را به خاطر اسلام آوردنشان به سختی شكنجه می‌كردند؛ تا این كه یاسر و همسر او از شدت شكنجه جانشان را از دست دادند و نخستین شهدای اسلام لقب گرفتند. اما عمار كه در آن زمان جوان بود، بر اثر شكنجه‌های طاقت فرسا، طاقتش طاق شد و بالأخره هر آن چه را كه كفار می‌خواستند به زبان آورد و جانش را حفظ كرد.
عمار با چشم گریان خدمت رسول خدا رسید و قصه را بازگو كرد. رسول خدا فرمود: اگر بار دیگر نیز تو را مجبور كردند، همین كار را انجام بده. این جا بود كه این آیه نازل شد و كار عمار یاسر مورد تأیید خداوند قرار گرفت.
دلیل سوم، آیه شریفه: وَقالَ رَجُلٌ مُؤْمِنٌ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ یَكْتُمُ إیمانَهُ أَ تَقْتُلُونَ رَجُلاً أَنْ یَقُولَ رَبِّیَ اللَّهُ وَقَدْ جاءَكُمْ بِالْبَیِّناتِ مِنْ رَبِّكُمْ وَإِنْ یَكُ كاذِباً فَعَلَیْهِ كَذِبُهُ وَإِنْ یَكُ صادِقاً یُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذی یَعِدُكُمْ إِنَّ اللَّهَ لا یَهْدی مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ كَذَّاب‏. غافر / 28.
و مرد مؤمنى از آل فرعون كه ایمان خود را پنهان مى‏داشت گفت: «آیا مى‏خواهید مردى را بكشید بخاطر اینكه مى‏گوید: پروردگار من «اللَّه» است، در حالى كه دلایل روشنى از سوى پروردگارتان براى شما آورده است؟! اگر دروغگو باشد، دروغش دامن خودش را خواهد گرفت و اگر راستگو باشد، (لا اقل) بعضى از عذاب‌هایى را كه وعده مى‏دهد به شما خواهد رسید خداوند كسى را كه اسرافكار و بسیار دروغگوست هدایت نمى‏كند.
این آیه نیز از آیاتی است كه بر جواز و مشروعیت تقیه صراحت دارد؛ زیرا در صدد بیان داستان مؤمن آل فرعون است كه از نزدیكان حضرت موسی بود و ایمان آ‌وردنش را به آن حضرت از فرعون و اطرافیان وی مخفی كرده بود.

همین مطلب باعث شد كه او بتواند جان حضرت موسی علیه السلام را نجات دهد.هنگامی كه احساس كرد كه به زودی آتش خشم فرعون، جان موسی را خواهد گرفت، مردانه پا پیش نهاد و با سخنان سنجیده و حساب شده خود از آن حضرت دفاع جانانه و صد البته عاقلانه كرد. این جا است كه ارزش تقیه بیش از پیش روشن می‌شود. وقتی تقیه می‌تواند جان پیامبران را نجات دهد، چه دلیلی می‌تواند مانع مشروعیت آن باشد؟ چه دلیلی بهتر از این می‌توان برای مشروعیت تقیه اقامه كرد؟ آیا اگر این شخص ایمان خود را علنی می‌كرد، بازهم می‌توانست از موسی دفاع كند؟
دلیل چهارم: قضیه اصحاب كهف، خداوند در داستان اصحاب كهف می‌فرماید: فَابْعَثُوا أَحَدَكُمْ بِوَرِقِكُمْ هذِهِ إِلَى الْمَدینَةِ فَلْیَنْظُرْ أَیُّها أَزْكى‏ طَعاماً فَلْیَأْتِكُمْ بِرِزْقٍ مِنْهُ وَلْیَتَلَطَّفْ وَلا یُشْعِرَنَّ بِكُمْ أَحَداً. إِنهَُّمْ إِن یَظْهَرُواْ عَلَیْكمُ‏ْ یَرْجُمُوكمُ‏ْ أَوْ یُعِیدُوكُمْ فىِ مِلَّتِهِمْ وَلَن تُفْلِحُواْ إِذًا أَبَدًا. الكهف 
اكنون یك نفر از خودتان را با این سكّه‏اى كه دارید به شهر بفرستید، تا بنگرد كدام یك از آن‌ها غذاى پاكیزه‏ترى دارند، و مقدارى از آن براى روزى شما بیاورد. امّا باید دقّت كند، و هیچ كس را از وضع شما آگاه نسازد. چرا كه اگر آنان از وضع شما آگاه شوند، سنگسارتان مى‏كنند یا شما را به آیین خویش بازمى‏گردانند و در آن صورت، هرگز روى رستگارى را نخواهید دید!.
مفسران شیعه و سنی تصریح كرده‌اند كه مراد از « وَلْیَتَلَطَّفْ» تقیه است كه وقتی یكی از اصحاب كهف بعد از بیدار شدن قصد كرد كه به شهر برود و برای آن‌ها غذا تهیه كند، دوستان او توصیه كردند كه احتیاط كند تا مبادا دشمنان از مخفیگاه آن‌ها آگاه شوند و جان آن‌ها به خطر بیفتتد.منبع:پرسمان

گروهی را نیز فرمان داده‌اند تا با دشمنان سخن گفته و حق را برای آنان اظهار نمایند و آنان را به حق دعوت نمایند؛ زیرا می‌دانستند كه در اظهار حق ضرری ایشان را تهدید نمی‌كند؛ پس تقیه در بعضی موارد واجب و در بعضی از موارد جایز نیست.