 اغلب مردم، با اینكه حقّ را تشخیص می دهند امّا باز هم تابع حقّ نمی شوند. چون تابع حقّ بودن، زحمت دارد. مثلاً اغلب مردم می دانند كه فوتبال نگاه كردن از طریق تلوزیون، پشیزی ارزش ندارد؛ یعنی نه به درد دنیای انسان می خورد نه به درد آخرت انسان می خورد، امّا اغلب مردم، فوتبال نگاه می كنند؛ از آن طرف اغلب مردم می دانند كه ورزش كردن، برای بدن و روان انسان، خوب است، امّا اغلب مردم، اهل ورزش كردن نیستند. چرا؟ چون ورزش كردن، بر عكس فوتبال تماشا كردن، زحمت دارد. اگر پیامبران فقط می گفتند ایمان بیاورید، همه ایمان می آوردند؛ چون ایمان آوردن زحمتی ندارد؛ امّا انبیاء(ع) می گفتند: ایمان بیاورید و اعمال صالح انجام دهید، اعمالی مثل نماز، پرداخت خمس و زكات، روزه گرفتن، و ... . اینهاست كه برای مردم زحمت دارد. لذا گروهی آمدند پیش رسول الله(ص) و گفتند ما حاضریم مسلمان شویم به شرط آنكه نماز را بر ما واجب نكنی. رسول الله(ص) ایمان آنها را نپذیرفته و فرمودند: « إِنَّهُ لَا خَیْرَ فِی‏ دِینٍ‏ لَا رُكُوعَ فِیهِ وَ لَا سُجُود ــ همانا خیری نیست در دینی كه ركوع و سجود در آن نیست.» ـ در زمان نزول قرآن كریم، عرب در اوج فصاحت و بلاغت بوده است؛ به نحوی كه بعد از آن، عرب هیچگاه در آن درجه از فصاحت و بلاغت نبوده است؛ تا آنجا كه حتّی كودكان و زنان خانه دار هم شعر می گفته اند. حتّی در جنگها هم جنگاوران، ابتدا با شعر جنگ می كردند و علیه همدیگر شعر می گفتند و بعد دست به اسلحه می بردند. شاعران بزرگی هم در آن عصر می زیسته اند و در میان عرب، بازاری بوده است معروف به بازار عكاظ كه در آن بازار، شعر و آثار ادبی می فروخته اند؛ و در آن بازار، شاعران، پول دریافت می كردند و به صورت سفارسی، شعر می گفتند. پس تصوّر نشود كه در آن زمان، مردم سر از سخن فصیح در نمی آورده اند. بلی در آن زمان، افرادی كه خواندن و نوشتن بلد باشند، كم بوده اند. فصاحت و بلاغت هم ربطی به خواندن و نوشتن ندارد. بنده شخصاً افراد بی سوادی را دیده ام كه بالبداهه شعر می سرایند. ضمناً قرآن كریم فقط برای افراد زمان نزول قرآن نازل نشده، بلكه برای زمان ما و برای زمانهای بعد از ما هم هست. ـ پیامبران و امامان، معصومند و مرتكب گناهی نمی شوند. البته راه عصمت، برای دیگران هم باز است؛ یعنی دیگران هم با تبعیّت از معصوم، می توانند به مقام عصمت از گناه برسند. ـ بهشت برین برای عاقلان است. بهشت برای كسی است كه عقلش را به كار گیرد ، می خواهد ایرانی باشد یا آمریكایی ؛ می خواهد سیاه باشد یا سفید و ... . لذا بهشت را درجاتی است به اندازه ی عقولی كه به كار گرفته می شوند. آنكه یك پیمانه از عقل خود بهره بگیرد ، یك درجه از بهشت نصیبش می شود و آنكه صد پیمانه از عقل خود كار كشیده باشد ، در درجه ی صدم بهشت خواهد بود. امام صادق (ع) فرمودند: « أَنَّ الثَّوَابَ عَلَى قَدْرِ الْعَقْل ـــ همانا صواب به اندازه ی عقل است » (بحار الأنوار، ج‏66 ،ص156) . البته، دقّت شود! گفتیم عقل، نه هوش. عاقل محال است اهل جهنّم شود ؛ چون محال است عاقل دانسته خود را در آتش اندازد. هر كه دانسته گناه می كند یقیناً عاقل نیست گرچه نابغه ی دوران باشد. عاقل محال است دانسته دست خود را بر آتش بگذارد كجا رسد كه تمام وجودش را در آتش اندازد. كودك نادان یا دیوانه است كه دست بر آتش می زند. « الَّذینَ یَأْكُلُونَ الرِّبا لا یَقُومُونَ إِلاَّ كَما یَقُومُ الَّذی یَتَخَبَّطُهُ الشَّیْطانُ مِنَ الْمَس‏ ــــ كسانى كه ربا مى‏خورند، برنمى‏خیزند مگر مانند كسى كه بر اثر تماسّ شیطان، دیوانه شده است.» (البقرة:275( البته مستضعفین فكری هم بهشت می روند، لكن نه بهشت برین؛ بلكه بهشت اینان، در سطح بهشت حیوانات خواهد بود. چون این گونه افراد، در واقع همسطح حیوانات هستند؛ لكن نه مثل غیر مستضعفی كه همسطح حیوانات است. اینها در اصل خلقتشان در مرز حیوانیّت خلق شده اند و بالاتر از آن امكان ترقّی ندارند در حالی كه عدّه ای امكان ترق،ی دارند ولی ترقّی نكرده و در حدّ حیوانیّت می مانند. لذا حسرت درجاتی را خواهند خورد كه می توانستند كسب كنند و كسب نكرده اند؛ و جهنّم ظهور همین حسرت است. ـ غیر مؤمن (كسی كه عقل دارد ولی آن را به كار نگرفته) انسان نیست. بر خلاف تصوّر عوام، قرآن كریم ، انسان را مساوی مومن می داند و غیرمومن را انسان بالقوّه و حیوان بالفعل می شناسد. لذا انسان با قدم نهادن به وادی ایمان است كه از حیوان متمایز می گردد. ممكن است بفرمایید كه تمایز انسان با حیوان به عقل است نه به ایمان. عرض می شود كه از منظر قرآن كریم ، كافر عاقل نیست.« إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذینَ لا یَعْقِلُونَ ــــــ بدترین جنبندگان نزد خدا، افراد كر و لالى هستند كه تعقّل نمى‏كنند.» (الأنفال:22) ؛ دقّت فرمایید! جنبنده ، نه انسان. «أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَكْثَرَهُمْ یَسْمَعُونَ أَوْ یَعْقِلُونَ إِنْ هُمْ إِلاَّ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبیلا ـــــ آیا گمان مى‏برى بیشتر آنان مى‏شنوند یا مى‏فهمند؟! آنان فقط همچون چهارپایانند، بلكه گمراهترند» (الفرقان:44). یعنی بعضی از مردم غیر مومن ، از نظر رتبه ی وجودی حتّی از چهارپا نیز پایینتر بوده در حدّه خزنده یا جونده و امثال آنها هستند. « قَالَ النَّبِیُّ ص قِوَامُ الْمَرْءِ عَقْلُهُ وَ لَا دِینَ لِمَنْ لَا عَقْلَ لَه ـــــ قوام و بنیاد شخصیّت شخص، به عقل او است، و دین و آیین نیست براى كسى كه داراى عقل نباشد » (بحار الأنوار، ج‏1 ،ص94) باز ممكن است بفرمایید كه اگر عقل و دین همواره همراه همند ، پس وجود این همه كافر دانشمند و مومن بی عقل را چگونه توجیه می كنید؟ عرض می شود كه: اكثر علوم همچون ریاضیّات و فیزیك و ... محصول قوّه وهم و خیالند كه از قوای ادراكی انسان می باشند ــ دقّت شود: منظور همان وهم و خیال عرفی نیست ؛بلكه اصطلاح فلسفی آنها مراد می باشد. ــ سطح پایینترین علم عقلی فلسفه ی بحثی است كه از راه برهان كار خود را پیش می برد ؛ و مافوق آن حكمت ذوقی است كه افزون بر برهان از كشف قلبی نیز بهره می برد و فراتر از آن حكمت نوری یا عرفان نظری است كه ابزار شناختش عقل مؤیّد به نور و قلب است. عقل در این مرتبه استدلال نمی كند بلكه می بیند و می یابد. بر این اساس ، هر كس به همان اندازه عاقل است كه عقائدش بر برهان عقلی استوار باشد. مومنان حتّی تقلید هم كه می كنند بر اساس برهان عقلی باید تقلید كنند و الّا تقلیدشان سفیهانه خواهد بود. از اینرو اكثر دانشمندان در حقیقت عاقل نیستند بلكه فقط هوشمند می باشند؛ و فرق است بین هوش و عقل. چه بسیار دیوانگان كه قادرند مسائل ریاضی دشواری را حلّ نمایند. از طرف دیگر ، به ظاهر مومنان غیر مسلّح به برهان نیز در حقیقت مومن نیستند بلكه مقلّدینی مستضعفند. اینها اگر در خانواده ای غیر مسلمان بودند ، به همان سفتی كه الآن مسلمانند ، غیر مسلمان می بودند. « عن بعض اصحابنا عن ابی عبدالله (ع): قُلْتُ لَهُ مَا الْعَقْلُ قَالَ مَا عُبِدَ بِهِ الرَّحْمَنُ وَ اكْتُسِبَ بِهِ الْجِنَانُ قَالَ قُلْتُ فَالَّذِی كَانَ فِی مُعَاوِیَةَ قَالَ تِلْكَ النَّكْرَاءُ وَ تِلْكَ الشَّیْطَنَةُ وَ هِیَ شَبِیهَةٌ بِالْعَقْلِ وَ لَیْسَتْ بِعَقْل‏ ـــــ راوی گوید: به امام صادق علیه السّلام گفتم: عقل چیست؟ حضرت فرمودند: چیزى است كه به وسیله آن خداى رحمان پرستش مى‏شود، و به وسیله ی آن بهشتها به دست مى‏آیند. گفتم : پس آنچه در معاویة بود چیست؟ حضرت فرمودند: آن زیركى و تیزهوشی است ؛ آن شیطنت است، كه به عقل شباهت دارد ولی عقل نیست.» (بحار الأنوار، ج‏1 ،116 ) آنچه معاویه داشته به اصطلاح حكما همان قوّه ی وهم و خیال قوی بوده كه انسان اكثر كارهای دنیایی خود را با آنها انجام می دهد ؛ و در اصطلاح روانشانسی هوش نامیده می شود. حضرت نیز آن را نكراء نامید كه اگر در مسیر بد به كار افتد ، شیطنت خواهد بود. حاصل سخن اینكه از نگاه اسلام و قرآن ، هر كه دین ندارد ، عاقل نیست ؛ و هر كه عاقل نیست ، اگر چه بالقوّه انسان باشد ، ولی بالفعل حیوان است. و میزان انسانیّت و دینداری افراد نیز به میزان عقلانیّت و برهان مداری آنهاست. « از محمد بن سلیمان از پدرش رسیده كه او گفته: به حضرت ابى عبد اللَّه امام صادق (علیه السّلام) گفتم: فلانى عبادت و بندگى و دین و آیین و فضل و برتریش چنین و چنان است، حضرت فرمودند: عقلش چگونه است؟ گفتم: نمی دانم، فرمودند: ثواب و پاداش به اندازه ی عقل است، همانا مردى از بنى اسرائیل در جزیره‏اى از جزیره‏هاى دریا كه سبز و خرّم و داراى درخت بسیار و آب پاكیزه‏اى بود خداى تواناى بزرگ را عبادت و بندگى می نمود، و فرشته‏اى از فرشتگان از آنجا كه او بود گذشت و گفت: پروردگارا پاداش این بنده‏ات را به من بنما! خداى تواناى بزرگ آن را به او نشان داد. فرشته آن پاداش را اندك شمرد. خداى تواناى بزرگ به او وحى كرده و در خاطرش انداخت كه با او همراه باش! آن فرشته به شكل آدمى نزد او آمد، مرد بنى اسرائیلى به او گفت: تو كیستى؟ فرشته گفت: من مردى عبادت ‏كننده هستم از جاى تو و عبادت و بندگیت در اینجا آگاه شده‏ام. من آمدم تا با تو عبادت كنم، پس روزش را با او بود چون بامداد شد، فرشته به او گفت: جاى تو پاك و پاكیزه است. مرد بنى اسرائیلى گفت: كاش براى پروردگار ما چهارپایى بود ؛ كه اگر پروردگار ما الاغى می داشت آن را در اینجا می چراندیم ؛ زیرا این گیاهها تباه مى‏شوند.فرشته به او گفت: پروردگار تو الاغ ندارد؟ مرد بنى اسرائیلى گفت: اگر براى او الاغى بود این گیاههان تباه نمى‏گشتند! پس خداى توانا و بزرگ به فرشته وحى نمود كه او را به اندازه ی عقلش پاداش مى‏دهم. » (بحار الأنوار،ج‏1، ص84) ما در ابتدا هویت طبیعی و حیوانی داریم و در صورتی كه خودسازی كنیم می توانیم با طی كردن مراتب حیات انسانی و تقویت عقلانیت و اختیار به انسانیت برسیم و سپس تازه سیر و سلوك انسان به سوی احیای هویت الهی و حیات عرفانی شروع می شود. ماموریت دین و انبیای الهی این بوده است كه انسان را در این طریق هدایت كنند و نهایتا او را به قرب الهی و احیای هویت الهی برسانند. بنابراین هدف دین بسیار فراتر از انسانیت است و به الهی شدن انسان و رنگ خدایی گرفتن او می اندیشد. ـ كسی كه از وجود دین حقّ خبر دارد، معذور نیست. دین اسلام برای تمام عقلایی است كه ندای اسلام ـ هر چند به نحو اجمال ـ به گوششان رسیده است؛ امّا غیر عقلا (مستضعفین فكری)، اساساً مكلّف نیستند. لذا مستضعفین فكری و همچنین عقلایی كه هیچ نام و نشانی از اسلام نشنیده اند، از آنها اسلام خواسته نخواهد شد. حساب مستضعفین فكری، با خداست؛ و با عقلایی كه امكان دسترسی به اسلام ندارند، بر اساس احكام عقل و بر اساس احكام بهترین(منطقی ترین) آیینی كه به آن امكان دسترسی دارند، رفتار خواهد شد. چنین كسی به حكم عقل ـ كه حجّت باطنی خداست ـ باید تحقیق نماید تا بهترین (منطقی ترین) دینی را كه به آن امكان دسترسی دارد، بیابد. توضیح مطلب: ـ مسضعف فكری كیست؟ « عَنْ أَبِی حَنِیفَةَ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنْ عَرَفَ الِاخْتِلَافَ فَلَیْسَ بِمُسْتَضْعَف‏. ــــ ابو حنیفه كه یكى از شیعیان است گوید: امام صادق علیه السّلام فرمودند: هر كس اختلاف در عقائد و آراء را بشناسد مستضعف نیست‏.»(بحار الأنوار ؛ ج‏69 ؛ص162) در این حدیث شریف، مستضعف فكری، تعریف شده است. طبق این حدیث، مستضعف فكری كسی است كه قدرت استدلال و قدرت فهم استدلال را ندارد. لذا اگر مثلاً یك مسیحی برایش استدلال كند، نمی تواند اشكال استدلال او را متوجّه شود، برای همین، گرایش به مسیحیّت پیدا می كند؛ و اگر یك مسلمان استدلال نماید، آن را هم پذیرفته، مسلمان می شود. چه كسانی داخل این تعریف می شوند؟ شكّی نیست كه كودكان غیر ممیّز و عقب مانده های ذهنی و امثال آنها، داخل در این جرگه اند؛ یعنی كسانی كه اساساً تكلیفی ندارند. كودكان ممیّز (كودكانی كه قادر به فهم خوب و بد هستند) نیز داخل در این دسته اند. چون اینها نیز قدرت فهم اختلافات مذهبی را ندارند. این گونه كودكان، اگر چه تكلیف شرعی ندارند، ولی تكلیف اخلاقی دارند؛ یعنی از آنها نماز و روزه و امثال این امور خواسته نمی شود؛ امّا خوب و بدهای اخلاقی را كه فهم می كنند، باید مراعات كنند. در روز قیامت نیز بر همین اساس، حساب پس خواهند داد. برخی از مكلّفین هم داخل در این گروه هستند؛ یعنی كسانی كه هم بالغند، هم خوب و بد را می فهمند؛ امّا قدرت فهم استدلال و اختلافات مذهبی را ندارند. اینها نیز یقیناً از خوب و بدهای اخلاقی مورد سوال خواهند بود؛ كه بسیاری از این خوب و بدها نیز یا فطری اند یا با اندك عقلی فهمیده می شوند. اینها اگر با دین حقّ نیز تقلیداً آشنا باشند و طبق آن رفتار نمایند، باز پاداش می گیرند؛ امّا اگر با دین حقّ آشنایی ندارند، از آن مورد سوال نخواهند بود. و اگر در دین باطلند، و بدون فهم بطلان آن دین، طبق آن رفتار می كنند، قاعدتاً مؤاخذه هم نخواهند شد. « عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ لا یَسْتَطِیعُونَ حِیلَةً وَ لا یَهْتَدُونَ سَبِیلًا فَقَالَ لَا یَسْتَطِیعُونَ حِیلَةً إِلَى النَّصْبِ فَیَنْصِبُونَ وَ لَا یَهْتَدُونَ سَبِیلَ أَهْلِ الْحَقِّ فَیَدْخُلُونَ فِیهِ وَ هَؤُلَاءِ یَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ بِأَعْمَالٍ حَسَنَةٍ وَ بِاجْتِنَابِ الْمَحَارِمِ الَّتِی نَهَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَنْهَا وَ لَا یَنَالُونَ مَنَازِلَ الْأَبْرَار . ـــــ ابو خدیجه گوید: امام صادق علیه السّلام در تفسیر آیه شریفه « إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ لا یَسْتَطِیعُونَ حِیلَةً وَ لا یَهْتَدُونَ سَبِیلًا» فرمودند: یعنى راهى ندارند تا ناصبى شوند و دشمنى كنند و به طرف حق هم هدایت نمى‏شوند تا به حق عمل كنند و یا حق را قبول كنند، اینها اگر كارهاى نیك انجام دهند و از محرمات دست بر دارند وارد بهشت مى‏گردند ولى مقام نیكان را پیدا نخواهند كرد.»(بحار الأنوار ؛ج‏69 ؛ص 160) در این حدیث شریف، از كسانی به عنوان مستضعف نام برده شده كه توان فهم خوب و بد را دارند؛ و این قدر می فهمند كه با هادیان الهی دشمنی نكنند؛ امّا توان تحقیق و كشف حقیقت را در سطح عمیقش ندارند. لذا حتّی در اصول دین نیز مقلّد می باشند. اینها اگر حقّ در اختیارشان قرار گیرد و به آن عمل نمایند، وارد بهشت می شوند؛ و اگر حقّ در اختیارشان قرار گیرد و تبعیّت نكنند، وارد جهنّم می شوند؛ و اگر حقّ در اختیارشان قرار نگیرد، به همان اندازه كه خودشان به خوب و بدها آگاهی دارند باید عامل به خوبها و تارك بدها باشند؛ كه اگر چنین كردند، بهشت می روند؛ و الّا جهنّمی خواهند شد. البته اینها در هیچ حالتی به مراتب بالای بهشت راه نخواهند یافت. چرا كه رتبه ی وجودی اینها در اصل خلقتشان، آن اندازه نیست كه بتوانند به مراتب عالی صعود نمایند؛ همان گونه كه حتّی بسیاری از علما هم ذاتاً توان صعود به بهشت انبیاء را ندارند. چون رتبه ی بهشت هر كسی تابع دو عامل است؛ رتبه ی ذاتی اش در اصل خلقت، و ترقّی اختیاری خودش. البته توجّه شود! آنكه در اصل خلقت، رتبه ی بالایی دارد، اگر ترقّی اختیاری نكند، اهل جهنّم خواهد بود، و جهنّم او نیز به نسبت رتبه ی ذاتی اش، جهنّمی وحشتناكتر خواهد بود. ـ عقلایی كه امكان دسترسی به دین حقّ را ندارند. عقل، حجّت خداست؛ لذا اطاعت از عقل، بر هر عاقلی واجب می باشد. پس اگر عاقلی بر خلاف حكم عقل رفتار نماید، نزد خدا عذری نخواهد داشت. از طرف دیگر، عقل حكم می كند كه شخص دنبال دین حقّ بگردد؛ و از آن تبعیّت نماید. لذا اگر عاقلی، دنبال دین حقّ نگردد، و بدون تحقیق، از دینی باطل تبعیّت نماید، نزد خدا عذری نخواهد داشت. امّا اگر تحقیق كرد و دین حقّ را هم یافت، ولی از آن تبعیّت ننمود، نه تنها جهنّمی است، بلكه در دركات جهنّم جای خواهد داشت. ولی اگر تحقیق كرد و دین حقّ را نیافت، مثلاً یك سرخپوست هزار سال قبل را فرض فرمایید كه اصلاً نمی داند قارّه ای دیگر هم وجود دارد، كجا رسد كه از اسلام خبر داشته باشد. چنین كسی باید در ادیانی كه به آنها دسترسی تحقیق كند. اگر بین آنها دینی را یافت كه برتری بالایی نسبت به سایر ادیان دارد، آن را برگزیده و سپس قسمتهای خلاف عقلش را كنار گذاشته و به بقیّه اش عمل می كند؛ چون هر چه خلاف عقل باشد، یقیناً باطل است. دقّت فرمایید! می گوییم « خلاف عقل» نه « آن چیزی كه عقل آن را نمی فهمد». فرق است بین «خلاف عقل» و « غیر عقلی»؛ برخی امور، بر خلاف برهان عقلی می باشند، امّا برخی امور، نه خلاف عقل هستند، نه با عقل، قابل اثبات می باشند. حال اگر چنین كسی، به دینی با برتری بالا دست نیافت، باید از ادیان موجود، آن قسمتهایی را كه خلاف عقل است كنار بگذارد و قسمتهای غیر مخالف با عقل را با هم جمع نماید. مثلاً اگر كسی تنها به آیینهای مسیحیّت، یهودیّت، آیین زرتشت و آیین بودایی دسترسی دارد، باید تثلیث مسیحی را دور اندازد؛ بحث فدا و گناه ذاتی را هم دور اندازد. از آیین یهود، باید نژاد پرستی و قابل تجسّم بودن خدا را كنار نهد؛ و از آیین زرتشت، دوگانه پرستی و برخی احكام خلاف عقلش را كنار بگذارد، و از بودیسم، انكار معاد و انكار نبوّت و كثرت خدایان و تناسخ را كنار نهد؛ و از مجموع اینها به یك دین خالصتر برسد؛ كه اگر كسی امروز چنین كاری را انجام دهد، به چیزی خواهد رسید كه بسیار نزدیك به اسلام است؛ ولی اسلام كامل نیست. چنین راهی ـ كه در واقع، تحریف زدایی از ادیان است ـ اگر چه شخص را به حقّ خالص نمی رساند، امّا او را به حقّ خالص نزدیكتر می كند. لذا به حكم عقل، پیروی از چنین دین تلفیقی بهتر از عمل به یكی از ادیان باطل خواهد بود. البته اینكه شخص چقدر بتواند این ادیان را باطل زدایی نموده و به درستی تركیب نماید، بستگی به قوّت عقلی او دارد. لذا هر چه عقل فرد قویتر باشد، به همان اندازه به حقیقت نزدیكتر خواهد شد. البته در عمل به اسلام نیز، این معنا تا حدودی صادق است؛ یعنی هر چه عقل شخص قویتر باشد، به همان اندازه فهم درستتر و عمیقتری از اسلام خواهد داشت. توجّه شود كه در آیینهای دیگر نیز اعمال عبادی وجود دارند؛ از آیینهای ابتدایی چون آیینهای سرخپوسی گرفته تا شكل تحریف شده ی ادیان الهی مثل آیین زرتشت و یهودیّت و مسیحیّت؛ بلكه اعمال عبادی بسیاری از این آیینها، از اعمال عبادی اسلام، دشوارتر می باشند. البته به شرطی كه انجام دهند. چون اكثر پیروان آن ادیان، فقط اسماً پیرو آن ادیانند؛ و در مقام عمل، كاری با دین ندارند؛ مثل برخی مسلمانها كه اسماً مسلمانند ولی عمل به احكام اسلام نمی كنند. پس توجّه شود كه در این آیینها نیز فروعات فروانی وجود دارند. مثلاً آیینهای تحریف شده ای چون مسیحیّت و یهودیّت و زرتشتی نیز وضو و غسل و نماز و روزه و حجّ و زكات و حجاب و احكام ازدواج و طلاق و ... را دارند؛ اگر چه تفاوتهایی با نوع اسلامی آن دارند. پس گمان نشود كه غیر مسلمان بودن به معنی آسوده بودن از احكام و اعمال عبادی است. برخی ها وقتی به بلاد غیر اسلامی نگاه می كنند، می بینند كه آنها عبادتی انجام نمی دهند، و احكامی را مراعات نمی كنند؛ لذا توهّم می كنند كه در آیینهای آنها چنین احكامی وجود ندارد؛ در حالی كه چنین نیست. آنها نیز طبق آیینهای خودشان،احكامی را باید مراعات نمایند؛ امّا در عمل، مراعات نمی كنند؛ مثل برخی كشورهای اسلامی كه هیچ اهمّیّتی به حجاب نمی دهند؛ در حالی كه قرآن كریم به صراحت، امر به حجاب می كند. در آیین یهود نیز حجاب وارد شده است. در بین مسیحیان نیز، راهبه ها حجاب را مراعات می كنند امّا مردم عادی مسیحی، حفظ حجاب نمی كنند. ـ آیا عاقلی هست كه در این زمان، دسترسی به اسلام نداشته باشد؟ امروز تقریباً در هیچ جای زمین، عاقلی را نمی توان یافت كه نام اسلام را نشنیده باشد؛ مگر افرادی بسیار اندك. پس اگر چنین كسی به حكم عقل عمل نمود و تحقیق كرد، اسلام را منطقی ترین دین موجود خواهد یافت. چون غیر از اسلام، اصول دین تمام ادیان موجود، مشكل منطقی دارند؛ كه ناشی از تحریفات است. پس امروز، تقریباً هیچ عاقل غیر مسلمانی نزد خدا عذر موجّه ندارد. البته توجّه شود! می گوییم « هیچ عاقل غیر مسلمانی » نه « هیچ غیر مسلمانی». عاقلها هم چندان زیاد نیستند. واقع مطلب آن است كه تعداد مستضعفین فكری، اگر از عقلا بیشتر نباشند، بعید است كمتر هم باشند. ضمناً دقّت شود كه سواد داشتن و متخصّص در یك علم بودن، به معنی عاقل بودن نیست. برخی ها را می بینیم كه مثلاً در فیزیك، نابغه اند؛ امّا در امور دینی، استضعاف فكری دارند؛ و بر عكس، بی سوادهایی را می بینیم كه در امور دینی، عارف و اهل كشف و شهود می باشند. ـ مسلمان بر دو گونه است؛ مسلمان رسمی و مسلمان غیر رسمی. مسلمان رسمی همین مسلمانانی هستند كه می شناسیم؛ امّا مسلمان غیر رسمی آن است كه خدا را قبول دارد، و قائل به یگانگی اوست؛ و فرستادگان خدا را احترام و پیروی می كند؛ و اگر بداند كه فلان شخص، حقیقتاً پیغمبر خدا یا امام حقّ است، از او پیروی می نماید؛ لكن خبر ندارد كه شخصی به نام محمّد(ص) از طرف خدا مبعوث شده است. اگر می دانست و نبوّت او برایش ثابت می شد، حتماً ایمان می آورد. چنین كسی را مسلمان غیر رسمی می نامیم. چون روح مسلمانی در او وجود دارد؛ یعنی تعصّبی ندارد و خالصانه تسلیم حقّ است؛ و اگر حقّ به او برسد، می پذیرد. حقیقت اسلام نیز تسلیم حقّ بودن است. چنین كسی نیز در آخرت، جزء مسلمین تلقی خواهد شد؛ كما اینكه برخی مسلمانان رسمی نیز در آخرت، جزء مسیحیان یا یهودیان یا كفّار خواهند بود. چون در دنیا مثل آنها زندگی كرده اند. « مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ الزُّرَقِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ إِنَّ لِلْجَنَّةِ ثَمَانِیَةَ أَبْوَابٍ بَابٌ یَدْخُلُ مِنْهُ النَّبِیُّونَ وَ الصِّدِّیقُونَ وَ بَابٌ یَدْخُلُ مِنْهُ الشُّهَدَاءُ وَ الصَّالِحُونَ وَ خَمْسَةُ أَبْوَابٍ یَدْخُلُ مِنْهُ شِیعَتُنَا وَ مُحِبُّونَا وَ بَابٌ یَدْخُلُ مِنْهُ سَائِرُ الْمُسْلِمِینَ مِمَّنْ یَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ لَمْ یَكُنْ فِی قَلْبِهِ مِقْدَارُ ذَرَّةٍ مِنْ بُغْضِنَا أَهْلَ الْبَیْتِ. ـــــ محمد بن فضیل گوید: امام صادق علیه السّلام فرمود: على علیه السّلام فرمودند: بهشت هشت در دارد، درى كه از آن پیامبران و صدیقان وارد مى‏گردند، درى كه شهداء و صالحان از آن مى‏آیند، و پنج در است كه شیعیان و دوستان ما از آنها وارد خواهند شد و از در هشتم سایر مسلمانان وارد مى‏شوند و آنها كسانى مى‏باشند كه بر وحدانیت خدا گواهى دهند و ذرّه‏اى بغض ما را در دل نداشته باشند.»(بحار الأنوار ؛ج‏69 ؛ص159) این گروه آخر، در واقع شامل آن مسلمانان غیر رسمی و برخی از اهل سنّت می شوند. ما در بین تازه مسلمانهای اروپایی نیز چنین افرادی را می بینیم. برخی از اینها بعد از ایمان آوردن اذعان نموده اند كه در زمان غیر مسلمان بودن نیز مثل یك مسلمان فكر می كرده اند؛ یعنی از ادیان باطل بیزار بوده اند و به حكم فطرت و عقل، به اصولی اعتقاد داشته اند كه بعداً آن را در اسلام یافته اند. كما اینكه برخی ها هم اگر چه مسلمان زاده اند، امّا به حكم نفس و غریزه، چنان فكر می كنند كه كفّار فكر می كنند؛ لذا اینها نیز وقتی با عقیده ی كفّار آشنا می شوند، به راحتی جذب آیین آنها می شوند. مسلمان غیر رسمی در واقع شبیه آن مسلمانی است كه در جزیره ای گیر افتاده و راه رهایی ندارد؛ و از طرفی به تمام مسائل اسلامی هم آشنایی ندارد. لذا تنها به آن اندازه كه می داند عمل می كند. روشن است كه چنین كسی به خاطر ترك برخی امور اسلامی، كه نمی دانسته، مجازات نخواهد شد. چون عذر موجّه دارد.
منبع : پرسمان/ معارف
لطفا نیایش و ستایش و پرستش را شرح دهید.. و با مثال بگویید اگربرای دیگری چنین كاری انجام دهیم به معنی ان است كه برای خدا شریك قائل شدیم؟