مسئله تقلید از مباحث مهم برای شیعیان است که از سال های گذشته تاکنون، اشکالات و شبهاتی پیرامون این موضوع مطرح شده است؛ به همین منظور در شماره های متعدد، نکاتی خلاصه و مفید پیرامون این بحث ارائه خواهیم داد.

* احكام تقلید  
- مسلّم است كه خدای متعال از ما تكالیفی خواسته است؛ از كجا بفهمیم تكلیف ما چیست؟
عقیدۀ مسلمان به اصول دین باید از روى دلیل باشد، ولى در احكام غیرضرورى دین باید یا مجتهد باشد كه بتواند احكام را از روى دلیل به دست آورد، یا از مجتهد تقلید كند؛ یعنى به دستور او رفتار نماید، یا از راه احتیاط طورى به وظیفۀ خود عمل نماید كه یقین كند تكلیف خود را انجام داده است،

مثلًا اگر عدّه ‌اى از مجتهدین عملى را حرام مى ‌دانند و عدّۀ دیگر مى ‌گویند حرام نیست، آن عمل را انجام ندهد و اگر عملى را بعضى واجب و بعضى مستحبّ مى ‌دانند، آن را به جا آورد؛ پس كسانى كه مجتهد نیستند و نمى ‌توانند به احتیاط عمل كنند، واجب است از مجتهد تقلید نمایند. توضیح المسائل امام علیه الرحمه  مسئله 1-

- تقلید به چه معناست؟
 رجوع نمودن جاهل به عالم را تقلید گویند. ( موسوعه آیه الله خوئی ج1 ص67

- چرا باید تقلید كرد؟
روشن است یك مسلمان عاقل برای كارهای خود نیاز به دلیل دارد و روشن ترین ادله عبارتند از:
 1- قرآن 2- سنت و روایات معصومین علیهم السلام 3- دلیل عقل 4- سیره و روش عقلا

1- قرآن دستور می دهد: فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ/ پس اگر نمى‏ دانید از اهل ذكر (یعنى علما و دانشمندان هر امت) سؤال كنید ( انبیاء 7 و نحل‏ / 43)

2- همواره ائمه طاهرین علیهم السّلام شاگردانى تربیت مى ‌كردند و به أطراف مى فرستادند و نیز پیوسته افرادی مى آمدند و از آن بزرگواران تعلیم مى ‌گرفتند و به اوطان خود بر مى‌ گشتند و مشغول تدریس و تعلیم و حكومت و قضاء در بین مردم مى ‌شدند و شیعیان برای پاسخ مسائل خود به آنان مراجعه مى ‌كردند.

یونس بن عبد الرّحمَن كه از بزرگان أصحاب ائمه است، در مسجد كوفه مى ‌نشست و مردم مى ‌آمدند و مَسائلشان را سؤال مى ‌كردند، و او هم فتوى مى ‌داد و در بین مردم فصل خصومت مى ‌كرد.

از حضرت امام رضا علیه السلام سؤال شد: اَ یُونُسُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ثِقَةٌ ءَاخُذُ عَنْهُ ما احتاج الیه من مَعَالِمَ دِینِى؟ قَالَ: نَعَمْ/ «آیا یونس بن عبد الرّحمن، ثقه‌ است؟ من از او معالم دینم را أخذ كنم؟ حضرت فرمودند: بله، معالم دین را از او أخذ كن.» در حالى كه حضرت در مدینه بودند و یونس در كوفه بود.  {وسایل الشیعه ج27 ص 147 ح33} 

نكته آنكه: دسترسى به خودِ إمام معصوم در دوره حضور معصوم هم براى همۀ مردم مَیسور نبود و به دلائل گوناگون نمی توانستند سؤالات خود را از شخص امام بپرسند و هم اکنون هم زمان غیبت است و حضرت إمام زمان علیه السلام غائب هستند.

به عنوان نمونه حضرت صادق علیه السّلام  د رجامعه حضور داشتند و لكن أوّلًا حضرت در مدینه بودند و مردم شهرهاى دیگر كه از مدینه منقطع بودند دسترسى به آن حضرت نداشتند كه در جزئى‌ ترین مسأله به آن حضرت مراجعه كنند. أفرادى كه در كوفه، شام، مكّه و یا در سائر شهرها بودند، دسترسى به إمام صادق علیه السّلام نداشتند و حتّى در خود مدینه تمام أفراد به ایشان دسترسى نداشتند كه هر مرد و هر زنى در جزئى‌ ترین مسأله به خدمت ایشان رفته و از حضرت سؤال كند، این طرز فراگیرى أصلًا غیر قابل إمكان بود‌.

ثانیا اینكه آن حضرات غالباً در تقیّه و خوف و تحت نظر دولت بودند، و كسى نمى‌ توانست با آنها ملاقات كند. بنابراین جهات، خود آن بزرگواران مى ‌گفتند كه أصلًا نزد ما نیایید و به ما مراجعه نكنید! بلكه نزد رُوات أحادیث ما و آنها كه در حلال و حرام ما نظر مى ‌كنند بروید؛ و آنها را میان خود حَكَم قرار بدهید؛ حكم آنها حكم ماست. ولایت فقیه در حكومت اسلام، ج‌1، ص: 85‌

3- عقل میگوید مخالفت با حكم خدای متعال استحقاق عقوبت را در پی خواهد داشت و از باب دفع ضرر محتمل  و اینكه امان از عقاب باشی یا باید خودت عالم شوی (مجتهد)، یا باید رجوع به عالم كنی (تقلید) ویا احتیاط نمایی (موسوعه آیه الله خویی ج1 ص2)

4- سیره و روش عقلا در امور  مختلف به ویژه برای حل مشكلات و مسائل روز مره زندگی خودشان چنین است كه به افرادی كه بهتر می دانند مراجعه می كنند و حال آنكه قطعا مسأله ای مهمتر از این كه حكم خدا چیست پیدا نمی شود؛  بنابراین باید به كسانی که می توانند حكم الله را تشخیص دهند مراجعه كرد .

نتیجه آنكه: به دلیل 1- قرآن 2- سنت و روایات معصومین علیهم السلام 3- دلیل عقل 4- سیره و روش عقلا ،‌ باید تقلید كرد .


منبع: خبرگزاری رسمی حوزه

سیره و روش عقلا در امور مختلف به ویژه برای حل مشكلات و مسائل روزمره زندگی خودشان چنین است كه به افرادی كه بهتر می دانند مراجعه می كنند و حال آنكه قطعا مسأله ای مهمتر از این كه حكم خدا چیست پیدا نمی شود؛ بنابراین باید به كسانی که می توانند حكم الله را تشخیص دهند مراجعه كرد.