یکی از سفیران آمریکا در ایران «ریچارد مك‌گارا هلمز» بوده است . سفیر ایالات متحده در ایران به نمایندگان دولت ایالات متحدهٔ آمریکا در ایران اطلاق می‌شد که پیش از سال ۱۹۴۴، ایالات متحده در ایران سفیر نداشت و به‌جای آن وزیر دیپلمات به ایران اعزام می‌شد. اولین سفیر در سال ۱۹۴۴ به ایران اعزام گردید.

پس از بحران گروگان‌گیریِ کارمندان سفارت ایالات متحده در ایران و آزادی آنها پس از ۴۴۴ روز، عملاً سفارت تعطیل شد و تا کنون روابط در سطح حافظ منافع تعیین گردیده‌است. هم‌اکنون سفارت سوئیس در تهران، مسئولیت حفاظت منافع آمریکا در ایران را بر عهده دارد.

«ریچارد مك‌گارا هلمز» رئیس پیشین سازمان سیا و سفیر اسبق امریكا در ایران در 10 فروردین 1292 در ایالت پنسیلوانیا به دنیا آمد. هلمز تحصیلات متوسطه را در آمریكا و 2 سال آخر آن را در فرانسه و آلمان به پایان برد و به دو زبان آلمانی و فرانسه تسلط كافی یافت. در این سالها برادر ریچارد هلمز در كالج «له‌روزه» سوئیس تحصیل می‌كرد و با محمدرضا پهلوی همكلاس بود. ریچارد هلمز پس از پایان تحصیلات متوسطه به ایالات متحده بازگشت و در كالج ویلیامز ادامه تحصیل داد. او در دوران تحصیل دانشگاهی با پسر هاگ‌بیلی، رئیس آژانس یونایتدپرس، آشنا شد و در نتیجه پس از اتمام كالج در این آژانس خبری به كار پرداخت. اشتغال هلمز در یونایتدپرس 5 سال به طول انجامید و مهمترین موفقیت شغلی او در این دوران مصاحبه اختصاصی وی با آدلف هیتلر بود. در 1316 هلمز به كار با آژانس ایندیاناپولیس تایمز پرداخت و در این مؤسسه تا سمت مدیریت تبلیغات ترقی كرد. با شروع مداخله امریكا در جنگ دوم جهانی، هلمز در شهریور 1321 به خدمت نظام فراخوانده شد و در نیروی دریایی به كار پرداخت.(1)

هلمز هم در دوران معاونت سیا یعنی سالهای 1341 تا 1345 و هم در دوران ریاست سیا مسافرتهایی به تهران داشته است.در آن زمان اسناد تكان‌دهنده‌ای از مداخلات سیا در امور داخلی ایالات متحده منتشر شد. حادثه «واترگیت» منجر به تشكیل كمیسیون ویژه‌ای در سنای آمریكا برای رسیدگی به اعمال غیرقانونی سیا شد و هلمز و سایر مقامات سیا به پای میز محاكمه كشیده شدند. در این محاكمات روشن شد كه از 1346، سیا به دستور جانسون مأموریت یافته كه دستهای خارجی را در پس نهضت ضدجنگ ویتنام كشف كند و هلمز این مأموریت را با وجود مغایرت آن با وظایف سیا پذیرفته است و بدین ترتیب به تدریج میلیونها امریكایی را زیر پوشش عملیاتی ـ اطلاعاتی خود برده است. نشر این حقایق برای افكار عمومی امریكا كه سخت به دموكراسی‌اش می‌بالید تكان دهنده بود و جامعه امریكایی را به شدت علیه ریچاردنیكسون و ریچارد هلمز تحریك كرد. رسوایی واترگیت ریچاردنیكسون را مجبور كرد تا برای نجات موقعیتش ریچارد هلمز را از ریاست سیا كنار گذارد. هلمز در 13 بهمن 1351 اتاق ریاست سیا را ترك كرد، ولی فعالیتش در سیا به پایان نرسید. ریچارد هلمز مأموریت یافت تا به عنوان سفیر امریكا به ایران بیاید و با بهره‌گیری از سوابق دیرین دوستی خود را با محمدرضا پهلوی فعالیت‌های سیا در منطقه خلیج‌فارس را وارد مرحله جدیدی كند. بدین‌سان بود كه در 26 اسفند 1351 هلمز به همراه همسر انگلیسی‌اش وارد تهران شد.

هلمز با ورود به ایران مسئولیت ریاست ایستگاه «سیا» در تهران را بر عهده گرفت و جانشین «ویلیام برومر» گردید. هلمز از این پس نقش بسیار تعیین‌ كننده‌ای در حوادث سالهای دهه پنجاه ایران برعهده گرفت. در دوره برومر و هلمز تهران بعد از بیروت به بهشت جاسوسان شهرت یافت.3 این دوره اوج سالهای رقابت تسلیحاتی شرق و غرب و منتهای ایام جنگ سرد بود و جنگ جاسوسان مهمترین وجه این نبرد دوران‌ساز به شمار می‌رفت.(2)

در دوران اقامت هلمز در تهران، رسیدگی سنای امریكا به پرونده جنجالی واترگیت و اعمال غیرقانونی سیا ادامه یافت و هلمز طی این دوران 4 ساله 16 بار به واشنگتن سفر كرد و بیش از 30 بار و متجاوز از 100 ساعت در كمیسیون چرچ (منسوب به فرانك چرچ سناتور ایالات آیداهو) بازجویی شد. دوران مأموریت هلمز در تهران در 5 دی 1355 به پایان رسید و وی در این روز برای همیشه ایران را ترك كرد. مدت كوتاهی بعد در 13 آبان 1356 ریچاردهلمز به جرم پنهان كردن اطلاعات خود در زمینه عملیات شیلی از سنای امریكا به 2 سال زندان تأدیبی و 2 هزار دلار جریمه محكوم گردید، ولی این محكومیت با وساطت كاخ سفید بخشوده شد. با وجود ترك ایران روابط هلمز با دربار پهلوی قطع نشد و این روابط تا وقوع انقلاب اسلامی ایران ادامه یافت.


پی نوشت: 
1- وقتی رئیس «سیا»، سفیر آمریكا در تهران بود، مشرق نیوز
2- موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی
26 اسفندماه سال 1351 ریچارد هلمز رئیس پیشین سازمان «سیا» به عنوان سفیر جدید آمریكا در ایران وارد تهران شد...

