 در مورد اولین آیاتى كه بر پیامبر صلى الله علیه و آله نازل شد سه دیدگاه وجود دارد:
1. پنج آیه اول سوره علق،
2. سوره مدثر،
3. سوره فاتحةالكتاب.
بنا بر شواهد و روایات معتبر، اولین آیات نازل شده پنج آیه ابتداى سوره علق بوده و سوره حمد پنجمین سوره‏اى است كه بر پیامبر صلى الله علیه و آله نازل شد.
بنابر قولى این سوره اولین سوره كاملى است كه نازل گردید.
در مورد آخرین آیات نازل شده نیز اختلافاتى وجود دارد، طبرسى در مجمع‏البیان در جمع بین اقوال مختلف مى‏نویسد: مفسران مى‏گویند: وقتى آیه إِنَّكَ مَیِّتٌ وَ إِنَّهُمْ مَیِّتُونَ «1» بر پیامبر صلى الله علیه و آله نازل شد، فرمود: اى كاش! مى‏دانستم این زمان چه وقتى است؟ بعد خداوند متعال سوره‏هاى «فتح» و «نصر» را نازل كرد و از آن پس پیامبر صلى الله علیه و آله در بین تكبیر و قرائت سكوت مى‏كرد و مى‏فرمود:
«سبحان‏اللَّه و بحمده استغفرالله و اتوب الیه». مردم به رسول خدا صلى الله علیه و آله عرض كردند:
چنین ذكرى را نمى‏گفتید؟ فرمود: این ندا و فریاد جان و روان من است و آن حضرت صلى الله علیه و آله پس از نزول این سوره، یك سال در قید حیات بود. وقتى كه براى حجةالوداع از مدینه خارج شدند، آیه كلاله «2» و سپس در حال وقوف‏ در عرفات آیه الْیَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِینَكُمْ «1» نازل گردید و پس از آن رسول خدا صلى الله علیه و آله هشتاد روز در قید حیات بود. بعد به ترتیب، آیه ربا «2» و در واپسین مرحله وَ اتَّقُوا یَوْماً تُرْجَعُونَ فِیهِ إِلَى اللَّهِ «3» به عنوان آخرین آیه نازل شد. آخرین سوره‏اى كه بر پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله نازل گردید، سوره توبه است. البته آخرین سوره‏اى كه یكباره و به طور كامل نازل شده، سوره نصر است.
ترتیب زمانى نزول آیات نیز به ترتیبى كه الان در قرآن وجود دارد، نبوده؛ بلكه به مقتضاى حوادث و رویدادهاى مختلف گاهى یك آیه یا چند آیه و گاهى نیز یك سوره كامل بر پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله نازل مى‏شد؛ ولى ترتیب و چینش فعلى آیات قرآن كریم به اتفاق همه مسلمین و به دلیل روایات متعدد و اسناد محكمى كه وجود دارد به دستور پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله بوده است. «4»
__________________________________________________
(1). مائده (5)، آیه 3.
(2). بقره (2)، آیات 278- 280.
(3). همان، آیه 281.
(4). ر. ك: حجتى، سید محمد باقر، پژوهشى در تاریخ قرآن 
منبع :پرسمان/معارف
اولین و آخرین سوره و آیاتى كه از قرآن نازل شده كدام است؟