با افزایش سن بسیاری از افراد احساس می‌کنند که غذاها طعم گذشته را ندارد زیرا حس چشایی آن‌ها به‌مرورزمان شروع به تغییر می‌کند. همچنین حس بویایی‌ نیز کم‌کم با افزایش سن دچار تغییرات می‌شود. اما چه اتفاقی در حال رخ‌دادن است؟ و افزایش سن چه تأثیری بر حس چشایی و بویایی افراد دارد؟

حس چشایی کمک می‌کند که فرد بتواند فاسد بودن و یا سالم بودن غذا را تشخیص دهد. با افزایش سن حس چشایی و بویایی سالمندان تغییر می‌کند و در از بین رفتن حس چشایی و بویایی، می‌تواند باعث کاهش اشتها، از دست دادن وزن، تغذیه نامناسب، ایمنی ضعیف و یا حتی مرگ شود.

افزایش سن چه تأثیری بر حس چشایی دارد؟در شروع می‌توان کمی دربارهٔ فیزیولوژی زبان گفت. زبان هر فرد دارای برآمدگی‌هایی به‌نام پاپیلای زبان (جوانهٔ چشایی) است، به‌طور متوسط ۴۶۰۰ جوانهٔ چشایی روی زبان وجود دارد. جوانه‌های چشایی را می‌توان در سقف دهان و حلق نیز یافت. این جوانه‌ها به پنج محرک اصلی طعم یعنی شیرینی، شوری، ترشی، تلخی و اومامی واکنش می‌دهند. (اومامی طعم بعضی از اسیدهای آمینه است.)

گیرنده‌های چشایی به‌سرعت تولید و هر ۱۰ روز یک‌بار جایگزین می‌شوند؛ اما با افزایش سن این گیرنده‌ها دیگر با سرعت گذشته جایگزین نمی‌شوند. 

کم شدن جوانه‌های چشایی باعث حس‌کردن کمتر طعم غذا می‌شود. میزان کاهش قدرت چشایی با افزایش سن در افراد مختلف فرق دارد. افرادی که دچار خشکی دهان هستند یا داروهایی مانند آنتی هیستامین و داروهای ضدافسردگی مصرف می‌کنند، حس چشایی‌ آن‌ها کمتر است. بروز برخی بیماری‌ها و مشکلات مانند سکته مغزی، بیماری پارکینسون، دیابت و افسردگی نیز می‌تواند بر کاهش قدرت چشایی تأثیر بگذارد.

افزایش سن چه تأثیری بر حس بویایی دارد؟سلول‌های حسی بینی وظیفه انتقال بوها را به مغز بر عهده دارند. با افزایش سن، سرعت تولید ٔ این گیرنده‌های بویایی نیز مانند گیرنده‌های چشایی کاهش می‌یابد. این گیرنده‌ها در اثر افزایش سن به آسیب‌های محیطی مثل آلودگی هوا، دود سیگار و میکروب‌ها حساس‌ترمی شوند. بیماری‌هایی مثل سکته مغزی، صرع می‌توانند در دریافت بو به‌وسیله مغز تأثیرگذار باشند. ازآنجاکه حس بویایی می‌تواند روی حس چشایی اثر بگذارد، بخشی از ضعف حس چشاییِ ناشی از افزایش سن به خاطر همین تحلیل رفتن حس بویایی است.
حس چشایی در بدن چه‌کار می‌کند؟وقتی‌که غذا را می‌جویم، سلول‌های حسی تحریک می‌شوند و مولکول‌های چشایی را آزاد می‌کنند. بدین ترتیب ما، مزه‌ی غذاها را بهتر می‌فهمیم. انسان دارای پنج حس چشایی هستند(شیرینی، ترشی، تلخی، شوری و اومامی). حس اومامی وقتی‌که زنجیره ساختمانی از پروتئین موجود در غذاهایی مثل جوجه، مرغ، گوشت پخته و برخی از پنیرها موجود باشد، این مزه خود را نشان می‌دهد. همچنین مزه اومامی، در غذاها به‌عنوان طعم‌دهنده استفاده می‌شود.

پنج حس چشایی که در بالا گفته شد با ترکیب شدن با سایر حس‌های زبانی مانند بافت غذا، حساسیت، درجه حرارت و عطر، از طریق عصب‌ها به مغز انسان پیامی را انتقال می‌دهند که باعث می‌شود مزه و طعم را حس کنید. البته در فرآیند چشیدن طعم غذاها، فقط حس چشایی دخیل نیست بلکه حس‌های دیگری مثل بافت، حساسیت، درجه حرارت و عطر هم مؤثر است.

حس بویایی، به‌شدت حس چشایی است!همه انسان‌ها طعم‌ها را عمدتاً از طریق حس بویایی تشخیص می‌دهند، به‌طور مثال، اگر شما در حال خوردن شکلات ، بینی‌تان را محکم نگه‌دارید، طوری که بوی شکلات را احساس نکنید، شاید بتوانید شیرینی و تلخی آن را تشخیص دهید اما نمی‌توانید طعم شکلات را شناسایی کنید. بنابراین خود شکلات به‌طور عمده توسط بویایی شناخته می‌شود زیرا  عطر شکلات در هنگام جویدن آزاد می‌شود.

وقتی بینی گرفته باشد، عطرهای غذا قادر به رسیدن به سلول‌های حسی نیستند و به همین جهت قادر به تشخیص بوها نمی‌شوید. خیلی مواقع از دست دادن حس چشایی یا تغییر در طعم و مزه به دلیل تغییر در حس بویایی است.

تأثیر پیری بر حس چشاییمعمولاً جوانه‌های سلولی هر هفته یک الی دو بار جایگزین می‌شوند، ولی بعد از 50 سالگی این جوانه‌های سلولی  توانایی و حساسیت خود را برای بازسازی از دست می‌دهند. وقتی حس چشایی و یا حس بویایی افراد میان‌سال، دچار اختلال شود، تغییری در الگوهای غذایی آن‌ها ایجاد می‌شود. این تغییر می‌تواند آگاهانه باشد و یا غیرآگاهانه.

تغییرات الگوی غذایی که از تحریف حس چشایی به وجود آمده می‌تواند عامل ریسک جدی برای بیماری‌هایی مانند بیماری‌هایی قلبی، دیابت، سکته مغزی و یا سایر مشکلاتی که نیاز به رژیم غذایی خاصی دارند، باشد. زمانی که حس چشایی افراد میان‌سال مختل شده یا کاملاً از دست می‌رود، برای مقابله با آن نمی‌توانند هیچ‌گونه اقدامی انجام دهند. 

اگر فردی میان‌سال مشکل چشایی پیدا کرد و یا از الگوهای تغذیه‌ای ناسالم رنج می‌برد، برای درمان فوری باید به پزشک مراجعه کند.

خطرات کاهش حس چشایی و بویاییکاهش حس بویایی و چشایی باعث می‌شود تا انسان لذت کمتری از غذا خوردن ببرد. و این کاهش حس چشایی و بویایی باعث سوء تغذیه در افراد سالمند می‌شود و به همین دلیل مشکلاتی را برای آن‌ها ایجاد می‌کند.

به‌طور مثال با کم شدن حس چشایی ممکن است آن‌ها نمک بیشتری به غذا اضافه کنند  و این امر خطر بروز فشار خون بالا را در افراد میان‌سال افزایش می‌دهد. کاهش حس‌کردن طعم شیرین می‌تواند در افراد مبتلا به دیابت مشکل ایجاد کند و آن‌ها را مجبور به افزایش مصرف خوراکی‌های شیرین کند

کاهش حس چشایی باعث می‌شود فرد طعم همیشگی غذاهای مفیدی مانند میوه ها و سبزیجات را کمتر حس کرده و تمایل کمتری به مصرف آن‌ها پیدا کند. نتیجهٔ این امر چه‌بسا ضعف سیستم ایمنی در برابر بیماری ها باشد؛ حتی اگر فرد به‌اندازهٔ گذشته کالری دریافت کند.
چگونه با تغییرات حس چشایی و بویایی مبارزه کنیم؟کاهش حس چشایی در اثر افزایش سن برگشت‌ناپذیر است. ولی بعضی از عوامل بروز این مشکل مثل؛ پولیپ، انسداد در سینوس‌ها، عفونت و التهاب می‌تواند موقتی باشد و با معاینه و درمان برطرف شود. 

- افزایش طعم
مصرف ادویه‌جات می‌تواند به بهبود طعم غذاها کمک کند؛. اگر ادویه‌جات به دستگاه گوارش فرد سالمند آسیب نمی‌زند، پس از مصرف آن لذت ببرید. از مصرف نمک بپرهیزید؛ بخصوص اگر فشار خون بالا دارید.  برای افزایش طعم غذاها خوراکی‌هایی مثل پنیر را به انواع سوپ و سبزیجات اضافه کنید تا آن‌ها طعم بهتری پیدا کنند. همچنین مصرف خوراکی‌هایی با طعم‌های اسیدی مانند لیمو ترش نیز برای افزایش ترشح بزاق مؤثر است.

- افزایش رایحهٔ غذاها
می‌توانید با طعم‌دارکردن مرغ، گوشت و ماهی به تقویت بوها کمک کنید. به‌طور مثال با اضافه کردن عصارهٔ مرغ به مرغ می‌توان به تشدید طعم آن کمک کرد.

- افزایش تنوع
از مصرف غذاهای یکنواخت در رژیم غذایی خودداری کنید. با مصرف غذاهایی با بافت و طعم‌های متفاوت در هر لقمه می‌توانید لذت بیشتری ایجاد کنید.

- با دما بازی کنید
گرم‌بودن یا سرد‌بودن بعضی غذاها روی طعم آن‌ها تأثیر می‌گذارد. به همین دلیل با دما طوری بازی کنید تا حداکثر طعم غذا را دریافت کنید. عوامل زیادی علاوه بر طعم و بو هستند که باعث لذت بردن از خوردن غذا می‌شود این عوامل مانند نحوه سرو غذا و نحوه اضافه کردن چاشنی‌ها به غذاهای مصرفی افراد سالمند است که باعث می‌شود آن‌ها طعم و مزه بهتری را حس کنند.
با افزایش سن حس چشایی و بویایی سالمندان تغییر می‌کند و در از بین رفتن حس چشایی و بویایی، می‌تواند باعث کاهش اشتها، از دست دادن وزن، تغذیه نامناسب، ایمنی ضعیف و یا حتی مرگ شود.
