 هر چیزی که در دوران کودکی به او آموخته شود و بااحساس مثبتی عجین گردد، یک ریشه در وجود او می‌دواند که در مابقی عمر، آن ریشه در حد توانش رشد خواهد نمود. اکنون در ماه محرم جا دارد پیوند یک ارتباط عرفانی و معنوی، بین فرزندمان و سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین(ع) شکل دهیم. اما چگونه می‌توانیم از تأثیرات معنوی ماه محرم برای تربیت کودکان بهره‌مند شویم؟ 

کارکرد محرم برای کودکانوجــه اصــلی مراســم عزاداری حسینی،‌ رساندن پیام این قیام به امت بعد از حسین (ع ) است؛ یک فرهنگ‌سازی ناب که در آن‌همه تعالیم اسلامی و دینی، ظهوری دوباره می‌کند و والدین می‌توانند از این فرصت استثنایی، برای پرورش ویژگی‌های ناب شخصیتی فرزندانشان استفاده کنند.

می‌توان با اندکی شناخت و مطالعه در زندگی بزرگان دینی و شرکت دادن فرزندان در مراسم سوگواری محرم و پخش شیرینی، شیر و خرما و بیان صفات و خصوصیات رهبران دینی مثل ادب و علاقه‌مندی به والدین، معطر و پاکیزه بودن، کمک به افراد پیر، تواضع در برابر ضعیف، حق‌گرایی، مبارزه با ظلم و دروغ‌گویی، اهل علم و ورزش بودن، شکر گذاری و عشق به پروردگار در نزد ایشان و خنده‌رویی و بسیاری دیگر از صفات کودک فهم و کودک‌پسند، الگوهای مطلوب تربیتی و رفتاری برایشان فراهم ساخت تا راه رسیدن به کمال را با تقلید و همانندسازی از این قهرمانان واقعی راحت‌تر طی کنند.

 اگر کودک تربیت دینی و مذهبی درستی داشته باشد، در اغلب اوقات، آرام و مطمئن خواهد بود. درواقع کـودکی که با تصوری شیرین و دوست‌داشتنی باخدا آشناست، هیچ‌گاه احساس پوچی نمی‌کند و در جای‌جای زندگی‌اش تکیه‌گاه محکمی دارد و با همین تکیه‌گاه، در برابر مشکلات استقامت می‌کند.

در این میان یکی از بهترین و مؤثرترین راه‌های ایجاد دین‌مداری در دل فرزندان، شرکت آنان در تکایا و دسته‌های عزاداری حسینی است اما نباید تنها به روش های سنتی بسنده کرد و بهتر است از روش‌های مختلفی چون خواندن شعر و داستان درباره امام حسین(ع) با زبانی دل‌نشین نیز کمک گرفت.

والــدین هــمچنین بایــد حتی‌الامکان فرزندانشان را برای شرکت در مراسم آزاد بگذارند تا احساس تعجب و خستگی ِناشی از ساعت‌ها یکجا نشستن و حرف نزدن، تجربه ناخوشایندی برای کودکان در هنگام حضور در مراسم ایجاد نکند.

وقت زیاد نگذاریدخیلی از پدر و مادرها فکر می‌کنند برای دادن آموزش‌های مذهبی به فرزندانشان باید زمان زیادی را بگذارند. آن‌ها ممکن است ساعات زیادی را در طول روز به مسجد و هیئت‌های مذهبی بروند و فرزندانشان را هم با خود ببرند. این کار می‌تواند بر روی کودکان به‌ویژه کودکان کوچک‌تر تأثیرات منفی را بگذارد. کودکان در این شرایط خسته می‌شوند و حوصله‌شان سر می‌رود همین مسئله می‌تواند باعث شود که کودکان علاقه‌ای به حضور در این مراسم‌ها نداشته باشند و اینجاست که دل‌زدگی در آن‌ها ایجاد می‌شود. پس سعی کنید تا زمانی که فرزندتان خسته نشده است در مراسم‌های مذهبی حضور پیدا کنید تا تأثیر مثبت را در کودکانتان بگذارید.

همراهی خانوادهیکی دیگر از راه‌هایی که می‌توان به کودکان و حتی نوجوانان، واقعه عاشورا را آموزش داد، حضور و همراهی همه اعضای خانواده در مراسم مذهبی، مساجد و هیئت‌ها می‌باشد. وقتی یک کودک ببیند که پدر و مادرش و بقیه اعضای خانواده‌اش چقدر مشتاق شرکت در مراسم عزاداری هستند او هم این اشتیاق را به دست می‌آورد و هم در ذهنش به کنجکاوی نسبت به این اتفاق می‌رسد.

آموزش جرأت ورزییکی از آموزه‌های محرم این است که اگر زندگی امام حسین(ع)، با شیوه‌ای درست و کارآمد برای کودکان تحلیل و تفسیر شود، می‌تواند نقش بهترین مربی و الگو را برای آنان ایفا کند و انسان‌های راست‌گو، آزاده و دین‌دار تحویل اجتماع دهد.

دکتر میترا حکیم شوشتری، روان‌پزشک کودکان درباره کارکرد آموزه‌های محرم بر کودکان می‌گوید: درماه محرم صحبت از دلاوری و شجاعت و زیربارحرف زور نرفتن است و بیان این موضوعات در مراسم مختلفی که در آن کودکان و نوجوانان حضور دارند و با روایتی ساده می‌تواند به‌نوعی آموزش جرأت‌ورزی و ایجاد اعتمادبه‌نفس باشد.

وی بابیان این‌که این مراسم، علاوه بر جنبه‌های معنوی و مذهبی، آموزش اخلاقیات را هم دربرمی گیرد می‌افزاید: بیان رفتار امام حسین ( ع) با خانواده، اطرافیان، دوستان و دشمنان، راست‌گویی و گذشت ایشان می‌تواند به هر فردی که طرفدار حق است، یک الگوی رفتاری و عملی نشان بدهد.

عصبانیت ممنوعیكی از مباحث مهم در عزاداری‌های كودكان در ایام محرم شیوه برخورد والدین قبل از عزاداری، حین عزاداری و بعد از عزاداری است. صبوری والدین در آماده كردن بچه‌ها مؤثر است. كودكانی كه با عجله آماده می‌شوند یا با تحكم والدین مواجه می‌شوند نسبت به حضور در این مراسم بی علاقه خواهند شد. همچنین در زمان مراسم عزاداری باید با كودكی فرزندان‌مان كنار بیاییم و بعد از مراسم نیز باید پاسخگوی سؤالات احتمالی او باشیم. باید از برخورد خشن و تحقیر كردن كودكان در این مجالس خودداری شود.

شور و هیجانی كه در مجالس عزاداری محرم در بچه‌ها ایجاد می‌شود مقدمه‌ای است تا بچه‌ها حساس بشوند و پیگیر علت قیام عاشورا شده و همچنین با نحوه زندگی امام حسین(ع) آشنا بشوند. برخی از خانواده‌ها تصور می‌كنند نیازی نیست كه كودكان در سن كم در این مراسم شركت كنند و وقتی بزرگتر شدند آن‌ها را به مراسم عزاداری باید برد. این تصور غلطی است زیرا اگر كودكان در این مراسم حضور پیدا نكنند و با صداها و آواها آشنا نشوند بعدها حضور پیدا كردن آن‌ها در این مراسم دشوار است. در اصل حضور كودكان در هیـأت‌ها آماده‌كردن آن‌ها برای دوران نوجوانی است. حزن عزاداری ایام محرم حزن خاص و هدفمندی است و افسردگی نمی‌آورد بلكه مقدمه نشاط و مسئولیت‌پذیری است. 

تماشای تغزیهکودکان به تماشای تعزیه ها و طبل و دسته‌عزاداری بسیار علاقه نشان می‌دهند. کودکان را حتماً برای تماشا و حتی شرکت در این مراسم یاری دهید و به کیفیت احساساتشان در این خصوص توجه داشته باشید. کاری کنید در کنار گریه و سیاهی، شور و شکوه را هم درک کنند. کاری کنید عزاداری امام حسین علیه‌السلام را به‌عنوان کار بزرگی که برای مبارزه با بدی‌ها انجام می‌شود، بشناسند.

به سوالات کودکان چگونه جواب می‌دهید؟اگر کودک‌تان سوالاتی از ماجرای کشته شدن امام حسین (ع) و یاران‌شان پرسید، لازم نیست همه‌ی ماجرا را با جزئیات برایشان شرح دهید. بلکه با زبان ساده و کودکانه برای او از مهربانی‌های امام حسین (ع) با کودکان، رابطه مهربانانه حضرت زینب (س) و برادرشان و داستان‌هایی از کودکی امام حسین (ع) تعریف کنید. بیان چنین ماجراهایی به صورت داستان ماندگاری بیشتری در ذهن کودک دارد و باعث می‌شود ذهنش از موضوعات ناراحت‌کننده واقعه کربلا منحرف شود. برای اینکه دست‌تان در تعریف داستان از امام حسین (ع) باز باشد کتاب‌های داستانی را که در این زمینه در کتابفروشی‌ها موجود است، تهیه کنید.

خاطرتان باشد بسته به سن و سال کودک ماجراهای بیشتری از کربلا می‌توانید بازگو کنید اما از جزییات با آن‌ها سخن نگویید، درک عظمت ماجرا برای کودکان سنگین است و فقط آن‌ها را دچار ناراحتی‌های عمیق و تصویرسازی‌های اغراق شده می‌کند که نتیجه مثبتی در پی نخواهد داشت.
منابع: اطلاعات / جام نیوز / نمناک / فردا نیوز

«مامان چرا گریه می‌کنی؟»، «بابا چرا ناراحتی؟» این پرسش‌هایی است که معمولاً کودکان بعد از دیدن چهره اشک آلود والدینشان در مراسم عزاداری می‌پرسند و این بهترین زمان برای توضیح دلیل عزاداری‌هاست. توضیح دادن وقایع عاشورا بسیار اهمیت دارد و نباید به گونه‌ای باشد که احساس ترس و وحشت را در کودکان ایجاد کند.