از نظر تاریخى در بنیاد دین زرتشت ابهامات زیادى وجود دارد و براى اولین بار مسلمانان به استناد پاره‏اى از نصوص دینى آنان را اهل كتاب آسمانى به حساب آوردند. بنابراین احتمال دارد دین زرتشت، در اصل از ادیان آسمانى بوده اما در طول تاریخ دچار تحریف‏ها و دگرگونى‏هایى شده است. بر این اساس على‏القاعده دین زرتشت باید در اصل توحیدى بوده و سپس به ثنویت پیش از خود بازگشته است. «اوستا»ى موجود نیز در این باره ابهام دارد؛ زیرا قسمت‏هاى مختلف این كتاب، تفاوت فاحشى با یكدیگر دارد. بخش «وندیداد» اوستا صراحت در ثنویت دارد؛ ولى از بخش «گاتاها» چندان دوگانگى فهمیده نمى‏شود. به علت همین تفاوت و اختلاف بزرگ برخى برآنند كه اوستاى موجود اثر یك نفر نیست؛ بلكه هر بخش آن از یك شخص است و نفوذ ثنویّت در آن، از ناحیه سوابق دو خدا انگارى در نژاد آریا، قبل از زرتشت بوده است.
از طرف دیگر «گاتاها» را نیز نمى‏توان ملاك توحیدى انگاشتن آیین زرتشت قرار داد، زیرا توحید كامل شامل امور زیر مى‏شود:
1. توحید ذاتى؛ یعنى یكتایى و یگانگى خداوند.
2. توحید صفاتى؛ یعنى یگانگى ذات و صفات الهى و عدم اتصاف خداوند به وصفى زاید بر ذات.
3. توحید افعالى؛ یعنى این كه تنها فاعل مستقل خداوند است؛ و خالق و پروردگارى جز خداوند در دار هستى وجود ندارد.
4. توحید در عبادت و پرستش؛ حداكثر آنچه به استناد «گاتاها» مى‏توان گفت این است كه زرتشت طرفدار «توحید ذاتى» بوده است؛ یعنى، تنها یك موجود را قائم به ذات و غیر مخلوق مى‏دانسته و آن «آهورمزدا» است.
در نتیجه این انگاره همه موجودات دیگر حتى اهریمن (انگره مئنیو ) آفریده آهورمزدا است. به عبارت دیگر احتمالاً زرتشت براى درخت هستى، بیش از یك ریشه قائل نبوده است . اما - به حسب مدارك تاریخى - از نظر خالقیّت، كاملاً ثنوى است؛ زیرا از تعلیمات آن استفاده مى‏شود كه قطب مخالفِ «انگره مئنیو» (خرد خبیث )، «سپنت مئنیو» (خرد مقدس ) است . سپنت مئنیو، منشأ اشیاء نیك است؛ یعنى، همان اشیائى كه خوب است و مى‏بایست آفریده بشود. اما انگره مئنیو یا اهریمن، منشأ اشیاء بد است ؛ یعنى، منشأ اشیائى كه نمى‏بایست آفریده شود و آهورامزدا یا سپنت مئنیو مسئول آفریدن آنها نیست ؛ بلكه انگره مئنیو مسئول آفریدن آنها است. از طرف دیگر زرتشت هرگز نتوانست دوگانه‏پرستى و شرك در پرستش را ریشه‏كن سازد و به گونه‏هاى مختلف آیین او گرفتار شرك و انحطاط شده است. بنابراین اگر گاتاها را - كه اصیل‏ترین، معتبرترین و توحیدى‏ترین اثرى است كه از زرتشت باقى مانده است - ملاك قرار دهیم، زرتشت را در شش و پنج خیر و شر، و اینكه نظام موجود، نظام احسن نیست و با حكمت بالغه جور نمى‏آید، گرفتار مى‏بینیم . این جهت، او را از پیامبران آسمانى، جدا مى‏سازد. مگر آن كه همه اینها تحریفات و اضافات پس از زرتشت باشد و دین حقیقى او مشتمل بر همه مراتب توحید بوده و اكنون از میان ما غایب است.
و شرك در پرستش را ریشه‏كن سازد و به گونه‏هاى مختلف آیین او گرفتار شرك و انحطاط شده است‏.منبع:پرسمان
توحید در عبادت و پرستش؛ حداكثر آنچه به استناد «گاتاها» مى‏توان گفت این است كه زرتشت طرفدار «توحید ذاتى» بوده است؛ یعنى، تنها یك موجود را قائم به ذات و غیر مخلوق مى‏دانسته و آن «آهورمزدا» است.