چراتعداد مسلمانهای اهل تسنن خیلی بیشتر از تعداد اهل تشیع است؟
بیشتر بودن تعداد اهل سنت در برابرشیعه علل تاریخى مهمى دارد؛ از جمله: الف) حكومت‏هاى جور در طول تاریخ مانع جدى تبلیغ و شناسایى مكتب اهل بیت(ع) بوده و به هر شكل ممكن از آن جلوگیرى مى‏ كردند.لاجرم جهانیان آن‏سان كه باید و شاید در طول تاریخ با این فرهنگ غنى آشنایى نیافتند. ب ) بر اثر فشار و سختگیرى ‏هاى فزون از حد حكام، شیعه در طول تاریخ در رعب وحشت و رنج به سر مى‏ بردند. این مسأله نیز مانع نزدیك شدن دیگران به شیعه و گسترش تشیع مى‏ گردید. ج ) در بسیارى از موارد بر اثر جور و ستم شدید حكام، شیعیان به شدت در تقیه بوده و ناچار به عمل براساس برخى از مكاتب فقهى ‏اهل سنت‏ بودند. استمرارطولانى این ‏وضعیت موجب ‏شد پس‏ از گذشت‏ مدتى، نسل‏هاى‏ بعدى‏ اصالت‏ شیعى ‏خود را فراموش كرده و آیینى را كه توسط آباى آنها به خاطر تقیه برگزیده شده بود، عین حقیقت تلقى كنند و براى همیشه به آن پاى بند باشند. این مسأله در بسیارى ازنقاط جهان اسلام به ویژه در هند و بنگلادش و سریلانكا و سوریه و تركیه وجود داشته است. البته باید توجه داشت كه كثرت عدد هیچ ارتباط لزومى با حقانیت ندارد: اولا : كثرت وجود افراد و حتى علماى یك مذهب دلیل بر حقانیت آن نیست همان گونه كه تعداد كشیش ها و علمای مسیحى در سراسر جهان بسیار بیشتر از علماى اسلام است. بلكه ملاك حقانیت یك آیین محتوا و پیام آن و براهین استوارى است كه براى اثبات آن دارد هر چند طرفدارانش اندك باشند. به تعبیر امیرالمومنین(ع) : اعرف الحق تعرف اهله اعرف الباطل تعرف اهله. حق را باید ملاك سنجش نسبت به افراد قرار داد نه افراد را ملاك ارزیابی حقیقت. ثانیا : این كه چرا بسیاری مسلمانان سنی هستند ، نسبت به افراد مختلف ممكن است علل متفاوتى داشته باشد از جمله: 1- عدم دستیابى به برخى از منابع.2- عدم جدیت در تحقیق و كاوش پیرامون مذاهب مخالف. 3- دارا بودن روح تعصب و عناد در برابر دیدگاه مخالف هر چند با دلایل محكم صحت آنها ثابت شده باشد. براى روشن شدن بسیاری از موضوعاتی كه در این زمینه مطرح می شود به آن چه در زیر مى‏ آید توجه نمایید: 1ـ على(ع) فرمود: ایها الناس! لاتَسْتَوحِشُوا فى طریق الهُدى لِقِلَّةِ اَهلِه اى مردم! در طریق هدایت، از كمى تعدادِ هدایت یافته‏ ها دلتنگ نشوید نهج البلاغه دشتى، ص 422، خطبه 201. این سخن، مى‏ رساند كه كم بودن پیروان حق و هدایت، نشانه باطل و گمراهى نیست و حتى این سخن مى ‏فهماند كه پیروان حق، همیشه كم هستند. و نیز آن حضرت در نامه‏ اش به مالك اشتر آورده است: والحقُّ كُلُّهُ ثقیلٌ و قد یخفّفه اللّه‏ على اقوام طلبوا العاقبة فصبّروا انفسهم و وَثِقوا بصدقِ موعوداللّه‏ لهم حق، همه ‏اش سنگین است و خداوند آن را بر كسانى كه آخرت را مى ‏خواهند، نَفس خود را به صبر و شكیبایى وا مى ‏دارند و به وعده هاى پروردگارشان درباره بهشت و جهنم اطمینان دارند، آسان و سبك مى ‏سازد. نهج البلاغه دشتى، ص 582، بند17، نامه به مالك اشتر، نامه 53. این جمله از حضرت امیر(ع) مى‏رساند كه زیر بار حق رفتن آسان نیست و تا انسان به كمك خدا به مقامات والاى معنوى نرسد، نمى‏تواند آن را به دوش بكشد. از امیرمؤمنان على(ع) نقل شده كه فرمود: انّ الحق ثقیل مرى‏ءٌ و انّ الباطل خفیف و بى‏ءٌ ظاهر حق سنگین و باطن آن گوارا است و ظاهر باطل سبك و باطن آن كشنده است نهج البلاغه دشتى، ص 720، حكمت 376 / نهج البلاغه فیض الاسلام، یك مجلدى، ص 1265، حكمت 368 . در غررالحكم و دررالكلم از امیرمؤمنان(ع) آورده است: اِصبِرْ عَلى مَرارَةِ الحقّ و اِیّاكَ اَنْ تَنخَدِعَ لحَلاوةِ الباطل به تلخى حقّ صبر كن و بپرهیز از این كه فریب شیرینى باطل را بخورى شرح غرر و درر، ج 2، ص 237، چاپ دانشگاه تهران، هفت مجلدى لایَصبرُ عَلى مُرِّ الحقّ الاّ من ایقَنَ بحلاوَةِ عاقبته ؛ بر تلخى حق صبر نمى‏كند، مگر آن كس كه به شیرین عاقبت این صبر، یقین داشته باشد» (شرح درر و غرر، ج 6، ص 423). از این سخنان به دست مى‏آید كه حق، سنگین و تلخ است و براى همین هر كسى نمى‏تواند زیر بار آن برود. 2ـ كثرت پیروان، معیار حقانیت نیست و كم بودن پیرو هم معیار حقانیت نیست. تعداد پیرو، ربطى به حقانیت یا باطل بودن ندارد. همین الآن كه قرن پانزدهم هجرى قمرى است، تعداد غیرمسلمانان بیشتر از تعداد مسلمانان است و حتى تعداد ماركسیست‏هاى چین، شوروى سابق و بعضى از كشورهاى دیگر، بیشتر از سنّى مذهب‏ها است. آیا مى‏توان گفت: غیرمسلمانان حقّ‏اند؟ آن هنگام كه پیامبر اسلام ظهور كرد، یك نفر بود، در حالى كه مخالفان هزاران نفر بودند. آیا پیامبر به خاطر این كه در اقلیت بود، حق نبود؟! در قرآن آیاتى آمده كه اكثریت را محكوم و نكوهش مى‏كند. برخى از این آیات چنین است: ... و انَّ كثیراً لَیُضلّون باهوائهم بغیر علم... انعام، آیه‏ى 120 و ما یؤمن اكثرهم باللّه‏... یوسف، آیه‏ى 106 و لاتَجِدُ اكثرهم شاكرین... اعراف، آیه‏ى 17... اِنْ اولیائُهُ الاّ المتقون و لكن اكثرهم لایعلمون انفال، آیه‏ ى 34 . و آیاتى در قران هست كه اقلیّت را مدح مى‏كند مانند: ... كَم مِنْ فِئةٍ قلیلةٍ غَلَبَتْ فئةً كثیرةً باذن الله والله مع الصابرین بقره، آیه‏ى 249 و ما آمن معه الاّ قلیل هود، آیه‏ ى 40 و قلیل من عبادى الشكور سبأ،آیه 13 ما فعلوه الا قلیل نساء، آیه 66 فشربوا منه الاّ قلیلاً منهم درباره ‏ى این آیات به «الایضاح» نوشته فضل بن شاذان، ص 125 مراجعه كنید). این آیات تصور كسانى را كه كثرت جماعت را علامت حقانیت به حساب مى‏آورند، باطل مى‏سازد. 3ـ به خلیل بن احمد گفتند: چرا اصحاب پیامبر با همدیگر مانند برادران اَبَوینى بودند، ولى على(ع) در میان آنان مانند نابرادرى بود؟ خلیل در جواب گفت: چون على(ع) از همه آنان عالم‏تر، شریف‏تر و حلیم ‏تر بود و زودتر از آنان اسلام آورد و براى همین اصحاب پیامبر نسبت به او حسد مى ‏ورزیدند، زیرا مردم به همفكر و هم‏سلیقه‏ى خود مایل‏ترند الشیعة والحاكمون، ص 21، چاپ پنجم، بیروت واز مسیلمة بن نمیل پرسیدند: چرا با این كه (ع) از همه برتر بود، او راترك كردند؟ در جواب گفت: چون آنان طاقت دیدنِ او را نداشتند الشیعة والحاكمون، ص 21، چاپ پنجم، بیروت. پیامبر اسلام(ص) در غدیر خم فرمود: مَن كنتُ مولاهُ فهذا علىٌّ مولاهُ . این حدیث را همه علماى شیعه و سنى آورده‏اند و كمتر حدیثى به قوّت این حدیث مى‏رسد. این حدیث مانند آفتاب ظهر است و هیچ‏كس نمى‏تواند در آن تردید كند. از نظر علماى شیعه این حدیث نصّ صریح و روشن براى خلافت بلافصل على(ع) است و از نظر علماى سنى، كلمه «مولا» به معناى دوست داشتن است. اگر فرض كنیم كه این كلمه به این معناست، آیا پس از پیامبر با على(ع) دوستى كردند؟ در جواب باید گفت: نه تنها دوستى نكردند، بلكه دشمنى كردند، آن هم نه دشمنى ساده، بلكه به خانه ‏اش هجوم بردند، هتك حرمت كردند و آن حضرت را با شمشیر به بیعت فرا خواندند و پس از آن كه على(ع) به خلافت رسید و مردم بیعت كردند، باز هم دوستى نكردند، بلكه به جنگ او برخاستند، جنگ جمل را برپا كردند، جنگ صفین را راه‏انداختند، جنگ نهروان را پیش آوردند و خود او را در مسجد در حال نماز به شهادت رساندند. نه تنها با على(ع) چنین رفتار كردند، فرزندان او را نیز كشتند، فرزندزاده‏ هاى او را كشتند و این كشتار تا به امروز ادامه دارد. براى نمونه به چند مورد اشاره مى‏كنیم: امام حسین(ع) به معاویه نوشت: اى معاویه! تو «زیاد» را بر عراق حاكم كردى، در حالى كه او دست و پاى مسلمانان را قطع و چشمانشان را كور مى‏كرد و آن‏ها را بر شاخه‏هاى نخل به دار مى‏آویخت. تو به او نوشتى كه هر كس بر دین على است او را بكش و او نیز به دستور تو آن‏ها را كشت و به امر تو مثله كرد(به تاریخ تشیع در ایران، جعفریان، ص 39 به نقل از طبقات و انساب الاشراف مراجعه شود. امام باقر(ع) فرمود: همیشه ما را تحقیر مى ‏كنند، ما مورد ظلم و ستم هستیم، ما را تبعید مى‏كنند، از حقوق خودمان محروم مى‏ سازند و مى‏ كشند. ما بر خون خود و دوستانمان تأمین نداریم. شیعیان ما را كشتند، دست و پایشان را قطع كردند، نام هر كس در زمره‏ى اصحاب ما برده مى‏شد، زندانى مى‏گردید، یا مالش غارت مى‏شد یا خانه‏اش را ویران مى‏ساختند. این بلا همچنان بود تا زمان عبیداللّه‏ بن زیاد. پس از او حجاج آمد. حجاج شیعیان بسیارى را كشت ( همان، ص 40 ). خوارزمى در نامه‏اى كه به شیعیان نیشابور نوشته، به بهترین شكل این مظلومیت را ترسیم كرده است. او مى‏نویسد: هیچ شهرى از شهرهاى كشور اسلامى نیست، مگر آن كه علوى مظلومى به شهادت رسیده وبنى ‏امیه و بنى‏عباس در قتل او شریك‏اند و عدنانى و قحطانى بر آن متفق‏اند. معاویه حجر بن عدى كندى و عمرو بن حمق خزاعى را بعد از آن كه قسم‏ هاى مؤكد و عهدهاى شدید كرده بود، به شهادت رساند. و زیاد بن سمیه هزاران نفر از شیعیان بصره را اعدام كرده و بیشترین اسیر و زندانى را از آنان داشت. او بنى‏هاشم را به بازى گرفته بنى‏فاطمه را تهدید مى‏كرد و شیعیان على را مى‏كشت و آثار اهل بیت رسول‏اللّه‏ را محو مى‏نمود(تاریخ تشیع در ایران، ص 41. منصور خلیفه‏ى عباسى، محمد بن ابراهیم بن حسن را كه یكى از سادات بود، احضار كرد و به او گفت: تو را به شكلى خواهم كشت كه تاكنون كسى را آن گونه نكشته‏ام. پس از آن دستور داد محمد را خواباندند و بر بدن او ستونى را ساختتد و محمد در زیر آن ستون جان داد الشیعه و الحاكمون، ص 147. حالا شما بیندیشید و بگوئید كه آیا همه كس مى‏تواند راه على و خاندان على(ع) را برود؟ آیا هر كسى مى‏تواند تحمل این شكنجه‏ها، زندان‏ها و كشتارها را داشته باشد؟ آیا هر كسى مى‏تواند مانند حسین بن على و یارانش در برابر حكومت باطل یزید قد علم كند و با آن درافتد؟ به طور طبیعى، روندگان این راه نمى‏توانند، زیاد باشند، چون تحمل سختى از هر كسى برنمى‏آید. 4ـ پیامبر اسلام(ص) سیزده سال در مكه مردم را به اسلام دعوت كردند و در این مدت تعداد كمى مسلمان شدند. دشمنان پیامبر تصمیم به كشتن آن حضرت گرفتند، پیامبر نتوانستند بیش از آن در مكه بمانند و به مدینه هجرت كردند. دشمنان پس از هجرت نیز از آن حضرت دست برنداشتند و با او مبازره كردند. نیروهاى شمشیر زن دشمن، جنگ بدر را به راه انداختند و در آن جنگ با این كه از نظر نفرات و تداركات، بسیار هم قوى بودند، ولى از مسلمانان شكست خوردند و به مكه برگشتند. پس از آن دوباره با نیروهاى جنگى براى نابودى پیامبر ومسلمانان به مدینه حمله كردند و در این جنگ كه در منطقه اُحد روى داد، مسلمانان، در ابتدا دشمن را عقب راندند، ولى دشمن با استفاده از فرصت به دست آمده، حمله‏ى دیگرى را تدارك دید و در این حمله مسلمانان غافلگیر و شكست خوردند. در جنگ احد نیروهاى پیامبر اسلام در هجوم دوباره‏ى دشمنان معركه را خالى كردند و پیامبر را تنها گذاشتند. جز تنى چند، همه فرار كردند. اسامى آنان كه در جنگ احد فرار كردند و پیامبر را یارى نكردند، در كتاب‏هاى تاریخى آمده است. از این افراد، همین الآن از نظر برخى از مسلمانان، انسان‏هاى بزرگ به شمار مى‏روند، ولى از نظر برخى این اصحاب جزو انسان‏هاى بدكار به شمار مى‏روند. دشمنان پیامبر، دست از آن حضرت نكشیدند و جنگ‏هاى دیگرى هم بر آن حضرت تحمیل كردند و پیامبر اسلام در برابر آنان ایستاد و تسلیم نشد. روزها، ماه‏ها و سال‏ها گذشت تا این كه سال هشتم هجرت رسید. پیامبر اسلام با ده هزار نفر نیروى شمشیرزن به مكه حمله و بدون خونریزى مكه را فتح كرد، همه آنان كه تا آن روز با پیامبر اسلام مخالف بودند و 21 سال با آن حضرت مبارزه كرده بودند، ناگهان شكست خوردند و اسیر پیامبر اسلام گردیدند و پیامبر هم همه‏ى آن‏ها را آزاد كرد و فرمود: انتُمُ الطُّلَقاء شما همه آزادید ، سردسته‏ هاى كفر به ظاهر مسلمان شدند و با پیامبر همراه گردیدند. پس از وفات رسول خدا، همین بنى‏امیه به تدریج بر سر كار آمدند و در زمان معاویه قدرت بیشترى یافتند و شروع به انتقام از پیامبر گرفتند. پیامبر از بنى‏هاشم بود و بنى‏امیه همواره با بنى‏هاشم دشمنى داشت. بنى‏امیه همه‏ى شكست‏هاى خود را از بنى‏هاشم مى‏دیدند و حال كه قدرت را به دست گرفته‏اند، باید از بنى‏ هاشم انتقام بگیرند. معاویه تا توانست بر بنى ‏هاشم ضربه زد و تا آخرین توان با على(ع) جنگید. پس از على(ع)، با امام حسن مجتبى(ع) جنگید. معاویه از دنیا رفت و پسرش یزید بر سر كار آمد. او هم از همان روزهاى اول خلافت خود با امام حسین(ع) مخالفت كرد و آن حضرت را با همه‏ى فرزندان، فامیل‏ها و یارانش در كربلا به بدترین شكل به قتل رسانید و پس از یزید خلفاى اموى دیگر همین رویّه را ادامه دادند. حكومت به دست عباسیان رسید، آنان نیز با علویان مخالفت كردند، و به نسل‏كشى پرداختند و هر كجا سید و علوى یافتند، كشتند. با توجه به این مطالب، روشن مى‏گردد كه چرا على(ع) را پس از پیامبر تنها گذاشتند و با این كه همه‏شان مى‏دانستند كه پیامبر، على(ع) را به امامت و خلافت معرفى كرده است، با این حال قبول نكردند و كسان دیگرى را بر سر كار آوردند و خلاصه جواب این سؤال این است كه آنان با این كه مى‏دانستند پیامبر اسلام على(ع) را به خلافت نصب كرده، ولى آنان نسبت به خود پیامبر، ایمان نداشتند و در سال هشتم هجرت، از ترس شمشیر اسلام آوردند و پیامبر هم كه نمى‏توانست در مدت دو سال، آنان را تربیت كند و به مقامات عالى معنوى برساند. رسول خدا 13 سال در مكه و هشت سال در مدینه تلاش كرد، ولى دشمنان همواره با او درگیر مى‏شدند و از آن حضرت فرصت تربیت اسلامى مسلمانان را مى‏ گرفتند و در دو سال باقى‏مانده‏ى عمر، نمى‏توان عادت‏هاى هزار ساله‏ى جاهلى را از آنان گرفت. بنابر این اگر در غدیر خم یكصد هزار نفر هم حضور داشته اند، ولى چون از تربیت اسلامى كامل برخوردار نبودند، گوش به حرف پیامبر نداده اند. در تاریخ اسلامى، موارد فراوانى هست كه صحابه پیامبر، گوش به حرف آن حضرت نكرده‏اند. براى نمونه به یك مورد از آن كه شیعه و سنى هم قبول دارند مى‏آوریم: ابن عباس مى‏گوید: «هنگامى كه بیمارى رسول خدا(ص) سخت شد، آن حضرت فرمود: لوازم كتابت بیاورید تا مكتوبى بنویسم كه پس از آن گمراه نشوید. عمر گفت: درد بر او مستولى شده است، كتاب خدا كافى است. صحابه اختلاف كردند و سر و صدا بالا گرفت. پیامبر فرمود: از من دور شوید، پیش من قیل و قال سزاوار نیست». ابن عباس مى‏گفت: «سخت‏ترین مصیبت آن لحظه‏اى بود كه بین كتابت و پیامبر حائل شدند» صحیح بخارى، به شرح كرمانى، جز 2-1، ص 126، باب كتابة‏العلم، چاپ دوم، بیروت، 1401 هجرى قمرى). در «صحیح مسلم» به این صورت آمده است: «روز پنج‏شنبه، چه روز سختى بود!! در حالى كه اشك از چشمان ابن‏عباس مى‏ریخت: گفت رسول خدا فرمود: لوازم كتابت بیاورید تا مكتوبى بنویسم كه پس از آن هرگز گمراه نشوید. آنان كه در خدمت پیامبر بودند گفتند: پیامبر هذیان مى‏گوید (صحیح مسلم، به شرح نووى، جزء 12-11، ص 94، طبع بیروت، 1392). در صحیح مسلم، این روایت به این صورت هم آمده است: سعید بن جبیر از ابن عباس نقل مى‏كند كه او گفت: روز پنج‏شنبه چه روز غم‏انگیزى بود!! گفت: بیمارى پیامبر سخت شد. پس از آن فرمود: لوازم كتابت بیاورید تا مكتوبى بنویسم كه بعد از من گمراه نشوید. صحابه با هم اختلاف كردند، در حالى كه سزاوار نبود كه در محضر پیامبر سر و صدا به پا كنند و با هم به تنازع برخیزند. آنان كه در خدمت پیامبر بودند، گفتند: پیامبر را چه شده؟! آیا هذیان مى‏گوید؟! از خودش بپرسید. پیامبر فرمود: رهایم كنید، مرگ برایم بهتر است (صحیح مسلم، به شرح نووى، جزء 12-11، ص 89، طبع بیروت، 1392). كتاب صحیح بخارى و صحیح مسلم را اهل سنت، بسیار مهم مى‏ دانند. در این دو كتاب این حدیث به این صورت‏ها آمده است. و این حدیث به خوبى نشان مى‏دهد كه گوش به حرف پیامبر نكردند. گرچه ممكن است هر كسى هر جور بخواهد توجیه كند، ولى در هر صورت گوش به حرف پیامبر نكردند و قلم و كاغذ نیاوردند. این حدیث در تاریخ طبرى به این صورت آمده است: پیامبر خدا فرمود: لوازم كتابت بیاورید تا مكتوبى بنویسیم كه پس از آن گمراه نشوید. صحابه با هم به منازعه برخاستند و گفتند: او چه مى‏گوید؟ آیا هذیان مى‏گوید؟! از خودش بپرسید. از پیامبر توضیح خواستند. آن حضرت فرمود: رهایم كنید، این حال كه دارم بهتر از آن چیزى است كه مرا به آن مى‏خوانید (تاریخ طبرى، ج 3، ص 192، ده مجلّدى، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، 1962 میلادى، چاپ مصر). ابن ابى‏الحدید مى ‏گوید: از ابن‏عباس نقل شده كه گفت: عمر بن خطاب از من پرسید: آیا پسرعمویت على بن ابى‏طالب باز هم به خلافت مى ‏اندیشد؟ گفتم: بله. اى عمر بن خطاب! از پدرم درباره ادعاى پسرعمویم على پرسیدم. پدرم گفت: على در ادعاى خود صادق است. عمر بن خطاب گفت: البته از پیامبر خدا همیشه در مورد خلافت او، تكّه كلامى صادر مى‏شد كه چیزى را به عنوان حجت ثابت نمى‏كرد و قاطع عذر نبود و پیامبر سعى داشت درباره خلافت على بن ابى طالب از هر فرصتى استفاده كند و حتى در حال بیمارى خواست به اسم او تصریح كند كه من مانع شدم، زیرا دلم به حال اسلام سوخت. به خداى این خانه قسم، قریش دور او جمع نمى‏شوند و اگر او خلافت را به دست بگیرد از هر سو بر او مى‏شورند... (شرح نهج ‏البلاغه ابن ابى‏الحدید، ج 12، ص 21، چاپ بیروت، دار احیاءالتراث العربى، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم). ابن ابى ‏الحدید از علماى بزرگ اهل سنّت است و در شرح نهج‏البلاغه او، بسیارى از حقایق تاریخ صدر اسلام آمده است. از آن‏چه گذشت معلوم شد كه انسان گاهى با این كه حق را مى ‏داند، ولى هواهاى نفسانى و دشمنى‏هاى دیرینه مانع قبول حق مى‏گردد و چنین نیست كه اگر كسى حق را دانست عمل بكند. 5ـ نكته آخر این است كه باید توجه داشته باشیم كه در زمان پیامبر اسلام(ص)، زمان حضرت علی(ع) و زمان امام حسن(ع) و امام حسین(ع) مسأله شیعه و سنی به این صورت كه الان مطرح است، مطرح نبود و صفوف شیعه و سنی به این صورت از هم جدا نشده بود و از زمان امام باقر و امام صادق(ع) به تدریج صفوف شیعه و سنی از یكدیگر به صورت منظم وحساب شده جدا شد. در آن زمان نیروهای رزمی مسلمانان به دستور خلفای بنی امیه و بنی عباس به كشورهای دیگر هجوم بردند و آنها را از نظر نظامی شكست دادند. مسلمانان فاتح پس از فتح آن كشورها آن را بین مسلمان شدن و به دین خود ماندن مخیر می ساختند. هر كس كه مسلمان نمی شد به دین خود می ماند و هر سال جزیه پرداخت می كرد. آنان كه مسلمان می شد، اسلامشان اسلام اموی وعباسی بود و آنان نمی دانستند كه در میان مسلمانان اختلافاتی پیدا شده و عده ای معتقد به اسلام علی هستند و تنها علی را حق می دانند و ابوبكر و عمررا حق نمی دانند به این جهت هر كس كه مسلمان می شد، اسلامش همان بود كه حاكمان بنی امیه و بنی عباس تبلیغ كرده بودند. به عنوان مثال، كشور ایران در سال 31 ه.ق به طور كامل فتح شد. همان سال های فتح كه مسلمان نشدند. سال های طولانی گذشت و مردم ایران به تدریج مسلمان شدند. اوج اسلام مردم ایران قرن سوم هجری قمری است. سیصد سال طول كشید تا مردم ایران مسلمان شدند. در آن زمان كه مسلمان می شدند چنین نبود كه بفهمند اسلام آنان اسلامی است كه حاكمان اموی و عباسی تبلیغ كرده اند. بلكه سال های طولانی سپری شد تا فهمیدند كه در میان مسلمانان اختلافاتی بوده و این مردم به تدریج راه علی را تشخیص دادند و آن راه را رفتند. اوج تشیع مردم ایران قرن چهارم است و مبلغان شیعه در این قرن و قرن های بعد توانستند به مردم بفهمانند كه راه حق راه علی(ع) است و از آن زمان ها تا به امروز به تدریج مسلمانان دیگر هم شیعه می شوند. بر این اساس بسیار طبیعی است كه از میان آن همه مسلمان اموی و عباسی، به تدریج به سوی اسلام علی و اولاد علی(ع) كشانده شوند. این نكته هم مورد توجه قرار بگیرد كه از پیامبر و علی(ع) عده ای بودند كه علی را حق می دانستند و در هر قرنی هم حضور داشتند ولی این حضور چشمگیر نبود و از قرن چهارم به بعد در كل كشور اسلامی آن روز عده زیادی به سوی تشیع گرایش یافتند. 6- تعداد شیعیان، در جهان كم نیستند، بلكه در جهان بیش از 200 میلیون نفر شیعه است، گر چه در مقایسه با اهل سنّت كم هستند، همان طورى كه اهل سنت در مقابل با مسیحیان كم هستند (به اعیان الشیعه، ج 1، ص 194، البحث الثانى عشر و كتاب‏هاى دیگر مراجعه شود).
منبع:پرسمان

به تعبیر امیرالمومنین(ع) : اعرف الحق تعرف اهله اعرف الباطل تعرف اهله. حق را باید ملاك سنجش نسبت به افراد قرار داد نه افراد را ملاك ارزیابی حقیقت.