محمد جواد شرى
 حق تعیین سرنوشت
 اگر ملتى حق تعیین سرنوشت خود را داشته باشد،پس حق بنیانگذارى دولت و بپا داشتن حكومت را نیز دارد.
 چنین دولتى نیز حق دارد كه از توده ها-در صورتى كه توده ها حكومتهاى شرعى مستقلى بپا نكرده باشند-نیروى واحدى به وجود آورد.این حقوق را كه حقوقى طبیعى هستند،قوانین امتها تعیین و تثبیت مى كند.هیچ نیرویى حق ندارد میان یك جامعه و یا امت و میان آداب و رسومش فاصله اندازد.
 در این صورت،براى امت عرب زمان پیامبر نیز حق ایجاد دولت و بر پا داشتن حكومت بوده است و نه تنها ایجاد دولت حقى براى امت عرب بود،بلكه لازم بود كه اوضاع نابسامان عربى را سر و سامان دهد. توده هاى عرب،در حجاز،نجد و تهامه فاقد هر نوع حكومتى بودند.در آنجا نیرویى وجود نداشت تا مانع هرزگى شود و جان و مال و ناموس مردم در سایه آن در امان باشد.آن جا چندین قبیله وجود داشت كه با یكدیگر در ستیز بودند و بعضى بر بعضى تجاوز مى كرد و هر دسته اى از آنها جان و مال و ناموس دیگران را حلال مى شمرد.آنان این هرج و مرج را امرى طبیعى تصور مى كردند و هیچ كدام از آنان به لزوم چنین دگرگونى هم نمى اندیشیدند،و اگر كسى هم در آن باره فكرى مى كرد هیچ وسیله اى براى عملى ساختن آن در اختیار نداشت.
 اما توده هاى دیگر عرب در یمن،سوریه و عراق زیر سلطه قواى بیگانه بودند وهیچگونه حق حاكمیتى نداشتند.و از جمله ضرورتها آزاد سازى آنها از دست حاكمان و متحد ساختن آنان،با دیگر توده هاى عربى-صرف نظر از هر نوع گرایش دینى-بود.و لیكن در آنجا كسى كه به این ضرورت تحقق بخشد و برابر مشروعیت این حق قیام كند،وجود نداشت.
 براستى كه عنایت خداوندى بر این تعلق گرفته بود كه توده هاى عرب و جمعیتهاى دیگرى را كه داراى اهمیتى بودند،از هرج و مرج اجتماعى،اخلاقى و سیاسى و مهمتر از آنان هرج و مرج دینى،نجات بخشد،پس خداوند محمد را به عنوان خاتم پیامبران و رهبر جهانیان فرستاد.خداوند خواسته بود كه نقطه آغاز این حركت در میان امت عربى باشد.شاید آن امت نیازمندتر از همه امتها به آن تحول بوده است شاید هم شایسته ترین امتها براى حمل بار رسالت به جانب دیگران بوده است در صورتى كه خود نیز به نور آن رسالت هدایت مى شد.
 رسالت و نیروى مخالف آن
 پیامبر اراده ابلاغ رسالت و تاسیس دولتى را فرمود در حالى كه نیروهاى مشترك عربى از بت پرست و اهل كتاب تمام كوشش خود را به كار بردند و همه توان خود را صرف كردند،تا آن حضرت را از رسیدن به هدف خود باز دارند،آنان به او اعلان جنگى دادند كه هیچ امید صلح در آن نمى رفت و به هیچ وجه امكان رسیدن به آن هدف والا-جز با پذیرش رودر رویى نیروهاى فساد و مشرك و روبرو شدن با آنان در میدانهاى جنگ و وارد كردن شكست مهلك بدانها-ممكن نبود.البته محمد (ص) این حق را داشت تا نیروهاى مخالف را شكست دهد،بخصوص كه او مى خواست دولتى از نوع جدید در تاریخ انسانیت بپا كند.او مى خواست آن دولت را بر پایه هایى استوار سازد كه هیچ كس پیش از او فكرش را نكرده بود.او نمى خواست حكومت این دولت همچون سایر حكومتهایى باشد كه جهان بشرى پیش از آن شناخته بود،یعنى نیرویى تسلیم كننده افراد ملت تا بر آنان سیادت و حكومت كند و با آنان به خود كامكى رفتاركند.و خود را بالاتر از آنان ببیند.او تنها حكومت مردم بر مردم را مى خواست (1) ،حكومتى كه حاكم و محكوم در آن برابر بلكه برادر باشند،و در آن زورمند به سبب توانایش مورد توجه قرار نگیرد و ناتوان براى ناتوانیش مظلوم واقع نشود.پیامبر (ص) حكومتى مى خواهد تا مردم را به آفریدگار جهان متوجه سازد،مردم آن را حاكم واقعى خود بدانند،از قوانین آن پیروى كنند و در سایه آن به سعادت برسند.
 و با همه ویژگیها،آن حكومت حكومتى نیست كه با قدرت و زور تحمیل شده باشد،بلكه از آمیختگى ملتش با ایمان به مجموعه اى از اصول والا سرچشمه مى گیرد كه افراد خود را تا عالیترین مقام نسانیت بالا مى برد.
 با همه اینها نیروهاى مشرك و تبهكار مكه و دیگر مناطق عربى،چه بت پرست و یا اهل كتاب نه تنها نمى خواستند پیامبر (ص) دولت و حكومتى ایجاد كند،بلكه با سخت ترین روشها در صدد برآمدند او و پیروانش را از آن باز دارند و حتى از انجام شعایر دینى شان مانع شوند،آنان براى پیامبر (ص) و یارانش به علت ایمان به خداى یكتا حق حیات قائل نبودند.
 نیروهاى تبهكار،محمد (ص) و یارانش را از خانه ها و میان داراییهایشان بیرون كردند،آنان قصد ریختن خون آن حضرت و یارانش را داشتند.حتى اگر آنها،به همه آن شرارتها دست نمى زدند و كوشش خود را محدود به جلوگیرى از ایجاد دولتى مى كردند كه مى بایستى حق را بر پا دارد و از ناتوانان پشتیبانى كند باز پیكار با آنان و نابود كردنشان براى پیامبر (ص) مجاز بود،چرا كه باقى ماندن آنها در حال توانایى و نیرومندى به معناى استمرار ستم بر مردم ناتوان و نابودى امنیت جامعه بود;و بالاتر از همه اینها به مفهوم آن بود كه خداوند مورد پرستش قرار نگیرد و به یكتائیش اعتراف نشود.
 آرى نیروهاى تبهكار با همه سختگیرى و هرج و مرج طلبى خود،مخالفان واقعى تاسیس دولتى نمونه بودند كه پیامبر بزرگوار (ص) قصد ایجاد آن را داشت.و تحقق چنین حكومتى بدون نابود ساختن مخالفان میسر نبود.بدین گونه مقدر شد كه این دولت آسمانى روزهایى را در میدانهاى مبارزه بگذراند كه در حقیقت روزهاى رشد و بارورى این دولت بود.در حالى كه پیروان آن حضرت،به پیروى از او از رودررویى با نیروهاى تبهكار استقبال مى كردند.اگر مقدر آن بود كه نیروى تبهكار در آن جنگها پیروز شوند،دولت اسلامى كه مى بایست ملتها و توده ها،زیر پرچمش قرار گیرند،بر پا نمى شد.
 كمیت و كیفیت مسلمانان
 البته شمار مسلمانان در آغاز هجرت پیامبر (ص) در مقایسه با نیروهاى عرب مخالف كه در مقابل ایشان مقاومت مى كردند و براى ایجاد فاصله بین پیامبر (ص) و هدفهایش همكارى مى كردند،اقلیتى ناچیز بودند.پیروزى اسلام و بر پایى دولت اسلامى امكان نداشت مگر به یكى از دو طریق:
 (1) نیروى الهى دخالت داشته باشد تا به وسیله معجزه اى نیروهاى شر را نابود كند،و خداوند بر هر كارى تواناست و هیچ كس نمى تواند او را ناتوان كند،هر گاه اراده او بر امرى تعلق گیرد،تنها مى گوید بشو!پس انجام مى گیرد.و لیكن بدیهى است كه در اینجا چنین معجزه اى روى نداده است.چرا كه خداى بزرگ اراده فرموده است تا همه كارها را به وسیله عوامل طبیعى اجرا كند و اراده كرده است تا نیروهاى خیر را مورد آزمایش قرار دهد و آنها را خالص گرداند،و این آزمون هرگز ممكن نیست مگر هنگامى كه آن نیروها به انجام ماموریت خود بپردازند،و با تمام نیرو و توانى كه به آنها داده شده است در راه خدا به جهاد برخیزند.
 (2) كیفیت آن اقلیت ناچیز-به طور جدى-باید عالى مى بود،تا بر آنچه كه دشمنانش از برترى در كمیت برخوردار بودند،پیروز مى شد.و این همان چیزى بود كه اتفاق افتاد.
 در این جا پس از پیامبر بزرگوار (ص) ،على بن ابى طالب (ع) به چشم مى خورد،تنها فرد برجسته اى كه انسانیت همانند او را در تاریخ مبارزه ها سراغ ندارد.
 یادآور مى شویم كه سه سال پس از آغاز رسالت پیامبر خدا (ص) نزدیكترین خویشاوندان خود (از فرزندان عبد المطلب) را در مكه جمع كرد و از آنان پرسید كه كدام یك از ایشان در هدف مهمى كه دارد او را یارى مى كنند تا برادر،وصى و جانشین او در میان ایشان گردد.پس على (ع) عرض كرد:«یا رسول الله!من وزیر تو مى شوم.»البته پسر ابو طالب آن روز در سنى كمتر از حد بلوغ بود،و پس از آن ده سال در مكه به سر برد،و در آن جا به سن كمال رسید،و ویژگى آن كمال و مردانگیش در شب هجرت-آن گاه كه در بستر پیامبر (ص) خوابید،و والاترین نمونه را در تاریخ جانبازى اسلامى پدید آورد-نمودار شد.
 هنگامى كه كار به دشوارى گرایید و پیامبر (ص) و همه مسلمانان به دفاع از دین خدا و آزادیهاى مقدس خویش برخاستند،و بر آن شدند تا دولتى بنیان نهند كه حامل مشعل هدایت انسانها باشد،این مردانگى در حد كمال،آغازگر قهرمانیها شد.تصور نمى كنم كسى جز پیامبر بزرگ (ص) این انتظار را داشت كه آن كلمه وزارتى را كه على روز اجتماع خویشاوندان بر زبان آورد به معنى واقعیش آن قدر پر محتوا و در آن حد لبریز از قهرمانیها باشد.البته پیامبر تنها انسانى بود كه همه موفقیتهاى آینده على را انتظار داشت.
 براستى كه پیامبر بزرگ،مهندس مبتكر طرح و نقشه تاسیس آن دولت بوده و وزیرش-پسر ابو طالب مجرى این طرح كه پیامبر (ص) اولین بار آن را ترسیم كرد،مى باشد.و همچنین او در تمام میدانهاى جنگ پرچمدار پیامبر بود،و با آن حضرت حضور داشت (2) .پیامبر خدا او را بر هر جنگى كه حاضر بود،فرماندهى مى داد و كسى را امیر بر او قرار نمى داد و پرچم پیامبر را هیچ روزى حمل نكرد، مگر این كه با پیروزى بازگشت و فرماندهیش بى نظیر بود.او فرماندهى نبود كه سربازانش از او دفاع كنند بلكه فرماندهى بود كه پیش از سربازانش وارد صحنه مى شد و چه بسیار مواردى كه سربازان به سبب دلاوریهاى او پشتگرم مى شدند.چه بسا اتفاق افتاد كه مدتى طولانى بیشترین شركت كنندگان در جنگ فرار كردند و او تنها پیشاپیش پیامبر (ص) ایستاد و با قهرمانى خود از پیامبر دفاع كرد،و جاى نیروهاى فرارى را پر ساخت.
 او با پیامبر (ص) در هیجده میدان جنگ حاضر بود و تمام جنگهایى را كه در غیاب پیامبر و به دستور او رفته بود،رهبرى كرد.من به خود این اجازه را نمى دهم تا از چهار چوب این كتاب با سخن گفتن از همه ارزشهاى دفاعى او،تجاوز كنم،بلكه به ذكر مجملى از شركت و سهم او در چهار جنگ:بدر،احد، خندق و خیبر بسنده مى كنم.اینها همان جنگهایى هستند كه به حق جنگهاى سرنوشت ساز در زمان پیامبر محسوب مى شوند.و آینده اسلام به نتایج آنها بستگى داشته است.
 پى نوشتها:
 1-حكومت در اسلام از آن خدا و كسانى است كه خداوند به او اجازه حكومت به مردم را داده باشد (م) .
 2-در طبقات ابن سعد آمده است كه قتاده روایت كرده است،على بن ابى طالب صاحب پرچم پیامبر (ص) در روز بدر و در هر پیكار و نبرد بود. (ج 3-ص 25) .
 مالك بن دینار از سعید بن جبیر پرسید:چه كسى صاحب پرچم رسول الله بود؟سعید به او گفت:تو آزادى حرفت را بزن! (سعید در زمان حجاج بود و از او مى ترسید) پس معبد جهنى به وى گفت:من جواب تو را مى دهم،پرچم پیامبر را در بین راه،ابن مسیره عبسى،حمل مى كرد و موقع پیكار على بن ابى طالب (ع) آن را مى گرفت،او حامل پرچم پیامبر (ص) در همه میدانهاى جنگ بود.

منبع : 
مرکز اطلاع رسانی آل البیت/امیرالمؤمنین اسوه وحدت؛ص 114
اما توده هاى دیگر عرب در یمن،سوریه و عراق زیر سلطه قواى بیگانه بودند وهیچگونه حق حاكمیتى نداشتند.و از جمله ضرورتها آزاد سازى آنها از دست حاكمان و متحد ساختن آنان،با دیگر توده هاى عربى-صرف نظر از هر نوع گرایش دینى-بود.و لیكن در آنجا كسى كه به این ضرورت تحقق بخشد و برابر مشروعیت این حق قیام كند،وجود نداشت.