 
پاسخ : امام حسین ـ علیه السّلام ـ بر اساس وظیفة الهی خویش و با هدف احیای اسلام و جلوگیری از انحراف در دین و برای زنده نمودن سنت نبوی و روشن نمودن این قضیه كه اسلام راستین غیر از آن اسلامی است  كه بنی امیه در جامعه مطرح كرده اند قیام نموده و برای همیشه تاریخ روشن كرد كه مكاتب و مذاهب خارج از مسیر اهل‎ بیت باطل است. آن حضرت با قربانی كردن خود و بهترین یارانش در این راه، هدف خود را به آیندگان درس داد. و نشان داد كه فرزند رسول خدا و معیار حق و اسلام و قرآن است و بنی امیه و سایر خلفا همه از مسیر حق خارج هستند در حقیقت هدف امام پاسداری از امامت بود كه امام سجاد ـ علیه السّلام ـ با مواضع خاص كه با توجه به شرایط خاص زمان خود این هدف امام را محافظت نمود و استمرار مسیر هدایت را با امامت استوار نمود و تمام اهداف قیام امام حسین را در دورة اسارت و پس از آن تبیین نمود.برای رهایی از ذلت و بردگی و بازیابی عزّت و آزادگی و فراهم ساختن زمینة یك انقلاب ریشه‌دار و بنیادی در سطح گسترده بر ضدّ بیداد و اختناق، راهی جز آگاهی و بیدار سازی مردم نیست. امام حسین ـ علیه السّلام ـ برای رسیدن به هدف مهم به امر خداوند قیام نمود. این حماسة تاریخی دو مرحله داشت: 1. مرحله اول روز عاشورا، 2. مرحلة دوم: بعد از عاشورا...1. مرحلة اول: در روز عاشورا امام سجاد ـ علیه السّلام ـ مبتلا به بیماری سختی بود، با این وجود وقتی ندای «هل من ناصر» امام حسین(ع) را شنید با آنكه از شدّت ضعف و ناتوانی قدرت برداشتن شمشیر را نداشت، راه میدان را در پیش گرفت، امّ‌كلثوم خواست مانع شود امام سجاد(ع) فرمود:«ای عمه دست از من بردار و بگذار تا پیش روی پسر پیغمبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ جهاد كنم» حضرت سید الشهداء ـ علیه السّلام ـ به خواهرش فرمود: «باز دار او را تا كشته نگردد و زمین از نسل آل محمّد ـ صلّی الله علیه و آله ـ خالی نماند» بدین ترتیب امام زین العابدین ـ علیه السّلام ـ به عنوان یك مجاهد ـ با وجود بیماری شدید‌ ـ در جهاد شركت جست و به عنوان مطیع مطلق ولایت به سوی خیمه بازگشت تا به گونه‌ای دیگر برای ادامة جهاد وارد عرصه پیكار شود.[1]2. مرحلة دوم: این مرحله از عصر عاشورا آغاز گردید و پرچم خونین عاشورا به دست امام سجاد ـ علیه السّلام ـ برافراشته شد. امام ـ علیه السّلام ـ مبارزات خود را در ابعاد گسترده‌ای آغاز نمود و از هر فرصتی در این راستا استفاده كرد كه مهم‌ترین آنها را می‌توان در چند بخش زیر خلاصه كرد:1. خطبه‌های آتشین: امام ـ علیه السّلام ـ برای روشنگری مردم و تبیین معارف حقه و پرده‌برداری از چهرة منفور بنی‌امیه خطبه‌هایی ایراد فرمودند كه اهمّ آنها از این قرار است:الف) خطبة كوفه: امام ـ علیه السّلام ـ به جمعیتی كه برای تماشای اسیران آمده بودند اشاره كرد كه ساكت شوند، همه سكوت كردند، آنگاه پس از ستایش خدای متعال خود را معرّفی فرمود و با سخنان كوتاه و جانگداز در آن محیط اختناق و ارعاب، طوفانی به پا ساخت. خطبة امام ـ علیه السّلام ـ چنان در عمق روح و جان مردم نفوذ كرد كه ناگهان از هر سو صدای شیون و ندای ندامت بلند شد و مردم همگی از آن حضرت اعلام حمایت نمودند و از دشمنان آنان برائت جستند.[2]ب) خطبة شام: مردم شام در اثر تبلیغات چهل سالة معاویه شناخت صحیحی از اسلام و خاندان نبوّت ـ علیهم السّلام ـ نداشتند. امام سجاد ـ علیه السّلام ـ با كلام خود در مجلس یزید و در مقرّ حكومت اموی غوغایی ایجاد كرد و در میان اقشار مختلف مردم چنان تحوّلی به وجود آورد كه یزید ترسید شورش شود و به مؤذن دستور داد اذان بگوید امّا با ادامة سخنان امام ـ علیه السّلام ـ فشار افكار عمومی بر یزید اوج گرفت و او مجبور شد بر خلاف مواضع قاطع قبلی، خود را تبرئه كند و مسئولیت فاجعه كربلا را به گردن ابن زیاد اندازد.[3]ج) خطبة مدینه: هنگامی كه كاروان امام ـ علیه السّلام ـ به نزدیكی مدینه رسید مردم مطّلع شده و به استقبال آنها آمدند، امام ـ علیه السّلام ـ در میان آنها خطبة شور انگیزی ایراد فرمودند و در ضمن آن صحنة جانگداز عاشورا و جنایات بنی امیه را بازگو كردند و با بیانات روشنگرانة خود پرده از حكومت جائر یزید برداشتند.[4] و اذهان مردم مدینه را نسبت به بنی‌امیه آگاه كردند و این زمینه‌ای شد كه بسیاری از قیام‌ها بر علیه امویان در مدینه شكل بگیرد.2. تبیین معارف حقه و مبارزه در قالب دعا: امام زین العابدین ـ علیه السّلام ـ در محیطی كه ارعاب و اختناق حاكم بود مباحث سیاسی و اصول اعتقادی را در قالب دعا بیان می‌فرمود كه مهم‌ترین آنها مسئلة امامت و رهبری حقیقی جامعة اسلامی و غصب و تصاحب آن توسط حكّام جور بود.[5]3. برخورد و مبارزه با علماء درباری: اینان كسانی بودند كه فكر و ذهن مردم را به سوی بنی‌امیه جهت می‌دادند و آنان را با وضعی كه بنی‌امیه طالب آن بودند در جامعه حاكم باشد، عادت می‌دادند و افكار ناشایست و فرهنگ نادرست اموی را در قالب اسلام به خورد مردم می‌دادند به عنوان مثال برخورد شدید امام ـ علیه السّلام ـ با محمّد بن مسلم زهری محدث برجستة درباری است. [6]4. زنده نگه داشتن یاد و خاطرة عاشورا: واقعة عاشورا در افكار عمومی برای حكومت اموی بسیار گران تمام شد و مشروعیت آن را زیر سؤال بود، امّا برای اینكه این فاجعة عظیم فراموش نشود امام با گریه بر شهیدان و زنده نگه داشتن خاطرة آنان مبارزة منفی را به صورت گریه ادامه داد.[7] شكی نیست كه این اشك‌های سوزان ریشة عاطفی داشت، امّا چگونگی برخورد آن حضرت با این موضوع اثر و نتیجة سیاسی داشت. یادآوری مكرّر قضیة كربلا نمی‌گذاشت ظلم و جنایات حكومت بنی‌امیه از خاطره‌ها فراموش شود.بنابراین سید الشهداء ـ علیه السّلام ـ حماسة بزرگی در روز عاشورا و در زمین كربلا خلق نمود و امام سجاد ـ علیه السّلام ـ این حادثة تاریخی را از قید زمان و مكان رها نمود و شعار «كل یوم عاشورا و كل ارض كربلا» را جاودانه ساخت.5. تربیت شاگردان و اصحاب خاصّی كه هر یك از آنها حافظ دستاوردهای مكتب عاشورا و امامت بودند.--------------------------------------------------------------------------------[1] . مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، تهران، مكتبة الاسلامیه، چاپ سوم، 1371 ش، ج 45، ص 46.[2] . جلالی، سید محمّدرضا، جهاد الامام السجاد ـ علیه السّلام ـ ، دار الحدیث، چاپ اول،1418 هـ ق، ص 48.[3] . مجلسی، پیشین، ج 45، ص 137.[4] . قندوزی حنفی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع الموده، دار الاسوه، چاپ اول،1416 هـ ق، ج7، ص 93.[5] . امام زین العابدین ـ علیه السّلام ـ ، صحیفة سجادیه، دفتر انتشارات اسلامی، جامعة مدرسین، چاپ چهارم، 1375 هـ ش، ص 99.[6] . قمی، عباس، سفینة البحار، تهران، كتابخانة ثنایی، ج1، ص 573.[7] . الاربلی، علی بن عیسی، كشف الغمه، بیروت، دار الاضواء، نوبت دوم، 1405 هـ ق، ج2، ص 314.منبع : پرسمان


نقش امام سجّاد ـ علیه السّلام ـ در حماسة عاشورا و حفظ آثار آن چه بود؟
