




درمان طول امل و آرزوی دراز دنیویاز جمله مواردی كه موجب افتادن انسان در دام هلاكت می شود آمال و آرزوهای دراز و دست نیافتنی است، چرا كه همه فكر و تلاش انسان را به خود مشغول ساخته و از سایر امور غافل می‌سازد.
 علی (علیه السلام) در خطبه معروف به دیباج می‌فرماید:

«واعلموا عبادالله ان الأمل یذهب العقل و یكذب الوعد و یحب علی الغفلة و یورث الحسرة؛ بدانید ای بندگان خدا! آرزوهای دراز، عقل انسان را می‌برد و وعده قیامت را دروغ می‌شمارد و انسان را بر غفلت ترغیب می‌كند و سرانجام، حسرت به بار می‌آورد.»
 پیامبر اكرم(ص) «طول امل » را یكی از دو دشمن بسیار خطرناك برای انسانها شمرده و فرموده است:
 «خصلتان اتباع الهوی و طول الامل، فاما اتباع الهوی فانه یعدل عن الحق، اما طول الامل فانه یحبب الدنیا; شدیدترین چیزی كه از آن بر شما می ترسم دو خصلت است: پیروی از هوا و آرزوی طول و دراز; زیرا هواپرستی شما را از حق بازمی دارد و اما آرزوی دور و دراز شما را حریص بر دنیا می كند». (المحجة البیضاء، جلد 8، صفحه 245)
 با این اشاره به آیات قرآن بازمی گردیم و نتیجه طول امل را در سرنوشت اقوام پیشین و انسانها به طور كلی مورد بررسی قرار می دهیم:
 1- واذكروا اذ جعلكم خلفاء من بعد عاد و بواكم فی الارض تتخذون من سهولها قصورا و تنحتون الجبال بیوتا فاذكروا آلاء الله و لاتعثوا فی الارض مفسدین (سوره اعراف،آیه 74)
 2- اتبنون بكل ریع آیة تعبثون × و تتخذون مصانع لعلكم تخلدون (سوره شعراء،آیات 129و128)
 3- ینادونهم الم نكن معكم قالوا بلی و لكنكم فتنتم انفسكم و تربصتم و ارتبتم و غرتكم الامانی حتی جاء امر الله و غركم بالله الغرور (سوره حدید،آیه 14)
 4- الم یان للذین آمنوا ان تخشع قلوبهم لذكر الله و ما نزل من الحق و لایكونوا كالذین اوتوا الكتاب من قبل فطال علیهم الامد فقست قلوبهم و كثیر منهم فاسقون (سوره حدید،آیه 16)
 5- ذرهم یاكلوا و یتمتعوا و یلههم الامل فسوف یعلمون (سوره حجر،آیه 3)
 6- ام للانسان ما تمنی × فلله الآخرة و الاولی (سوره نجم،آیات 24و25)
 7- ویل لكل همزة لمزة × الذی جمع مالا و عدده × یحسب ان ماله اخلده (سوره همزه،آیات 1تا3)
 8- ان الذین ارتدوا علی ادبارهم من بعد ما تبین لهم الهدی الشیطان سول لهم و املی لهم (سوره محمد،آیه 25)
 ترجمه
 1- و به خاطر بیاورید كه خداوند شما را جانشینان قوم «عاد» قرار داد و در زمین مستقر ساخت كه در دشتهایش، قصرها برای خود بنا می كنید و در كوهها برای خود خانه ها می تراشید! بنابراین نعمت های خدا را متذكر شوید و در زمین به فساد نكوشید.
 2- آیا شما بر هر مكان مرتفعی نشانه ای از روی هوا و هوس می سازید؟! - و قصرها و قلعه های زیبا و محكم بنا می كنید، شاید در دنیا جاودانه بمانید؟!
 3- (منافقان) آنها را صدا می زنند «مگر ما با شما نبودیم؟! می گویند «آری ولی شما خود را به هلاكت افكندید و انتظار(مرگ پیامبر را) كشیدید و(در همه چیز) شك و تردید داشتید و آرزوهای دور و دراز شما را فریب داد تا فرمان خدا فرارسید و شیطان فریبكار(نیز) شما را در برابر (فرمان) خداوند فریب داد!
 4- آیا وقت آن نرسیده است كه دلهای مؤمنان در برابر ذكر خدا و آنچه از حق نازل كرده است خاشع گردد؟! و مانند كسانی نباشند كه در گذشته به آنها كتاب آسمانی داده شد، سپس زمانی طولانی بر آنها گذشت و قلب هایشان قساوت پیدا كرد و بسیاری از آنها گنهكارند!
 5- بگذار آنها بخورند و بهره گیرند و آرزوها آنان را غافل سازد ولی به زودی خواهند فهمید!
 6- آیا آنچه انسان تمنا دارد به آن می رسد؟! - در حالی كه آخرت و دنیا از آن خداست!
 7- وای بر هر عیبجوی مسخره كننده ای! - همان كس كه مال فراوانی جمع آوری و شماره كرده(بی آنكه مشروع و نامشروع آن را حساب كند)! - او گمان می كند كه اموالش او را جاودانه می سازد!
 8- كسانی كه بعد از روشن شدن هدایت برای آنها، پشت به حق كردند، شیطان اعمال زشتشان را در نظرشان زینت داده و آنان را با آرزوهای طولانی فریفته است!
 تفسیر و جمع بندی

سرچشمه غفلتآیات اول و دوم ناظر به قوم «عاد» و «ثمود» است كه پیامبرانی به نام «هود» و «صالح » داشتند این جمعیت با پیشرفتی كه در كشاورزی و صنعت پیدا كرده بودند سخت سرگرم به دنیا شده و به آن دل بسته بودند و آرزوهای دور و دراز آنها را در خود غرق ساخته بود و چنان گرفتار غرور و كبر و نخوت شده بودند كه نه تنها كمترین اعتنایی به دعوت خیرخواهانه پیامبرشان هود و صالح نكردند، بلكه به مبارزه با آنها برخاستند.
 قرآن مجید در نخستین آیه از آیات بالا، از زبان حضرت صالح خطاب به آن قوم سركش چنین نقل می كند: «به خاطر بیاورید كه قوم عاد به خاطر طغیان از میان رفتند و خداوند شما را جانشینان آنان قرار داد و در زمین مستقر ساخت كه در دشتهایش قصرها برای خود بنا می كنید و در كوهها(در دل سنگها) برای خود خانه هایی می تراشید، به یاد نعمت های خدا باشید و در زمین فساد نكنید»! (واذكروا اذ جعلكم خلفاء من بعد عاد و بواكم فی الارض تتخذون من سهولها قصورا و تنحتون الجبال بیوتا فاذكروا آلاء الله و لاتعثوا فی الارض مفسدین) (اعراف، 74)
 در دومین آیه وضع قوم «عاد» را شرح می دهد كه توضیحی است برای آیه قبل كه در باره قوم «ثمود» بود.
 از زبان پیامبرشان(حضرت هود(ع)) چنین نقل می كند: «آیا شما بر هر مكان مرتفعی نشانه ای از سر هوا و هوس می سازید؟ - و قصرها و قلعه های زیبا و محكم بنا می كنید كه گویی در دنیا جاودانه خواهید ماند»! (اتبنون بكل ریع آیة تعبثون × و تتخذون مصانع لعلكم تخلدون) (شعرا،129 – 128)
 هود(ع) با این سخن به آنها می فهماند كه یكی از علل مهم انحراف شما هوسرانی و تكیه بر آرزوهای دراز است كه شما را از خدا غافل كرده و در زرق و برق دنیا غرق ساخته است.
 «مصانع » جمع «مصنع » به معنی ساختمان و قصر مجلل و محكم است، این واژه از ماده «صنع » گرفته شده كه به معنی كار نیكو انجام دادن است، بنابراین صنع به هر كاری گفته نمی شود، بلكه به كارهایی اطلاق می گردد كه دارای امتیاز خاصی است.
 قوم عاد و ثمود تصور می كردند كه با این بناهای محكم و زیبا و خانه های مجللی كه در درون دل كوهها ایجاد كرده بودند، می توانند خود را از آفات و گزند حوادث مصون دارند و سالیان دراز زنده بمانند و به عیش و نوش بپردازند.
 همین معنی در باره قوم ثمود در آیات دیگری مطرح شده است و باز از زبان صالح این چنین می خوانیم: «اتتركون فی ما ههنا آمنین × فی جنات و عیون × و زروع و نخل طلعها هضیم × و تنحتون من الجبال بیوتا فارهین; آیا چنین می پندارید كه همیشه در نهایت امنیت در نعمت هایی كه اینجاست، می مانید - در این باغها و چشمه ها - در این زراعت ها و نخلهایی كه میوه هایش شیرین و رسیده است و شما از كوهها خانه هایی(بسیار محكم) می تراشید و در آن به عیش و نوش می پردازید( و همه چیز را به دست فراموشی می سپارید؟!)». (شعرا،149 تا146)
 بی شك غرور و غفلت حاصل از طول امل منحصر به قوم عاد و ثمود نبود، ولی در قرآن مجید در مورد این دو گروه سركش، این رذیله اخلاقی برجستگی خاصی دارد.
 در سومین آیه سخن از گفتگوی مؤمنان و منافقان در روز قیامت است كه منافقان خود را در ظلمت و تاریكی در صحنه محشر می بینند، در حالی كه مؤمنان در پرتو نور و ایمان به سوی بهشت در حركتند، منافقان از مؤمنان تقاضا می كنند اجازه بدهید ما هم از نور شما بهره ای بگیریم، ولی دیوار بلندی در میان این دو فاصله می شود.
 در اینجا منافقان فریاد می زنند «...الم نكن معكم...; آیا ما در دنیا با شما نبودیم(پس چرا از ما جدا شدید؟)» ( حدید، 14)
 مؤمنان در پاسخ می گویند: «آری ما با هم بودیم، ولی شما خود را فریب دادید و در انتظار حوادث ناگوار برای مسلمانان بودید و پیوسته در امر معاد و دعوت پیامبر اسلام(ص) ابراز تردید می كردید و آرزوهای دراز، پیوسته شما را مغرور ساخت تا فرمان مرگ شما از سوی خدا فرارسید»، (...قالوا بلی و لكنكم فتنتم انفسكم و تربصتم و ارتبتم و غرتكم الامانی حتی جاء امر الله...) (- همان، 14)
 به این ترتیب آیه فوق عامل بدبختی منافقان را در چهار چیز خلاصه می كند كه چهارمین آنها آرزوهای طول و دراز است.
 «امانی » جمع «امنیه » از ماده «منی »(بر وزن مغز) در اصل به معنی اندازه گیری كردن است، و «تمنی » به معنی آرزوست، چرا كه انسان در درون دل در عالم خیال اموری را برای خود اندازه گیری می كند و به همین جهت به خیالات باطل و سخنان دروغ و آرزوهای دور و دراز «امنیه » و جمع آن «امانی » اطلاق شده است.
 در تفسیر منهج الصادقین و تفسیر قرطبی در ذیل این آیه حدیثی از پیامبر اكرم(ص) نقل شده كه مضمونش این است: «آن حضرت در حالی كه یارانش را موعظه می فرمود خطهایی(موازی هم) بر زمین كشید، بعد یك خط عمودی بر همه آنان رسم فرمود، سپس گفت: می دانید این خطوط چه معنی دارد؟ عرض كردند: نه یا رسول الله! فرمود: این خطوط مانند آرزوهای دور و دراز انسانهاست (كه حد و مرزی ندارند) و آن یك خط(عمودی) همان مرگ و پایان زندگی است كه بر همه آنها كشیده می شود و همه آمال و آرزوها را باطل می كند».
 همین معنی با تفاوت مختصری از «ابن مسعود» نقل شده است و پیامبر اكرم(ص) خطی به شكل مربع كشید و خطی در وسط آن رسم فرمود و آن را به خارج مربع ادامه داد و خطوط كوچكی از طرف راست و چپ آن كشید، سپس فرمود: این(خطی كه در وسط مربع است) انسان است و این(مربع) اجل اوست كه به او احاطه كرده و این(ادامه خطی كه به خارج از مربع پیش رفته) آرزوهای دراز اوست كه از اجل و مرگ او هم فراتر می رود و این خطوط كوچك عوارض و حوادثی است كه او را احاطه كرده، اگر(فرضا) اجل خطا كند، این حوادث و عوارض او را از بین می برند و اگر این حوادث و عوارض خطا كنند اجل او را از میان برمی دارد». (تفسیر قرطبی، جلد9، صفحه 6417)
 در چهارمین آیه مؤمنان را به طور غیر مستقیم مخاطب قرار داده و هشدار می دهد كه مراقب وضع خویش باشند، مبادا به اثر آرزوهای دور و دراز به سرنوشت مرگبار و اسفناك اقوام پیشین گرفتار شوند، می فرماید: «آیا وقت آن نرسیده است كه دل های مؤمنان در برابر ذكر خدا و آنچه از حق نازل شده است خاشع گردد، و مانند كسانی نباشند كه پیش از این كتاب آسمانی به آنها داده شد، سپس زمان طولانی به آنها گذشت (و بر اثر غفلت و آرزوهای دراز) قلب های آنها قساوت پیدا كرد. و بسیاری از آنان گناهكارند. الم یان للذین آمنوا ان تخشع قلوبهم لذكر الله و ما نزل من الحق و لایكونوا كالذین اوتوا الكتاب من قبل فطال علیهم الامد فقست قلوبهم و كثیر منهم فاسقون (حدید،16).
 مطابق این آیه آنچه باعث نرمش قلب آدمی و انعطاف آن به سوی حق و خشوع و خضوع در پیشگاه خدا می شود، همان ذكرلله و یاد خدا و توجه به حق است، آری یاد خدا است كه آرزوهای دور و دراز را بر می چیند، و انسان را متوجه مسؤولیت هایش می كند، و دل را نورانی، و فكر انسان را واقع بین و ماهیت زندگی ناپایدار دنیا را در برابر او مشخص می سازد.
 دلی كز نور معنی نیست روشن مخوانش دل كه آن سنگ است و آهن دلی كز گرد غفلت زنگ دارد از آن دل سنگ و آهن ننگ دارد
 در پنجمین آیه خطاب به پیامبر اسلام(ص) ، اشاره به كفار و مشركان كرده، می فرماید: «بگذار آنها بخورند و از دنیای مادی بهره گیرند و آرزوها(ی دراز) آنان را غافل سازد ولی به زودی خواهند فهمید(كه چه اشتباه بزرگی مرتكب شده اند) »، (ذرهم یاكلوا و یتمتعوا و یلههم الامل فسوف یعلمون)
 آری آنان همچون چهارپایانند كه جز آب و علف چیزی نمی فهمند، تنها تفاوتی كه با چهارپایان دارند و آنها را از چهارپایان پست تر كرده این است كه یك مشت آرزوی طول و دراز اطراف فكرشان را احاطه كرده و به آنها اجازه نمی دهد كه در سرنوشت خود بیندیشند و پیش از آنكه دست اجل گریبان آنها را بگیرد بیدار شوند و از بیراهه بازگردند.
 در اینجا تاثیر منفی آرزوهای دراز در وجود انسان به خوبی تبیین شده و نشان می دهد كه تا چه حد آرزوها انسان را به خود مشغول می سازد و از خدا غافل می كند.
 تعبیر به «ذرهم » (آنها را رها كن) به وضوح نشان می دهد كه امیدی به هدایت این گروه نیست وگرنه پیامبر اكرم(ص) هرگز مامور نمی شد آنها را رها سازد.
 چگونه می توان امید به هدایت گروهی داشت كه هدف نهایی آنها خور و خواب همچون حیوانات است و آرزوهای دراز به آنها اجازه نمی دهد كه لحظه ای به پایان زندگی و به آفریدگاری كه این مواهب حیات را به آنها بخشیده بیندیشند و در باره هدفی كه برای آن آفریده شده اند لحظه ای فكر كنند.
 در ششمین آیه مورد بحث، اشاره به این حقیقت می كند كه غالبا آرزوهای دراز كه هرگز انسان به آنها نمی رسد، او را احاطه می كنند و امكانات او را كه باید در مسیر سعادت به كار گرفته شود به خود جذب می كند و او را از راه بازمی دارد، می فرماید: «آیا انسان به آنچه آرزو می كند می رسد؟!(نه هرگز نخواهد رسید)» (ام للانسان ما تمنی) (نجم، 24)
 این استفهام در واقع یك نوع استفهام انكاری است، چگونه ممكن است انسان به همه آرزوهایش برسد در حالی كه طول آرزوها گاه دهها یا صدها برابر عمر اوست! و گاه اصلا نقطه پایانی ندارد! و هر جا برسد آرزوهای دیگری در برابر او خودنمایی كرده و وی را به سوی خود جلب می نماید.
 باید توجه داشت كه این آیه به دنبال آیاتی است كه اشاره به بتهای مشركان می كند كه آرزو داشتند شفیع آنها در درگاه خداوند شوند و قرآن می گوید این آرزو هرگز برآورده نخواهد شد، ولی با این حال مفهوم آیه عام است و به اصطلاح مورد، مخصص نیست.
 در هفتمین آیه سخن از دنیاپرستان خودخواه با آرزوهای دور و دراز است، می فرماید: «وای بر هر عیبجوی مسخره كننده ای - همان كس كه مال و ثروت(عظیمی) را جمع آوری و شماره كرده است(بی آنكه حساب مشروع و نامشروع را بكند) و گمان می كند اموالش سبب جاودانگی اوست!»، (ویل لكل همزة لمزة × الذی جمع مالا و عدده × یحسب ان ماله اخلده) (همزه، 1 تا3)
 در واقع این سه آیه علت و معلول یكدیگرند، چرا كه این انسان بی خبر و خودبین و خودپسند دیگران را استهزاء می كند، به خاطر آنكه ثروت عظیمی برای خود از طرق نامشروع فراهم ساخته، چرا دست به جمع چنین ثروتی زده؟ به خاطر اینكه می پندارند داشتن چنین ثروتی به او جاودانگی می دهد، این پندار كه با«طول امل » و آرزوهای دراز همراه ست سبب غرور و خودبرتربینی می شود و آن هم به نوبه خود سبب استهزاء و عیبجویی نسبت به دیگران است. از این آیه به خوبی می توان استفاده كرد كه آرزوهای دراز گاهی به حدی می رسد كه انسان مرگ را به كلی فراموش كرده، خود را جاودانه می پندارد و همین امر سبب طغیان و سركشی او می شود و آن طغیان سرچشمه گناهان دیگری می گردد.
 در هشتمین و آخرین آیه مورد بحث، سخن از گروهی است كه حق را شناختند و سپس به آن پشت كردند و از آن اعراض نمودند، می فرماید: «كسانی كه بعد از روشن شدن حق به آن پشت كردند، شیطان اعمال زشتشان را در نظرشان زینت داده و آنان را با آرزوهای طولانی فریفته است!»، (ان الذین ارتدوا علی ادبارهم من بعد ما تبین لهم الهدی الشیطان سول لهم و املی لهم) (محمد، 25)
 «املی لهم » از ماده «املاء» به معنی پدید آوردن آرزوهای دور و دراز است كه انسان را به خود مشغول می دارد.
 در واقع آیه ناظر به این حقیقت است كه چگونه ممكن است یك انسان حق را بشناسد و باور كند سپس آن را نادیده بگیرد و به آن پشت كند و راه نجات خود را ببیند با این حال از بی راهه برود!
 آیا می توان باور كرد انسان عاقلی چنین كند؟! آری! هنگامی كه تسویلات شیطان انسان را احاطه كند و زشتی ها را در نظرش به صورت زیبایی ها نشان دهد و او را گرفتار آرزوهای دور و دراز سازد، بعید نیست حق را به دست فراموشی بسپارد و به آن پشت كند.
 از اینجا می توان دریافت كه آرزوهای طولانی چه بلایی بر سر انسان می آورد و چگونه انسان عاقل را به كلی از عقل و خرد بیگانه می كند؟!
 از مجموع آیات فوق كه قسمتی در باره اقوام پیشین بود و بخشی در باره معاصران پیامبر(ص) و قسمتی نیز به صورت یك قانون كلی مطرح شده بود می توان چنین نتیجه گرفت كه طول امل و آرزوهای دراز از خطرناك ترین دشمنان سعادت بشر است كه نه تنها افراد، بلكه اقوام و ملت ها را در كام مرگ و بدبختی فرومی برد.

آثار و پیامدهای طول املآرزوهای دراز و گاه بی پایان، آثار مخرب فراوانی در زندگی معنوی و مادی انسان دارد كه به گوشه هایی از آن در حادیث بالا و همچنین در آیاتی كه در قرآن مجید در آغاز این بحث ذكر شد آمده است و به طور كلی می توان گفت: طول امل پیامدهای خطرناك و مخرب و سوء زیر را دارد.
 1- طول امل سرچشمه بسیاری از گناهان
 یكی از بدترین آثار منفی طول امل و آرزوهای دراز این است كه انسان را به انواع گناهان دعوت می كند، زیرا رسیدن به این آرزوها معمولا از طریق مشروع غیر ممكن است، بنابراین گرفتاران این رذیله اخلاقی خود را ناگزیر می بینند كه در كسب درآمدها چشم بر هم نهند و حلال و حرام را شناسایی نكنند و از غصب حقوق دیگران، خوردن اموال یتیمان، كم فروشی، رباخواری، رشوه و مانند این امور، ابا نداشته باشند.
 به همین دلیل در حدیث معروف غررالحكم آمده است: «من طال امله ساء عمله; كسی كه آرزویش دراز باشد عملش بد می شود»!
 و نیز آمده: «اطول الناس املا اسوئهم عملا; آن كس كه آرزوهایش طولانی تر است عملش زشت تر خواهد بود».
 و در نقطه مقابل آن آمده است: «من قصر امله حسن عمله; كسی كه آرزویش كوتاه باشد عملش نیك خواهد بود»!
 هر سه حدیث بالا از مولا امیرمؤمنان علی(ع) است كه جان به فدای سخنان نورانی و انسان سازش باد.
 2- طول امل یكی از اسباب مهم قساوت قلب
 همان گونه كه در آیات آغاز این بحث خواندیم قرآن مجید در باره یكی از اقوام پیشین می گوید: آنها كسانی بودند كه می پنداشتند عمر طولانی دارند(و گرفتار آرزوهای دراز شده اند) و از این رو قلب های آنها قساوت یافت.
 دلیل این مساله روشن است; زیرا طول امل انسان را از خدا غافل می كند و به دنیا حریص می سازد و آخرت او را به دست فراموشی می سپارد و اینها همه اسباب سنگدلی و قساوت است.
 به همین دلیل در حدیثی آمده است كه خداوند به موسی(ع) فرمود: «یا موسی لاتطول فی الدنیا املك فیقسوا قلبك، و القاسی القلب منی بعید; ای موسی! آرزوی خود را در دنیا طولانی نكن كه قسی القلب خواهی شد و قسی القلب از من دور است ». (میزان الحكمه، جلد 1، صفحه 104(ماده امل).
 همین معنی در حدیث دیگری از امام امیرمؤمنان(ع) آمده است كه فرمود: «من یامل ان یعیش ابدا یقسوا قلبه و یرغب فی الدنیا; كسی كه آرزو دارد جاودانه در این دنیا بماند قسی القلب می شود و راغب در دنیا می گردد». (همان مدرك)
 3- طول امل سبب نسیان اجل
 این اثر نیاز به شرح و بسط ندارد و به خوبی در زندگی آنها كه گرفتار این رذیله اخلاقی هستند نمایان است كه هرگز نه سخنی از مرگ بر زبان می رانند و نه در فكر آخرتند، بلكه دائما در گرداب غفلت غوطه ورند.
 حدیث معروفی كه هم از پیامبر اكرم(ص) و هم از امیرمؤمنان علی(ع) نقل شده كه می فرماید: «طول الامل ینسی الآخرة; درازی آرزوها سبب فراموشی آخرت است » گواه صدق این مدعاست.
 در حدیث دیگری از مولا علی(ع) می خوانیم: «اكثر الناس املا اقلهم للموت ذكرا; كسی كه آرزویش از همه طولانی تر است از همه كمتر به یاد مرگ است ». (تصنیف الغرر، صفحه 312، حدیث شماره 7215)
 4- زندگی پررنج محصول دیگری از طول امل
 بدیهی است هر قدر آرزوها طولانی تر باشد تهیه مقدمات بیشتری را می طلبد، همچنین صرفه جویی بیشتری برای حفظ اموال و ثروت ها جهت رسیدن به آن آرزوهای دور و دراز لازم است و نتیجه این دو، یك زندگی توام با درد و رنج و سخت گیری بر خود و خانواده خود توام با تلاش شبانه روزی بی رویه خواهد بود.
 به همین جهت در احادیثی كه از امیرمؤمنان علی(ع) نقل شده است می خوانیم: «من كثر مناه كثر عنائه; كسی كه آرزوهایش زیاد باشد، تعب و رنج او فزونی خواهد یافت ».
 و نیز می فرماید: «من استعان بالامانی افلس; كسی كه از آرزوهای دراز كمك بگیرد فقیر و مفلس می شود(و زندگی فقیرانه ای خواهد داشت هر چند ثروتمند باشد).
 و نیز می فرماید: «الرغبة مفتاح النصب; تمایل به دنیا(و آرزوهای دراز) كلید درد و رنج است »! (تصنیف الغرر، صفحه 314)
 5- طول امل و زندگی ذلت بار
 صاحبان آرزوهای دراز نه تنها در رنج و تعب دائم به سر می برند، بلكه ناچارند شخصیت انسانی خود را نیز در هم بشكنند و برای رسیدن به مقصود خیالی در برابر هر كس و ناكس خضوع كنند و دست التماس به سوی این و آن دراز نمایند و به زندگی ذلت بار تن در دهند. در حدیثی از امیرمؤمنان علی(ع) می خوانیم: «ذل الرجال فی خیبة الآمال; خواری مردان در ناكامی آرزوهاست ». (غررالحكم، جلد 2، صفحه 405)
 6- محرومیت از نعمتها
 همان گونه كه در بالا اشاره شد، كسانی كه گرفتار آرزوهای دور و درازند و در دریای امانی غوطه ورند، غالبا به سراغ صرفه جویی و سخت گیری هر چه بیشتر در استفاده از مواهب حیات و زندگی می روند تا به آرزوهای دور و دراز خود برسند. به همین دلیل نسبت به همه كس حتی خویشتن و زن و فرزند بخیل خواهند بود، همان بخلی كه آنها را از بهره گیری از نعمت های الهی محروم می سازد و در عین برخورداری از امكانات فراوان، زندگی فقیرانه ای دارند.
 در زمان خود افرادی را می بینیم كه تحت عنوان «تامین آینده »! برای خود و فرزندان، گرفتار طول امل هستند و همین امر آنان را از مواهبی كه در اختیار دارند محروم می سازد.
 7- طول امل و محروم بودن از درك حقایق
 آرزوهای دراز همچون سرابی است كه تشنگان را در بیابان زندگی به دنبال خود می كشاند و تشنه تر می سازد، بی آنكه به جایی برسند، این آرزوها چهره واقعیت ها را به گونه ای دروغین نشان می دهد و انسان به خاطر آنها درك نمی كند كجاست و به كجا می رود؟ و وظیفه اش در برابر این سرنوشت چیست؟
 از همین رو در حدیثی از امیرمؤمنان علی(ع) كه سابقا به آن اشاره كردیم آمده است: «الامانی تعمی عیون البصائر; آرزوهای دراز دیدگان بصیرت را نابینا می كند»! (غررالحكم، شماره 1375)
 كوتاه سخن اینكه: كسی می تواند چهره زیبای حقیقت را آن گونه كه هست ببیند و به سرچشمه زلال معرفت برسد كه دیده عقل خود را با حجاب آرزوها نپوشاند و در میان ابرهای تیره و تار طول امل قرار نگیرد.
 8- طول امل سبب كفران نعمت است
 بدیهی است آرزوهای دراز، انسان را به آن چه ندارد و شاید هرگز به آن نمی رسد دلبند می سازد، به همین دلیل آنچه را از نعمت های الهی در دست دارد كوچك می شمرد و نسبت به آن بی اعتناست و این كفران نعمت، پیامدهای شومی در دنیا و آخرت برای او دارد.
 در حدیثی از مولای متقیان امیرمؤمنان علی(ع) می خوانیم: «تجنبوا المنی فانها تذهب ببهجة نعم الله عندكم، و تلزم استصغارها لدیكم، و علی قلة الشكر منكم; از آرزوهای دراز بپرهیزید كه زیبایی نعمت های الهی را از نظر شما می برد و آنها را نزد شما كوچك می كند و به كمی شكر(و كفران نعمت) از سوی شما منتهی می شود»! (تصنیف الغرر، صفحه 314)منبع:پرسمان




این كدام آرزوها هستند كه باعث جهنمی شدن می شود لطفا مثالهای عینی و مصداق دار بیان كنید؟
