
در فرآیند نظام هدفمند آفرینش، هیچ آفریده ‏ای بدون هدف و بی ارتباط با دیگر پدیده‏ ها آفریده نشده است. بنابراین، آخرت كه فرجام هستی است با دنیا كه مرحله ‏ای از هستی ‏است، نمی ‏تواند بی ارتباط باشد. از دیدگاه قرآن، هر كس به دنیا می ‏آید بدون تردید باید به دنیای ابدی بپیوندد و پاداش یا كیفر اعمال خوب و بد خود را ببیند:«فَمَن یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَیْراً یَرَهُ وَمَن یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرّاً یَرَهُ؛ هر كس ذره‏ای كار نیك انجام دهد آن را می‏ بیند و هر كس ذره‏ای كار بد انجام دهد آن رامی ‏بیند.» (زلزال،آیه 8 - 7) این ارتباط در كلام پیامبر اعظم (ص) به شكل صریح بیان شده است؛«اَلدُّنْیا مَزْرَعَةُ الْاخِرَةِ؛ دنیا كشتگاه آخرت است.»(619)
ارتباط دنیا و آخرت از قبیل ارتباط دو بخش از یك عمر و دو فصل از یك سال است؛ كه‏ یك فصل باید كاشت و در فصل دیگر باید درو كرد؛ بلكه اساساً یكی كاشت است و دیگری‏ برداشت، یكی هسته است و دیگری میوه آن.(620)
امیر مؤمنان (ع) می فرمایند:«وَ اِنَّ الْیَوْمَ عَمَلٌ وَ لا حِسابَ وَ غَداً حِسابٌ وَ لا عَمَلَ؛ امروز كار است و محاسبه نیست و فردا محاسبه است و كار نیست.» (621)
بدین ترتیب، انسان در می ‏یابد كه برای آسایش در دنیای باقی باید توشه برگیرد و جایگاه ‏آن نیز همین دنیای فانی است و آن زمان كه روح از بدن جدا شود دیگر كار از دست بیرون‏ شده و هنگام كشت گذشته و هنگامه بهره ‏برداری رسیده است:«بَلَی‏ مَنْ كَسَبَ سَیِّئَةً وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِیئَتُهُ فَأُولئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ وَالَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ؛ آری كسانی كه كار بد انجام دهند و خطاهای شان آنان را احاطه كند، ایشان اهل دوزخ ‏اند و در آن ‏جاودان خواهند بود و آنان كه ایمان آورند و عمل شایسته انجام دهند، اهل بهشت‏ اند و در آن ‏همیشه خواهند ماند.» (بقره،آیه 82 - 81)
رابطه بین اعمال دنیوی و نعمت‏ ها یا عذاب‏ های اخروی از قبیل روابط جعلی و قراردادی ‏و نیز از قبیل روابط مادی و معمولی نیست و نمی‏ توان آن را بر اساس قوانین فیزیكی یا شیمیایی تفسیر و تبیین كرد و حتی تصور این كه انرژی مصرف شده در اعمال انسانی براساس نظریه تبدیل ماده و انرژی به یكدیگر تجسم می‏ یابد و به صورت نعمت یا عذاب ‏اخروی ظاهر می ‏شود، تصور نادرستی است.
اما بیانات قرآنی هر چند در غالب موارد به گونه ‏ای است كه رابطه جعلی و قراردادی را به‏ ذهن می‏آورد مانند آیاتی كه مشتمل بر تعبیر اجر و پاداش است، ولی از آیات دیگری می‏ توان‏ استفاده كرد كه رابطه بین اعمال انسان و ثواب و عقاب اخروی بیش از یك رابطه قراردادی ‏است.(622)
پس می‏ توان گفت رابطه میان اعمال آدمی و اجر و كیفر اخروی از قبیل رابطه حقیقی و عینی است كه البته بسیار قوی‏ تر و عینی ‏تر از روابط این دنیا و متناسب با زندگی و حیات ‏اخروی است كه از آن به «رابطه ملكوتی» یاد می‏ شود؛ صورت های ملكوتی اعمال اختیاری انسان، در عالم برزخ ظاهر می‏ شود:«یَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ مِنْ خَیْرٍ مُحْضَراً وَمَا عَمِلَتْ مِن سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَیْنَهَا وَبَیْنَهُ أَمَداً بَعِیداً؛ روزی كه هر كس آن چه كار نیك به جای آورده و آن چه بدی مرتكب شده، حاضر می‏ یابد و آرزو می ‏كند كاش میان او و آن كارهای بد فاصله ‏ای دور بود.» (آل عمران،آیه30) هم چنین «یَوْمَ یَنظُرُ الْمَرْءُ مَا قَدَّمَتْ یَدَاهُ؛ روزی كه شخص می‏ نگرد كه دستانش چه چیزی را پیش فرستاده ‏اند.» (نبأ،آیه 40) و «إِنَّ الَّذِینَ یَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْیَتَامَی‏ ظُلْماً إِنَّمَا یَأْكُلُونَ فِی بُطُونِهِمْ نَاراً.؛همانا كسانی كه اموال یتیمان را به ستم می‏ خورند جز این نیست كه آتشی را در شكم‏هایشان‏ وارد می ‏كنند.» (نساء،آیه10)
بدیهی است صرف اینكه در روز قیامت ببیند كه چه كارهایی در دنیا انجام داده است، پاداش و كیفر آنها نخواهد بود، بلكه صورت‏ های ملكوتی آنهاست كه در شكل نعمت یا عذاب‏ های گوناگون، ظاهر می‏ شود و شخص به وسیله آنها متنعم یا معذّب خواهد شد. چنان‏ كه از همین آیه اخیر استفاده می‏ شود كه صورت باطنی خوردن مال یتیم، خوردن آتش است و هنگامی كه در جهان دیگر، حقایق ظاهر می شود خواهد دید كه باطن فلان غذای حرام، آتش ‏بوده و ارزش درونش را خواهد یافت و به او گفته خواهد شد: آیا این آتش جز همان مال‏ حرامی است كه خورده ‏ای؟! (623)
جمع‏ بندی و نتیجه‏ گیری‏رابطه میان دنیا و آخرت و اعمال آدمی با پاداش و كیفر، فراتر از روابط قراردادی و طبیعی‏ است؛ یعنی رابطه ‏ای حقیقی بلكه بالاتر رابطه ملكوتی است و همه اعمال خوب و بد انسان به ‏صورت ملكوتی در رستاخیز ظهور می‏ كند. انسان علاوه بر مشاهده اعمال خود با آنها زندگی‏ می‏ كند، یعنی اعمال خوب او به صورت نعمت ظاهر شده، انسان از آنها برخوردار و خوشحال می‏ گردد و اعمال بد به صورت عذاب و آتش ظاهر گردیده، بدكاران با مشاهده و دریافت اعمال زشت خود، همواره در غم و رنج دوزخ به سر خواهند برد.
----------------------------------------------------
پی نوشت ها:
619) عوالی اللئالی، ابن ابی جمهور احسایی، ج 1، ص 267.
620) مجموعه آثار، شهید مطهری، ج 1، ص 223.
621) نهج ‏البلاغه، خطبه 42.
622) ن.ك: آموزش عقاید، آیة الله مصباح، ص 438.
623) همان، ص 440.منبع:سراج نت
ارتباط دنیا و آخرت از قبیل ارتباط دو بخش از یك عمر و دو فصل از یك سال است؛ كه‏ یك فصل باید كاشت و در فصل دیگر باید درو كرد؛ بلكه اساساً یكی كاشت است و دیگری‏ برداشت، یكی هسته است و دیگری میوه آن.