 دانشجوی محترم ضمن تشكر از تماس شما با این مركز ،در پاسخ به سوال شما ابتدا باید اشاره نماییم كه «انقلاب اجتماعی» در نوشته ها و زبان گویندگان معانی مختلفی دارد مثلاً برخی تحلیل گران انقلابهای فرانسه ایران و روسیه را انقلاب اجتماعی دانسته و منظور از آن را شركت جمع كثیری از مردم از اصناف و قشرهای مختلف در آن می دانند ، همچنین ممكن است منظور از انقلاب اجتماعی در برابر انقلابهای صنعتی، سیاسی و اقتصادی ..و باشد كه منظور انقلاب در متن زندگی و فرهنگ مردم است مثلاً رنسانس یك انقلاب اجتماعی بود كه زندگی مردم و فرهنگ مردم شروع به تغییر كرد. اما معمولا در انقلابها انقلاب از جایگاه اجتماعی و مردمی نیز برخوردار است. و انقلاب اجتماعی به انقلاب سیاسی منجر می شود. البته اگر انقلابی فقط سیاسی باشد كه تنها در آن حكومتی جای خود را به حكومت دیگر بدهد در این صورت انقلاب فقط سیاسی است و انقلاب اجتماعی نیست. بنابراین انقلاب اجتماعی انقلابی است كه در آن ساختارهای اجتماعی تغییر می كند و مردم در آن نقش اصلی را ایفا می كنند كه با توجه به چنین تعریفی ، به راحتی می توان دریافت كه انقلاب اسلامی ایران علاوه بر ابعاد سیاسی ، فرهنگی ، اقتصادی و ... آن یك انقلاب اجتماعی نیز بود كه در ادامه به برخی از دلایل آن اشاره خواهیم كرد . نكته دیگر ، بزرگ بودن یك انقلاب می باشد كه این مساله نیز با توجه به عمق و ابعاد تاثیرات انقلاب سنجیده می شود و با توجه به اینكه تاثیراتی كه انقلاب اسلامی در ابعاد مختلف اعم از ساختارهای سیاسی ، اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی و ... باعث تغییرات و دگرگونی های عظیمی شد و دستاوردهای فراوانی برای كشور و ملت ایران به همراه داشت لذا می توان این انقلاب را انقلابی بزرگ نیز نامید ، در این میان آشنایی با تمام دستاوردها و تغییرات ناشی از انقلاب اسلامی مستلزم تحقیقات مفصلی می باشد كه در اینجا مجال آن وجود ندارد ، با این حال به منظور آشنایی با این تاثیرات و دستاوردها و عظمت این دستاوردها كه باعث شده است تا انقلاب اسلامی ایران را انقلابی بزرگ بنامیم مقاله ای كه اخیرا در همین زمینه منتشر شده است خدمت شما تقدیم می كنیم كه امید است مطالعه آن راهگشای شما باشد :
انقلاب اسلامی ایران را بی شك باید یكی از مهم ترین و تاثیر گذار ترین انقلاب های جهان دانست كه آثار آن هم در درون مرزها و هم فراتر از مرزها بسیار عمیق بوده است به گونه ای كه با توجه به این تحولات و دستاوردهایی كه به صورت مستقیم یا غیر مستقیم از این انقلاب ناشی شده است می توان آن را انقلاب به معنای واقعی كلمه دانست ؛ درست در نقطه مقابل برخی نظریه پردازی های بیگانه كه تلاش می كنند تا «انقلاب بودن» انقلاب اسلامی ایران را با توجه به ویژگی ها و شاخصه هایی كه با مبانی غربی سازگاری ندارد مورد تردید قرار دهند .
یكی از ویژگی های این تحولات و دستاوردها این است كه در اكثر زمینه ها اعم از سیاسی ، فرهنگی ، اقتصادی ، اجتماعی ، علمی و ... حاصل شده است به گونه ای كه شاهد یك تحول عظیم و فراگیر در كل ساختارهای كشور بوده ایم . البته قصد ما در این مقاله این نیست كه كلیه این دستاوردها را به صورت مفصل و یا حتی اجمالی به رشته تحریر در آوریم ، چرا كه با توجه به حجم عظیم تحولاتی كه در اثر انقلاب اسلامی رخ داده است پرداختن به كل آن در یك مقاله كه اقتضایش اختصار گویی است امكان پذیر نمی باشد، با این حال هدف اصلی ما در این مقاله این است كه برخی از مهم ترین دستاوردها را مورد تحلیل و ارزیابی قرار دهیم، بر این اساس راهكاری كه برای این منظور مناسب تر است تقسیم بندی این دستاوردها به چند بخش می باشد كه ما در اینجا آن را به دستاوردهای سیاسی ، فرهنگی ، اجتماعی ، اقتصادی و علمی تقسیم بندی می كنیم ، هر چند می توان با توجه به پیشرفت هایی كه در عرصه های دیگر وجود دارد تقسیم بندی های دیگری را هم به این تقسیمات اضافه نمود كه با توجه به همپوشانی برخی از این موضوعات نسبت به برخی از آن دستاوردها و بنای این مقاله برای مختصر گویی و نه ذكر همه دستاوردها ، ضرورتی به ذكر این سرفصل ها وجود ندارد .
مهم ترین دستاوردهای انقلاب اسلامی بر اساس تقسیم بندی پنجگانه سابق عبارتند از :
الف – دستاوردهای سیاسی
1. سرنگونی نظام نامشروع و استبدادی شاهنشاهی كه 2500 سال بساط سلطه خویش را بر سر ملت گسترده بود ، این دستاورد را باید راهگشاترین دستاورد انقلاب اسلامی دانست چرا كه به بركت آن كلیه تغییرات و تحولات دیگر رقم خورد ، در واقع رژیم شاهنشاهی بزرگترین مانع هر گونه تحولی در كشور بود و به دلیل ذات استبدادی آن هر گونه اصلاحی در آن فاقد اثر بود ، چنانكه در جریان نهضت مشروطه ، تجربه مهم تلاش برای اصلاح نظام استبدادی شاهنشاهی از طریق تبدیل كردن آن به نظام مشروطه با روی كار آمدن رضا شاه و پس از وی محمد رضا پهلوی و بسط استبداد در قبای موجه تری به نام مشروطه سلطنتی به شكست انجامید، در این مقطع زمانی حتی علمای نامداری همچون میرزای نائینی تلاش كردند تا با توجه به عدم امكان برقراری حكومت اسلامی به زعامت رهبر دینی ، از نظام مشروطه سلطنتی به عنوان نظامی كه شرّ كمتری از نظام سلطنتی استبدادی دارد دفاع كرده و به تئوریزه كردن آن بپردازند ، اما امام خمینی (ره) با مشاهده این تجربیات ، نخستین هدفی را كه برای مبارزه انتخاب كردند شاه و نظام سلطنتی بود تا جایی كه در سخنرانی های سال های نخستین مبارزه نیز رسماً به شاه حمله كرده و حتی شاه دوستی را معادل «غارتگرى، هتك اسلام، تجاوز به حقوق مسلمین، و تجاوز به مراكز علم و دانش‏»[1] معرفی كردند و به این ترتیب با توجه به اینكه چنین نظامی بزرگترین مانع رشد و پیشرفت همه جانبه ملت ایران بود هیچ گونه مماشاتی را با این نظام نپذیرفتند تا جایی كه شرط ملاقات خود با عواملی از رژیم كه خواهان ملاقات با ایشان بودند را استعفای آنها از مناصب خود در رژیم سلطنت اعلام كردند و حتی برخی از آنها همچون شهردار تهران را پس از استعفا مجدداً در سمت خود ابقا نمودند تا نشان دهند كه حتی یك چهره ثابت در دو نظام شاهنشاهی و نظام مبتنی بر ولایت فقیه تفاوت دارد و آنچه اولویت اصلی اوست كنار رفتن نظام شاهنشاهی می باشد و لو اینكه در نظام غیر شاهنشاهی ، برخی ازهمان چهره ها به قدرت برسند .
2. استقرار نظام مردمسالار دینی جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر ولایت فقیه: همانطور كه می دانیم اكثر مردم كشور ما پیرو مكتب شیعه هستند كه یكی از غیر قابل خدشه ترین اصول آن عبارت است از لزوم كسب مشروعیت حكومت از جانب معصوم (ع) و طاغوت بودن هر حكومتی كه مشروعیتش منتسب به معصوم نباشد كه بر این اساس با مراجعه ای به منابع دینی در می یابیم كه تنها فقها هستند كه این حق را از جانب امام معصوم (ع) دارا هستند و به عنوان نواب عام امام زمان(عج) حق حكومت را دارا هستند كه از آنها به عنوان ولی فقیه یاد می كنیم ، لذا لزوم مشروعیت الهی حكومت و بحث ولایت فقیه ، مهمترین محور اندیشه سیاسی شیعه در طول تاریخ بوده است و از زمانی كه نخستین كتاب های فقهی – استدلالی شیعه به رشته تحریر در آمده است یعنی از زمان شیخ مفید این بحث به تعابیر گوناگون همچون سلطان عادل ، امام المسلمین و ... در كتاب های فقهی مورد بررسی قرار گرفته است ، هر چند به دلیل عدم امكان اعمال حاكمیت فقها در اكثر مقاطع تاریخی ، این بحث به صورت حاشیه ای و در ضمن مباحث دیگر مطرح شده است اما اصل آن به عنوان یك اصل خدشه ناپذیر همواره در میان فقها مطرح بوده است . با تمام این احوال، امكان اعمال ولایت فقیه به صورت كامل ، تا زمان انقلاب اسلامی ایران هرگز فراهم نشده بود ، از این روی امام خمینی (ره) كه كوله باری از تجربیات هزار و چهارصد ساله تاریخ تشیع را بر دوش می كشید ، تصمیم گرفتند تا پس از نابودی نظام منحط گذشته ، تئوری ولایت فقیه را به صورت عملی در قالب یك نظام منسجم و نهادمند كه امكان اعمال بسیاری از اختیارات ولی فقیه وجود داشته باشد ، به مرحله اجرا بگذارند و با توجه به لزوم نقش آفرینی مردم در تحقق عینی حكومت بر مبنای اندیشه سیاسی امام خمینی (ره) ، نظریه ولایت فقیه را در درون ساختار نظامی دینی و در عین حال مردمسالار تحت عنوان جمهوری اسلامی ایران عملی نمودند كه ویژگی آن این بود كه علاوه بر مشروعیت الهی حكومت ، مردم نیز با پذیرش خود به آن جنبه مقبولیت بخشیدند و در نتیجه برای نخستین بار در طول تاریخ شیعه و پس از دوران صدر اسلام ، حكومتی مبتنی بر اندیشه سیاسی شیعه جعفری توانست به صورت مستقیم نظامی سیاسی خود را پی ریزی نماید كه مردم نیز آن را با جان و دل پذیرا شدند .
3. تحقق حاكمیت مردم بر سرنوشت سیاسی خویش كه وقوع انقلاب اسلامی ایران نخستین گام در این راستا بود ، در واقع یكی از ویژگی های مهم این انقلاب این بود كه در كنار نیروهای فعال انقلابی همچون رهبران و عناصر سیاسی انقلاب ، مردم نیز با آگاهی های حاصل شده ، خواستار انقلاب بودند و به همین دلیل این انقلاب با حضور پرشور و یكپارچه ملت ، به پیروزی رسید و پس از آن نیز برای استقرار نظام جدید از مردم نظر خواهی شد و به همین ترتیب تمام اركان نظام جدید با خواست و اراده مردم شكل گرفت ، در واقع اراده مردم در جهت تغییرات در سرنوشت سیاسی خود بر این قرار گرفت كه با انقلاب خود نظام منحط و پوسیده استبدادی را ریشه كن و به جای آن نظامی جدید مبتنی بر الگوی مردمسالاری دینی پی ریزی نمایند كه حضور و اراده مردم در ساختارها و اركان آن كاملاً نمایان باشد و این یعنی حاكمیت مردم بر سرنوشت سیاسی خویش ، در این زمینه مقام معظم رهبری معتقدند : «در طول تاریخ ما، هیچ حادثه‌ای مثل حادثه‌ی پیروزی انقلاب اسلامی و حوادث بعد از آن نبوده است كه مردم در آن، نقش مستقیم داشته باشند. در انقلاب اسلامی مردم آمدند؛ ... با اینكه متكی به قدرت و زور هم نبودند، سلاح هم نداشتند، اگر هم داشتند، به كار نمی‌بردند، اما در عین حال توانستند یك رژیمِ تا دندان‌مسلحِ متكی به قدرتهای استكباری را بكلی از پا در بیاورند و انقلاب را پیروز كنند. منتها نكته‌ی اساسی در انقلاب ما این بود كه نقش مردم با پیروزی انقلاب تمام نشد؛ ... در گذشته همیشه می گفتند كشور صاحب دارد؛ منظورشان این بود كه فلان امیر و فلان حاكم و فلان سلطان صاحب كشور است! مردم نقشی نداشتند، كاره‌ای نبودند. امروز به بركت انقلاب اسلامی، مردم میدانند كشور صاحب دارد؛ صاحب كشور هم خود مردمند.»[2]
یكی دیگر از شواهد این دستاورد ، عبارت است از نقش مردم در انتخاب مسئولان نظام تا جایی كه به قول مقام معظم رهبری «امروز در جمهوری اسلامی همه‌ی مقاماتی كه به نحوی در كار مردم دخالت دارند، مستقیم یا غیرمستقیم منتخب خود مردمند؛ حتّی رهبری.»[3]
4. تحقق آزادی های مشروع منطبق با ارزش ها و بنیان های بومی ، این در حالی است كه تا پیش از انقلاب اسلامی تنها آزادی كه وجود داشت ، آزادی در مسیر هر چه نزدیك تر شدن به غرب از نظر وضعیت فرهنگی بود و فراتر از آن چیزی به نام آزادی به ویژه از نظر سیاسی ، اقتصادی و اجتماعی حتی با معنای غربی آن وجود نداشت و تنها روزنه های به وجود آمده در مقاطعی از تاریخ همچون مشروطه و یا تحولات شهریور 20 ، برای آزادی های سیاسی نیز بلافاصله با روی كار آمدن دیكتاتوری جدید بسته می شد و به این ترتیب آزادی تبدیل به آرزوی دست نایافتنی ملت ایران شده بود و به هیمن دلیل بود كه یكی از شعارهای اصلی مردم در راهپیمایی های پیش از انقلاب اسلامی عبارت بود از «استقلال ، آزادی ، جمهوری اسلامی» ؛ شعاری كه آن را عصاره خواست های ملت در جریان انقلاب اسلامی دانسته اند و عنصر آزادی خواهی در آن نقش برجسته ای دارد ، به همین دلیل است كه دادن آزادی های مشروع و منطبق با ارزش های بومی كه آزادی توام با مسئولیت در برابر خدا[4] ، پس از پیروزی انقلاب اسلامی به یكی از دستاوردهای مهم انقلاب اسلامی تبدیل شد و دولت جمهوری اسلامی ایران موظف به «تأمین‏ آزادیهای‏ سیاسی‏ و اجتماعی‏ در حدود قانون»[5] گردید . بر همین اساس آزادی های متعدد در عرصه های سیاسی ، اجتماعی ، اقتصادی ، فرهنگی و ... در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به رسمیت شناخته شده است كه محدوده آن ها را ارزش های بنیادین و مصالح ملی تعیین می كند .
5. تغییر در سیاست خارجی كشور ، استقلال در تصمیم سازی های دیپلماتیك و نزدیك شدن به ملت های مظلوم و مستضعف ، این در حالی است كه تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ، سیاست خارجی كشورمان تابعی از سیاست های قدرتهای سلطه گر جهانی بود و رژیم شاه به گونه ای به تدوین و اجرای سیاست خارجی خود می پرداخت كه گویی مسئولیت وی نه حفظ وتامین منافع ملی بلكه حفظ منافع غربی هاست و حتی از تصریح به این مساله نیز ابایی نداشت ، چنانكه شاه در پاسخ در زمینه مطرح شدن ایران به عنوان ژاندارم منطقه صریحا این ماموریت خود را به منظور حفاظت از منافع غرب عنوان كرده و می گوید : « ارتش ما در واقع قادر بود در این ناحیه كه برای غرب اهمیت استراتژیك فوق العاده‌ای دارد، هرگونه ناآرامی محلی را متوقف یا در نطفه خفه كند.»[6] ، نتیجه چنین سیاست هایی این بود كه علاوه بر خدشه دار شدن حیثیت بزرگترین كشور شیعه جهان بابت ارتباطات پیدا و پنهان آن با رژیم صهیونیستی و عدم استقلال در تصمیم گیری های سیاست خارجه ، ملت ایران نیز هزینه های هنگفتی را در اثر این سیاست ها مجبور بودند تحمل كنند همچون دخالت های بی دلیل ایران در ظفار .
6. پیوند میان مردم و مسئولان نظام و احساس همدلی و همراهی مردم با مسئولان كه چنین مساله ای برای نخستین بار در طول تاریخ كشورما رخ می داد چرا كه نظام های سلطنتی همواره خود را فراتر از مردم می دانستند و به همین جهت كلیه اعضای سلطنتی به همراه مسئولین كشور سعی می كردند تا با پناه بردن به كاخ های مجلل خود ، به هر میزان كه می توانند از مردم فاصله بگیرند ، همچنین همین اعتقاد ، مهم ترین منشا این تصور غلط در نظام شاهنشاهی بود كه اساسا مردم حق دخالت در سیاست و حكومت ندارند ، با تمام این احوال با پیروزی انقلاب اسلامی ایران كه مردم نقش اصلی و اساسی در پیروزی آن داشتند رهبران انقلاب نه تنها خود را از مردم متمایز نكردند بلكه همچنان همدلی و پیوستگی میان مردم و مسئولان برقرار ماند به ویژه همدلی میان مردم و رهبران ارشد نظام كه تجلی این همدلی را می توان در استقبال از مسئولان عالی نظام به ویژه مقام معظم رهبری در سفرهای استانی ، مشاركت در مراسم سالگرد بنیانگذار انقلاب اسلامی ، مشاركت میلیونی مردم در نماز جمعه های برگزار شده توسط رهبر انقلاب و ... به راحتی می توان مشاهده كرد كه یكی از دلایل آن تداوم ساده زیستی رهبران نظام و نیز تداوم ارتباط با مردم می باشد كه هر چند به دلیل مسائل ومشكلات امنیتی این ارتباطات به صورت محدود می باشد اما آنچه مهم است اصل این ارتباط و ارادت متقابل مردم و رهبران نظام می باشد كه علیرغم گذشت بیش از سی و پنج سال از پیروزی انقلاب اسلامی همچنان ادامه دارد .
7. تبدیل ایران به یك كشور مهم ، تاثیر گذار و تعیین كننده در عرصه تحولات بین المللی كه این اهمیت و تاثیر گذاری نه تنها ادعای طرفداران نظام جمهوری اسلامی است بلكه در اعترافات گفتاری وعملی قدرتهای تاثیر گذار جهانی نیز مشهود می باشد ، به عنوان مثال درخواست های مكرر آمریكا برای مذاكره پیرامون حل مشكلاتی كه با آن در كشورهایی همچون عراق مواجه شده است و یا ترس از تحركات ایران در قبال تهدید های آمریكایی ها بر علیه كشورهای متحد ایران همچون سوریه كه باعث عملی نشدن حمله به این كشور شد و نیز تلاش های مضاعف برای جلوگیری از قدرت یافتن هر چه بیشتر ایران ، همه وهمه حاكی از اعتراف عملی كشورهای غربی به قدرت مهم وتاثیر گذار در منطقه و جهان می باشد ، علاوه بر این در اكثر تحولات منطقه ای شاهد نقش آفرینی جمهوری اسلامی ایران هستیم به گونه ای كه هر تحركی بدون در نظر گرفتن نقش كشورمان به نتیجه نمی رسد چنانكه در سوریه غربی ها ومتحدان منطقه ای آنها بارها اعلام كردند كه حاضر نیستند نقشی برای ایران قائل شوند و نخستین پیشنهادی كه كه برای حل بحران سوریه اعلام می كردند بركناری بشار اسد بود اما باگذشت زمان ، شكست این طرح ها و پیشنهاد ها مشخص شد و امروزه با اذعان غربی ها به این شكست ، زمزمه هایی مبنی بر حل بحران با پذیرش بشار اسد در این كشور شنیده می شد . در مجموع می توان گفت هر تحول و بحرانی كه در منطقه بدون در نظر گرفتن ایران بخواهد مورد چاره اندیشی قرار گیرد بدون نتیجه می ماند و این یعنی تاثیر و قدرت ایران در سطح جهان . 
8. چرخش ایران از كشور حامی رژیم صهیونیستی به كشور مدافع آرمان فلسطین و تبدیل شدن آن به محور اصلی مقاومت ضد صهیونیستی ، در همین زمینه لازم است اشاره نماییم پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ، شاه ، دولت جعلی رژیم صهیونیستی را به صورت دوفاكتو به رسمیت شناخته بود[7]، هر چند در مقام عمل ، این روابط حتی فراتر از روابط با كشورهایی بود كه آن ها را به صورت كامل به رسمیت می شناخت و این مساله تا جایی پیش رفته بود كه یكی از سه مساله ای كه رژیم شاه امام خمینی را در سال 1342 از صحبت در باره آنها ممنوع كرده بود سخن گفتن در باره رژیم صهیونیستی بود[8] ، همین مواضع در كنار اتهامات تاریخی كه در جهان اسلام همواره توسط عناصر تفرقه افكن بر علیه شیعیان مطرح می شد همچون اتهام همراهی شیعیان با یهود ، باعث شده بود كه تصویری غلط از ایران و ایرانیان و به ویژه شیعیان در جهان اسلام نقش بندد ، اما موضع گیری های امام خمینی (ره) بر علیه این رژیم و اعلام خط مشی ضد صهیونیستی انقلاب اسلامی و اقداماتی كه بلافاصله پس از پیروزی انقلاب اسلامی در تقابل با رژیم صهیونیستی صورت گرفت همچون تعطیلی سفارت رژیم صهیونیستی و تبدیل آن به سفارت فلسطین ، خط بطلانی بر این تصورات غلط كشید و حتی ایران را تبدیل به محور مقاومت نمود به گونه ای كه همان سال ها عده زیادی از نیروهای انقلابی به صورت داوطلب خواستار اعزام به فلسطین بودند كه متاسفانه به دلیل درگیر شدن بخش عظیمی از نیروهای انقلاب در جریان توطئه تجزیه طلبان و نیز تهاجم صدام به خاك كشورمان ، عملا امكان پشتیبانی وسیع تر همچون اعزام نیرو برای آزادی قدس از بین رفت ، هر چند اصل دفاع از آرمان قدس همچنان یكی از اصول مهم انقلاب اسلامی ایران باقی ماند كه نشانه آن نیز برگزاری هر ساله راهپیمایی در حمایت از آرمان آزادی قدس عزیز در آخرین جمعه ماه مبارك رمضان و حمایت عملی و معنوی از گروه های مقاومت ضد صهیونیستی در فلسطین و لبنان و سوریه می باشد .
9. علاوه بر آنچه گذشت انقلاب اسلامی دستاوردهای دیگری هم داشت كه به صورت مختصر به آنها اشاره می كنیم از جمله حفظ تمامیت ارضی كشور برای نخستین بار پس از 200 سال كه در هر منازعه ای بخشی از خاك كشور جدا می شد، اجرای برخی اصول مهم بر زمین مانده در دوران مشروطه یعنی انطباق قوانین با شرع مقدس اسلام از طریق تشكیل شورای نگهبان قانون اساسی به منظور نظارت بر قوانین مصوب مجلس شورای اسلامی ، استقلال سیاسی به معنای واقعی كلمه ، تبدیل شدن انقلاب اسلامی ایران به عنوان الگوی ملت های آزاده جهان و زنده شدن روح امید در دل ملت های مظلوم و مستضعف جهان ، برجسته شدن موضوع وحدت اسلامی و برداشتن گام های عملی در راستای تحقق وحدت اسلامی و ... .
ب – دستاوردهای فرهنگی
1. چرخش در رویكردهای فرهنگی نظام و حركت به سوی بازیابی فرهنگ ناب اسلامی به جای اسیر شدن در گرداب فرهنگ منحط غربی قبل از انقلاب كه این دستاورد را نه تنها باید یكی از عظیم ترین دستاوردهای انقلاب اسلامی ایران دانست بلكه شاید بتوان آن را كلیدی ترین دستاورد انقلاب كه با تغییر در آن ، سایر دستاوردها نیز مسیر درست خویش را پیدا می كنند دانست ، چرا كه نوع فرهنگ هر جامعه اساس و موتور محرك تحولات آن جامعه و تعیین كننده مسیر حركت آن است و از آنجایی كه رژیم شاه با درك این واقعیت ، تلاش داشت تا با تبدیل فرهنگ غنی اسلامی و ایرانی به فرهنگ منحط غربی، اهداف ومنافع غرب را در ایران پیاده نماید، امام خمینی نیز با درك همین موضوع ، تلاش كرد تا با بهره گیری از زیر ساخت های فرهنگی موجود به تقابل با این توطئه بپردازد ، بر این اساس هم انقلاب اسلامی ناشی از زیر ساخت های فرهنگی موجود در میان جامعه ایرانی همچون فرهنگ جهاد و شهادت و ذلت ناپذیری و ... بود و هم انقلاب اسلامی آغازی بر تحولات عظیم فرهنگی دیگر بود ، تحولاتی كه به شكل آرمان در دیدگاه های برخاسته از تفكر اسلام ناب محمدی امام خمینی (ره) متجلی بود و با پیروزی انقلاب اسلامی به عنوان آرمان فرهنگی انقلاب مطرح شد ؛ امام راحل (ره) بر این آرمان محوری همواره پافشاری داشت كه هدف اصلی انقلاب ، زنده كردن احكام اسلام و تحقق آن در جامعه است [9]. بر همین اساس در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز برخی اهداف فرهنگی نظام كه دولت موظف به تحقق آن شده است به این صورت ذكر شده است :
ایجاد محیط مساعد برای رشد فضایل اخلاقی بر اساس ایمان و تقوا و مبارزه با كلیه مظاهر فساد و تباهی؛
بالا بردن سطح آگاهی های عمومی در همه زمینه ها با استفاده صحیح از مطبوعات و رسانه های گروهی و وسایل دیگر ؛
تقویت روح تحقیق و ابتكار ، تامین آزادی های سیاسی و اجتماعی ، توسعه وتحكیم برادری اسلامی و تعاون عمومی بین مردم .[10]
در این میان لازم به تذكر است اگر چه مهم ترین رسالت انقلاب اسلامی ایران ، رسالت فرهنگی است و در این راستا گام های خوبی هم برداشته است اما با توجه به وضعیت موجود و مقایسه آن با آرمان های مطلوب ، مسلماً نمی توان وضعیت موجود را وضعیت مطلوب دانست و در این مسیر قطعا گام های مهمی باقی مانده است كه باید برداشته شود ، هر چند در همین مسیر نیز موانع فراوانی همچون تهاجم فرهنگی دشمنان ، ضعف مدیریت فرهنگی ، غافل شدن از فرهنگ در پاره ای مواقع و ... وجود دارد كه باید در ارزیابی توفیقات و یا عدم توفیقات فرهنگی انقلاب اسلامی این موانع را هم در نظر گرفت . بنابراین، در مجموع، روند و حركت كلی نظام جمهوری اسلامی با توجه به قرار گرفتن ولی فقیه در رأس نظام كه وظیفه حفظ جهت گیری كلی نظام و مهندسی نظام را برعهده دارد به سمت تحقق اهداف اسلامی و بر پایی احكام و ارزش های اسلامی می باشد هر چند تا رسیدن به نقطه آرمانی و تحقق نظام اسلامی كامل فاصله زیادی وجود دارد و همانگونه كه امام راحل در وصیت نامه الهی سیاسی خودشان خاطر نشان نمودند «اینجانب هیچگاه نگفته و نمی گویم كه امروز در این جمهوری به اسلام بزرگ با همه ابعادش عمل می شود و اشخاصی از روی جهالت و عقده و بی انضباطی بر خلاف مقررات اسلام عمل نمی كنند لكن عرض می كنم كه قوه مقننه و قضائیه و اجرائیه با زحمات جان فرسا كوشش در اسلامی كردن این كشور می كنند و ملت ده ها میلیونی نیز طرفدار و مدد كار آنان هستند».[11]
مقام معظم رهبری نیز در این باره فرمودند «ما هنوز تا یك جامعه كاملاً اسلامی كه نیكبختی دنیا و آخرت مردم را به طور كامل تأمین كند و تباهی و كجروی و ظلم و انحطاط را ریشه كن سازد فاصله زیادی داریم، این فاصله باید با همت مردم و تلاش مسئولان طی شود».[12]
2. توجه به فرهنگ دینی در كشور در سطح عموم مردم جامعه كه هر چند نمی توان آمار دقیقی از این موضوع ارائه كرد اما می توان با مشاهده عینی و میدانی به راحتی این تغییر رویكرد در فرهنگ مردم به سمت فرهنگ دینی را لمس كرد ؛ به عنوان مثال در این مقطع شاهد پیدایش هزاران هیات مذهبی و حضور گسترده مردم و به ویژه جوانان در برنامه های مذهبی از جمله اعتكاف هستیم ، سفر به اماكن مقدس همچون مكه ، عتبات عالیات عراق و سوریه ، مشهد مقدس و سایر اماكن زیارتی ، رشد غیر قابل مقایسه ای نسبت به گذشته داشته است و دهها مثال و نمونه دیگر كه همگی شاهدی بر توجه هر چه بیشتر مردم به فرهنگ دینی پس از پیروزی انقلاب اسلامی می باشد . در این میان نقشی كه انقلاب اسلامی ایران در این گرایش به دین و مذهب داشته است این است كه نظام جمهوری اسلامی برآمده از این انقلاب كوشش نموده تا با فراهم نمودن فضای مناسب جهت گرایش به ارزش ها و دینداری با ترویج و تبلیغ معارف اسلامی از راههای مختلف و با شیوه های گوناگون از جمله رسانه ملی و آموزش و پرورش و آموزش عالی و در كنار آن فعالیت مساجد و پایگاهها و كانون های فرهنگی و حضور روحانیت در سراسر كشور به منظور تبلیغ فرهنگ اسلامی و برنامه هایی همچون دوره های تربیت مربی ، دوره های آموزشی سفیران هدایت و تربیت راهنما ، اجرای طرح اوقات فراغت ، طرح روحانی مستقر، طرح هجرت ، طرح بلاغ ، آینده سازان و تشكیل گروه های تبلیغی جهادی و... زمینه تقویت باورهای دینی را در میان مردم به ویژه نسل جوان فراهم نماید و حضور پرشور مردم به ویژه جوانان در مراسمات مذهبی، هیئت های مذهبی، عزاداری ها و مراسم اعتكاف و احیاء شبهای قدر و... بیانگر روحیه دینداری و دین گرایی جوانان و تأثیرات نظام جمهوری اسلامی در این بخش است و هر چند در جامعه شاهد ریزش هایی در زمینه مسائل دینی و فرهنگی هستیم كه عوامل مختلفی موجب آن شده است كه به برخی از آنها اشاره شد امّا در كنار این ریزش ها، رویش های قابل توجهی را نیز دراین عرصه به ویژه در میان جوانان شاهد هستیم كه قابل مقایسه با قبل از انقلاب اسلامی نیست .
3. دستاوردهای دیگری را هم می توان به این دستاوردها اضافه كرد كه به صورت مختصر به پاره ای از آنها اشاره می كنیم : توجه به فرهنگ عفاف و حجاب در جامعه در مقابل تلاش ها برای اشاعه فرهنگ برهنگی قبل از انقلاب ، اشاعه و ترویج فرهنگ ایثار و جهاد و شهادت ، ترویج ارزش ها از طریق سینما و تلویزیون به جای ترویج ابتذال فرهنگی قبل از انقلاب ، ساخت آثار فاخر سینمایی با قدرت رقابت جهانی ، گسترش فرهنگ كتاب و كتابخوانی در كشور ، تقویت روحیه و فرهنگ خودباوری ، فراهم آمدن زمینه برای تعالی فرهنگ دینی و اشاعه آن به تمام جهان از طریق محوریت ظرفیت عظمیی به نام حوزه علمیه قم و صدها مدرسه ، پژوهشگاه و موسسه علمی فرهنگی دیگر در نقاط مختلف كشور ، گسترش سطح سواد آموزی و حتی انواع ابداعات در شیوه های سواد آموزی (رشد شاخص های سواد آموزی) ، جلوگیری از تاراج آثار تمدنی كشور توسط بیگانگان و حتی بازگرداندن آثار تاریخی به یغما رفته و ... .
ج - دستاوردهای علمی
1. كسب رتبه های برتر در تولید و رشد علم ، به عنوان مثال در زمینه رشد علمی كشور كه معمولا در جهان آن را بر اساس افزایش یا كاهش مقالات علمی منتشره هر كشوری در مجلات بین المللی ISI می سنجند لازم است گفته شود كه ایران قبل از انقلاب فاقد مقالات علمی منشره در مجلات ISI بود . پس از پیروزی انقلاب اسلامی و اتمام جنگ تحمیلی رشد علمی ایران آغاز شد و با گذر زمان به اوج خود رسید . طبق یافته های مراكز علم سنجی بین المللی رشد علمی ایران با معیار جهانی تعداد مقالات منتشره ی در مجلات معتبر در فاصله ی بین سال های 1375 تا 1387 از 736 مورد به 13238 مورد ارتقا یافته است و طی مدت 12 سال به 18برابر رسیده است . یعنی نرخ رشد تولید علم در ایران 11 برابر از میانگین جهانی بالاتر است و ایران سریعترین رشد علمی را در بین كشورهای جهان دارد .
2. بخش دیگری از دستاوردهای علمی نیز به صورت مختصر عبارتند از : پیشرفت در فناوری های هوافضا ، پیشرفت در فناوری لیزر ، ساخت انواع داروهای ضد سرطان ، سلول درمانی ، صنایع نفت ، گاز ، پتروشیمی و صنایع وابسته ، نانوتكنولوژی ، شبیه سازی ، پیشرفت های روباتیك ، پزشكی هسته ای ، فناوری هسته ای و صنایع مرتبط ، پیشرفت در درمان ناباروری ، فناوری های مرتبط با ماهواره و نیز فناوریهای مرتبط با گیرنده ها و فرستنده های تلویزیونی ، صنعت خودرو ، توسعه كمی و كیفی دانشگاه ها و مجامع علمی به ویژه در زمینه تحصیلات تكمیلی ، پیشرفت در زمینه ساخت دستگاه های مخابراتی ، خودكفایی در تولید انواع سرم ، انجام جراحی های مهم و پیچیده ، كسب رتبه های برتر المپیادهای علمی توسط دانش آموزان و دانشجویان ایرانی ، فراهم شدن زمینه برای فعالیت هزاران پژوهشكده و مركز علمی دیگر با هدف ارتقای رشد علمی كشور و ... .
شایان ذكر است ویژگی مهم این پیشرفت ها این است كه در سایه تحریم و انواع فشار از جانب دشمنان و با همت جوانانی كه اكثر آنها سنینی بین 25 تا 35 سال دارند یعنی نسل سوم انقلاب حاصل شده است كه ارزش این پیشرفت ها را مضاعف می سازد .
د – دستاوردهای اجتماعی
1. تلاش برای تحقق عدالت واقعی به جای عدالت ادعایی بر مبنای نگرش اسلامی به مقوله عدالت ، بر این اساس در نظام جمهوری اسلامی عدالت نه همچون دیدگاه های لیبرال ، نادیده گرفته می شود و نه همچون دیدگاه های چپ گرایانه و ماكسیستی به صورت غلط مورد استفاده قرار می گیرد بلكه عدالتی كه در این جامعه مطرح می شود با در نظر گرفتن مبانی دینی و به دور از هر گونه التقاطی می باشد ، همچنین بر اساس نگرش دینی به عدالت همگان حتی رهبری به لحاظ شهروندی و حقوق اجتماعی با سایر افراد جامعه در برابر قانون مساوی هستند[13] و هیچ گونه تبعیضی پذیرفتنی نیست .
2. تلاش برای مبارزه با مفاسد و اجرای عدالت اجتماعی و عدالت قضایی ، در این زمینه لازم است بگوییم اصل وقوع تخلف حتی در نظام اسلامی به دلیل غیر معصوم بودن كارگزاران طبیعی است ، بااین حال نكته مهمی كه وجود دارد این است كه خوشبختانه در این نظام تمام مسئولان ارشد نظام و اكثر مسئولان میانی ، افراد پاكدستی هستند كه از بسیاری از اتهاماتی كه گفته می شود مبرا هستند و اگر خلاف این بود قطعا دشمنان نظام ، بیشترین سوء استفاده را در انتساب مفاسد به این نظام می كردند . از طرفی دیگر در صورتی كه فساد و لغزشی از سوی یكی از مسئولان و منتسبان به نظام اسلامی رخ دهد ، خود نظام جمهوری اسلامی به عنوان مدعی پرونده وارد شده و با آن مقابله می كند كما اینكه در جریان دستگیری یكی از جنجالی ترین مفسدان اقتصادی كه تلاش می كرد تا با دادن انواع رشوه ها ، مسئولان نظام را با برنامه های خود همراه كند چنین اتفاقی افتاد و وی با هوشیاری دفتر رهبری به دام افتاد و یا در مورد سایر مسئولان میانی و حتی صاحب نامی كه دچار مفاسدی شده بودند نیز شاهد قاطعیت نظام و اجرای محاكمه عادلانه بوده ایم ، البته ممكن است در مواردی نیز كم كاری ها و یا حتی كوتاهی هایی صورت گرفته باشد اما چنین كوتاهی هایی را نباید به عنوان روند جاری نظام در مقابله با مفاسد دانست .
دراین میان نكته جالب توجه اینجاست كه این موضوع در مورد نظام شاهنشاهی كاملا بالعكس است و در آن نظام ، هر كسی كه به نوعی در ردیف مدیر یا مسئول مملكتی بود و یا به نوعی با خاندان پهلوی ارتباط داشت ، وارد جریان فساد اقتصادی و چپاول و غارت بیت المال می شد .
یكی ازمحققان در این زمینه چنین می نویسد [14]:
محمدرضا پهلوی از همان روزی كه به حكومت رسید به فكر ثروت‌اندوزی افتاد. پس از آن كه قیمت نفت به شكل سرسام‌آوری بالا رفت، شاه به بهانه‌های مختلف هر روز بر ثروت ، املاك و كاخ های خود و اطرافیانش در داخل و خارج می افزود. او در سال 1337 برای عادی جلوه دادن فعالیت‌های اقتصادی به پیشنهاد علم، سازمانی اقتصادی را تحت عنوان «بنیاد پهلوی» تأسیس كرد. این بنیاد با استفاده از موقعیت و اقدامات غیرقانونی خود نظیر كازینوهای قماربازی و كاباره‌ها، رانت‌خواری و استفاده‌های انحصاری از امكانات، معاملات، صنایع و وامها ، مواد مخدر ، قاچاق عتیقه و... منابع مالی سرشاری را عاید خانواده پهلوی نمود.[15] مطبوعات آمریكایی اموال و دارایی شاه را تا 35 میلیارد دلار برآورد كرده‌اند.اشرف پهلوی نیز توانست از راههای غیرقانونی و سوء استفاده از موقعیتش یكی از «ثروتمندترین افراد خاندان پهلوی و از سرمایه‌داران بزرگ جهان» شود و اكنون نیز در نیویورك، پاریس، رم، مونت‌كارلو و چند نقطه مصفای دیگر جهان هم اقامتگاههای مجلل و باشكوه دارد.»[16] از سوی دیگر شاه و دربارش با مسافرتهای پرخرج به داخل و خارج از كشور هزینه‌های سرسام‌آوری را به بودجه كشور تحمیل می‌كردند. در سال 1348 كه درآمد عمومی ایران حدود یك میلیارد دلار بوده است شاه دویست هزار دلار خرج یك مسافرت به آمریكا نمود . و با گران شدن نفت در دهه پنجاه، هزینه این مسافرتها به دهها برابر افزایش یافت. به عنوان نمونه در یك سفر اشرف پهلوی به آمریكا در سال 1356 ، نیم میلیون دلار هزینه به بیت‌المال تحمیل شد.[17] افزون بر این شاه و درباریان او با دست و دل‌بازی بی‌حد حصر خود بیت‌المال را به كسانی می‌بخشیدند كه هرگز سزاوار نبودند. از پادشاهان سرنگون شده افغانستان، یونان، آلبانی و بلغارستان وهمسرانشان گرفته[18] تا مقامات آمریكایی و اروپایی و بالآخره ندیمه ها ، معشوقه های شاه و درباریان و این دست و دلبازیها زمانی است كه اكثر روستاهای ایران از آب آشامیدنی بهداشتی و برق و راه محروم بودند و در حاشیه تهران حلبی‌آباد روئیده بود. جشن های 2500ساله شاهنشاهی كه بیش از سیصد میلیون دلار هزینه دربر داشت‌ و با ولخرجی‌ها و اتلاف بی حد و حصر سرمایه‌های ملی كشورمان انجام شد ، درحالی بود كه متجاوز از نیمی از جمعیت كشور در روستاها و حومه شهرهای بزرگ در فقر و فلاكت و تنگدستی به سر می‌بردند و در اكثر شهرها و روستاهای كشور، اثری از وسایل اولیه و مقدماتی رفاه عمومی و حداقل امتیازات زندگی ساده برای عامه مردم وجود نداشت‌.[19]
3. تلاش برای رفع معضلاتی همچون پدیده زشت حلبی آباد ها و نیز اقدامات فراوان برای ارائه امكانات اجتماعی و خدماتی به تمام مردم ایران به صورت یكسان و البته به تناسب خدمات و امكانات كه در این زمینه هر چند با توجه به محدودیت منابع و امكانات هنوز نمی توان همه مردم را به صورت یكسان برخوردار دید ، اما در عین حال گام های خوبی در این زمینه برداشته شده است به گونه ای كه امروزه دیگر اینگونه نیست كه تنها مناطق خاص شهرهای بزرگ از امكانات اجتماعی و رفاهی برخوردارشده و سایر بخش های كشور ، حتی در شهرهای بزرگ از این امكانات محروم بمانند و حتی اگر در این مسیر محرومیت هایی وجود داشته باشد به بركت نهادهای انقلابی همچون جهاد سازندگی (كه چند سالی است به نام جهاد كشاورزی مشهور شده است) ، بنیاد مسكن ، كمیته امداد امام خمینی ره ، بنیاد بركت ، قرارگاه سازندگی خاتم الانبیاء و ... این محرومیت ها در حال رفع شدن است و انشاء الله روزی برسد كه همه كشور ، از دور افتاده ترین روستاها تا مرفه نشین ترین مناطق شهرهای بزرگ از امكاناتی یكسان برخوردار باشند ، در این میان یكی دیگر از دغدغه های نظام اسلامی و به ویژه رهبران انقلاب در یكسان سازی بهره مندی مردم و حل بسیاری از مشكلات آنان ، عبارت بود از موضوع مهم مسكن كه می توان گفت بار اصلی هزینه های خانوار را به خود اختصاص داده و نبود آن ، خود زمینه ساز دهها مشكل و معضل دیگر می گردد كه برای حل چنین معضلی از همان ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی ، با طرح هایی همچون اعلام حساب 100 امام و ایجاد بنیاد مسكن ، گام های خوبی برای خانه دار شدن محرومینن در مرحله اول و سپس تمام ایرانیان برداشته شد ، با تمام این احوال به دلیل نیاز به اقدامات اساسی تر در این زمینه كه بتواند علاوه بر محرومین و مستضعفین مشكل مسكن همه مردم را حل نماید طرح های خوبی اجرا شد كه موفق ترین آنها بی شك اجرای مسكن مهر بود كه طی آن ، دولت با قرار دادن زمین رایگان در اختیار مردم در كنار تسهیلات بانكی ارزان ، راه خانه دار شدن مردم را آسان كرده است . 
4. برخی از دستاوردهای دیگر این بخش به صورت خلاصه عبارتند از محرومیت زدایی ازجامعه در كنار امداد رسانی به محرومان و مستضعفان ، پیشرفت درجایگاه زنان در جامعه و به ویژه تحول در نگاه ابزاری نسبت به نقش زن در جامعه و پیدا كردن جایگاه ممتاز ، سازنده ، فعال و اثر گذار با حفظ كرامت و شخصیت انسانی ، ارتقای سطح امنیت اجتماعی شهروندان و ... .
هـ – دستاوردهای اقتصادی
1. تحول در ساختارهای اقتصادی كشور و تلاش برای حركت به سمت اقتصادی پیشرفته و در عین حال اسلامی در كنار تحول در نظام بانكی و آغاز حركت ها در مسیر تحقق بانكداری اسلامی كه در این مسیر قوانین مختلفی تحت عنوان بانكداری اسلامی به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است كه هر چند گاه در مقام قانونگذاری نواقصی در آن دیده می شود وگاه در مقام اجرا به خوبی عملیاتی نشده و همچنان شاهد مشكلاتی در این حوزه ها هستیم ، اما اصل آغاز حركت ، گامی مقدس و قابل تقدیر است كه با پیگیری های مقام معظم رهبری و از جمله تدوین سیاست های كلان در این بخش ها و اهتمام مسئولان عالیرتبه نظام ، می توان افق های خوبی را ترسیم نموده و در نهایت به یك الگو برای جایگزینی به جای اقتصاد های رو به زوال آلوده به ربای جهانی ارائه دهد.
2. فراهم كردن بسترهای توسعه اقتصادی همچون توسعه غیر قابل مقایسه در بخش راه و حمل و نقل جاده ای و ریلی و موضوعات مرتبط مثل تونل سازی و ... و پیشرفت های شگرف در این زمینه و نیز سد سازی و مهار آب های سطحی و دهها بستر سازی دیگر كه زمینه رشد اقتصادی مردم و كل كشور را فراهم می سازد.
3. افزایش نسبی سطح اقتصادی و معیشتی مردم كه چنین مساله ای ، هم از طریق مشاهدات عینی در سطح جامعه قابل اثبات است و هم آمارهای جهانی آن را تایید می كند به عنوان مثال بر اساس آمار بانك جهانی، 46 درصد مردم ایران در سال 1356 زیر خط فقر بودند؛ اما این رقم در سال 1378 به 16 درصد كاهش یافته یعنی بیش از 8/2 برابر وضعیت رفاه جامعه بهتر شده است[20] و در 15 سال اخیر نیز قطعا این وضعیت بهبودی بیشتری داشته است ، چنانكه در یكی از آخرین گزارش های بانك مركزی این رقم به 0.7 درصد كاهش یافته است[21] ، هر چند در زمینه شاخص های رفاه لازم است این نكته نیز تذكر داده شود كه هر چند وضعیت اقتصادی مردم افزایش چشمگیری نموده است اما به دلایل متعدد از جمله افزایش سطح انتظارات ، تغییرات در سبك زندگی ، نوسانات منفی در اوضاع اقتصادی كشور به ویژه در سال های اخیر و ... ممكن است سطح رضایتمندی عمومی از اوضاع اقتصادی به اندازه ارتقای شاخص آمارهای رفاهی نباشد ، با این حال چنین مسائلی هرگز به معنای پایین بودن سطح معیشت مردم به ویژه در مقایسه با دوران پیش از انقلاب اسلامی نمی باشد .
4. تحولات عمده در منابع در آمدی كشور كه آن را از یك كشور تك محصولی متكی به منابع نفتی به كشوری تبدیل كرده است كه توانسته است منابع مالی متعددی برای درآمدهای خویش فراهم نماید و به این ترتیب به تدریج از شر وابستگی هر چه بیشتر به منابع نفتی كه تبعات فراوان سیاسی و اقتصادی به همراه دارد بكاهد ، به گونه ای كه در بودجه سال 94 اعلام شده است كه اتكاء بودجه به نفت كمتر از 30 درصد خواهد بود[22]. 
5. و ... .
در پایان بار دیگر متذكر می شویم كه آنچه گفته شد تنها اندكی از دستاوردهای عظیم انقلاب اسلامی در حوزه های سیاسی ، فرهنگی ، اجتماعی و اقتصادی بوده و علاوه بر این دستاوردهای فراوانی در همین حوزه ها و نیز حوزه های دیگر همچون حوزه های نظامی ، اطلاعاتی- امنیتی ، ورزشی و ... وجود دارد كه تحقیق پیرامون همه آنها مستلزم تدوین چندین جلد كتاب می باشد .
----------------------------------------------------------
[1] صحیفه امام ، جلد 1 ، ص 178
[2] بیانات در اجتماع بزرگ مردم كرمانشاه ، 20/7/1390
[3] بیانات در دیدار با كارگزاران نظام ، 13/11/1370
[4] رك : بند 6 اصل 2 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران .
[5] اصل 3 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران .
[6] پهلوی، محمدرضا؛ پاسخ به تاریخ، ترجمه­ی حسین ترابیان، تهران، بی‌نا، 1371، چاپ اول، ص 266 ، نقل از محمدعلی زندی ، ایران ژاندارم منطقه ، سایت پژوهشكده باقر العلوم ع .
[7] غلامرضا علی بابایی، تاریخ سیاست خارجی ایران، تهران، انتشارات دوسا، 1375، ص 155
[8] سید جلال الدین مدنی ، تاریخ سیاسی معاصر ایران ، انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ، ج 2 ، ص 50
[9] روح الله موسوی خمینی ، آئین انقلاب اسلامی ، سخنان برگزیده ، ص 432 ، نقل از فرهنگ ، جامعه ، انقلاب ، مجموعه مقالات ، كانون اندیشه جوان ، ص 141
[10] اصل سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران .
[11] امام خمینی، وصیت نامه الهی ـ سیاسی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1380ش، ص22.
[12] حدیث ولایت، ج4، ص252 و 253.
[13] رك : اصل 107 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
[14] وضعیت سیاسی كشور قبل از انقلاب ، علیرضا محمدی ، نشریه الكترونیكی پرسمان ، ش 16
[15] برای آگاهی بیشتر از اموال بنیاد پهلوی مراجعه كنید به گراهام، رابرت؛ ایران سراب قدرت، ترجمه فیروزه فیروزنیا، كتاب تهران 1358، صص 208-204.
[16] رك:روح‌الله حسینیان ، فساد دربار ، سقوط
[17] همان
[18] امیراسدالله علم، گفت و گوهای من با شاه، خاطرات محرمانه امیراسدالله علم، تهران : طرح نو، 1371، ص 770
[19] ر. ك : جشن های 2500 ساله شاهنشاهی ، موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی
[20] درآمدی بر كارنامه انقلاب ، ماهنامه زمانه ، محمد رضا مرندی ، شماره 17 ، بهمن 1382 ، به نقل از سایت باشگاه اندیشه ، http://www.bashgah.net/fa/content/show/6188
[21] روزنامه دنیای اقتصاد ، 21/11/1392 ، نقل از سایت روزنامه ، http://www.donya-e-eqtesad.com/news/784545/
[22] رك : خبرگزاری فارس ، http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13931103000606
منبع مقاله : دستاوردهای انقلاب اسلامی ، سیدروح الله لطیفی ، مركز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات حوزه علمیه قم ، سایت اندیشه قم ، http://www.andisheqom.com/public/application/index/viewData?c=297&t=news 


سیدروح الله لطیفی، سایت اندیشه قم.نام سایت:پرسمان/اندیشه سیاسی



چرا انقلاب اسلامی ایران در شمار انقلاب های اجتماعی یا بزرگ جای می گیرد؟
