عملکرد اهل بیت (علیه السّلام) در نام گذاری ها، بر دو عرصه، دور می زند:
یک:
نام گذاری فرزندانشان به اسم علی.

دو:
عدم مخالفت با تسمیه به اسامی ابوبکر و عمر و عثمان، در شرایطی که برایشان پیش می آمد، و گاه ( در شرایط ویژه ای ) بدان امر می شدند.

 در رویکرد نخست، سخن امام حسین (علیه السّلام) شایان توجه است که فرمود:
 لَو وُلِدَ لی مائة، لَأَحبَبتُ أن لا أُسَمّی أَحَداً منهم إلّا علیّاً؛ (1)
 اگر صد فرزند برایم به دنیا آید، دوست می دارم همه را « علی » بنامم.
 با درنگی در اَسامی اولاد امام علی (علیه السّلام) بعد از امام حسین (علیه السّلام) در می یابیم که نام « علی » در میان آنان به وفور یافت می شود:
 • یکی از فرزندان امام سجاد (علیه السّلام) که نسلی از خود بر جای گذاشت « علی اصغر » نامیده می شد.
 • یکی از فرزندان حسین اصغر ( برادر علی اصغر فرزند امام سجاد (علیه السّلام) ) که از وی نسلی باقی ماند « علی » نام داشت.
 • حسین ذی الدَّمعَه ( فرزند زید شهید ) دارای پسری به نام « علی » بود.
 • عمر اَشرَف ( فرزند امام سجاد(علیه السّلام) ) یک پسر داشت، که نامش « علی اصغر » بود.
 • امام صادق (علیه السّلام) فرزندی به اسم « علی عریضی » داشت که کنیه اش « ابوالحسن » بود و صاحب کتابِ مسائل علی بن جعفر است.
 فرزند امام کاظم (علیه السّلام) امام علی بن موسی الرضا (علیه السّلام) است.
 فرزند امام جواد (علیه السّلام) امام علی النقی (علیه السّلام) است.
 فراوانی نام « محمد » و « علی » در میان امامان (علیه السّلام) و فرزندانشان، شایان توجه است. همه ی اینها برای آن بود که این نام های بلند مرتبه، باقی بماند و انتشار یابد؛ در راستای مقابله با برنامه و نقشه ی آل ابوسفیان، که اصرار داشتند این اسامی را محو کنند و از بین ببرند.
 اما در رویکرد دوم، امامان (علیهم السّلام) گاه- به جهت ضرورتی که پیش می آمد- با نام گذاری به اسم خلفای سه گانه، مخالفت نمی ورزیدند و بسا در شرایطی ( که آنان، آن را درک می کردند ) اصحابشان را به این نام گذاری فرا می خواندند.
 ابن حمزه ی طوسی، از احمد بن عُمَر، روایت می کند که گفت:
 سوی امام رضا (علیه السّلام) رهسپار شدم، در حالی که زنم باردار بود [ چون به نزد آن حضرت رسیدم ] گفتم: [ وقتی از شهرم بیرون آمدم و ] از خانواده ام جدا شدم، همسرم حامله بود، دعا بفرمایید خدا آن را پسر قرار دهدا!
 امام (علیه السّلام) فرمود: او پسر است، نامش را « عُمَر » گذار!
 گفتم: نیت کردم که او را « علی » بنامم، و از همسرم خواسته ام [ اگر پسر بود ] او را « علی » بنامد.
 امام (علیه السّلام) فرمود: او را « عمر » بنام!
 پس [ از این ماجرا، زمانی که ] به کوفه وارد شدم، پسری برایم به دنیا آمده بود و « علی » نامیده می شد [ من به دستور امام ] او را « عمر» نامیدم. سپس دریافتم که همسایگانم می گویند: از این به بعد، حرف کسی را درباره ی تو باور نمی کنیم و آنچه را از تو حکایت می کنند [ و از شیعه بودنت و آداب و رفتار مذهبی ات سخن می گویند ] راست نمی پنداریم. می گوید: اینجا بود که دریافتم امام (علیه السّلام) از من نسبت به خودم، آینده نگرتر و تیزبین تر است (2).
 از ابوحنیفه حکایت شده که از امام صادق (علیه السّلام) اجازه ی ورود خواست، امام اجازه نداد، سپس گروهی از کوفه آمدند و اجازه ی شرفیابی خواستند، امام (علیه السّلام) به آنان اجازه داد، و ابوحنیفه با آنان داخل شد.
 ابوحنیفه می گوید، چون نزد آن حضرت رفتم، گفتم:
 ای فرزند رسول خدا، کاش شخصی را سوی اهل کوفه بفرستی و از ناسزاگویی اصحاب محمد بازشان داری؟ چرا که من بیش از ده هزار نفر را در کوفه ترک کردم که یاران پیامبر را می نکوهیدند.
 امام (علیه السّلام) فرمود: [ فایده ای ندارد ] از من نمی پذیرند!
 ابوحنیفه گفت: چه کسی [ جرأت می کند ] از شما نپذیرد! تو فرزند رسول خدایی!
 امام (علیه السّلام) فرمود: [ ای ابوحنیفه » تو از کسانی هستی که سخن مرا گوش نمی کنی! بی اجازه ام به خانه ام وارد شدی، بی امر من [ در اینجا ] نشستی، و بی رأی و نظر من، سخن گفتی! به من خبر رسیده که تو به قیاس قائل هستی... (3)
 پوشیده نماند که ابوحنیفه در زمان جوش آمدن احساسات شیعیان در کوفه بود؛ یعنی بعد از شهادت امام حسین (علیه السّلام) و قیام توابین و حرکت مختار ثقفی و طلیعه ی جنبش زیدیه.
 بعید به نظر نمی رسد که خشم بعضی از شیعیان ( در آن زمان ) بجوشد و ستمگران منحرف را [ که خود را، اصحاب پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) ) می شماردند ) لعن کنند؛ زیرا کارهای زشتشان که به وسیله ی امویان پوشانده می شد، آشکار می گردید و به تدریج در میان مردم ( در عصر اموی و در آغاز دوره عباسی ) انتشار می یافت. از این رو برای ذکر آن ناجوانمردی ها و نارواها و لعن کسانی که آن پلیدی ها را مرتکب شدند، فرصتی فراهم آمد؛ چرا که مردم، واقعیت فاسد ماجرا را دریافتند و بر ظلمی که در عصرهای پیشین بر عترت پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) جریان یافت، آگاه شدند.
 همین شناخت شیعه به ائمه شان و دعوت به برائت از ابوبکر و عمر، نظام حاکم را واداشت که به تعقیب آنان بپردازد و آنها را در فشار و تنگنا قرار دهد و جاسوسانی بر آنها بگمارد که نَفَس ها و ضربان قلبشان را بشمارد.
 همین امر بود که امام رضا (علیه السّلام) را برانگیخت که احمد بن عمره را به تقیه فرا خواند و از او بخواهد که اسم پسرش را « عمر » بنامد؛ چرا که بر اساس تعبیر امام معصوم (علیه السّلام) تقیه، دین آنان و دین پدرانشان است و تا روز قیامت، جریان دارد.
 قضیه احمد بن عمر، مشابه ماجرای علی بن یَقطین است که از امام کاظم (علیه السّلام) درباره ی مسح پاها پرسید که آیا از سرانگشتان تا قوزک پاست یا به عکس، و امام (علیه السّلام) در پاسخ نوشت که مانند اهل سنت وضو بگیرد. هنگامی که این نامه به دست علی بن یقطین رسید، تعجب کرد؛ چرا که این دستور امام، بر خلاف اجماع طایفه ی شیعه می نمود. اما پس از مدتی نامه ی دیگری از امام (علیه السّلام) رسید که در آن آمده بود:
 ای علی بن یَقطین، اکنون آن گونه وضو بگیر که خدا از تو خواسته است... آنچه را بر تو می ترسیدیم برطرف شد (4).
 این نصوص، شرایط سلطه ای را می نمایاند که در بعضی از زمان ها بر اهل بیت و شیعیانشان گذشت و آنان را واداشت که شیعیان را به نام گذاری به اسامی دشمنان- چه رسد به تجویز این کار برای آنها- فرا بخوانند و همه ی این کارها برای پاسداری از خون شیعه و اموال و آبرو و ناموسشان صورت گرفت.
 این حقایق، دلالت دارند بر اینکه نام گذاری به اسامی خلفای سه گانه، دشمنی و کینه وری را در میان اهل بیت و حاکمان، بر نمی دارد. هیچ کس در عداوت میان هارون و امام کاظم (علیه السّلام) شک نمی کند، لیکن این کار، امام (علیه السّلام) را باز نداشت از اینکه فرزندش را « هارون » بنامد؛ چرا که اسم هارون، به هارون الرشید منحصر نبود، بلکه گشایشی برای شیعه پدید آمد و توانستند نفسی بکشند.
 نمونه ی عملی آن را در منصور نَمَری ( شاعر مشهور شیعه ) می نگریم. وی در قصیده هایش هارون را می ستود و مقصودش امام علی (علیه السّلام) بود؛ زیرا آن حضرت برای پیامبر به منزله ی هارون نسبت به موسی، به شمار می آمد. هارون عباسی به این نکته ی ظریف توجه نداشت و اموال و عطایا و هدایای هنگفتی را برای این شاعر می فرستاد، و آن گاه که مقصود منصور نمری را دریافت دیوانه وار به جوش آمد.
 سید مرتصی، از مَرزُبانی، از حکیمی، از یموت بن مُذرِّع، از جاحظ نقل می کند که:
 منصور نمری، رفتار نفاق آمیزی با رشید داشت (5)، در شعرش هارون را می آورد و چنین می نمود که وی از سرسپردگان اوست، در حالی که در باطن و معنا، امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب را قصد می کرد؛ چرا که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: « با علی، تو نسبت به من، به منزله ی هارونی نسبت به موسی (6).
 آن گاه که هارون، به شیعه بودن منور نمری پی برد، دستور داد زبانش را ببرند، دست ها و پاهایش را قطع کنند، سپس گردنش را بزنند و بدنش را به دار آویزند و سرش را برای هارون آورند. مأموران برای اجرای این حکم به راه افتادند، لیکن دیدند که وی مرده و دفن شده استت، از این رو، سوی هارون باز آمدند و به او خبر دادند، هارون گفت:
 چرا بدنش را به آتش نسوزانیدید؟!
 و در روایت دیگر آمده است که آنان، نبش قبر کردند (7).
 اگر این تشابه اسامی و به هم آمیزی نام ها وجود نداشت، منصور نمری یا دیگر شعرا یا راویان یا فقها، نمی توانستند قصاید و افکارشان را به دور از چشم مراقبان و جاسوسان دولتی، نشر دهند، تشابه نام ها و حساس نبودن نسبت به آنها، به مدد علم و سیاست ائمه (علیهم السّلام) در یکی از ابعادش، سبب خیری برای شیعیان شد.

ــــــــــــــــــ
پی نوشت ها :

1- فروع کافی 19:6، حدیث 7؛ وسائل الشیعه 395:21، حدیث 1؛ بحار الانوار 211:44، حدیث 8.
 در « مناقب آل ابی طالب 309:3 » به نقل از کتاب النسب، از یحیی بن حسن، آمده است که گفت: یزید به امام سجاد (علیه السّلام) گفت: شگفتا از پدرت! علی نامیده است و علی! امام (علیه السّلام) فرمود: پدرم، پدرش را دوست داشت، پیاپی [ فرزندانش را ] به اسم او می نامید.
 2- القاب فی المناقی: 214، حدیث 16؛ الخرائج و الجرائح 326:1، حدیث 16؛ در « بحارالأنوار 52:49، حدیث 55 »، احمد بن عمرة، ضبط است.
 3- بحار الانوار 220:10، حدیث 20.
 4- الإرشاد 227:2؛ الخرائج و الجرائح 335:1، حدیث 26؛ اعلام الوری 21:2؛ وسائل الشیعه 444:1، حدیث 3؛ بحار الانوار 27:77، حدیث 25.
 5- این کار، نفاق به شمار نمی رود، بلکه تقیه است، و در ادبیات « حسن المُواربه » ( ترفند نیک ) نامیده می شود.
 6- امالی سید مرتصی 186:4.
 7- بنگرید به مقدمه ی دیوان منصور نمری: 24؛ قاموس الرجال 526:11؛ تاریخ بغداد 67:13.

منبع: پایگاه اینترنتی راسخون
عملکرد اهل بیت (علیه السّلام) در نام گذاری ها، بر دو عرصه، دور می زند: یک: نام گذاری فرزندانشان به اسم علی. دو: عدم مخالفت با تسمیه به اسامی ابوبکر و عمر و عثمان، در شرایطی که برایشان پیش می آمد، و گاه ( در شرایط ویژه ای ) بدان امر می شدند.