در ارتبط با انجیل ها.كلا چند نوع انجیل داریم؟ هر كدام از این انجیل ها مربوط به كدام یك از گرایشهای مسیحیت میباشد؟ چه نوع انجیلی برای گرایش پروتستان وجود دارد؟ اگر زحمتی نیست در رابطه با مارتین لوتر هم توضیح دهید.
در زبان انگلیسىِ معاصر، واژه Gospelمعادل «انجیل» به‌كار مى‌رود[1] كه اصل آن در انگلیسىِ باستان God_Spell است.[2] این كلمه نیز مركب از دو واژه انگلوساكسون God و Spell و در مجموع به معناى «كلام الهى»،[3] یا «املاى خداوند»[4] یا «خبر خوش»[5] است. این واژه خود برگردانِ واژه یونانى Evangelion(إوانگلیون) است‌كه در لاتین، Evangelium(إوانجلیوم) تلفظ مى‌شود. واژه اخیر به زبانهاى فرانسوى، آلمانى، ایتالیایى و دیگر زبانهاى جدید راه یافته است.[6] با توجه به اینكه متون نخستین مسیحى به زبان یونانى بوده، باید گفت كه واژه انجیل نیز نهایتاً از واژه یونانىِ «إوانگلیون» گرفته شده است؛ امّا راهیابى مستقیم یا با واسطه آن به زبان عربى مورد اختلاف است. نولدكه (Noldke)بر وامگیرى از طریق گویش حَبَشىِ آن، یعنى Wangel استدلال مى‌كند[7] و گروهى نیز احتمال داده‌اند كه به طور مستقیم از یونانى یا یكى از زبانهاى سریانى، عبرى یا سبایى به عربى راه یافته باشد.[8] در این میان، برخى مفسران مسلمان در تلاش براى عربى نشان دادن واژه یاد شده، آن را بر وزن إفعیل، از ریشه «ن ـ ج ـ ل» دانسته و معانى متفاوتى برایش گفته‌اند.[9] این نظر، مقبول واژه‌نگاران عربى نیفتاده است.[10] آنها بر دخیل بودن و وامگیرى آن از زبان عبرى، یونانى یا سُریانى تأكید مىورزند.[11] اغلب مفسران مسلمان نیز انجیل را از واژگان دخیل دانسته[12] و كسانى چون زمخشرى و بیضاوى، عربى خواندن آن را به دیده تحقیر نگریسته‌اند.[13]

انجیل در ادبیات دینى مسیحیان:اعتقاد مسیحیان درباره حقیقت و چیستى انجیل با مفهوم آن در ادبیات اسلامى كاملا متفاوت است. انجیل به عنوان صورت مكتوب وحى نازل شده بر عیسى(علیه السلام)و به مثابه كتابى آسمانى، همانند تورات و قرآن، در الهیات مسیحى، جایگاهى ندارد. مسیحیان، خود حضرت عیسى(علیه السلام) را «تجسّم وحى» و عین پیام الهى و نه حامل آن دانسته و انجیلى را كه به عنوان وحى عیسى مسیح آن را نوشته یا بر شاگردانش املا كرده باشد باور ندارند.[14] آنان «انجیل» را به معناى «بشارت» در مورد عیسى(علیه السلام) و رستگارى ره‌آورد او براى نوع بشر مى‌دانند.[15] بیشترین كاربرد این معنا، در سخنان پولس[16] آمده است. برخى نیز در بیان معناى انجیل بر مفهوم «فداء» تكیه كرده‌اند[17] كه بر این اساس، انجیل (بشارت) بدین معناست كه مسیح(علیه السلام) با تحمل مصائب، مرگ و رستاخیز خود، كفاره گناه انسان شد؛ اما آنچه اكنون به اناجیل چهارگانه معروف است (4 كتاب نخست از عهد جدید) صرفاً نامى است كه از پایان قرن دوم میلادى به نوشته‌هایى كه زندگى، معجزات، تعالیم، سیره، سخنان و صعود عیسى* را گزارش كرده اطلاق شده است[18]، زیرا این نوشته‌ها، بهترین بشارتهایى را كه مى‌توان به انسان داد، دربردارد.[19] شاید اختصاص نام انجیل بر این 4 كتاب به سبب آن است كه آنها بیش از بخشهاى دیگر عهد جدید، به زندگى، سخنان و رفتارهاى عیسى(علیه السلام)پرداخته است، با این حال بخشهاى دیگر را هم كه حاوى آموزه‌هایى از مسیح است مى‌توان انجیل نامید، چنان‌كه پولس بارها مطالب خود را انجیل مى‌خواند و گاه به مجموعه عهد جدید هم انجیل گفته مى‌شود.[20] انتشار مجموعه یاد شده به زبانهاى گوناگون و با عنوان انجیل،[21] مؤید این معناست، بنابراین، انجیل به معناى پیامى است كه كم و بیش در همه این نوشته‌ها جارى است و نباید بین معناى اصطلاحى آن و این متون نوشتارى خلط صورت گیرد. شایان توجه است كه در خود اناجیل و دیگر كتابهاى عهد جدید نیز بارها، از انجیل آن هم فقط به لفظ مفرد سخن رفته است، بدون آنكه از آن، اناجیل چهارگانه یا همانند آنها قصد شده باشد[22]، افزون بر آن، كلیساى قدیم نیز بر واحد بودن انجیل تصریح مى‌كرد.[23]
نكته شایان توجه دیگر اینكه مسیحیان، نویسندگانِ اناجیل یاد شده و دیگر كتب عهد جدید را پیامبر نمى‌دانند؛ امّا بر این باورند كه همه آنان با الهام و ارشاد الهى دست به نگارش متون یاد شده زده‌اند[24] و این چیزى است كه خود نویسندگان عهد جدید نیز به آن تصریح كرده‌اند[25]؛ اما اینكه چرا از میان انبوه اناجیل، نامه‌ها، مكاشفات و كتب مربوط به اعمال حواریان، فقط 27 رساله موجود در عهد جدید با الهام الهى بوده است، دلیل قانع كننده‌اى ارائه نمى‌دهند. برخى، گزینش یاد شده را با راهنمایى روح القدس پنداشته‌اند.[26]
براساس مفهوم مسیحى انجیل، مسیحیان آگاه از دیدگاه قرآن درباره عیسى(علیه السلام) و انجیل، معرفى انجیل به عنوان كتاب آسمانى نازل شده بر عیسى(علیه السلام) و ابلاغ آموزه‌هاى آن به وسیله وى به مردمان عصر خویش را برنمى‌تابند و در صورتى كه مراد قرآن همان انجیلهاى چهارگانه باشد، عدم كاربرد لفظ جمع اناجیل را بر آن خرده مى‌گیرند. آنان گزارشات قرآن درباره مسیحیت و انجیل را سطحى و احتمالاً برگرفته از مسیحیان مدینه مى‌پندارند كه فقط با برخى از منابع غیر رسمى مسیحیت آشنا بوده‌اند، بر این اساس، معتقدند كه گزارشهایى از قبیل آمدن معجزه آساى «رطب تازه» براى مریم پس از تولد عیسى(علیه السلام)(مریم/19، 24 ـ 26)، سخن گفتن مسیح در گهواره (مریم/19، 28 ـ 29) و زنده شدن پرندگان گلین به دست وى و با قدرت خداوند، (آل‌عمران/3، 49؛ مائده/5 ،110) در كتب معتبر و رسمى دینى مسیحیت وجود ندارد و گاه در اناجیل غیر معتبر یافت مى‌شود.[27] این چالش با توجه به وحیانى بودن قرآن از یك سو، و نگارش اناجیل به دست بشر و تردیدهاى موجود در تاریخ و محتواى آنها از سوى دیگر، قابل پاسخ است.

تاریخ انجیل:دو سه دهه نخست تاریخ مسیحیت و بودن كتابى به نام انجیل و منسوب به مسیح(علیه السلام) از نظر منابع تاریخى مستقل از متون مسیحى و اسلامى در هاله‌اى از ابهام قرار دارد، به‌گونه‌اى كه برخى حتى در وجود خود عیسى(علیه السلام)نیز تردید كرده‌اند[28]، در حالى‌كه فقدان گزارشهاى تاریخى نمى‌تواند دلیلى بر فقدان وجود خارجى و تاریخى انجیل باشد و چه بسا جزئیات مربوط به ظهور عیسى(علیه السلام) و وحى نازل شده بر وى به علل نامعلومى در تاریخ ثبت نشده یا از بین رفته باشد. البته در برخى اناجیل چهارگانه، از انجیل مسیح سخن به میان آمده است.[29]
در 30 تا 40 سال نخست میلادى، تعلیم مسیحیت، تقریباً فقط به صورت شفاهى و گاه با نامه‌نگارى انجام مى‌گرفت. حواریان، آموزه‌هاى مسیح(علیه السلام) را ضمن مواعظ خویش بیان و با حوادثى از زندگى آن حضرت، مصوّر مى‌ساختند؛ اما كاستیها و كافى نبودن تعالیم رساله‌ها و روایتهاى شفاهى، زمینه انجیل‌نگارى را فراهم ساخت[30]، بنابراین، تاریخ نگارش عهد جدید و آنچه امروزه به نام كتاب مقدس مسیحیان خوانده مى‌شود، اغلب به پس از نیمه نخست قرن اول میلادى و در حدود 20 تا 30 سال پس از صعود مسیح(علیه السلام)بازمى‌گردد[31] كه به وسیله رسولان وى و شاگردان آنها صورت پذیرفت. این نوشته‌ها در 4 دسته نامه‌هاى رسولان، اعمال رسولان، اناجیل چهارگانه و مكاشفات طبقه‌بندى شده است. «نامه‌هاى رسولان»، مطالب و آموزه‌هاى رسولانى چون پولُس، یوحنّا، یعقوب، بَرنابا، یهودا و پطرس است كه براى ابلاغ و ترویج پیام مسیح(علیه السلام) به افراد، گروهها و مناطق گوناگون نگاشته‌اند. برخى از آنها در مجموعه عهد جدید پذیرفته و برخى دیگر از طرف كلیسا در قرون اولیه تاریخ مسیحیت* رد شده است؛ تاریخ نگارش نامه‌هاى پولس از همه بخشهاى عهد جدید قدیمى‌تر است.[32] «اعمال رسولان»، گزارش فعالیتهاى تبشیرى حواریان و رسولان است كه به وسیله افرادى چون «لُوقا» ثبت شده است. تاریخ زندگى، معجزات، آموزه‌ها، سیره و سخنان مسیح(علیه السلام)، بخش دیگر عهد جدید است كه از سوى شمارى از رسولان و شاگردان آنها، نگارش یافته و بر مشاهدات عینى یا شنیده‌هاى مؤلفان از شاهدان عینى استوار است. این نوشته‌ها تا نیمه نخست قرن دوم با عنوان «خاطرات رسولان» و از اواخر قرن دوم به نام «اناجیل» شهرت یافت.[33] مسیحیان با اذعان به دریافت نام حدود 50 انجیل از نوع یاد شده، فقط اطلاعات مربوط به 20 مورد از آنها را در دسترس مى‌دانند كه انجیلهاى عبرانیان، پطرس، مصریان، فیلیپ، توما، یعقوب، نیكوداموس، 12 حوارى، یهودا و انجیل ماركیون از جمله آنهاست.[34] اناجیل دیگرى چون «انجیل كودكى به زبان عربى» هم وجود دارد كه معجزات حضرت عیسى در دوران طفولیت را گزارش كرده است.[35]
سران كلیسا در اواخر قرن دوم میلادى از میان نوشته‌هاى متنوع و انبوهى كه در 4 دسته یاد شده قرار مى‌گرفت شمارى را به سبب سازگارى با تعالیم كلیسا و به عنوان كتابهاى قانونى و معتبر Canon گزینش كرده و با نام «عهد جدید»، در كنار «عهد قدیم» و به عنوان دومین بخش كتاب مقدس مسیحیان قرار دادند.[36] در سال 382 میلادى انجمنى از اسقفان، لیست نهایى حاوى 27 كتاب و نامه را نهایى كردند كه مجدداً توسط مجمع ترنت (Trent)در فاصله سالهاى 7 ـ 1545 مورد تأیید قرار گرفت.[37] مجموعه عهد جدید با 4 انجیل منسوب به متّا، مَرْقُس، لوقا و یوحنّا آغاز مى‌شود. كتاب اعمال رسولان و پس از آن 13 یا 14 نامه منسوب به پولس، یك نامه منسوب به یعقوب؛ دو رساله منسوب به پطرس، سه رساله منسوب به یوحنّا و یك نامه منسوب به یهودا قرار دارد. كتاب مكاشفه یوحنّا بخش پایانى این مجموعه است. عهد جدید را از لحاظ محتوا مى‌توان به سه بخش كلى تاریخى، عقیدتى و پیشگویى تقسیم كرد.
اناجیل چهارگانه در كنار «اعمال رسولان» بخش تاریخى عهد جدید را تشكیل داده و عمدتاً تاریخ زندگى و فعالیتهاى حضرت مسیح(علیه السلام)و حواریان را اندكى تا حدود سال 63 میلادى گزارش مى‌كند.[38]
بخش عقیدتى عهد جدید را 21 نامه موجود در آن تشكیل مى‌دهد كه اغلب به تبیین عقاید، دفاع از آن و ردّ عقاید دیگر مى‌پردازد. بخش پیشگویى درباره حوادث آخرالزمان و آمدن دوباره حضرت مسیح(علیه السلام) كه در قالب رؤیا و مكاشفه بیان شده است در كتاب مكاشفه یوحنّا قرار دارد. مجموعه عهد جدید از نظر آموزه‌هاى اعتقادى و عملى، دوگانه و ناهمگون است؛ بخشى از آن دنباله عهد قدیم بوده و بر انسان و فرستاده خدا بودن مسیح(علیه السلام) و لزوم پایبندى به شریعت موسى(علیه السلام)تأكید مى‌كند و بخشى دیگر بر جنبه الوهى آن حضرت و نفى شریعت موسوى تأكید دارد. این دو روایت ناهمگون بازتابى از نزاع فكرى و عقیدتى پطرس و پولس است.[39]
نوشته‌هاى دیگر كه مورد تأیید كلیسا قرار نگرفت به عنوان «اپوكریفا» یعنى نوشته‌هاى مشكوك و غیر معتبر شناخته مى‌شود كه تعداد بسیارى از آنها از بین رفته و شمارى نیز هنوز باقى است.[40] انجیل برنابا، منسوب به قرین یوسف برنابا، دوست پولس و مَرْقُس، از این قبیل است كه از قرن چهارم میلادى به بعد، خواندن آن از سوى كلیسا تحریم شد. برخى، آن را حلقه گمشده بین اسلام و مسیحیت خوانده‌اند. انجیل برنابا به‌رغم ناسازگارى برخى آموزه‌هاى آن با تعالیمى از اسلام و نیز مسیحیت رسمى، داراى اصول اساسى درستى است و در موارد مهم و قابل توجهى با قرآن سازگارى دارد. یاد كرد صریح نام، ویژگیها و بشارت بعثت پیامبر اسلام، نفى الوهیت و نبوت مسیح(علیه السلام)تصریح بر ذبیح بودن اسماعیل ـ نه اسحاق ـ نفى مصلوب شدن حضرت عیسى(علیه السلام)و كشته شدن یهوداى اسخریوطى به جاى وى از این قبیل است.[41]
انجیلهاى چهارگانه:اناجیل چهارگانه به عنوان معروف‌ترین بخش عهد جدید، در آغاز آن جاى گرفته است. در الهیات مسیحى، بدون اعتقاد به نزول وحیانى انجیلهاى یاد شده و دیگر بخشهاى عهد جدید بر عیسى(علیه السلام)، نگارش مجموعه مذكور به دست انسانهاى عادى و پس از صعود مسیح(علیه السلام)پذیرفته شده است.[42] اناجیل چهارگانه با توجه به نام مؤلفان آنها، به انجیل مَتّا، انجیل مَرقُس، انجیل لُوقا و انجیل یوحنّا شهرت یافته است. به‌رغم پژوهشهاى وسیع انجام گرفته درباره تاریخ نگارش، هویت نویسندگان و درستى و پیوستگى سند آنها، وحدت نظر قاطعى در این باره پیدا نیست. البته در كنار چالشها و تردیدهاى جدى و براساس پاره‌اى از قراین و شواهد، حدس و گمانهاى نیرومندى نیز مطرح است.[43]
1. انجیل مَرقُس:
مرقس را نه از مصاحبان عیسى(علیه السلام) بلكه دوست، همدم و شاگرد پطرس حوارى گفته‌اند كه گاه با پولس نیز همسفر مى‌شده و روایتهاى خود را از پطرس گرفته است.[44] انجیل او را مختصرترین، نگارش آن را به زبان رومى[45] و بنابر نظر بیشتر محققان در بین سالهاى 65 ـ 70 میلادى و در شهر رم دانسته‌اند.[46]
2. انجیل مَتّا:
مفصل‌ترین انجیل و منسوب به متّاى حوارى است. پیش از آغاز نقادیها در عصر جدید، قدیمى‌ترین انجیل و تاریخ نگارش آن بین سالهاى 50 ـ 60 و گاه 38 میلادى تصور مى‌شد[47]؛ اما محققان با استناد به برخى گزارشهاى خود آن و نیز تكرار همه مطالب انجیل مرقس در آن، تاریخ تألیف آن را نیز بین سالهاى 65 تا 70 میلادى و پس از انجیل مرقس دانسته‌اند.[48] نسخه اصلى آن به زبان عبرى بوده و در دست نیست. بعدها به زبانهاى دیگر از جمله یونانى ترجمه شد.[49] پژوهشگران ضمن به چالش و تردید كشاندن انتساب آن به متّاى حوارى،[50] از احتمال نگارش آن به دست فردى دیگر و همنام با وى سخن رانده[51] و اغلب، مكان مكتوب شدن آن را انطاكیه گفته‌اند.[52]
3. انجیل لوقا:
لوقا، حوارى نبود، مسیح(علیه السلام)را ندید و نصرانیت را از پولس فرا گرفت. بیشتر مطالب انجیل او را برگرفته از انجیل مرقس و متّا مى‌دانند.[53] سه انجیل یاد شده به سبب اشتراكات فراوان، به اناجیل همنوا معروف است.[54] براساس دیدگاه سنتى، انجیل مذكور، به لوقا، یار و همراه پولس منسوب است و اینكه روایت آن به نقل از اوست. نگارش آن را بین سالهاى 70 ـ 90 و به احتمال بیشتر 80 ـ 85 میلادى مى‌دانند.[55] برخى از حكایات آن از قبیل حوادث دوران كودكى عیسى(علیه السلام) در اناجیل دیگر نیامده است.[56]
4. انجیل یوحَنّا:
این، آخرین انجیل بوده[57] و اختلاف در تاریخ نگارش آن بیش از سه انجیل دیگر است. گاه تاریخ تألیف آن را سال 65 میلادى مى‌دانند؛ ولى بنابر قوى‌ترین نظر كه سنت مسیحى نیز تمایل به پذیرش آن دارد، بین سالهاى 90 ـ 115 میلادى نگارش یافته است.[58] یوحنّا را حوارى مورد علاقه شدید مسیح(علیه السلام)خوانده‌اند. در صحت انتساب انجیل یاد شده به وى از جمله به سبب فاصله زیاد زمانى تردیدهایى وجود دارد. انجیل یوحنا كاملا متفاوت با سه انجیل دیگر و آمیزه‌اى از زندگى مسیح(علیه السلام) و مفاهیم فلسفى یونان است.[59]

انجیل درشبه‌جزیره عربستان:گفته مى‌شود كه تا سال 400 میلادى انجیل رسمى مناطق خاورمیانه، به ویژه سوریه، انجیل واحدى بوده كه از ادغام 4 انجیل به وجود آمده بود.[60] این انجیل «دیاتسرون» (Diatessaron)نام داشت، ازاین‌رو ممكن است این انجیل در زمان نزول قرآن نیز كم و بیش در میان نصاراى شبه جزیره عرب مرسوم بوده باشد.[61] هم‌اكنون اصل كامل این انجیل كه به زبان سُریانى بوده نایاب و فقط ترجمه بخشهایى از آن به زبانهاى مختلف در دست است[62]؛ انجیل دیگرى كه احتمالاً در آن زمان رواج داشته است انجیل كودكى به زبان عربى (Arabic Infaney Gospel)است كه داستانهاى زندگى عیسى در دوران كودكى را شبیه داستانهاى قرآن كریم در این باره نقل مى‌كند.

انجیل در قرآن:واژه انجیل، 12 بار در 12 آیه از 6 سوره قرآن و همه جا شكل مفرد آن به صراحت یاد شده است. (آل‌عمران/3، 3، 48، 65 ؛ مائده/5 ، 46 ـ 47، 66 ، 68 ، 110؛ اعراف/7، 157؛ توبه/9،111؛ فتح/48، 29؛ حدید/57 ،7) موارد متعددى نیز با تعابیرى چون «ما بَینَ یَدَیه» (آل‌عمران/3،3؛ فاطر/35، 31؛ احقاف/46،30) و «الَّذى بَینَ یَدَیه» (انعام/6 ،92؛ یونس/10،37؛ یوسف/12،111؛ سبأ/34،31)، به عنوان یكى از كتابهاى آسمانى پیش از قرآن بدان اشاره شده است. افزون بر آنچه گفته شد، گاهى انجیل، از مصادیق حتمى و مورد اشاره «الكِتاب» در تركیباتى چون «اَهل الكِتاب» (آل‌عمران/3،64 ـ 65 ؛ نساء/4،171) و «الَّذینَ اُوتوا الكِتـب» (بقره/2،146؛ نساء/4،47، 131؛ مائده/5 ،5) نیز هست.
قرآن به مناسبتهاى گوناگونى از انجیل یاد مى‌كند. تصریح بر وحیانى بودن آن و به عنوان كتابِ نازل شده بر عیسى(علیه السلام) (آل‌عمران/3، 3؛ مائده/5 ،46، 110؛ حدید/57 ، 27)، گواهى آن بر حقانیت تورات (مائده/5 ،46)، تصدیق آن از سوى قرآن (مائده/5 ، 48؛ یونس/10،37)، بشارت انجیل درباره بعثت پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) و فراگیر شدن دعوت او (اعراف/7،157؛ فتح/48،29) و تحریف، كتمان و حذف بخشى از آموزه‌هاى آن (مائده/5 ، 14 ـ 15) از این قبیل است.
1. انجیل، كتاب آسمانى مسیح(علیه السلام):قرآن بعثت عیسى مسیح(علیه السلام) را دنباله «ارسال رسل و انزال كتب» مى‌داند و نام كتاب آسمانى او را به صراحت، انجیل خوانده و بر وحیانى بودن آن تأكید مىورزد[63]: «لَقَد اَرسَلنا رُسُلَنا بِالبَیِّنـتِ واَنزَلنا مَعَهُمُ الكِتـبَ والمیزان * ... ثُمَّ قَفَّینا عَلى ءاثـرِهِم بِرُسُلِنا و قَفَّینا بِعیسَى ابنِ مَریَمَ وءاتَینـهُ الاِنجیل ...» (حدید/57 ، 25، 27 و نیز مائده/5 ،46، 110) واژه «كتاب» در آیه 30 مریم/19 نیز به انجیل اشاره دارد. از سوى دیگر و به‌رغم وجود انجیلهاى فراوان، از جمله اناجیل چهارگانه رسمى در عصر نزول و پیش از آن، قرآن با كاربرد صیغه مفرد در همه آیات مربوط، بر یكى بودن انجیل نازل شده بر مسیح(علیه السلام)اصرار دارد، بنابراین مى‌توان گفت كه قرآن با تصریح بر منشأ وحیانى و یكى بودن انجیل عیسى(علیه السلام)، بشرى بودن[64] و تعدد آن[65] را نفى مى‌كند، در نتیجه اناجیل موجود و دیگر بخشهاى عهد جدید كه به دست افراد بشر، نگارش یافته، نمى‌تواند، عیناً همان انجیل نازل شده بر مسیح(علیه السلام)باشد[66]، بلكه روایتهاى مختلفى از آن را دربردارند و به احتمال زیاد، نسخه احتمالى انجیل یاد شده به عللى از بین رفته است.[67] شرایط بسیار دشوار حاكم بر جامعه مسیحیان نوایمان و برخوردهاى خشن و سركوبگرانه با آنان از سوى یهود و رومیان، مى‌تواند از آن جمله باشد[68]؛ همچنین یادكرد انجیل در كنار تورات و قرآن و به عنوان «كتاب»، موجودیت و واقعیت خارجى آن را به عنوان مجموعه‌اى از تعالیم آسمانى ثابت مى‌كند: 8 بار به عنوان زوج تورات (آل‌عمران/3،48؛ مائده/5 ،66 ، 68 ؛ 110؛ توبه/9،111) و دوبار در كنار تورات و قرآن از آن یاد شده است: «نَزَّلَ عَلَیكَ الكِتـبَ بِالحَقِّ ... و اَنزَلَ التَّورةَ والاِنجیل * مِن قَبلُ هُدىً لِلنّاسِ و اَنزَلَ الفُرقانَ ...» (آل‌عمران/3، 3 ـ 4 و نیز مائده/5 ، 44 ـ 48) البته، قرآن فقط نزول مجموعه‌اى از آیات وحیانى به نام انجیل و نه كتاب به معناى شناخته شده آن را تأیید مى‌كند و درباره نگارش یافتن آن در زمان حیات مسیح(علیه السلام) به دست یا املاى وى، نفیاً و اثباتاً، گزارشى ندارد، بنابراین و براى ارائه حوزه‌اى مشترك از دو مفهوم مسیحى و اسلامى انجیل مى‌توان انجیل یاد شده در قرآن را اشاره به آیات نازل شده بر عیسى(علیه السلام) دانست كه اناجیل اربعه نیز فارغ از صحت و سقم روایت، بخشهایى از آن را گزارش كرده است. البته با این توضیح كه براساس دیدگاه متفاوت مسیحیت درباره حضرت عیسى(علیه السلام)همه سخنان، رفتارها، و حوادث زندگى آن حضرت نیز در گستره مفهوم مسیحى انجیل جاى مى‌گیرد. شمارى از مفسران شیعه[69] و سنى[70] كاربرد واژه «انزال» به‌جاى «تنزیل» درباره تورات و انجیل را دلیل دفعى بودن نزول آن دو مى‌دانند. البته برخى از صاحب‌نظران معاصر این دیدگاه را برنمى‌تابند.[71] برخى دیگر با استناد به آیات 45 و 48 آل‌عمران/3، بر این باورند كه نام انجیل همانند وعده بعثت مسیح(علیه السلام) در سخنان انبیا و كتابهاى آسمانى پیشین آمده بود: «اِذ قالَتِ المَلـئِكَةُ یـمَریَمُ اِنَّ اللّهَ یُبَشِّرُكِ بِكَلِمَة مِنهُ اسمُهُ المَسیحُ عیسَى ابنُ‌مَریَمَ ... و یُعَلِّمُهُ الكِتـبَ والحِكمَةَ والتَّورةَ والاِنجیل» این آیه نشان مى‌دهد كه حضرت مریم(علیها السلام) با نام انجیل آشنا بوده است، در غیر این صورت، خبر از تعلیم الهى آن به عیسى(علیه السلام)پیش از تولد او و نزول انجیل، معقول نبود.[72]
2. گواهى انجیل بر حقانیت تورات:قرآن كریم، عیسى(علیه السلام)و انجیل را تصدیق كننده تورات* مى‌خواند: «و قَفَّینا عَلى ءاثـرِهِم بِعیسَى‌ابنِ‌مَریَمَ مُصَدِّقـًا لِما بَینَ یَدَیهِ مِنَ التَّورةِ وءاتَینـهُ الاِنجیلَ فیهِ هُدىً ونورٌ ومُصَدِّقـًا لِما بَینَ یَدَیهِ مِنَ التَّورةِ ...» (مائده/5 ،46) تكرار تصدیق و نسبت جداگانه آن به عیسى(علیه السلام) و انجیل، نشان مى‌دهد كه گواهى بر حقانیت تورات، و نزول الهى آن افزون بر سخنان حضرت مسیح(علیه السلام)، در آیات انجیل نیز آمده است. البته روشن است كه مراد، تورات اصلى و نازل شده بر موسى(علیه السلام) است كه خداوند، آن را عارى از تحریفات پدید آمده، به عیسى(علیه السلام)تعلیم داد (آل‌عمران/3،48؛ مائده/5،110)، بنابراین تصدیق یاد شده، هرگز به معناى تأیید كامل تورات موجود در عصر عیسى(علیه السلام)و عارى بودن آن از تحریف نیست.[73] شمارى از مفسران[74] با استناد به آیه یاد شده و همانند آن بر این باورند كه انجیل نازل شده بر مسیح(علیه السلام)به امضا و تكمیل احكام تورات پرداخته و آیین عیسى(علیه السلام)جز در پاره‌اى احكام، ناسخ شریعت موسى(علیه السلام)نبوده است. در انجیل متّا و از زبان عیسى(علیه السلام) نیز به این مطلب تصریح شده است.[75] تصریح قرآن بر تعلیم تورات به عیسى(علیه السلام)از سوى خدا و تأكید بر آن به عنوان نعمتى بر وى (آل‌عمران/3،48؛ مائده/5 ،110) مى‌تواند مؤیّد این دیدگاه باشد. توضیح بیشتر اینكه برخى آیات نشان مى‌دهد حكم گوشت و برخى دیگر از اجزاى شمارى از حیوانات كه براساس تورات بر قوم یهود حرام شده بود، به وسیله انجیل، نسخ شده است: «و مُصَدِّقـًا لِما بَینَ یَدَىَّ مِنَ التَّورةِ ولاُِحِلَّ لَكُم بَعضَ الَّذى حُرِّمَ عَلَیكُم.» (آل‌عمران/3،50 قس: انعام/6 ،146) قرآن سبب تحریمهاى یاد شده به‌رغم حلال بودن آنها را، ستمگرى، حق ستیزى و تمرد قوم یهود و به عنوان مجازات آنان معرفى مى‌كند. (نساء/4، 160؛ انعام/6 ،146)
3. تصدیق انجیل ازسوى قرآن:خداوند در آیات متعددى از قرآن كریم، آن را تصدیق كننده كتابهاى آسمانى پیشین از جمله انجیل مى‌داند:«و اَنزَلنا اِلَیكَ الكِتـبَ بِالحَقِّ مُصَدِّقـًا لِما بَینَ یَدَیهِ مِنَ الكِتـبِ و مُهَیمِنـًا عَلَیهِ ...» (مائده/5 ، 48)؛ اما در اینكه تصدیق و تأیید یاد شده به چه معناست، مفسران به اختلاف گراییده‌اند[76]؛ دیدگاه نخست، آن را به معناى گواهى دادن قرآن بر نزول آنها از سوى خداوند مى‌داند؛ با این توضیح كه لازمه آن، تصدیق همه محتویات كتابهایى كه امروزه به نام تورات و انجیل نامیده مى‌شود، نیست. دیدگاه دوم تصدیق یاد شده را به معناى تأیید همه یا بخشى از محتواى كتب آسمانى گذشته مى‌داند و دیدگاه سومى هم بر آن است كه كتابهاى آسمانى پیشین درباره نزول قرآن از سوى خداوند خبر داده است و نزول قرآن ـ نه شهادت گفتارى آن ـ دلیل درستى آن خبر غیبى و مطابق با واقع بودن و از سوى خدا بودن كتب آسمانى گذشته است.[77] به نظر مى‌رسد، دقت در آیات مربوط و تفاوت تعابیر مى‌تواند چالش یاد شده را برچیده و زمینه وحدت نظر را فراهم آورد؛ با این توضیح كه آیات تصدیق كننده را مى‌توان از یك جهت به دو دسته تقسیم كرد: دسته نخست آیاتى كه در آنها تعابیرى چون «الَّذى بَینَ یَدَیه» و «ما بَینَ یَدَیه» آمده است، صریحاً به تصدیق كتابهاى پیش از قرآن اشاره دارد و نمى‌تواند جز به معناى تأیید كتبى چون تورات و انجیل نازل شده باشد: «و ما كانَ هـذا القُرءانُ اَن یُفتَرى مِن دونِ اللّهِ ولـكِن تَصدیقَ الَّذى بَینَ یَدَیهِ و تَفصیلَ الكِتـبِ ...» (یونس/10،37 و نیز یوسف/12،111؛ بقره/2،97؛ آل‌عمران/3،3؛ مائده/5،48؛ فاطر/35،31؛ احقاف/46،30) تصدیق در این آیات یقیناً مى‌تواند به معناى گواهى دادن قرآن بر نزول الهى تورات و انجیل واقعى و تأیید همه آموزه‌هاى آن دو باشد.[78] پر واضح است كه تصدیق به این معنا، بشارتهاى تورات و انجیل درباره بعثت پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله)و نزول قرآن را نیز دربرمى‌گیرد. نكته شایان توجه آنكه، قرآن به عنوان یك توضیح تكمیلى درباره تصدیق كتابهاى آسمانى گذشته، بر «مُهَیْمِن» بودن خود نسبت به آنها تصریح مى‌كند تا از پیدایش توهم تصدیق، بى‌هیچ دخل و تصرفى، پیشگیرى كند. مهیمن بودن قرآن را هرچند متفاوت ولى نزدیك به هم معنا كرده‌اند.[79] برآیند این معانى، آن است كه قرآن نسبت به كتب گذشته مسلط، فرادست و فراگیر است و براساس آن مى‌تواند انواع دخل و تصرفها را در آنها انجام دهد، بر همین اساس آموزه‌هاى اصلى آنها را حفظ و امضا، موارد حذف و تحریف شده را یادآورى و اصلاح و تعالیم تابع شرایط خاص زمان، مكان و مخاطبان را نسخ كرده است.[80] در دسته دوم آیات، تعابیرى چون «لِما مَعَكُم» و«لِما مَعَهُم» به‌كار رفته و اشاره به اهل كتاب (یهود و نصارا) است: «یـاَیُّهَا الَّذینَ اُوتوا الكِتـبَ ءامِنوا بِما نَزَّلنا مُصَدِّقـًا لِما مَعَكُم مِن قَبلِ اَن نَطمِسَ وُجوهـًا ...» (نساء/4،47 و نیز بقره/2، 41، 91) هرچند مى‌توان ظاهر این تعابیر را اشاره به تورات و اناجیل موجود در عصر نزول دانست كه در دست اهل كتاب بود؛ اما قطعاً نه به معناى تصدیق همه محتوا، بلكه چنان‌كه برخى از آیات نیز اشعار دارد (مائده/5 ،14)، تأیید بخشى از آموزه‌هاى تحریف ناشده آنهاست و این بدان سبب است كه از جمله اناجیل یاد شده داراى آموزه‌هاى ضد و نقیض و شرك‌آمیز است و سخنان، رفتارها و حوادثى را به عیسى(علیه السلام)نسبت مى‌دهد كه با عقل، و تعالیم توحیدى سازگار نیست. مواردى از این گزارشها و عقاید و احكام نادرست، شرك‌آلود و تحریف* شده، در آیات قرآن مورد اشاره قرار گرفته است. (نساء/4،157، 171؛ مائده/5 ، 17، 72 ـ 73، 116 ـ 117؛ توبه/9،30)
تأیید ضمنى و به اجمال اناجیل عصر نزول از برخى آیات دیگر نیز برمى‌آید؛ آیه 66 مائده/5 از این قبیل است كه در ترغیب اهل كتاب براى عمل به آموزه‌هاى تورات و انجیل، برخوردار شدن از بركات آسمان و زمین را پیامد آن مى‌خواند: «ولَو اَنَّهُم اَقاموا التَّورةَ والاِنجیلَ وما اُنزِلَ اِلَیهِم مِن رَبِّهِم لاََكَلوا مِن فَوقِهِم ومِن تَحتِ اَرجُلِهِم ...» مفسران، مراد از اقامه تورات و انجیل را اعتقاد و عمل به تعالیم آن دو درباره مبدأ، معاد،[81] احكام و حدود الهى[82] و نیز اعتراف به وجود بشارت مربوط به پیامبر اسلام،[83] بدون هرگونه تحریف و كتمان،[84] دانسته‌اند، بنابراین، دست‌كم اناجیل موجود در عصر نزول، آموزه‌هایى از انجیل نازل شده را دربرداشته است، در غیر این صورت و با توجه به فقدان انجیل واقعى، دعوت به اقامه آن، توجیه خردمندانه‌اى نخواهد داشت. تأیید ضمنى و اجمالى یاد شده را از آیه 68 مائده/5 نیز مى‌توان برداشت كرد: «قُل یـاَهلَ الكِتـبِ لَستُم عَلى شَىء حَتّى تُقیموا التَّورةَ والاِنجیلَ وما اُنزِلَ اِلَیكُم مِن رَبِّكُم ...» در شأن نزول آیه گفته‌اند كه گروهى از یهودیان، پس از پاسخ پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) به پرسش آنان درباره تصدیق تورات از سوى او، گفتند: ما نیز تورات را قبول داریم؛ ولى به غیر آن ایمان نمى‌آوریم و خداوند براساس این آیه، دین و آیین آنان را بدون اعتقاد و عمل به تورات و انجیل فاقد ارزش و پایه و اساس مى‌خواند. اعتقاد و عمل به آن نیز ایمان به پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله)و قرآن را مى‌طلبد. قرآن كریم در جاى دیگر، پیروان انجیل را به داورى و حكم كردن براساس «ما اَنزَلَ الله» در آن فرا مى‌خواند: «ولیَحكُم اَهلُ الاِنجیلِ بِما اَنزَلَ اللّهُ فیهِ ...» این آیه نیز تأیید ضمنى و اجمالى اناجیل عصر نزول را مى‌رساند.

4. آموزه‌هاى انجیل:قرآن كریم، گاه با برخى اوصاف كلى و گاه با یادكرد پاره‌اى از احكام و آموزه‌هاى مشخص، تصویرى به نسبت كامل، از محتواى انجیل به دست مى‌دهد. موارد یاد شده از این قبیل است:
1. هدایت، نور و موعظه:«... و ءاتَینـهُ الاِنجیلَ فیهِ هُدىً ونورٌ ومُصَدِّقـًا لِما بَینَ یَدَیهِ مِنَ التَّورةِ و هُدىً و مَوعِظَةً لِلمُتَّقین.» (مائده/5 ،46 و نیز آل‌عمران/3،3 ـ 4) مفسران در معناى هدایت*، آن را به وجود آموزه‌هاى مربوط به توحید خداوند و تنزیه وى از داشتن همسر، فرزند، شریك و انباز،[85] معارف مربوط به معاد،[86] تصدیق و تنزیه انبیا، بشارت بعثت پیامبر اسلام[87]، احكام الهى و دلایل آن[88] تفسیر كرده‌اند. توجه به وصف قرآن به مایه هدایت بودن، (بقره/2،2) مى‌تواند در این زمینه بسیار كارگشا باشد، چنان‌كه در تفسیر اشتمال انجیل بر نور، آن را اشاره به بیان احكام شرعى،[89] دلایل، مثلها، فضایل و ارزشهاى رهنمون ساز به سوى حق[90] و روشن ساختن تاریكیهاى جهل و نادانى[91] از سوى انجیل معنا كرده اند و مراد از وجود موعظه در آن را، فرمانهاى الهى مبنى بر پرهیز از گناه و انجام عبادات و پند و اندرزهاى شیوا و رسا گفته‌اند.[92]
2. بشارت بعثت پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله):بنابر نص صریح برخى آیات قرآن و نیز ظاهر برخى دیگر، خبر بعثت پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله)، نام و ویژگیهاى او در تورات و انجیل نازل شده از سوى خدا، آمده است. این موضوع در میان آموزه‌هاى یاد شده تورات و انجیل در قرآن برجستگى ویژه‌اى دارد: «اَلَّذینَ یَتَّبِعونَ الرَّسولَ النَّبِىَّ الاُمِّىَّ الَّذى یَجِدونَهُ مَكتوبـًا عِندَهُم فِى‌التَّورةِ والاِنجیلِ ...» (اعراف/7،157) از ظاهر آیه برمى‌آید كه اوصاف سه گانه «رسول»، «نبىّ» و «اُمّى» (درس ناخوانده و خط نانوشته بودن) همه در تورات و انجیل براى پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله)یاد شده است[93] و اگر آیه درصدد چنین بیانى نبود، یاد كرد هر سه وصف در كنار هم كه منحصر به همین آیه است، به ویژه آوردن ویژگى سوم، نكته پیدایى نداشت.[94] در آیه‌اى دیگر و از زبان مسیح(علیه السلام)، به نام پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله)كه پس از وى خواهد آمد، تصریح شده است: «و اِذ قالَ عیسَى ابنُ مَریَمَ ... و مُبَشِّرًا بِرَسول یَأتى مِن بَعدِى اسمُهُ اَحمَدُ ...» (صفّ/61 ،6) این آیه هرچند بر بشارت بعثت پیامبر اسلام و نام وى از زبان مسیح(علیه السلام) و نه آمدن آن در انجیل دلالت دارد[95]؛ اما چون آن حضرت در این زمینه جز آیات انجیل و وحى الهى را بر زبان نمى‌راند، مى‌تواند برگرفته از انجیل باشد. این آیه توجه شمارى از مفسران[96] و پژوهشگران[97] مسلمان را كه در پى یافتن نام احمد در اناجیل فعلى برآمده‌اند، به واژه فارقلیط (Paraclete)یا «باركلیت» معطوف ساخته است. واژه یاد شده یونانى و به معناى تسلى و آرامش دهنده است و مسیحیان مصداق آن را روح القدس خوانده‌اند.
اما مفسران و پژوهشگران یاد شده بر این باورند كه این واژه در اصل اسم خاص، به صورت «پریكلیتوس» و به معناى «احمد» و «ستوده» بوده كه بعدها دچار تغییر شده است. در مقابل، برخى پژوهشگران مسیحیت با نفى دلالت آیه بر یادكرد نام احمد* در انجیل تلاشهاى انجام گرفته براى تطبیق آن بر فارقلیط را ناموفق و غیر لازم مى‌شمارند. وى در كنار پاره‌اى استدلالهاى دفاع‌پذیر مدعى است كه واژه یاد شده قرنها پیش از اسلام نیز به همان صورت و به معناى تسلى دهنده كاربرد داشته است و مصداق آن نیز روح القدس دانسته مى‌شد. وى بخشهاى دیگرى از عهد جدید را مصداق بشارت انجیل در قالب اوصاف كلى و نه به اسم، مبنى بر آمدن پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله)مى‌داند.[98]گزارشهاى تورات و انجیل درباره بعثت، نام و ویژگیهاى پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله)به‌گونه‌اى دقیق و روشن بوده است كه براى یهود و نصارا یا دست كم براى دانشمندان آنان هیچ شك و تردیدى در شناخت آن حضرت و حقانیت دعوت و رسالت وى باقى نمى‌گذاشت[99]؛ اما گروهى از آنان بر اثر انگیزه‌هاى گوناگون به كتمان آن مى‌پرداختند: «اَلَّذینَ ءاتَینـهُمُ الكِتـبَ یَعرِفونَهُ كَما یَعرِفونَ اَبناءَهُم واِنَّ فَریقـًا مِنهُم لَیَكتُمونَ الحَقَّ وهُم یَعلَمون» (بقره/2،146) از این آیه و همانند آن برمى‌آید كه گزارشهاى یاد شده در تورات و انجیلهاى موجود در عصر نزول نیز بوده است. در غیر این صورت، یهود و نصارا* با استناد بر آن به عنوان بهترین دلیل، شدیداً به تكذیب قرآن، پیامبراسلام(صلى الله علیه وآله) و دعوت او مى‌پرداختند[100]، درحالى‌كه شمارى از آنان به ویژه برخى از دانشمندان یهود* و نصارا براساس بشارتهاى یاد شده و شناخت پیشین از پیامبر اسلام به وى ایمان آوردند[101]: «اَلَّذینَ ءاتَینـهُمُ الكِتـبَ مِن قَبلِهِ هُم بِهِ یُؤمِنون * و اِذا یُتلى عَلَیهِم قالوا ءامَنّا بِهِ اِنَّهُ الحَقُّ مِن رَبِّنا اِنّا كُنّا مِن قَبلِهِ مُسلِمین» (قصص/28،52 ـ 53) بشارت آمدن «فارقلیط» پس از عیسى(علیه السلام) كه به نقل از زبان وى در انجیل یوحنا یاد شده[102]، از این قبیل است كه مورد توجه و استناد شمارى از مفسران شیعه[103] و سنى[104] قرار گرفته است. البته با توجه به غیر واقعى بودن بسیارى از گزارشهاى عهد جدید، آنچه قرآن در این باره آورده است، به طور كامل در آن وجود ندارد و آنچه یافت مى‌شود برخى عبارات كلى است كه قابل انطباق بر پیامبر گرامى اسلام است، در حالى‌كه بیانات قرآن دلالت بر آن دارد كه در تورات و انجیل به روشنى و با صراحت از آمدن پیامبر(صلى الله علیه وآله)خبر داده شده است.[105] در آیه 29 فتح /48 نیز از یادكرد برخى اوصاف پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) و پیروان راستین او در تورات و انجیل سخن به میان آمده است. براساس این آیه در كتب یاد شده آمده است كه پیامبر اسلام و پیروانش با دشمنان، سرسخت و با یكدیگر بسى مهربان‌اند؛ همچنین آنان به زراعتى همانند شده‌اند كه روز به روز رشد، بالندگى و استحكام بیشترى یافته و شگفتى كشاورزان را برمى‌انگیزد؛ به این معنا كه مسلمانان نیز در آغاز اندك‌اند؛ اما در گذر ایام چنان بر شمار و نیروى آنان افزوده مى‌شود كه كافران را به خشم آورده و هراسان مى‌سازند[106]: «مُحَمَّدٌ رَسولُ اللّهِ والَّذینَ مَعَهُ اَشِدّاءُ عَلَى الكُفّارِ رُحَماءُ بَینَهُم تَرهُم رُكَّعـًا سُجَّدًا یَبتَغونَ فَضلاً مِنَ اللّهِ ورِضونـًا سیماهُم فى وُجوهِهِم مِن اَثَرِ السُّجودِ ذلِكَ مَثَلُهُم فِى التَّورةِ ومَثَلُهُم فِى الاِنجیلِ كَزَرع اَخرَجَ شَطـَهُ فَـازَرَهُ فَاستَغلَظَ فَاستَوى عَلى سوقِهِ یُعجِبُ الزُّرّاعَ لِیَغیظَ بِهِمُ الكُفّارَ ...» (فتح/48،29) اینكه همه اوصاف یاد شده، در هر دو كتاب تورات و انجیل آمده است یا بخشى در تورات و بخشى دیگر در انجیل، مورد اختلاف مفسران است. شمارى از مفسران شیعه[107] و سنى[108] به پیروى از تفسیرگران نخستینى چون قتاده، ضحّاك و ابن جُبیر،[109] اوصافى را كه پیش از واژه «ذلِكَ» آمده است، یاد شده در تورات، و تشبیه به زرع و كِشته را آمده در انجیل مى‌دانند. طبرى در اثبات این دیدگاه مى‌گوید: اگر «كَزَرع» عطف بر اوصاف پیشین و به تورات هم مربوط بود، باید همراه «واوِ» عطف مى‌آمد.[110] در مقابل، شوكانى، جمله «كَزَرع» را مستأنفه دانسته و به پیروى از مجاهد معتقد است كه همه ویژگیهاى یاد شده از آغاز تا پایان آیه، هم در تورات و هم در انجیل آمده است[111]، چنان‌كه ابوسلیمان دمشقى بر این باور است كه فقط تشبیه به زرع و كِشته در تورات و انجیل یاد شده است.[112]

3. جهاد:یكى دیگر از آموزه‌هایى كه قرآن از ذكر آن در تورات و انجیل سخن مى‌گوید، جنگ و جهاد در راه خدا و وعده حتمى بهشت از سوى او به مؤمنانى است كه در این مسیر، دشمنان خدا را كشته یا خود كشته مى‌شوند: «اِنَّ اللّهَ اشتَرى مِنَ‌المُؤمِنینَ اَنفُسَهُم واَمولَهُم بِاَنَّ لَهُمُ الجَنَّةَ یُقـتِلونَ فى سَبیلِ اللّهِ فَیَقتُلونَ ویُقتَلونَ وَعدًا عَلَیهِ حَقـًّا فِى التَّورةِ والاِنجیلِ والقُرءانِ ...» (توبه/9،111) این آیه را در شأن صاحبان بیعت عقبه نازل دانسته‌اند[113] و مفسران بر این باورند كه وجود حكم جهاد در همه ادیان آسمانى را مى‌رساند.[114] افزون بر آموزه‌هاى یاد شده كه قرآن به صراحت از ذكر آنها در انجیل یاد مى‌كند، تعالیم یاد شده مسیح(علیه السلام) به پیروان خویش در قرآن هم مى‌تواند از آموزه‌هاى انجیل نازل شده بر وى باشد. توصیه به تقوا، یكتاپرستى، پیروى از او و نیز تصدیق تورات و نفى شرك ازاین قبیل است. (آل‌عمران/3، 50 ـ 51 ؛ مائده/5 ،72؛ توبه/9،31)
منابع
آفاق تفسیر (مقالات و مقولاتى در تفسیر پژوهى)؛ انجیل شریف یا عهد جدید؛ انجیل عیسى مسیح؛ انوار التنزیل و اسرار التأویل، بیضاوى؛ تاج العروس من جواهر القاموس؛ تاریخ تمدن،ویل دورانت؛ تاریخ قرآن، رامیار؛ تاریخ كلیساى قدیم در امپراطورى روم و ایران؛ التبیان فى تفسیر القرآن؛ التحقیق فى كلمات القرآن الكریم؛ تحقیقى در دین مسیح؛ تفسیر جوامع الجامع؛ تفسیر الصافى؛ تفسیر عبدالرزاق؛ تفسیر القرآن العظیم، ابن كثیر؛ التفسیر الكبیر؛ تفسیرالكتاب المقدس؛ تفسیر كنز الدقائق و بحر الغرائب؛ تفسیر المنار؛ جامع البیان عن تأویل آى القرآن؛ الجامع لاحكام القرآن، قرطبى؛ خلاصه ادیان؛ روح المعانى فى تفسیر القرآن العظیم؛ زاد المسیر فى علم التفسیر؛ الصراط المستقیم الى مستحق التقدیم؛ فتح القدیر؛ الفرقان فى تفسیر القرآن؛ فقه القرآن، راوندى؛ قاموس كتاب مقدس؛ قرآن‌شناسى؛ القرآن الكریم و التوراة والانجیل و العلم؛ كتاب مقدس؛ الكتاب المقدس فى المیزان؛ الكشاف؛ كلام مسیحى؛ لسان العرب؛ مجمع البحرین؛ مجمع‌البیان فى تفسیر القرآن؛ محمد خاتم پیامبران؛ محمد در تورات و انجیل؛ المدخل الى العهد الجدید؛ مسیحیت؛ مسیحیت‌شناسى مقایسه‌اى؛ مسیحیت و بدعتها؛ معانى القرآن، نحاس؛ معرفى عهد جدید؛ المورد قاموس انكلیزى ـ عربى؛ المیزان فى تفسیر القرآن؛ النهایة فى غریب الحدیث و الاثر؛ واژه‌هاى دخیل در قرآن مجید؛ هفت آسمان
Encyclopedia Of Islam.
Encyclopedia Of Religion and Ethics.
Encylopedia Of Fundamentalism.
Harper,s Bible Dictionary.
Britanica.
International Standard Bible Encyclopedia.
Jesus in the Quran, The Historical Jesus, Neal Robinson.
The Encyclopedia of Religion.
The New Catholic Encyclopedia.
The New International Dictionary of Bible.
The Oxford Dictionary of The Christian Church,
على اسدى ، محمد كاظم شاكر
مسیحیت در یك نگاه كلی به سه فرقه تقسیم می شود:
كاتولیك ، ارتودوكس ، پروتستان
فرقه ی كاتولیك : این فرقه قدیمی ترین فرقه ی مسیحیت به شمار می رود و تاریخ آن به عصر حواریون ، یعنى حدود 2000 سال پیش مى رسد. رهبری این فرقه در دست پاپ است ، پاپ توسط شورایی از عالمان برجسته ی مسیحی كاتولیك ( كاردینال ها ) انتخاب می شود و به اعتقاد كاتولیكها وی در زمانی كه در اصول دینی اظهار نظر می كند از خطا مصون است . این فرقه معتقد به هفت شعار دینی است : تعمید ، تدهین ، عشای ربانی ، اعتراف ، ازدواج ، دستگذاری ، تایید .
فرقه ی ارتودوكس : این فرقه یكی از انشعابات از كلیسای كاتولیك به شمار می آید . این فرقه در سال 1054 میلادی از آیین كاتولیك جدا شد و مهمترین دلیل آن اختلاف در مسائل عقیدتی بود .
به عنوان مثال ارتدوكسها معتقدند روح القدس تنها از خداى پدر صادر شده است ، در حالى كه كاتولیكها و پروتستانها صدور او را هم از خداى پدر و هم از خداى پسر مى دانند . این فرقه رهبری پاپ را نمی پذیرند . این كلیسا هم شعایر هفتگانه را می پذیرد .
فرقه ی پروتستان : این فرقه با ظهور مارتین لوتر 1483 ـ 1546 م به وجود آمد
لوتر برای قیام خویش بر علیه كلیسای كاتولیك دلایل مختلفی داشت . از مهمترین دلایل وی می توان به فساد كلیسای كاتولیك در قرون وسطی اشاره نمود .
در آن زمان كلیسای كاتولیك غرق در فساد مالی بود . كلیسای كاتولیك با ابداعغ سیستم گناه بخشی را دریافت پول گناهان مسیحیان را می بخشیدند و ...
برخی از اختلافات عقیدتی نیز از سایر دلایل لوتر بود . از جمله وی معتقد بود نجات فقط از راه ایمان به دست می‏آید. همچنین وی معتقد بود : كتاب مقدس، تنها منبع ایمان مسیحی است.
اكثر فرقه های پروتستان فقط دو شعار مذهبی را می پذیرند : تعمید و عشای ربانی .
اما فرقه ی پروتستان به زودی دارای انشعابات زیادی شد كه از مهمترین آنها می توان به فرقه های زیر اشاره كرد:
لوتریسم ، كالونیسم ، تسوینگلیانیسم ،انگلیكن ، بابتیسم ، پنطیكاستی ، پرسبیتری ، ادونتیست ، كانگری گیشنالیسم ، متدیسم ، اونجلیكال و ...
توضیح اعتقادات و اختلافات این فرقه ها با یكدیگر بسیار طولانی است اما به اختصار و در یكی دو جمله تفاوت فرقه های مهم پروتستان را با یكدیگر توضیح می دهم :
------ انگلیكن : از نظر اعتقادات تقریبا بین كاتولیك و لوتریسم قرار دارد و به همین خاطر برخی آن را خارج از فرقه های پروتستان می شمارند ؛ فرقه ای كه نه كاتولیك است و نه پروتستان .این كلیسا شعایر هفتگانه را می پذیرد .از ویژگیهای كلیسای انگلیكن آن است كه روحانیان انگلیكن می توانند ازدواج كنند در حالی كه در كاتولیك ها چنین مساله ای جایز نیست و در میان ارتودوكسها هم كشیشها می توانند ازدواج كنند اما اسقفها نخیر . همچنین در این كلیسا زنان نیز می توانند به مقامات كلیسایی گماشته شوند كه این مساله در اكثر فرقه های مسیحی مردود است .
--------لوتریسم : مهمترین ویژگی این فرقه : اعتقاد به اینكه نجات فقط از راه ایمان به دست می آید و اعمال انسانها در نجات هیچ دخلی ندارد .
--------كالونیسم : شباهت زیادی به لوتریسم دارد اما در مورد نجات از طریق ایمان تفاوتهایی با لوتریسم دارد و همچنین در مورد عشای ربانی اختلاف مهمی در مورد حضور حقیقی مسیح در نان و شراب عشای ربانی با لوتریسم دارد .
--------- تسوینگلیانیسم : این فرقه نیز شباهت زیادی به لوتریسم دارد و اختلافات آن با دو فرقه ی پیشین چندان زیاد نیست و در جزئیات با هم اختلاف دارند .
-------- ادونتیسم : مهمترین خصوصیت این فرقه آن است كه به جای یكشنبه ، روز شنبه را روز عبادت می شمارند و معتقدند باید حرمت شنبه را نگاه داشت ( مانند یهودیان )
-------- بابتیسم : مهمترین ویژگی این فرقه آن است كه معتقدند تعمید باید در بزرگسالی انجام شود و تعمید در زمان كودكی بی ارزش است زیرا كودك هنوز ایمان نیاورده و در نتیجه چنین تعمیدی صحیح نیست .
---------- متدیسم : مهمترین ویژگی این فرقه آن است كه بر تجربه ی درونی دین تاكید می كنند .
--------- پرسبیتری : مهمترین ویژگی این فرقه آن است كه رده بندی روحانی را نمی پذیرند یعنی اسقف و كشیش ندارند و رهبران این كلیسا شیخ نامیده می شوند .
--------- كانگری گیشنالیسم : مهمترین ویژگی این كلیسا تاكید بر جماعت گرایی در تمام امور كلیسا است ، در این هیچ تمایزی بین مرد و زن در امور كلیسایی وجود ندارد . در ضمن اكثر پیروان این فرقه وجود بهشت و جهنم را به عنوان دو مكان مادی انكار می كنند .
--------- پنطیكاستی : مهمترین ویژگی این فرقه آن است كه بر تجربه ی روحانی دریافت روح القدس تاكید دارند و به نشئه گرایی ( استاتیك ) تاكید ویژه ای دارند . در ضمن برخی از پنطیكاستیها معتقدند خدا یك شخصیت بیشتر نیست . آنان تثلیث را مركب از سه شخص مجزا نمی دانند بلكه معتقدند خدا در هر زمان در یك چهره ظاهر می شود گاهی در چهره ی پدر گاهی در چهره ی پسر و گاهی در چهره ی روح القدس ( مدآلیسم )
--------- اونجلیكال ( كه به اشتباه در فارسی اونجلیسم خوانده می شود ) مهمترین ویژگی این فرقه بنیاد گرایی است . این فرقه با كنار گذاشتن تمام تعالیم كلیسایی معتقد است منبع اول و آخر فقط كتاب مقدس است و همگان باید با تامل در كتاب مقدس حقیقت را در یابند . البته یكی از دیگر ویژگیهای مهم این فرقه صهیونیستی بودن آنهاست ، انها در راه تشكیل حكومت یهودیان در اسرائیل تلاش می كنند و آن را نشانه ی ظهور و امری كه لازم الاجرا است می دانند و ..
بد نیست این را هم بدانید كه فرقه های دیگری نیز در میان مسیحیت وجود دارند كه داخل هیچ یك از این سه فرقه ی اصلی به شمار نمی آیند مانند شاهدان یهوه ، علم مسیحی ، مورمونیسم و...
در میان این فرقه ها فقط به اختصار از شاهدان یهوه می نویسم :
این فرقه معتقد است كه خدا یكی است و از این جهت به یهودیت و اسلام نزدیك است ، از دیگر ویژگیهای این فرقه آن است كه اعتقاد به جهنم ندارند و معتقدند انسانهای شرور پس از مرگ نابود می شوند نه اینكه مورد عذاب قرار بگیرند. البته فرقه های مسیحی بسیار بیشتر از این است و اختلافات آنها هم بسیار تخصصی تر ولی من در حد آشنایی اولیه نكاتی رو نوشتم .
مارتین لوتر كشیش آلمانی و بانی پروتستانیسم در سال 1546 در 63 سالگی درگذشت. وی بسیاری از تشریفات كلیسای كاتولیك را زائد اعلام داشت و با اصلاحات خود پیروان فراوان یافت به گونه ای كه پروتستان مذهبان (پیروان آموزشهای لوتر و كالون فرانسوی) در چند كشور و ازجمله در ایالات متحده اكثریت دارند.
یكی از اصلاحات لوتر آزادكردن ازدواج كشیش ها و منع بخشودن گناهان افراد از سوی كلیساها پس از اعتراف و احیانا با پرداخت پول و اعانه بود.
لوتر می گفت كه منع ازدواج یك مرد [كشیش] و نیز نامشروع خواندن طلاق و ازدواج مجدد عملی مغایر منطق، آزادی [حق انسان] و نظم طبیعت است. مگر می شود دو نفر (زن و شوهر)را كه نمی خواهند باهم باشند مجبور به ادامه زندگی مشترك كرد، این اجبار نوعی مجازات بسیار شدید، بدون ارتكاب جرم است.
همچنین چرا باید به یك مرد كه كشیش شده است تا خدمت كند و راهنمای اخلاقی مردم باشد اكیدا گفت كه با غرائز طبیعی اش دریك جنگ دائمی باشد و ازدواج نكند. غریزه زناشویی ودیعه خداوند است.
اصلاحات مذهبی لوتر بعدها زمینه ساز تحولات تاریخی بزرگ شد؛ به گونه ای كه ماكس وبر، جامعه شناس آلمانی، مذهب پروتستانتیسم را سازنده روج سرمایه داری قلمداد كرد.
امروزه عموم مسیحیان در كشورهای پیشرفته تر جهان غرب، نظیر آمریكا، انگلستان و كانادا، پروتستان هستند.
منبع:پرسمان
براساس مفهوم مسیحى انجیل، مسیحیان آگاه از دیدگاه قرآن درباره عیسى(علیه السلام) و انجیل، معرفى انجیل به عنوان كتاب آسمانى نازل شده بر عیسى(علیه السلام) و ابلاغ آموزه‌هاى آن به وسیله وى به مردمان عصر خویش را برنمى‌تابند و در صورتى كه مراد قرآن همان انجیلهاى چهارگانه باشد، عدم كاربرد لفظ جمع اناجیل را بر آن خرده مى‌گیرند.