مخمرها اغلب به روش تقسیم سلولی تکثیر می‌شوند؛ آنها دسته ای از یوکاریوت های تک سلولی هستند که در فرمانرو قارچ ها و شاخه آسکومیست ها دسته بندی می شوند. 

معروف ترین مخمرها ساکارومایسس سرویزیه نام دارد که به مخمر نان معروف است و در تخمیر الکلی خمیر نان و آبجو و دیگر منابع کربوهیدراتی نقش دارد. 

مخمر چگونه تولید می شود؟تولید این میکروارگانیسم ها با استفاده از یک فرآیند شیمیایی استاندارد و یا جداسازی انجام نمی شود، بلکه باید آن ها را رشد داد. هرچند می توان رشد را به خوبی کنترل کرد اما کنترل آن در مقایسه با واکنش های شیمیایی استاندارد دشوارتر است.

این میکروارگانیسم ها تنها از یک سلول تشکیل شده اند و این سلول ها رشد بسیار سریع تری در مقایسه با سلول های حیوانی دارند، رشد می تواند از طریق مکانیزم جوانه زدن اتفاق بیفتد. در این روش سلول کوچکتر در کنار یک سلول بالغ قرار گرفته و زمانی که به اندازه کافی رشد کرد جدا می شود. عوامل موثر بر محیط رشد عبارتند از دما، pH، حضور یا عدم حضور اکسیژن و البته غذا که عموما شکر است.

مخمرها به صورت طبیعی وجود دارد و سپس تحت فرآیند کشت قرار می گیرند. نکته خوب در مورد تولید مخمرها این است که به داشتن مقدار زیادی از آن برای شروع تولید احتیاجی نیست. بلکه تنها کافی است مقداری از آن را کشت داده و مقداری را در شرایط مناسب نگهداری کرد تا برای تولید دسته بعدی مورد استفاده قرار گیرد.  

مخمرها موجودات تک سلولی هستند که از اجداد چند سلولی تکامل یافته اند، بعضی از گونه ها توانایی ایجاد ویژگی های چند سلولی را با تشکیل رشته هایی از سلول های جوانه دار متصل به نام هیف های کاذب دارند.اکثر مخمرها با میتوز به صورت غیر جنسی تکثیر می شوند و بسیاری از آن ها نیز با فرآیند تقسیم نامتقارن معروف به جوانه زدن، تولید مثل می کنند. همه ما در درس علوم پایه ششم و هشتم با این ارگانیسم آشنا شده ایم و به خصوص در رابطه با مخمر نان اطلاعات زیادی کسب کرده ایم.
 انواع مخمر را نام ببریدمخمر فشرده یا تر: این نوع که از صاف کردن محلول خامه مانند مخمر به دست می آید دارای رطوبتی بین 70 تا 75 درصد است. این نوع می بایست در طول مدت نگهداری و حمل و نقل در درجه حرارت های بین 1 تا 5 درجه سانتیگراد نگه داشته شود و باید تهویه کافی برای خارج ساختن گرمای ناشی از تنفس مخمر وجود داشته باشد و درجه حرارت فوق حفظ گردد.

مخمر خشک: مخمر خشک به دو صورت فوری و معمولی تولید می شود و رطوبت آن بین ۳ تا ۱۸ درصد است. مخمر خشک معمولی مورد استفاده در تهیه خمیر باید قبل از افزودن به سایر مواد اولیه، آماده سازی و فعال شود. به این صورت که مخمر با بخشی از آب مورد استفاده در تهیه خمیر، و کمی شکر و آرد مخلوط می شود و قبل از افزودن به خمیر به مدت ۱۵ دقیقه دردرجه حرارت بین 35 الی 40 درجه سانتیگراد رها می شود.

مخمر خشک فوری: این مخمر برخلاف خشک معمولی، نیازی به آماده سازی و فعال شدن ندارد و می تواند مستقیما یعنی به صورت پودر به خمیر اضافه شود. 

مخمر مایع: این نوع در واقع محلول رقیق سلول های مخمر در آب است و هفت لیتر آن معادل یک کیلوگرم مخمر فشرده یا مرطوب می باشد. این نوع برای واحد های صنعتی بزرگ مناسب می باشد بدین صورت که محموله مخمر به وسیله پمپ به داخل مخلوط کن انتقال می یابد و حمل آن به واحدهای نانوائی بوسیله تانكرهای مجهز به سیستم خنك كننده صورت می پذیرد. 
 کاربرد مخمر چیست؟بیشترین استفاده از مخمر در تهیه نان است زیرا  با اکسیژن واکنش نشان می دهد و به افزایش حجم نان کمک می کند. شواهدی وجود دارد که مصریان باستان حدود ۴۰۰۰ سال پیش از این ترکیب برای تهیه نان استفاده می کردند.

برای تهیه آبجو نیز از قرن ها قبل از آن برای تخمیر استفاده می شد. برای تهیه آبجوها و سایر نوشیدنی های غیر الکلی از این ماده برای افزودن عطر و طعم استفاده می کنند، اما روند تخمیر قبل از الکلی شدن نوشیدنی متوقف می شود.این بدان معناست که این نوشیدنی ها بسیار شیرین تر از الکل ها هستند و حاوی دی اکسید کربن بیشتری نیز می باشند.

به علاوه از مخمرها برای تهیه محصولات لبنی نیز مورد استفاده قرار می گیرد. مثلا انواع مخمر پنیر برای تولید فرآورده های لبنی تخمیری به دلیل توانایی تحمل  PH بسیار پایین مورد استفاده قرار می گیرند.

قرص مخمر همچنین به عنوان مکمل جهت تامین ویتامین B مورد استفاده قرار می گیرد و یک پروبیوتیک است که به عملکرد بهتر دستگاه گوارش کمک می کند. لازم به ذکر است که قرص مخمر آبجو از باقی مانده فرآیند تهیه آبجو تولید می شود و کاربرد گسترده ای در صنعت تولید آبجو دارد.

صنایع غذایی: در صنایع غذایی خصوصا تولید نان و کیک از این ترکیبات برای افزایش حجم استفاده می شود. 

صنعت تولید اتانول: ساکارومایسس ها برای تخمیر زایلوز (یکی از قندهای قابل تخمیر موجود در پس مانده های کشاورزی، ضایعات کاغذ و تراشه های چوب) نیز کاربرد دارد.

نحوه استفاده و فعال کردن مخمردر طول تهیه خمیر، مخمر می تواند به آرد اضافه شود اما نمی بایست مستقیما به مواد خشک دیگر نظیر نمک و شكر اضافه شود، در این صورت از قدرت تولید گاز بوسیله مخمر کم می شود. روش تهیه آن هر چند به نظر ساده می رسد ولی نیاز به آزمایش جهت اطمینان به فعال بودن و دقت و حرارت مناسب برای خشک کردن رسوبات و سپس بسته بندی و انبار نمودن صحیح مخمر جدید دارد. 

استفاده مستقیم از رسوبات مرطوب: حدود سه قاشق غذاخوری. رسوب باقیمانده در ته شراب تازه تخمیر شده را با دو قاشق غذاخوری (شکر، عسل، ملاس) در لیوانی ریخته و آب مقطر نیمه گرم (بین 25 تا 30 درجه سانتیگراد) تا حدود سه چهارم لیوان پر کرده و همزده و روی آنرا پوشانده و پس از حدود 45 دقیقه سری به آن بزنید. 

اگر آثار تخمیر (جمع شدن حباب روی سطح بالایی لیوان) دیده شد، نشانه آنست که این رسوب زنده و هنوز حالت مخمری دارد و می توان آن را روی ماده مورد تخمیر بعدی ریخت و مخلوط نمود تا فرآیند طبیعی تخمیر آغاز شود.

نحوه تهیه مخمر یا خمیر مایه در منزلدر واقع تمام چیزی که نیاز دارید آب و آرد است. آرد سفید خوب عمل می‌کند اما آرد گندم کامل خیلی بهتر است؛ چون مواد مغذی بیشتری مثل روی و آهن برای تغذیه ی باکتری ها دارد. چیز دیگری که به آن نیاز دارید زمان است چون عمل آمدن مایه خمیر چندین روز طول می کشد.

به میزان مساوی از آرد و آب را در یک کاسه با هم مخلوط کنید. می توانید با یک چهارم پیمانه از هر کدام شروع کنید. آن ها را خوب هم بزنید. آب آنزیم آمیلاز را فعال می کند؛ این آنزیم نشاسته را به قند ساده تبدیل خواهد کرد تا باکتری ها و مخمرها بتوانند آن را بخورند.

روی کاسه را با یک حوله به صورت شل و آزاد یپوشانید و ظرف را روی پیشخوان یا کابینت در دمای اتاق قرار دهید. نگه داشتن ترکیب در محیطی که اندکی گرم است باعث می شود فرآیند رشد و تکثیر قارچ ها و باکتری ها در خمیر سریع تر شود؛ ولی دمای محیط نباید خیلی گرم باشد.

دو بار در روز، یک بار صبح و یک بار عصر به ظرف سر بزنید و یک یا دو قاشق غذاخوری آرد و آب به طور مساوی به آن اضافه کنید. با این کار شما به مخمرهای خودتان غذا می دهید. بعد از ۳ الی ۵ روز، مایه خمیر شما شروع به حباب زدن می کند که نشانه‌ی خوبی است.

چیزی که باعث پف کردن نان می شود در واقع همین گازها هستند، بعد از روز پنجم مایه خمیر شما باید حدود 2 برابر حجم اولیه بزرگ و آماده‌ی استفاده شده باشد، یکی از راه های مطمئن شدن از آمادگی خمیر مایه، انداختن کمی از آن داخل یک لیوان آب است، اگر خمیر روی سطح آب ایستاد یعنی آماده‌ی استفاده است.

به یاد داشته باشید که این مقدار از خمیر ترش با همین مقدار مخمر آماده ای که از مغازه تهیه می کنید، برابر نیست. برای پختن نان با استفاده از خمیر ترشی که خودتان تهیه کردید، باید از دستورالعمل هایی که که از خمیر ترش خانگی استفاده می کنند، پیروی کنید. 

اگر از تمام خمیر ترش استفاده نمی کنید، می توانید طبق روال قبل مابقی آن را روزانه با آب و آرد تغذیه کنید، یا آن را در یخچال قرار دهید و هفته ای یک بار به آن آب و آرد اضافه کنید.

درس دهم علوم؛ خیلی کوچک، خیلی بزرگ پایه ششم ابتداییاختراع میکروسکوپ تحول بزرگی در علم زیست شناسی به وجود آورد. با به کارگیری این ابزار قوی، بشر توانست ذراتی را که با چشم دیده نمی‌شوند، مشاهده کند. 

یک سلول جانوری را درنظر بگیرید که قطر متوسط آن بین 10 تا 20 میکرون است، این سلول 50 بار کوچک‌تر از ریزترین جسم قابل دیدن با چشم غیر مسلح است. بنابراین تنها با اختراع میکروسکوپ نوری بود که آدمی توانست سلول را ببیند. 

بعد از گذشت چند قرن، میکرسکوپ هنوز نقش مهمی در پژوهش‌های زیستی ایفا می‌کند و درسال‌های اخیر تحولات در بهبود کیفیت آن صورت گرفته است. یکی از عمده‌ترین پیشرفت‌ها در ساخت میکرسکوپ، اختراع نوع الکترونی آن در دهه 1940 میلادی بود که امکان مشاهده ذرات و اندامک‌های درون سلولی را بهتر از گذشته فراهم کرد. 

امروز میکرسکوپ نه تنها جهت برسی شکل و ساختار نمونه‌های زیستی مورد استفاده قرار می‌گیرد، بلکه در تعیین ارتباط بین ساختارهای تشکیل دهنده سلول و فعالیت‌های گوناگون آن‌ها نیز نقش به سزایی ایفا می‌کند. همچنین در علم فیزیک برای مشاهده ساختار درونی مولکول‌ها، در شیمی برای مشاهده و برسی ترکیبات شیمیایی و پیوندهای اتمی مولکولی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

آزمایش درس خیلی کوچک، خیلی بزرگ علوم ششم ابتدایی با کمک والدین خود چند شیشه کوچک در دار تهیه کنید و از آب مکان‌های مختلف مثل حوض، برکه، نهر، رودخانه که ظاهر سبز رنگ دارند، نمونه برداری کنید و به کلاس بیاورید.

با کمک معلم، قطره‌ای از نمونه‌های آب را روی تیغه شیشه‌ای بریزید و تیغک را روی آن قرار دهید. میکروسکوپ را تنظیم و نمونه را مشاهده کنید. شکل آنچه را می‌بینید در دفتر خود بکشید و با شکل‌های صفحه بعد مقایسه کنید.

 چیزهایی که در آب برکه مشاهده می‌شود موجوداتی هستند که جانداران ساده یا آغازیان نام دارند. این گروه از جانداران اغلب تک سلولی بوده و نسبت به جانوران و گیاهان، ساختمان ساده‌تری دارند.

جلبک‌های تک‌سلولی که به علت داشتن سبزینه (کلروفیل) توانایی غذا سازی دارند، به وفور در آب برکه مشاهده می‌شوند. جلبک‌های تک‌سلولی هم در آب شور و هم در آب شیرین زندگی می‌کنند و وجودشان برای جانداران آبزی اهمیت فراوان دارد، زیرا هم اکسیژن آب را افزایش می‌دهند و هم منبع تغذیه‌ای آبزیان به شمار می‌روند. 

جلبک‌ها را به رنگ‌های سبز و قرمز و قهوه‌ای می‌توانیم مشاهده نماییم که برخی از آن‌ها دارای زائده‌هایی به نام تاژک و مژک هستند.

از جلبک‌هایی که می‌توانیم در آب برکه مشاهده نماییم دیاتوم هستند که پوسته سیلیسی دارند، همچنین در آب برکه می‌توانیم گونه‌هایی از جانداران ساده به نام باکتری‌ها و قارچ‌های تک‌سلولی را مشاهده نماییم.

میکروسکوپ‌های قدیمی و امروزی را با یکدیگر مقایسه کنید. از این مقایسه چه نتیجه‌ای می‌گیرید؟میکروسکوپ‌های قدیمی ساختار بسیار ساده‌ای داشتند و در آن‌ها به جای لامپ، آینه‌ای وجود داشته که نور را به سمت نمونه منعکس می‌کرد. 

همچنین بزرگ‌نمایی میکروسکوپ‌های قدیمی کم بوده ولی با پیشرفت علم، از انرژی الکتریکی و نیز عدسی‌هایی با بزرگ‌نمایی بیشتر در ساختمان میکروسکوپ‌ها استفاده گردید به طوری که اکنون انسان می‌تواند حتی مولکول‌ها و اتم‌ها و نیز کوچک‌ترین اجزای درون هسته سلول‌ها را با وضوح مناسب شناسایی کند. همچنین میکروسکوپ‌های پیشرفته امروزی توانایی عکس برداری و فیلم برداری نیز دارند. 

نوعی از میکروسکوپ امروزی به نام میکروسکوپ الکترونی است که می‌تواند تصاویر سه بعدی از سلول‌ها و سایر اجسام تهیه کند. نتیجه می‌گیریم ساختمان میکروسکوپ به مرور زمان کامل‌تر و پیشرفته‌تر شده‌اند و قابلیت‌های آن‌ها نیز افزایش یافته است.

انواع میکروسکوپ و اجزای داخلی و مراحل کار با آن را نام ببریددر دنیایی که ما زندگی می کنیم علاوه بر موجوداتی که با چشم می بینیم، موجودات زیادی نیز وجود دارند که با چشم غیرمسلح دیده نمی شوند و برای دیدن آن ها از ذره بین یا میکروسکوپ استفاده می گردد، به همین دلیل به آن ها موجودات ذره بینی یا میکروسکوپی گفته می شود.

انواع میکروسکوپ:
میکروسکوپ نوری مرکب
میکروسکوپ تشریحی (لوپ یا استریو)

اجزای میکروسکوپ:
- عدسی های چشمی
- عدسی های شیئی
- صفحۀ میکروسکوپ
- گیرۀ نگهدارنده
- پیچ حرکت لام
- کندانسور ( متمرکز کنندۀ نور)
- پیچ های تنظیم کنندۀ تصویر
- لامپ میکروسکوپ
- پایۀ میکروسکوپ
- دستۀ میکروسکوپ
- کلید روشن و خاموش

مراحل کار با میکروسکوپ:
–  پس از تمیز کردن عدسی ها، صفحه ی میکروسکوپ را در پایین ترین وضعیت خود قرار دهید.
– عدسی شیئی با بزرگ نمایی کم را در مسیر نور قرار دهید.
– یکی از نمونه‌های آماده‌ی موجود در آزمایشگاه را برداشته و لام (تیغه‌ی شیشه‌ای) را روی صفحه بین گیره‌ی میکروسکوپ طوری قرار دهید که لامل (تیغک شیشه‌ای) به سمت بالا باشد و نور از آن عبور کند.
– درون عدسی چشمی نگاه کنید و با پیچ تنظیم، صفحه ی میکروسکوپ را آهسته به سمت بالا بیاورید.
– با مشاهده ی تصویر با پیچ جابه جا کننده، لام را به انداز های حرکت دهید که تصویر در وسط میدان دید قرار گیرد.
– عدسی با بزرگ نمایی متوسط را در مسیر نور قرار دهید و تصویر را به آهستگی تنظیم کنید.
– عدسی با بزرگ نمایی زیاد را در مسیر نور قرار دهید و مجدّداً تصویر را تنظیم کنید.

سوالات درس علوم پایه ششم ابتداییدر بدن انسان 50 تا 75 میلیون ...... دارد.
سلول.

مخمر چیست و چگونه زیاد می شود؟
نوعی قارچ تک سلولی است و با جوانه زدن زیاد می شود.

مخمر نوعی ..... تک سلولی است.
قارچ.

فردی به نام ...... اولین میکروسکوپ را ساخت.
رابرت هوک.

مرکز فرماندهی سلولی که همه کارهای سلول را هدایت می کند ...... است.
هسته.

نقش سیتوپلاسم در سلول چیست؟
داخل غشاء قرار گرفته است و بخش ژله ای سلول را تشکیل می دهد که همه ی بخش های سلول را در خود جای می دهد.

سه قسمت اصلی سلول را نام ببرید.
غشا یا پوسته
سیتوپلاسم
هسته

هسته در کدام قسمت سلول قرار دارد؟
سیتوپلاسم

در بدن انسان چه تعداد سلول وجود دارد؟
50 تا 75 میلیون سلول وجود دارد.

اصطلاح سلول به چه معنی است؟
سلول به معنی اتاق کوچک است.

وظیفه سلول های نگه دارنده روزنه یا سلول نگهبان روزنه در برگ گیاهان چیست؟
باز و بسته نگه داشتن روزنه های هوایی برگ را بر عهده دارد.

ذره بین اجسام را تا چند برابر بزرگتر نشان می دهد؟
10 الی 20 برابر بزرگتر نشان می دهد.

میکروسکوپ چیست؟
وسیله ای است که می توان با آن بیشتر سلول ها و جانداران تک سلولی را مشاهده کرد.اولین میکروسکوپ توسط چه کسی ساخته شد و چه چیزی را با آن مشاهده کرد؟
حدود 400 سال پیش توسط رابرت هوک ساخته شد و در آن توانست ساختمان چوب پنبه را مشاهده کند.

مُخَمِّرها از دسته‌‌ی قارچ‌های تک‌سلولی هستند، که در تخمیر الکلی خمیر نان و دیگر منابع کربوهیدراتی نقش دارد و در طی این فرآیند با تغذیه از قند؛ الکل و دی‌اکسیدکربن تولید می‌کنند.