 یكم. ابتدا باید معناى هدف مشخص شود؛ «هدف براى هر كار و هر راه، نقطه‏اى است كه به آن، ختم مى‏شود»[1].
 دقّت كافى در این نكته، ما را از خطاهاى بسیارى ایمنى مى‏بخشد. در طول تاریخ بشر، این خطاها بر سر راه كسانى قرار گرفته است كه به معناى صحیح «هدف» نیندیشیده و یا آن را نیافته‏اند. از این رو، به غلط آنچه را كه لازمه زندگى و یا از اجزاى حیات دنیوى بشر بوده و در مواردى ایده‏آل براى بخشى از زندگى به حساب مى‏آمده است، هدف براى كلّ حیات تلقّى كرده‏اند و با توجّه به چگونگى این تلقى و انتخاب، دچار زیان در زندگى یا شكست‏هاى روحى شده‏اند. در این باره، مى‏توان به كسانى اشاره كرد كه‏
 بهره‏مندى از لذّت‏ها و شهوت‏ها را هدف دانسته‏اند؛ در حالى كه این تصوّر غلطى است؛ زیرا آنچه جزو زندگى است، نمى‏تواند هدف آن باشد. براى چنین افرادى پس از پایان زندگى (یعنى حیات دنیوى)، رسیدن به هدف، هیچ تصویرى ندارد! یا كسانى كه رسیدن به مدارج عالى علمى را هدف زندگى خود دانسته‏اند، علاوه بر آنكه ممكن است در رسیدن به این مطلوب ناكام مانده و به دلیل احساس شكست، دید منفى و مأیوسانه‏اى نسبت به زندگى بیابند؛ در صورت موفقیت نیز، پس از پایان زندگى دنیوى، نیل به هدف دیگر براى آنان معنا نخواهد داشت. بنابراین، باید «نیازهاى زندگى» و «هدف از زندگى»، از یكدیگر متمایز شود و آنچه داخل در محدوده زندگى است، هدف زندگى تلقّى نشود. به هر صورت، هنگام پرداختن به پرسش از هدف زندگى، باید وراى حیات طبیعى قرار گیریم؛ تا سراغ آن را در حیات طبیعى محض و شئون آن نگیریم‏[2].
 دوّم. باید هدف را به درستى بشناسیم؛ روشن است كه خردورزان و اندیشمندان بسیارى در همه جوامع- با توجّه به مكاتب گوناگون در طول تاریخ- هدف‏هاى متفاوتى براى زندگى ترسیم و ارائه كرده‏اند. امّا این بدان معنا نیست كه همه این نظرها، درست باشد و همه این هدف‏ها صحیح شناخته و به دیگران شناسانده شده باشد! ضدیّت و یا تناقض بسیارى از این هدف‏ها، نشانگر صحّت این مدّعا است.
 سوّم. راه رسیدن به هدف را بشناسیم؛ بیان یك مثال، قدرى از اهمیت نكته دوّم و سوّم پرده بر مى‏دارد.
فرض كنید بیمارى دارید كه نیاز فورى به دارویى خاص دارد. از طرفى، شما مى‏دانید كه این دارو، تنها در یك داروخانه عرضه مى‏شود؛ امّا شما آنجا را نمى‏شناسید. اكنون درمى‏یابید كه دانستن نام یا مشخصات این داروخانه، از طرفى و یافتن آدرس آن از طرف دیگر، تا چه حد ضرورى و جدّى است؛ یعنى، همان قدر كه دانستن نام و مشخصات داروخانه، براى یافتن دارو مهم است؛ اینكه شما از كدام خیابان و به چه شكلى بروید تا به آن داروخانه برسید نیز اهمیت خواهد داشت. بدون شك اگر نام و نشانى و چگونگى رفتن به داروخانه، به صورت اشتباه در اختیار شما قرار گیرد، لطمه‏اى جانسوز و جبران‏ناپذیر در پى خواهد آورد.
 چهارم. تنها یك بار شانس رسیدن به هدف را داریم؛ در اوّلین قدم از جست‏وجو براى یافتن هدف زندگى و راه رسیدن به آن، پاى ما به زنگ خطرى برمى‏خورد كه هرچند تكان‏دهنده است، امّا براى هوشیارى و دقّت بیشتر سودمند خواهد بود. آن زنگ خطر با زبان خود به ما مى‏گوید: «تنها یك بار این راه را خواهى رفت و یك بار زندگى را تجربه خواهى كرد».
این اخطار و گوشزد مهم و جدّى، ما را بر آن مى‏دارد كه با دقّتى متناسب با اهمیت موضوع و موشكافى بسیار، به كاوش بپردازیم و ضریب اطمینان بالایى براى یافته خود دست و پا كنیم.
با توجّه به نكات مذكور، متوجّه خواهیم شد كه شناخت هدف زندگى، كار آسانى نیست تا در توان ما یا امثال ما- كه خود براى اوّلین و آخرین بار از این راه مى‏گذریم- بگنجد. گویى باید دستى از آستین غیب برآید و با انگشت اشاره‏اى، هدف و سمت و سوى آن را به ما بنمایاند.
 خوشبختانه این دست برآمده و در تعیین هدف و چگونگى رسیدن‏
به آن، كارى كارستان كرده است. خداوند مهربان- كه دوست دارد ما سعادتمند و نیك فرجام باشیم و بر ناتوانى ما در این باب، علیم است- حكیمانه و مشفقانه، رمز و راز آن را از آغاز تا انجام مى‏داند و هدف زندگى و راه رسیدن به آن را به خوبى و پله پله به ما مى‏آموزد.
با توجّه به نكات مذكور، اكنون مى‏كوشیم تا هدف زندگى انسان را از دیدگاه آیات قرآن، براى شما به صورت فشرده، تبیین كنیم.
قرآن كریم، هرچند به ساحت جسمانى انسان و مراحل شكل‏گیرى آن اشاره فرموده است‏[3]؛ امّا انسانیّت انسان را به «روح» او مى‏داند[4].
 براساس آیات قرآن، روح و حقیقت انسانى منسوب به خداوند است؛ یعنى، روح انسان آفریده بى‏واسطه خداوند و ظهور تام و كامل اسما و صفات الهى است‏[5]. اما این بُعد آسمانى و جلوه حقیقى روح انسانى، مربوط به هنگامى است كه انسان، پا به حیات مادّى و دنیوى ننهاده است. این مرحله، در واقع همان مرحله‏اى است كه خداوند درباره آن مى‏فرماید:
 لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِى أَحْسَنِ تَقْوِیمٍ‏[6]؛
«به راستى انسان را در نیكوترین اعتدال آفریدیم».
بر طبق بعضى از آیات، روح انسان- كه منسوب به خدا است و در این مقام «روح خدا» نامیده مى‏شود- براى ورود به عالم مادّه تنزّل مى‏یابد؛ یعنى، با حفظ هویّت اصلى خویش، آن صفات و كمالات در او كم‏رنگ و
 كم‏رنگ‏تر مى‏گردد. این محدودیّت و كم‏رنگى، به دلیل حجاب‏هایى است كه روح انسان را فرا مى‏گیرد. در واقع، كمالات و خصوصیات وجودى تجلیّات روح خدا، در این سیر نزولى، از مراتب و منازل مختلف گذر مى‏كند و به منزل واپسین مى‏رسد و در بدن انسانى ظاهر مى‏گردد.
 براى مثال نورى را فرض كنید كه از نقطه‏اى سرچشمه مى‏گیرد. این نور بسیار صاف، روشن، پاك و بى‏رنگ است. در برابر این نور، حجاب‏هاى شیشه‏اى متنوّع و متعدّد، با رنگ‏ها و تیرگى‏هاى مختلف، یكى پس از دیگرى قرار مى‏گیرند. نور با آن صفا، روشنى، پاكى و بى‏رنگى، به شیشه اوّل- كه داراى رنگ و تیرگى مخصوصى است- مى‏رسد و از آن عبور مى‏كند. پس از این عبور، در فاصله بعدى به شیشه دوّم برخورد و از آن عبور مى‏كند و رنگ و تیرگى بیشترى كسب مى‏كند. به همین ترتیب، مسیر خود را ادامه مى‏دهد و دوباره تیرگى‏هاى بیشترى به خود مى‏گیرد، تا در نهایت به آخرین شیشه و مانع مى‏رسد و رنگ و خصوصیات آن هم به او اضافه مى‏شود و به صورت نورى ضعیف، توأم با رنگ‏ها و تیرگى‏هاى بسیار در مى‏آید. در این هنگام، كسى كه این نور را مى‏بیند، چنین مى‏پندارد كه موجودیّت این نور و اوّل و آخرش، همین است. او از حقیقت امر اطّلاعى ندارد و نمى‏داند كه اصل این نور، به صورت دیگرى بوده و در ابتدا نورى شفاف، بى‏رنگ و پاك بوده است. حال اگر فرد مطّلعى او را از جریان امر باخبر كند و به او بگوید این نور اصلش چنین نبوده؛ بلكه صورت‏هاى شفاف‏ترى دارد و در نهایت هم داراى یك صورت اصلى بسیار صاف، وسیع و پاك است و تو مى‏توانى با كنار زدن این شیشه‏ها و حجاب‏ها، به آن دست یابى؛ كمك بزرگى به او كرده و آگاهى فوق‏العاده‏
 مهمّى در اختیار او قرار داده است.
 مثال انسان، مانند همین نور و قرار گرفتن او در این عالم مادّى، همچون عبور نور از شیشه‏هاى تیره و روشن است. خداوند متعال ما را به چنین امرى آگاه ساخته است:
 لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسانَ فِى أَحْسَنِ تَقْوِیمٍ. ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلِینَ‏[7]؛
«به راستى انسان را در نیكوترین اعتدال آفریدیم، سپس او را به پست‏ترین [مراتب‏] پستى بازگردانیدیم».
 البته همچنان كه نور از شیشه‏هاى تار گذشته، هنوز به اصل و منشأ خود متّصل است، انسان تنزّل یافته نیز به اصل و منشأ خود (روح خدا) متّصل است‏[8].
با دقّت در مطالب پیش گفته، به خوبى روشن مى‏شود. آیاتى كه نگاه مثبت به انسان داشته، او را موجودى برتر و بلكه برترین موجود امكانى معرّفى مى‏كند- موجودى كه ارزش‏هاى والا و متعالى در او یافت مى‏شود- همه و همه بیانگر ویژگى‏هاى حقیقت اصلى انسان و همان «روح خدا» یى است كه تنزّل یافته است‏[9]. امّا آیاتى كه انسان را نكوهش كرده و او را موجودى پست و فرودست و گاهى پست‏ترین خلایق مى‏شمارد، بیانگر خصایص انسان تنزّل یافته‏اى است كه در همان مرتبت و منزل متوقّف مانده است‏[10].
منبع : پرسمان/ معارف
چگونه اعتقاد به معاد با هدف از زندگى در دنیا ارتباط دارد؟