 همسایگی و همسایه داری از اركان مهم و اصلی زندگی اجتماعی است كه همواره در زندگی بشر نقش و جایگاه ویژه ای را به خود اختصاص داده است و از ابتدای زندگی انسان‌ها جلوه خاص خود را داشته است.
در فرهنگ ایرانی – اسلامی ما نیز از منزلت والایی برخوردار است به طوری كه پیامبر مكرم اسلام حضرت محمد مصطفی(ص)،ائمه معصومین علیهم السلام،خانم حضرت زهرا سلام‌الله علیها و بزرگان،دانشمندان و شاعران مرزوبوم ایران – اسلامی عزیزمان نیز مطالب ارزشمند و درس های  آموزنده بسیاری در این زمینه فرموده و بیان داشته اند كه بهره گیری از آنها راهنما و روشنگر خوبی برای ما خواهد بود و اینجا به بخش ها و قسمت هایی از آن ها به عنوان نمونه و اختصار یاد خواهیم كرد:
رسول مهربانی‌ها حضرت محمد مصطفی)ص(در خصوص سبك زندگی اسلامی و آیین همسایه داری  اصول دوازده‌گانه ای را مطرح می‌فرمایند كه از جمله به اصول دوازده گانه ذیل اشاره می‌كنیم:
با همسایه‌ات این‌گونه باش:
اگر یاری خواست،یاری اش كن.
 اگر طلب قرض كرد به او قرض بده.
  اگر تو را طلبید(نیاز به كمك داشت)،نزد او حاضر شو.
 اگر مریض شد،به عیادتش برو.
 اگر فوت كرد،به تشییع جنازه‌اش برو.
  اگر مصیبتی به او رسید،به او تسلیت بگویی.
  اگر خیری به او رسید،به او شادباش بگویی.
  بدون اجازه او ساختمان خانه‌ات را از او بلندتر نكنی كه راه وزش باد را بر او ببندی.
اگر میوه ای خریدی آن را به او هدیه كنی و اگر هدیه نكردی شخصا و مخفیانه برایش ببر.
 به وسیله بوی غذا او را اذیت نكنی مگر اینكه از آن غذا مقداری برایش ببری.
 حرمت حریم خانه‌اش را حفظ كنی.
با فرزندانش به نیكویی رفتار نمایی.
جایگاه روابط همسایگی در زندگی مطلوب
احساس آرامش و امنیتی كه همسایگان مهربان و دلسوز در كنار هم دارند بسیار دلچسب و زیباست كه در كنار این موهبت شایسته است با حقوق همسایگان نسبت به یكدیگر بیشتر آشنا شویم و به رعایت آن ها كوشا باشیم.
در بخش دیگر مقاله نگاه عمیق تری به آداب همسایه داری در اسلام و اهمیت و جایگاه همسایه و روابط همسایگی در زندگی مطلوب را بررسی می‌كنیم.
دین اسلام به عنوان برنامه ای جامع برای سعادت دنیا و آخرت انسان ها،تمامی نیازهای فردی و اجتماعی،جسمی و روحی او را در نظر دارد.
 خداوند متعال در قرآن كریم ضمن برشمردن حقوق اسلامی مسلمانان در قبال یكدیگر،نیكی به گروه‌های مختلف را سفارش می‌كند و در خصوص همسایگان نقل به مضمون است كه ی فرماید:همسایه  نزدیك و همسایه دور را مورد احسان خویش قرار ده.
احترام به همسایه نیز از سفارش های مهم اسلام است  تا جایی كه از پیامبر مكرم اسلام حضرت ختمی مرتبت محمد مصطفی)ص(نقل به مضمون است كه:احترام همسایه،مانند احترام مادر،برانسان لازم است.
در عین حال یكی از پیام های زندگی اجتماعی امروزی،ایجاد مزاحمت برای همسایگان است و متاسفانه برخی با رعایت نكردن آداب اسلامی،آسایش را از دیگران گرفته و با آزار رساندن به دیگران،زمینه ساز كدورت‌ها و درگیری های بعدی می‌شوند كه در این صورت بهتر است طرفی كه مورد كم لطفی همسایه خود واقع شده،آزار او را برای رضای خدا تحمل كرده و اگر ناچار به نشان دادن واكنش شد،با زبانی نرم به وی گوشزد نماید،به این امید كه این تذكر به اصلاح وی كمك كند و موجب رنجش خاطر او نشود.
از عوامل و عناصر تاثیرگذار در روحیه همكاری،همدلی و مساعدت میان همسایگان و به ویژه در مجتمع‌ها و آپارتمان‌ها می‌توان به عوامی جون:
  احساس مسئولیت‌پذیری
  احساس تعلق( فردی – اجتماعی) به محله مشاركت محلی
  وجود سطحی از آگاهی و دانش درباره فواید مشاركت – تكنیك‌های مشاركت،البته در اینجا باید مشاركت را امری فرهنگی بدانیم.
رسول گرامی اسلام در گفتاری دیگر می‌فرماید:جبرئیل درباره همسایه آن قدر به من سفارش می‌كرد كه من پنداشتم همسایه ارث خواهد برد.
جایگاه روابط همسایگی در زندگی مطلوب
البته حقوق همسایه را نمی‌توان در مصادیق معین و محدودی بیان كرد،ولی باآشناشدن با برخی از آن‌ها می‌توان به كمیت،كیفیت و اهمیت آن‌ها پی‌برد
یكی دیگر از نشانه‌های حسن همجواری و نقش آن در زندگی مطلوب را می‌توان تكریم همسایه نام برد.
رسول گرامی اسلام در روایتی دیگر آن را نشانه ایمان دانسته و می‌فرماید:هركس به خدا و روز قیامت ایمان دارد،باید همسایه خویش را گرامی بدارد.
زندگی اجتماعی نیازمند پذیرش ضرورت‌هایی است كه می‌توان از آن به نوعی مشاركت نام برد مراد از این مشاركت كه در قالب همسایه داری و جایگاه روابط همسایگی در زندگی مطلوب مطرح می شود شامل بخش‌های گوناگون چون:
  تقسیم كار
  ساماندهی منابع و امكانات
   مسئولیت پذیری
  فعالیت‌های داوطلبانه
توزیع امكانات و قدرت
 خود انتفاعی
محور قراردادن برای بسیج عمومی در امور و مسایل مربوط به همسایگان و تلاش در حل و فصل آن‌ها.
 خودیاری
 تعامل و...
همانگونه كه پیش‌تر نیز اشاره شد ارتباط با همسایگان و چگونگی معاشرت با آن ها و جایگاه تاثیرگذار روابط همسایگی در زندگی مطلوب از اموری است كه مورد توجه جدی اسلام است و رسول مكرم اسلام حضرت ختمی مرتبت محمد مصطفی)ص(نیز در سخنان و فرمایشات خویش،ابعاد مختلف این مسئله را بررسی كرده‌اند و تعمق و تدبر در اندیشه‌های والای و آسمانی آن حضرت در این زمینه نیز همچون سایر موادر در زندگی انسان‌ها و برای سعادت دنیا و آخرتشان راه‌گشا و سازنده است.
هرچند كه حقوق همسایه را نمی توان در مصادیق معینی محدود كرد ولی آشنا شدن با بعضی از آن هامی تواند تا حدودی به ارتقاءسطح كمی و كیفی روابط حسنه و موثر منتهی شود.
جایگاه روابط همسایگی در زندگی مطلوب
و در نهایت اگر بخواهیم اصل مهم همسایه داری،همسایگی و جایگاه رفیع روابط همسایگی در زندگی مطلوب و حتی در سطح وسیع‌تر زندگی اجتماعی اعم از اجتماع خانوادگی،تحصیلی،شغلی،اداری،و... را در یك جمله خلاصه كرده و جمع‌بندی مباحث فوق را به صورت مختصر بیان كنیم فرمایش پرمعنا و محتوای امام معصوم(ع(برایمان راهنما و راهگشا خواهد بودكه با نقل به مضمون كلام گهربار : آنچه بر خود می پسندی بر دیگران نیز بپسند و آنچه بر خود نمی‌پسندی برای دیگران هم مپسند.
منبع : انجمن روابط عمومی ایران


جایگاه روابط همسایگی در زندگی مطلوب از نگاه قرآن و احادیث نبوی