اولین فرصت خدمت به حرم علی بن موسی‌الرضا با عنوان «دربانی» حرم شکل گرفت و بعدها فراشان مسئول روشنایی و پهن کردن فرش‌ها بودند و در ادامه حفاظ و خادمان هم اضافه شدند. بعد از انقلاب اسلامی کفش‌داران و بعد از بمب‌گذاری سال 71 انتظامات نیز به این مجموعه اضافه شدند. با گسترش خدمت‌رسانی به زائران و توسعه حرم، بحث «خدمت‌یاران» پیش آمد. گروهی غیر از خدام که کارهای مربوط به مهمان‌سرا، ویلچر، انتظامات، آگاهی، کتب و اموال، گل‌آرایی، صحافی، فنی، روشنایی را برعهده دارند. در زمان تولیت جدید، خدمت‌یاران به شکل رسمی به عنوان «خادم‌یار» صاحب حکم شدند. 

بانوان خادمرسمیت یافتن خادمین زن از ابتدای سال 96 پس از گزینش براساس شاخص‌های علمی و اخلاقی و دادن حکم رسمی خدمت به آنان آغاز شد. در حال حاضر حدود ۶۵۰ نفر از خواهران خدمه و خادمیار رضوی در چهار کفشداری ویژه بانوان کار می‌کنند. همچنین خدماتی در امور تطهیر و تنظیف بارگاه مطهر امام رضا(علیه السلام) در رواق‌های ویژه بانوان ارائه می‌دهند. آن‌ها با لباس رسمی که شامل چادر مشکی خدمت، مقنعه و مانتوی سبز بوده با خوردن اتیکت نام و نام‌خانوادگی مشغول خدمات رسانی به بانوان زائر هستند. 

شرایط خادم شدنبرای تشرف به جرگه خادمان ابتدا باید خادمیار شد. افرادی که تحت عنوان "خدمت‌گزار یا خادم‎‌یار" در این مسیر وارد شوند، پس از گذران دوره اولیه خدمت به مستمندان و محرومان شهر و دیار خود (حدوداً ۳ سال) علاوه بر تداوم توفیق خدمت به محرومان، می‌توانند از توفیق خدمت در شهر مشهد و حرم مطهر نیز برخوردار شده و در مراسمات مختلف از جمله مراسم شستشوی حرم مطهر حاضر شوند.
شرایط پذیرش خادم‌یاریثبت‌نام مشهدی‌ها 
مجاورین بارگاه رضوی كه تقاضای خدمت به عنوان «خادم‌یار» را دارند با مراجعه حضوری مركز امور خادمین آستان قدس رضوی به نشانی «حرم مطهر رضوی، خروجی شیخ طوسی، جنب مدرسه علمیه نواب» ثبت‌نام و پس از طی مراحل گزینش و در صورت داشتن صلاحیت‌های لازم در قسمت‌های مختلف از جمله مهمان‌سرا، انتظامات، مدیریت آگاهی و مدیریت رفاه مشغول به خدمت می‌شوند.

 شرایط لازم جهت ثبت نام 
- حداقل ۵ سال سکونت در شهر مشهد
- تأهل
- سن بین ۲۰ تا ۵۰ سال

مدارک لازم جهت ثبت نام 
- اصل و تصاویر از تمام صفحات شناسنامه، کارت ملی و کارت پایان خدمت یا معافیت دائم جهت برادران
- مدرک تحصیلی
- چند قطعه عکس


برای خادم‌یاری بانوان در ابتدای ثبت نام، حضور همسر به همراه شناسنامه و کارت‌ ملی جهت رضایت‌نامه الزامی است.

متقاضیان خانم نباید آرایش دائم، عمل زیبایی مثل پروتز لب، گونه و... داشته باشند.

ثبت‌نام غیرمشهدی‌ها 
خدمت به امام رضا(علیه السلام) مخصوص مشهدی‌ها نبوده و افراد علاقه‌مند به خدمت در دیگر نقاط مختلف كشور نیز می‌توانند با مراجعه به سایت اینترنتی استان قدس به نشانی  khademyar.razavi.ir در طرح «خدمت، خادم، مخدوم» ثبت‌نام کنند. پس از احراز صلاحیت لازم با مراجعه به نمایندگی‌های آستان قدس رضوی در مراکز استان خود، بنابه تخصص و علاقمندی خود در حوزه‌های مختلف یك روز در هفته در محلی كه آستان قدس برای خدمت آنان در نظر گرفته، به عنوان خادم حضرت رضا(علیه السلام) خدمت خود را ارائه می‌دهند. نکته قابل توجه اینکه برای افرادی كه از راه دور خدمت خود را ارائه می‌كنند، برنامه‌ای ریخته شده تا این افراد در طول سال چند روز در حرم مطهر رضوی نیز به عنوان خادم‌یار حضور داشته باشند.

شرایط عمومی عضویت در طرح خادم‌یاری- حداقل سن 25 (کارت پایان خدمت یا معافیت تحصیلی برای مشمولین خدمت نظام وظیفه الزامی است)
- مدرک تحصیلی حداقل لیسانس
-  برخورداری از توانمندی لازم جهت ارائه خدمت
-  اشتهار به تدّین، خودشنامی و اخلاق‌مداری
-  التزام به ولایت فقیه و ارزش‌های انقلاب اسلامی
- پایبند و متعهد به کلیه ضوابط، مقررات و شئونات آستان قدس رضوی

 نکته:
-  خانم‌ها با مدرک زیر دیپلم، کلیه افراد با سن بالای ۶۵ سال و افراد با عدم توانایی جسمی لازم نیز امکان فعالیت به عنوان خادمیار در شهر خود را دارند اما خدمت در حرم مطهر برای آن‌ها مقدور نمی‌باشد.

95 درصد تعداد خدام و خادم‌یارها اهل مشهد هستند چراکه باید کشیک‌های هشت ساعته و هفتگی داشته باشند. در مرتبه بعد تهرانی‌ها و اصفهانی‌ها بیشترین خدام و خادم‌یاران را تشکیل می‌دهند.
خادم شدن در بارگاه و صحن و سرای امام رضا(علیه السلام) آرزوی خیلی‌هاست. بسیاری از مردم دوست دارند به هر طریق ممکن در این بارگاه خدمت کنند. با توجه به درخواست و استقبال زیاد مردم طرح‌هایی برای علاقه‌مندان درنظر گرفته شده است.