
موضع رئیس شورای شهر واقعاً چه بود؟آغاز این بحث‌ها شاید با پخش شدن گفته‌ای جنجال‌برانگیز از محسن هاشمی، رئیس شورای شهر تهران، بود. متنی که در رسانه‌ها به نقل از او منتشر شد چنین بود: «مخالف حضور فرزندانم در زیست شبانه هستم. خودم نیز شب‌ها ساعت ۱۰ می‌خوابم و پنج صبح بیدار می‌شوم بنابراین تمایلی به این طرح ندارم، در صورتی که فرزندان جداگانه برنامه‌هایی برای زیست شبانه داشته باشند نگران می‌شوم و به نظرم این مسئله در صورتی که در چارچوب خانواده باشد، مشکل‌زا نیست. در صورتی که در یک خانواده نیز پدر به‌تنهایی در زیست شبانه باشد، قطعاً نگرانی‌هایی برای زنان ایجاد می‌کند.» بازتاب این سخنان در رسانه‌ها قابل‌توجه بود و به عده‌ای اجازه داد تا انواع تفسیرها را در این باره منتشر کنند. طبعاً حملات به طرح زیست شبانه هم شدیدتر شد تا جایی که صفت‌هایی مثل «ضد ارزشی و غیرقانونی» بودن را به این طرح نسبت دادند.

روز بعد اما هاشمی در توییتر خود در جهت رفع ابهام از این سخنان خود گفت: «نقل‌قولی از بنده در مورد طرح زیست شبانه شهر منتشر شد که صحیح نیست. بنده مخالفتی با این طرح نکردم. تأکید کردم این طرح موضوع مهمی است که در سایر کشورهای دنیا هم اجرا می‌شود، اما نیازی به این میزان تبصره ندارد. دلیلی ندارد که بنده برای زندگی و فرزندان شهروندان و مردم تصمیم بگیرم.»

تطبیق زیست شبانه با سبک زندگی ایرانی اسلامیولی ریشه این بحث‌ها و موضع‌گیری‌ها در کجاست؟ با نگاهی به اجرای این طرح در جوامع دیگر متوجه ابعاد مثبت و منفی آن می‌شویم. برای مثال، در امریکا از اولین سال‌های فراگیر شدن زیست شبانه تا هم‌اکنون بارها در مقاطع مختلف در پی افزایش میزان جرم و بی‌نظمی، محدودیت‌های ویژه‌ای اعمال شده است؛ همچنین در سال‌های اولیه‌ای که زندگی در شب در حال شکل‌گیری بود، فقط مردان بودند که اجازه فعالیت و تفریح داشتند و پس از گذشت مدتی زنان هم به‌طور محدود اجازه یافتند تا این‌گونه زیست را تجربه کنند. اکنون و در قرن ۲۱ همچنان جوامعی که زندگی در شب را پذیرفته‌اند و برای کنترل آن تدابیری اندیشیده‌اند نیز، نتوانسته‌اند مشکلات ناشی از فعالیت‌های غیرقانونی، جرائم و حوادث را کاملاً مدیریت کنند. پس طبیعی است در ایران که برای اولین بار این طرح به‌طورجدی مطرح شده، نگرانی‌هایی درباره تأمین امنیت و تطابق این نوع از زیست در شهر با شاخصه‌های فرهنگی ایرانی اسلامی وجود داشته باشد. منطقاً مسئولانی که اجرایی شدن این طرح را مدنظر دارند به ایجاد زیرساخت‌ها، بسترسازی، برنامه‌ریزی‌های دقیق شهری، تأمین منابع مالی، ایجاد تمهیدات مؤثر برای پیشگیری از وقوع جرم و تأمین امنیت در سطح شهر، ساماندهی کسب‌وکارها و تعیین متصدیانی توانا در حوزه‌های مدیریت شهری پرداخته‌اند. چراکه بدون لحاظ هریک از این موارد و جزئیاتی که اجرای آن‌ها دارد، اصرار بر برقراری آن منجر به یک ناهنجاری فرهنگی اجتماعی می‌شود.

بیشترین نگرانی در مورد این طرح اما مربوط به مسائل فرهنگی و امنیتی است. بعد از اینکه چندی پیش رئیس پلیس تهران به‌صراحت بیان کرد که خبری از اجرای زیست شبانه در تهران نیست و اصناف فقط تا ساعت یک بامداد اجازه فعالیت دارند، در روزهای گذشته خبر دیگری منتشر شد مبنی بر اینکه نظر وی تا حدی تغییر کرده است. او با بیان اینکه هر طرحی که قرار است در شهر اجرایی شود باید از نظر امنیتی و ترافیکی مطالعه شود، چنین گفت: «در خصوص طرح حیات شبانه، پلیس هنوز اظهارنظر قطعی نکرده است.» رحیمی همچنین گفته است: «هر طرحی اعم از عمرانی، علمی و اجتماعی که در شهر قرار است اجرایی شود باید پیوست انتظامی داشته باشد تا از همه جوانب به آن پرداخته شود». به نظر می‌رسد با توجه به اینکه نماینده پلیس در جلسات شورای شهر تهران حضور داشته است و ایرادهای این طرح را به اعضای شورا گوشزد کرده، این دو نهاد ممکن است بتوانند به جمع‌بندی‌هایی در مورد زیست شبانه در شهر تهران برسند.» 


نگرانی مسئولان اما به همین‌جا ختم نمی‌شود؛ همواره وقتی قرار است یک طرح فرهنگی اجتماعی از خارج وارد ایران شود، دغدغه هماهنگی و همخوانی با فرهنگ ایرانی اسلامی با آن همراه است و به‌راستی که دغدغه صحیح و بجایی است. ما نمی‌توانیم صرف اینکه جوامع پیشرفته‌تر طرح‌هایی را اجرایی کرده‌اند، کورکورانه به تبعیت از آن‌ها بپردازیم و بعد تا مدت‌ها با تبعات و مشکلات ناشی از عدم سازگاری پروژه با معیارهای دینی و فرهنگی‌مان دست‌وپنجه نرم کنیم. در همین خصوص، حجت‌الاسلام احمد سالک نایب‌رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی، در مصاحبه‌ای با یکی از خبرگزاری‌ها نگرانی خود را از تضعیف فرهنگ اسلامی با اجرایی شدن زیست شبانه بیان کرده و گفته است: «هر روز شاهد یک نوع حرکت از ناحیه مدیران داخل کشور و شبکه‌های نفوذ هستیم، یک روز سند ۲۰۳۰ مطرح می‌شود و بنیاد خانوادگی و تربیت زندگی را بر اساس سبک زندگی غرب تنظیم می‌کند و ارزش‌های انقلاب را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد و یک روز هم طرح زیست شبانه مطرح می‌شود، یعنی ترتیب دادن برنامه‌هایی که مردم به‌وسیله آن‌ها از معنویت شب محروم بمانند.» 

او به حدیثی از امیرالمؤمنین علی (ع) اشاره کرده است که می‌فرمایند: «انسان با ایمان ساعات شبانه‌روز خود را به سه بخش تقسیم می‌کند: قسمتی را صرف مناجات با پروردگارش می‌کند و قسمت دیگری را برای ترمیم معاش و کسب‌وکار زندگی قرار می‌دهد و قسمت سوم را برای بهره‌گیری از لذات حلال و دلپسند می‌گذارد و سزاوار نیست که انسان عاقل حرکتش جز در سه چیز باشد: امرارمعاش، گامی در راه معاد و لذت در غیر حرام». او با اشاره به اینکه در سبک زندگی اسلامی پسندیده است که مؤمن شب را به استراحت بپردازد تا نزدیک سحر بتواند به نیایش و راز و نیاز با پروردگار مشغول شود، ادامه داد: «حالا ش ما تصور کنید مؤمنان به جای پرداختن به این مسائل ارزشی با افرادی نشست و برخاست کنند که انسان را از معنویت و ارزش‌های اخلاقی دور می‌کند، این مسئله برای جامعه اسلامی یک خطر جدی است، درست است که با این طرح درصدد از بین بردن شب مردگی هستند، اما باید بگویم که ما معتقد به ش ب زنده داری هستیم آن هم شب‌زنده‌داری که خداوند و اهل‌بیت (ع) ما را به آن دعوت کرده است.»

البته ایشان به ابعاد فرهنگی این طرح هم عنایت داشتند و به مشکلاتی که ممکن است زیست شبانه در خانواده‌ها ایجاد کند نیز اشاره کردند. 

حجت‌الاسلام سالک افزود: «اینکه این طرح در بسیاری از شهرها و کشورهای جهان اجرا شده دلیل نمی‌شود ما هم آن را در جمهوری اسلامی اجرا کنیم، ما مقلد غرب نیستیم که بیاییم هر کاری آن‌ها انجام می‌دهند ما نیز دنباله آن را بگیریم، این الگوگیری از غرب توسط انسان‌های بیمار انجام می‌شود، یعنی اگر افرادی در منبع ارزش‌های دینی و انقلابی عمیق شوند باید بدانند برنامه شبانگاهی نگاه اسلام کدام است.» وی یادآور شد: «ما نباید به‌هیچ‌وجه از غرب برای ترویج سبک زندگی غربی الگوبرداری کنیم، بلکه آن را ضد ارزش میدانیم، این طرح مقدمه‌ای دیگر برای حرکت در مسیر زندگی غربی و ظلمی بزرگ به خانواده و جریان انقلاب است.»


واقعیت زیست شبانه چیست؟مسلماً همه این مسائل مورد توجه اعضای شورای شهر بوده است؛ همان‌طور که بارها از اعضای مختلف شورا شنیده‌ایم که از اتخاذ تدبیرهای مناسب برای انطباق این طرح با سبک زندگی ایرانی اسلامی خبر داده‌اند. اخیراً هم محسن هاشمی در مقام رئیس شورای شهر بر این موضوع تأکید کرده و طی یک رشته توییت، ابعاد این موضوع را روشن‌تر کرده است. او علاوه بر اینکه دلخوری خود را از آنکه قبلاً مصاحبه‌اش را درباره زیست شبانه تحریف و تقطیع شده منتشر کرده‌اند و جوانب امانت‌داری را حفظ نکرده‌اند که باعث گمراه شدن افکار عمومی شده است، اضافه کرده که او در مقامی نیست که بخواهد باید و نبایدهای زندگی خصوصی مردم را تعیین کند و اصلاً در جلسه شورای شهر هم‌چنین اظهارنظرهایی نکرده است. اما در مورد سرنوشت طرح زیست شبانه بیان کرده که هم‌اکنون هیچ طرح مشخصی برای ایجاد زیست شبانه وجود ندارد که ما موافق یا مخالفش باشیم، اما مصوبه شورای شهر را فرصتی برای دستگاه‌های مسئول دانسته تا بتوانند با بررسی ابعاد مختلف و تأمین مقدمات، مشارکت داشته باشند و بر اساس طرحی علمی و کارشناسی شده، به این نیاز شهروندان پاسخ بگویند و اضافه کرده که ایجاد فضای هیجانی و دوقطبی کردن جامعه، کمکی به پیشبرد موضوع نمی‌کند.


واضح است که پس از اینکه برخی رسانه‌ها با عدم رعایت انصاف، محسن هاشمی را مخالف این طرح جلوه دادند و سعی داشتند ابعاد منفی زیست شبانه‌ها در ذهن مردم پررنگ کنند، او قصد دارد خود را از هرگونه ذهنیتی که برخلاف واقع است بری کند. علاوه بر این، با نگاهی به صفحه توییتری وی به راحتی متوجه می‌شویم که طرح زیست شبانه اگر با مدیریت دقیق و علمی شهری برگزار شود، کفه مثبت ترازو را سنگین‌تر می‌کند؛ هاشمی نگرانی خود را درباره ایجاد نظارت بر سلامت و بهداشت محصولاتی در راسته‌ها به مردم، تأمین امنیت شهروندان و جلوگیری از بروز بیشتر ناهنجاری‌هایی نظیر سرقت، مزاحمت برای بانوان، فروش مواد مخدر و سایر آسیب‌های اجتماعی بیان کرده و جنبه اقتصادی زیست شبانه را هم مدنظر قرار داده و گفته است: «وقتی از زیست شبانه شهر سخن می‌گوییم، مدیریت شهری باید درباره همه ابعاد و نیازهای یک شهروند در حیات شبانه فکر و برنامه داشته باشد. موضوعی که حتی فراتر از اختیارات شهرداری است و باید متولیان فرهنگی، انتظامی، بهداشتی و اقتصادی جامعه نیز در آن نقش داشته باشند. برای قضاوت در موضوعات، لزوماً ساده‌سازی موضوع، ما را به نتیجه نمی‌رساند. اینکه شهر در شب نیاز به وجود فروشگاه و مراکز خرید شبانه‌روزی دارد، صحیح است و هم‌اکنون نیز برخی فروشگاه‌های زنجیره‌ای شعب شبانه‌روزی خود را دایر کرده‌اند که می‌تواند گسترش یابد اما این با زیست شبانه متفاوت است.»

در پایان باید گفت واضح است که طرح زیست شبانه ابعاد مختلف فرهنگی، اجتماعی، امنیتی و اقتصادی دارد که هرکدام جنبه‌های مثبت و منفی خود را دارند و نمی‌توان به‌صرف اینکه برخی از جنبه‌ها ممکن است متضمن فساد باشند تمام طرح را زیر سؤال برد چراکه هیچ مسئله اجتماعی وجود ندارد که سراسر خیر و نیکی باشد! مهم این است که مسئولان چگونه آن را مدیریت کنند و در بین مردم جامعه فرهنگ‌سازی درست اتفاق بیفتد تا جنبه‌های منفی این طرح به حداقل برسد.
منبع: همشهری جوان؛
در پی مطرح شدن طرح زیست شبانه در شورای شهر تهران شاهد نظرهای ضد و نقیضی از سوی مردم و مسئولان بودیم. عده‌ای گمان کرده‌اند شهرداری و شورای شهر قصد دارند تهران را به نیویورک تبدیل کنند و بعد از ساعت ۲۴ مردم بدون هیچ نظارتی، هرگونه تفریحی داشته باشند و گویا که قرار است پسوند «اسلامی» کشور به‌اندازه همان یک پسوند اسمی تقلیل پیدا کند؛ و در مقابل عده‌ای دیگر از رونق کسب‌وکار می‌گویند و امنیتی که با این طرح در طول ساعات شب در تهران برقرار می‌شود.