 

علی (ع)، مدار معرفت ناب قرآنیاز آن روز كه طنین وحی جان پیامبر(ص) را تسخیر كرد, هماره تن بی سایه او را مونسی همسایه بود, و روح شیفته و آسمانی او را همدمی آرامش می داد و یاری می نمود.
 تاریخ با همه تنگ نظری ها در ثبت حقایق و با همه تاراجی كه بر واقعیتهای ثبت شده روا داشته, خوشبختانه نتوانسته است از نام و نشان آن همره همراز چشم بپوشد و یا آن را در غبار و خاشاك خبرهای جعلی محو و بی رنگ سازد.
 نام علی(ع) در كنار نام پیامبر و قرآن, در همه جای تاریخ اسلام و در جای جای منابع متقن و موثق اسلامی حضور دارد. علی(ع) نخستین كسی است كه به پیامبر ایمان آورد. او فرزند پیامبر نبود, ولی او بیش از هر فرزند دیگر پیامبر, با وی زیسته بود, از گرمای بدنش بالیده, در سایه محبتش, درس رحمت آموخته و از عطر اخلاق و معرفت او بو گرفته بود.
 از آن روز كه علی(ع) از خانه ابوطالب به خانه پیامبر(ص) نقل مكان كرده بود, تاریخ جدایی میان آن دو را به یاد ندارد. جز موارد انگشت شماری را كه علی(ع) در (لیلة المبیت) بر بستر پیامبر خفته تا او هجرت آغاز كند و یا جانشین پیامبر در مدینه مانده است تا در غیاب آن گرامی از كیان جامعه اسلامی حفاظت نماید.
 جز این موارد, همه جا باید علی را در كنار پیامبر جست, چنان كه پیامبر را در كنار قرآن و همراه با نزول آیات الهی.
 همراهی و همدمی علی با پیامبر(ص) انسی جسمانی و عاطفی نبود, بلكه ریشه در سنخیّت معنوی و ادراكی آن دو داشت. چنان كه امیر بیان و اندیشه خود می فرمود:
 (و لقد كنت اتّبعه اتّباع الفصیل اثر امّه, یرفع لی فی كلّ یوم من أخلاقه علماً… أری نور الوحی و الرسالة و أشمّ ریح النبوة).
 من چونان فرزندی كه در پی مادر باشد, همراه پیامبر بودم, در هر روز ازخصال ارزنده خود برایم فصلی می گوشد و از من می خواست كه به او اقتدا كنم… من نور وحی و رسالت را می دیدم و عطر نبوت را استشمام می كردم.
 علی(ع) در این همراهی و همدمی به مرتبت همرازی رسیده بود, تا بدانجا كه پیامبر به او فرمود:
 (انّك تسمع ما اسمع و تری ما اری, الاّ انّك لست بنبیّ, و لكنّك لوزیر و انّك لعلی خیر).
 تو می شنوی آنچه را من می شنوم و می بینی آنچه را من می بینم, جز این كه تو پیامبر نیستی, اما وزیر هستی و در مسیر خیر قرارگرفته ای.

علی(ع) از دو نگاهچونان كه یاد شد, تاریخ اسلام در هر رخداد مهم و دشوار و در هر مقطع حسّاس و سرنوشت ساز, نماد و نمودی روشن و متمایز از حضور, شخصیت و كارآیی امیرمؤمنان(ع) به خاطر سپرده است. اما دریغ كه راهگذاران, تاریخ این اسطوره معرفت و دانش و بینش را هرگز در قامت رسای آن ندیده اند و جلوه های واقعی او را درجامعیت منش و كنش او جست وجو نكرده اند.
 دو نگاه از دو منظر به جایگاه علی(ع) در تاریخ اسلام شده است كه هر كدام به شكلی ناتمام و ابتر است; نگاهی سنّت گرایانه و نگاهی از سرشیفتگی.
 علی(ع) در نگاه اهل سنّت پهلوانی است رزم آور كه پشت یلان شرك و كفر و نفاق را به خاك مذلّت كشانده است و تیغش در دفاع از حریم رسالت خطا نرفته است.
 علی(ع) در نگاه آنان جنگاوری جسور و بی باك است و نه حتّی سیاست شناسی سیاستمدار تا بتواند چون امویان بر گستره فتوحات و سرزمینها و غنائم و خراجها بیفزاید و نطفه مخالفان را در رحم مادران بخشكاند!
 از دیگر سو علی(ع) حتی در نگاه شیفتگانش مورد بی مهری قرار گرفته است چرا كه در نظر آنان نیز او بیش از هر كس و هر چیز شایسته خلافت بود. و باید سیاست دارالاسلام را در دست می گرفت و از آنجا كه حقّش از او دریغ شد, مظلوم تاریخ است و باید بر او گریست!
 ناتمام بودن این دو نگاه, نه به معنای نادرستی آن دو است, بلكه به معنای گنجاندن بحر در سبو و اسیر كردن خورشید در مردمك چشم است. زیرا كه علی(ع) هم آن دلاور بی هماورد جبهه ایمان بود و هم آن شایسته خلافت و محقّ وصایت و امام عدل. امّا هیچ كدام از این دو مشخصه, بنیان و اساس شخصیت ممتاز و بی بدیل او را تشكیل نمی داد.
 اگر علی(ع) نزدیك ترین, محبوب ترین, معتمدترین و محترم ترین فرد نزد رسول خدا(ص) به شمار می آمد. نه به دلیل جنگاوری و یا سیاستمداری بود كه علی(ع) عطر نبوت داشت ولی نبیّّ نبود, علی(ع) نور وحی را می دید ولی رسول نبود, علی(ع) حامل تفسیر و تأویل قرآن بود چنان كه پیامبر به او آموخته بود و اوج شرافت خود را در این می دید, چنان كه بارها می فرمود:
 (سلونی قبل ان تفقدونی, فوالله ما فی القرآن آیة الاّ و انا أعلم فیمن نزلت و أین نزلت فی سهل او فی جبل, و انّ ربّی وهب لی قلباً عقولاً و لساناً ناطقاً… )
 از من بپرسید پیش از آن كه مرا از دست دهید و نیابید, به خدا سوگند! هیچ آیه ای در قرآن نیست مگر این كه می دانم درباره چه كسی و كجا نازل شده است, در صحرا یا كوه همانا پروردگارم مرا قلبی اندیشمند و زبانی گویا عطا كرده است.

قرآن شناسی والاترین مشخصه علی(ع)به رغم نگرشهای ناتمام و جزئی به شخصیت علی(ع) در میان فرق و مذاهب اسلامی, ساحت نظر و تحقیق از نگرشهای جامع و بنیادی خالی نمانده است و كسانی به این واقعیت اذعان كرده اند كه اگر بزرگ ترین معجزه پیامبر خاتم قرآن است و عظیم ترین رهاورد رسول خدا برای نسلهای متمادی در طول تاریخ و به ویژه نسلهای فرهیخته و اندیشه ساز, كلمات پایدار وحی قرآنی است, علی(ع) این افتخار را دارد كه در میان اصحاب پیامبر و نیز امّت پیامبر تا همیشه تاریخ, آگاه ترین فرد به حقایق نهفته آن است و بر این اساس او شایسته ترین و ستوده ترین انسان پس از رسول خدا است.
 آنچه این نگاه را, ازمتن گفتار و سیره علوی تأیید می كند این است كه آن حضرت در عین پافشاری بر حق خلافت و وصایت خود و تأیید بر عدم صلاحیت دیگران برای مدیریت جامعه اسلامی پس از رحلت پیامبر(ص) زمانی كه این تلاش را بی نتیجه می بیند حاضر است چشم از خلافت بپوشد ولی میدان تبیین دین و بیان قرآن را خالی نگذارد.
 لحن و گونه بیان امام در روایات نشان می دهد كه چگونه با دل نگرانی مردم را در طول بیست و پنج سال سكوت سیاسی و انزوای حكومتی, به فهم صحیح زبان قرآن فرا می خواند.
 (ایها الناس سلونی! فانّكم لاتجدون احداً بعدی هو أعلم بما تسألونه منّی, و لاتجدون أحداً اعلم بما بین اللوحین منّی فسلونی!).
 ای مردم از من بپرسید! زیرا شما پس از من, كسی را آگاه تر نخواهید یافت, كسی را پیدا نخواهید كرد كه قرآن را بهتر از من بداند. پس بپرسید!
 امیرالمؤمنین(ع) در یك عبارت با صراحت هرچه تمام تر, به این امتیاز افتخار كرده و فرموده است:
 (انّ الله تبارك و تعالی قد خصّنی من بین اصحاب محمد(ص) بعلم الناسخ و المنسوخ, و المحكم و المتشابه, و الخاصّ و العام و ذلك ممّا منّ الله به عَلَیّ و علی رسوله).
 همانا خدای تبارك و تعالی از میان اصحاب محمد(ص) این ویژگی را به من ارزانی داشته است كه به ناسخ و منسوخ, محكم و متشابه, خاص و عام قرآن آگاه باشم, و این از منّت های الهی بر من و رسول خدا است.

علی(ع), پاسخگوی هر پرسش قرآنیدر كتاب تاریخ دمشق از (ابن شبرمه) نقل كرده است: (هیچ كس جز علی بن ابی طالب(ع) نتوانست بر روی منبر ادّعا كند كه از هر كجا و هر موضوع قرآن كه می خواهید از من بپرسید.
 مناقب ابن شهرآشوب از شعبی آورده است:
 (پس از پیامبر خدا هیچ كس از علی بن ابی طالب, آگاه تر به كتاب خدا نیست).
 در كتاب (النهایة فی غریب الحدیث) از ابن عباس كه خود در شمار مفسّران نامی صدر اسلام قرار دارد, نقل شده است كه می گفت:
 (آگاهی من از معارف قرآن در مقایسه با علی(ع) مانند بركه كوچكی است در برابر دریایی ژرف).
 (منصوربن حازم) از اصحاب امام صادق(ع) در حدیثی نسبتاً طولانی از مباحثات خود با مردم گزارش داده است تا نظر ا مام صادق(ع) را درباره گفت وگوها و مناظرات خود جویا شود. ازآن جمله می گوید:
 (من به مردم گفتم: می دانید كه رسول الله محبّت خدا بر خلق بود؟ گفتند آری, گفتم پس آن گاه كه رسول خدا(ص) رحلت كرد حجت خدا بر خلق كیست؟ مردم گفتند: قرآن.
 آن گاه من درباره قرآن تأمّل و مطالعه كردم و دریافتم كه همه گروه های مختلف مانند مرجئه, قدری ها و حتی زندیقها كه ایمان به قرآن ندارند, در مباحثات خود برای برزمین زدن طرف مقابل و محكوم كردن آنان به آیات قرآن استشهاد كرده و برای آرای متناقض خود از قرآن, شاده و گواه می آورند! آن زمان دانستم كه قرآن بدون یك مدار و ملاك و قیّم نمی تواند مورد استناد افكار و اندیشه قرار گیرد.
 من به مردم گفت, كدام داور و ملاك برای تشخیص فهم درست از قرآن وجود دارد؟
 مردم پاسخ دادند, ابن مسعود, عمر و حذیفه از قرآن چیزهایی می دانند!
 پرسیدم آیا همه قرآن را می شناسند و همه پرسشها را پاسخ می دهند؟
 همه گفتند: خیر! زیرا مواردی اتفاق افتاده است كه پرسشی مطرح شده و آنها گفته اند ما نمی دانیم. ولی تنها كسی كه در مقابل پرسشهای قرآنی كلمه (نمی دانم) را بر زبان جاری نكرده است, علی(ع) است).
علی(ع) مرجع همه عالمان و علوم قرآنیشرح نهج البلاغه, درباره علی(ع) می نویسد:
 (از جمله دانشهای علی(ع) علم تفسیر قرآن است كه دیگران از او دریافت كرده اند و سپس شاخه های گوناگون از آن پدید آورده اند; اگر به كتابهای تفسیری مراجعه كنی, درستی این سخن را در می یابی, چه اینكه بیشتر روایتها و نقلهای تفسیر از او و از (عبدالله بن عباس) است و همه مردم می دانند كه (ابن عباس) از ملازمان آن حضرت است و سخنان علمی او به آن گرامی باز می گردد و خلاصه اینكه ابن عباس شاگرد و تحصیل كرده مكتب علی(ع) است, به طوری كه وقتی به (عبدالله بن عباس) گفته شد علم تو در برابر علم پسرعمویت ـ علی(ع) ـ چقدر است؟ پاسخ داد مانند قطره ای از باران در مقایسه با دریایی پهناور).
 در كتاب (مطالب السؤول) نیز چنین آمده است:
 (در میان امّت اسلامی شهرت دارد كه رئیس مفسران و پیشتاز و پیش كسوت آنان (عبدالله بن عباس) است در حالی كه او یكی از شاگردان علی(ع) و اقتداكنندگان به اوست كه از محضر وی دریافت علم كرده است).

تلاش برای حاكمیّت قرآنعلی(ع) هم در گفتار و هم در عمل نشان داد كه تأكید او بر امر خلافت و وصایت نه به هدف دستیابی به قدرت و سلطنت كه تلاشی برای حاكمیت قرآن بوده است, زیرا فرزند ابوطالب در پایان هر نبردی خونین, از این كه شهد شهادت ننوشیده نگران بوده و سوگند می خورد: همانا فرزند ابی طالب به مرگ مأنوس تر است از كودك به پستان مادر!
 و نیز آن روز كه سرخوردگان ساحت سرگردانی و خشونت, به خانه علی(ع) هجوم آوردند تا با او برای خلافت بیعت كنند, سوگند یاد كرد كه اگر نبود مسئولیت عالمان در برابر ستمدیدگان جامعه, افسار خلافت بر پشت شتر حاكمیت می افكندم تا هر جا كه می خواهد برود و از همان بركه كه تاكنون نوشیده است بنوشد!
 (ولألفیتم دنیاكم هذه أزهد عندی من عفطة عنز)
 اگر این مسئولیت علمی و اجتماعی و انسانی نبود ـ می دیدید كه دنیای شما, در نظر علی كم بهاتر از اخلاط بینی بز بود.
 و مگر نه او بود كه در اوج اقتدار و حاكمیتش, به كفش بی قیمت خود وصله می زد و می گفت اگر از حكومت بر مردم احقاق حق را جست وجو نكنم و امید نداشته باشم, قیمت حكومت بر شما مردمان, از این كفش فرسوده نیز در نظرم كمتر خواهد بود!
 پس او در جست وجوی چه بود كه پس از رحلت رسول خدا, مهاجر و انصار را به گواهی می گرفت تا حقش را بازستاند و اثبات كند كه خلافت لباس آراسته اوست نه دیگران.
 اگر چنین بود, پس خطبه آتشین و گدازنده شقشقیه اش را چگونه باید تفسیر كرد!
 و اگر چنین بود, پس تحمّل دشواری سه جنگ بنیان ستیز جمل و صفین و نهروان را برای دفاع از قلمرو حاكمیت و بنیانهای آن چگونه باید نگریست!
 اینها پرسشهایی است كه پاسخ به آنها برای علی شناسان, چندان دشوار و پیچیده نیست, او حكومت را نه برای خود كه وبال جسم و جان خویش می دید و تنها انتظاری كه از حكومت و اقتدار داشت, حاكمیت قرآن و احكام الهی و حیات وحیانی بر جامعه بشری بود.
 حاكمیت و خلافت را از آن رو حقّ خویش می دید كه آگاه ترین مردم به قرآن و شریعت و دین و فرجام امور بود و می فرمود:
 (انا… اعرفكم بالكتاب والسنة و افقهكم فی الدین و أعلمكم بعواقب الأمور).
 علی(ع) نه از سر خود بزرگ بینی كه بر اساس دلایل متقن خود را تجسّم عینی آیات قرآن می دید و اراده و بینش و عزمش را سخن و نظر و عزم قرآن می دانست و چنین بود كه وقتی شامیان قرآن بر نیزه كردند, به فریب خوردگان صحنه صفین یادآور شد كه (انا القرآن الناطق). (هذا كتاب الله الصامت و أنا المعبر عنه فخذوا بكتاب الله الناطق). 
 من قرآن ناطق و سخنگویم, این كتاب كه بر نیزه كرده اند تا آن را وسیله حیله و شگرد سیاست قرار دهند قرآن خاموش است و منم كه باید نكته های آن را بازگشایم و رموز آن را تعبیر نمایم, پس شما به كتاب گویای الهی تمسّك جویید و اقتدا كنید و كتاب ساكت را ـ بر فراز نیزه های خدعه ـ فرو نهید, چرا كه جز من كسی را ندارید كه آیاتش را برای شما بازگشاید و تفسیر كند و تأویل نماید.
 این سخنان ازهیچ كسی جز علی(ع) قابل پذیرش نبود, ولی او در طول حیات پیامبر(ص), شواهدی از آیات قرآن و سخنان پیامبر داشت كه فراتر از این نیز بود و در عمل خود اثبات كرد كه این همه پشتوانه دینی و الهی را نه برای تسخیر جاه وجلال, بلكه برای بسط معرفت حق و اجرای عدل می خواست.
 علی(ع) لحظه ای از این همه اقتدار و منزلت دینی در جهت دینداری بهره نبرد و همواره خویش را در لباس و پوشاك و سطح زندگی در حدّ ضعیف ترین مردم جامعه خود نگاه داشت. و چنین بود كه سخن و سكوت او, خشم و رضای او, عمل و گفتار او, تأیید و عتاب او رنگ الهی داشت و آیات وحی را به تفسیر می نشست.
 دریغ ! كه او در میدان تحقق عملی قرآن درجامعه اسلامی فرصتی چندان نیافت تا آیات اجتماعی و رموز حاكمیّت دینی را بیشتر تبیین كند و راه جوامع دینی را برای دستیابی به حیات طیبه هموارتر سازد.
 افسوس! كه امّت اسلامی به علی فرصت چندانی نداد تا به جای ذوالفقار, قلم در دست گیرد و از دریای دانشی كه میان دو پهلویش موج می زد, چشمه هایی را بر بستر زندگی انسانها بیشتر و بیشتر جاری سازد.
 به راستی چه رنجی برای مردان اندیشه و معرفت, بالاتر از اینكه مجال گفتن و شنیدن, آموزش دادن و تربیت كردن, مهرورزی و دانش گستردن را ازآنان دریغ كنی و به دست شان ذوالفقار دهی!
 و نیز كدام رنج برای مردان معرفت و عدالت بالاتر ازاین كه نه سخنان حكیمانه شان را بشنوی و نه عدالت شان را برتابی, هم منبر و كرسی درس آموزی را از آنان دریغ كنی و هم دستان شان را به ریسمان سیاست و اقتدار ببندی تا حتّی ذوالفقاری از نیام بر نیاورند و به نبرد با تیرگیها نپردازند.
 دین بزرگ ترین آزمون مردان دانش و بینش است.
 و این جانكاه ترین میدان برای مردانی است كه در سینه آنان علم موج می زند و در نگاه شان انتظار طلوع آفتاب شرافت و كرامت انسان به درازا كشیده است.
 (فصبرت و فی العین قذی و فی الحلق شجی).
 صبر كردم در حالی كه خاشاك در چشم و استخوان در گلو داشتم.
 با این همه, علی(ع) از هر فرصت برای تعلیم و تفسیر قرآن بهره برد و از اینكه حاملان شایسته ای برای آن علوم نمی بیند نگران بود و می فرمود:
 (انّ هیهنا لعلماً جمّاً ـ و اشار الی صدره ـ و لكن طلابه یسیر, و عن قلیل یندمون لو قد یفقدونی).
 همانا دراین سینه دانش انبوهی انباشته است, ولی جویندگان آن كمند, دیری نخواهد پائید كه پشیمان شوند, آن گاه كه مرا نیابند!
 در بیانی دیگر امام(ع) به (كمیل) می فرماید:
 (ها انّ هیهنا لعلماً جمّاً لو أصبت له حملة! بلی أصبت لقناً غیر مأمون علیه, مستعملاً آلة الدین للدنیا… او منقاداً لحملة الحق لابصیرة له فی أحنائه, ینقدح الشك فی قلبه لأوّل عارض من شبهة… )
 دانش در این سینه موج می زند, امّا دریغ كه تشنه ای جویا پیدا شود و سبویی از آ ن بر دوش كشد. آری تیزهوشانی می یابم اما مورد اعتماد نیستند, دین را وسیله دنیا قرارداده اند… گروهی دیگر كند ذهن و منفعلند كه ژرف اندیشی لازم را در شناخت حقیقت ندارند و با اولین شبهه از پا درآمده از حركت فرو می مانند!
 درد علی(ع), درد ناهمزبانی بود, دانش نسلها را در سینه فشرده داشت و پرسشهایی كه از او می شد و گفتمانی كه از سوی مردمش با او صورت می گرفت در حدّ ابتدائیات زندگی انسانی و دینی بود. از این رو در ولی پاسخهایی در خور به فكر و اندیشه مخاطبانش, اظهار می داشت:
 (بل اندمجت علی مكنون علم لو بحت به لاضطربتم اضطراب الأرشیة فی الطوی البعیدة).
 اسرار و دانشی در قلبم انباشته و متراكم است كه اگر آنها را افشا كنم و از آنها پرده بردارم, شما نگران و مضطرب می شوید, چونان طنابی آویخته در چاهی عمیق.
 با این همه, امیرالمؤمنین(ع) از هر فرصتی برای نهادینه كردن دانش قرآن و اسرار نهفته آن در ذهن و اندیشه مسلمانان بهره برد, نخست تدوین اصل آیات قرآن را, آن گونه كه پیامبر به او آموزش داده بود بر عهده گرفت و سپس در كار تفسیر و تأویل و تبیین مرادها و اشارات قرآنی دو شیوه را برگزید:
 الف. تبیین دلالتهای مطابقی و التزامی آیات و مناسبتهای مفهومی آنها با یكدیگر در مواجهه با نمونه های عینی و موضوعات خارجی.
 ب. بیان معارف الهی در زمینه های مختلف اعتقادی, اجتماعی و علمی در خطبه ها, و پاسخ به پرسشهای نظری.
 امروز هر دو شیوه كارآمد آن امام, در منظر اهل پژوهش و اندیشه قراردارد تا بر اساس راهكارهای عینی و نظری كه خود آن حضرت نشان داده است, اهل تحقیق و دانش بتوانند به اصول فهم قرآن راه یافته و تلاش كنند تا روح تشنه زمان را از گوارای پیام وحی سیراب سازند.

گواهی علی(ع) به توانمندی و كارآیی نظریه های قرآنیشخصیت, اندیشه, آثار و منشی كه ازامیرمؤمنان در منابع علمی و تاریخی برجای مانده است, این جایگاه را به او بخشیده است كه اهل دانش و تفكر با دستاوردهای علمی متراكم انسان این عصر, در مباحث بنیادی ـ معرفتی و جهان شناختی خود برای دستیابی به پاسخهایی اطمینان آور, به داوری و گواهی علی(ع) اعتماد كنند.
 اگر برای متفكران و نظریه پردازان این عصر, با اتّكا به منابع و معیارهای دانش بشری, دادن پاسخی روشن, صریح و قطعی به بسیاری از پرسشهای بنیادین معرفت شناسی, انسان شناسی, دین شناسی با بن بست و سرگردانی رو به رو شده است, جایگاه معرفتی علی(ع) این مجال را به آنان می دهد تا الگوی پیشنهادی او را تجربه كنند. اگر عمری را در وادی حیرت ایسمها و فرضیه ها سپری كرده اند, فرصتی را نیز در منظری كه علی(ع) در برابر چشمان آنان گشوده به تأمّل و تفكّر بنشینند و تلاش كنند تا رموز همزبانی با علی(ع) را بیابند, و باور بلكه تجربه كنند كه چرا و بر چه پایه ای علیّ(ع) اصرار داشت:
 (و علیكم بكتاب الله, فانّه الحبل المتین و النور المبین و الشفاء النافع… من قال به صدق و من عمل به سبق).
 برگشت به كتاب الهی بر شما باد! كه رشته ای است محكم و فروغی است روشنگر, دارویی است سودمند و چشمه ای است سیراب كننده, كسانی را كه بدان سخن باور كنند از خطا ایمنی می بخشد… هر كس بدان عمل كند پیش برده است.
 سوگمندانه سخنان علی(ع) در عصر كوتاهی و ناتوانی دانش و اندیشه و زمزمه های نهانی علی(ع) با چاه, از سوی دو گروه به فراموشی سپرده شده است, شیفتگان و دلباختگانی كه از سر تعبّد به تكرار و بازگویه سخنان آن حضرت بسنده كرده و كمترین تلاش علمی و عملی را برای تحقّق بخشیدن و متجلّی ساختن آن باورها و ایده ها نداشته اند, و گروهی دیگر كه از سر نوگرایی و كج اندیشی خط بطلان بر تمامی ذخائر كهن علمی كشیده و بی هیچ تأمّل و تلاش علمی برای آزمودن طرح و باور آن حضرت, درباره وحی و دین و قرآن و رهاوردهای اسلام, همان داوری می رانند كه اروپائیان, پس از رنسانس بر باورها و تعالیم كلیسایی و تورات و تلمود و انجیلهای چندگانه راندند!منبع:پرسمان

علی(ع) در نگاه اهل سنّت پهلوانی است رزم آور كه پشت یلان شرك و كفر و نفاق را به خاك مذلّت كشانده است و تیغش در دفاع از حریم رسالت خطا نرفته است.