 یکی از مسایل مهم، که از دیرباز، مورد بحث واقع شده این است که آیا هر یک از ایمان و عمل صالح، عامل مستقلی برای سعادت ابدی است یا مجموع آنها موجب سعادت است؟ گروهی به نام «مرجئه» در همان قرن اول ظهور اسلام بر آن بودند که وجود ایمان، برای سعادت ابدی کافی است و ارتکاب گناه، ضرری به سعادت مؤمن نمی زند. این عقیده به شدت از سوی گروه های مسلمان دیگر، رد شده است. حقیقت آن است تنها وجود ایمان برای آدمی کافی نیست و چنان نیست که با وجود ایمان، هر گناهی بخشیده شود و هیچ اثر سویی نداشته باشد.
توضیح این نکته به تبیین ماهیت ایمان، نصاب آن و رابطه آن با اعمال دارد: حقیقت ایمان: ایمان، حالتی قلبی و روانی است که در اثر دانستن یک مفهوم و گرایش به آن، حاصل می شود و با شدت و ضعف هر یک از این دو عامل، کمال و نقص می پذیرد. این تعریف، به این نکته اشاره دارد که تنها آگاهی و اطلاع در ایمان کافی نیست؛ بلکه افزون بر آن، گرایش به مورد آگاهی و انکار نکردن و انجام ندادن ضد آن نیز شرط است چنان که قرآن کریم می فرماید: «و جحدوا بها و استیقنتها انفسهم ظلما و علوا؛ آیات الهی را از روی ستم و برتری جویی انکار کردند در حالی که به آنها یقین پیدا کرده بودند» (نمل، آیه 14). نصاب ایمان: بر حسب آنچه از آیات شریفه و روایت ها استفاده می شود، حداقل ایمان برای سعادت ابدی عبارت است از ایمان به خدای یگانه و پاداش و کیفر اخروی و صحت آنچه بر انبیاء(ع) نازل شده است و لازمه آن تصمیم بر عمل به دستورهای خدای متعال است. بنابراین، کسی که آگاه به حقیقتی است ولی تصمیم دارد که هیچ گاه به هیچ یک از لوازم آن، عمل نکند، ایمان به آن نخواهد داشت و حتی اگر تردید داشته باشد که به آنها عمل کند یا نکند باز هم هنوز ایمان نیاورده است؛ قرآن کریم می فرماید: [گروهی از] اعراب [بیابانی به پیامبر اکرم] گفتند ما ایمان آوردیم. بگو: شما ایمان نیاورده اید؛ ولی بگویید اسلام آوردیم و هنوز ایمان در دل هایتان وارد نشده است»(حجرات، آیه 14). از آنچه گذشت، معلوم می شود، ایمان قلبی بدون عمل به دستورهای شرع در سعادت و نجات انسان، کافی نیست به ویژه افرادی که در عین آگاهی از دستور شرعی آن را به هر علتی انکار کرده انجام نمی دهند(آیت الله مصباح یزدی، آموزش عقاید، سازمان تبلیغات اسلامی، دوره سه جلدی، ج 3، ص 107 - 127
نکته شایان توجه : در رابطه با پیوند ایمان وعمل باید گفت که عمل لازمه ایمان وباور است .ایمان حقیقی التزام آور است .به بیان دیگر نشانه صدق ایمان این است که انسان مومن به لوازم وپیامدهای ایمان خود درمقام عمل پایبند باشد .
بنابراین ایمان واقعی به دنبال خود عمل صالح را می آورد.از سوی دیگر عمل صالح باعث ارتقاوافزایش ایمان می شود؛ چنان که قرآن کریم می فرماید : الیه یصعد الکلم الطیب والعمل الصالح یرفعه .
بنابر این فرض جدایئ ایمان از عمل صالح فرض نادرستی است، هرجا ایمان حقیقی محقق شود عمل شایسته را در پی خواهد داشت منتها از آنجا که ایمان امری ذومراتب ودارای درجات شدید وضعیف است ،به تناسب درجه ایمان اعمال صالح نیز دارای درجات متعددی خواهد بود.
در قرآن آیاتی دلالت دارند بر اینكه ایمان به تنهایی یا عمل به تنهایی كافی است چنانكه, در آیات دیگری هم ایمان و عمل هر دو با هم ذكر شده‌اند و ما در اینجا به یك آیه از هر گروه از آیات نامبرده استشهاد می‌كنیم. آیه‌ایی كه ایمان و عمل صالح را با هم مطرح می‌كند: «وَ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ سَنُدْخِلُهُم جَنّاتٍ تَجْری مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهارُ خالِدینَ فیها اَبَداً؛(نساء/57,122) و كسانی كه ایمان آورده و كارهای شایسته كرده‌اند به بهشتها خواهیم برد كه در آن جویها روان است همیشه در آن جاودان بمانند». و آیه‌ایی كه ایمان به تنهایی شرط سعادت و دخول در بهشت معرفی می‌شود: «وَ عَدَاللهُ الْمُؤُ مِنینَ وَ الْمُؤمِناتِ جَنّاتٍ تَجْری مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهارُ خالِدینَ فیها وَ مَساكِنَ طَیِّبَةً فی جَنّاتِ عَدْنٍ وَ رِضْوانٌ مِنَ اللهِ اَكْبَرُ ذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظیمُ؛(توبه/72)خدا به مردان و زنان مومن بهشتها وعده داده كه جریان در زیر آن روان است و در آن باغها جاودانند و (نیز) مسكنهای پاكیزه در بهشتهای جاودان, و خشنودی خداوند(از همه) بهتر است این همان كامیابی بزرگ است». در بعضی آیات صرفاً, روی كار خوب تكیه شده نظیر: «لِلَّذینَ اَحْسَنُوا الْحُسْنی وَ زِیادَةٌ وَ لا یَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَ لا ذِلَّةٌ اُولئِكَ اَصْحابُ الْجَنَّةِ هُمْ فیها خالِدُونَ؛(یونس/ 26) برای كسانی كه كار نیك كرده‌اند همان نیكی و زیاده بر آن هست(آثار) خواری و ذلت بر چهره‌‌هاشان ننشیند آنان اهل بهشت و خود در آن جاودانند». در جمع میان آیات مربوط به ایمان می‌توان گفت: آیاتی كه به دنبال ایمان, عمل را ذكر می‌كنند ناظر به شرایط عادی هستند, به كسانی كه ایمان دارند و شرایط عمل كردن به مقتضای ایمان, نظیر: قدرت, فرصت, استطاعت و غیره نیز برایشان فراهم است و عمل هم می‌كنند و آیاتی كه فقط »ایمان« را مطرح كرده‌اند بدون آنكه از »عمل« سخنی به میان آورند ناظر به مواردی هستند كه ایمان از عمل تخلّف پیدا می‌كند و بدون »عمل« موجب سعادت انسان می‌شود؛ كسانی كه ایمان می‌آورند ولی فرصت پیدا نمی‌كنند و عمرشان برای عمل كردن كفاف نمی‌دهد یا فرصت پیدا می‌كنند, ولی, قدرت ندارند و یا فرصت و قدرت دارند, ولی در تقیّه بسر می‌برند و عملی را كه به مقتضای ایمان باید انجام دهند به خاطر تقیّه ترك می‌كنند. اخلاق در قرآن جلد اول 131،آیة الله مصباح یزدی 
منبع :پرسمان/معارف

ایمان به خدا و اعتقاد به دین اگر به مرز عمل نرسد، خداوند چگونه برخورد می کند؟ آیا اعتقاد به خدا و محبت اهل بیت(ع) را در دل داشتن بدون عمل هم پاداشی در نزد خداوند دارد؟