 

وظایف ما در زمان غیبت همان وظایف در زمان حضور امام معصوم (ع)است. مجموع این وظایف را می توان در یك جمله خلاصه كرد و گفت بزرگ ترین وظیفه شیعیان در عصر غیبت، انتظار فرج و ظهور دولت جهانی حضرت مهدی (عج) است. عملی شدن انتظار فرج این است كه به تمام دستورات قرآن، پیامبر اكرم (ص) و اهل بیت (ع) جامه عمل بپو شانیم.
وظایف شیعیان در عصر غیبت با شیعیان صدر اسلام كه كنار پیامبر (ص) و ائمه طاهرین زندگی می‌كردند علاوه بر آنكه تغییر نكرده حساس‌تر و سنگین‌تر هم شده است زیرا به هنگام انجام فرائض و وظایف در آن زمان امام و رهبر در كنار آنها به صورت عینی و ملموس بود و امروز در حجاب غیبت است.وظیفه شیعه در عصر غیبت آن است كه بر آنچه از حق و حقیقت به او رسیده ثبات قدم داشته باشد و چنگ بزند به آن حبل متین تا محفوظ بماند این وظایف عصر غیبت در قرآن كریم و روایات و سنت پیامبر (ص) و ائمه با الفاظ مختلف مشخص شده است كه به اهم آن می‌پردازیم:
▪ شناخت امام زمان (عج)
شناخت امام زمان (عج) یكی از اهم وظایف مسلمانان است زیرا وقتی او را بشناسیم و به صفات و خصوصیات آن حضرت آشنا شویم بهتر به وظایف خود به عنوان یك مسلمان می‌پردازیم. این شناخت تا آن اندازه اهمیت دارد كه بنا به قول حضرت پیامبر (ص) و معصومین هر كس بمیرد و امام زمان خود را نشناسد چون كسی است كه زمان جاهلیت مرده باشد «من مات و لم یعرف امام زمانه مات میتاً جاهلیه » (مجلسی / ج ۳ ص ۳۸۲)
این شناخت باید ما را مصون بدارد از شك و شبهه نسبت به وجود آن بزرگوار و ما را از اقوال و اعمال و تبلیغات گمراه كننده مدعیان دروغین نجات دهد، «برای چنین شناختی باید دو نوع معرفت داشت اول شناخت نسبت به شخص امام زمان (عج) از نظر نام و نشان و زندگی و ... و دوم شناخت صفات و ویژگیهای آن حضرت (موسوی اصفهانی – ج ۱ ص ۵۱۲)
شناخت ویژگیها و صفات آن حضرت در زمان حاضر اهمیت بسیار زیاد دارد. زیرا وقتی شناخت حاصل شد دیگر امام زمان خود را از یاد نمی‌بریم و هر گاه از او یاد می‌كنیم فقط یك نام در ذهن ما نقش نمی‌بندد بلكه یك شخصیت كامل باصفات عالیه مجسم می‌گردد كه حتی نام و القاب ایشان الگو دهنده به شیعیان خواهد بود.
این شناخت بر ساخت زندگی فردی و اجتماعی تأثیر می‌گذارد و به دلها گرمی می‌دهد و به همین علت است كه باید دعا كنیم كه : «الهم عرفنی حجتك فانك ان لم تعرفنی حجتك خللت عن دینی» (كلینی / ج ۵ /۳۳۷)
▪ انتظار فرج:
شیخ صدوق در كتاب «كمال الدین » به سند خود از عبدالعظیم حسنی روایت می‌كند روزی بر آقایم محمد بن علی بن موسی بن جعفر بن محمدبن علی بن الحسین بن ابی طالب وارد شدم و می‌خواستم كه دربارة قائم از آن حضرت سؤال كنم كه آیا همان مهدی است یا غیر او، پس خود آن حضرت آغاز سخن كرد و گفت « یا ابا القاسم، ان القائم منا هوالمهدی الذی یجب ان ینتظر فی غیبه و یطاع فی ظهوره هو الثالث من ولدی» (شیخ صدوق / ج ۲/ص ۳۷۷)
یعنی ای ابوالقاسم به درستی كه قائم از ماست و اوست مهدی كه واجب است در زمان غیبتش انتظار كشیده شود و در ظهورش اطاعت گردد و او سومین (امام) از فرزندان من است.
امام خمینی (ره) در صحیفة نور می‌فرمایند : انتظار فرج انتظار قدرت اسلام است و باید كوشش كنیم تا قدرت اسلام در عالم تحقق پیدا كند و مقدمات ظهور آن انشاء الله تهیه شود.«امام خمینی / ج ۲/ ۱۹۸)
برای منتظران موعود آخر الزمان در روایات معصومین چنان مقام و منزلتی بر شمرده‌اند كه انسان تعجب می‌كند منجمله شیخ صدوق از قول امام صادق (ع) نقل كرده است : « المنتظر لامرنا كالمتشحط بدمه فی سبیل الله » (شیخ صدوق / ج ۲ ص ۳۷۸) یعنی منتظر امر (حكومت) ما مثل آن است كه در راه خدا در خون خود غلتیده باشد.
در همان كتاب به نقل از امام صادق (ع) روایت دیگری به این شرح در فضیلت منتظران آن حضرت نقل شده است « طوبی لشیعه قائمنا المنتظرین لظهوره فی غیبه و المطیعین له فی ظهوره اولئك اولیاء الله الذین لا خوف علیهم و لا یحزنون » (شیخ صدوق / ج ۲ ص ۳۷۵)
یعنی خوشا به حال شیعیان قائم ما كه در زمان غیبتش منتظر ظهور اویند و در هنگام ظهورش فرمانبردار از او آنان اولیای خدا هستند، همانها كه نه ترسی بر ایشان هست و نه اندوهگین شوند.
انتظار فرج امام زمان (عج) تا آن اندازه با ارزش است كه مقام شیعه را تا اولیاء الله بالا می‌برد و چنان حالتی به انسان دست می‌دهد كه ترس و اضطراب و اندوه در درون او نخواهد بود و به قول حضرت امیرالمؤمنین (ع) بهترین اعمال در نزد خداوند بزرگ انتظار فرج است.
مرحوم مجلسی از قول حضرت علی (ع) نقل كرده است : « انتظروا الفرج و لاتیأ سوا من روح الله فان احب الاعمال الی الله عزوجل انتظار الفرج» (مجلسی / ج ۱۸ ص ۱۲۶) یعنی منتظر فرج باشید و از رحمت خداوند نا امید نشوسید به درستی كه خوشایند‌ترین اعمال نزد خداوند عزوجل انتظار فرج است.
▪ تهذیب و خودسازی:
وظیفه شیعه منظر صاحب الزمان خود سازی برای اساس معیارهای اصلی است، گوهر وقتی پاك شد قابل فیض می‌شود و انسان وقتی مهذب گردید شایسته خدمت به حضرت امام زمان می‌گردد. خودسازی و تهذیب نفس خود به خود انجام نمی‌گیرد این وظیفه در دوران كودكی و از دامان مادر باید شروع شود و نظامهای تعلیم وتربیت و جامعه باید میدانی را فراهم سازند كه در بستر آن افراد به سجایای اخلاقی و معیارهای اسلامی آشنا شوند و متخلق به صفات نیكو گردند.
در توقیع شریفی از جانب آن حضرت به شیخ مفید صادر شده است عامل طولانی شدن غیبت ایشان گناهان و اعمال ناشایسته‌ای است كه از شیعیان آن حضرت صادر می‌شود « فما یحسبنا عنهم الا ما یتصل بنا عما نكرهه، و لا نؤئره منهم» (النعمانی / ج ۱۶ ص ۲۰۰)یعنی تنها چیزی كه ما را از آنان (شیعیان) پوشیده می‌دارد همان چیزهای نا خوشایند است كه از ایشان به ما می‌رسد و خوشایند ما نیست و از آنان انتظار نمی‌رود.
▪ پیوند با مقام ولایت:
از حضرت امام محمد باقر (ع) نقل شده كه در تفسیر «یا ایها الذین آمنوا اصبروا و صابروا و رابطوا و اتقو الله لعلكم تفلحون» (آل عمران – آیه ۲۰۰) فرمودند : « اصبروا علی اداء الفرائض و صابروا عدولكم و رابطوا امامكم (المنتظر) » (نعمانی ص ۱۹۹) یعنی : بر انجام واجبات صبر كنید و با دشمنانتان پایداری كنید و پیوند خود را به امام منتظر مستحكم نمایید.
پیرو آن حضرت باید دائم به فكر تجدید و ادامه عهد و پیمان با آن حضرت باشد ائمه ما سفارش به بیعت و وفای به عهد با امام زمان كرده‌اند پیوند دائمی شیعیان با ولایت حجت خدا دائمی و نا گسستنی است.هنگامی كه هر روز دعا برای فرج امام زمان می‌خوانیم و با او تجدید بیعت می‌كنیم متوجه وظایف خود نسبت به امام زمان می‌شویم هرگز تن به خواری و بی عدالتی و سستی و ركود و گناه نخواهیم داد و از خود بیگانه نخواهیم شد و هویت خود را از دست نمی‌دهیم.
▪ الگو قرادادن آن حضرت:
كسی كه امام زمان خود را شناخت باید رفتار وكردار اورا سرمشق خود قرار دهد. كلمات، فرمایشات ایشان را آویزة گوش كند. اهداف و آرمانهای او را بشناسد حتی به معانی و مفاهیم القاب ایشان توجه داشته باشد. اقتدا و تأسی همراه با شناخت ایشان عین اطاعت از فرامین خدا و حضرت رسول الله (ص) است.
وقتی آن حضرت را مظهر عدالت گستری می‌دانیم، عدالتخواهی را پیشه می‌كنیم، هنگامی كه می‌فهمیم ایشان زهد پیشه هستند و بی توجه به مادیات،ما نیز آن را سرمشق قرار می‌دهیم. زمانی كه متوجه می‌شویم ایشان از وظیفه شناسی و مسؤولیت پذیری و وفای به عهد خوشحال می‌شوند آن را الگو قرار می‌دهیم.
▪ تكریم و احترام:
امام زمان (عج) كه رهبری و هدایت ما را به عهده دارد شایسته تكریم است، او را كه دوست می‌داریم و به او عشق می‌روزیم برای ما ارزشمند و قابل احترام است، تنها بزرگواری كه با ذكر نام او همه از جا بلند می‌شوند و مستحب است این برخاستن امام زمان است. حضرت امام رضا (ع) هنگام ذكر نام مبارك ایشان از جا بلند می‌شدند و دست بر سر می‌نهادند و می‌فرمودند: خدایا فرجش را نزدیك فرما و قیامش را آسان گردان. (صافی ص ۵۰۶)
این برخاستن و تعظیم كردن و تكریك كردن فقط احترام گذاشتن تنها نیست. بلكه نشانه‌ای از بیسج شیعه است جهت قیام و همراهی و هم سوئی ما در احترام گذاشتن به ایشان حرمت نهادن به ارزشهای اخلاقی است حرمت نهادن به ترویج اعتقادات است. تكریم خوبیها و بزرگواریهاست بزرگداشت امام و مولی و ولی شیعیان است.
▪ به یاد امام عصر (عج) بودن
حضرت امام زمان (عج) خطاب به شیعیان می‌فرمایند «انا غیر مهملین لمراعاتكم و لا سنین لذكركم» (طبرسی / ج ۲ ص ۵۹۸) ما در مراعات حال شما كوتاهی نمی‌كنیم و یادتان را از خاطر نمی‌بریم.
وقتی آن حضرت به یاد شیعیان است ما نیز به ایشان كه ذخیره هستی و ثمره همه رسالتها و كمالات و سر چشمه همه خوبیها و خیرات و زیبائیهاست باید یاد كنیم، وظیفه شیعیان است كه با ذكر نام او و دعا برای سلامتی و فرج و بیان خصال و نیكوئیهای او هر روز از ایشان یاد كنند هر چه این یاد آوری همراه با آگاهی زیادتر باشد شناخت بیشتر خواهد بود.
▪ محبت و دوستی:
در قرآن كریم خداوند فرمود: «قل لا اسئلكم علیه اجرا الا الموده فی القربی» (شوری – آیه ۲۳) یعنی: بگو از شما جز مودت و محبت خویشاوندانم اجر و مزدی برای رسالت نمی‌خواهم لذا محبت نسبت به پیامبر واهل بیت اوواجب است این دوستی سبب ارتباط روحی، روانی و معنوی در راه خداست.
محبت نسبت به حضرت امام زمان (عج) سبب اطاعت همراه با عشق و علاقه به اوست این محبت نسبت به معصومین پایه دین است بلكه به قول امام صادق (ع) برابر با آن است « هل الدین الا الحب » (عیاشی ج۱ / ص ۱۶۷) دوستی اهل بیت سبب استقرار دین خداوند و جهانی شدن آن خواهد بود.
▪ اشتیاق به دیدار آن حضرت:
حضرت امام صادق (ع) كه خود را از مشتاقان دیدار جمال امام موعود هستند در دعای ندبه با سوز و گداز ار این اشتیاق فرازهای فروانی گفته‌اند « عزیز علی ان اری الخلق و لا تری» یعنی برای من دشوار است كه مردم را ببینم و تو دیده نشوی « متی ترانا و تراك » كی شود كه ما تو را ببینیم و تو ما را ؟ كسی كه شوق دیدار آن حضرت را دارد جز به دیدار او نمی‌اندیشد و همیشه به یاد اوست و در رفتار و اعمال خود رضای او را می‌طلبد كه رضای خداوند در خشنودی اوست.
▪ تحقیق و پژوهش:
تحقیق و پژوهش در شناخت ویژگیهای حضرت امام زمان یكی دیگر از وظایف شیعیان است تا متوجه شود آن كه مایه رستگاری بشریت و گسترش عدالت و ریشه كن كننده ظالمان و ستمگران است كیست ؟باید جستجو كرد كه او چه نقشی در حیات ما دارد. ؟آن كه خداوند این جایگاه رفیع و این نقش بزرگ را به او عطا فرموده است چه كسی است؟ این جستجو و تحقیق نوعی تكلیف است كه شیعه در دوران غیبت وظیفه دارد كه بنا به تعهدات خویش در مسیر اهداف ولایت كه همان غایت رسالت است تلاش كند. زیرا جستجو برای شناخت حضرت امام زمان (عج) به منظور تحقق همان اهداف است.
▪ خدمت كردن به امام عصر (عج)
حضرت امام زمان (عج) در جهان حاكمی است عدالت گستر، برقرار كننده حكومت توحیدی با شایستگیهای ویژه كه نظیر آن در جهان مشاهده نشده است. پیامبران بزرگی چون حضرت عیسی (ع) در ركاب او جهت خدمت كردن خواهند بود. حضرت امام صادق (ع) می‌فرمایند : «لو ادركته لخدمه ایام حیاتی » (مجلسی / ج ۵۱ ص ۱۴۸) یعنی اگر دوران او را درك می‌كردم برای همه عمر خدمت او را می‌كردم.
وقتی پیامبران مشتاق خدمت كردن به او هستند وظیفة شیعیان مشخص است كه باید كمر بسته در خدمت ایشان باشند. زیرا آنان كه در دوران غبیت از جان و دل در خدمت افكار و اندیشه‌های امام زمان هستند قطعاً در زمان ظهور نیز شایستگی حضور در خدمت ایشان را خواهند داشت.
▪ ادای حقوق:
در دعای ندبه می‌خوانیم: «واعنا علی تأدیه حقوق الیه» ما را در دای حقوق او یاری فرما. حقوقی كه آن حضرت دارند حق هدایت و راهنمایی، حق امامت، مواظبت بر اطاعت از ایشان، نرنجانیدن قلب مباركشان پاسداری از آرمانهایشان، پرداخت حقوق شرعیه كه ادای این حقوق به نفع شیعیان است زیرا رعایت این حقوق دراستحكام بخشیدن به حفظ دین و ایمان شیعیان تأثیر مثبت خواهد داشت.
▪ تقوا و خودسازی و ساختن دیگران:
در زمره شیعیان حضرت مهدی (عج)بودن با شعار تحقق پذیر نیست و باید انتظار كشید و در عرصه عمل و تلاش پرهیزكار و متقی بود. این تلاش با پذیرفتن مسئوولیت و بر اساس تقوا و ورع باید باشد نه به خاطر هوای نفس و مال و ثروت و مقام و جاه. حضرت امام صادق (ع) فرمودند : « من سره ان یكون من اصحاب القائم فلینتظرو لیعمل بالورع و محاسن الاخلاق و هو منتظر » (مجلسی ج ۵۲ / ص ۱۴۰)
هر كس می‌خواهد از یاران حضرت قائم باشد باید انتظار بكشد و در عین انتظار به تقوا و خوش خلقی رفتار نماید.
با بی مبالاتی و عدم پرهیز از گناه و خود فراموشی عدم تزكیه نفس و باور نداشتن نمی‌توان خود را یاور همیشه حضرت دانست، شیعه امام زمان (عج) مبادی آداب است، از گناه پرهیز می‌كند هویت خود را می‌شناسد، خود را سرباز امام زمان می‌داند از جان ایثار می‌كند از وسوسه‌های شیطانی دوری می‌گزیند. در راه ارزشهای ولایت از مال و توانائیهای خود مایه می‌گذارد و اسیر فریبندگیهای دنیا نمی‌شود.
شیعه امام زمان (عج) علاوه بر خود سازی به آگاه سازی دیگران می‌پردازد، دیگران را به تقوا دعوت می‌كند اهل امر به معروف و نهی از منكر است. می‌كوشد تا جامعه رااصلاح كند و دیگران را به صلاح و تقوا و تزكیه دعوت كند. رفتار او از نظر شوق و تقوا و تزكیه برای دیگران الگوست. غافلان را هدایت می‌كند، بیچارگان را دستگیر است، گناهكاران را ارشاد می‌كند و خود را مسئول می‌داند.
▪ پرهیز از شك و تردید:
از حضرت امام صادق نقل شده است : «... فایاكم و اولئك و الاریتاب انفو عن انفسكم الشكوك و قد حذرتم فأحذروا من الله ... » (صدر الاسلام همدانی ص ۲۷۹) پس بپرهیزید از شك ودودلی و تردید. شكها را از خود برانید و به تحقیق كه شما بر حذر داشته شدید پس از خدا پرهیز كنید....
با توجه به سیطره بی اعتقادی و لا مذهبی در جوامع بشریت و وجود و توسعه مكاتب مادی گرایی و فضل فروشی عالمان غیر متعهد و تك بعدی و اظهار نظر اشخاص غیر متخصص عوامل متعدد سبب تخریب عقاید مسلمانان شده است و آنها رادچار شك و تردید می‌كند. البته اگر شك مقدمه‌ای برای تحقیق و شناخت بهتر باشد خوب است ولی اگر شك سبب پشت پا زدن به حقایق دینی باشد مخرب است. پس در صورت بروز شك باید مسأله را از علمای فاضل و آگاه و مسئوول سؤال كرد و به تحقیق و مطالعه پرداخت تا یقین حاصل شود.
نتیجه آنکه:
مهمترین این وظایف در درجه اول شناخت نسبت به آن حضرت است هر چه شناخت كامل‌تر گردد شور و اشتیاق و ارادت و محبت شیعه آگاه نسبت به آن حضرت زیادتر می‌شود، آنگاه سفارش شده است به انتظار فرج آن حضرت و آمادگی كامل داشتن كه باید به تهذیب نفس پرداخت و پویند خود را با ولایت بیشتر كرد و رفتار و كردار آن امام همام را سر مشق قرار داده دائم به یاد ایشان بود كه این به یاد بودن شوق و اشتیاق را زیادتر و آتش عشق و محبت به دیدار را شعله ورتر می‌سازد در نتیجه صبر، خدمت كردن را پیشه می‌سازد و حقوق ایشان را ادا می‌كند و از شك و تردید رها می‌گردد.
منبع : مهدویت
وظایف ما در زمان غیبت همان وظایف در زمان حضور امام معصوم (ع)است. مجموع این وظایف را می توان در یك جمله خلاصه كرد و گفت بزرگ ترین وظیفه شیعیان در عصر غیبت، انتظار فرج و ظهور دولت جهانی حضرت مهدی (عج) است.