در مورد مكاتب شیعه توضیح دهید. اصلا لفظ مكتب در مذهب شیعه یعنی چه و هر كدام چه ویژگی هایی دارند؟در احكام سیاسی اسلام چه تفاوت هایی دارند؟
تعریف مكتب:هر گونه نظام منسجم از باورداشتها در یك حوزه معین مانند جهان بینی و یا نظام منسجم رفتاری در یك حوزه معین مانند اقتصاد را مكتب می گویند. گاه نیز یك مكتب، جامع هر دو وجه است . مثلا مكتب فلسفی مشائی نوعی نظام فكری و عقیدتی در عرصه خدا شناسی، جهان شناسی و انسان شناسی است . مكتب اقتصاد سرمایه داری نوعی نظام ارزشی -رفتاری در عرصه مناسبات اقتصادی بشر است، و مكتب اسلام مجموعه منسجم و هماهنگی از جهان بینی توحیدی همراه با نظام ارزشی و رفتاری متناسب با آن است.واژه ی مكتب به معنی دین نیست ؛ بلكه اعمّ از دین می باشد. لذا مكاتب یا بشری اند یا الهی ؛ كه این مكاتب الهی را دین گویند. پس اگر بخواهیم مكاتب را بشماریم می گوییم: مكتب اسلام ، مكتب مسیحیّت ، مكتب بودیسم ، مكتب ماركسیسم ، مكتب پراگماتیسم (سود گرایی) و ... . باید توجه كرد كه مذهب یا نحله را به شعبات گوناگون همین مكاتب می گویند ؛ لكن واژه ی مذهب بیشتر در شعبات مكاتب الهی (ادیان) كاربرد دارد. ضمناً باید دانست كه گاه در خود یك مذهب نیز شعباتی حاصل می شود ؛ مثل: فرقه های اشاعره و معتزله و ماتُریدیّه كه از شعبات مذهب تسنّن می باشند ؛ یا فرقه های امامیّه ، اسماعلیّه و زیدیّه كه از شعبات مذهب شیعه اند. این شعبات نیز گاه مذهب و گاه فرقه می گویند. خود این فرقه ها نیز گاه شعباتی دارند كه معمولاً آنها را مسلك می گویند. البته باید دانست كه این واژه ها استعمالات خط كشی شده و دقیق ندارند ؛ لذا گاه به جای یكدیگر نیز به كار می روند. مثلاً گفته می شود: مكتب تشیّع ، مكتب اهل سنّت ، مذهب اسماعلیّه ، مذهب اشاعره ، مسلك معتزلی و ... . استاد شهید مطهری در تعریف مكتب می گوید: یك تئوری كلی و یك طرح جامع و هماهنگ و منسجم است كه هدف اصلی كمال انسان و تأمین سعادت همگانی است و در آن خطوط اصلی و روشها، باید ها و نبایدها، خوبها و بدها، هدفها و وسیله ها، نیازها و دردها ودرمانها، مسئولیتها و تكلیفها مشخص است و منبع الهام تكلیفها و مسئولیتها برای همه افراد می باشد (مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی، ص 54-46) سپس می نویسد: نوع برداشت و طرز تفكری كه یك مكتب درباره جهان و هستی عرضه مینماید زیر ساز و تكیه گاه فكری آن مكتب به شمار میرود. این زیرساز و تكیه گاه اصطلاحاً جهان بینی نامیده میشود. هدفهایی كه یك مكتب عرضه می دارد و به تعقیب آنها دعوت میكند و راه و روشهایی كه تعیین می كند و بایدها و نبایدهایی كه انشاء میكند و مسئولیتهایی كه به وجود می آورد همه به منزلة نتایج لازم و ضروری جهان بینی است كه عرضه داشته است. 2- فرقه های شیعه: در كتب ملل و نحل، برای شیعه فرقه های بسیاری ذكر شده و حتی گفته شده است كه حدیث معروف افتراق است(هفتاد وسه فرقه) بر فرقه های شیعه منطبق می گردد، ولی باید توجه داشت كه اولاً برخی از فرقه ها مانند غلات و شعب آن و ... ، حقیقتاً از انشعابات شیعه نبوده و دانشمندان شیعه آنها را تكفیر نموده اند، و ثانیاً: حقیقت انشعاب در مذهب شیعه این است كه در مساله ی امامت، كه معرف مكتب تشیع است، اختلافاتی وجود داشته باشد، ولی اختلاف در مسایل اعتقادی دیگر معیار شناخت فرقه های شیعه نیست. بر این اساس، ذكر بسیاری از این فرقه ها، از قبیل هشامیه، یونسیه، نعمانیه و ... به عنوان فرق شیعه واقع بینانه نیست، ثالثاًٌ: تعداد بسیاری از فرقه هایی كه در مساله ی امامت از آنها یاد شده است، بر فرض واقعیت داشتن آنها، زمان كوتاهی بیش دوام نیاورده و به كلی محو گردیده اند، مثلاً پس از شهادت امام حسن عسگری (علیه السلام) فرقه های چهارده گانه ای برای شیعه نقل گردیده كه هیچ اثری از آنان یافت نمی شود و حتی واقعیت داشتن آنها نامعلوم است. در مورد تعداد فرقه های شیعه چند قول وجود دارد:مولف كتاب بیان الادیان فرق اصلى شیعه را پنج فرقه ى زیدیه , كیسانیه , غالیه , صباحیه , ناصریه و امامیه اثنى عشریه ذكر نموده براى هر یك از آنان تقسیماتى ذكر كرده است. او معتقد است كه گروه اول پنج فرقه, گروه دوم نیز پنج فرقه, گروه سوم هشت فرقه, گروه چهارم دو فرقه و آخرین گروه فقط یك فرقه اند1. بغدادى در كتاب الفرقه , شیعیان را به چهار دسته اصلى كه هر یك شعباتى دارند تقسیم مى كند. بدین ترتیب, زیدیه , امامیه , كیسانیه و غلاة 2 . شهرستانى در ملل و نحل فرق اصلى شیعه را پنج فرقه مى داند كه عبارتنداز: كیسانیه , رزامیه3 ، زیدیه, امامیه, غالیه كه هر یك به فرق متعدد دیگرى تقسمیم مى شوند4. البته تقسیم بندیهاى دیگرى نیز از فرق اصلى شیعه ارائه شده است مثلاً آنان را به كیسانیه, زیدیه, شیعیان عباسى, امامیه, غلاة و اسماعیلیه تقسیم كرده اند5.بغدادی در كتاب خود اصول فرق شیعه را سه فرقه دانسته است: زیدیه، كیسانیه، امامیه، وی در آغاز غلات را نیز از انشعابا ت شیعه دانسته است ولی بعداً یاد آور شده است كه چون آنان از اسلام خارج شده اند از فرقهای اسلامی به شمار نمی آیند[3]. شهرستانی اسماعیلیه را نیز در شمار شعبه های اصلی آورده است، و فرقه های اصلی شیعه را پنچ فرقه می داند.[4] شیخ طوسی(ره) در قواعدالعقاید با نظریه بغدادی موافقت نموده و اصول فرق شیعه را زیدیه، كیسانیه، امامیه دانسته است. [5] قاضی عضد الدین ایجی نیز اصول فرق شیعه را سه می شمارد: كیسانیه، امامیه، زیدیه. - ابوالمعالى محمد الحسینى العلوى, بیان الادیان, تصحیح عباس اقبال, تهران, چاپ مجلس 1312 ص ص 26 و 27. 2- الفرق بین الفرق, ابومنصور عبدالقاهر بغدادى, مصحح دكتر مشكور, انتشارات امیركبیر 1344, ص 11. 3- این فرقه در بیان الادیان در شمار فرق مرجئه و در الفرق بین الفرق در زمره فرق غلاة شیعه آمده است و نوبختى در فرق الشیعه اصل آنان را كیسانیه مى داند. 4- ملل و نحل, ج 1. 5- نگاهى به شیعه و دیگر فرقه هاى اسلام, قرن چهارم هجرى, نوشته دكتر محمد جواد مشكور ص 55 ـ 88. برای اطلاع بیشتر الفرق بین الفرق ، ملل ونحل ،قواعد العقاید مراجعه فرمائید.سخن پایانی: تفاوت فرقه های شیعی بر اساس تفاوت در مسأله ی امامت می باشد و اختلاف در احكام سیاسی و سایر مسائل اعتقادی معیار شناخت فرقه های شیعی نیست، به عبارت دیگر تفاوت چشمگیری را در احكام سیاسی میان فرق تشیع نمی توان یافت.منبع:پرسمان
 
استاد شهید مطهری در تعریف مكتب می گوید: یك تئوری كلی و یك طرح جامع و هماهنگ و منسجم است كه هدف اصلی كمال انسان و تأمین سعادت همگانی است و در آن خطوط اصلی و روشها، باید ها و نبایدها، خوبها و بدها، هدفها و وسیله ها، نیازها و دردها ودرمانها، مسئولیتها و تكلیفها مشخص است و منبع الهام تكلیفها و مسئولیتها برای همه افراد می باشد.