 در مورد روایاتى كه بهترین مسجد زنان را خانه‏هایشان معرفى كرده باید چند نكته را در نظر داشت: الف) این روایات در بردارنده حكمى كلى و استثنا ناپذیر نیستند؛ به عبارت دیگر بسیارى از احكام قانونى شریعت در بادى نظر ظاهرى مطلق و كلى دارند. ولى غالبا مخصصات و مقیداتى در دیگر منابع احكام دارند كه با توجه به آنها دایره حكم ضیق و محدود مى‏گردد. ب) در پرتو امر فوق چنین به دست مى‏آید كه: اولا: این روایات هرگز منع كننده حضور زن در صحنه اجتماع بویژه در موارد لزوم مانند شركت در راهپیمایى‏ها تحصیل دانش و... با رعایت شوءون اسلامى نیست. از همین رو فقهانیز چنین مواردى را نه تنها منع ننموده‏اند. بلكه در مواردى مانند آموزشهاى علمى مخصوص بانوان دفاع در برابر دشمنان مهاجم در صورت عدم كفایت مردان شركت در مبارزات ضد طاغوتى به فرمان امام را واجب شمرده‏اند. ثانیا: از جمع‏بندى متون دینى به دست مى‏آید كه: این گونه روایات منصرف به مواردى است كه علاوه برعدم ضرورت حضور زن نوعى بى‏نظمى در مسؤولیت‏هاى زن در خانه و یا بى‏نظمى در اجتماعات عمومى و دینى پدید آورد. چنان كه بسیارى از زنان به خاطر داشتن مسوءولیت مراقبت و پرستارى از اطفال و كودكان حضورشان در مسجد چنین پیامدهایى را دارد. ولى در صورتى كه فارغ از چنین مشكلاتى بوده یا راه حل مناسبى براى آنها داشته باشند حضورشان در مساجد و مجامع عمومى با رعایت شوءونات اسلامى مطلوب است.
بحمدالله از بعد از وقوع انقلاب اسلامی تا کنون، زنان کشورمان به صورت گسترده و چشمگیری در فعالیت های سیاسی و اجتماعی حضور دارند به نحوی که به هیچ وجه قابل مقایسه با زمان قبل انقلاب و سایر کشورهای منطقه نیست، اما در عین حال نگاهی به اهداف والای نظام و انقلاب اسلامی و مقایسه آن با واقعیات موجود بیانگر ایناست که زنان به مراتب می توانند نقش و کارکردهای مهم تر و فعال تری در جامعه ایفا نمایند. جهت دستیابی به چنین هدفی راهکارهای متعددی وجود دارد که برخی از آنها در حال حاضر موجود و نیازمند تقویت و یا اصلاح است و برخی نیازمند ایجاد و نوآوری است.
برخی از مهم ترین این راهکارها عبارتند از:
1. تحصیلات و ارتقای کمی و کیفی آن در تمامی مقاطع موجود.
2. ترویج فرهنگ سیاسی اسلام، به صورت صحیح جهت ایجاد انگیزه و احساس مسئولیت زنان در قبال مسائل سیاسی و نحوه صحیح مشارکت در فرآیندهای مختلف آن.
3. استفاده از کارآمدترین روش ها و ابزارهای تبلیغی و هنری در این زمینه و ... .
در ادامه برخی مطالب مفید که با موضوع سؤال مرتبط است آورده می شود:
زنان و مسئولیت‏های سیاسی
در اسلام هیچ گونه تبعیضی بین مرد و زن وجود ندارد؛ بلكه در جنبه‏های مختلفی از تساوی برخوردارند: در آفرینش؛ در جنبه‏های روانی و معنوی، در شئون همسری، در همدوشی با مردان در زمینه‏های مختلفی از سیر و سلوك گرفته تا استقلال اقتصادی و... . همان، ص 231
اما هرگز نباید بین «تساوی» یا «تشابه» اشتباه كرد؛ در اینكه زن و مرد دارای تساوی در حقوق و انسانیت اند، جای بحث نیست؛ ولی این سخن به معنای تشابه در حقوق نیست: اصل این است كه مرد و زن به كمال مقدر خود برسند؛ ولی هر كدام در نظام خاص زیستی، عاطفی و روانی خود. مرتضی مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، انتشارات صدرا، 1374
مهم ترین مطلب در اینجا ـ که اسلام به آن توجه خاص شده ـ مسئلة تفاوت های روحی و جسمی زنان و مردان و تفاوت وظایف آنان است. حقیقت غیر قابل انكار این است كه مرد و زن از نظر جسمی و شرایط فیزیولوژیك، با یكدیگر متفاوت‏اند و هر یك برای انجام دادن وظایف ویژه‏ای آفریده شده‏اند. اینكه برخی اصرار دارند این دو جنس را مساوی در همه چیز قلمداد كنند، اصراری به دور از واقعیت است و مطالعات مختلف علمی آن را انكار می‏كند، مرتضی مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، بخش هفتم، صص 190 ـ 167، انتشارات حكمت آیا با وجود این تفاوت آشكار می‏توان گفت: زن و مرد باید در تمام شئون همراه یكدیگر گام برداشته و در تمام كارها مثل هم باشند؟ حتی در جوامعی كه شعار آنها مساوات و برابری بین زن و مرد در تمام جهات است، در عمل غیر آن دیده می‏شود. برای مثال مدیریت سیاسی و نظامی بیشتر آنها، در دست مردان است.
واقعیت این است كه جنس زن برای انجام دادن وظایف متفاوتی با مرد آفریده شده و به همین دلیل احساسات متفاوتی دارد. قانون آفرینش، گرمی كانون خانواده و پرورش نسل‏ها را بر عهده او گذاشته و به همین دلیل سهم بیشتری از عواطف و احساسات به او داده است. در حالی كه وظایف خشن و سنگین اجتماعی، بر عهده جنس مرد گذاشته شده و سهم بیشتری از دوراندیشی به او اختصاص یافته است. بنابراین اگر بخواهیم عدالت را اجرا كنیم، باید پاره‏ای از وظایف اجتماعی ـ كه نیاز بیشتری به اندیشه و مقاومت و تحمّل شداید دارد ـ بر عهدة مردان گذاشته شود و وظایفی كه عواطف و احساسات بیشتری را می‏طلبد، بر عهدة زنان. مكارم شیرازی، تفسیر نمونه، جلد 2، ص 164 ذیل آیه 228 سوره بقره، چاپ اول، 1374، چاپخانه مروی، دار الكتب الاسلامیه
قرآن كریم با تصریح به واقعیت حقوقی زنان، عدالت در وضع قوانین را نیز گوشزد کرده است، با اشاره به این حقیقت كه لازمه این عدالت عدم برابری بین زنان و مردان در برخی حقوق است، تفسیر نمونه، جلد 2، ص 157 و 156 ذیل آیه 228 سوره بقره آنجا كه می‏فرماید: «وَ لَهُنَّ مِثْلُ الَّذی عَلَیْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَ لِلرِّجالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ وَ اللّهُ عَزیزٌ حَكیمٌ»؛ «و برای زنان همانند وظایفی كه بر دوش آنها است، حقوق شایسته‏ای قرار داده شده و مردان بر آنان برتری دارند و خداوند توانا و حكیم است». بقره (2)، آیه 228
در تفسیر مجمع البیان آمده است: فضل‏بن حسن طبرسی، تفسیر مجمع البیان، جلد 3، ص 73، مؤسسه الاعلمی بیروت، 1415 قمری؛ نگاه كنید: تفسیر نمونه، جلد 3، ص 362، ذیل آیه 32، سوره نساء ام سلمه ـ یكی از همسران پیامبر ـ روزی به پیامبر اكرم(ص) عرض كرد: چرا مردان به جهاد می‏روند و زنان جهاد نمی‏كنند؟! چرا برای ما نصف میراث آنها مقرر شده است؟! ای كاش ما هم مرد بودیم و همانند آنها به جهاد می‏رفتیم و موقعیت اجتماعی آنها را داشتیم! همانند این پرسش‏ها را دیگر زنان نیز از پیامبر(ص) مطرح كرده بودند كه این آیه نازل شد: «برتری‏هایی كه خداوند نسبت به برخی از شما بر بعضی دیگر قرار داده، آرزو نكنید مردان و زنان هر كدام بهره‏ای از كوشش‏ها، تلاش‏ها و موقعیت خود دارند و از فضل خدا درخواست كنید و خداوند به هر چیز دانا است». نساء‏(4)، آیة 32
همان طور كه در شأن نزول این آیه آمده است، تفاوت سهم ارث مردان و زنان و دیگر تفاوت ها برای جمعی به صورت یك سؤال در آمده بود. آنها گویا توجه نداشتند كه این تفاوت به جهت آن است كه هزینه زندگی عموما بر دوش مردان است و دیگر تفاوت‏ها نیز به جهت تفاوت از نظر آفرینش و جنسیت و صفات جسمی و روحی است كه همة آنها، بر طبق عدالت و قانون الهی است و اگر غیر آن مصلحت بود، برای شما قرار داده می‏شد! بنابراین آرزوی تغییر آنها، یك نوع مخالفت با مشیّت پروردگار است كه عین حق و عدالت است.
اما در عین حال این آیه گوش زد می‏كند كه نباید این تفاوت جنسیت، سبب شود یكی از این دو جنس، حقوق دیگری را پایمال كند از این رو می‏فرماید: «مردان و زنان هر كدام بهره‏ای از كوشش‏ها و تلاش‏ها و موقعیت خود دارند».
نكته مهم دیگری كه باید به آن توجه داشت، اهمیت و اهتمام اسلام به حفظ حرمت زن و پاسداشت كرامت وی و تأكید بر حفظ عفت و پاكدامنی او است. شاید یكی از فلسفه‏های قوانینی كه این گونه محدودیت ها را برای بانوان قرار داده، در صدد توجه دادن آنان به جایگاه بلند و مرتبه والای آنان در آیین الهی است و توجه دادن به كرامتی است كه خداوند به آنان بخشیده و فراهم آوردن ضمانت‏ها و تعهدات كافی برای حفظ پاكی و پاكدامنی آنان می‏باشد. مقاله: محمدی گیلانی، شایستگی زنان برای عهده‏داری قضاوت، فصل‏نامه فقه اهل بیت، تابستان 1376، شماره 10، ص 114
محدودة فعالیت های اجتماعی و سیاسی زنان
به غیر از مشاغل خاصی نظیر مرجعیت، قضاوت، امامت ظاهری و رهبری و ریاست جمهوری ـ كه به دلیل ویژگی‏های خاص این مشاغل از یك سو و خصوصیات روحی و عاطفی زنان از سوی دیگر ـ در سایر فعالیت‏های اجتماعی و سیاسی، هیچ گونه محدودیتی برای زنان، از صدر اسلام تاكنون وجود نداشته است. براساس آموزه‏های اسلامی، زنان نیز مانند مردان حق دارند تا انتخاب گر باشند و مخالفت یا موافقت خویش را با نظام حاكم بیان كنند. سراج، مركز پژوهش‏های صدا و سیما، 1380، ص 218
البته دو شرط اصلی وجود دارد: 1. رعایت عفت، حجاب و شئون اسلامی، 2. حفظ حقوق شوهر و فرزندان و نهاد خانواده. اگر این نكات در مشاركت سیاسی، اجتماعی زنان رعایت نشود، همان آثار منفی را در پی خواهد داشت كه در كشورهای غربی شاهد آن هستیم. آنها نیز هم اكنون در حال بیداری و بازگشت از این مسیر انحرافی می‏باشند: چنان که براساس آمار، دو سوم زنان انگلیسی، خانه دار بودن را به اندازه شغل بیرون از منزل مهم و مفید می‏دانند و معتقدند: مسئولیت آنان در داخل خانه است و كسب درآمد و روزی، وظیفه مردان. همچنین در آمریكا بسیاری از زنانی که فرزند كوچك دارند، مشاغل خود را رها كرده و به مادران تمام وقت تبدیل شده‏اند. مجله صبح، ش 75، ص 68
خانم «ویجدیس فینبو گادوتیو» ـ نخستین زنی كه رئیس جمهور ایسلند شد ـ پس از پایان دوره ریاست جمهوری خود، اعلام كرد: حاضر نیست در دوره بعدی در انتخابات شركت كند؛ چون به نظر او «كار در خانه به مراتب آسان‏تر و لذت بخش‏تراست و در قبال مردم مسئولیت داشتن كمر شكن است، مردم نمی‏دانند كه داشتن یك مقام عمومی، چه قدر دردسر و خودخوری دارد. نه تنها باید از منافع كشور دفاع كند؛ بلكه باید مراقب تاریخ هم باشد تا بعد او را مورد انتقاد قرار ندهند و مسئول خرابی‏های آینده ندانند». مجله صبح، ش 75، ص 68
این درست همان فرمایش امام علی(ع) در 1400 سال پیش است كه درباره مشاغل سیاسی و اجتماعی زنان فرمود: «المراة ریحانه و لیست بقهرمانه»؛ «زن گلی خوشبو است و قهرمانی زورمند نیست». نهج البلاغه، نامة 31، ص 129
حجاب وفعالیت‏های اجتماعی زنان:
تجربة انقلاب اسلامی اثبات كرد كه به هیچ وجه، حجاب محدودیت نیست و نه تنها هیچ منافاتی با پیشرفت زنان در عرصه‏های مختلف ندارد؛ بلكه عاملی مثبت در مصونیت و حفظ كرامت و شخصیت زنان است. حضور زنان بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در همه صحنه‏های اجتماعی، اقتصادی، حماسی، سیاسی، علمی، هنری، حقوقی، قانون گذاری و بسیاری صحنه‏های دیگر با پوشش دینی، نشان داد كه حجاب، كمترین ركودی در فعالیت‏های اجتماعی زن پدید نمی‏آورد؛ بلكه خودنمایی و بی‏حجابی است كه زن را به حواس پرتی و ركود می‏كشاند و فرصت گران بهای او را برای تزیین و خودآرایی هدر می‏دهد و پس از خروج از منزل نیز او را به نمایش تن و حفظ آرایش وا می‏دارد و به نمایاندن جاذبه‏های زنانگی خود، فعالیت‏های مردان را با ركود رو به رو می‏سازد!! به علاوه آثار بسیار مخربی بر فرهنگ، نهاد خانواده و آینده جامعه انسانی به دنبال دارد. بنابراین این حجاب نیست كه باعث ركود می‏شود؛ بلكه برعكس بی حجابی است كه سبب ركود فعالیت‏های هر دو قشر زن و مرد خواهد شد. نگاهی گذرا به شبهات حقوقی پیرامون مسائل زنان، مركز پژوهش‏های اسلامی صدا و سیما، 1380، ص 250 علاوه بر اینکه حجاب یكی از احكام و ضرورت‏های دین مبین اسلام است.
منبع : پرسمان/ حقوق زن
نظر قرآن و سنت درباره شركت زنان در اجتماع و مكانهای عبادی چیست؟ (مقایسه قدیم و امروزه) در این زمینه برخی احادیث (كتاب حلیه المتقین) رفتن زنان به حمام عمومی و حتی مساجد را منع كرده است.