 وظیفه ما در برابر جریان های طرفدار الگوهای غربی به طور عام و جریان لیبرال در كشور و حامیان آن به طور خاص،مطالعه دقیق و كسب آگاهی لازم از مبانی و آموزه های این الگوهها و شناخت ضعف ها و كاستیهای آن و آگاهی بخشی به افراد جامعه از راههای مختلف برای شناخت ضعف ها و كاستیهای الگوهای غربی و ترسیم برتری الگوی اسلامی نسبت به این الگوها و روشنگری در خصوص ماهیت این جریان هاست.الگوهای غربی آنچنان با مبانی فرهنگ غربی همچون سكولاریسم ، اومانیسم ، دموكراسی غربی ، آزادی در نگاه غربی در هم تنیده است كه نمی توان بر اساس آن الگویی برای كشور ما كه دارای فرهنگ اسلامی است ترسیم نمود .ضمن اینكه این الگوها گرفتار بحران های زیادی در عرصه معرفتی ، اخلاقی ، اجتماعی ، اقتصادی و سیاسی هستند كه شایستگی آنان را در الگوی فرا روی بشریت زیر سؤال برده است . به طور كلی در نگرش نسبت به تمدن غربی و اخذ علوم و فنون از غرب سه دیدگاه وجود دارد : 1 – دیدگاه افراطی : این دیدگاه ، غرب را به عنوان یگانه راه پیشرفت دانسته و آن را به عنوان قبله آمال خویش قرار میدهد . از منظر این دیدگاه ، پیشرفته شدن یعنی غربی شدن و به همین دلیل برای رسیدن به پیشرفت لازم است «از نوك پا تا فرق سر غربی شد» . نماینده اصلی این تفكر ، روشنفكرانی همچون میرزا ملكم خان ، تقی زاده ، آخوندزاده ، احمد كسروی ، محمد علی فروغی و ... بودند كه تصور می كردند پیشرفت غرب را می توان با تقلید كوركورانه از غرب ، الگوهای غربی و به ویژه ظواهر غربی به دست آورد و به همین دلیل در مرحله اول به تقلید از غرب به دین ستیزی پرداخته و تلاش كردند تا شكل و ظاهر ایرانیان را به سبك غربی ها تبدیل نمایند تا به این ترتیب به زعم خود ایرانی ها به پیشرفت نایل شوند . آنان در این مسیر حتی پا را فراتر گذاشته و بر خلاف غرب كه مسیر پیشرفت های خود را در بستر شعارهایی همچون توجه به انسان ، حقوق بشر ، آزادی ، حق انتخاب برای انسان و ... به دست آورده بود منویات خود را از طریق به كار بستن سیاست زور و اجبار به كمك حاكم دست نشانده ای همچون رضاخان اجرایی می كردند ، به ویژه اینكه حكومت پهلوی نماینده سیاسی چنین تفكری بود و همین تفكر را تا پایان عمر سیاسی خویش در بهمن 57 ، ترویج می كرد . 2 – دیدگاه تفریطی : این دیدگاه ، نگاهی به شدت منفی نسبت به غرب و هر آنچه به غرب منتسب است و به طور كلی جریان مدرنیته غربی داشته و معتقد است علوم و تكنولوژی معاصر در بستر عالم نفسانیت گرای غرب رشد كرده است و به همین دلیل ماهیت آن تحت تاثیر بستری كه رشد كرده است تغییر یافته است و به همین دلیل پیشرفت و تمدن اسلامی با استفاده از این علوم ، نوعی تناقض می باشد . چرا كه تمدن اسلامی ، نگاهی لاهوتی به ساحت انسان و جریان پیشرفت دارد ولی جهت گیری علوم و تكنولوژی معاصر ، ناسوتی می باشد و امكان جمع میان این دو جریان در كنار هم وجود ندارد . شاید بتوان شاخص ترین نماینده این جریان را در حال حاضر ، جریانی موسوم به فرهنگستان علوم اسلامی نامید و شاگردان مرحوم سید احمد فردید نیز تقریبا چنین دیدگاهی را می پذیرند . این دیدگاه اگر چه به لحاظ نظری استدلال های عمیقی در این زمینه ارائه می دهد اما واقعیت این است كه در مقام عمل و واقع ، تاكنون راهكار كارآمدی ارائه نكرده است و حتی خود طرفداران این دیدگاه از حاصل تكنولوژی غربی استفاده می كنند . 3 – دیدگاه میانه : این دیدگاه معتقد است خود علم ، امری است خنثی و فاقد بار ایدئولوژیكی خاص كه ممكن است در هر نقطه ای از جهان رشد كند و به همین دلیل می توان از این علوم در هر نقطه از جهان كه باشد ، استفاده كرد و آن را در راه پیشرفت خود به كار برد . البته این دیدگاه دو مساله را مطرح می كند كه آن را به عنوان دیدگاه میانه مطرح می سازد : نخست در زمینه استفاده از اصل علم كه معتقد است می توان علم را از هر كجای دنیا ولو در دستان غرب و یا حتی دشمنان اسلام باشد ، كسب و مورد استفاده قرار داد . این دیدگاه غیر از مبنای واقع گرایانه ای كه دارد متكی بر روایاتی است كه برخی از آنها به طلب علم ، از هر كسی تاكید دارد . همچون این دو روایت : اطلبوا العلم و لو بالصین (بحار الانوار ، ج 1 ، ص 180) و نیز «َ الْحِكْمَةُ ضَالَّةُ الْمُؤْمِنِ فَلْیَطْلُبْهَا وَ لَوْ فِی أَیْدِی أَهْلِ الشَّرِّ.»(تحف العقول ، ص 201) دوم در زمینه الگوی پیشرفت كه در این زمینه این دیدگاه نیز همچون دیدگاه دوم معتقد است كه الگوی پیشرفت غربی ، الگویی ناقص است و به همین دلیل قابل استفاده نمی باشد . در واقع دیدگاه دوم ، استفاده از علوم غربی را مجاز می داند ولی در عین حال الگوی پیشرفت غربی را غیر مجاز دانسته و البته علت اصلی آن را نیز ناكارآمدی این الگو و فجایعی می داند كه استفاده از این الگو بر سر بشریت آورده است . این راه منطقی ترین راه در مواجهه با تمدن غربی است . مقام معظم رهبری فرمودند: «ما علم را از همه كس مى گیریم؛ حرفى نداریم. اسلام به ما گفته: «اطلبوا العلم ولو بالصّین». صین یعنى چین. چینِ آن روز وارث یك تمدن كهن و پیشرفته بود، با آن فاصله؛ و مطلقاً هم بویى از اسلام به مشامشان نرسیده بود؛ در عین حال پیغمبر فرمود علم و دانش و تجربه و - به زبان امروزى ما - فناورى را هرجا بود، بروید طلب كنید؛ یعنى شاگرد عالم بشوید، در مقابل عالم زانوى ادب بزنید و از او یاد بگیرید. من یك وقت در جمع دانشجویىِ دیگرى گفتم هیچ ننگمان نمى كند كه علم را از غربى ها و اروپایى ها یاد بگیریم؛ اما ننگمان مى كند كه همیشه شاگرد بمانیم. شاگردى مى كنیم تا استعداد خود را پرورش دهیم و از درون بجوشیم. ما نمى خواهیم مثل استخرى باشیم كه آبى را در ما سرازیر كنند و هر وقت هم خواستند، آب را بكشند یا اجازه ندهند بیاید، یا هرگونه آب آلوده یى را در این استخر بریزند. ما مى خواهیم مثل چشمه ى جوشان باشیم؛ مى خواهیم از خودمان بجوشیم؛ مى خواهیم استعدادهاى خود را به كار بگیریم».(دیدار با جمعی از دانشجویان استان كرمان ، 19/2/84 ) گرچه ممكن است به دلیل نفوذ تمدن غرب و نظام سرمایه داری و تلاش گسترده غرب برای نشان دادن برتری فرهنگ و تمدن خود با بهره گیری از تبلیغات گستره و غول های رسانه ای و تأثیرات فریبنده ظاهر تمدن غربی در سایه پیشرفت های تكنولوژیكی و صنعتی آن و وادادگی برخی اندیشمندان ، حكومت سكولار به عنوان بهترین گزینه و الگوی حكومتی و اداره زندگی انسان ها معرفی شده باشد ، اما هر گونه ارزیابی و داوری در مورد برتری الگوی حكومت سكولار نسبت به الگوی حكومت دینی باید بر اساس ماهیت این الگوی حكومتی و بر پایه واقعیات صورت بگیرد و لایه های ظاهری و مظاهر فریبنده آن نباید ، موجب نادیده گرفتن زوایای حقیقی و ماهیت این الگو بشود . ما معتقدیم حكومت سكولار به دلیل ضعف ها و بحران های مختلف معرفتی ، روحی ، اخلاقی و اجتماعی كه نظام های سكولار را با چالش جدی روبرو نموده ، شایستگی لازم را برای ترسیم الگوی زندگی انسانی ندارد. دنیای به اصطلاح مدرن امروز كه محصول تفكّر و جهان بینی مادی است در گرداب بحران های متعددی گرفتار است كه حوزه های مختلف زندگی بشر امروز را متأثر ساخته است .گستره این بحران ها از ساحت معرفت و اندیشه گرفته تا نگاه به انسان و ابعاد اخلاقی , سیاسی و اجتماعی او سایه افكنده است و زرق و برق پیشرفت مادی و تكنولوژیكی نیز نتوانسته ، سایه سنگین افول ارزش های معنوی ، اخلاقی ، اجتماعی و سیاسی را پنهان دارد و در پس این پیشرفت مادی ، پس رفت در معنویت ، ارزش ها و انسانیت را به ارمغان آورده است . اعتماد مطلق غرب بر علوم تجربی و مقابله آنان با اعتقادات دینی ، خسارت های سنگینی برای نظام های سكولار به بار آورد . گرچه نقش این جریان در سرعت بخشیدن به اكتشافات علمی و افزایش چشمگیر بهره مندی های مادی غیر قابل انكار بوده ، اما جریان مذكور به دلیل نگاه تك بعدی و نادیده گرفتن ارزش های الهی هیچ گاه نتوانست سعادت مطلوب را برای بشریت به ارمغان بیاورد و با وجود پیشرفت در عرصه علم و تكنولوژی ، پسرفت در انسانیت را به دنبال داشت .آنچه تمدن غرب در عمل برای بشریت به ارمغان آورد ، تبدیل آن به حیوان متمدن بود و نه یك انسان متمدن . «حوادث و رویدادهایی چون رنسانس و نوزایی و جنبش اصلاح دینی و جریان روشن اندیشی و عقل گرایی و انقلاب صنعتی كه از قرن چهاردهم در غرب آغاز شد با وجود آثار و نتایج سودمند آن در زمینه تأمین رفاه و آسایش مردم و ایجاد تحولات فكری و فرهنگی و تكامل زندگی اجتماعی انسانها موجب بروز بحران ها و نارسایی هایی نیز در عرصه های مختلف زندگی انسانی از جهت معرفتی , روانی , اخلاقی , اجتماعی و سیاسی شده است. امروز بشر در بعد معرفتی دچار تحیَر علمی و نسبیت گرایی و عدم ثبات در آرا و عقاید است و در بعد روانی , دچار تردید علمی , افسردگی و اضطراب , فقدان آرامش و اطمینان خاطر و از خود بیگانگی و به تعبیری بی خویشتنی است و از جهت اخلاقی نیز گرفتار انحرافات خصلتی گسترده و به لحاظ خانوادگی دچار از هم پاشیدگی داخلی و از نظر اجتماعی و سیاسی , گرفتار مسائلی چون هرج و مرج بین المللی و مانند آن است.» (جوادی آملی ، عبد الله ، انتظار بشراز دین ، قم: مركز نشر اسرا ، 1380، ص 13) غرب به جای اینكه به فكر مبارزه با دیانت كلیسایی باشد، نوك پیكان حمله خود را متوجه اساس دین و نهاد دیانت كرد ورفته رفته مبازه با دین و دین مداری در میان روشنفكران تبدیل به یك سنت شد و همین سنت نابخردانه بود كه عامل انحطاط اخلاقی فرهنگی و حتی سیاسی مغرب زمین در عصر مدرنیسم گردید . سنتی كه غرب را از دورن نسبت به انسانیت وشرافت خود بیگانه كرد. در مقابل ما معتقدیم الگوی سیاست و حكومت دینی به دلیل نگاه جامع به هستی و انسان و توجه به همه نیازهای مادی ، روحی و معنوی او ، از مشكلات ، عیب ها و كاستیهای الگوی سكولار به دور بوده و شایستگی قرار گرفتن به عنوان الگوی فرا روی بشریت را داراست زیرا در این الگوی حكومتی ، بر خلاف الگوی سكولار كه قوانین در آن در ظاهر بر پایه خواست و اراده مردم تنظیم شده و در واقع از یك سو حاكمیت جهل و هوا پرستی بشری است و از سوی دیگر حاكمیت صاحبان قدرت و ثروت است ، از ناحیه كسی تنظیم شده كه آگاهی كامل از همه نیازهای جسمی و روحی انسان دارد و تحت تأثیر خواهشهای نفسانی قرار ندارد . در این الگو با توجه به ضرورت وجود قانون و نیازهای جسمی و روحی انسان ، قانون صحیح و كامل ، قانونی است كه همه جنبه‏های هستی انسان در آن لحاظ گشته، برای شكوفایی استعدادهای انسان، برنامه‏ریزی صحیحی در آن شده باشد. اگر قانونی، فقط جنبه‏های طبیعی و عملی او را رعایت كند و ابعاد اخلاقی و یا اعتقادی او را نادیده گیرد، چنین قانونی، شایسته جامعه انسانی نبوده و نمی‏تواند انسان‏ها را به سعادت نهائی برساند وتشریع و قانونگذاری، زمانی درست و حق است و انسان را به سعادتش می‏رساند، كه هماهنگ با تكوین و آفرینش انسان و جهان باشد؛ با فطرت و آفرینش انسان، با حقیقت آفرینش جهان، و با رابطه تكوینی عالم و آدم هماهنگ باشد. از این رو قانونگذار، تنها آن كسی می‏تواند باشد كه انسان و جهان را آفریده و رابطه متقابل انسان و جهان را تنظیم كرده است و در عرصه اجرای قوانین نیز , نیاز به كسی است كه شناخت كامل از این قوانین داشته باشد و بواسطه برخورداری از ویژگی عصمت از هر گونه خطا و لغزش و انحرافی به دور باشد . بدین ترتیب هم در مرحله قانوگذاری و هم در مرحله اجرای قوانین , مصونیت از خطا و اشتباه و لغزش های احتمالی در نظر گرفته شده است و در صورت دسترسی نداشتن به انسان معصوم ، نزدیك ترین گزینه به ایشان در شناخت مبانی دینی و قوانین الهی و برخوردار از ویژگیهای برجسته ای همچون عدالت و تقوا و مدیریت , اداره جامعه اسلامی را بر عهده می گیرد و البته چنین حكومتی تضمین كننده سعادت مادی و معنوی بشر خواهد بود. در این الگوی حكومتی بر خلاف الگوی سكولار ، هدف گذاری حكومت به تأمین نیازهای مادی انسان محصور نبوده ، بلكه در كنار آن به نیازهای روحی و معنوی كه حقیقت و ماهیت اساسی انسان ها را شكل می دهد ، نیز توجه شده و اخلاق و معنویت و ارزش های انسانی و اسلامی از محوریت برخوردار است . در چنین الگویی حكومت وظیفه هدایت انسانها به سعادت مادی و معنوی را بر عهده دارد و ماهیت آن حاكمیت ارزش های انسانی و اسلامی است و بر اساس آن به تعریف مفاهیمی چون عدالت ، آزادی ، توسعه و پیشرفت و... می پردازد و نگاه متفاوتی از نگاه مادی و سود جویانه سكولار دارد. گرچه متأسفانه به دلایل مختلف ، زمینه و شرایط برای بر پایی و گسترش چنین الگویی فراهم نشده و در سایه هیاهو و یكّه تازی الگوی سكولار و تلاش آن برای مقابله با دین ، تا دیر زمانی مجالی برای طرح این الگوی حكومتی وجود نداشت ، اما با پیروزی انقلاب اسلامی و بر پایی حكومت دینی ، الگوی حكومت دینی به عنوان جایگزین الگوهای سكولار مطرح گردید كه البته تا رسیدن به نقطه مطلوب فاصله دارد ، اما به همین اندازه ظرفیت خود را برای تبدیل شدن به الگویی فراگیر نشان داده از این رو شاهد شدیدترین دشمنی ها با نظام جمهوری اسلامی بوده و هستیم و نظام سلطه تمام تلاش خویش را برای مقابله با نظام جمهوری اسلامی و جلوگیری از موفقیت این الگوی حكومتی به كار بسته است . اما نظام جمهوری اسلامی مصمم به پیمودن این مسیر نورانی است از این رو مقام معظم رهبری فرمودند: « ما پیشرفت را به شكلى كه غرب دنبال كرد و پیش رفت، نمی خواهیم؛ پیشرفت غربى هیچ جاذبه‌اى براى انسان آگاهِ امروز ندارد. پیشرفت كشورهاى پیشرفته‌ غربى نتوانست فقر را از بین ببرد، نتوانست تبعیض را از بین ببرد، نتوانست عدالت را در جامعه مستقر كند، نتوانست اخلاق انسانى را مستقر كند. اولاً آن پیشرفت بر پایه‌ ظلم و استعمار و غارت كشورهاى دیگر بنا شد... اینها پایه‌ تمدن خودشان را با مكیدن خون ملتها شروع كردند؛ بعد هم با پیشرفتهاى گوناگون، نه ظلم را در كشورهاى خودشان برطرف كردند، نه تبعیض را برطرف كردند، نه جوامع فقیر را توانستند به بى‌نیازى برسانند؛ مى‌بینید امروز هم وضع اقتصاد در این كشورها چه جورى است، وضع اجتماعى چه جورى است، وضع اخلاقى چه جورى است؛ این انحطاط اخلاقى، این لجنزار اخلاق جنسى در غرب. پیشرفت تمدن غربى، یك چنین پیشرفتى است با این خصوصیات؛ این را ما به‌هیچ‌وجه نمى‌پسندیم. ما دنبال الگوى مطلوب و آرمانىِ خودمان هستیم، كه یك الگوى اسلامى و ایرانى است؛ از هدایت اسلام سرچشمه می گیرد، از نیازها و سنتهاى ایرانى بهره می برد؛ یك الگوى مستقل.» (پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری , بیانات در دیدار اساتید دانشگاهها , 15/5/92) «این طلسم كه كسى تصور كند كه پیشرفت كشور باید لزوماً با الگوهاى غربى انجام بگیرد. این وضعیت كاملاً خطرناكى براى كشور است. الگوهاى غربى با شرائط خودشان، با مبانى ذهنى خودشان، با اصول خودشان شكل پیدا كرده؛ بعلاوه ناموفق بوده. بنده به طور قاطع این را میگویم: الگوى پیشرفت غربى، یك الگوى ناموفق است. درست است كه به قدرت رسیده‌اند، به ثروت رسیده‌اند؛ اما بشریت را دچار فاجعه كرده‌اند. پیشرفتهاى غربى، پیشرفتهایى است كه امروز همه‌ى دنیا و همه‌ى بشریت دارند از آن رنج میبرند؛ كشورهاى عقب‌مانده یك‌جور، كشورهاى پیشرفته یك‌جور. این همان پیشرفت و توسعه‌اى است كه توانسته است گروه‌هاى معدود و انگشت‌شمارى از خانواده‌هاى ثروت را به ثروت برساند؛ اما ملتهاى دیگر را دچار اسارت و تحقیر و استعمار كرده؛ جنگ به وجود آورده و حكومت تحمیل كرده است و در داخل خود آن كشورها هم اخلاق فاسد، دورى از معنویت، فحشا، فساد، سكس، ویرانى خانواده و این چیزها را رواج داده. بنابراین، موفق نیست. شما الان اگر آثار ادبى كشورهاى غربى - مثلاً فرانسه - را كه مربوط به سه قرن یا دو قرن پیش هست، بخوانید، وضع امروزِ آنجا را هم مطالعه كنید، خواهید دید مردمِ آنجا از لحاظ اخلاقى بمیزان بسیار زیادى عقب رفته‌اند. این وضعیتى كه امروز بر آنجا حاكم است، آن روزها حاكم نبود. پیشرفت تمدن غربى در طول قرنهاى متمادى، این كشورها را از لحاظ اخلاقى دچار مشكل كرده؛ آنها را از لحاظ اخلاقى به انحطاط كشانده؛ از لحاظ وضع زندگى هم به آنها خدمتى نكرده؛ یعنى فقر در آنجاها برنیفتاده است. در آنجا كار و تلاش زیاد است؛ اما دستاورد و محصول براى فرد و براى خانواده كم. بنابراین، پیشرفت غربى، پیشرفت ناموفقى است.ما باید پیشرفت را با الگوى اسلامى - ایرانى پیدا كنیم.»(بیانات در دیدار با دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد ، 25/2/86

نام سایت:پرسمان/اندیشه سیاسی



با سلام وظیفه ما در مقابل جریان لیبرالیسم موجود دركشور چیست؟
