 ابوطالب، شخصیت مظلوم تاریخحضرت ابوطالب علیه السلام، عموی بزرگوار رسول اكرم صلّی الله علیه وآله، پدر امیرالمؤمنین، علی علیه السلام بود. وی وصی «عبدالمطلب» و بزرگ ترین حامی پیامبر اسلام صلّی الله علیه وآله بود. تاریخ زندگی او پر از افتخارات بی نظیر است. او به حق، پناهگاه دردمندان و محرومان بود. ایثار و اخلاص در وجود او تجسم پیدا كرده بود. وی ابرمردی بود كه تاریخ، فداكاری و استقامت های وی را در كسی جز فرزندش، «امیرالمؤمنین»، سراغ ندارد!
با این حال در برخی از كتاب های اهل سنت، جملاتی در مورد ابوطالب دیده می شود كه حكایت از كم لطفی یا بی لطفی نویسندگان آن كتاب ها نسبت به شخصیت حضرت علی بن ابی طالب علیه السلام دارد. بدون شك اگر یك دهم گواه هایی كه بر ایمان و اسلام ابوطالب آمده، درباره یك فرد دیگر آمده بود، همگی از سنی و شیعه به اتفاق، اسلام و ایمان او را تصدیق می كردند؛ ولی با وجود ده ها شاهد محكم بر ایمان او، باز گروهی حكم به كفر و عذاب او نموده و گفته اند كه برخی از آیات كه مشعر بر عذاب است، در حق ابوطالب نازل گردیده است!
غرض ورزی عناصری كه خود اصل و نسب پاكی نداشتند، مانند معاویة ابن ابوسفیان، از دلایل عمده طرح شبهه در ایمان ابوطالب و اسلام اوست. معاویه با علی علیه السلام به مجادله برخاست و پدران خود را از امیرمؤمنان، علی علیه السلام برتر دانست؛ تا بتواند موقعیت اجتماعی مناسبی برای خود در بین مسلمانان بیابد.[1]
به راحتی می توان فهمید كه هدف از طرح این مسئله، جز طعن فرزندان ابوطالب، به ویژه امیرمومنان علیه السلام، چیز دیگری نیست. برخی از نویسندگان اهل سنت برای این كه بتوانند ابوطالب را تكفیر كنند، دامنه بحث را به پدران پیامبر صلّی الله علیه وآله كشانیده اند و پدر و مادر آن حضرت را نیز غیر مؤمن قلمداد نموده اند. برای بررسی این موضوع، به رفتار ابوطالب در طول حیات وی و شهادت دیگران درباره ایمان وی می پردازیم:
 
رفتار ابوطالب علیه السلام[2]راه اول برای اثبات ایمان ابوطالب علیه السلام، طرز رفتار و فداكاری و دفاع او از ساحت پیامبر صلّی الله علیه وآله است كه می تواند آیینه فكر و روشن گر روحیات او باشد. به نمونه هایی از این رفتارها توجه كنید:
1. ابوطالب علیه السلام كسی بود كه پادشاه حبشه را به اسلام دعوت كرد و در شعری خطاب به او فرمود:
«ای پادشاه حبشه! آیا می دانی كه محمّد صلّی الله علیه وآله پیامبری است همانند موسی و عیسی بن مریم. او برای مردم، هدایت آورده، مانند آن چه موسی و عیسی آوردند. همه آنان به امر خداوند ]مردم را[ هدایت كرده، مردم را از گمراهی باز می دارند. شما در كتاب خود او را به درستی گفتار یاد می كنید؛ نه به گفتار ظنّی.
2. ابن اثیر نقل كرده كه ابوطالب، پیامبر صلّی الله علیه وآله و علی علیه السلام را دید كه هر دو نماز مستحبی می گزارند[3]؛
در حالی كه علی علیه السلام در طرف راست پیامبر صلّی الله علیه وآله ایستاده بود؛ سپس به جعفر فرمود: كنار رسول خدا صلّی الله علیه وآله و در طرف چپ او نماز بگزار».[4]
3. زمانی كه قریش قصد كردند كه با بنی هاشم معاشرت نكنند و عهدنامه نوشتند و در كعبه آویختند و به شكنجه و زجر مسلمانان پرداختند و آنان را محاصره كردند، ابوطالب بود كه پیغمبر صلی الله علیه وآله را با دیگر مسلمانان به شعب خود برد و تا سه سال از آنان محافظت می كرد.
4. علامه مجلسی چنین نقل می كند: «هرگاه رسول خدا در رختخوابش می خوابید، حضرت ابوطالب پس از آن كه همه می خوابیدند، به آرامی او را بیدار می كرد و رختخواب علی علیه السلام را با وی جابه جا می كرد و فرزند خود و برادرانش را جهت حفاظت وی مأمور می ساخت».[5]
5. وی هنگام مرگ به فرزندان خود چنین گفت: «من حمایت و پیروی از «محمّد ]صلی الله علیه وآله[» را به شما توصیه می كنم؛ زیرا او امین قریش و راست گوی عرب و دارای تمام كمالات است؛ آیینی آورده كه دل ها بدان ایمان آورده، امّا زبان ها از ترس شماتت، به انكار آن برخاسته اند».
 
اعتراف نزدیكان و بزرگاندرباره شهادت دیگران نسبت به ایمان و اخلاص ابوطالب علیه السلام، به مطالب زیر توجه كنید:
 
1. در كلام پیامبر صلّی الله علیه وآلهاز پیامبر صلّی الله علیه وآله در منابع شیعه و اهل سنت نقل شده كه وقتی وی برای آمدن باران دعا كرد، فرمود: «بر خداست پاداشت ای ابوطالب! اگر زنده بود، چشمش روشن می شد و بعد فرمود: چه كسی شعر او را حفظ دارد و بعد شروع به خواندن شعر ابوطالب نمود».[6]
همچنین از پیامبر صلّی الله علیه وآله چنین نقل شده است: «جبرئیل به سوی من آمد و گفت: یا محمد خداوند آتش را بر سه كس تو حرام نمود؛ پشتی كه بر آن بودی ]پدرانت[، رحمی كه در آن پرورش یافته ای ]مادرت[ و دامنی كه در آن رشد كرده ای ]ابوطالب و فاطمه بنت اسد و دایه ایشان[.[7]
وقتی علی علیه السلام خبر مرگ ابوطالب علیه السلام را به پیامبر صلّی الله علیه وآله داد، وی سخت گریست و به علی علیه السلام دستور داد كه غسل و كفن و دفن او را برعهده گیرد و از خداوند متعال برای او طلب مغفرت كرد.[8]
هنگامی كه ابوطالب رحلت كرد، پیامبر صلّی الله علیه وآله در تشییع جنازه او شركت كرد؛ با آن كه اهل سنت، تشییع جنازه مشرك را جایز نمی دانند.[9]
 
2. امام علی علیه السلامامیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: «به خدا سوگند! پدر و جدّم عبدالمطلب و نیز هاشم و عبدمناف، هرگز بتی را نپرستیدند. سؤال شد كه اینان چه چیز را می پرستیدند؟ فرمود: به سوی كعبه و به آیین ابراهیم علیه السلام نماز می گزاردند».[10]
از امام علی علیه السلام سؤال شد كه آیا پدرت معذّب در آتش است یا خیر؟ حضرت علیه السلام فرمود: ساكت شو! خداوند دهانت را بشكند. قسم به كسی كه محمّد صلّی الله علیه وآله را به حقّ مبعوث كرد، اگر پدرم تمام گناه كاران روی زمین را شفاعت كند، خداوند، شفاعت او را می پذیرد. آیا پدر من در آتش جهنّم است؛ درحالی كه فرزندش تقسیم كننده بهشت و دوزخ است؟[11]
 
3. امام سجاد علیه السلاماز امام سجاد علیه السلام درباره ایمان ابوطالب علیه السلام سؤال شد؟ فرمود: «چه قدر جای تعجب است كه خداوند رسولش را نهی كرده كه زن مسلمانی در نكاح كافری باشد و فاطمه بنت اسد از زنانی است كه در اسلام، بر دیگران سبقت گرفته است؛ درحالی كه تا آخر عمر ابوطالب علیه السلام همسر او بود».[12]
 
4. امام باقر علیه السلامامام باقرعلیه السلام می فرماید: «ایمان ابوطالب، بر ایمان بسیاری از مردم ترجیح دارد و امیرمؤمنان علیه السلام دستور داد تا از طرف وی حجّ به جا آورند».[13]
 
5. امام رضا علیه السلاموقتی شخصی از امام رضا علیه السلام درباره ایمان ابوطالب علیه السلام سؤال كرد، حضرت برای او این آیه را نوشت: «وَ مَنْ یُشاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ ما تَبَیَّنَ لَهُ الْهُدی وَ یَتَّبِعْ غَیْرَ سَبِیلِ الْمُؤْمِنِینَ...»[14] و آن گاه فرمود: تو اگر اقرار به ایمان ابوطالب نداشته باشی عاقبتت جهنم است.[15]
 
كتمان ایمان ابوطالب علیه السلاماز روایات و كتاب های تاریخی استفاده می شود كه ابوطالب، مؤمن بوده، ولی ایمانش را از قریش كتمان می كرده است.
امام صادق علیه السلام فرمود: «همانا مَثَل ابوطالب، مانند اصحاب كهف است كه ایمان خود را پنهان كردند و شرك را آشكار ساختند. از این رو، خداوند، دوبار به آنان اجر داده است».[16]
سرّی بودن ایمان ابوطالب علیه السلام، ضرورتی غیرقابل انكار بوده است؛ زیرا دعوت پیامبر صلّی الله علیه وآله نیازمند شخصیتی اجتماعی و نیرومند بود؛ تا آن را پشتیبانی كند و رهبر آن را از دشمنان حفظ نماید و خود نیز در ظاهر در هیچ یك از دو طرف نزاع نباشد. اگر ابوطالب كه شخصیتی بزرگ و سرشناس در میان قریش بود، ایمانش را كتمان نمی كرد، نمی توانست امر خود را پیش ببرد و از پیامبرصلّی الله علیه وآله دفاع كند؛ دفاعی كه در حقیقت، به خاطر اعتقاد و ایمان به نبوت پیامبر صلّی الله علیه وآله بود؛ اگرچه مشركین می پنداشتند كه به خاطر آن كه پسر برادر اوست، از او پشتیبانی می كند.
از مجموع مطالب ذكر شده، نتیجه می گیریم كه اعمال شایسته و كردار والای حضرت ابوطالب، گواه زنده و صادقی بر ایمان اوست. او با تحمل سختی ها و شداید فراوان، دست از حمایت و یاری رسول خدا صلّی الله علیه وآله برنداشت و همه امكانات و قوای خویش را در این راه صرف كرد و در برابر فشارهای روزافزون مشركان، با مهارت، ایستادگی كرد و با تدبیر نیرومند خویش، راه های مشكل و پیچیده سیاسی و اجتماعی را هموار كرد و با موقعیت اجتماعی خاصی كه داشت، در ظاهر برای حمایت از برادرزاده خویش، تلاش می كرد؛ اما با ایمان، ایستاد و زندگی كرد و با ایمان و شعار توحید، چشم از دنیا فروبست و برای مصالح اسلام و مسلمانان و حمایت از آیین حیات بخش اسلام و شخص رسول خدا صلّی الله علیه وآله، ایمانش را از قریش و دشمنان اسلام پنهان می كرد.
آیا منصفانه است كه كسی درباره ایمان ابوطالب، شك و تردید كند یا او را مشرك معرفی نماید؟ چرا با بودن ده ها گواه محكم بر ایمان بزرگ مردی چون ابوطالب، درباره ایمان او تشكیك كرده اند؟
همان طور كه اشاره شد، هدف از طرح این مسئله، جز طعن در فرزندان ابوطالب و به ویژه امیرالمؤمنین علیه السلام، چیز دیگری نیست و گروهی می خواهند با انكار ایمان ابوطالب، فضیلتی را درباره علی علیه السلام انكار كنند.
به همین دلیل، شیعیان اهل بیت علیهم السلام در ایمان ابوطالب علیه السلام اتفاق نظر دارند. از این رو، عده ای از علمای امامیه، مانند شیخ طوسی، شیخ طبرسی، سید بن طاووس، علامه مجلسی و... درباره ایمان وی گفته اند: شیعیان بر ایمان ابوطالب، اجماع دارند و معتقدند كه او در ابتدای امر رسالتِ پیامبرصلّی الله علیه وآله، به او ایمان آورد و هرگز بر بتی سجده نكرد.[17]

پی نوشت ها:__________________
[1] سید مجید پورطباطبایی، ابوطالب تجلی ایمان، انتشارات شهریار، 1375، ص 165.
[2] شیعه شناسی و پاسخ به شبهات، ص 669-670.
[3] نمازهای واجب پس از هجرت پیامبر صلّی‏الله‏علیه‏وآله تشریع شده است.
[4] ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج 13، ص 272.
[5] مجلسی، بحارالانوار، ج 35، ص 93.
[6] جعفر مرتضی، الصحیح من سیره النبی الاعظم، ج4، ص20.
[7] همان، ص 15.
[8] شیعه شناسی و پاسخ به شبهات، ص 671.
[9] همان، ص 672.
[10] شیعه شناسی و پاسخ به شبهات، ص673.
[11] همان، ص680.
[12] شیعه شناسی و پاسخ به شبهات، ص672.
[13] همان، ص671.
[14] نساء، آیه 115.
[15] شیعه شناسی و پاسخ به شبهات، ص673.
[16] الصحیح من سیره النبی الاعظم، ج4، ص59.
[17] برای به دست آوردن نظرات علما ر.ك: شیعه شناسی و پاسخ به شبهات، ص674-675.
منبع : پرسمان


تاریخ زندگی او پر از افتخارات بی نظیر است. او به حق، پناهگاه دردمندان و محرومان بود. ایثار و اخلاص در وجود او تجسم پیدا كرده بود. وی ابرمردی بود كه تاریخ، فداكاری و استقامت های وی را در كسی جز فرزندش، «امیرالمؤمنین»، سراغ ندارد!