ابتدا باید دانست که افرادی هم چون وین دایر، شاكتی گواین، كاترین پاندر، اسكاول شین، دیپاك چوپرا، اكهارت توله، لوئیز هی، آنتونی رابینز وبرایان تریسی كه امروز در كشور ما آثار و كتابهایشان فراوان چاپ می شود، اگر چه خود را رهبر هیچ فرقه خاصی معرفی نمی كنند و واقعا هم هیچ تشكیلات بیرونی ندارند اما ایده ها و گفته های زیادی در باب زندگی معنوی و خودشناسی و رشد معنوی دارند و از این نظر با مكاتبی مانند یوگا، بودیسم، اكنكار تفاوتی ندارند. چون هر دو در باب تعالی معنوی و تكامل روحی به یك میزان ادعای نجات دیگران را دارند. فراموش نشود این افراد اگر چه با نام های دیگر شناخته شده اند، اما جذابیت و نو بودنشان نه به تخصص علمی و نه به توانمندیهای دیگر است، بلكه از جهت حرف های تازه ای است كه در باب معنویت و رشد باطنی و معنا گرایی مطرح كرده اند. بخصوص بشر غربی كه درد دوری از دین را بهتر حس كرده و به ندای عرفان و معنویت سریعتر پاسخ می دهد به چنین تعلیماتی روی آورده در فراق دین به دین نماهایی كه مختصر شباهتی به دین دارند دلخوش می كند. كسی مانند سلیگمن (استاد دانشگاه و مدیر انجمن روان شناسی آمریكا) تا هنگامی كه ایده های صرفا روان شناسی مطرح می كرد نه شهرت چندانی بدست آورد و نه از گفته هایش اقبالی شد. زمانی كه وی به حوزه تعالی روحی و روان شناسی مثبت قدم گذاشت و در باب كمال و تعالی نظریاتی را مطرح كرد نظریاتش محل گفت وگو واقع شد و بویژه از طرف اقشار غیر فرهیخته مورد توجه قرار گرفت. از همین روست شاخه جدیدی از روان شناسی كه امروزه با نام روان شناسی كمال از آن یاد می شود مأموریت خویش را در رشد و تكامل افراد تعریف كرده است نه برطرف كردن مشكلات روحی و روانی بشر مدرن. بنابراین این افراد اگر چه ایده های مختلفی را مطرح كرده و در بخش های مختلف، اندیشه هایی دارند، اما یكی از بخش های اصلی اندیشه ایشان تعلیمات باطنی و برنامه رشد روحی است كه عهده دار شده اند.
به هر حال مهم نیست كه این افراد خود را رهبر می خوانند یا نمی خوانند؛ خویشتن را عارف می شمارند یا نمی شمارند؛ مهم نیست كه دیگران آن ها را فرقه می دانند یا نمی دانند؛ مهم این است كه اولا به ظاهر برنامه سعادت عرضه می كنند و بالاتر این كه تفسیرهای جدید از هستی و كائنات ارائه داده و بر این باورند كه بدون التزام به دستورات پیامبران الهی و بدون التزام به ادیان الهی می توان به شكوفایی و تكامل روحی رسید. چنین تفسیرهایی كه نام دقیق آن جهان بینی است، نه جهان بینی وحیانی وتوحیدی كه انسان محورانه و خود مدارانه است.
كلیدی ترین نكته در باب به اصطلاح معنویت های نوپدید آن است: آن ها نیامده اند كه به داد فطرت حقیقت خواهی و خداطلبی انسان برسند و كام تشنه آدمیان بریده از معنویت را سیراب كنند؛ بلكه آمده اند تا بشر خسته از زندگی ماشینی را آرام سازند و روان ناآرام او را موقتاً تسكین دهند؛ به عبارت دیگر: آمده اند انسان مدرن را با فرهنگ و تمدّن جدید غرب سازگاری دهند و تحمّل او را برای پذیرش وضع موجود، بالا ببرند. از این رو در این بازار، یافتن حقیقت اهمیتی ندارد، بلكه تحصیل آرامش مهم است و همه برنامه های به ظاهر معنوی و آداب و آیین ها، برای حلّ مشكلات موجود طراحی
شده اند، نه برای رشد و به كمال رساندن انسان.
امروزه در آمریكا مؤسسات و مراكزی هستند كه با نام قوّه ذهن و قدرت شهود، دیگران را به «انسان مداری» دعوت می كنند و زندگانی راحت و رفاه را شعار می دهند. كلیسای كشیش ارنست هلمز مركز علوم مذهبی و علوم ذهنی چنین مأموریتی دارد. لوئیز هی از تربیت یافتگان این مركز معنوی ـ ذهنی است كه كتاب قدرت در درون توست را منتشر كرده است. وی در كتابش با تأكید بر این كه خدای درون، همان «سرور بزرگ» است می گوید: این جملات كه «درآمد من پیوسته در حال افزایش است» و «داشتن پول و ثروت همیشه خوب است» نگرش معنوی شما را شكل می دهند.
استدلال ایشان برای معنوی كردن صنعت، تجارت و عالم ماده چنین است:
«جهان مادی جهان خداست و شما در این جهان جزئی از وجود خدا هستید. اگر شما آزادی و راحتی را در زندگی تجربه كنید، آنگاه ماهیت درست معنوی خود را درك خواهید كرد».( برایان ویلسون، جنبش های نوین دینی، ص 99)
آن ها می گویند شما هر چه معنا گراتر باشید، شایسته سود بیشتر هستید. در این نگرش ادّعا این است كه جهان معنوی دائماً سودرسان است و ندای درونی، انسان را به این هدف می رساند.
هنر معنویت های سودمحور در غرب این است كه چرب و شیرین زندگی مادی را با نشان عرفان عرضه می كنند و انسان محوری را با شهود پیوند می زنند؛ نتیجه این كه چنین برداشتی از شهود و ندای درون، جایی برای دین و حقایق توحیدی باقی نمی گذارد.
برایان تریسی اگر چه تجربه عملی در مدیریت بعضی از بنگاههای اقتصادی غرب در عرصه خرد داشته است، اما با سیری در كتابها و آثار وی به سهولت می توان فهمید كه تعلیمات وی قطعه ای از پازل «تجارت عصر جدید» است. كتاب های وی كه اغلب كم حجم اند، غالبا تكرار مطالب همدیگر است. البته یكی از محاسن آثار وی این است كه مطالبی است كه هر مدیری اغلب آن ها را می داند در جملات ساده ای بیان می كند. وی در مواردی اصطلاحاتی را كه پاره ای از مراكز تجاری و تبلیغاتی در آمریكا جعل كرده اند مورد استفاده قرار داده و برای تكنیك های شناخته شده مدیران نام های جدیدی پیشنهاد می دهد.
یكی از مفاهیم پذیرفته شده توسط وی مفهوم «ندای درون» است كه از قضا این قوه را با شكوفایی اقتصادی پیوند زده و برای خروج از بن بست مالی راهگشا می داند.(مدیریت زمان، برایان تریسی، ص 142)
یكی از مفاهیم مورد قبول برایان تریسی قانون جذب است. قانون جذب كه هم اكنون در مجامع آكادمیك غربی مخالفان جدی دارد (بر خلاف ادعای پاره ای از رهبران جذب، این ایده به صورتی كه در فیلم راز تبیین شده هیچ گاه مورد تأیید فیزیك جدید نیست) توسط بعضی از افراد مشهور مانند آنتونی رابینز و برایان تریسی به عنوان تحفه جدید در باب موفقیت و خلاقیت در امر تجارت تبلیغ می شود.
اساس قانون جذب، طرحی است كه پاره ای از موسسات جدید آمریكایی ریخته اند و بیش از 10 سازمان دولتی و نیمه دولتی در آمریكا به صورت شبكه ای با نام عصر نوینی ها (جنبش عصر جدید) حول همین محور جمع شده اند كه با هدف تغییر ذائقه معنوی دیگران و ترویج فرهنگ زندگی امریكایی و ارائه یك طرح معنوی سكولاریزه شده به میدان آمده است. زنجیره كلیساهای اتحاد در آمریكا كه خانم كاترین پاندر و شاكتی گواین هم در بسط آن ها نقش داشتند زیر مجموعه همین نهضت محسوب می شوند. كاترین پاندر كه اصلی ترین كتابش با نام قدرت دعا در كشور بارها چاپ شده از اصلی ترین مبلغان راز محسوب می شود. برایان تریسی در كتابهایش بارها و بارها ایده جذب را تكرار كرده و با نام های مختلف صفحاتی از آثارش را به توضیح آن اختصاص داده است.
البته هستند بعضی از مروجان جذب كه خود را خداباور معرفی می كنند و بعضی در كشور تصور می كنند كه ایشان موحد و خداجو هستند. اما باید دانست كه باور به توحید در قانون جذب معنایش این است: بپذیریم خدایی در جهان وجود دارد كه خود را وقف امیال و هوس های آدمی نموده و هرچه را انسان بپسندد خدا هم به آن راضی می شود. از این رو در قانون جذب، نامی از خدای «احد واحد» دیده نمی شود، بلكه سخن از «خدایی شخصی» در میان است كه هر كس در درون خود دارد. این خدای شخصی كه در حد یك ندای درون فرصت عرض اندام دارد، به «انسان خدایی» شبیه تر است تا حقیقت واحدی كه در ادیان الهی معرفی شده است. با این تفسیر به تعداد هر فرد یك خدا وجود دارد و به عبارت دقیق تر هر كس به یك خدا مجهز است و بدون این كه انسان تلاشی كند او خود را استخدام آدمی نموده است. جالب این كه برای رسیدن به این خدای درونی هیچ گونه پرهیزگاری و تقوا و ایمانی لازم شمرده نمی شود.
برایان تریسی به رغم این كه بارها در كتابهایش به موضوع هدف گذاری پرداخته هیچ گاه از انسان تعالی یافته صحبت نمی كند. ممكن است گفته شود وی در باب تجارت و فروش و مدیریت زمان حرف می زند و نباید انتظار داشت كه از معنویت حرف بزند. در پاسخ باید گفت كه اولا وی در تعلیمات خود، رهنمودهای روحی مطرح كرده و در این حوزه ایده های خویش را با عنوان مراقبه و برنامه های روحی مطرح كرده است و به علاوه در كتابهای برایان تریسی موضوع هدف زندگی مطرح است نه هدف كوتاه مدت. با همین نگاه است كه وی به موضوع انسان آرمانی و هدف غایی زندگی یك انسان پرداخته و مطالبی را با عنوان آرمان های بزرگ كه افق نهایی زندگی آدمی ترسیم می كند ، مطرح كرده است.(رجوع كنید : مدیریت زمان، برایان تریسی، ص 374) از این روست كه هنگامی كه زندگی سعادتمندانه را به تصویر می كشد می گوید: «بالاترین حقوق را هدف خود قرار دهید.» (همان ص 142) در جای دیگر می گوید: «باید هدفتان این باشد كه به جایی برسید كه این قدر پول داشته باشید كه دیگر هیچ گاه نگران داشتن پول نباشید.» (21 قانون شكست ناپذیر، ص 13) وی اگر چه در بسیاری از كتابهایش به اصول بنیادی تعیین هدف پرداخته و به آرمان تراشی پرداخته است، اما هیچ گاه از پرورش انسان الهی و ارتباط با خالق هستی به عنوان غایت سیر انسان تن نداده و متأسفانه در كتابهایش كمتر با نام خدا برخورد می كنیم. در حالی كه انتظار این است كسی كه برای زندگی سعادتمندانه برنامه ارائه می دهد و مدعی است ثروت را برای سعادت انسانها می خواهد نمی تواند ونباید اصل اساسی ادیان الهی یعنی خدامحوری را فراموش كند. برایان تریسی در كتاب «خود نوآفرینی» كه با موضوع خود سازی نوشته شده در یك فصل مجزا كه در باب خودشناسی است كمترین اشاره ای به خالق هستی و مأموریتی كه برای انسان ها در نظر گرفته ندارد و خودشناسی را در بازخوانی آمال دنیوی و تمركز بر آرزوها خلاصه كرده است.(هنر خودنوآفرینی، فصل دوم، ص 51) وی در جواب این سؤال كه اصلا زندگی برای چیست و چرا باید كار كرد؟ سعادت را این گونه تعریف می كند: «از طریق كار كردن، كسب درآمد می كنید تا بدین وسیله هرچه بیشتر از زندگی خود لذت ببرید.»(هنر خودنوآفرینی، صفحه 267) در كتابی دیگر گفته است اگر تنها شش روز از زندگی تان مانده باشد چطور آن را سپری می كنید؟ در پاسخ به جملاتی از این دست قانع میشود كه آنرا با لذت سپری كنید وسعی كنید از آن لذت ببرید.(قورباغه ات را ببوس، صفحه 129 و مدیریت زمان، صفحه 370 به بعد)
خلاصه این كه آموزش های برایان تریسی اگر چه با نام های جدید عرضه می شود، بیش از آن كه راهكار تلقی شوند، در فضای «سبك زندگی» باید ارزیابی شوند و قبل از آن كه راهكار باشند راهبرد و استراتژی برای ارائه زندگی مصرف گرایانه و دنیا مدارانه محسوب می شود. از این رو معنویّت های نوین در غرب، به تغییر ماهیت معنویّت منجر شده و اكنون ما با «غرب معنوی»روبه رو نیستیم؛ بلكه با «مادّه گرایی معنوی» درغرب مواجهیم. اكنون معنویت نه به عنوان مطلوب ذاتی و اصیل بلكه ابزاری است برای رفاه محوری و لذت جویی انسان غربی و روشن است كه اولین پیامد در معنویت ابزاری، دین زدایی و كنار زدن روح تعبد و بندگی در انسان هاست. چیزی كه در تجارت عصر جدید مهم است وارد كردن نام خدا به فرایند انجام كار است كه تضمینی برای ادامه حیات نظام سرمایه داری باشد.
منبع:پرسمان
آن ها نیامده اند كه به داد فطرت حقیقت خواهی و خداطلبی انسان برسند و كام تشنه آدمیان بریده از معنویت را سیراب كنند؛ بلكه آمده اند تا بشر خسته از زندگی ماشینی را آرام سازند و روان ناآرام او را موقتاً تسكین دهند.