
برای ما ایرانی‌ها تشییع پیكر شهدا حس و حال عجیبی دارد. شهید زنده و جاوید است و مقام شامخش باعث می‌شود تشییع پیكر او نیز از بركات بسیاری برخوردار باشد. همین چند سال پیش بود كه كاروان غواصان دست‌بسته موج عظیمی در سراسر ایران به راه انداخت. یا كمی دورتر به تاریخ 25 آبان 1361، شهر اصفهان شاهد واقعه عجیبی بود كه برای همیشه در اذهان شاهدانش نقش بست. در این روز 370 شهید عملیات محرم كه همگی مربوط به این استان بودند، یكجا و در یك زمان تشییع شدند. این شهدا حدود دو هفته قبل در طغیان رودخانه دویرج به شهادت رسیده بودند و اكنون زمان بدرقه‌شان روی دوش مردم قدرشناس اصفهان فرارسیده بود. در سالروز این واقعه كه در تقویم‌ها با عنوان روز حماسه و ایثار مردم اصفهان به ثبت رسیده است، گزارش زیر را تقدیم شما می‌کنیم.
 
 جایی مثل اصفهان
«شما در كجای دنیا می‌توانید جایی را مثل استان اصفهان پیدا كنید؟ همین چند روز پیش فقط در شهر اصفهان حدود 370 نفر را تشییع كردند. مع‌ذالك همین شهید داده‌ها و داغ‌دیده‌ها همچنان به خدمت خود به اسلام ادامه می‌دهند...» واقعه تشییع پیكر تعدادی از شهدای عملیات محرم آن هم در یك روز، آن قدر تأثیرگذار بود كه حتی حضرت امام خمینی(ره) را به واكنش واداشت. این تعداد از شهدا از خیل چند صد شهید واقعه تلخی بودند كه بر اثر طغیان یك رودخانه فصلی در نواحی مرزی استان ایلام رخ داده بود. شهدای رودخانه دویرج غرق‌شده آب بودند و از این جهت فضیلت شهدای دریا را داشتند.
 دویرج مشهد شهدا
حسینعلی محمدی نویسنده كتاب «دویرج» در شرح واقعه شهادت رزمندگان اصفهانی می‌گوید: از ظهر روز نهم آبان 1361 بارش باران آغاز شده بود و تا شب ادامه داشت كه به سیل تبدیل شد به طوری كه وقتی رزمندگان ما به پشت رودخانه «دویرج» رسیدند سطح آب به حدود دو تا سه متر رسیده بود.
محمدی با اشاره به اینكه در مرحله نخست انجام عملیات محرم دو گردان یكی از تیپ 84 خرم‌آباد و دیگری از لشكر 14 امام حسین اصفهان وارد آب شدند، افزود: این رودخانه پیش از بارش باران هیچ ارتفاعی نداشت و حتی من یك شب قبل از عملیات برای شناسایی محل وارد آب شدم كه سطح آن بیش از 30 سانتی‌متر نبود اما هیچ‌كس فكرش را هم نمی‌كرد فردای آن روز ساعت 10 شب رودخانه طغیان كند و نتوان از آن عبور كرد... در شب عملیات نیمی از گردان تا وسط رودخانه پیشروی كردند اما آب بالا آمد و نیروها نه راه پیش داشتند و نه راه پس، عده‌ای توانستند خود را نجات دهند اما بقیه غرق و شهید شدند كه شامل نیمی از هر گردان بود.
محمد مرتضوی از رزمندگان شاهد واقعه نیز می‌گوید: «هوا تاریك بود، جز چند نفری كه در كنار رودخانه منتظر عبور بودند، كسی فرورفتن بچه‌ها را نمی‌دید، آنان برای یك لحظه هم توقف نكردند چون فرمان به حركت و عبور بود. فریادهای الله‌اكبر، یاحسین و یا زینب رزمندگان، قوت قلبی برای ورود به سیلاب و عبور از رودخانه طغیان كرده دویرج بود. ناگهان ارتفاع آب بیش از حد بالا آمد و فرماندهان سریع به ساحل رودخانه آمدند و دیگر عبور را مصلحت ندیدند، اما كمی دیر شد و حدود دو گردان در رودخانه غرق شدند؛ عملیات با یك روز تأخیر ادامه یافت.» آب كه فرونشست، در بین گل و لای و شنزارها، پیكر شهدا جمع‌آوری شد. آن شب حدود 800 تا هزار نفر از رزمندگان ما در امواج رودخانه غرق شدند.
پیش‌بینی نكردن طغیان آب و شرایط جوی یكی از عمده‌ترین ضعف‌های عملیات محرم بود. سردار محمدرضا ابوشهاب از فرماندهان لشكر 14 امام حسین(ع) نیز می‌گوید: تنها نقطه ضعف عملیات محرم، عدم اطلاعات دقیق از وضعیت جوی و همچنین طغیان رودخانه دویرج بود. هرچند در تداوم این عملیات موفقیت‌های بسیاری نصیب رزمندگان شد و تنها دو هزار و 300نفر اسیر از دشمن گرفتیم.
 370 پرستوی مهاجر
حدود دو هفته بعد از واقعه دویرج، پیكر 370 نفر از شهدای این واقعه به اصفهان رسید. ارسال نوبتی پیكر شهدا ابتكار شهید خرازی بود تا مبادا روحیه مردم از خیل عظیم شهدا تضعیف شود اما گلزار شهدای این شهر امكان پذیرایی از همین 370 پرستوی مهاجر را نیز نداشت. اكبر علی‌یاری مسئول ستاد شهدای اصفهان در سال 61 می‌گوید: برای خاكسپاری 370 شهید عملیات محرم فقط یك روز فرصت داشتیم تا خانه‌های اطراف گلستان شهدا را از سكنه تخلیه، تخریب و آماده‌سازی كنیم. عصر روز 23 آبان 61 به همراه چند نفر از اعضای ستاد شهدا به منازل اطراف گلستان شهدا سر زدیم و با اهالی در مورد برنامه خاكسپاری 370 شهید و كمبود مكان در گلستان صحبت كردیم كه با موافقت و حتی اشتیاق وصف‌ناپذیر مردم به منظور تخلیه و تخریب خانه‌هایشان برای میزبانی از شهدای دفاع مقدس روبه‌رو شدیم. حدود 16 خانه را در كوچه لسان‌الارض تا پشت تكیه لسان‌الارض در گلستان شهدای كنونی و بخشی دیگر از این مكان را فقط در مدت یك شب تخلیه و آماده‌سازی كردیم.
 3كیلومتر جمعیت
بالاخره روز موعود می‌آید و پیكر شهدا از راه می‌رسد. مردم اصفهان و شهرهای اطراف كه خود را به این شهر رسانده بودند، جمعیت عظیمی راه می‌اندازند كه شاهدان طول آن را حدود سه كیلومتر ذكر می‌كنند. عبدالرضا محمودی از شاهدان آن روز می‌گوید: خون مردم به جوش آمده بود. ما این شهدا را برادران، پدران و فرزندان خودمان می‌دانستیم. آن روز نمی‌توانستی فرقی بین خانواده شهدا و دیگر مردم پیدا كنی. همه صاحب عزا بودند و در عین غمی كه وجود داشت، سعی می‌كردیم دشمن شاد نشویم و به همه نشان دهیم كه ذره‌ای در ایمان‌مان خللی ایجاد نشده است.
یك مادر شهید نیز در همین خصوص می‌گوید: آن روز در اصفهان زلزله شده بود، 25 آبان 61 جمعیتی عظیم برای وداع با شهدا آمده بودند و انگار گردی از عزا و ماتم بر سر شهر ریخته شده بود، جمعیت آن قدر زیاد بود كه تا گلستان شهدا جای سوزن انداختن نبود و من هم، مانند خیلی‌ها به پاس لطف خدا از این توفیق، تنها ذكری كه بر لب داشتم حمد و ستایش پروردگار بود.
حمید جمشیدی از دیگر شاهدان واقعه اذعان می‌دارد: من خیلی در خصوص واقعه شهادت رزمنده‌ها در جریان نبودم. برای كاری به اصفهان آمده بودم كه دیدم یك سری تابوت روی دوش جمعیت عظیمی روانه هستند. خواستم جمعیت را تخمین بزنم كه عاجز شدم. خواستم تابوت‌ها را بشمارم كه باز عاجز شدم. ناخودآگاه زیر گریه زدم و با جمعیت همراهی كردم. همه می‌خواندیم «باز این چه شورش است كه در خلق عالم است...»
 درسی برای آموختن
تشییع پیكر 370 شهید در یك روز، از نظر هر كدام از تشییع‌كنندگان حاوی پیامی بود. بسیاری از نوجوانان و جوانانی كه در این روز گوشه‌ای از تابوت سه رنگ شهدا را گرفته بودند، كمی بعد خودشان رخت رزم پوشیدند و رهسپار جبهه‌های جنگ شدند. حسن بخشی متولد سال 1348 كه سال 61 تنها 13 سال داشت می‌گوید: تأثیر تشییع بیش از 300 شهید در یك روز روی ما نوجوان‌ها فوق‌العاده بود. چه مواقع دیگر، هیچ‌كس فكرش را هم نمی‌كرد كه دارد دنبال یك میت راه می‌رود. شهید در فرهنگ ما ارج و قرب بسیاری دارد و در چنین مراسمی شور و حالی وجود داشت كه وصف‌ناپذیر است.
بخشی ادامه می‌دهد: وقتی شهیدی تشییع می‌شد، من آرزو می‌كردم كاش بزرگ‌تر بودم و می‌توانستم جای خالی آن شهید را در جبهه‌های جنگ پر كنم. تشییع 370 شهید كه دیگر طاقت‌مان را طاق كرده بود. كار به جایی رسیده بود كه من هر ماه شناسنامه‌ام را چك می‌كردم تا ببینم كی نوبتم می‌رسد كه به جبهه بروم. خیلی از هم‌سن و سال‌های من در آن روزها چنین احساسی داشتند. شاید دشمن فكر می‌كرد با كشتن جوان‌های ما، مردم دست از مقاومت برمی‌دارند اما برعكس هر شهید چنان موجی در میان مردم راه می‌انداخت كه وصف‌ناپذیر بود. به ازای هر شهید چند جوان تلاش می‌كردند به جبهه بروند و نگذارند اسلحه شهدا روی زمین بماند. همه وجود یك شهید از جانفشانی‌اش گرفته تا خاطراتش و خصوصاً تشییع پیكرش از نظر ما درسی برای آموختن بود.
 باز هم شهید
از میان هزار و اندی شهید عملیات محرم، حدود 750 نفرشان از استان اصفهان بودند. اصفهان پس از محرم نیز شهدای بسیاری به خود دید و از میان حدود 200 هزار شهید كل كشور، 23 هزار نفر سهم این استان است كه از حیث جمیعت، پرشهیدترین استان كشورمان به شمار می‌رود. همین جانفشانی است كه باعث شده مقام معظم رهبری در توصیف حماسه‌آفرینی اصفهانی‌ها بگویند: «حرف با اصفهان و اصفهانی زیاد است. لكن این دیدار به مناسبت بیست‌وپنجم آبان است، لذا من عرایضم را از اینجا شروع می‌كنم. بیست‌وپنجم آبان تا آخر آبان، از روزهایی است كه نه‌ فقط اصفهان بلكه كشور و تاریخ و معارف ما آن را نباید هرگز فراموش كند. در بیست‌ و پنجم آبان سال ۶١ در یك روز اصفهانی‌ها حدود ۳۶۰ شهید را تشییع كردند؛ این چیز كوچكی نیست. حدود ۳۶۰ شهید در یك روز وارد اصفهان شدند و روی دست مردم تشییع شدند. شما جوان‌ها نبودید، آن روزها را ندیدید، آن حماسه و آن شور را ندیدید. چند روز بعد [هم] - اینكه عرض می‌كنیم تا آخر آبان، چون شاید هنوز به سی‌اُم آبان نرسیده بود- ۲۵۰ شهید دیگر را وارد اصفهان كردند؛ باز مردم تشییع كردند، روی دست گرفتند و با استحكام، طاقت نشان دادند؛ خیلی طاقت می‌خواهد، خیلی ظرفیت می‌خواهد. ظرفیت روحی بالاتر است از ظرفیت جسمی و ظرفیت اجتماعی...»
 اسامی تعدادی از شهدا
اصفهان در عملیات محرم سرداران و فرماندهان شهید بسیاری تقدیم كرد كه اسامی تعدادی از آنها به قرار زیر است: سردار شهید مهدی نصراصفهانی (فرمانده تیپ یكم لشكر امام حسین)، سردار شهید منصور رئیسی (فرمانده تیپ دوم از لشكر امام حسین)، سردار شهید محمود ریاحی (فرمانده گردان از تیپ قمر بنی‌هاشم)، سردار شهید محمدرضا گوسفندشناس( فرمانده گردان لشكر ۸ نجف اشرف)، سردار شهید محمد خدامی (فرمانده گردان امام حسن (ع)، لشكر ۱۴ امام حسین)، سردار شهید جواد كمالی‌ (فرمانده گردان امام جواد (ع)، لشكر امام حسین)، سردار شهید مصطفی الله‌بخشی (فرمانده گردان امام حسن (ع)، لشكر امام حسین)، سردار شهید احمد محمدی (فرمانده مهندسی لشكر ۸ نجف اشرف)، سردار شهید محمود اكبری (فرمانده گردان امام رضا (ع) لشكر امام حسین)، سردار شهید مهدی شاهین (فرمانده گردان امام جواد (ع)، لشكر ۱۴ امام حسین)، سردار شهید مهدی طالبی (مسئول قرارگاه نوح)، سردار شهید سیدجمال‌الدین طبائیان (معاون گردان یازهرا)، سردار شهید حسین صادقی (فرمانده گردان یازهرا)، سردار شهید حسینعلی قوقه‌ای (فرمانده گردان لشكر ۸ نجف اشرف)، سردار شهید حسنعلی یوسفیان (فرمانده گردان ادوات، لشكر ۸ نجف اشرف)، سردار شهید جعفر حشمتی (فرمانده آتشبار خمپاره‌ای لشكر ۱۴ امام حسین) و...
منبع: روزنامه جوان



برای ما ایرانی‌ها تشییع پیكر شهدا حس و حال عجیبی دارد. شهید زنده و جاوید است و مقام شامخش باعث می‌شود تشییع پیكر او نیز از بركات بسیاری برخوردار باشد.