 ملتی كه امت شدن را انتخاب كرد و راه عزت و شرافت را برگزید 1.كدام آوازه خوش و روزگار پررونق جای خود را به صف های طولانی داد؟چنان از شرایط كشور پیش از انقلاب سخن به میان آمده كه گویی رژیم شاه مدینه فاضله ای را برای ملت ایران رقم زده بود و مردم هیچ مشكل اقتصادی نداشتند.ملت ما هنوز خاطره حلبی آباد های اطراف شهرها از یكسو و حیف و میل اموال كشور در جشن های پر هزینه شاهنشاهی را به یاد دارد . گرچه در دوره ای پس از انقلاب و به دلیل بروز جنگ و تحریم ها ، مردم برای به دست آوردن آذوقه های زندگی دچار كمبودهایی بودند و صف های طولانی شكل گرفته بود ، اما چون آنان نظام را از خود می دانستند ، برای دفاع از ارزشهای انقلاب ایستادگی و جانفشانی كردند و با وجود حمایت همه جانبه نظام استكباری از رژیم بعث برای مقابله با نظام جمهوری اسلامی ، ملت ما در برابر آنها ایستادند و استقلال و عزت خویش را حفظ كردند . وجود برخی كمبودها در برهه های سخت كشور را نباید به چهره غالب همه دوران انقلاب ترسیم نمود . چرا در تصویر انقلاب اسلامی به صفوف مستحكم مردم در جنگ تحمیلی ، راهپیمایی ها و انتخابات مختلف هیچ اشاره ای نشده است؟ صفوفی كه نشان از دلدادگی و حمایت مردم از نظام و ارزش های آن دارد . 2. ملت ما به بركت بیداری خود مظاهرو كانون های فساد و فحشا را از بین برد و ارزش های اسلامی را در كشور احیا نمود . الیته طبیعی است در این بین برخی به دنبال فساد وفحشا باشند ، اما به صورت مخفیانه اقدام به چنین كارهای می كنند اما روند كلی نظام وخواست كلی مردم چنین نبوده و با برگزاری چنین جلساتی برخورد می شود . ملت ما با آگاهی خویش راه خود را انتخاب كرد و با كنار گذاردن فساد و فحشا ، به حاكمیت ارزش ها همت گذارد . گرچه در زمینه فرهنگی آسیب هایی وجود دارد ، اما ساختار نظام و روند كلی كشور در راستای ترویج فرهنگ اسلامی است .چرا در كنار برگزاری برخی از جلسات نا مناسب به صورت مخفیانه به جلسات و محافل مذهبی كه مملو از جوانان است ، هیچ اشاره ای نشده است ؟ چرا به مراسم معنوی اعتكاف كه با حضور چشمگیر جوانان همراه است ، هیچ توجهی نشده است؟ اشاره به گوشه ای از جلوه های فساد و فحشا در رژیم گذشته به خوبی گویای ماهیت این رژیم خواهد بود و راه را برای هر گونه تطهیر و تقدیس چهره این رژیم خواهد بست . فساد و ناكارآمدی‌ رژیم‌ یكی‌ از عوامل‌ بروز نارضایتی‌ شدید از رژیم‌ شاه‌، فساد بی‌حد و حصر دربار بود. فساد اخلاقی‌، تكبر و تفرعن‌، فساد جنسی‌، فساد مالی‌ و فساد دینی‌ تمام‌ تار و پود دربار را در نوردیده‌ بود. فساد با ظهور رژیم‌ پهلوی‌ در دربار همزاد بود، ولی‌ در پایان‌ عمر رژیم‌، فساد به‌صورت‌ فرهنگ‌ حاكم‌ درآمده‌ بود. در ابتدا رژیم‌ سعی‌ می‌كرد فساد دربار را به‌ دلایل‌ فرهنگی‌ از مردم‌ مخفی‌ نگه ‌دارد و همین‌ امر موجب‌ شد تا خاندان‌ سلطنت‌ خود را از مردم‌ پنهان‌ نمایند و كم‌كم‌ رابطه‌ ‌باریك‌ خود را با مردم‌ قطع‌ كنند و دربار به‌ یك‌ اشرافیت‌ و طبقه‌ای‌ تبدیل‌ شود كه‌ هیچ‌چیز بین‌ آنان‌ و مردم‌ را پیوند نزند. فساد دربار نه‌ تنها در چهار دیواری‌ كاخ‌های‌ پهلوی‌ نماند، بلكه‌ در تمام‌ اركان‌ رژیم ‌ریشه‌ زد. نهادهای‌ رژیم‌ هر چه‌ به‌ دربار نزدیك‌تر بودند، بیشتر به‌ مظهر فساد تبدیل‌ می‌شدند و كم‌كم‌ از درون‌ می‌پوسیدند و ناگهان‌ فرو می‌ریختند. اینك‌ به‌ نمونه‌هایی‌ از مفاسد دربار پهلوی‌ می‌پردازیم‌. تفرعن‌ استكبار و خودبزرگ‌‌بینی‌ بیماری‌ عمومی‌ دربار بود و شاه‌ بیشتر از دیگران به‌ این‌ بیماری‌ مبتلا شده‌ بود. او خود را پدرسالاری‌ می‌دید كه‌ باید تمام‌ ایرانیان‌ چون‌ كودكانی‌ در مقابلش‌ سرتعظیم‌ فرود آورند. او معمولاً از خود اسطوره‌ای‌ می‌ساخت‌ كه‌ دستگاه‌ آفرینش،‌ او را برای‌ رهبری‌ و مدیریت‌ مردم‌ ایران‌ آفریده‌ است‌ و همواره‌ از خود «به‌ عنوان‌ شاهنشاه‌ این‌ سرزمین‌ و رهبر سرنوشت‌ ملت‌ ایران‌ و به‌ عنوان‌ پدر و مربی‌» ملت‌ نام‌ می‌برد و گاه‌ خود را «مرشد و معلم‌» می‌نامید.( محمدرضا پهلوی، به سوی تمدن بزرگ، تهران، كتابخانه پهلوی، 2536(1356)، ص 312) شاه‌ چنان‌ خود را نخبه‌ای‌ برتر می‌پنداشت‌ كه‌ به‌ خود اجازه‌ می‌داد هر تصمیمی‌ كه ‌می‌خواهد بگیرد، تا آنجایی‌ كه‌ در مورد تصمیم‌ به‌ واگذاری‌ بحرین‌، در پاسخ‌ علم‌ گفت‌: «من‌ آزادم‌ چنین‌ تصمیماتی‌ را بگیریم‌«( اسدالله علم، گفتگوهای من با شاه، ج2، تهران، طرح نو، 1371، ص 570) به‌ همین‌ جهت‌ شعار اصلی‌ رژیم‌ بر كوه‌ها، سردر پادگان‌ها و ادارات‌، شعار «خدا ‌ـ شاه‌ ‌ـ میهن‌» بود. او تلاش‌ می‌كرد تا جایگاه‌ شاه‌ را در ردیف‌ خدا و كشور قرار دهد و این ‌شعار را به‌ صورت‌ آیین‌ و كیش‌ مردم‌ در آورد. شاه‌ علاوه‌ بر اینكه‌ برای‌ خود تمایز و برتری‌ قائل‌ بود، برای‌ وابستگانش‌ نیز چنین ‌امتیازی‌ را به‌حق‌ می‌دانست‌. خاندان‌ پهلوی‌ چنان‌ محور حیات‌ اجتماعی‌ و سیاسی‌ در ایران‌ شده‌ بود كه‌ همه‌ چیز بر محور رضاشاه‌، شاه‌، ولیعهد، ملكه‌ و سایر شاهزادگان‌ می‌گشت‌. همین‌ كیش‌ شخصیت‌ شاه‌ یكی‌ از عوامل‌ سقوط‌ شاه‌ شد؛ زیرا ظواهر پر زرق‌ و برق ‌قدرت‌ شاه‌، آمریكا را فریب‌ داد و هرگز پیش‌‌بینی‌ سقوط‌ او را نكرد. یكی‌ دیگر از ویژگی‌های‌ اشرافیت‌، بوروكراسی‌ طبقاتی‌ است‌. اشراف‌‌زادگان‌ نه‌ به‌ دلیل‌ تحصیلات‌ و نه‌ به‌ دلیل‌ لیاقت‌ و مدیریت‌، بلكه‌ به‌ دلیل‌ وراثت‌ و پیوند خونی‌، صاحب‌ پست‌ و مقام‌ می‌شوند. بوروكراسی‌ اشرافی‌ نه‌ تنها امر نكوهیده‌ای‌ نبود، بلكه‌ چون‌ آن‌ را حق‌ خود می‌دانستند، به‌ آن‌ افتخار نیز می‌كردند. شاه‌ با غرور تمام‌ می‌گفت: شهبانو «چندین‌ مقام ‌رسمی‌ بسیار مهم‌ دارد». (اولیویه وارن، شیر و خورشید، ترجمه‌ی عبدالمحمد روح‌بخشان، تهران، انتشارات امیركبیر، 1356، ص 144) به‌ همین‌ جهت‌ تقسیم‌ قدرت‌ نیز در دست‌ نزدیكان‌ شاه‌ بود؛ چون‌ آنها حكومت‌ را ملك‌ خود می‌دانستند. بی‌اعتنایی‌ به‌ مردم‌‌ یكی‌ از خصلت‌های‌ اشرافیت‌، بی‌اعتنایی‌ و تحقیر مردم‌ و سپس ‌انقطاع‌ كامل‌ از آنهاست‌. شاه‌ در ابتدای‌ سلطنت‌، گاه‌ با یك‌ اتومبیل‌ بدون‌ محافظ‌ رفت‌ وآمد می‌كرد، اما در این‌ اواخر كاملاً از مردم‌ برید و با هلیكوپتر آمد و شد می‌كرد. علت‌ بی‌اعتنایی‌ شاه‌ به‌ مردم‌ را باید در روحیه‌ی‌ استكباری‌ پادشاهان‌ جستجوكرد؛ زیرا آنان‌ پادشاهی‌ را به‌ وراثت‌ می‌برند و خود را متكی‌ به‌ مردم‌ نمی‌بینند. او چنان‌ خود را از مردم‌ بی‌نیاز می‌دید كه‌ گاه‌ به‌ صراحت‌ به‌ آنان‌ توهین‌ می‌كرد. شاه‌ معتقد بود كه‌ اگر آثار تمدن‌ در ایران‌ دیده‌ می‌شود از بركت‌ خاندان‌ پهلوی‌ است. شاه‌ علت‌ سقوط‌ خود را عقب‌افتادگی‌ ملت‌ ایران‌ می‌دانست‌ و «بزرگ‌ترین‌ اشتباه‌» خود را سعی‌ در پیش‌ بردن‌ «به‌ زور به‌ سوی‌ استقلال‌ و سلامت‌ و فرهنگ‌ و سطح‌ زندگی ‌و آسایش‌» مردم ایران ارزیابی‌ كرده‌ است‌. (محمدرضا پهلوی، پاسخ به تاریخ، ترجمه‌ی حسین ابوترابیان، تهران، مترجم، 1371، ص 391) فساد جنسی‌ دربار فساد جنسی‌ یك‌ بیماری‌ عمومی‌ است‌ كه‌ دامن‌ بیشتر پادشاهان‌ مستبد را آلوده‌ كرده‌ است‌. اما دربارمحمدرضا پهلوی‌ از دو جهت‌ با سلف‌ خود متفاوت‌ بود. محمدرضا شاه‌ برای‌ كاستن‌ از قبح‌ زنبارگی‌ رعایت‌ احكام‌ شرعی‌ را نمی‌كرد، از سوی‌ دیگر فساد مختص‌ به‌ مردان ‌دربار نبود؛ خواهران‌، دختران‌ و زن‌ او نیز از این‌ قاعده‌ مستثنا‌ نبودند. 1.شاه : شاه‌ در فساد جنسی‌ بی‌مبالاتی‌ را به‌ اوج‌ رسانده‌ بود. دربار او دایم‌ محل‌ رفت‌‌وآمد فواحش‌ خارجی‌ و معشوقه‌های‌ داخلی‌ بود. او از دوران‌ جوانی‌ تا اندكی‌ پیش‌ از مرگ، ‌دست‌ از زنبارگی‌ برنداشت‌؛ حتی‌ لحظاتی‌ كه‌ ملت‌ ایران‌ برای‌ سرنگونی‌ او در سرتاسركشور بسیج‌ شده‌ بودند و در خیابان‌ها، صدای‌ رگبار و مرگ‌ بر شاه‌ در هم‌ پیچیده‌ بود، او در بارگاه‌ خویش،‌ بی‌اعتنا به‌ واقعیت‌های‌ بیرونی‌ به‌ عشقبازی‌ مشغول‌ بود. مسئله‌‌ مهمی‌ كه‌ بر فساد جنسی‌ شاه‌ دامن‌ می‌زد، فساد اخلاقی‌ خواهرانش‌ اشرف‌ و شمس‌ بود. اشرف‌ و شمس‌ كه‌ از نقطه‌‌ضعف‌ شاه‌ آگاه‌ بودند، «دختران‌ زیبا را به‌ او معرفی‌می‌كردند» و «دختران‌ جوان‌ را به‌ دام‌» می‌انداختند و برای‌ محمدرضا به‌ كاخ‌ می‌آوردند.( فریده دیبا، دخترم فرح، ترجمه‌ی الهه رئیس‌فیروز، تهران، انتشارات به آفرین، ص 267) شاه‌، عاشق‌پیشه‌ای‌ بود كه‌ هر لحظه‌ دل‌ به‌ دامن‌ كسی‌ می‌بست‌ و بیت‌المال‌ را بی‌هیچ ‌دغدغه‌ای‌ هزینه‌ی‌ وصالش‌ می‌كرد. شاه‌ مدتی‌ عاشق‌ «سوفیا لورن‌» ستاره‌ی‌ معروف‌ سینمای‌ ایتالیایی‌ شده‌ بود و دستور داده‌ بود تا فرح‌ گونه‌های‌ خود را به‌ شكل‌ او جراحی‌كند. شاه‌ برای‌ رسیدن‌ به‌ وصال‌ سوفیا لورن،‌ او و همسرش‌ را به‌ ایران‌ دعوت‌ كرد، ولی ‌تنها همسرش‌، كارلو پونتی‌ به‌ ایران‌ آمد و در ضیافت‌ كاخ‌ شاه‌ شركت‌ كرد. (همان، ص 98)علم‌ در جای‌ جای‌ خاطرات‌ خود به‌ عیاشی‌های‌ شاه‌ و خود اشاره‌ می‌كند. او نشان‌ می‌دهد كه‌ حتی‌ از آوردن‌ دختران‌ ساده‌ به‌ كاخ‌ نیز خودداری‌ نمی‌كردند. (اسدالله علم، پیشین، صص627ـ628) 2. فرح‌‌: فرح‌ نیز دریك‌ خانواده‌‌ بی‌بند و بارتربیت‌ شده‌ بود. معروف‌ترین‌ فساد جنسی‌ فرح‌، كشف‌ رابطه‌‌ او با فریدون‌ جوادی‌ بود. «فریدون‌جوادی‌ از قدیمی‌ترین‌ دوستان‌ ایام‌ تحصیل‌ فرح‌ در پاریس‌ و در واقع‌ اولین‌ دوست‌ او در فرانسه‌ بود».( فریده دیبا، پیشین، ص 461) در مسافرتی‌ كه‌ فرح‌ و دوستانش‌ به‌ خجیر در منطقه‌ی‌ جاجرود رفته‌ بودند، فرح ‌با جوادی‌ مشغول‌ معاشقه‌ بود كه‌ یكی‌ از سربازان‌ گارد آنها را مشاهده‌ كرد. سرباز چون ‌جرأت‌ اعتراض‌ به‌ فرح‌ را نداشت‌، به‌ فریدون‌ جوادی‌ اعتراض‌ كرد. این‌ سرباز از لرهای‌ خرم‌آباد بود و چون‌ متعصب‌ بود، نزد فرمانده‌اش‌ سرهنگ‌ بیگلری‌ رفت وگفت: «ما خیال‌ می‌كردیم‌ كه‌ از یك‌ زن‌ عفیفه‌ نگهبانی‌ می‌كنیم‌ و نمی‌دانستیم‌ كه‌ این‌طور مسائلی‌ هم‌ در میان‌ است‌«. سرانجام‌ سرباز را با تهدید و تحبیب‌ و خریدن‌ یك‌ مغازه‌ مرخص‌ كردند.( احمدعلی انصاری، پس از سقوط (سرگذشت خاندان پهلوی در دوران آوارگی)، تهران، مؤسسه‌ی مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، بی‌تا، صص90ـ91) 3.اشرف‌ ‌: اشرف‌ در فساد جنسی،‌ گوی‌ سبقت‌ را از تمام‌ درباریان‌ ربوده‌ بود. معروف‌ بود كه‌ اشرف‌ از همان‌ دوران‌ قبل‌ از ازدواج‌ با «علیشاه‌، مهتر و مربی ‌اسب‌های‌ سلطنتی‌»، مراوده‌ برقرار كرده‌ بود كه‌ رضاشاه‌ به‌ موضوع‌ پی‌ ‌برد و «علیشاه‌ جوان‌ را در زیر ضربات‌ سهمگین‌ شلاق‌ سیاه‌» كرد. (فریده دیبا، پیشین، ص 235) فساد جنسی‌ اشرف‌ از دید سازمان‌های‌ جاسوسی‌ نیز مخفی نبود. «یكی‌ از گزارش‌های‌ سیا در سال‌ 1976 (1355) اعلام‌ داشت‌ كه‌ والاحضرت‌ شهرتی‌ افسانه‌ای‌ در فساد مالی‌ و به‌ تور زدن‌ مردان‌ جوان‌ دارد».( ویلیام شوكراس، آخرین سفر شاه، ترجمه‌ی عبدالرضا هوشنگ‌مهدوی، تهران، البرز، 1371،ص249) آقای‌ غلامحسین‌ بیگدلی‌ یكی‌ از افسران‌ بازنشسته‌ی‌ ارتش‌ كه‌ در دهه‌ی‌ 1320 محافظ‌ اشرف‌ بوده‌، می‌گوید: اشرف‌ «با اینكه‌ زن‌ احمد شفیق‌ مصری‌ بود... هركس‌ كه‌ گیرش‌ می‌آمد، مورد استفاده‌ی‌ شهوانی‌ قرار می‌داد؛ زن‌ ناپاكی‌ بود؛ انصافاً زن‌ ناپاكی‌بود».( مصاحبه‌ی بیگدلی با مركز اسناد انقلاب اسلامی) 4. علم‌ ‌: بی‌شك‌ علم‌ بعد از شاه‌ فاسدترین‌ عنصر دربار بود. وی‌ بعد از اینكه‌ وزیر دربار شد (1342‌ـ 1356) در توسعه‌ی‌ فساد دربار نقش‌ مهمی‌ ایفا كرد. خاطرات‌ علم‌ سرتاسر از فساد جنسی‌ خود و شاه‌ خبر می‌دهد. همه‌ی‌ نزدیكان‌ دربار بر دلالی‌ علم ‌شهادت‌ داده‌اند تا جایی‌ كه‌ بسیاری‌ از آنها فساد شاه‌ را به‌ گردن‌ علم‌ گذاشته‌اند. علم‌ حتی‌ برای‌ شاه‌ خانه‌ای‌ در بیرون‌ از كاخ‌ تهیه‌ كرده‌ بود و شاه‌ را برای‌ فساد به ‌آنجا می‌برد. علم‌ در جای‌ جای‌ خاطراتش‌ سخن‌ از ملاقات‌ با معشوقه‌هایش‌ می‌راند. (ر.ك: اسدالله علم، پیشین، ج2، ص 48، 168، 173، 198، 229، 251) نكته‌ای‌ كه‌ بیش‌ از هر چیز تأسف‌بار است‌ این‌ بود كه‌ علم، دربار شاهنشاهی‌ ایران‌ را به‌ صورت‌ فاحشه‌خانه‌ای‌ بین‌المللی‌ درآورده‌ بود. هرگاه‌ سران‌ فاسد رژیم‌های‌ دیگر، هوس‌ عیاشی‌ می‌كردند به‌ دربار ایران‌ می‌آمدند. هرگاه‌ سلطان‌ قابوس‌ برای‌ عیاشی‌ به ‌ایران‌ می‌آمد، شاه‌ برای‌ ضیافت‌ رسمی‌ وی‌ برنامه‌ریزی‌ می‌كرد، علم‌ به‌ او تذكر داد: «او بدون‌ همسرش‌ اینجا آمده‌ فقط‌ بدین‌ منظور كه‌ كمی‌ به‌ خودش‌ برسد».( اسدالله علم، پیشین، ج2، صص791ـ792) سایر درباریان‌ نیز در فساد جنسی‌ تابع‌ فرهنگ‌ غالب‌ دربار بودند. ملكه‌ی‌ مادر با اینكه‌ سال‌هایی‌ از عمرش‌ گذشته‌ بود، دست‌ از رابطه‌ با مردان‌ برنمی‌داشت‌. او بعد از مرگ‌ رضاشاه‌ «تعدادی‌ زیاد دوست‌ پسر» داشت‌. شمس‌ پهلوی‌ گرچه‌ از لحاظ‌ جنسی‌ به‌ بی‌پروایی‌ اشرف‌ نبود؛ ولی‌ وی‌ نیز از فریدون‌جم‌ طلاق‌ گرفت‌ و عاشق‌ یك‌ ویالون‌ زن‌ كاباره‌های‌ تهران‌ به‌ نام‌ مهرداد مین‌باشیان‌ شد. فاطمه‌ پهلوی‌ نیز به‌ دلیل‌ ارتباط‌ با رضا قطبی‌ موجب‌ به‌ هم‌ خوردن‌ زندگی‌ رضا قطبی ‌شد. (فریده دیبا، پیشین، صص279ـ280) شهناز، دختر بزرگ‌ شاه‌ هم‌ كه‌ ازدواج‌های متعدد‌ انجام‌ داد، در مسائل‌ جنسی‌ خیلی ‌بی‌تكلف‌ بود. فرحناز، دختر دیگر شاه‌ كه‌ تازه‌ به‌ سن‌ جوانی‌ پا نهاده‌ بود، این‌ خصلت‌ را از پدر به‌ارث‌ برده‌ بود. رضا، ولیعهد ایران‌ نیز با اینكه‌ تازه‌ به‌ سن‌ بلوغ‌ رسیده‌ بود، ولی‌ از همان‌ ابتدا به‌ فساد روی‌ آورد. بعد از رونق‌ كیش‌ یك‌ هواپیمای‌ كنكورد اجاره‌ شده‌ بود و «از فرانسه‌ چند نفر خانم‌ برای‌ خوشگذرانی‌ رضا پهلوی‌ و همكلاسی‌هایش‌ می‌آورد».( علی شهبازی، محافظ شاه (خاطرات علی شهبازی)، تهران، اهل قلم، 1377، ص289) اعمال‌ شیطانی‌ دربار دربار شاه‌ از هیچ‌ گناهی‌ رویگردان‌ نبود. دربار، بی‌اعتنا به‌ ارزش‌های‌ دینی‌ مردم‌ ایران‌ بی‌مهابا دست‌ به‌ هر پلشتی‌ و پلیدی‌ می‌زد. مشروبخواری‌، قماربازی‌، سگ‌بازی‌، استعمال‌ موادمخدر، عیاشی‌ و خوشگذرانی‌های‌ غیر شرعی‌ جزئی‌ از رفتار دربار شده ‌بود. بدیهی‌ است‌ كه‌ این‌ گونه‌ اعمال‌، دربار را در نزد مردم‌ در حد یك‌ گروه‌ بی‌مقدار، پست‌ و فاسد جلوه‌ می‌داد و مشروعیت‌ آنها را به‌ شدت‌ زیر سؤال‌ می‌برد. شاه‌ و ملكه‌ نه‌ تنها خود به‌ مشروبخواری‌ معتاد بودند، بلكه‌ فرزندان‌ كوچك‌ و غیربالغ‌شان‌ را نیز به‌ این‌ گناه‌ آلوده‌ می‌كردند. (اسدالله علم، پیشین، ج1، ص 419) هویدا، نخست‌وزیر، معمولاً در جلسات‌ عیاشی‌ چنان‌ در خوردن‌ مشروب‌ زیاده‌روی ‌می‌كرد كه‌ گاه‌ بدمستی‌هایش‌ او را ملعبه‌ی‌ دیگران‌ قرار می‌داد و شأن‌ كشور را نیز پایین ‌می‌آورد. انواع‌ قمار در دربار پهلوی‌ به‌ شكل‌ یك‌ تفریح‌ روزمره‌ درآمده‌ بود؛ اما در دربار هیچ‌ كس‌ در قماربازی‌ به‌ پای‌ اشرف‌ و شاه‌ نمی‌رسید. نقش‌ اشرف‌ در قماربازی‌ دربار، نقش‌ یك‌ تشویق‌كننده‌ بود و حتی‌ «محمدرضا را به‌ مجالس‌ قمارش‌ دعوت‌ می‌كرد و سپس‌ او را تشویق‌ و تحریك‌ می‌كرد» (حسین فردوست، ظهور و سقوط پهلوی ، تهران : كیهان، ص 236) شاه‌ نیز به‌ شدت‌ به‌ قمار معتاد شده‌ بود. او همیشه‌ بعد از ناهار به‌ قمار می‌پرداخت‌.شب‌ها هم‌ اگر به‌ فسادهای‌ دیگر مشغول‌ نمی‌شد، رو به‌ قمار می‌آورد. (فریده دیبا، پیشین، ص 98) قماربازی‌ دربار شاهنشاهی‌ تا اعماق‌ اركان‌ نظام‌ نفوذ كرده‌ بود. علم،‌ وزیر دربار چندین‌ كازینو در ایران‌ تأسیس‌ كردكه‌ مهم‌ترین‌ آنها كازینوی‌ بزرگ‌ كیش‌ بود. (فریدون هویدا، سقوط شاه، ترجمه‌ی ح. الف. مهران، تهران، اطلاعات، 1365، ص 126) دربار پهلوی‌ با همه‌ی‌ شعارهای‌ مبارزه‌ با مواد مخدر، خود به ‌آن‌ آلوده‌ بود. شاید كسی‌ باور نكند كه‌ رضاشاه‌ با آن‌ همه‌ خشونت‌ و وحشتی‌ كه‌ از خود باقی‌ گذاشته‌ است،‌ به‌ مواد مخدر معتاد بوده‌ است‌. محمودرضا نیز به‌ تریاك‌ معتاد شده‌ بود. البته‌ محمدرضا نیز وارث‌ خوبی‌ برای‌ پدر بود؛ گرچه‌ در اوایل‌ جوانی‌ معتاد نشد و فقط‌ «بعضی‌ شب‌ها بساط‌ تریاك‌ پهن‌» می‌كرد و با معشوقه‌هایش‌ بستی‌ می‌زد، ولی‌ همنشینی‌ با رفیق‌ بد او را معتاد كرد«محمدرضا اواخر سال‌ 1355 به‌ بعد كه‌ درد ناشی‌ از سرطان‌ به‌ او فشار می‌آورد، به‌ توصیه‌ی‌ دولو به‌ تریاك‌ روی‌ آورد».( فریده دیبا، پیشین، ص 146) از سوی دیگر خوشگذرانی‌ها، عیاشی‌ها، مجالس‌ رقص‌ و آواز، بی‌وقفه‌ در دربار ادامه‌ داشت‌. مهمانی‌های‌ پرلهو و لعب‌ دربار بیشتر به‌ افسانه‌ها و داستان‌های‌ هزارویك‌شب‌ شباهت‌ داشت‌. شب‌ كه‌ فرا می‌رسید «زندگی‌ شبانه‌ و خصوصی‌ آنها شروع‌ می‌شد». شاه‌ در زمستان‌ها معمولاً در كاخ‌ نیاوران‌ به‌ سر می‌برد و تابستان‌ها غیر از ایامی‌ كه‌ به‌ شمال‌ می‌رفت‌ به‌ كاخ‌ اختصاصی‌ سعدآباد می‌رفت‌ و معمولاً كمتر شبی‌ بود كه ‌گذران‌ شبانه‌ در كاخ‌ اختصاصی‌ توأم‌ با یك‌ برنامه‌ی‌ سرگرم‌كننده‌ نباشد. عیاشی‌های‌ ملكه‌ی‌ مادر زیربنایی‌تر بود؛ چراكه‌ او درباره‌ی‌ دنیا اعتقادی‌ فیلسوفانه ‌داشت‌. به‌ قول‌ خودش‌: «بنده‌ معتقد هستم‌ دو روز عمر را انسان‌ باید در خوشی‌ و با سرخوشی‌ بگذراند. در دنیا آن‌قدر وسایل‌ كامجویی‌ و لذت‌ بردن‌ هست‌ كه‌ عمر انسان‌ كفاف‌ استفاده‌ از آنها را نمی‌دهد و انسان‌ تا به‌ خودش‌ بیاید همه‌ی‌ اعضا و جوارحش‌ ازكار افتاده‌» است‌؛ (تاج‌الملوك آیرملو، خاطرات ملكه پهلوی، تهران، انتشارات به آفرین، 1380،ص354) دربار پهلوی‌، دربار عیاشان‌ بود و خاندان‌ سلطنت‌ لحظه‌ای‌ از كامجویی‌ غفلت‌ نمی‌كردند. شاه‌ و خانواده‌اش‌ هر سال‌ ایام‌ تعطیلات‌ نوروز را گاه‌ تا چهل‌روز در آمریكا به‌ خوشگذرانی‌ می‌پرداختند و پس‌ از ساختن‌ جزیره‌ی‌ كیش،‌ ایام‌ نوروز را در این‌ جزیره‌ سپری‌ می‌كردند. شاه‌ «همه‌ ساله‌ تعطیلات‌ تابستانی‌ را در نوشهر می‌گذراند»( احمدعلی انصاری، پیشین، ص 142) و تعطیلات‌ زمستانی‌ خود را كه‌ از اواسط‌ دی‌ ماه‌ تا اوایل‌ اسفند به‌ طول ‌می‌انجامید در سوئیس‌ می‌گذراند. بی‌دینی‌ رژیم‌ پهلوی‌ پس‌ از تثبیت‌ پایه‌های‌ حكومت‌، به‌ دلیل‌ ماهیت‌ ضددینی‌اش، ‌ستیز با اسلام‌ را آغاز كرد و در اواخر عمر رژیم‌، به‌ طور علنی، ارزش‌های‌ دینی‌ را به‌ چالش ‌كشید و بی‌اعتنا به‌ عقاید دینی‌ مردم‌، از هیچ‌ كوششی‌ برای‌ نابودی‌ شریعت‌ دریغ‌ نكرد. رضاشاه‌ با تظاهر به‌ ارزش‌های‌ دینی‌، روحانیت‌ و نمادهای‌ شیعی‌ به‌ قدرت‌ رسید؛ اما به‌ دلیل‌ غربگرایی‌، تمركزگرایی‌ و ناسیونالیسم‌ افراطی‌، به‌ جنگ‌ همه‌ی‌ ارزش‌ها رفت‌. گرچه‌ ماهیت‌ رژیم‌، عامل‌ اصلی‌ اسلام‌ستیزی‌ رضاشاه‌ بود، اما اعتقادات‌ شخصی‌ او نیز عامل‌ بسیار تعیین‌كننده‌ای‌ در رفتار ضدمذهبی‌ او بود. اولین‌ مبارزه‌ی‌ رضاشاه‌ با شریعت‌، زمانی‌ آغاز شد كه‌ «حكومت‌ وی‌ قوت‌ و قدرت‌ و قوام‌ زیادی‌ پیدا كرد و اظهار داشت‌ كه‌ می‌خواهد جلوی‌ این‌ آخوندبازی‌ها را بگیرد».( تاج‌الملوك، پیشین، ص 243) پس‌ از سقوط‌ رضاشاه‌، پسرش‌ محمدرضا سعی‌ كرد از پدرش‌ عبرت‌ بگیرد و با مذهب‌ از در آشتی‌ درآید. رفتن‌ به‌ زیارت‌ امام رضا(ع‌)، دیدار با مرجعیت‌ شیعه‌، آیت‌الله‌ بروجردی‌ و تعمیر بقاع‌ متبركه‌ از تنفر نیروهای‌ مذهبی‌ نسبت‌ به‌ وی‌ كاست‌؛ اما ماهیت‌ بی‌دینی‌ محمدرضا هم‌، چندان‌ در پرده‌ی‌ غیب‌ پنهان‌ نماند. بعد از فوت‌ آیت‌الله ‌بروجردی‌، بنای‌ بدرفتاری‌ با حوزه‌ها را گذاشت‌؛ مدرسه‌ی‌ فیضیه‌، نماد روحانیت‌، را مورد حمله‌ قرار داد؛ بسیاری‌ از علما را دستگیر، امام‌خمینی‌ را بازداشت‌ و در 15خرداد، نیروهای‌ مذهبی‌ را قتل‌ عام‌ كرد. پس‌ از تبعید امام‌خمینی‌، شاه‌ علناً در مجالس‌ عمومی‌، مشروبخواری‌ می‌كرد؛ با حجاب‌ مظهر ایمان‌ زن‌ مسلمان‌ مخالفت‌ می‌كرد و لاابالی‌گری‌ را گسترش‌ می‌داد و چون ‌خود جربزه‌ی‌ پدر را نداشت‌، به‌ پدرش‌ اعتراض‌ می‌كرد و می‌گفت‌: «پدرم‌ اشتباهی ‌بزرگ‌ كرد. او وقت‌ كافی‌ داشت‌ تا مثل‌ آتاتورك‌ همگی‌ روحانیون‌ را از دم‌ تیغ ‌بگذراند!» (فریده دیبا، پیشین، ص 409) شاه‌ با اینكه‌ سعی‌ می‌كرد با داستان‌سرایی‌هایی‌ مانند خواب‌ و مكاشفه‌ خود را مذهبی‌ جلوه‌ دهد، ماهیت‌ غیرمذهبی‌ او همیشه‌ بر فریبكاری‌های‌ او بروز و ظهور بیشتری‌ داشت‌. بی‌اعتقادی‌ دربار به‌ اسلام‌ موجب‌ تلاش‌ آنها جهت‌ ترویج‌ سایر مذاهب‌ و نحله‌ها شده‌ بود. از این‌ جهت‌ شاه‌ «بدش‌ نمی‌آمد بهائیگری‌ در ایران‌ رشد كند و به‌ نیرویی‌ در برابر اسلام‌ تبدیل‌ گردد». به‌ همین‌ دلیل‌ بود كه‌ یك‌باره‌ شاهد رشد بهائیان‌ و نفوذ آنها در اركان‌ دولت‌ بودیم‌. ناگهان چهار نفر بهائی‌، سپهبد اسدالله‌ صنیعی‌ وزیر جنگ‌، منصور روحانی، وزیر آب‌ و برق‌ و كشاورزی‌، خانم‌ فرخ‌رو پارسای وزیر آموزش‌ و پرورش‌ و هوشنگ‌ نهاوندی وزیر كار، آبادانی‌ و مسكن‌، وزرای‌ دولت‌ هویدا شدند. فساد مالی‌ دربار یكی‌ از عوامل‌ بی‌اعتمادی‌ مضاعف‌ مردم‌ نسبت‌ به‌ خاندان‌ پهلوی‌، فساد مالی‌ آنها بود. بی‌شك‌ بخشی‌ از تظاهرات‌ مردم‌ ایران‌ در سال‌ 1357 در اعتراض‌ به‌ فساد مالی‌ رژیم‌ بود. مردم‌ وقتی‌ اختلاف‌ خود را با اشرافیت‌ درباری‌ می‌دیدند به‌ فریاد می‌آمدند. شاه‌ در مهر 1357 دستور داد تا خانواده‌ی‌ سلطنتی‌ در معاملات‌ دخالت‌ نكنند و این‌ خود نشانه‌ی‌ فساد مالی‌ دربار و ناخشنودی‌ مردم‌ بود. دولت‌ هر سال‌ معادل‌ پانزده میلیون‌ دلار بودجه‌ در اختیار وزارت‌ دربار قرار می‌داد و تمامی‌ آن‌ صرف‌ خوشگذرانی‌های‌ خانواده‌ی‌ شاه‌ می‌شد؛ البته‌ این‌ غیر از بودجه‌ی‌ سری‌ دولت‌ بود كه‌ به‌ دستور شاه‌ به‌ مصرف‌ ولخرجی‌های‌ بی‌مورد می‌رسید. فساد مالی‌ دربار پهلوی‌ در اشكال‌ مختلف‌، تكاثر، تجمل‌، حیف‌ و میل‌، قاچاق‌، حاتم‌بخشی‌های‌ بی‌مورد و رانت‌خواری‌ بروز می‌كرد. خاندان‌ پهلوی‌ به‌ دلیل‌ فقر خانوادگی‌، عقده‌ای‌ سیرناشدنی‌ در جمع‌ ثروت ‌داشتند. رضاخان‌ با رسیدن‌ به‌ قدرت‌ شروع‌ به‌ جمع‌آوری‌ ثروت‌ كرد. با زور و قلدری، ‌املاك‌ مردم‌ را در مقابل‌ بهای‌ اندكی‌ تملك‌ می‌كرد. قبل‌ از اینكه‌ درآمد نفتی‌ ایران‌ زیاد شود، محمدرضا مانند پدرش‌ به‌ تملك‌ اراضی ‌می‌پرداخت‌. پس‌ از آنكه‌ قیمت‌ نفت‌ به‌ شكل‌ سرسام‌آوری‌ بالا رفت‌، شاه‌ به‌ بهانه‌های‌ مختلف،‌ هر روز بر ثروت‌ خود می‌افزود. شاه‌ در سال‌ 1337 برای‌ عادی‌ جلوه‌دادن‌ فعالیت‌های ‌اقتصادی‌ به‌ پیشنهاد علم،‌ سازمانی‌ اقتصادی‌ را تحت‌ عنوان‌ «بنیاد پهلوی‌» تأسیس‌ كرد. بنیاد پهلوی‌ ظاهراً یك‌ بنیاد خیریه‌ بود و چند كار هم‌ مانند،كمك‌ هزینه‌ به‌ دانشجویان‌ خارج‌ از كشور، احداث‌ چند خانه‌ی‌ مسكونی‌ برای‌ معلولان‌، تأمین‌ پوشاك‌ و اطعام‌ فقرا انجام‌ می‌داد؛ ولی‌ در واقع‌ همه‌ی‌ اینها ظاهرسازی‌ برای‌ پوشش‌ دادن‌ به‌ اقدامات ‌اقتصادی‌ شاه‌ و خانواده‌ی‌ وی‌ بود. بنیاد با سرمایه‌گذاری‌ در كارخانجات‌ سیمان‌، قند، بیمه‌، بانك‌، كشتیرانی‌، هتل‌سازی‌، خانه‌سازی‌، كازینوهای‌ قماربازی‌ و كاباره‌ها سود سرشاری‌ را عاید خانواده‌ی‌ پهلوی‌ نمود.( مینو صمیمی، پشت پرده‌ی تخت طاووس، ترجمه‌ی دكتر حسین ابوترابیان، تهران، اطلاعات، 1371، ص 196) بنیاد پهلوی‌ از موقعیت‌ خود استفاده‌ می‌كرد و با تمام‌ امكانات‌ به‌ سفته‌بازی‌ و تجارت ‌مشغول‌ بود. بارها زمین‌های‌ زراعتی‌ بسیاری‌ را به‌ نفع‌ این‌ بنیاد، ملی‌ اعلام‌ كردند و با ساختن‌ ساختمان‌های‌ لوكس‌ و فروش‌ آن‌ به‌ وزارتخانه‌ها، سرمایه‌های‌ زیادی‌ را به‌دست‌ می‌آوردند.( ژان‌‌ لوروریه و احمد نراقی، ایران بر ضد شاه، ترجمه‌ی مهدی نراقی، انتشارات امیركبیر، 1358، ص 140) بنیاد پهلوی‌ سه‌ هدف‌ اساسی‌ را دنبال‌ می‌كرد: «1‌ـ یافتن‌ منابع‌ مالی‌ برای‌ شركت ‌تجاری‌ متعلق‌ به‌ شاه‌؛ 2 ‌ـ كنترل‌ اقتصاد كشور از طریق‌ سرمایه‌گذاری‌ در زمینه‌های‌ مختلف‌؛ 3 ‌ـ حمایت‌ مالی‌ از افراد وفادار به‌ سلطنت». 1.ولخرجی ـ شاه‌ و درباریان‌ با مسافرت‌های‌ پرخرج‌ به‌ داخل‌ و خارج‌ از كشور هزینه‌ی‌ سرسام‌آوری‌ را به‌ بودجه‌ی‌ كشور تحمیل‌ می‌كردند. دختران‌ شاه‌ به‌ سفارتخانه‌ها دستور می‌دادند تا از همسرانشان‌ با بودجه‌ی‌ كشور پذیرایی‌ كنند. در سال‌ 1348 كه‌ درآمد عمومی‌ ایران‌ حدود یك‌ میلیارد دلار بوده‌ است‌، شاه، ‌دویست‌ هزار دلار خرج‌ یك‌ مسافرت‌ به‌ آمریكا نمود(اسدالله علم، پیشین، ص 415) و با گران‌ شدن‌ نفت‌ در دهه‌ی 1350‌، هزینه‌ی‌ این‌ مسافرت‌ها به‌ ده‌ها برابر افزایش‌ یافت‌. فریده‌ دیبا، كه‌ هیچ‌‌امتیازی ‌نداشت‌ جز مادرزن‌ شاه‌ بودن‌، پی‌‌درپی‌ به‌ مسافرت‌ خارج‌ از كشور می‌رفت‌ و وزارت ‌دربار موظف‌ بود، مخارج‌ سفر او را تأمین‌ كند. در یك‌ سفر بیهوده‌ی‌ خانم‌ دیبا، علم‌ از شاه‌ پرسید چقدر هزینه‌ی‌ سفر در اختیار او قرار دهم‌، شاه‌ گفت‌: «هر قدر می‌خواهد، شاید این‌ كار سبب‌ شود دهانش‌ را ببندد».( همان، ج2، ص 542) اشرف‌ در تحمیل‌ هزینه‌ی‌ سفر به‌ دولت،‌ گوی‌ سبقت‌ را از همگان‌ ربوده‌ بود. طبق ‌اسناد منتشر شده‌، هزینه‌های‌ اشرف‌ در مسافرت‌هایش‌ به‌ خارج‌، حركتی‌ تصاعدی‌ داشته ‌است‌. شاه‌ و درباریان‌ او با دست‌ و دلبازی‌ بی‌حد و حصر خود، بیت‌المال‌ را به‌ كسانی‌ می‌بخشیدند كه‌ هرگز سزاوار نبودند. ولخرجی‌ از اموال‌ ملت‌ در دربار شاه‌ یك فرهنگ‌ و افتخار شده‌ بود. یكی‌ از اعضای‌ خانواده‌‌ی سلطنتی‌ مبلغ‌ پنج‌میلیون‌ دلار از بانك‌ فرست‌ نشنال‌‌سیتی ‌نیویورك‌ قرض‌ كرده‌ بود، اما از پرداخت‌ آن‌ خودداری‌ می‌كرد. شاه ‌به‌ علم‌ دستور داد به‌ او تلگراف‌ بزند و بگوید بعد از پرداخت‌ بدهكاری‌هایشان‌ «هرقدر دلشان‌ می‌خواهد ولخرجی‌ كنند».( همان، ص 824) شاه‌ به‌ دلیل‌ تعصب‌ نسبت‌ به‌ نظام‌ سلطنتی‌، هر پادشاهی‌ كه‌ در كشورش‌ سرنگون‌ می‌شد، از اموال‌ ملت‌ ایران‌ به‌ او حاتم‌بخشی‌ می‌كرد. پس‌ از سرنگونی‌ پادشاه‌ افغانستان‌، محمدرضا دستور داد، ماهیانه‌ ده‌هزار دلار از بودجه‌ی‌ سرّی‌ دولت‌ به‌ وی‌ پرداخت ‌شود. شاه‌ پس‌ از چندی‌، دستور خرید اتومبیل‌ لیموزین‌ برای‌ پادشاه‌ افغانستان‌ و دستور مستمری‌ دیگری‌ برای‌ همسر پادشاه‌ افغانستان‌ را صادر كرد.( همان، ص 770) پس‌ از چندی،‌ دربار ایران‌ مركز رفت‌ و آمد پادشاهان‌ مخلوع‌ برای‌ پر كردن‌ جیب‌شان ‌گردید. 2.تشریفات‌ و تجملات‌ ـ تجمل‌گرایی‌ از آثار و نتایج‌ سرمایه‌داری‌ است‌؛ خصوصاً اگر سرمایه‌داران‌ از نوكیسه‌گان‌ باشند، تجملات،‌ بیشتر تجلی‌ پیدا می‌كند؛ زیرا رفتار نوكیسه‌گان‌ از یك‌ عقده‌ی‌ روانی‌ هم‌ حكایت‌ می‌كند. دربار پهلوی‌ پر از گدازادگان‌ نوكیسه‌ای‌ بود كه‌ بی‌هیچ‌ زحمتی‌ وارث‌ سرمایه‌ای‌ بی‌حساب‌ شده بودند و سرمایه‌ی‌ كشور را ملك‌ خود تلقی‌ می‌كردند. تجلی‌ تشریفات‌ بیشتر در جشن‌ها تبلور پیدا می‌كرد. جشن‌های‌ عروسی‌، جشن‌های‌ شاهنشاهی‌ و 2500 ساله‌ اوج‌ تجمل‌گرایی‌ دربار پهلوی‌ بود. محمدرضا سه‌‌مرتبه‌ جشن‌ عروسی‌ گرفت‌ و در هر سه‌ بار برای‌ اشباع ‌تجمل‌گرایی‌ خود بودجه‌ی‌ هنگفتی‌ از كشور را به‌ مصرف‌ رساند.( حسین مكی، تاریخ بیست ساله‌ی ایران، ج6، تهران، انتشارات علمی، ص 447) رژیم‌ شاه‌ برای‌ مشروع‌ جلوه‌دادن‌ مراسم‌ پر زرق‌ و برق‌ عروسی‌ به‌ وسیله‌ی ‌نویسندگان‌ چاپلوس‌ به‌ داستان‌سرایی‌ می‌پرداخت تا نشان‌ دهد در دربار هخامنشیان‌ نیز جشن‌های‌ عروسی‌ مجلل‌ برقرار می‌شده‌ است‌. تجملات‌ و زرق‌‌وبرق‌های‌ شاهانه‌ به‌ جشن‌ عروسی‌ ختم‌ نمی‌شد. شاه‌ و فرح‌ در مراسم‌ تاجگذاری‌ و جشن‌های‌ 2500 ساله‌ی‌ شاهنشاهی‌ با تاج‌ و نیم‌تاج‌ طلا مزین‌ به ‌یاقوت‌ و زمرد و لباس‌های‌ پرزرق‌ و برق‌ چشم‌ دنیا را خیره‌ كردند. دولت‌ مردان‌ موظف ‌بودند كه‌ هنگام‌ حضور شاه‌ لباس‌های‌ زربفت‌ تجملاتی‌ كه‌ یادآور شوالیه‌های‌ قرن ‌پانزدهم‌ انگلیس‌ بود، بپوشند. شاید باوركردنی‌ نباشد كه‌ حتی‌ دستگیره‌ها و داشبورد اتومبیل‌های‌ شاه‌ نیز از طلا ساخته‌ شده‌ بود،تا مناسب‌ دربار افسانه‌ای‌ شاه‌ باشد.(مینو صمیمی، پشت پرده‌ی تخت طاووس، ص 88) شاید هیچ‌ قوم‌ غالبی‌ با اموال‌ مردم‌ شكست‌‌خورده‌ مانند دربار پهلوی‌ با بیت‌المال‌ رفتار نكرده‌ است‌. انواع‌ و اقسام‌ ریخت‌ و پاش‌هایی‌ كه‌ در تاریخ‌ بی‌سابقه‌ یا كم‌سابقه‌ بود. بودجه‌ی‌ كلان‌ وزارت‌ دربار تنها به‌ مصرف‌ تشریفات‌ زن‌ و بچه‌، مشروب‌، تفریح‌ وخورد و خوراك‌ یك‌ خانواده‌ می‌رسید و مقادیر معتنابهی‌ ارز، هزینه‌ی‌ ولخرجی‌های‌ خانواده‌ی‌ شاه‌ می‌شد. 3.رانت خواری‌ـ استفاده‌های‌ انحصاری‌ درباریان‌ از امكانات‌، معاملات‌، صنایع‌ و وام‌ها، به‌ خاطر موقعیت‌ آنان‌ یا رشوه‌خواری‌ از صاحبان‌ سرمایه‌ به‌ خاطر وساطت‌ و سفارشات‌، یكی‌ از راه‌های‌ سوءاستفاده‌ی‌ درباریان‌ در كسب‌ ثروت‌ بود. نزدیكان‌ دربار تحت‌ پوشش‌های‌ مختلف‌ به‌ ثروت‌‌اندوزی‌ انحصاری می‌پرداختند. یكی‌ از این‌ پوشش‌ها، نمایندگی‌ بود. «دوستان‌ نزدیك‌ شاه‌ خود را نماینده‌ی‌ شركت‌های‌ مختلف‌ خارجی‌ كرده‌ و اصرار داشتد كه‌ بدون‌ دخالت‌ آنان‌ هیچ‌ كاری‌ انجام‌ نمی‌گیرد و هیچ‌ قراردادی‌ امضا نمی‌شود. در واقع‌ در حدود پنج‌ شش‌ نماینده‌ی‌ عالی‌ با كمك‌ 25 تا سی‌ نماینده‌ی‌ جزء، عملاً مسیر اقتصادی‌ كشور را تعیین‌ می‌كردند».(ویلیام شوكراس، پیشین، ص 243) ناكارآمدی‌ ساختار اقتصادی‌ كشور یكی‌ از عوامل‌ عمده‌ی‌ فساد دربار بود. مجریان‌ طرح‌های‌ دولتی‌ برای‌ حل‌ مشكلات‌ خود دست‌ به‌ پرداخت‌ رشوه‌ می‌زدند و این‌ «فساد چنان‌ بالا گرفت‌ كه‌ بسیاری‌ از مقامات‌ بالای‌ دولتی‌ و بدتر از همه‌ اعضای‌ خانواده‌ی ‌سلطنتی‌ را هم‌ آلوده‌ ساخت‌».(ویلیام سولیوان، پیشین، ص 66) برادران‌ شاه‌ نیز هر كدام‌ از راه‌ رانت‌خواری‌ و گرفتن‌ سهام‌ به‌ دلیل‌ موقعیت‌ خود و واسطه‌گری‌ در قراردادهای‌ دولتی‌ با شركت‌های‌ خارجی‌، صاحب‌ ثروتی‌ كلان‌ شدند. 4. قاچاق‌ مواد مخدر‌ـ درباریان‌ شاه‌ ایران‌ در قاچاق‌ مواد مخدر نیز دست‌ داشتند. معروف‌ترین‌ قاچاقچیان‌ دربار عبارت‌ بودند از: اشرف‌، دكتر عبدالكریم‌ ایادی‌ پزشك ‌مخصوص‌ شاه‌ و هوشنگ‌ دولوی‌ قاجار. ایادی‌ و دولو «ده‌ها هزار كیلو تریاك‌ وارد مملكت‌ می‌كردند و كسی‌ را هم‌ جرأت ‌حرف‌‌زدن‌ نبود. حتی‌ مأمورین‌ انتظامی‌ از كامیون‌های‌ حامل‌ تریاك‌ قاچاق‌ باند دكتر ایادی‌ و هوشنگ‌ دولو» حفاظت‌ می‌كردند.( علی شهبازی، پیشین، ص 210) اشرف‌ نیز در قاچاق‌ مواد مخدر شهرت‌ جهانی‌ یافته‌ بود. فردوست‌ معتقد است‌»اشرف‌ قاچاقچی‌ بین‌المللی‌ و به‌ طور مسجل‌ عضو مافیای‌ آمریكا» بود. فردوست‌ به‌عنوان‌ مسئول‌ دفتر ویژه‌ی‌ اطلاعات‌ مدعی‌ است‌ كه‌ اشرف‌ «هر جا كه‌ می‌رفت‌ در یكی‌ از چمدان‌هایش‌ هروئین‌ حمل‌ می‌كرد و كسی‌ جرأت‌ نمی‌كرد آن‌ را بازرسی‌ كند». وقتی فردوست‌ موضوع‌ را به‌ اطلاع‌ محمدرضا رساند، محمدرضا گفت‌: «به‌ او بگویید این‌ كار را نكند». وقتی‌ محمدرضا خود جرأت‌ عكس‌‌العمل‌ نداشت‌، فردوست‌ چه‌ می‌توانست ‌انجام‌ دهد؟(حسین فردوست، پیشین، ص 237) فساد سیاسی‌ رژیم‌ شاه‌ استبداد و وابستگی‌ از عناصر تشكیل‌ دهنده‌ی‌ ماهیت‌ رژیم‌ محمدرضا بود. فقدان ‌مشروعیت‌، ریشه‌ی‌ اصلی‌ فساد سیاسی‌ دربار پهلوی‌ بود كه‌ رژیم‌ همواره‌ از آن‌ در رنج ‌بود. تزلزل‌ ناشی‌ از فقدان‌ مشروعیت‌، شاه‌ را به‌ مستبدی‌ سركوبگر، قدرت‌ طلب‌ و وابسته‌ تبدیل‌ كرده‌ بود. شاه‌ با ابزاری‌ كردن‌ تمام‌ نهادهای‌ دولت‌، مجلس‌، دادگستری‌ و قانون‌ اساسی‌، همه‌ چیز را درخدمت‌ منافع‌ شخصی‌ و ماندگاری‌ رژیمش‌ قرار داده‌ بود. به‌ همین‌ دلیل‌ ابتكار عمل‌ را از كارگزاران‌ رژیم‌ سلب‌ و همه‌ی‌ آنها را به‌ مهره‌های ‌بی‌اراده‌ و چاپلوس‌ تبدیل‌ كرده‌ بود. از سوی‌ دیگر، مردم‌ چون‌ خود را بی‌تأثیر در نظام‌سیاسی‌ و تصمیم‌گیری‌ می‌دانستند، خود را از هر گونه‌ مسئولیت‌‌پذیری‌ مبرا و هر روز فاصله‌ی‌ خود را با رژیم‌ بیشتر می‌كردند. شاه‌ همه‌ی‌ تلاش‌ خویش‌ را به‌ كار می‌برد تا با ایجاد یا تقویت‌ نهادهای‌ امنیتی‌، رژیم‌ همواره‌ در معرض‌ خطر خود را، ثبات‌ بخشد؛ اما نهادهای‌ سركوبگر وی‌ نه‌ تنها عامل‌ ثبات‌ رژیمش‌ نشدند، بلكه‌ با دامن‌ زدن‌ بر فساد مزمن‌ سیاسی‌، عامل‌ تزلزل‌ آن‌ گشتند. شاه‌ به‌ دلیل‌ فقدان‌ پایگاه‌ مردمی‌، ناچار به‌ دنبال‌ تكیه‌گاهی‌ در خارج‌ از مرزها می‌گشت‌ و سرانجام‌ همین‌ سیاست‌، او را به‌ عنصری‌ وابسته‌ به‌ غرب‌ تبدیل‌ كرد كه‌ خود عاملی‌ در سقوط‌ رژیمش‌ گردید. استبداد‌ـ حكومت‌های‌ استبدادی‌ دارای‌ دو مشخصه‌ هستند: یكی‌ قدرت‌ مطلقه‌ی‌ فرمانروا و دیگری‌ مشاركت‌ نداشتن‌ مردم‌ در برنامه‌ریزی‌، تصمیم‌گیری‌ و اجرا. رژیم‌ محمدرضا از هر دو مشخصه‌، به‌ نحو كاملی‌ برخوردار بود. اینها تنها قطره ای از دریای منجلاب فساد رژیم پهلوی است با این وجود جای تعجب است كه برخی به دنبال تقدس زایی و تطهیر چهره چنین رژیمی هستند. 3.ازكدام ثروتمند شدن سخن به میان آمده ، نگاهی منصفانه به روند كلی حركت كشور حاكی است كه نه تنها كشور به سمت رفاه و توسعه حركت نمی كرد ، بلكه با توجه به سرسپردگی و وابستگی كامل رژیم به بیگانگان و غارت منابع كشور توسط آنان ، هر روز شاهد وابسته تر شدن كشور بودیم . ثروتی هم اگر در سایه افزایش قمیت نفت در سال 52 به بعد به دست آمد به جای اینكه صرف رشد و پیشرفت كشور شود ، بیشتر صرف ریخت و پاش های جشن های شاهنشاهی و خرید اسلحه از آمریكا و برخی كشورها در راستای تأمین منافع آنان در منطقه توسط كشور ما صورت می گرفت . در اینجا برای روشن شدن واهی بودن چنین ادعاهایی به فراز هایی از كتاب « پاسخ به تاریخ » كه توسط شاه نگاشته شده و به دنبال تطهیر چهره رژیم خود است و نقدها و ایرادهای آن اشاره می كنیم . شاه در سومین بخش از این كتاب تحت عنوان «انقلاب سفید» به تشریح برنامه‌ها و سیاست‌های خود برای پیشرفت كشور پرداخته است و با استناد به انبوهی از آمار و ارقام تلاش كرده تا به تعبیر خویش چگونگی رهنمون ساختن جامعه به سوی تمدن بزرگ را تشریح نماید. شاه با اختصاص فصل مستقلی به اصلاحات ارضی و ارائه آمارهایی از میزان واگذاری زمین و تسهیلات به كشاورزان، این اقدام را كه نخستین اصل از «انقلاب سفید» به شمار می‌رفت، گامی بلند در جهت تقویت بنیه كشاورزی محسوب داشته است. اما با مراجعه به آمارهای ارائه شده از سوی بانك مركزی می‌توان سیر نزولی سریع سهم بخش كشاورزی را در تولید ناخالص داخلی طی سال‌های پس از انجام اولین اصل انقلاب سفید، مشاهده كرد. براساس این آمار سهم بخش كشاورزی كه در سال 1963 (1341) یعنی سرآغاز اصلاحات ارضی در تولید ناخالص داخلی 9/27 درصد بود، طی سال‌های پس از این اقدام رو به كاهش گذارد و سرانجام در سال 1978 (1356) به پایین‌ترین حد خود یعنی 3/9 درصد رسید.(محسن میلانی، شكل‌گیری انقلاب اسلامی؛ از سلطنت پهلوی تا جمهوری اسلامی، ترجمه مجتبی عطارزاده، تهران، انتشارات گام نو، 1381، ص124، به نقل از بانك مركزی ایران: گزارش سالانه، تهران، قسمت مربوط به سال‌های1977،1976،1975،1973)این در حالی بود كه در آخرین سال حاكمیت رژیم پهلوی هنوز حدود 40 درصد از جمعیت فعال كشور در بخش كشاورزی حضور داشتند؛ لذا با توجه به سهم ناچیز این بخش در تولید ناخالص داخلی می‌توان متوجه فقر حاكم بر این بخش از جمعیت كشور در آستانه انقلاب، گردید. بنابراین بیراه نیست اگر گفته شود اصلاحات ارضی نه تنها گام مثبتی در جهت پیشرفت و توسعه كشاورزی در كشور نبود، بلكه به اضمحلال و نابودی آن انجامید و سایه فقر و مسكنت را بر روستاها و روستاییان و كشاورزان این سرزمین گسترانید. در پی بروز چنین وضعیتی بود كه وابستگی كشور به محصولات كشاورزی و نیز دامپروری كه در ارتباط مستقیم با آن قرار داشت، رو به فزونی گذاشت، حال آن كه پیش از آن، كشور در این زمینه از خودكفایی برخوردار بود. منظور از این سخن، انكار ضرورت بهبود شیوه‌ها و روش‌های كشاورزی سنتی در كشور نیست، اما باید دانست آنچه به نام اصلاحات ارضی صورت گرفت برخلاف تلاش شاه در این كتاب، نه تنها پیشرفت و منفعتی برای كشور نداشت، بلكه موجب نابودی همان وضعیت موجود نیز گردید و سهم كشاورزی در اقتصاد كشور را به پایین‌ترین حد خود رسانید. از سوی دیگر سیاست‌های توسعه صنعتی كشور نیز كه عمدتاً برمبنای صنایع مونتاژ پی‌ریزی شده بود، از یك سو توانایی جذب انبوه بیكاران روستایی را نداشت و از سوی دیگر این صنایع اساساً از توانایی چندانی برای تقویت قدرت اقتصادی كشور برخوردار نبودند. توجه به این نكته نیز ضروری است كه عمده‌ترین سرمایه‌گذاری‌ها و فعالیت‌ها در زمینه توسعه صنعت نفت صورت می‌گرفت؛ چرا كه سهم آن در تأمین درآمدهای كشور، روز به روز افزایش می‌یافت و بدین طریق وابستگی كشور به درآمد نفت، نهادینه گردید. در كنار صنعت نفت، بخش خدمات نیز از رشد قابل ملاحظه‌ای برخوردار بود كه نتیجه آن گسترش بی‌رویه بخش‌های اداری و تجاری و واسطه‌گری بود و به این ترتیب شاكله اقتصادی كشور، به ویژه پس از افزایش درآمدهای نفتی در سال 1352، بر این مبنا گذارده شد. شاید بهتر باشد برای دریافتن نتیجه مجموعه فعالیت‌هایی كه محمدرضا صفحات زیادی از كتاب خود را برای توضیح و تشریح آنها اختصاص داده است، به اظهار نظرهای برخی از وزرا و مسئولان رژیم پهلوی در این باره، رجوع نماییم. علینقی عالیخانی از مقامات عالی‌رتبه اقتصادی رژیم پهلوی كه در اغلب سال‌های دهه 40 نیز وزارت اقتصاد را برعهده داشت، طی مقدمه‌ای كه بر یادداشت‌های اسدالله علم نگاشته، به تفصیل كاركردها و دستاوردهای رژیم پهلوی را در عرصه‌های مختلف مورد بررسی قرار داده است. در بخشی از این مقدمه می‌خوانیم: «... به گمان او [شاه] اصلاحات ارضی و اجتماعی موجب آزادی زنان و دهقانان و سهامدار شدن كارگران گشته و برنامه‌های بهداشت و آموزش رایگان، جامعه خوشبخت برپا ساخته بود و دیگر جایی برای شكایت و خرده‌گیری نبود. ولی جز در زمینه آزادی زنان كه بی‌گمان گام‌هایی اساسی برداشته شد (البته در چارچوب سیاست‌ها و ارزشهای رژیم پهلوی) در موردهای دیگر واقعیت وضع كشور با تصورات شاه تفاوتی كلی داشت. اصلاحات ارضی و از میان بردن بزرگ مالكی به راستی خدمت بزرگی بود، به شرطی كه به دنبال آن نهادهای تازه‌ای مانند شورای ده یا شركت‌های تعاونی- به معنای راستین و نه تبلیغاتی كلمه- جایگزین نظام پیشین می‌شد و دولت نیز با سیاست پیگیر و روشنی از آنها پشتیبانی می‌كرد، ولی در عمل به این امر آن‌چنان كه باید توجه نشد و اعتبارات كشاورزی بیشتر صرف طرح‌های بزرگ شد و دهقانان خرده پا كم و بیش فراموش گشتند. داستان مشاركت كارگران در سود سهام واحدهای صنعتی نیز در عمل تبدیل به یك یا دو ماه دستمزد اضافی در سال شد و هیچ ارتباطی با سود این واحدها نداشت. هنگامی نیز كه قرار شد بخشی از سهام این‌گونه شركت‌ها به كارگران واگذار شود، تورم و كمبود مسكن و خواربار چنان فشاری برگرده این طبقه وارد كرده بود كه دیگر كسی با وعده صاحب سهم شدن و دریافت سود در آینده، دل خوش نمی‌داشت... برنامه‌ آموزش و بهداشت رایگان نیز چندان معنایی نداشت. در 1355 تنها 75% از كودكان به آموزش دسترسی داشتند، آن هم در شرایطی كه حتی در پایتخت مدرسه‌ها تا سه نوبت كار می‌كردند و شمار شاگردان هر كلاس به 80-70 نفر می‌رسید. برپایه گزارش سال 1979 بانك جهانی، درصد اشخاص بالغ باسواد در 1975، در تانزانیا 66، در تركیه 60 و در ایران 50 بیش نبود، همچنین در 1977 انتظار عمر متوسط (امید به زندگی) در تركیه 60، در ایران 52 و در هندوستان و تانزانیا 51 سال بود. به زبان دیگر، چه در زمینه آموزشی و چه در زمینه بهداشتی، وضع ایران از كشورهایی كه درآمد كمتر یا خیلی كمتر داشتند، بهتر نبود.» (یادداشت‌های امیراسدالله علم، ویراستار علینقی عالیخانی، تهران، انتشارات مازیار و معین، ، 1380، ج 1، ص121-120) اگر این اظهارات مقام برجسته اقتصادی رژیم پهلوی را با آنچه شاه در كتاب خویش مدعی شده است، مقایسه كنیم، به بسیاری از واقعیت‌ها پی خواهیم برد. نكته قابل توجه در مطالب عالیخانی، تأكید وی بر تفاوت داشتن واقعیات موجود با «تصورات شاه» است. محمدرضا از آنجا كه عادت به خود بزرگ‌بینی داشت، فارغ از این كه وضعیت واقعی اقتصاد، صنعت و دیگر امور جامعه و كشور در چه شرایطی قرار دارد، ایران و ایرانیان را تحت حكومت خویش، دارای بیشترین رشد اقتصادی و بهترین شرایط برای رسیدن به تمدن بزرگ تصور می‌كرد. از طرفی، دولتمردان رژیم پهلوی نیز به خاطر آشنایی با روحیات شاه، همواره سعی داشتند با ارائه آمار و ارقام بی‌مبنا، همین تصور را در ذهن او دامن بزنند و ضمن چاپلوسی و تملق‌گویی‌های فراوان، رضایت خاطر شاه را فراهم آورند؛ بنابراین شاه همواره در تصورات خود غوطه می‌خورد و همین غفلت موجب بروز آشفتگی‌ها و نابسامانی‌های بسیار در امور مملكت می‌گردید. این خصلت محمدرضا، پس از فرار از كشور همچنان با او عجین است و خود را به طور واضح در كتاب «پاسخ به تاریخ» نیز نشان می‌دهد: «از آغاز انقلاب سفید (1963) كل در آمد ناخالص ملی از 340 میلیون به 5682 میلیون ریال افزایش یافت، كه می‌توان گفت طی فقط پانزده سال، درآمد ما شانزده برابر شد. حجم ذخایر ارزی كه محك استحكام اقتصاد عمومی است، از 45 میلیارد به 1509 میلیارد ریال افزوده گردید. نرخ سالانه رشد اقتصادی، كه سالها بالاترین مقام را در دنیا داشت، به 8/13 درصد در سال 1978 بالغ گشت و میانگین درآمد سرانه از 174 دلار در سال 1963 به 2540 دلار افزایش یافت. كشور ما، كه تا 1973 در لیست كشورهای غنی صندوق بین‌المللی پول جای نداشت، از 1974 به بعد مقام دهم را احراز كرد.» (محمد رضا پهلوی ، پاسخ به تاریخ ، ترجمه حسین ابوترابیان ، تهران : زریاب ، 1385، ص257-256) وی در جای دیگری به طرح این ادعا می‌پردازد: «ما در زمینه‌های مختلف سیاست و آموزش و پرورش و رفاه اجتماعی و توسعه از همه كشورهای در حال توسعه جلوتر بودیم. آخرین برنامه پنج ساله ما یك رشد سالانه 24 درصد را نوید می‌داد. این رشد در 1975 برمبنای قیمتهای جاری به 42 درصد بالغ شد كه چهار برابر رشد سالانه ژاپن بود.» (همان ، ص297) طبیعتاً اگر این اعداد و ارقام در خارج از محدوده «تصورات شاه» نیز واقعیت یافته بودند، دست‌كم وضعیت اقتصادی كشور در آخرین سال‌های حاكمیت پهلوی می‌بایست با رشد سالانه 8/13 یا 26 یا 42 درصدی، در شرایط بسیار خوب و ایده‌آلی باشد، اما پرواضح است كه چنین نبود. گذشته از جداول و آمارهای رسمی بانك مركزی، آنچه در خاطرات برخی رجال دوران پهلوی برجای مانده است، به صراحت از بحرانی شدن وضعیت اقتصادی در سال‌های پایانی عمر رژیم پهلوی حكایت دارد. در یادداشت‌های علم - وزیر دربار شاه و نزدیكترین فرد به وی- بارها از كمبودها و مشكلات اقتصادی برای عموم مردم، حتی احتمال بروزانقلاب سخن به میان آمده است: «3/11/54- افكار پیچیده دور و درازی می‌كردم، ولی مطلبی كه مرا بیشتر تحت تأثیر داشت مذاكراتی بود كه دیشب باعبدالمجید مجیدی رئیس سازمان برنامه و بودجه داشتم، چون چند تا پروژه مورد علاقه شاهنشاه را باید با او مذاكره می‌كردم. دیشب به منزل من آمده بود و به صورت وحشتناكی از كمی پول و هدر داده شدن پول در گذشته سخن می‌گفت كه بی‌نهایت ناراحتم كرد. یعنی وضع به طوری است كه قاعدتاً باید به انقلاب بیانجامد.»(یادداشت‌های امیراسدالله علم، ج5،ص452) توجه به این نكته ضروری است كه علم در پایان سال 1354، یعنی در اوج درآمدهای نفتی و بلندپروازی‌های شاه، چنین نظری را ابراز می‌دارد، حال آن كه اگر به مطالب شاه در كتاب «پاسخ به تاریخ» راجع به این برهه زمانی رجوع كنیم، ملاحظه می‌شود كه او بهترین شرایط را در كشور به تصویر می‌كشد و رشد اقتصادی بالاتر از ژاپن را در تصورات خود به ثبت می‌رساند! جالب این كه دقیقاً مقارن با این اظهار نگرانی علم از وضعیت اقتصادی كشور، براساس یك سند برجای مانده از ساواك، جعفر شریف‌امامی كه او نیز از بلندپایگان رژیم پهلوی و از برجسته‌ترین عناصر فراماسون در كشور محسوب می‌شد، اوضاع را «در حد انفجار» توصیف می‌كند: «شخص مطلع و برجسته‌ای می‌گفت دو روز قبل در جلسه‌ای با شركت شریف‌امامی رئیس مجلس سنا بودیم و خیلی جلسه خصوصی بود. رئیس سنا می‌گفت من اوضاع را خیلی بد می‌بینم. تمام مردم ناراضی در حد انفجار هستند. من كه همه چیز دارم، می‌بینم وضع به نحوی است كه شخص وقتی به خود می‌اندیشد عدم رضایت در باطن او مشاهده می‌شود و اضافه می‌كرد خیلی احساس وضع غیرعادی و آینده‌ای مبهم می‌كنم. در مورد نفت هم شریف‌امامی می‌گفت وضع را روشن نمی‌بینم و فایده‌ای هم ندارد كه 24 میلیارد دلار به ما پول دادند. بیست میلیارد آن را كه پس دادیم و حتی به انگلستان وام دادیم و چهار میلیارد بقیه هم به دست عوامل اجرایی از بین می‌رود و می‌خورند. اگر پولی نمی‌دادند بهتر بود. لااقل دلمان نمی‌سوخت و می‌گفتیم یك روز بالاخره پول وصول می‌شود. یعنی نفت به فروش می‌رسد و می‌توانیم با پول آن كاری برای مردم و مملكت انجام دهیم.» (سند ساواك- 17/10/1354؛ به نقل از: ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ج2، صص407-406) با توجه به بسیاری از این‌گونه اظهارات مقامات رژیم پهلوی كه از نزدیك با واقعیات جامعه در تماس بودند، پرواضح است كه وقتی شاه از رشد اقتصادی 13و24و42 درصدی سخن به میان می‌آورد، فارغ از این كه ذكر چنین اعداد و ارقامی برای رشد اقتصادی حكایت از عدم درك صحیح وی از معنا و مفهوم «رشد اقتصادی» دارد، در تصورات شاهانه خویش مستغرق است. اسدالله علم در یادداشت روز 15/6/1348 خود با زیركی تمام، به گونه‌ای كنایه‌آمیز دلایل و زمینه‌های شكل‌گیری این‌گونه تصورات نزد شاه را برای آیندگان به یادگار نهاده است:« سر شام شاهنشاه فرمودند بانك مركزی گزارش می‌دهد 22% رشد اقتصادی در سه ماهه اول سال بالا رفته است. از من تصدیق خواستند. فرمودند آیا واقعاً‌ تعجب نمی‌كنی؟ عرض كردم تعجب نمی‌كنم [و] باور [هم] نمی‌كنم. این گزارشات دروغ است. چون در حضور دیگران بود، شاهنشاه خوششان نیامد. من هم فهمیدم جسارت كرده‌ام، ولی دیر شده بود! ماشاالله شاه آن قدر علاقه به پیشرفت كشور دارد كه در این زمینه هر مهملی را به عرض برسانند قبول می‌فرمایند و به همین جهت گاهی دچار مشكلات مالی و مشكلات دیگر می‌شویم.» (یادداشت‌های اسدالله علم، ج 1، ص257) بی‌تردید بخش قابل توجهی از مشكلات اقتصادی كشور در آن دوران، به صرف هزینه‌های كلان در امور نظامی بازمی‌گشت. این نكته بر صاحب‌نظران پوشیده نیست كه در یك برنامه‌ریزی سنجیده به منظور دست‌یابی به توسعه و پیشرفت، باید تعادل میان حوزه‌های مختلف رعایت شود. طبیعتاً حوزه نظامی نیز برای یك كشور از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است كه بی‌توجهی به آن، می‌تواند امنیت ملی آن جامعه را در معرض خطرات جدی قرار دهد؛ بنابراین اگر شاه در قالب یك برنامه متعادل، درآمدهای ارزی كشور را به مصرف می‌رسانید، ضمن آن كه در زمینه توسعه و تجهیز نظامی كشور گام‌های مؤثری برمی‌داشت، وضعیت اقتصادی بهتری را نیز برای جامعه رقم می‌زد، اما عملكرد رژیم پهلوی در این زمینه كاملاً نامتعادل و نامعقول بود. علینقی عالیخانی به صراحت به این مسئله اشاره دارد: «هزینه نظامی ایران در سال‌های واپسین شاهنشاهی به راستی سرسام‌آور بود و در 1977 (56-1355) به 6/10 درصد تولید ناخالص ملی رسید. در حالی كه این درصد در فرانسه 9/3، در انگلستان 8/4، در تركیه 5/5 و در عراق 7/8 بود. در آن سال ایران با همه همسایگان خود- از جمله عراق- روابط دوستانه‌ای داشت و مورد هیچ‌گونه خطر مستقیم از هیچ سو نبود و در نتیجه چنین هزینه چشمگیر نظامی را به هیچ وجه نمی‌توان توجیه كرد.» (یادداشتهای اسدالله علم، جلد اول، ص84) این در حالی است كه شاه برای توجیه هزینه‌های سرسام‌آور نظامی، در كتابش عنوان می‌كند: «معنی سیاست دقیق استقلال ما این بود كه به تسلیحات و ارتش احتیاج داشتیم. می‌خواستیم طوری مسلح شویم كه امنیت ما در آن بخش از جهان اقتضاء می‌كرد.» (پاسخ به تاریخ ، ص261) شاه اگرچه سعی دارد نظامی‌گری پرهزینه و ویرانگر خود را سیاستی مستقل و به منظور حفظ امنیت ملی ایران قلمداد كند، اما واقعیات تاریخی، این تلاش او را ناكام می‌گذارند. گذشته از وابستگی رژیم پهلوی به انگلیس و سپس آمریكا، پس از تصمیم انگلیس به خارج كردن نیروهای نظامی‌اش از منطقه خلیج‌فارس در سال 1971، نوعی خلأ قدرت در این منطقه به وجود می‌آمد كه با توجه به حضور برخی رژیم‌های چپ‌گرا مانند عراق، سوریه و مصر، نگرانی‌هایی را برای بلوك غرب به رهبری آمریكا دامن می‌زد. از سوی دیگر اگرچه تهدید بالفعلی از جانب شوروی احساس نمی‌شد، اما به هر حال سیاست غرب برای حفظ و تقویت پرده آهنین گرداگرد بلوك شرق، از جمله مرزهای جنوبی اتحاد جماهیر شوروی، كماكان به عنوان یك ضرورت اجتناب‌ناپذیر دنبال می‌شد. در همین زمان، آمریكا به شدت در ویتنام گرفتار آمده بود و تلفات و خسارات سنگینی را متحمل می‌گردید. بی‌تردید ماجرای ویتنام و آثار و تبعات نظامی، اقتصادی و سیاسی آن برای دولتمردان آمریكایی، تجربه‌ای بس گرانبها به حساب می‌آمد و چه بسا برمبنای همین تجربه بود كه پس از خروج نیروهای نظامی انگلیس از خلیج‌فارس، آنها سیاست جدیدی را برای حفظ موقعیت خویش در این منطقه به كار بستند. «دكترین نیكسون» در چارچوب این سیاست جدید ایالات متحده طرح‌ریزی شد و به اجرا درآمد: «به باور «نیكسون»، اصل اساسی این سیاست آن بود كه كشورهای مورد نظر بتوانند در مناطق از پیش تعیین شده، امنیت خویش را حفظ كنند. بدین ترتیب، اصطلاح «صلح در خلال همیاری» به محور استراتژی آمریكا تبدیل می‌شود. كشورهای متحد و دوست آمریكا با فراهم آوردن عوامل انسانی و تأمین هزینه‌ها و ایالات متحده با فراهم آوردن امكانات و وسایل لازم، معادله‌ای برقرار می‌كردند كه براساس آن، امنیت منطقه حفظ می‌شد. این مسئله، در كنار فشار شركت‌های بزرگ تولید كننده تسلیحات و تجهیزات نظامی، نشان دهنده تهاجم اقتصادی در صادرات محصولات نظامی است.» (حمیدرضا ملك‌محمدی، از توسعه لرزان تا سقوط شتابان، تهران، مركز اسناد انقلاب اسلامی، 1381، ص172) به این ترتیب آمریكایی‌ها كه درچارچوب سیاست‌های امپریالیستی و سلطه‌جویانه خود، در پی حفظ و تحكیم موقعیت خویش در اقصی نقاط جهان بودند، به جای آن كه طبق روش‌های پیشین، خود مستقیماً به این امر مبادرت كنند، این وظیفه را برعهده وابستگان منطقه‌ای خویش نهادند. اتخاذ این سیاست، منافع بی‌شماری برای آمریكا داشت. از این پس كلیه هزینه‌های مالی لازم و نیز تدارك نیرو و تجهیزات، برعهده «ژاندارم‌های وابسته منطقه‌ای» قرار می‌گرفت و در مقابل، آمریكا متعهد می‌شد این كشورها به هر میزان كه اسلحه و تجهیزات بخواهند در اختیار آنها قرار دهد. در چارچوب این دكترین بود كه شاه به عنوان ژاندارم آمریكا در منطقه برگزیده شد و سیل تسلیحات و تجهیزات و مستشاران نظامی، در قبال تأمین و پرداخت هزینه آنها، راهی ایران گردید. درست پس از آغاز این مرحله است كه ناگهان قیمت نفت در جهان رو به افزایش می‌گذارد و پول كافی در اختیار شاه برای تأمین هزینه‌های بسیار سنگین این طرح قرار می‌گیرد. از آنجا كه دكترین نیكسون و پیامدهای آن برای ایران و معادلات قدرت در منطقه خلیج‌فارس، معروف‌تر از آن است كه شاه بتواند آن را نادیده بگیرد، به ناگزیر اشاراتی را به آن البته در قالب عبارات و واژه‌های حساب شده دارد، اما همین مقدار نیز می‌تواند برای خوانندگان كتاب بیانگر حقایقی باشد: «پیش از آن كه نیكسون به ریاست‌جمهوری برسد، در تهران با هم مذاكرات مفصلی داشتیم، و معلوم شد كه درباره بسیاری از اصول ساده ژئوپولتیك با یكدیگر توافق داریم. مثلاً: هر ملتی باید در پی اتحاد با «متحدان طبیعی‌اش» باشد، یعنی كشورهایی كه با علائق مشترك و دائمی به آنها وابسته است.» ( پاسخ به تاریخ ، ص286)پرواضح است كه منظور شاه از «اصول ساده ژئوپولتیك» همان دكترین نیكسون و منظورش از ضرورت «اتحاد با متحدان طبیعی‌اش»، توجیه وابستگی خود به ایالات متحده آمریكاست. آنچه بیش از همه در این زمینه جای تأسف دارد این كه تمامی مخارج و هزینه‌های سنگین بار شده بر ملت ایران، در حقیقت در جهت تأمین منافع كلان آمریكا و پیشبرد سیاست‌های جهانی آن بود. قبل از هر سخن دیگری در توضیح این موضوع باید گفت شاه خود در این كتاب، به این مسئله اعتراف دارد: «ارتش ما در واقع قادر بود در این ناحیه، كه برای غرب اهمیت استراتژیك فوق‌العاده‌ای دارد، هرگونه «ناآرامی محلی» را متوقف یا در نطفه خفه كند.» (همان ، ص266) به این ترتیب دیگر لازم نبود آمریكا آن‌گونه كه برای سركوب «ناآرامی محلی» در منطقه آسیای جنوب شرقی، وارد ویتنام شده و در آنجا گرفتار آمده بود، در این منطقه نیز وارد عمل شود؛ چرا كه شاه وظیفه در نطفه خفه كردن هرگونه « ناآرامی محلی» را عهده‌دار گردیده بود. این احساس وظیفه شاه، طبعاً از وابستگی رژیم پهلوی به آمریكا نشئت می‌گرفت. مارگ گازیوروسكی در كتاب خویش تحت عنوان «سیاست خارجی آمریكا و شاه»، به بررسی این رابطه پرداخته است و می‌نویسد: «سیاستگذاران ایالات متحد، كودتای 1953 را برای بازگرداندن ثبات سیاسی به كشوری كه آن را برای استراتژی جهانی آمریكا در مقابله با اتحاد شوروی حیاتی می‌انگاشتند، ترتیب داده بودند... رابطه دست نشاندگی بین ایران و آمریكا در آغاز بخشی از استراتژی «نگاه نو» حكومت آیزنها‌ور بود. «نگاه نو» كه در بررسی شماره 2/162- NSC شورای امنیت ملی در تاریخ نوامبر 1953 مطرح شد تلاشی برای بازیابی ابتكار عمل در رویارویی جهانی با اتحاد شوروی و در عین حال كاهش هزینه‌های دفاعی آمریكا بود... از دیدگاه‌ سیاستگذاران آمریكا، جایگاه ایران در خط شمالی خاورمیانه آن را برای دفاع از آن منطقه، برای دفاع مقدم از منطقه مدیترانه، و به عنوان پایگاهی برای حمله‌های هوایی یا زمینی به درون اتحاد شوروی، حیاتی می‌ساخت. منابع نفت ایران و دیگر كشورهای خلیج فارس برای بازسازی اروپای غربی و برای توانایی غرب در دوام آوردن در یك جنگ طولانی، حیاتی بودند. اگر جنگ فراگیری هم در كار نبود، ایران به عنوان پایگاهی برای هدایت عملیات جمع‌آوری اطلاعات علیه شوروی، جاسوسی آن سوی مرز و همچنین، از 1957، مراقبت الكترونیك تجهیزات آزمون موشك شوروی در آسیای مركزی ارزشمند بود.» (مارك.ج. گازیوروسكی، سیاست خارجی آمریكا و شاه، ترجمه فریدون فاطمی، تهران، نشر مركز، 1371، ص165-164) بنابراین اگر آمریكا و انگلیس در یك تلاش مشترك، دوباره شاه را پس از كودتای 28 مرداد، به قدرت می‌رسانند و از آن پس با حمایت همه جانبه از او و حتی تدارك دیدن یك سازمان امنیت سركوبگر به نام «ساواك» درصدد مقابله با هرگونه تهدیدی در قبال وی برمی‌آیند، بدان خاطراست كه تنها از طریق یك حاكمیت وابسته و دست نشانده، قادرند اهداف استراتژیك خود را دنبال كنند و در این مسیر، نه تنها متحمل هزینه‌ای نشوند بلكه منافع سرشاری را نیز نصیب خویش سازند. اینها واقعیت‌های موجود در زمینه سیاست نظامی‌گری شاه و اختصاص بخش اعظم درآمدهای كشور به این امر است، اما عمق فاجعه هنگامی بیشتر عیان می‌گردد كه متوجه شویم در آن برهه حتی تصمیم‌گیری‌های كلان درباره خریدهای نظامی ایران برعهده دولت آمریكا بود. عبدالمجید مجیدی - ریاست وقت سازمان برنامه و بودجه- در پاسخ به سؤالی مبنی بر این كه «در مورد خرید وسائل و تجهیزات چه طور؟ آیا در موقعیتی بودید كه بررسی كنید؟ می‌گوید: «نه،نه،نه. آنها اصلاً دست ما نبود. تصمیم گرفته می‌شد... چون دولت ایران برای خرید وسائل نظامی قراردادی با دولت آمریكا داشت، [تصمیم‌گیری] با خود وزارت دفاع آمریكا بود. یعنی ترتیبی كه با موافقت اعلیحضرت انجام می‌شد این بود كه آنها خریدهایی می‌كردند كه پرداختش مثلاً ظرف پنج یا ده سال بایست انجام بشود. به هر صورت، قرارهایشان را با آنها می‌گذاشتند. به ما می‌گفتند اثر این در بودجه سال آینده چیست؟ به این جهت ما رقمی كه می‌بایست در سال معین در بودجه بگذاریم می‌فهمیدیم چیست. توجه می‌كنید؟ اما این به این معنی نیست كه ده تا هواپیما خریدند یا بیست تا هواپیما خریدند. با خودشان بود. به ما می‌گفتند كه شما در سال آینده بابت خریدهایی كه ما می‌كنیم، قسطی كه برای سال آینده در بودجه باید بگذارید، [فلان] مبلغ است كه ما این مبلغ را می‌گذاشتیم توی بودجه» (خاطرات عبدالمجید مجیدی، طرح تاریخ شفاهی هاروارد، تهران، انتشارات گام نو، 1381، ص146) و اگر بر این همه، این سخن عالیخانی را كه حاكی از اولویت داشتن بودجه نظامی بر هر امر دیگری- حتی به بهای كاهش بودجه‌های عمرانی- است، بیفزاییم، به نظر می‌رسد به نحو بهتری می‌توانیم درباره ادعاهای شاه در این كتاب قضاوت كنیم: «هرچند یك بار، همه را غافلگیر می‌كردند و طرحهای تازه برای ارتش می‌آوردند، كه هیچ با برنامه‌ریزی دراز مدت مورد ادعا جور درنمی‌آمد. در این مورد هم یك باره دولت خودش را مواجه با وضعی دید كه می‌بایست از بسیاری از طرحهای مفید و مهم كشور صرفنظر نماید تا بودجه اضافی ارتش را تأمین كند.» (خاطرات علینقی عالیخانی، به كوشش غلامرضا افخمی، تهران، نشر آبی، 1382، ص212) اینك می‌توان معنای این فراز از كتاب شاه را بهتر درك كرد: «با وجود كوششهای دائمی و پیگیر، زیربنای كشور (راه‌آهنها، جاده‌ها، بنادر) به قدر كفایت توسعه نیافته بودند. این بدان معنا بود كه وارداتی بیش از آنچه تا آن روز از راه دریا و هوا و از طریق تركیه و روسیه و دیگر كشورهای همسایه انجام می‌گرفت غیر ممكن بود. بندرهای ما را كشتیها عملاً مسدود كرده بودند و هر كشتی می‌بایست شش ماه به انتظار تخلیه بار خود لنگر بیندازد.» (پاسخ به تاریخ ،ص267-266) به راستی اگر شاه ده‌ها میلیارد دلار از سرمایه‌های كشور را صرف تأمین منافع غرب در منطقه نمی‌كرد و بودجه‌های عمرانی را در پای هزینه‌های نظامی قربانی نمی‌ساخت، امكان توسعه زیرساخت‌های اساسی برای پیشرفت واقعی و همه‌جانبه كشور فراهم نمی‌آمد؟ متأسفانه محمدرضا با از دست دادن فرصت‌های طلایی برای انجام اقدامات اساسی در كشور، تنها در جهت انجام وظایفی كه در چارچوب وابستگی به آمریكا برای او در نظر گرفته شده بود، گام برداشت و این البته مسئله‌ای نبود كه از چشم ملت پنهان بماند. در حقیقت آنچه به نارضایتی‌های مردم دامن می‌زد، كمبودها و سختی‌های ناشی از معضلات اقتصادی نبود، چه بسا اگر مردم اقدامات شاه را در عرصه نظامی واقعاً در جهت تأمین امنیت ملی ایران تشخیص می‌دادند، با عوارض اقتصادی آن نیز به نوعی كنار می‌آمدند. اما آنچه ملت را سخت می‌آزرد و برایشان غیرقابل تحمل بود، صرف سرمایه‌های هنگفت كشور در چارچوب وابستگی به آمریكا و در جهت تأمین منافع كاخ سفید بود. در كنار این مسئله، برقراری قانون كاپیتولاسیون و حضور ده‌ها هزار مستشار نظامی آمریكایی به همراه اعضای خانواده‌شان، گذشته از صرف هزینه كلان برای آنها، عزت و شرافت جامعه ایرانی را نیز لكه‌دار ساخته بود. این قضیه به حدی شرم‌آور و ننگین بود كه حتی شاه نیز ترجیح داده است بدون كمترین اشاره‌ای، با سكوت و سرافكندگی از كنار آن رد شود. ولی آیا این مسئله از حافظه تاریخی ملت ایران پاك خواهد شد؟ (پایگاه جامع تاریخ معاصر ایران ، نقد كتاب پاسخ به تاریخ ، dowran.ir/show.php?id=121169451) گرچه امروز وجود پاره ای مشكلات اقتصادی و معیشتی در كشور قابل انكار نیست ، اما سطح عمومی رفاه در كشور نسبت به پیش از انقلاب اسلامی به مراتب بهتر است و مردم از امكانات و شرایط بسیار بهتری نسبت به آن دوره برخوردار هستند . بهتر است برای اطلاع بیشتر از برزگترهای منصفی كه آن زمان و شرایط را درك كرده اند در این زمینه سؤال شود . البته این به معنای مطلوب دانستن وضعیت كنونی كشور نبوده و با توجه به ظرفیت های كشور ، مردم باید از رفاه بیشتری برخوردار باشند ، اما نباید به گونه ای فضای كشور را تیره و تاریك نشان داد كه گویا این وضعیت غالب كشور است و پیشرفت ها و اقدامات ارزشمند انجام شده در كشور را نادیده گرفت . پیش از انقلاب اسلامی چند روستا و منطقه محروم كشور از نعمت آب آشامیدنی ، برق ، گاز ، تلفن ، راههای ارتباطی ، آموزش و تحصیلات ، بهداشت و... بهره مند بودند و امروز به بركت جمهوری اسلامی اقدامات بسیار ارزشمندی در این زمینه انجام شده است كه به هیچ وجه قابل مقایسه با پیش از آن نیست . امروز كشور ما از خیل عظیمی از جوانان متخصص در زمینه های مختلف برخوردار است كه در زمینه های مختلف پزشكی ، نانو ، هوا فضا ، الكترونیك ، هسته ای و نظامی كشورمان را در میان چندین كشور برتر جهان قرار داده اند ، اگر روزی افتخار كشور ما این بود كه حافظ منافع آمریكا در منطقه است و با هزینه مردم ، منافع این كشور را تأمین می كرد ، اما امروز به بركت نظام جمهوری اسلامی در حال فتح قله های پیشرفت در عرصه های مختلف است و آنگاه ارزش این پیشرفت ها بیشتر مشخص می شود كه توجه داشته باشیم كه همه این پیشرفت ها با وجود همه دشمنیها ، جنگ ، تحریم ها ، تبلیغات منفی های گسترده نظام سلطه صورت گرفته است . امروز گرچه در كشور مواد مخدر و اعتیاد وجود دارد ، اما تلاش كشور برای مقابله با آن و درمان مبتلایان به آن است و این بسیار متفاوت است با رژیم گذشته كه سران رژیم و به طور خاص اشرف به طور رسمی و سازمان یافته در این زمینه فعالیت داشتند . 4.ما منكر برخی كاستیها و بروز برخی ناهنجاریهای اخلاقی و اجتماعی در زمینه فرهنگی نیستیم ، اما نباید با نگاهی غیر واقعی و غیرمنصفانه با بزرگ نمایی و سیاه نمایی ، این آسیب ها را به مجموعه كشور سرایت داد . 5.پای برهنه به دنبال ضریح و درب های مقدس كربلا دویدن نشان از دلدادگی و ارادت مردم به مظهر آزادگی و ایثار و از خود گذشتی و ارزش های اسلامی است . دویدن پای ارزش ها برای این ملت بسیار ارزشمند تر است كه به دنبال خواست قدرتهای بزرگ بدود كه بلكه نگاهی به او كنند. ملت ما پای برهنه به دنبال ارزش های خود می دود و برای آنان سینه چاك می كند تا برای ناچار نشود برای مزدوری قدرتهای بزرگ سینه چاك كند . ملت ایران برای ارزش ها سینه چاك می كند تا نشان دهد كه در برابر همه قدرتهای بزرگ برای احیای ارزش ها و دفاع از آنها سینه سپر می كند . همانگونه كه امروز در برابر زیاده خواهیهای قدرتهای استكباری در منطقه برای تضعیف محور مقاومت ، ایستاده است و آنان را در رسیدن به اهداف خویش ناكام گذاشته است . 6. ممكن است قرآن آنگونه كه بایسته و شایسته است در زندگی ما ، حضور نداشته باشد و در برخورد با قرآن كریم و استفاده از آموزه های آن شاهدكوتاهیهای باشیم ، اما از یكسو نباید از كنار انتشار كتاب های فراوان در راستای ترویج فرهنگ قرآن و معارف دین در كشور و تنظیم كتابهای قرآن همراه با مفاهیم برای نسل جوان و برگزاری جلسات متعدد تفسیر و مفاهیم قرآن در نقاط مختلف كشور گذشت ، ضمن اینكه نظام تلاش می كند تا با استفاده از تعالیم و آموزه های قرآنی جامعه را به سمت فرهنگ اسلامی سوق دهد گرچه هنوز تا تحقق نظامی مطلوب و كاملاً اسلامی فاصله وجود دارد . همانگونه كه حضرت امام فرمودند: « اینجانب هیچگاه نگفته و نمی گویم كه امروز در این جمهوری به اسلام بزرگ با همه ابعادش عمل می شود و اشخاصی از روی جهالت و عقده و بی انضباطی بر خلاف مقررات اسلام عمل نمی كنند ، لكن عرض می كنیم كه قوه مقننه و قضائیه و اجرائیه با زحمات جان فرسا كوشش در اسلامی كرد این كشور می كنند و ملت ده ها میلیونی نیز طرفدار و مددكار آنان هستند.» (وصیت نامه الیه – سیاسی امام خمینی (ره) ، قم:دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه ،1380،ص22) مقام معظم رهبری نیز فرمودند: « ما همیشه می گوییم، بارها گفتیم كه ما نتوانستیم خواسته‌هاى اسلام را به‌طور كامل تحقّق ببخشیم، این قطعى است؛ امّا ما راه زیادى در این زمینه طى كردیم. ما نتوانستیم عدالت اجتماعى را به‌طور كامل در این كشور به‌وجود بیاوریم امّا خیلى از راه را جلو آمدیم. نباید اینها ندیده گرفته بشود. یك‌روزى همه‌ ثروت این كشور صرف تعدادى خانواده‌هاى اشرافى [مى‌شد] و احیاناً سرریز آن به چند شهر بزرگ می رسید؛ امروز اقصى‌ نقاط كشور برخوردار از خیرات این كشورند. این حركت عظیم، حركت به سمت عدالت اجتماعى، حركت به سمت اخلاق اسلامى ‌[وجود دارد]. حالا می شنویم گاهى اوقات راجع به اخلاق حرف زده می شود، انتقاد می كنند؛ بله؛ با آن اخلاق اسلامى مطلوب، امروز ما فاصله داریم، در این شكّى نیست؛ امّا ما خیلى پیش رفتیم، راه زیادى را ملّت ایران طى كردند، اینها را ندیده نگیرند... بله، البتّه راه طولانى‌اى در پیش داریم؛ ما به آرمانهایمان هنوز نرسیده‌ایم؛ آرمانهاى اسلامى خیلى بالاتر از این حرفها است.» (بیانات در دیدار مردم قم به مناسبت سالروز قیام نوزدهم دی ، 17/10/93). خوشا به سعادت ملت ما كه در راه عزت و كرامت خویش گام برداشته است و این راهی است كه سعادت مادی و معنوی ما را به همراه خواهد داشت . نام سایت:پرسمان/اندیشه سیاسی



بی زحمت جواب این تحریفات و شبهات را بدهید: ملتی كه امت شدن را انتخاب كرد!!! ملتی كه آن همه آوازه خوش و روزگار پر رونق را به صفهای طولانی قابلمه به دست عوض كرد و حال با آه، حسرت آن روزگار را میكشد...! ملتی كه رقص و پایكوبی را كنار گذاشت و قبرستان و مرده پرستی را انتخاب كرد و حال در زیر زمین، یواشكی با صدایی آرام به دنبال رقص و پایكوبی میگردد...! و...
