
بازخوانی، ثبت مجدد یک اثر توسط شخص دیگری به جز هنرمند و مؤلف اصلی آن است. در موسیقی این کار به منظور پرداختن به نوستالژی‌ها و یا معرفی آثار قدما به نسل نو صورت می‌گیرد. بازخوانی موسیقی‌ها از دهه‌ها قبل و از بدو زمانی که مفهوم ضبط و ثبت موسیقی به وجود آمد، به عنوان یک شگرد مورد توجه موزیسین‌ها قرار می‌گیرد.

بازخوانی موسیقی به انگیزه‌های مختلفی اتفاق می‌افتد که در نهایت اگر این کار به شکل قابل قبولی انجام شود، ماحصل آن به نفع شنیدن شدن موسیقی‌های قدیمی خواهد بود. تا کنون به واسطه بازخوانی، زیر خاکی‌های فراوانی از دل گنجینه موسیقی بیرون کشیده شده و به نسل جدید معرفی شده است. بسیاری از قطعات مردمی دوره‌های گذشته که ضبط مناسبی از آن‌ها وجود ندارد به خاطر بازخوانی جانی دوباره پیدا کرده و یک‌بار دیگر شنیدنی شده‌اند.

به روز کردن موسیقی‌های قدیمی 

هدف بسیاری از موزیسین‌ها از بازخوانی موسیقی‌های قدیمی، به روز کردن آن‌ها و اضافه کردن طعم موسیقی موسیقی امروز به موسیقی‌های آن دوران است. این اتفاقی است که در مورد بازخوانی هنرهای دیگر از جمله تئاتر هم اتفاق می‌افتد و در تئاتر نیز مفهوم بازخوانی به معنای هماهنگ‌سازی یک درام نمایشی با دنیای مدرن اتفاق می‌افتد. زمانی که هدف از بازخوانی یک اثر موسیقی، به روز کردن آن اثر باشد، ناخودآگاه پای مقوله تنظیم موسیقی و استفاده از شیوه‌های جدید سازبندی در موسیقی نیز به میان می‌آید و موزیسین سعی می‌کند یک موسیقی که در دوران گذشته تنظیم شده را با تکنولوژی و علم روز موسیقی تنظیم مجدد کند تا روی مخاطب امروزی تأثیر بیشتری بگذارد. البته این اتفاق مشروط بر این می‌تواند بیفتد که به اصل و هویت اثر لطمه‌ای وارد نشود، در غیر این صورت اسم آن کار دیگر بازخوانی نیست.

نوستالژی

انسان ذاتاً به نوستالژی علاقه دارد و اگر این نوستالژی مربوط به یک موسیقی باشد، توجهش دو چندان می‌شود. مخاطبان ایرانی موسیقی‌های قدیمی را دوست دارند و خیلی از آن‌ها در مهمانی‌ها آثار گذشته را می‌خوانند و لذت می‌برند. موسیقی خیابانی ایران هم برگرفته از نوستالژی‌ها و آثار قدیمی است. بنابراین یکی دیگر از انگیزه‌های مهم بازخوانی موسیقی، نوستالژی و حس زیبای اجرای آثار خاطره‌انگیز است.  

ادای احترام به هنرمند اصلی

مواقعی هم وجود دارد که اصلی‌ترین دلیل بازخوانی یک اثر موسیقی، ادای احترام به هنرمند اصلی آن است. این اتفاق بیشتر زمانی می‌افتد که هنرمند اصلی در دوره کهنسالی به سر می‌برد و یا در قید حیات نیست. کمتر اتفاق می‌افتد که موزیسین‌ها اثری از موزیسین‌های هم‌دوره خود را بازسازی و بازخوانی کنند که این احتمالاً به خاطر فضای رقابتی حاکم بر موسیقی است. در سنوات اخیر شاهد این بوده‌ایم که آثاری از آهنگسازها و خوانندگان گذشته صرفاً به واسطه ادای احترام به آن‌ها بازخوانی شده که البته این بازخوانی لزوماً بازخوانی استودیویی نبوده است بلکه بعضی از خوانندگان در کنسرت‌های خودشان آثاری را از خوانندگان نسل گذشته خود یا خوانندگان درگذشته عصر جدید همچون ایرج بسطامی، ناصر عبداللهی و مرتضی پاشایی بازخوانی کرده‌اند و به نوعی با این کار یاد آن خوانندگان را زنده نگه داشته‌اند.

بازخوانی؛ سخت یا آسان؟

بازخوانی موسیقی‌های قدیمی سهل ممتنع است، یعنی در ابتدا ممکن است ساده به نظر برسد ولی وقتی موزیسین به آن ورود می‌کند با لحظاتی مواجه می‌شود که بر آمدن از پس آن لحظات کار ساده‌ای نیست. اتفاقی که بازخوانی یک اثر موسیقایی را سخت می‌کند، مقایسه شدن نسخه بازخوانی شده با نسخه اصلی است. بازخوانی اثری که احتمالاً مخاطبان زیادی با آن خاطره دارند کار به غایت دشواری است، مخصوصاً اگر نوستالژی مخاطبان از آن اثر، باعث بروز حساسیت در آن‌ها شده باشد. در چنین مواقعی اگر بازخوانی یک اثر ماندگار با کیفیت خوبی همراه نباشد، حتی ممکن است به قیمت زمین خوردن هنرمندی تمام شود که آن اثر را بازخوانی کرده است. لذا بازخوانی کار دشواری است و موزیسین‌هایی که قصد انجام چنین کاری را دارند باید به خوبی حساسیت‌های انجام این کار را بدانند و به توانایی‌ خود برای بازخوانی یک اثر نوستالژیک ایمان داشته باشند.

کپی رایت

در ایران، ترانه‌سرا و آهنگساز به عنوان مؤلفین و صاحبان آثار با کلام مطرح هستند و هر گونه بازخوانی باید با موافقت هر دوی این افراد (در صورت بودن در قید حیات) و یا وکلای آن‌ها صورت بگیرد. در طول سال‌های گذشته اکثر بازخوانی‌هایی که از موسیقی‌های قدیمی صورت گرفته، بدون کسب اجازه از صاحبان آثار بوده و به همین خاطر گاهی اوقات مشکلاتی به وجود آمده است. در صورت نقض کپی رایت و عدم کسب اجازه برای بازخوانی آثار، مؤلفین حق شکایت و پیگیری قانونی را دارند و حتماً به حقوق آن‌ها رسیدگی خواهد شد. حتی خواننده آثار نیز بنا بر شرایطی که در قرارداد همکاری آن‌ها با آهنگسازها قید شده است می‌توانند به عنوان صاحب اثر شناخته شوند تا کسب اجازه از آن‌ها برای بازخوانی آثار نیز الزامی باشد. بسیاری از موزیسین‌های قدیمی ایران که امروز در قید حیات نیستند، مسئولیت کارنامه هنری خود را به وکیل یا یکی از نزدیکان خود سپرده‌اند که آن‌ها می‌توانند بنابر صلاحدید خود، اجازه بازخوانی آثار آن هنرمند را به موزیسین‌های امروزی صادر کنند و یا حتی به طور رسمی و اختیار خودشان آثار آن آهنگساز را با صدای خواننده‌ای امروزی ضبط کرده و منتشر نمایند که نمونه این اتفاقات هم در سال‌های اخیر رخ داده است. در هر صورت رعایت کپی رایت و کسب اجازه در بازخوانی آثار موسیقی نیز الزامی است.
منبع: هنر آنلاین

بازخوانی موسیقی‌های قدیمی با انگیزه‌های متفاوتی انجام می‌شود و مخاطبان را در معرض آهنگ‌های آشنا قرار می‌دهد.