یکی از سنت های زیبایی که در ایران اسلامی از دیرباز رونق داشته است، سنت خانه تکانی است. رفتار و اخلاقی که گویای اهتمام و توجه خاص ایرانیان به نظافت، پاکی و زیبایی است. سنتی که بر اساس آموزه های اسلامی خدای متعال نیز از آن استقبال کرده است. «عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ، قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ(علیه السلام) إِنَّ اللَّهَ جَمِیلٌ یُحِبُّ الْجَمَالَ وَ یُحِبُّ أَنْ یَرَى أَثَرَ النِّعْمَةِ عَلَى عَبْدِهِ؛[1] خداوند جمیل است و جمال را دوست دارد و دوست دارد آثار نعمت خود را بر بنده‌‏اش ببیند.»، هر چند خانه تکانی و نظافت خانه و محل زندگی بسیار لازم و با اهمیت است ولی سزاوار است پیش از خانه تکانی منزل برای ورود به سال جدید، خانه دل را گردگیری کنیم.

غبار دل را پاک کنیم!اولین گام در خانه تکانی دل به سبک قرآنی، شستن قلب از لجن زار گناه و معصیت است، به راستی زندگی بدون گناه چه رنگ و بوی زیبا و معطری به خود می‌گیرد. برای اینکه دل و قلب را از غبار آلودگی ها و گناه پاک کنیم، بر اساس روایات اسلامی می‌بایست قلب را در رودخانه استغفار و توبه شستشو دهیم. در کتب روایی از امام علی(علیه السلام) نقل شده است: «تَعَطَّرُوا بِالاستِغفارِ لا تَفضَحكُم رَوائحُ الذُّنوبِ؛[2] با آمرزش خواهی، خود را معطّر کنید تا بوی گناهان شما را رسوا نکند.»، در اهمیت و ارزش استغفار در ابتدای سال همین بس که خدای متعال به واسطه این شاخص خانه تکانی دل، برکات فراوانی را قسمت افراد مستغفر و توبه کننده می‌کند.

شش فایده خانه تکانی دل با جاروی استغفار«فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كانَ غَفَّاراً، یُرْسِلِ السَّماءَ عَلَیْكُمْ مِدْراراً، وَ یُمْدِدْكُمْ بِأَمْوالٍ وَ بَنینَ وَ یَجْعَلْ لَكُمْ جَنَّاتٍ وَ یَجْعَلْ لَكُمْ أَنْهاراً؛[نوح/11-10] به آنها گفتم: «از پروردگار خویش آمرزش بطلبید كه او بسیار آمرزنده است ... تا باران هاى پر بركت آسمان را پى در پى بر شما فرستد، و شما را با اموال و فرزندان فراوان كمك كند و باغ هاى سرسبز و نهرهاى جارى در اختیارتان قرار دهد!.»

با اندکی تأمل در این آیه شریف متوجه می‌شویم که خدای متعال پنج نوید نیکو به افراد توبه کار می‌دهد:
 1-بهره‌مندی از دریای بخشش الهی: (إِنَّهُ كانَ غَفَّاراً)
2-بهره‌مندی از نعم و برکات آسمانی: (یُرْسِلِ السَّماءَ عَلَیْكُمْ مِدْراراً)
3-بهره‌مندی از اموال و دارایی: (وَ یُمْدِدْكُمْ بِأَمْوالٍ)
5-بهره‌مندی از وجود فرزند: (وَ یُمْدِدْكُمْ بِأَمْوالٍ وَ بَنینَ)
6-بهره‌مندی نعم اخروی و بهشتی: (یَجْعَلْ لَكُمْ جَنَّاتٍ وَ یَجْعَلْ لَكُمْ أَنْهاراً)

پاک کردن غبار کینه و دشمنی از دلزندگی و حیات مادی پر است از فراز و نشیب‌های مختلفی که گاهی موافق میل و طبع انسانی است و گاه نه. در ارتباطات اجتماعی اختلاف سلایق و امور همچنین یک اشتباه و یا کوتاهی در انجام وظایف و مسئولیت‌ها افراد را نسبت به یکدیگر ملول و ناراحت می‌کند و در قلب‌های پاک آنها لکه سیاه کینه و دشمنی را ایجاد می‌کند، در این چنین فضایی انسان نیازمند ابزار و مهارت‌هایی است که به وسیله آنها بتواند غبار کینه و دشمنی را از قلب خود و دیگران بزداید.

ابزار و لوازم زدودن کینه و دشمنی از دل1-مهارت هدیه دادن: یکی از راهکارهایی که منابع روایی برای زدودن غبار کینه و دشمنی از دل در اختیار افراد قرار می‌دهد، استفاده از ابزار هدیه است، چه بسا زن و شوهری که به خاطر مشکلی با یکدیگر دشمنی پیدا کرده‌اند، در این صورت با کوتاه آمدن یکی و سبقت گرفتن در آشتی و با دادن هدیه می‌تواند غبار کینه را از دل همسر خود پاک کند؛ کما اینکه در روایات اسلامی این چنین بیان شده است: پیامبر(صلى الله علیه و آله) «تَهادَوا فَإِنَّها تَذهَبُ بِالضَّغائِنِ؛[3] به یكدیگر هدیه بدهید، زیرا كینه ها را از بین مى برد.»
2-مهارت نیکی و عفو کردن: توصیه به عفو و بخشش در آیات متعددی از کلام الله مجید مورد توجه قرار گرفته است، برای نمونه خدای متعال می فرماید: «وَ لْیَعْفُوا وَ لْیَصْفَحُوا أَ لا تُحِبُّونَ أَنْ یَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحیمٌ؛[نور/22] و باید عفو كنند و گذشت نمایند. مگر دوست ندارید كه خدا بر شما ببخشاید؟ و خدا آمرزنده مهربان است.»، در روایات اسلامی نیز به نحو مختلفی این موضوع مورد توجه قرار گرفته است: «یَا ابْنَ جُنْدَبٍ صِلْ مَنْ قَطَعَكَ وَ أَعْطِ مَنْ حَرَمَكَ وَ أَحْسِنْ إِلَى مَنْ أَسَاءَ إِلَیْكَ وَ سَلِّمْ عَلَى مَنْ سَبَّكَ وَ أَنْصِفْ مَنْ خَاصَمَكَ وَ اعْفُ عَمَّنْ ظَلَمَكَ كَمَا أَنَّكَ تُحِبُّ أَنْ یُعْفَى عَنْكَ فَاعْتَبِرْ بِعَفْوِ اللَّهِ عَنْكَ أَ لَا تَرَى أَنَّ شَمْسَهُ أَشْرَقَتْ عَلَى الْأَبْرَارِ وَ الْفُجَّارِ وَ أَنَّ مَطَرَهُ یَنْزِلُ عَلَى الصَّالِحِینَ وَ الْخَاطِئِین‏‏؛[4] پسر جندب! با آن كه از تو بریده پیوند كن، به آنكه محرومت كرده، عطا كن، به هر كه بد كند نیكى كن، به هر كه دشنامت دهد سلام كن. در حق آن كه با تو مرافعه دارد انصاف ده، از آن كه ستمت كرده بگذر، چنان كه دوست دارى از تو بگذرند، و عفو خدا را در نظر گیر، نمى‏‌بینى كه خورشیدش بر نیك و بد مى‏‌تابد و بارانش بر درستكار و تبهكار مى‌‏بارد.»، این رویکرد اخلاقی به راستی ریشه درآموزه‌های قرآنی دارد؛ کما اینکه خدای متعال در قرآن کریم نیز می‌فرماید: «وَ لا تَسْتَوِی الْحَسَنَةُ وَ لاَ السَّیِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتی‏ هِیَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذی بَیْنَكَ وَ بَیْنَهُ عَداوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِیٌّ حَمیمٌ؛[فصلت/34] و نیكى و بدى برابر نیست،[بدى دیگران را] به شیوه‏‌اى كه نیكوتر است دور كن كه [اگر چنین كنى‏] آنگاه آن كه میان تو و او دشمنى است همچون دوستى نزدیك و مهربان شود.»

سخن آخرقلب و خانه دل حرم الهی است، حرمی که سزاوار است نه فقط در پایان سال گرد گیرد شود، بلکه هر روز و هر لحظه باید مانع از ورود آلودگی به آن شد، تا اینکه انسان بدین وسیله به مدارج عالی انسانیت برسد.
م.رفیعی
پی نوشت ها:
 [1]. الكافی، كلینى، محمد بن یعقوب بن اسحاق‏، ناشر: دار الكتب الإسلامیة، سال چاپ: 1407 ق‏، ج‏6، ص438.
 [2]. امالی، طوسى، محمد بن الحسن‏، ناشر: دار الثقافة، سال چاپ: 1414 ق‏، ص 372.
 [3]. كافى، ج5، ص 144، ح 14.
 [4]. تحف العقول،ابن شعبه حرانى، حسن بن على‏، ناشر: جامعه مدرسین‏، سال چاپ: 1404 / 1363 ق‏، ص305.منبع:
کانال نشر معارف قرآن و حدیث



بالاترین و زیباترین خانه تکانی، خانه تکانی قلب و روح است؛ چرا که با پاک شدن خانه دل سعادت و خوشبختی دنیا و آخرت تأمین می شود.