این پرسش در واقع، سؤال از علت تداوم و استمرار «غیبت» و «پنهان زیستى» امام مهدى(عج) است ؛ از این رو بسیارى از مطالبى كه در مورد اسرار و حكمت هاى «غیبت» آن حضرت بیان شده، در مورد تداوم آن نیز صادق است. از طرفى باید توجه كرد كه :
 الف. ثابت و روشن نیست كه بسیارى از این ابراز علاقه ها و دوستى ها از جانب ارادتمندان، خالصانه و همیشگى است و در موقع نیاز و ضرورت نیز پایدار مى ماند!! پس باید با كمك شاخص ها و معیارهایى تداوم و پایدارى این اظهار ارادت و دوستى ها را سنجید و آن گاه ارزیابى درستى در این زمینه داشت!
 ب. اظهاردوستى ازسوى عده كمى از ارادتمندان كافى نیست ؛ بلكه باید این خواست و توجه جهانى شده و بسیارى از مردم خواستار ظهور منجى موعود شوند.
 پس از بیان این مقدمه كوتاه، در پاسخ گفتنى است : بر اساس قانون عرضه و تقاضا (درخواست)، به همان نسبت كه تقاضا وجود دارد، عرضه نیز وجود خواهد داشت. در غیر این صورت نظام زندگى به هم مى خورد و تعادل از میان مى رود و در نتیجه آشفتگى پدید مى آید. چنان كه مى دانیم، سال ها بود كه پیشوایان اسلام، در دسترس مسلمانان بودند و مردم را، به راه راست و دین حق، دعوت مى كردند. به اعتراف دوست و دشمن، پیشوایان معصوم - از امام على (علیه السلام)  گرفته تا امام حسن عسكرى (علیه السلام)  - در تمام صفات برجسته انسانى و فضایل عالى دینى، بهترین افراد امت اسلام و برترین مردم بوده اند. با این حال، طى دو و نیم قرن بعد از رحلت پیامبر خاتم (صلی الله علیه وآله) ، تمام آن رهبران عالى قدر از صحنه سیاست اسلام كنار گذاشته شدند، تا آنجا كه هرگاه اقدام به راهنمایى مردم غافل مى نمودند، با شدت عمل و زندان و كشته شدن مواجه مى گشتند. این موضوع به قدرى روشن است كه ما را از هرگونه توضیح بیشتر، بى نیاز مى گرداند. خداوند متعال یازده شخصیت بى نظیر را - كه جانشینان شایسته پیامبر اسلام بودند - به منظور رهبرى جامعه انسانى، به جهان عرضه داشت ؛ ولى به هیچ وجه، این عرضه، هماهنگ با «تقاضا» نبود. روى این اصل، چه بهتر كه آخرین فرد آنان، براى مدتى طولانى از نظرها غایب گردد و به مردم جهان عرضه نشود تا بدین گونه، حسّ تقاضاى چنین پیشواى عالى مقامى، در مردم گیتى پدید آید. آن زمان هم كه زمینه مساعد گردید، خداوند متعال وجود او را، عرضه داشته و در اختیار تقاضا كنندگان بگذارد. نكته جالب اینجا است كه در بسیارى از روایات، از انتظار فرج و آمادگى مردم، براى ظهور امام زمان(عج) سخن به میان آمده و از كسانى كه پیوسته در انتظار آمدن آن حضرت هستند، ستایش قابل توجهى شده است.
 موضوع انتظار فرج، چیزى جز همان تقاضاى عمومى، براى عرضه داشتن آن وجود مقدس نیست و چون این تقاضا هنوز به طور فراگیر وجود ندارد، آن حضرت در غیبت به سر مى برد و وجود تعداد اندكى علاقه مند و دوستدار - هر چند در جاى خود بایسته و پسندیده است - در این دنیاى پهناور، كفایت نمى كند و تا زمانى كه تعداد این یاران و خواستاران زیاد نشود و تقاضاى ظهور جهانى نگردد، «پنهان زیستى» و «ناپیدایى» آن حضرت ادامه مى یابد.
 در ادامه به برخى از عوامل تداوم غیبت و شرایط ظهور اشاره مى شود:
 پیامبران گذشته نیز - از نوح، صالح، لوط، شعیب و هود گرفته تا ابراهیم، موسى، زكریا، یحیى و عیسى - همواره از آزار و اذیت هاى دنیا گروان و باطل گرایان در امان نبودند و فشارها و سختى هاى فراوانى تحمّل كردند و اهدافشان به طور كامل تحقق نیافت و از آنجا كه امام مهدى(عج) عصاره فضایل تمامى انبیا و ادامه دهنده راه آنان است. براى تحقق آرمان ها و اهداف آنها، نیاز به زمان و فرصت مناسب و امكانات و ابزار لازم دارد لذا تا زمانى كه احتمال همان برخوردهاى نادرست قبلى وجود داشته و تعداد یاران و دوستداران اندك باشد، «پنهان زیستى» او نیز ادامه و استمرار خواهد داشت.
بیدارى وجدان بشریت:بسیارى از پیامبران الهى وقتى كه مى دیدند با همه سعى و كوششى كه در راه هدایت بشر مبذول مى دارند، وجدان خفته آنان بر اثر طغیان عواطف و سركشى غرایز بیدار نمى گردد و به راهنمایى هاى آنان ترتیب اثر نمى دهند ؛ آخرین چاره را در این مى دیدند كه جامعه را به حال خود واگذارند و مدتى از میان آنها بیرون بروند ؛ باشد كه توده سركش و مردم هواپرست، با احساس تنهایى و بى سرپرستى، درباره روش و سرنوشت خود تجدید نظر كنند و با فراغت بیشتر و فرصت بهترى، وجدان خفته شان بیدار شود و در جوّ مناسبى، پى به هدف هاى نورانى پیامبران و مكتب عالى خدا پرستى آنها ببرند[1].
 قرآن مى فرماید : چون ابراهیم خلیل، از راهنمایى قوم بت تراش و بت پرست خود مأیوس گشت و با تهدید و عكس العمل شدید آنها مواجه گردید، فرمود : «و اَعتَزِلكُم و ما تدعون من دون الله و اُدعوا ربّى» ؛ «من از شما و آنچه از غیر خدا مى خوانید، كناره مى گیرم و خداى خود را مى خوانم».
 ابراهیم (علیه السلام)  با این منطق از میان كلدانیان بیرون آمد و به شهر «حرّان» شام رفت. مردم آنجا هم مشرك بودند و آفتاب و ماه و ستاره مى پرستیدند... پس از آن شهر رهسپار فلسطین شد. با رفتن او از آن دو منطقه، مردم به وجدان خفته خود بازگشتند. آن گاه با بیدارى وجدان و فرونشستن طغیان عواطف خویش، به یاد تبلیغات و راهنمایى هاى سودمند ابراهیم (علیه السلام)  افتادند و از همین رهگذر - و در غیبت آن حضرت - تعداد قابل ملاحظه اى به خداى یگانه ایمان آوردند و موحّد شدند.
 همچنین در سوره «یونس» آمده است : چون یونس (علیه السلام) ، قوم سركش خود را دعوت به دین خدا نمود و آنان نپذیرفتند ؛ پس آن را تهدید كرد كه سركشى شما، از طرف خداوند، بدون عكس العمل نمى ماند و به زودى عذاب الهى - كه واكنش و نتیجه رفتار ناپسند شما است - مى رسد و همه را فرا مى گیرد. چون باز هم گوش نكردند، از میان قوم بیرون رفت و آنها را به حال خود گذاشت. با رفتن و ناپدید شدن یونس (غیبت او از میان مردم)، و دیدن علایم عذاب، قوم او به خود آمدند و سخنان او را به یاد آوردند. پس با بیدارى وجدان، توبه كردند و عذاب هم نازل نگردید... .
  امام صادق (علیه السلام)  در بخشى از فرموده هاى خود به این بُعد غیبت امام زمان اشاره كرده، مى فرماید : «...وجهُ الحكمه فى غیبته وجهُ الحكمة فى غیبات مَن تَقَدَّمَة من حُجَج الله تعالى ذكره...»[2] ؛ «...وجه حكمت غیبت، همان حكمت غیبت پیامبران پیشین است».
 بر این اساس غیبت و دورى برخى از پیامبران از جامعه خود - مانند حضرت ادریس، یوسف، موسى، یونس، یحیى، صالح و... - مى تواند توجیه كننده تداوم «پنهان زیستى» امام زمان(عج) باشد.
 با توجه به این بیان، روشن مى شود كه خداوند طى ده ها قرن، براى هدایت افكار و بیدارى وجدان هاى بشر و تعدیل عواطف و غرایز آنها، رهبرانى شایسته برانگیخت ؛ ولى بشر خیره سر، دست از خود سرى هاى خود بر نداشت. اگر عكس العمل موافقى هم نشان داد، نسبت به زحمت ها و تلاش هاى پیامبران و پیشوایان خود، بسیار ناچیز و بى ارزش بود. بنابراین بایسته است كه آخرین حجت الهى، مدتى طولانى از دسترس بشر خارج گردد تا همین غیبت طولانى و كناره گیرى، وجدان ها را از خواب گران بیدار كند و در غیاب وى، استعداد و آمادگى پیدا كنند. هنگامى كه از هر نظر شایستگى یافتند، آن پیشواى غایب باز مى گردد و جهان را پر از عدل و داد، نورانیت، حكمت و عقلانیت مى كند و ریشه ظلم و ستم و فساد را بر مى كند «یملأ الارض عدلاً و قسطا و نورا و برهانا...»[3]. مقصود از آمادگى و بالا رفتن سطح آگاهى، این است كه انسان ها به موقعیت و ارج وجود خود پى ببرند و تحمّل ظلم و فساد را، زندگى ننگین و مرگبارى تلقى كنند كه شایسته مقام انسان نیست آن گاه با ارزیابى شرایط و امكانات خود و ستم قدرت هاى طاغوتى، بذر انقلاب را در سرزمین مستعد و آماده بپاشند و با شیوه هاى گوناگون، در آبیارى آن بكوشند.
 پس تا زمانى كه در توده ها چنین آگاهى پدید نیاید و انسان ها بر ارزش خود واقف نگردند و امكانات خود و طرف را درست نسنجند، «غیبت» ادامه خواهد داشت و سستى و تنبلى مردم، موجب طولانى شدن آن خواهد شد.
 البته این گروه ارادتمند و دوستدار، باید به صورت منسجم و آماده واقعى عمل كنند و ارتشى مهیا و نیرویى ضربتى كار آمد تشكیل دهند كه پشت سر امام (علیه السلام)  ایستاده و گوش به فرمان او باشد. این گروه باید به نیروى ایمان و تقوا مجهّز گردند و جانباز و فداكار باشند. تربیت و تشكیل چنین افرادى تاكنون میسّر نبوده و به این سادگى نیز ممكن نخواهد شد ؛ مگر اینكه همت و تلاشى ویژه صورت گیرد و به اظهار دوستى ساده، ختم نشود!!

پی نوشت ها:
[1]. ر.ك : جعفر سبحانى، پرسش ها و پاسخ ها، صص 187-197.
 [2]. كمال الدین، ج 2، ص 481، ح 1 ؛ علل الشرایع، ص 345، ح 8 ؛ بحارالانوار، ج 52، ص 91، ح 4.
 [3]. احتجاج، ج 2، ص 291 ؛ بحار الانوار، ج 52، ص 350.
منبع : پرسمان دانشجویی
با این همه علاقه  اى كه از جانب ارادتمندان امام زمان(عج) اظهار مى شود ؛ چرا باز آن حضرت از دیده ها پنهان است؟