 در رابطه با این مسئله باید چند نكته مورد توجّه قرار گیرد:
یكم. دین خداوند در طول تاریخ- متناسب با رشد علمى، اجتماعى، فكرى و مقتضیات عصرى- روند تكاملى داشته است تا آنجا كه بشر، به حدى از بلوغ رسید كه بتواند برنامه تكاملى مربوط به تمام دوره‏هاى تاریخى را دریافت دارد و قرآن- كه اساسنامه و برنامه تكامل نهایى بشر براى همه زمان‏ها و سرزمین‏ها است- بر پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله نازل گردید و به عنوان سندى جاودان و زنده براى بشریت باقى ماند.
دوم. قرآن «در میان مردمى بدوى و عرب‏زبان» نازل شده و فرق است بین اینكه چیزى در میان قومى خاص ظهور یابد، با این سخن كه «مخصوص آنها پدید آمده باشد»!! جالب این است كه قرآن هیچ گاه مخاطب خود را فقط اعراب قرار نداده و همواره خطاب همگانى «ناس» (جمیع مردم) و یا «الذین آمنوا» را به كار برده است كه هر انسان خداجوى در هر عصر و مكان و وابسته به هر نسلى را شامل مى‏شود.
از نظر فهم پذیرى نیز آیات قرآن چند دسته است:
1. برخى از آیات قرآن، هم براى اعراب بدوى آن زمان فهم‏پذیر بود و هم در عین سادگى بیان، داراى چنان استوارى علمى و منطقى است كه براى دانشمندان برجسته امروزى نیز جالب توجه و درخور دقت است.
2. بعضى از آیات، چه در زمان نزول و چه در زمان ما، جز با تعمّق و ژرف كاوى‏هاى دقیق و روش‏مند قابل درك نیست.
3. بسیارى از حقایق علمى و فلسفى و مباحث اجتماعى قرآن، تنها در پرتو دانش كنونى یا آینده بشریت قابل درك است «1».
4. بسیارى از آیات قرآن نیز تاحد زیادى فراتر از عقول و افهام عادى بشر بوده و تنها در سایه پرتوافشانى‏هاى پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله و ائمه اطهار علیهم السلام، فهم‏پذیر بوده و تفاسیر رسیده از آنان، گنجینه‏هاى ارزشمندى است كه حقایق والاى قرآن را به نیكوترین وجهى در اختیار بشریت قرار مى‏دهد. این نكته چیزى نیست كه تنها شیعه بدان معترف باشد، بلكه اهل تسنن نیز در بسیارى از تفاسیر خود به این احادیث تمسّك كرده‏اند.
5. اینكه قرآن به وقایع زمان خود اشاره كرده، آن را منحصر به آن عصر نمى‏سازد؛ زیرا قرآن منحصربه ذكر چند حادثه و نكته تاریخى گذرا نیست؛ بلكه مشتمل بر معارفى جاودان در باب خداشناسى، كیهان شناسى، انسان شناسى، راه شناسى، راهنما شناسى و مجموعه گسترده‏اى از احكام، اخلاق و ... است كه همه زمان‏ها را پوشش مى‏دهد و هدایت بشریت به سوى سعادت را در هر مقطع تاریخى تأمین مى‏كند.
وقایع تاریخى نیز كه در قرآن به آن اشاره شده، هر چند مربوط به گذشته مى‏باشد، ولى كار كرد آنها مربوط به آینده است. به عبارت دیگر هر یك از آنها، بیانگر نوعى سنت تغییرناپذیر تاریخى یا حكم و قانونى است كه داراى كلیت و شمول است.
براى مثال وقتى قرآن درباره بنى‏اسرائیل مى‏گوید: «آنان پس از رهایى از چنگال فرعون اظهار نارضایتى از غذاى آسمانى كرده و بهانه‏جویى‏هاى متعددى داشتند و در نتیجه گرفتار غضب الهى گردیدند» «1»؛ نشان مى‏دهد كه رفاه‏طلبى، افزون خواهى و نافرمانى در برابر فرستاده خداوند، سرانجام به تباهى و تیره‏بختى خواهد انجامید!! این درس بزرگى براى همه كسانى است كه پس از رهایى از بند حكومت‏هاى استبدادى و ظالمانه، در برابر اندك دشوارى صبورى نمى‏ورزند و در جست و جوى خواست‏هاى مادى، بى‏تابى مى‏كنند. از این رو با اطمینان مى‏توان گفت؛ قرآن براى هدایت انسان‏ها، از هر نژاد و ملت و با هر سطح فرهنگى، نازل شده است؛ و همگان روند تمدن‏سازى و راهكار نجات خود را مى‏توانند از این كتاب آسمانى به دست آورند. به روشنى مى‏توان اثبات كرد، تمام گزاره‏هاى به كار رفته در قرآن، نگاهى به مردم معاصر نزول قرآن و نگاهى به انسان در طول تاریخ دارد.
منبع :پرسمان/معارف
چگونه قرآن كه حدود 1400 سال قبل براى اعراب بدوى نازل شده، مى‏تواند موجبات تكامل و سعادت انسان‏ها را فراهم كند؟