
سیاه‌دانه طعمی تلخ دارد و به عنوان ادویه در مواد غذایی به خصوص انواع ترشی استفاده می‌شود. این دانه بومی جنوب غربی آسیاست و از قدیم به عنوان ضد انگل، ضد باکتری و مسهل استفاده می کردند.

سیاه دانه یا شونیز گیاهی یک‌ساله، گل‌دار و بومی هندوستان، عربستان سعودی و اروپاست. سیاه دانه به روش‌های مختلفی استفاده می‌شود. استفاده به‌عنوان ادویه، استفاده از روغن آن، استفاده از کپسول‌های مکمل غذایی حاوی پودر سیاه دانه، کپسول‌های ژله‌ای و عصاره روغنی سیاه دانه از روش‌های مصرف آن هستند. روغن سیاه دانه منبع خوبی از اسیدهای چرب ضروری و سایر مواد مغذی است.

​ سیاه دانه را پیامبر اکرم(ص) درمان هر دردی به جز مرگ می دانست. خواص و فواید “سیاه دانه” و عسل به قدری فراوان هستند که از درد ناخن پا تا درد و بیماری های نوک موی سر را می توان با آن درمان کرد.

مواد مغذی سیاه دانه
سیاه دانه از اسیدهای آمینه، پروتئین ها، کربوهیدرات ها، روغن‌های فرار و غیرفرار، آلکالوئیدها، ساپونین و فیبر تشکیل شده است. کربوهیدرات موجود در سیاه دانه عبارت‌اند از: مونوساکارید آرابینوز، گلوکز، رامنوز و زایلوز. همچنین سیاه دانه محتوی کلسیم، آهن، پتاسیم و سدیم است. ازجایی‌که بیشتر افراد از مقادیر بسیار اندک روغن سیاه دانه یا مکمل‌های حاوی عصاره‌ی روغنی آن استفاده می‌کنند، معمولا مقدار اندکی مواد مغذی از این طریق دریافت می‌کنند.

نام های دیگر سیاه دانه، سیاه تخمه، سرنیچ سیاه، سنوخ سیاه، کمون اسود، شونیز، شونوز و کمون هندی است. درادامه خواص این دانه مفید را بیان می کنیم:

سیاه دانه سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ها
آنتی اکسیدان ها ترکیباتی هستند که می‌توانند رادیکال های آزاد مضر را خنثی کنند و از بروز استرس اکسیداتیو بر روی سلول‌ها جلوگیری بکنند. مطالعات نشان داده است که ، آنتی‌اکسیدان‌ها تأثیر چشمگیری بر سلامتی و پیشگیری از بیماری ها دارند. آنتی‌اکسیدان‌ها می‌توانند در برابر برخی بیماری‌های مزمن مانند سرطان، دیابت، بیماری های قلبی و چاقی از ما محافظت بکنند. ترکیباتی مانند تیموکینون، کارواکرول، تی-آنتول و 4-ترپینئول مسئول خواص آنتی‌اکسیدانی سیاه دانه هستند.

خاصیت ضدسرطان
سیاه دانه سرشار از آنتی‌اکسیدان‌هایی است که می‌توانند تأثیرات منفی رادیکال‌های آزاد را خنثی کند و از بروز بیماری‌هایی مانند سرطان جلوگیری بکنند.

مطالعات نشان  داده است که عصارهٔ سیاه دانه به غیرفعال‌کردن سلول‌های سرطان سینه کمک می کند.همچنین سیاه دانه و ترکیبات آن می‌‌توانند در برابر چند مورد از انواع سرطان مانند سرطان پانکراس (لوزالمعده)، سرطان ریه، سرطان دهانه رحم، سرطان پروستات، سرطان پوست و سرطان روده بزرگ مؤثر باشند.

سیاه دانه برای درمان سرطان روده بزرگ بسیار مفید می باشد. این سرطان رشد یافته را می توان با استفاده ازعصاره سیاه دانه به راحتی متوقف کرده و از مصرف داروهای شیمیایی مضر در امان ماند. تحقیقات دامی نشان می دهد که روغن سیاه دانه بدون داشتن عوارض جانبی، اثرات عجیبی را بر روی موشهای سرطانی داشته است.

سیاه دانه برای درمان درد و ناراحتی های کلیوی
یک استکان سیاه دانه را در یک لیتر آب بجوشانید و با عسل شیرین کنید و به مدت یک هفته، صبح ناشتا آن را میل نمایید.همچنین می توانید یک قاشق غذاخوری سیاه دانه آسیاب شده را با نصف لیوان روغن زیتون مخلوط کرده و به صورت ضماد (یعنی مانند پماد روی یک تکه پارچه تمیز) در آن قسمت از کلیه که احساس درد می کنید بگذارید. این عمل را روزانه یک بار و به مدت پنج روزادامه دهید.هر روز مقداری جعفری را در یک لیوان آب بجوشانید و هفت قطره روغن سیاه دانه را به آن افزوده و صبح و شب یک فنجان میل کنید. این کار را به مدت پنج روز ادامه دهید.

درمان سرگیجه و درد گوش
یکی دیگر از خواص سیاه دانه ، درمان سرگیجه و درد گوش می باشد.برای تاثیر پذیری بیشتر یک قاشق مرباخوری عسل را با چند قطره روغن سیاه‌دانه مخلوط و صبح ناشتا میل کنید. این کار را حداقل تا ۱۱ روز ادامه دهید.

تقویت قوای جنسی با سیاه دانه
 یکی دیگر از خواص سیاه دانه، تقویت قوای جنسی می باشد. مالیدن جوهر سیاه دانه بر کمر سبب تمدد اعصاب شده و قدرت جنسی را افزایش می دهد.

درمان دل پیچه و درد های روده ای
سیاه دانه در درمان دل پیچه و دردهای روده ای مفید می باشد.برای استفاده از آن، به مقدار مساوی زیره و نعنا و انیسون را بجوشانید و هفت قطره روغن سیاه دانه به آن اضافه کنید. سپس با عسل خالص آن را شیرین کرده و در موقع دل پیچه و دل درد آن را بنوشید.

محافظت از کبد
یکی دیگر از خواص سیاه دانه، محافظت ازکبد می باشد. کبد یک عضو بسیار مهم است. کبد به سم زدایی بدن، پردازش داروها، پردازش مواد مغذی و تولید پروتئین‌ها و مواد شیمیایی حیاتی برای سلامت کمک می‌کند.

 محققان در مطالعات جانوری که داشته اند به این نتیجه رسیده اند که سیاه دانه می‌تواند از بروز آسیب‌های کبد جلوگیری بکند. براساس یک بررسی این خاصیت حفاظتی سیاه دانه احتمالا به‌خاطر جزء آنتی‌اکسیدانی آن و توانایی‌اش در کاهش التهابات و استرس اکسیداتیو است. 

 برای درمان بیماری های کبدی، مقداری از پودر سیاه‌دانه را با آلوئه‌ورا و عسل مخلوط کنید و هر صبح ناشتا، به مدت هفت روز یک قاشق مرباخوری از آن را میل کنید.

کاهش التهابات
یکی دیگر از خواص سیاه دانه، کاهش التهابات می باشد. در بیشتر موارد التهابات واکنش طبیعی بدن برای محافظت از خودش در برابر آسیب‌ها و عفونت‌هاست. ازسوی دیگر احتمالا التهابات مزمن مسئول بروز بسیاری از بیماری‌ها مانند سرطان، دیابت و بیماری‌های قلبی هستند. براساس مطالعات سیاه دانه خاصیت ضدالتهاب قوی در بدن دارد.

 تحقیقاتی که بر روی برخی از افراد صورت گرفته، نشان میدهد مصرف روزانه ۱۰۰۰ میلی‌گرم روغن سیاه دانه به‌مدت هشت هفته توانست شاخص‌های التهابات و استرس اکسیداتیو را کم کند.

جلوگیری از ریزش مو
از دیگر خواص سیاه دانه، ریزش مو می باشد. برای رشد مجدد مو و جلوگیری از ریزش آن، پودر سیاه‌دانه و حنا را در روغن سوسن مخلوط کنید و روی پوست سر ماساژ دهید.
تنظیم قند خون
قند خون بالا می‌تواند علائم بدی مانند افزایش تشنگی، کاهش وزن بدون کنترل، خستگی و اختلال تمرکز را به‌همراه داشته باشد. کنترل‌نکردن قند خون می‌تواند در درازمدت پیامدهای جدی مانند آسیب عصبی، مشکلات بینایی و تأخیر در بهبود زخم را به‌دنبال داشته باشد.مطالعات نشان داده است که مکمل‌های سیاه دانه در کنترل قند خون ناشتا و قند خون عادی موفق بود. مصرف ۲ گرم سیاه‌دانه در روز میزان قند خون را کاهش می‌دهد و مقاومت به انسولین را کم می‌کند.

درمان تب
برای درمان تب با سیاه دانه، مقداری سیاه دانه را بکوبید و با کمی سکنجبین میل کنید، تب را برطرف می کند.

پیشگیری از زخم معده
زخم معده زخم‌های دردناکی هستند که در اثر آسیب اسید معده به پوشش مخاطی معده بروز می‌کنند. براساس مطالعات سیاه دانه می‌تواند به حفظ پوشش معده و پیشگیری از بروز زخم معده کمک بکند.

براساس یک مطالعهٔ جانوری دیگر سیاه دانه و جزء فعال آن در جلوگیری از پیشرفت زخم معده و محافظت از پوشش معده در برابر تأثیرات منفی نوشیدنی‌های الکلی موفق بود.

درمان پرفشاری خون
یکی دیگر از خواص سیاه دانه، درمان پرفشاری خون می باشد. مطالعات نشان می‌دهند که مصرف سیاه دانه می‌تواند در درمان فشار خون بالا مؤثر باشد.توصیه می‌شود افراد مبتلا به فشار خون بالا، دو بار در روز ۱۰۰ یا ۲۰۰ میلی‌گرم عصاره سیاه‌دانه را مصرف کنند. مصرف این دانه، برای مدت ۲ ماه می‌تواند سبب کاهش فشار خون شود.

درمان سرطان پانکراس
از دیگر خواص سیاه دانه، درمان سرطان پانکراس می باشد. سرطان پانکراس یکی از کشنده‌ترین انواع سرطان است. پیشرفت التهاب پانکراس می‌تواند باعث سرطان پانکراس در فرد شود. بر اساس مطالعات انجام گرفته، ترکیبات شیمیایی موجود در سیاه دانه با کاهش التهابات پانکراس از تولید سلول‌های سرطانی پانکراس جلوگیری می‌کنند. تیموکینون یکی از ترکیبات شیمیایی موجود در سیاه دانه و مسئول بخشی از خواص آنتی‌اکسیدانی سیاه دانه است. سیاه دانه به لطف وجود تیموکینون می‌تواند در پیشگیری از سرطان پانکراس مؤثر باشد.

زیبایی پوست
مالیدن روغن سیاه‌دانه بر صورت باعث جوان شدن پوست صورت می‌شود. استفاده موضعی از تخم سیاه‌دانه و روغن کنجد برای درمان جوش‌های زیرپوستی بسیار موثر است.

التیام دردهای میگرنی
یکی دیگر از خواص سیاه دانه، التیام دردهای میگرنی می باشد.برای تاثیر گذاری سیاه دانه، نصف قاشق سیاه‌دانه آسیاب‌شده را با نصف قاشق رازیانه و سه تکه میخک کوبیده‌شده، مخلوط کنید و با یک لیوان شیر بجوشانید. یک فنجان از این معجون دارویی را می‌توانید در هنگام شروع سردرد و میگرن بنوشید. با روغن سیاه‌دانه، گیجگاه و شقیقه خود را چرب کنید تا از سردرد خلاص شوید.

درمان اسهال با سیاه دانه
برای درمان اسهال با سیاه دانه، یک قاشق غذاخوری سیاه‌دانه آسیاب‌شده را با نصف استکان عصاره تره یا شاهی مخلوط کنید و پس از صرف غذا در سه وعده بخورید.

تسکین درد روماتیسم
از دیگر خواص سیاه دانه، تسکسن درد روماتیسم می باشد.برای استفاده از آن یک فنجان روغن سیاه‌دانه را گرم کنید. سپس قبل از خواب آن را در محل درد بمالید و خوب ماساژ دهید. بعد محل مورد نظر را با باند یا یک تکه پارچه پشمی بپیچید.

سیاه دانه برای درمان عفونت با هلیکوباکتر پیلوری
خواص ضد تشنجی سیاه دانه به طور سنتی شناخته شده است. بر اساس مطالعات به عمل آمده برخی بیماری ها چون صرع که در برابر داروهای مدرن مقاوم هستند، به راحتی با مصرف عصاره سیاه دانه قابل درمان اند. چرا که این دانه ها قادرند تشنج را به طور عجیبی کاهش دهند.
فواید دیگر سیاه دانه
سیاه دانه آهن و پتاسیم فراوانی دارد و علاوه بر تقویت سیستم ایمنی بدن، باعث رفع مسمومیت خونی و یبوست می شود.

افرادی که بعد از ابتلا به سرماخوردگی مدام عطسه می کنند می توانند جوشانده مخلوط سیاه دانه بوداده و روغن زیتون را به مدت یک دقیقه روی پیشانی خود مرهم کنند. این مخلوط به آنها کمک می کند تا از شر عطسه ها خلاص شوند.

برخی از درمانگران طب سنتی بر این باورند که سیاه دانه جویده شده و ترکیب شده با بزاق دهان موجب درمان زگیل می شود.

افراد مبتلا به سینوزیت بهتر است در فصل پاییز هفته ای یک بار از بخور سیاه دانه استفاده کنند.

 همچنین مواد معدنی و ویتامین های موجود در سیاه دانه در درمان دیابت، سل، بیماری های قلبی و عروقی، کم خونی و میگرن مفید است.

اسیدهای چرب ضروری فراوان موجود در سیاه دانه آن را به نوعی مواد غذایی ضد سرطان تبدیل کرده که در حفظ سلامت پوست و مو نیز مفید است.

مصرف سیاه دانه در وعده های غذایی برای خانم های سردمزاجی که شیر آنها برای نوزادشان کم است موثر است و به مرور موجب افزایش شیر آنها می شود.

 همچنین برای افرادی که وقت زایمانشان فرا رسیده مفید بوده و باعث تسکین درد زایمان و مقاومت در برابر آن می شود.

افزایش تعداد اسپرم در افراد کمبود اسپرم شده و به درمان ناباروری کمک می کند.

باعث درمان اضطراب و تپش های قلب تنظیم ضربان قلب می شود.

چه کسانی نباید از سیاه دانه استفاده کنند؟
ااینکه سیاه‌ دانه فواید بسیاری برای سلامتی دارد و مصرف آن به‌عنوان ادویه معمولا مشکلی ندارد، برخی افراد باید مکمل یا روغن سیاه دانه را با احتیاط مصرف بکنند. به‌عنوان مثال گزارش‌هایی از بروز درماتیت تماسی در اثر استفاده از روغن آن بر روی پوست وجود دارد. اگر می‌خواهید از سیاه دانه به‌صورت موضعی استفاده بکنید، ابتدا کمی از آن را بر روی نقطهٔ کوچکی از پوست‌تان امتحان بکنید تا از سالم‌بودن آن مطمئن بشوید.

برخی مطالعات  نشان داده‌اند ترکیبات موجود در سیاه دانه می‌توانند موجب لختگی خون بشوند. بنابراین اگر از داروهای انعقاد خون استفاده می‌کنید، قبل از استفاده از مکمل‌های سیاه دانه با پزشک مشورت بکنید.

 همچنین مطالعات نشان داده است که مصرف مقادیر بالای روغن سیاه دانه می‌تواند موجب کاهش انقباضات رحم بشود. اگر باردار هستید، سیاه دانه را در حد اعتدال مصرف کنید و برای اطمینان قبل از مصرف با پزشک مشورت بکنید.

روغن سیاه دانه باید برای كودكان به صورت كوتاه مدت و به مقدار کم استفاده شود، در غیر این صورت ممکن است مشکلاتی را ایجاد کند.
از زمان های قدیم از سیاه‌ دانه به‌عنوان درمانی سنتی برای برخی بیماری ها استفاده می‌شود.این دانه مفید ، سرشار از خواص فراوان می باشد.