
　
 حسین سناپور درباره سبك كارهای خسروی نوشته است: «گاهی رگه‌هایی از داستان‌هایش به كارهای كافكا می‌ماند و گاهی به قصه‌های پریان و در رمان‌هایش به بعضی كارهای گلشیری و البته شاید از همه بیشتر مایه‌هایی از داستان‌های بورخس را بشود در كارهای كوتاهش دید». از سال ۱۳۷۰ تاكنون سه مجموعه داستان، چهار رمان و یك مجموعه‌مقاله درباره تئوری داستان از وی منتشر شده است. خسروی جایزه‌های مهرگان ادب، گلشیری و جلال آل‌‌احمد را برای رمان‌های اسفار كاتبان، رود راوی و ملكان عذاب و جایزه گلشیری را برای مجموعه‌داستان كتاب ویران دریافت كرده است.
خـلاصه داستـان «داستـان ویران»
«داستان ویران»، روایتِ نوشتن داستان است. داستانی كه با عروسی توبا و سعید سپهر آغاز می‌شود. پس از آن نویسنده این داستان را ویران می‌كند و داستانی قدیمی‌تر را با هیاتی جدید از طرح پیكرِ ویران‌شده توبا، این‌بار در رابطه با سروان شیبانی می‌نویسد. سروان شیبانی در راه كوشك ماهكرد (كوشك متعلق به توبا) با شلیك سه گلوله كشته می‌شود. سعید سپهر به خواستگاری توبا می‌آید و با او ازدواج می‌كند. سعید سپهر، ناخواسته به دست توبا مسموم و كشته می‌شود. نویسنده سپس از كلمات تن توبا و سعید سپهر، شخصیت‌های جدیدی می‌سازد. این‌بار كلمات تن توبا در هیات مردی و سعید سپهر در هیات زنی (آذر سپهر) به دنیای داستان قدم می‌گذارند.

پس از ماجراهایی كه بین آذر و سروان شیبانی می‌گذرد، داستان به ابتدای خود برمی‌گردد. توبا در قاب پنجره منتظر سروان شیبانی است. جسد سروان روی اسب به كوشك می‌رسد. اما نویسنده می‌گوید آن كلمات دروغ گفته‌اند و سروان شیبانی زنده است. سروان از اسب پایین می‌آید تا به سمت اتاق توبا برود. صدای سه شلیك می‌آید و جسد كوچك توبا از پنجره به بیرون پرتاب می‌شود. نویسنده این كشتن را در داستان آورده تا با كلمات تن توبا هیاتی جدید بیافریند، زنی كه متعلق به خودش باشد؛ تعلقی نه در دنیای داستان، كه در عالم واقعی.
درباره «داستان ویران»
در ابتدای كار شاید بتوان نویسنده «داستان ویران» را سوژه این داستان دانست. در این صورت، سوژه در معنای فاعل شناسنده است و نویسنده به عنوان یكی از شخصیت‌های حاضر در داستان مورد توجه قرار می‌گیرد. در این داستان، هر رویدادی در روایت، با خواست نویسنده انجام می‌پذیرد اما آنچه مهم است این است كه این خواست به صراحت از زبان وی بیان می‌شود: «همه‌چیز را باید ویران كرد، همه آن لحظه‌ها و تو را كه از قاب پنجره به پرچین آن حیاط درندشت نگاه می‌كنی» (ص ۱۵۷) ویژگی خاص این متن، روی‌دادن هر كنشی یا واقع‌شدن هر حالتی، منوط به بیان نویسنده است، تا آنجا كه حتی وجود یك شخصیت یا یكی از اعضای اندام او نیز به بیان نویسنده بستگی پیدا كرده است: «ولی سعید سپهر تور صورتت را كنار زد و من شكل لب‌هایت را نوشتم» (ص ۱۵۷) . به این ترتیب نه‌تنها هویت، كه هستی هر یك از كنشگران حاضر در داستان، ناشی از بیان نویسنده است.

سوژه در ادبیات پسامدرن ویژگی‌هایی دارد كه تشخیص و تحلیل آن را با دشواری‌هایی روبه‌رو می‌سازد. مهم‌ترین این ویژگی‌ها، هویتِ وجودی سوژه است. چنانكه در داستان «داستان ویران» دیده می‌شود، سوژه‌ای كه متشكل از هویت‌های گوناگون و گاه متعارض است، به‌سختی تن به تحلیل وجودشناسانه می‌دهد. «وجود» سوژه چنان چند تكه و غیرپیشینی است كه اصولا همین «وجود» محل تردید است. از یك‌سو، نویسنده در آغاز خود را به عنوان فاعل شناسنده در داستان مطرح می‌كند و از سویی همین فاعل شناسا در گذر از رویدادهای متن، درگیر بازی‌های متنی شده، به سوژه‌ای منفعل تبدیل می‌شود. به عبارت دیگر، نویسنده نیز چونان دیگر سوژه‌های حاضر در متن، از «سوژه‌بودن» به «در موقعیت سوژه بودن» تنزل پیدا می‌كند. موقعیت سوژه، وضعیتی است كه متن برای سوژه تعریف می‌كند و سوژه از آن پس در درون این موقعیت است كه هویت می‌یابد. این موقعیت‌ها با تاكید نویسنده بر فرآیند نوشتن شكل گرفته است كه عملی پیشاسوبژكتیو به‌شمار می‌رود. از این‌رو سوژه در چنین داستانی هیچگاه به سوبژكتیویته مورد نیاز برای سوژه‌بودن نمی‌رسد. از همین روست كه در «داستان ویران» زمان تقویمی مفهومی ندارد. در داستان مورد بحث، موقعیت سوژه‌ها در متن، مدام در حال ویرانی و بازتولید است و این ویرانگی و ساخت دوباره تابع توالی زمانی نیست، بلكه پیرو ایجاب‌های متن در هر زمان یا موقعیت است. در چنین شرایطی هویت سوژه تابع متن شده، هیچگاه به ثبات، همبستگی و یكپارچگی نمی‌رسد. به عبارت بهتر، سوژه متنی می‌شود؛ متنی كه بیشتر بر خصلت‌های عینی سوژه تاكید دارد تا ویژگی‌های ذهنی آن.
منبع: روزنامه اعتماد/فرزاد كریمی


ابوتراب خسروی متولد ۱۳۳۵، نویسنده‌ای است كه با اصول داستان‌نویسی پسا‌مدرن به‌خوبی آشناست، در عین حال نثری فخیم دارد كه گاه به شاعرانگی می‌زند.