
فتحعلی‌شاه قاجار دومین شاه از دودمان قاجار که از سال ۱۱۷۶ به مدت ۳۶ سال و ۸ ماه بر ایران فرمانروایی کرد.

پس از سرکوب شورش محمدحسن خان قاجار در شمال ایران دو پسر وی به نام‌های آقامحمدخان قاجار و حسینقلی خان جهانسوز را مورد لطف خویش قرار داد. وی محمدخان را با خود به شیراز برد و حکومت دامغان را نیز به برادر دیگر حسینقلی خان جهانسوز سپرد. وی فرزند حسینقلی‌خان جهانسوز برادر جوان‌تر آقامحمدخان قاجار بود. فتحعلی شاه قاجار پس از کشته‌شدن عمویش آقامحمدخان قاجاربه پادشاهی رسید. زیرا آقامحمدخان قاجار فرزندی نداشت.

دومین پادشاه دوره قاجار. فتحعلی شاه پس از کشته شدن عمویش آغامحمدخان به پادشاهی رسید.
فتحعلی شاه در سالهای اول حکومت خود، به سرکوبی مخالفان و رقیبانش (عموها) مشغول شد. فتحعلی شاه پس از به قدرت رسیدن با نزدیک شدن به علمای شیعه و مجتهدین تلاش زیادی کرد تا پایه های مشروعیت قدرت نوپای قاجار را در میان مجتهدین محکم کند. وی توانست در جنگهای ایران و روس از حمایت علما در ترغیب مردم به جهاد بهره مند گردد. اما جنگ اول ایران و روس (1228-1218 ه.ق) و جنگ دوم ایران و روس (1242-1241) به جدا شدن بخش های بزرگی از شمال غرب کشور (آذربایجان، گرجستان، ارمنستان و...) منجر شد. بحرین و بخش هایی از افغانستان و بحرین نیز با دخالت انگلستان از ایران جدا شدند.

ولیعهد او پسرش عباس میرزا بود که در این جنگها از خود دلاوری نشان داد ولی عباس میرزا پیش از فتحعلی شاه مرد و پسر او محمد میرزا ولیعهد شد که پس از مرگ فتحعلی شاه با نام محمد شاه برتخت نشست.

تعداد زنان فتحعلی شاهتعداد زنان وی را متفاوت ذکر کرده‌اند. سرهنگ دروویل فرانسوی ۷۰۰ و سرهنگ استوارت که یک سال بعد از مرگ او به ایران آمده ۱۰۰ و بی نینگ ۸۰۰ و مادام دیولافوا ۷۰۰ و مارخام ۳۰۰ و سپهر بیش از هزار یاد کرده‌اند. بعضی منابع تعداد همسران وی را ۱۸۹ همسر به همراه ۱۴۴ فرزند پسر ذکر کرده‌اند.آقامحمدخان که خود ناتوان از زناشویی بود همواره برادرزادهٔ خودرا ترغیب به ازدواج و آوردن فرزند می‌کرد و برای هر فرزند جدید به او پاداش می‌داد.

ازدواج فتحعلی شاه با طاووس خانمفتحعلی‌شاه پس از ازدواجش با طاووس خانم، نام تخت جواهرنشان خود «تخت‌ خورشید» را به «تخت طاووس» تغییر داد. 
فتحعلی‌شاه در یکی از سفرهایش به اصفهان، تاج‌الدوله را که در آن هنگام 7 یا 8 سال داشت، به میرزا عبدالوهاب اصفهانی، متخلص به «نشاط» سپرد تا در تهران و زیر نظر او به تحصیل علوم ادبی بپردازد. نشاط در حق تاج‌الدوله پدری و استادی کرد و او را به ادیب و خطاطی برجسته تبدیل کرد.

که این‌ تخت‌ به‌ دستور فتحعلی‌شاه قاجار(1212-1250ق/ 1797-1834م) زیر نظر محمدحسین خان صدر اصفهانی و به دست هنرمندان جواهرتراش، زرگر، میناساز اصفهانی در 1215ق ساخته، و به تهران حمل شده بود، و فتحعلی‌شاه قاجار نخستین‌بار در نوروز1216ق بر این تخت جلوس کرد. این تخت، در آغاز «تخت جمشید» نامیده می‌شد، زیرا در داخل قاب مدور بالای‌ تکیه‌گاه آن نقش‌ خورشید مزین به الماس درشتی قرارداشت که در صورت کوک کردن، قاب مدور به دور خود می‌چرخید!

نام پسران طاووس خانم: سلطان احمد میرزا عضدالدوله ، محمد میرزا سیف الدوله ، فرخ سیر میرزا نیرالدوله بودند. 

دو نوع تخت طاووس در تاریخ نام برده می شود: یکی تخت طاووسی که مربوط به دوران نادرشاه افشار است و از آن با نام تخت طاووس نادری نام برده می شود و نام تختی است که نادرشاه افشار با خود از هند به ایران آورد، دیگری هم تخت طاووسی است که در دوران فتحعلی شاه قاجار ساخته شده و از آن به تخت طاووس قاجاری یاد می کنند.

پس از مرگ فتحعلی‌شاه تاج‌الدوله از بیم درگیری شاهزادگان مدتی به سیدمحمدباقرشفتی از دانشمندان معروف اصفهان پناه برد؛ پس از بر تخت نشستن محمدشاه (1264ق)، تمامی جواهرات خود را به وی بخشید و به همراه سیف‌الدوله، یکی از پسرانش به عتبات سفر کرد و پس از چند بار سفر به حج، تا پایان عمر در نجف ماند و در همان شهر نیز درگذشت.

پی نوشت:
1- تاریخ روابط سیاسی ایران و انگلیس، محمود محمود
2- «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر»
3- بانک اطلاعات رجال تاریخ ایرانی

طاووس خانم همسر محبوب فتحعلی شاه بود و از او لقب تاج‌الدوله را گرفته بودو بسیاری از بزرگان قاجار در خدمت وی بودند.