چرا این همه بی شمار دین و مذهب در جهان وجود دارد مگر نباید فقط دین های خدایی باشند ریشه ی ادیان دیگه از كجا منشات می گیرند؟ مثل در بودا كه اعتقاد به چرخه ی زندگی دارند همین طوری اعتقاد دارند یعنی دلیل محكمی ندارند؟با توجّه به آیات قرآن، خداوند متعال یقیناً غیر از اسلام دین دیگری نیز نازل نكرده است؟! از منظر قرآن، دین تمام انبیاء یكی آن هم اسلام بوده؛ یعنی دین یكی است و همه ی انبیاء نیز آمده اند برای ابلاغ و حفظ و تبیین همان دین. لذا اگر امروزه صدها دین وجود دارد، اینها را خدا نازل نكرده بلكه همه را بشر ساخته است. مثلاً هندوها ابداً دین خودشان را دین نازل شده از سوی خدا نمی دانند. چون اساساً به نبوّت اعتقاد ندارد. شاخه های گوناگون آیین هندو در حقیقت شاخه های گوناگون بت پرستی است. بودیسم نیز دین الهی نیست و خود بودایی ها آن را از جانب خدا نمی دانند ؛ چون اینها نیز به نبوّت اعتقادی ندارند. عمده آیین هایی كه خود را الهی می دانند عبارتند از: یهودیّت ، مسیحیّت و آیین زرتشت. اینها نیز بنا به دلائل فروان تاریخی و عقلی و نقلی ، ربطی به دین حضرت موسی(ع) و حضرت عیسی (ع) ندارند و آیین هایی هستند بشر ساخته. كتب مثلاً آسمانی اینها نیز ابداً ربطی به انبیاء ندارند و توسّط قدمای اینها نوشته شده اند؛ البته در بین جملات آنها، از تورات و انجیل نیز جملاتی استفاده شده است. لذا خداوند متعال فرمود: « فَوَیْلٌ لِلَّذینَ یَكْتُبُونَ الْكِتابَ بِأَیْدیهِمْ ثُمَّ یَقُولُونَ هذا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِیَشْتَرُوا بِهِ ثَمَناً قَلیلاً فَوَیْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ أَیْدیهِمْ وَ وَیْلٌ لَهُمْ مِمَّا یَكْسِبُونَ : پس واى بر آنها كه نوشته ‏اى با دست خود مى نویسند، سپس مى گویند: «این، از طرف خداست.» تا آن را به بهاى كمى بفروشند. پس واى بر آنها از آنچه با دست خود نوشتند؛ و واى بر آنان از آنچه از این راه به دست مى آورند.»(البقرة:79)
 و جالب اینجاست كه خداوند متعال، مدام بیان نموده كه اسلام و دین رسول خدا(ص) همان دین ابراهیم(ع) است. اینكه قرآن كریم اصرار دارد رسول خدا(ص) را ادامه دهنده ی دین ابراهیم(ع) بداند، برای آن است كه مسیحیّت و یهودیّت، ادیان جعلی اند و دین حضرت موسی و عیسی(ع) نیستند. لذا قرآن حتّی حضرت عیسی و موسی(ع) را هم مسلمان نامید و تصریح نمود كه حضرت ابراهیم نه مسیحی بود و نه یهودی بلكه مسلمان بود. در یك كلام، خداوند متعال می خواهد بفهماند كه هیچ پیغمبری یهودی یا مسیحی نبوده؛ و این دو دین، جعلی اند.

شرح مطلب:برخی چنین گمان نموده اند كه اسلام ، تكامل یافته ادیانی مثل مسیحیّت و یهودیّت است. حال آنكه چنین سخنی به جوك شبیه تر می باشد. چگونه اسلام تكامل یافته ی مسیحیّت است در حالی كه قرآن كریم به صراحت تمام، آیین مسیحیّت امروزی را آیین كفر نامیده است؟ آیا معاذ الله عیسی(ع) تبلیغ كفر می كرد؟ چگونه اسلام تكامل یافته ی مسیحیّت است در حالی كه مسیحیان به سه خدا اعتقاد دارند و مسلمین به یك خدا؟ آیا معاذ الله، عیسی(ع) سه گانه پرست بود، و خود را خدای پسر می نامید؟ چگونه یهودیّت، حقّ است درحالی كه خداوند متعال، به صراحت آن را ساخته ی دست یهودیان می داند؟ دقّت كنید! قرآن نمی گوید كه آیین یهودیّت و مسیحیّت ناقصند و اسلام كامل است؛ بلكه می گوید: این دو دین را افراد بشر ساخته اند و ربطی به خدا و انبیاء ندارند.
 برخی نیز گفته اند: دین اسلام تكامل یافته ی دین حقیقی حضرت عیسی(ع) است نه مسیحیّت جعلی امروزی.
 این نیز از توهّمات مشهوره است ؛ كه متأسفانه برخی علما هم بدون تحقیق آن را پذیرفته و بر زبان می آورند. نمی دانم چنین سخنی را چه كسی و كی بافته است ؛ ولی به هر حال بافته ای است كه برخی اذهان را گرفتار خود كرده است. در قرآن كریم و روایات، نه تنها چنین مطلبی ذكر نشده بلكه تا دلتان بخواهد مطالبی برخلاف این ادّعا نیز در منابع وحیانی وجود دارد.
 در قرآن كریم به صراحت ذكر شده كه اسلام محمّدی دقیقاً همان اسلام ابراهیمی است نه تكامل یافته ی آن. اگر دین حضرت موسی(ع) تكامل یافته ی دین حضرت ابراهیم ، و دین حضرت عیسی(ع) نیز تكامل یافته ی دین حضرت موسی(ع) است، پس چرا خداوند متعال اسلام امروزی ما را دین حضرت ابراهیم (ع) معرّفی می كند؟! یعنی اسلام كنونی به جای پیشروی، پسروی نموده است؟!! حال آنكه طبق روایات متواتر، رسول خدا(ص) افضل انبیاء و قرآن او مهیمن بر كتب آسمانی است.
 خداوند متعال در آیات 125 تا 140 بقره می فرماید:
 « و چون خانه (كعبه) را براى مردم محل اجتماع و (جاى) امنى قرار دادیم، (و فرمودیم:) «در مقام ابراهیم، نمازگاهى براى خود اختیار كنید»، و به ابراهیم و اسماعیل فرمان دادیم كه: «خانه مرا براى طواف كنندگان و معتكفان و ركوع و سجودكنندگان پاكیزه كنید.» (125) و چون ابراهیم گفت: «پروردگارا، این (سرزمین) را شهرى امن گردان، و مردمش را- هر كس از آنان كه به خدا و روز بازپسین ایمان بیاورد- از فرآورده ها روزى بخش»، فرمود: « (ولى) هر كس كفر بورزد، اندكى برخوردارش مى كنم، سپس او را با خوارى به سوى عذاب آتش (دوزخ) مى كشانم، و چه بد سرانجامى است.» (126) و هنگامى كه ابراهیم و اسماعیل پایه هاى خانه (كعبه) را بالا مى بردند، (مى گفتند:) «اى پروردگار ما، از ما بپذیر كه در حقیقت، تو شنواى دانایى. (127) پروردگارا، ما را مسلمان (تسلیم خود) قرار ده و از نسل ما، امتى فرمانبردار خود (پدید آر) و آداب دینى ما را به ما نشان ده و بر ما ببخشاى، كه تویى توبه پذیر مهربان. (128) پروردگارا، در میان آنان، فرستاده اى از خودشان برانگیز، تا آیات تو را بر آنان بخواند، و كتاب و حكمت به آنان بیاموزد و پاكیزه شان كند، زیرا كه تو خود، شكست ناپذیر حكیمى.» (129) و چه كسى- جز آنكه به سبك مغزى گراید- از دین ابراهیم روى برمى تابد؟ و ما او را در این دنیا برگزیدیم و البته در آخرت (نیز) از شایستگان خواهد بود. (130) هنگامى كه پروردگارش به او فرمود: « اسلام آور (تسلیم شو) »، گفت: «به پروردگار جهانیان مشلمان شدم (تسلیم شدم)» (131) و ابراهیم و یعقوب، پسران خود را به همان (آیین) سفارش كردند (و هر دو در وصیتشان چنین گفتند: ) «اى پسران من، خداوند براى شما این دین را برگزید پس، البته نباید جز مسلمان بمیرید.» (132) آیا وقتى كه یعقوب را مرگ فرا رسید، حاضر بودید؟ هنگامى كه به پسران خود گفت: «پس از من، چه را خواهید پرستید؟» گفتند: «معبود تو، و معبود پدرانت، ابراهیم و اسماعیل و اسحاق- معبودى یگانه- را مى پرستیم و در برابر او مسلمانیم (تسلیم هستیم).» (133) آن جماعت را روزگار به سر آمد دستاورد آنان براى آنان و دستاورد شما براى شماست و از آنچه آنان مى كرده اند، شما بازخواست نخواهید شد. (134) و (اهل كتاب) گفتند: « یهودى یا مسیحى باشید، تا هدایت یابید» بگو: «نه، بلكه بر آیین ابراهیم حق گرا (هستم) و وى از مشركان نبود.» (135) بگویید: «ما به خدا، و به آنچه بر ما نازل شده، و به آنچه بر ابراهیم و اسحاق و یعقوب و اسباط نازل شده، و به آنچه به موسى و عیسى داده شده، و به آنچه به همه ی پیامبران از سوى پروردگارشان داده شده، ایمان آورده ایم میان هیچ یك از ایشان فرق نمى گذاریم و در برابر او مسلمانیم (تسلیم هستیم).» (136) پس اگر آنان (هم) به آنچه شما بدان ایمان آورده اید، ایمان آوردند، قطعاً هدایت شده اند، ولى اگر روى برتافتند، جز این نیست كه سر ستیز (و جدایى) دارند و به زودى خداوند (شرّ) آنان را از تو كفایت خواهد كرد، كه او شنواى داناست. (137) این است نگارگرى الهى و كیست خوش نگارتر از خدا؟ و ما او را پرستندگانیم. (138) بگو: آیا درباره خدا با ما بحث و گفتگو مى كنید؟ با آنكه او پروردگار ما و پروردگار شماست و كردارهاى ما از آنِ ما، و كردارهاى شما از آنِ شماست، و ما براى او اخلاص مى ورزیم. (139) یا مى گویید: «ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب و اسباطِ (دوازده گانه) یهودى یا نصرانى بوده اند؟» بگو: «آیا شما بهتر مى دانید یا خدا؟» و كیست ستمكارتر از آن كس كه شهادتى از خدا را در نزد خویش پوشیده دارد؟ و خدا از آنچه مى كنید غافل نیست.»

توضیح:ـ در این آیات به صراحت بیان شد كه حضرت ابراهیم(ع) كعبه را قبله قرار داد؛ و در دین او ركوع و سجود و اعتكاف و طواف و امثال این امور بوده است؛ یعنی دقیقاً همان اعمالی كه در اسلام مطرح است.
 ـ در این آیات به صراحت بیان شد كه حضرت ابراهیم و فرزندان او و بنی اسرائیل زمان انبیاء(ع) و حضرت موسی و عیسی(ع) هیچكدام یهودی و مسیحی نبوده اند؛ بلكه همگی مسلمان و در دین حضرت ابراهیم(ع) بوده اند.
 ـ در این آیات تصریح شده كه دین اسلام ، دین تمام انبیاست و سخنی از تكامل ادیان نیست.
 خداوند متعال می فرماید:
 « قُلْ صَدَقَ اللَّهُ فَاتَّبِعُوا مِلَّةَ إِبْراهیمَ حَنیفاً وَ ما كانَ مِنَ الْمُشْرِكینَ: بگو: «خدا راست گفته(و اینها در آیین پاك ابراهیم نبوده) است. بنا بر این، از آیین ابراهیم پیروى كنید، كه به حق گرایش داشت، و از مشركان نبود» » (آل عمران:95)
 یعنی اینها كه یهود و نصاری (مسیحیان) از خودشان ساخته اند در دین ابراهیم (ع) نبوده؛ و دین حقّ همان دین حضرت ابراهیم (ع) می باشد. یعنی نه تنها مسیحیّت و یهودیّت كنونی تكامل یافته ی دین حضرت ابراهیم نیستند بلكه ادیانی هستند منحرف از مسیر حضرت ابراهیم(ع).
 خداوند متعال می فرماید:
 « وَ مَنْ أَحْسَنُ دیناً مِمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَ هُوَ مُحْسِنٌ وَ اتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْراهیمَ حَنیفاً وَ اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْراهیمَ خَلیلاً : دین و آیین چه كسى بهتر است از آن كس كه روی خود را تسلیم خدا كند، و نیكوكار باشد، و پیرو آیین خالص و پاكِِ ابراهیم گردد؟ و خدا ابراهیم را به دوستىِ خود، انتخاب كرد» (النساء:125)
 این آیه به صراحت بیان می كند كه دینی بهتر از دین حضرت ابراهیم (ع) وجود ندارد. پس چگونه كسانی مسیحیّت و یهودیّت و اسلام را تكامل یافته ی آن دین می نامند؟!
 دین ابراهیم(ع) دینی بود كه می توانست انسانها را تا حدّ ابراهیم شدن تربیت كند. آیا غیر معصومها می خواهند بالاتر از ابراهیم نبی بروند؟! عاقلان دانند كه هیچ غیر معصومی نمی تواند به پای معصوم برسد. پس دین كاملتر از دین ابراهیم بیاید كه چه شود؟ كه به درد چه كسی بخورد؟ مگر دین جز برای این است كه انسانها را تكامل دهد و برای ابدیّت آماده كند؟!
 خداوند متعال می فرماید:
 « إِنَّ الَّذینَ فَرَّقُوا دینَهُمْ وَ كانُوا شِیَعاً لَسْتَ مِنْهُمْ فی شَیْ ءٍ إِنَّما أَمْرُهُمْ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ یُنَبِّئُهُمْ بِما كانُوا یَفْعَلُونَ (159) مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها وَ مَنْ جاءَ بِالسَّیِّئَةِ فَلا یُجْزى إِلاَّ مِثْلَها وَ هُمْ لا یُظْلَمُونَ (160) قُلْ إِنَّنی هَدانی رَبِّی إِلى صِراطٍ مُسْتَقیمٍ دیناً قِیَماً مِلَّةَ إِبْراهیمَ حَنیفاً وَ ما كانَ مِنَ الْمُشْرِكینَ : كسانى كه دین خود را پراكنده ساختند، و به دسته هاى گوناگون(و مذاهب مختلف) تقسیم شدند، تو هیچ گونه رابطه اى با آنها ندارى! سر و كار آنها تنها با خداست؛ سپس خدا آنها را از آنچه انجام مى دادند، با خبر مى كند. (159) هر كس كار نیكى بجا آورد، ده برابر آن پاداش دارد، و هر كس كار بدى انجام دهد، جز بمانند آن، كیفر نخواهد دید؛ و ستمى بر آنها نخواهد شد. (160) بگو: «پروردگارم مرا به راه راست هدایت كرده؛ دینی پابرجا ؛ همان آیین ابراهیمِ حق گرا! و او از مشركان نبود.» » (الأنعام)
 این آیات به صراحت بیان می كنند كه دین یكی بوده و خود مردم ادیان گوناگون را ساخته اند.
 خداوند متعال می فرماید:
 « ثُمَّ أَوْحَیْنا إِلَیْكَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْراهیمَ حَنیفاً وَ ما كانَ مِنَ الْمُشْرِكینَ ‌: سپس به تو وحى فرستادیم كه از آیین ابراهیم ، كه ایمانى خالص داشت و از مشركان نبود، پیروى كن! » (النحل:123)
 آیه به صراحت بیان می كند كه رسول الله (ص) به امر خدا تابع دین حضرت ابراهیم (ع) بوده است. لذا اسلام همان دین حضرت ابراهیم(ع) است.
 خداوند متعال می فرماید:
 « وَ جاهِدُوا فِی اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ هُوَ اجْتَباكُمْ وَ ما جَعَلَ عَلَیْكُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ مِلَّةَ أَبیكُمْ إِبْراهیمَ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمینَ مِنْ قَبْلُ وَ فی هذا لِیَكُونَ الرَّسُولُ شَهیداً عَلَیْكُمْ وَ تَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ فَأَقیمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ وَ اعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلاكُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلى وَ نِعْمَ النَّصیرُ : و در راه خدا جهاد كنید، و حقّ جهادش را ادا نمایید! او شما را برگزید، و در دین كار سنگین و سختى بر شما قرار ندارد؛ از آیین پدرتان ابراهیم پیروى كنید؛ خداوند شما را در كتابهاى پیشین و در این كتاب آسمانى «مسلمان» نامید، تا پیامبر گواه بر شما باشد، و شما گواهان بر مردم! پس نماز را برپا دارید، و زكات را بدهید، و به خدا تمسّك جویید، كه او مولا و سرپرست شماست! چه مولاى خوب، و چه یاور شایسته اى! » (الحج:78)
 این آیه نیز صراحت دارد كه دین اسلام همان دین حضرت ابراهیم(ع) می باشد.
 خداوند متعال می فرماید:
 « قُلْ یا أَهْلَ الْكِتابِ تَعالَوْا إِلى كَلِمَةٍ سَواءٍ بَیْنَنا وَ بَیْنَكُمْ أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ وَ لا نُشْرِكَ بِهِ شَیْئاً وَ لا یَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ (64) یا أَهْلَ الْكِتابِ لِمَ تُحَاجُّونَ فی إِبْراهیمَ وَ ما أُنْزِلَتِ التَّوْراةُ وَ الْإِنْجیلُ إِلاَّ مِنْ بَعْدِهِ أَ فَلا تَعْقِلُونَ (65) ها أَنْتُمْ هؤُلاءِ حاجَجْتُمْ فیما لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ فَلِمَ تُحَاجُّونَ فیما لَیْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ وَ اللَّهُ یَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ (66) ما كانَ إِبْراهیمُ یَهُودِیًّا وَ لا نَصْرانِیًّا وَ لكِنْ كانَ حَنیفاً مُسْلِماً وَ ما كانَ مِنَ الْمُشْرِكینَ (67) إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهیمَ لَلَّذینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِیُّ وَ الَّذینَ آمَنُوا وَ اللَّهُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنینَ:اى اهل كتاب! چرا درباره ی ابراهیم، گفتگو و نزاع مى كنید(و هر كدام، او را پیرو آیین خودتان معرفى مى نمایید)؟! در حالى كه تورات و انجیل، بعد از او نازل شده است! آیا اندیشه نمى كنید؟! (65) شما كسانى هستید كه درباره ی آنچه نسبت به آن آگاه بودید، گفتگو و ستیز كردید؛ چرا درباره ی آنچه آگاه نیستید، گفتگو مى كنید؟! در حالی كه خدا مى داند، و شما نمى دانید. (66) ابراهیم نه یهودى بود و نه نصرانى؛ بلكه موحّدى خالص و مسلمان بود؛ و هرگز از مشركان نبود. (67) سزاوارترین مردم به ابراهیم، آنها هستند كه از او پیروى كردند، و این پیامبر و كسانى كه(به او) ایمان آورده اند(از همه سزاوارترند)؛ و خداوند، ولىّ و سرپرست مؤمنان است» (آل عمران)
 این آیه به صراحت تمام بیان می كند كه اسلام محمّدی همان اسلام ابراهیمی است. او نه یهودی بوده و نه نصرانی. یعنی یهودیّت و مسیحیّت، باطلند.

ـ دلیل عقلی بر عدم تكامل دیناگر فرض كنیم كه دین خدا تكامل می یابد، در این صورت لازم می آید كه انبیای گذشته از انسانهای بعد از خودشان پایین تر باشند. چون دین، برنامه ی انسان سازی است؛ و هر پیامبری نیز به اندازه ی دین خودش بالا می رود. پس اگر دین حضرت ابراهیم ناقصتر از دین حضرت عیسی(ع) بوده لابد پیروان عیسی(ع) با عمل به دین او می توانستند بالاتر از حضرت ابراهیم (ع) نیز صعود كنند. مثلاً حضرت شمعون بن حمون كه وصیّ حضرت عیسی(ع) بود باید از حضرت ابراهیم (ع) افضل باشد. حال آنكه می دانیم جز ائمه اطهار(ع) و فاطمه زهراء (س) هیچ انسانی با انبیای اولوالعزم برابری نمی كند.
 می دانیم كه بین حضرت موسی(ع) و حضرت عیسی(ع) انبیای فروانی بوده اند كه همگی مبلّغ دین حضرت موسی(ع) بوده اند. پس یقیناً اینها عامل به تمام دین حضرت موسی(ع) بوده اند. چون معصوم محال است چیزی از دین را فروگذار نماید. پس اگر دین حضرت موسی(ع) برتر از دین حضرت ابراهیم بوده ، لازم می آید كه این انبیای تبلیغی افضل از حضرت ابراهیم باشند. حال آنكه چنین چیزی محال است. چون حضرت ابراهیم (ع) پیامبر اولوالعزم می باشد.
 بلكه به نظر می رسد كه از روایات بتوان افضلیّت حضرت ابراهیم (ع) را بر حضرت موسی و عیسی(ع) نیز اثبات نمود.

نتیجه:با توجّه به آنچه گفته شد ، فرضیّه ی تكامل در دین مردود است ؛ مگر به یك معنای خاصّ ، كه بحثی است عرفانی ؛ لذا وارد آن نمی شویم ؛ و ربطی هم به بحث ما ندارد. پس دین از آدم تا خاتم یكی بوده آن هم اسلام است. لذا فرمود: « إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذینَ أُوتُوا الْكِتابَ إِلاَّ مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْیاً بَیْنَهُمْ : همانا دین در نزد خدا، اسلام است. و كسانى كه كتاب آسمانى به آنان داده شد، اختلافى نكردند، مگر بعد از آگاهى و علم، آن هم به خاطر ظلم و ستم در میان خود » (آل عمران:19) و فرمود: « وَ مَنْ یَبْتَغِ غَیْرَ الْإِسْلامِ دیناً فَلَنْ یُقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِی الْآخِرَةِ مِنَ الْخاسِرینَ : و هر كس جز اسلام دینی براى خود انتخاب كند، از او پذیرفته نخواهد شد؛ و او در آخرت، از زیانكاران است » (آل عمران:85).
 برخی ها چون در پندار باطلشان این بوده كه ادیان الهی، گوناگون هستند ، لذا در تفسیر این آیات گفته اند كه مراد از اسلام در این آیه، دین اسلام نیست بلكه منظور همان فرمانبرداری و تسلیم خدا شدن است.
 در نقد اینها می گوییم:
 اوّلاً مگر دین الهی غیر از «فرمانبرداری و تسلیم خدا شدن» ، معنای دیگری هم دارد؟!
 ثانیاً نفرمود: دین در نزد شما اسلام است ؛ بلكه فرمود: در نزد خدا اسلام است. مگر در نزد خدا چند تا دین وجود دارد؟ اساس و حقیقت دین ، توحید است با تمام نمودهایش، كه همه ی انبیاء مبلّغ آن بوده اند.
 ثالثاً مگر دین چیست؟ دین، نقشه ی وجود انسان كامل است تا دیگر انسانها خود را بر اساس آن بسازند. لذا فرمود: « فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّینِ حَنیفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْها لا تَبْدیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذلِكَ الدِّینُ الْقَیِّمُ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا یَعْلَمُون : پس روى خود را خالصانه متوجّه دین كن! همان فطرتى كه خداوند،انسانها را بر آن سرشته است. دگرگونى در آفرینش الهى نیست؛ این است دین استوار؛ ولى اكثر مردم نمى دانند»(3الروم:30)
 فطرت یعنی همان انسان بالقوّه كه باید به فعلیّت درآید. دین نیز چیزی نیست جز دفترچه ی راهنمای انسان كه بر اساس آن می توان انسان حقیقی را ساخت. در آیه نیز تأكید شد كه خلقت خدا دگرگونی ندارد. لذا فطرت انسان زمان موسی(ع) فرقی با فطرت انسان امروزی ندارد. پس چرا باید نقشه ی وجودی اش فرق بكند؟ آنگاه تصریح نمود كه حقیقت دین همین فطرت واحد انسان است ؛ ولی اكثر مردم نمی دانند.
 مگر در فطرت انسان به مرور زمان تغییر حاصل شده كه دینش هم تغییر كند؟ آنچه تغییر نموده شرائط و امورات بیرون از ذات انسان است نه ذات انسان. ابزارهای زندگی عوض شده اند نه انسان. جای اولاغ و قاطر و اسب را ماشین و قطار و هواپیما گرفته است. جای چراغ پی سوز و نفتی را لامپ برق گرفته است. بچّه ها به جای قصّه ی مادربزرگ پای سریالهای تلوزیونی می نشینند. اینها ربطی به ذات انسان ندارند ؛ هنوز هم نوزاد تازه متولّد شده مثل همان نوزاد هزاران سال قبل ، با ذات خالی از اطّلاعات بیرونی متولّد می شود. امّا با شرائط و اطّلاعات جدیدتری بزرگ می شود. شرائط و اطّلاعات بیرونی نیز همواره در تغییر هستند و دیروز و امروز ندارند. لذا دین ـ كه مربوط به ذات بشر است ، و می خواهد ذات بالقوّه ی او را بالفعل نماید ـ همواره ثابت و یكی بوده و هست و خواهد بود. امّا شریعت ـ كه مربوط می شود به شرائط برون ذاتی ـ همواره در طول تاریخ تغییر كرده است. امروز نیز شریعت برای یك فرد عادی با شریعت برای یك فرد مثلاً بیمار یا فلج یكسان نیست. آنكه مثلاً بیماری دستگاه گوارش دارد ، و گرسنگی برای او مضرّ می باشد ، روزه بر او حرام است ؛ امّا برای افراد عادی واجب می باشد. آنكه فقیر است یك سری تكالیف دارد و ثروتمند تكالیفی دیگر. نماز یك فرد عادی با نماز یك فلج یا كهن سال یكسان نیست. فرد عادی باید ایستاده نماز بخواند ولی فرد كهن سال یا فلج كه توان برخاستن ندارد یا برخاستن برایش دشوار می باشد ، باید نشسته نماز بخواند. این فرقها در دین نیست بلكه در شریعت می باشد ؛ یعنی در بخش مربوط به برون ذات انسان. لذا خداوند متعال فرق گذاشت بین دین و شریعت و فرمود: « وَ أَنْزَلْنا إِلَیْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِما بَیْنَ یَدَیْهِ مِنَ الْكِتابِ وَ مُهَیْمِناً عَلَیْهِ فَاحْكُمْ بَیْنَهُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ عَمَّا جاءَكَ مِنَ الْحَقِّ لِكُلٍّ جَعَلْنا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَ مِنْهاجاً وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً واحِدَةً وَ لكِنْ لِیَبْلُوَكُمْ فی ما آتاكُمْ فَاسْتَبِقُوا الْخَیْراتِ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمیعاً فَیُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ فیهِ تَخْتَلِفُونَ : و این كتاب را به حق بر تو نازل كردیم، در حالى كه كتب پیشین را تصدیق مى كند، و حافظ و نگاهبان آنهاست؛ پس بر طبق احكامى كه خدا نازل كرده، در میان آنها حكم كن! از هوى و هوسهاى آنان پیروى نكن! و از احكام الهى، روى مگردان! ما براى هر كدام از شما، راه و طریقه ی روشنى قرار دادیم؛ و اگر خدا مى خواست، همه ی شما را امّت واحدى قرار مى داد؛ ولى خدا مى خواهد شما را در آنچه به شما بخشیده بیازماید. پس در نیكیها بر یكدیگر سبقت جویید! بازگشت همه ی شما، به سوى خداست؛ سپس از آنچه در آن اختلاف مى كردید؛ به شما خبر خواهد داد» (المائدة:48)
 در گذشته چون برخی نیازهای اجتماعی وجود نداشته لذا احكام مربوط به آنها نیز در شرایع قبلی وجود نداشت. لذا آنچه در تغییر بوده همین بخش احكام بوده كه همان منهاج و شریعت است. البته در نه در همه ی احكام؛ بلكه در بخشی كه مربوط می شوند به برون ذات. امّا بخش اخلاق و معارف ، از آدم (ع) تا روز قیامت یكی بوده و خواهد بود. حتّی اصول شریعت نیز در همه ی ادیان یكی است. همه ی ادیان نماز داشته اند ؛ روزه داشته اند ؛ قبله داشته اند ؛ و ... ؛ امّا شكل این احكام، احتمالاً در همه ی ادیان یكی نبوده ، كما اینكه در اسلام نیز نماز فرد مسافر با غیر مسافر یكی نیست. نماز معلول با نماز فرد سالم یكی نیست. البته گفتیم احتمالاً تفاوت بوده؛ چون چیزی از حقیقت آن ادیان نمانده تا بتوانیم قضاوت كنیم.
 برخی گفته اند: در شریعت اسلام خصوصیّت ویژه ای است كه در شریعت ادیان قبلی نبوده و آن امكان اجتهاد می باشد. این امكان نیز از آن جهت در اسلام قرار داده شده كه عصر اسلام ، عصر تفكّر است. لذا متناسب با ویژگی این عصر ، امكان اجتهاد در آن قرار داده شده است.
 این سخن نیز معلوم نیست كه درست باشد. اینكه خیال كنیم در زمانهای گذشته ، مردم تفكّر بلد نبوده اند، كمی تا قسمتی خودخواهی و خودبزرگ بینی است. ارسطو و افلاطون و تالس و فیثاغورث و بطلمیوس و ... انسانها زمان قبل از حضرت عیسی(ع) می باشند كه هنوز هم كه هنوز است نظراتشان در میان حكما مطرح است؛ و اكثر مردم از فهم كلامشان عاجزند. حال چگونه می پندارند كه گذشتگان تفكّر و اجتهاد بلد نبوده اند. آیا سازندگان اهرام مصر به آن عظمت، قابلیّت اجتهاد نداشته اند؟! آثاری در دست كه مردم آن زمان، دندان مصنوعی می كاشته اند؛ و حتّی در تخت جمشید، آثار قیر پیدا شده كه از مشتقّات نفت خام می باشد. همچنین از نقلهای یونانیان بر می آید كه ایرانیان از مادّه ای مثل بنزین استفاده می نموده اند. نیز می دانیم كه فهلویّون ایران زمین، فلسفه وحدت وجودی داشته اند، كه همان فلسفه ی شیخ اشراق و ملاصدرا می باشد. مردمی با این افكار آیا توان اجتهاد نداشته اند؟ یقیناً در ادیان گذشته نیز اجتهاد وجود داشته، لكن وقتی اثری از اصل دینشان نمانده، چگونه انتظار داریم كه آثار اجتهادی آنها باقی مانده باشد؟!
 پس دین كه حقیقت و روح برنامه ی انسان سازی و چهارچوب و دیوارهای آن است از آدم تا خاتم همواره بوده است. آنچه تغییر می كند ، نما و وسائل جنبی ساختمان دین می باشد. شریعت به جایی از رودخانه گفته می شود كه شیب ملایم دارد و می توان از آن قسمت، آب برداشت. اینكه خداوند متعال بخش متغیّر دین را شریعت نامید برای آن است كه شریعت ، محلّ بهربرداری از دین است نه متن و بطن آن. آب همان آب است چه از این شیب برداشته شود و چه از آن یكی شیب. نماز مسافر شكسته است و نماز غیرمسافر تمام ، امّا چنین نیست كه مسافر ثوابش هم نصف شود یا تكامل نصفه داشته باشد. بلكه نماز ، نماز است چه دو ركعت و چه چهار ركعت. مهمّ آن حالت گوش به فرمان بودن است. اینكه خدا چه می خواهد.

ـ سخن آخردین اسلام را دو نمود است. یك نمود برای مكلّفین عادی؛ و نمودی دیگر برای معصومین(ع)
 وقتی ما از اسلام سخن می گوییم، منظورمان همان نمود اوّل است. دین به این معناست كه از آدم تا خاتم بلاتغییر بوده است. امّا آن نمود كه برای معصومین می باشد، از معصومی به معصوم دیگر، تفاوت می كند. لذا آن بخش از باطن كتاب كه برای غیر معصوم، دست نیافتنی است، اختصاص به خود معصومین دارد و غیر معصوم را در آن راه نیست. در این بخش، اهل بیت(ع) تمام كتاب مكنون را دارند؛ و سایر انبیاء هر كدام به اندازه ی رتبه ی وجودی خودشان از آن برخوردار می باشند. لذا به این معنا، اسلام اهل بیت(ع) افضل از اسلام تمام انبیاست. امّا نمی دانیم كه آیا مثلاً اسلام ابراهیم(ع) برتر بوده یا اسلام عیسی یا موسی(ع). امّا توجّه شود كه تكامل ادیان به این معنا ربطی به ما مكلّفین و دینی كه از آن تبعیّت می كنیم ندارد. آن بخش از دین انبیاء(ع) كه در آن با یكدیگر تفاوت رتبه دارند، هیچگاه برای غیرمعصومین فاش نشده و نخواهد شد. لذا بی فایده است اگر كسی در این حیطه خود را به دردسر اندازد.منبع:پرسمان
خداوند متعال، مدام بیان نموده كه اسلام و دین رسول خدا(ص) همان دین ابراهیم(ع) است. اینكه قرآن كریم اصرار دارد رسول خدا(ص) را ادامه دهنده ی دین ابراهیم(ع) بداند، برای آن است كه مسیحیّت و یهودیّت، ادیان جعلی اند و دین حضرت موسی و عیسی(ع) نیستند.