در اهل سنت چهار فرقه فقهی كه در ابتدا بیشتر بوده اند وجود دارد و چند مذهب كلامی پدیدار گشته اند كه برخی از آنها از بین رفته اند و تعدادی از آنها باقی مانده اند.

مذاهب فقهی اهل سنت عبارتنداز :حنفیه كه مقلدان نعمان بن ثابت معروف به ابوحنیفه (متولد سال 80 و متوفّای سال 151ه ق) می‏باشند. ابوحنیفه فردی ایرانی است كه امام اعظم اهل سنت به شمار می‏رود. درجامعه تسنن، بعد از پیغمبر اكرم صلی الله علیه وآله و خلفای راشدین و حسنین علیهما السلام هیچ‏كس به اندازه ابوحنیفه محترم نیست. پیروانش در ایران بسیار اندكند.
مالكیه كه پیروان مالك بن انس (متولد سال 95 و متوفّای سال 179ه ق) می‏باشند. مالك، عرب قحطانی است. بلاد مغرب غالباً پیرو مالك بن انس می‏باشند.
شافعیه كه پیروان محمدبن ادریس شافعی (متولد سال 151 و متوفای سال 204 ه ق) می‏باشند. شافعی عرب قرشی است و از نظر كثرت پیروان مانند ابوحنیفه است و شاید بیش از او پیرو داشته باشد. این فرقه فقهی بیشترین قرابت را با فقه شیعه دارد. در ایران شافعی ها وجود دارند.
حنابله كه پیروان احمدبن حنبل (متوفای سال 241 ه ق) می‏باشند. احمد از لحاظ نژاد عرب است، ولی ظاهراً خاندانش در ایران (مرو) می زیسته اند.
لازم به ذكر است كه مذاهب فقهی اهل‏سنت از قرن چهار منحصر به این چهار مذهب شد ولی قبل از آن بیش از چهل مذهب فقهی در میان اهل‏ سنت مطرح بود كه به علل گوناگونی از جمله كاهش اختلافات، تنها چهار مذهب فقهی باقی ماند.

از نظر اعتقادی نیز اهل سنت به فرقه‏های زیر تقسیم می‏شوند:اشاعره ( جبریون ): كه اكثریت اهل سنت و پیروان ابوالحسن علی بن اسماعیل اشعری هستند. این فرقه همچنان به موجودیت خود با گستره زیادی در بین اهل سنت، بقای خود را حفظ كرده است.
اهل حدیث: كه پیروان احمدبن حنبل می‏باشند. این فرقه بسیار فعال بوده و خاستگاه وهابیت می باشد.
معتزله ( اختیاریون): كه پیروان واصل بن عطا هستند. این كامل فرقه منقرض شده اند مگر نام جدیدی كه در جهان اسلام با نام معتزله جدید مطرح می باشد كه به علت مشتركات با آن فرقه به معتزله جدید معروف شده اند.
ماتریدیه: كه پیروان ابو منصور ماتریدی سمرقندی هستند و شامل بسیاری از حنفی های شرق جهان اسلام میشوند. این عقیده گرایش بسیاری از مذاهب اهل سنت را شامل می شود كه بسیار با مذهب اشعریه نزدیك است و بیشترین جایگاه مكانی آنها در شرق و خاور می باشد.
خوارج: كه بعد از جنگ خوارج به وجود آمدند. این فرقه به جز اندكی از آنها، دیگر از كثرت و فعال بودن افتاده اند.
وهابیت: كه در صده های اخیر محمد بن عبدالوهاب با بیان عقاید خود و كمك دیگران وهابیت را تأسیس كرد. این فرقه جزء فرقه های بسیار فعال بوده و فعلا در تمام كشورهای اسلامی به نوعی برای خود با صرف مبالغ مالی بسیار گسترده به تبلیغ می پردازند. وهابیت در ایران بسیار فعال می باشند.
فرقه های كلامی كوچك دیگری نیز وجود دارند كه در هر منطقه و كشور ممكن است زیست داشته باشند.

آنچه كه در مورد ریشه های فرقه های مختلف می توانیم بگوییم این است كه هر فرقه و مذهبی ریشه و علت خاص خود را دارد و باید در كتابهای مرتبط كه به صورت تحلیلی و تفسیری آمده است، جستجو كرد. اگر منظور منشأ شروع اختلاف باشدمی باید گفت كه ازدیدگاه شیعه و فرقه های اهل سنت، امامت و نقشی كه جانشینی بعد از پیامبر(ص) ایفا كرده است در دو ناحیه ظهور و بروز پیدا كرد:الف. حكومت و اداره جامعهب. مرجعیت دینی: یعنی تبیین و تفسیر آموزه های دین در سه بخش عقاید و اخلاق و احكام.امامت از دیدگاه شیعه منصبی است الهی واز اصول دین محسوب می شود و امام كسی است كه از سوی خداوند و بر زبان نبی اكرم به این مقام منصوب شده اند. ولی اهل سنت امامت را از فروع دین دانسته و یك مقام ظاهری در حد ریاست حكومت می دانند كه از سوی مردم انتخاب می شود. در مسئله اهل سنت دارای دیدگاه های متفاوتی می باشند كه این منشأ بسیاری از اختلاف ها و تفاوت ها شده است.
اهل سنت قرآن، سنت پیامبر(ص) و قول تمام اصحاب رسول خدا(ص) را جزء منابع دین خود می دانند چه اصحابی كه مصون از گناه و خطا باشند و چه كسانی كه چنین مصونیتی را نداشته باشند لذا چون منابع تشریعی و قانون گذاری در مذاهب اهل سنت متفاوت بوده و احكام و قوانین آنها نیز با یكدیگر اختلاف دارند.
منشأ پیدایش برخى تفاوت‏ها به دو عامل اساسى برمى‏گردد:
الف. تغییرات و تشریعاتى كه از سوى خلفا، پس از رحلت رسول اكرم(ص) صورت گرفت مانند مسأله تكتف (دست بسته نماز خواندن) كه از زمان عمر خلیفه دوم مرسوم شد.
ب. دور شدن از عصر حضور پیامبر اكرم(ص) و پیدایش سؤالات جدید. اهل سنت كه راه دسترسى به حكم الهى را بسته مى‏دیدند، براى یافتن پاسخ سؤالات خود با اجتهاد به رأی و سلیقه خود، به پاسخ آنها پرداختند.
ج. بر اساس نوع برداشت و تفسیر مختلف افراد در تشخیص عقاید درست و نادرست، و یا اختلاف هایی كه بین استاد و شاگرد، و یا بین یك جریان با جریان دیگرواقع می شد، عواملی بودند كه موجب می شد فرقه های جدید ایجاد گردد. طرح مسائل مختلف با استدلال های متفاوتی كه مخصوص به خود جریان ها بود، حجت هایی را مطرح می كردند و مسائل اسلامی را به نوعی از منظر خود مورد تحلیل قرار می دادند، كه موضوع و مسئله با شكل جدیدی استدلال می گردید لذا بر این اساس بزرگانی با پیروانی خاص پدیدار گشتند كه به مرور به فرقه های كوچك و بزرگ تبدیل شدند. برای اطلاع بیشتر در این زمینه و آشنایی با علت های پدیدار گشتن هر كدام از این فرقه ها لازم است به كتابهای ملل و نحل یا كتابهای فرقه شناسی اسلامی مثل آشنایی با فرقه های اسلامی تألیف حسین صابری و... مراجعه نمایید.منبع:پرسمان
 

توضیح مختری در مورد اهل سنت می خواستم؟