

هر ساله، هزاران نفر وابسته به دریافت خون و محصولات خون اهدا شده برای زنده ماندن هستند.برخی آسیب ها و بیماری های خاص می توانند به سرعت باعث کاهش سطح خون شوند.بدون خون کافی، اکسیژن کافی در بدنشان دریافت نمی کنند که منجر به مرگ می شود.بسیاری از بیمارستان ها و مراکز پزشکی از خون اهدا شده برای نجات جان بیماران خود استفاده می کنند.

فرد با اهدای خون می تواند حیات و سلامتی به دیگران را برگرداند و با کمک به افراد نیازمند به خون ،احساس خشنودی و رضایت از خود داشته باشد.

وقتی فردی سالم به‌ صورت داوطلبانه مقدار مشخصی از خونش را به یک مرکز انتقال خون هدیه می کند خون اهدا شده او پس از انجام آزمایش‌ های غربالگری و تأیید سلامتی برای تهیه فراورده‌ های خونی مورد استفاده قرار می‌ گیرد.

مقدار و روش خون گرفتن از خون دهندگان با هم فرق دارد، اما به طور معمول مقدار 500 سی سی است.

افراد با اهدای خون همه روزه باعث نجات جان میلیون‌ها نفر در دنیا می‌شوند، با وجود اینکه پزشکان تلاش‌های زیادی برای تولید خون مصنوعی یا سایر روش‌های جایگزین می کنند، اما هنوز خون طبیعی انسان تنها راهکار برای حفظ سلامت انسان‌ها و جلوگیری از مرگ در اثر خونریزی، اعمال جراحی، تروما یا برخی بیماری‌های خونی است.

 در انتقال خون ، باید توجه داشت که فرد اهدا کننده خون ، هیچ مشکل و بیماری نداشته باشد و از سلامت خود آگاه باشد تا بیماری از اهدا کننده به گیرنده خون به طور نا خواسته منتقل نشود. با وجود اینکه آزمایشات برای سلامتی خون اهدا شده انجام می شود ولی باید خود فرد اهدا کننده هم از سلامت خود آگاه باشد.

افرادی که دچار بیماری هایی همچون ایدز، هیپاتیت، ابولا و سایر بیماری‌های خطرناک قابل انتقال از طریق خون هستند نباید خون اهدا کنند.

مزایای اهدای خون
در حالی که خون اهدا شده برای افراد نیازمند مهم است، اما برخی متخصصان پزشکی ثابت می کنند که اهدا کنندگان خون هم  از اهدا کردن خونشان سود می برند. در ادامه فواید و مزایای اهدا یخون را  بیان می کنیم:
کاهش سطح آهن

آهن ماده ای معدنی است که بدن برای تولید گلبول های قرمز خون به آن نیاز دارد. با این حال، آهن بیش از حد می تواند برای سلامت شخص مضر باشد. می تواند به اندام های مختلف بدن مثل کبد و قلب تاثیر بگذارد و بر نحوه کارکرد آن اعضا تاثیر بگذارد.

کاهش وزن

یک دیگر از فواید اهدای خون ، کاهش وزن اهدا کننده می باشد. به همین خاطر افراد چاق یا کسانی که اضافه وزن  دارند می‌توانند از اهدای خون به عنوان یک روش کمک درمانی برای کاهش وزن خود بدون هیچ خطر سلامتی استفاده کنند ، چون با تنظیم سطح آهن و گلوبولین خون در هر اهدا حدوداً ۶۵۰ کالری انرژی و چربی دفع می شود و همچنین خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی در آن‌ها کاهش پیدا می کند.
حس هم دوستی

اهدای خون یکی از آسان ترین راه های موجود برای کمک به همنوعان و خشنودی و تمدد اعصاب فرد اهدا کننده ی خون می باشد چرا که با اهدا حیات و سلامتی به دیگران، سلامتی خود فرد هم تضمین می گردد. در هر بار خون دادن می توان زندگی سه نفر را نجات داد.

 در واقع اهدای خون سبب نجات جان زندگی هزاران نفر می‌شود و انجام این کار باعث ایجاد حسی خوب در فرد، افزایش مقبولیت اجتماعی، دریافت کارت اهدای خون و خدمات پزشکی ویژه برای خود فرد و اعضای خانواده او در شرایط اورژانسی و صد‌ها فایده و سود دنیوی و اخروی می‌شود.

دانستن اینکه آن ها برای زندگی دیگران تفاوت ایجاد کرده اند می توانند  استرس  فرد را کاهش دهد و باعث شود که آن ها احساس بهتری نسبت به خودشان داشته باشند.

ضد سرطان

اهدای خون همچنین می‌تواند در کاهش خطر ابتلا به انواع سرطان موثر باشد. با اهدا کردن ،خون پاکسازی می‌شود و مواد سمی و ایجاد کننده سرطان دربدن تا حد زیادی تولید نمی‌شوند. خطر ابتلا به سرطان با سطح بالای آهن در خون افزایش پیدا می کند به همین خاطر با خون دادن می توان سطح آهن موجود در خون را کنترل کرد و خطر ابتلا به سرطان کبد، روده ها، ریه ها، گلو و حنجره و خون کاهش داد.

جلوگیری از بروز خطر هموکروماتوز

هموکروماتوز نوعی عارضه سلامتی است که به علت جذب بیش از حد آهن توسط بدن ایجاد می‌شود. این عارضه علل ارثی یا ژنتیکی دارد یا ممکن است در اثر کم خونی یا اختلالات دیگر ایجاد شود. اهدای منظم می‌تواند در کاهش مقدار اضافی آهن خون کمک کند و به این ترتیب از بروز این عارضه در افراد جلوگیری کند.

ساخت گلبول‌های جدید خونی

فرایند خون سازی مجدد باعث تحریک گلبول های خون  می شود  و با تولید خون تازه فرایند بدن را سالم تر، پر انرژی تر و کارآمدتر خواهد کرد.

در واقع پس از اهدای خون، بدن شروع به فعالیت برای پرکردن گویچه‌های خونی و تامین مقدار مورد نیاز خون بدن می‌کند که این سبب تولید سلول‌های جدید خونی و کمک به افزایش سلامت بدن می‌شود.

بهبود روند ترمیم زخم

 یکی دیگر از فواید اهدای خون برای فرد اهدا کننده این است که زخم ایجاد شده در پوست او زودتر بهبود می یابد.در واقع با اهدای خون، بدن با کاهش سلول های خونی مواجه می شود درست مثل زمانی است که دچار زخم می شویم و بدن کاهش سلول های خونی را جبران کرده و روند بهبود زخم را افزایش می دهد.

کاهش کلسترول

هنگامی آهن خون زیاد شود ،کلسترول می تواند اکسید شود و به این ترتیب منجر به انسداد در رگ های خونی شود بنابراین با اهدای خون و کاهش سطح آهن می توان باعث کاهش کلسترول و گشاد شدن عروق شد.
شناسایی عوارض جانبی سلامتی

هر فردی که خون اهدا می کند، یک معاینه فیزیکی ساده و تست خون کوتاه قبل از دادن خون انجام می دهد. با این کار فرد اهدا کننده می تواند سلامتی ناشناخته را به عنوان بخشی از فرآیند اهدای خون تشخیص دهد. این مسائل مربوط به سلامتی، می توانند شامل نگرانی های  فشار خون  و یا تعداد کم خون باشند.در واقع فرد اهدا کننده می تواند با اهد ای خون ، از وضعیت سلامتی خود اگاه شود و کشف این اطلاعات می تواند به او کمک می کند تا اطلاعات بیشتری در مورد سلامتی خود داشته باشند.
کاهش خطر حمله قلبی

از دیگر فواید خون دادن ، کاهش خطر حمله قلبی می باشد.در واقع اهدای خون باعث سرعت بازسازی خون می شود و با روان سازی خون از تجمع چربی و اکسیداسیون کلسترول در دیواره عروق کرونر شده جلوگیری می شود و به این ترتیب این می تواند خطر ابتلا به بیماری عروقی و قلبی جلوگیری می کند.

جلوگیری از پیری زودرس

 با اهدا خون تعادل و تناسب کلی بدن در بدن ایجاد می شود و همین امر باعث می شود، ذهن بارورتر و باثبات تر شود که با تمرکز بیشتر و کاهش استرس موجب شادابی، تندرستی و مانع پیری زودرس می شود.

مانع از صدمات کبدی

کبد نقش مهمی در روند سوخت و ساز، تصفیه خون، سم زدایی و ترکیب پروتئین پلاسما دارد که با اهدای منظم خون، به نوعی با جلوگیری از آسیب کبدی ناشی از آهن اضافی از صدمات ناشی از آن جلوگیری و سلامت کبد را به همراه دارد.
کاهش ابتلا به دیابت 

 از دیگر خواص و فواید اهدای خون ، کاهش خطر ابتلا به دیابت می باشد. در واقع دیابت که به دلیل کم تحرکی به وجود می آید ، با اهدای خون کم می شود. کم تحرکی باعث افزایش مقاومت سلول ها نسبت به انسولین می شود.

 در کنار این فواید ، گاهی ممکن است اهدای خون برای برخی افراد معایب و ضررهایی را هم ایجاد کند. 
از جمله این معایب می توان به موارد زیر اشاره کرد:

سرگیجه

 یکی از شایع‌ترین عوارض جانبی اهدای خون، سرگیجه می باشد. این یک اتفاق طبیعی است که در اثر از دست دادن مقداری خون در بدن  اتفاق می افتد. معمولا میزان خونی که در اهدای خون از بدن فرد خارج می‌شود حدود ۲۵۰ الی ۵۰۰ سی‌سی است. این موضوع می‌تواند باعث افت فشار خون و احساس سرگیجه شود.

 کسانی که بعد از اهدای خون دچار سرگیجه شدند، می‌توانند دراز بکشید و کمی استراحت کنند و خوراکی میل کنند. این حالت معمولا موقتی است و بعد از طبیعی شدن فشار خون، برطرف می‌شود. ولی اگر سرگیجه‌ ادامه پیدا کرد، حتما از بهیاران حاضر در مرکز اهدای خون کمک بخواهید.

لرز

 از دیگر عوارض اهدای خون ، لرز می باشد. افت ناگهانی فشار خون می‌تواند باعث ایجاد لرز نیز بشود. بعد از اهدای خون، کمی طول می‌کشد تا قلب‌ بتواند خون تازه را به تمام نقاط بدن برساند. این وضعیت می‌تواند باعث لرز و تعریق، و هم‌چنین گیجی و ضعف شود. برای اینکه این عارضه‌ی جانبی را به حداقل برسانید، باید قبل و بعد از اهدای خون، به اندازه‌ی کافی و متعادل غذا و نوشیدنی میل کنید و به اندازه‌ی کافی نیز بخوابید.

احساس درد در ناحیه‌ی بازو

اگر در ناحیه‌ی بازو کمی احساس درد دارید، می‌توانید از استامینوفن یا سایر مسکن‌ها استفاده کنید. ولی توجه داشته باشید، باید از مصرف آسپیرین و ایبوپروفن خودداری کنید.
حالت تهوع و استفراغ 

 از دیگر عوارض اهدای خون ، حالت تهوع می باشد.ممکن است فرد درهنگام اهدای خون به دلایلی از جمله احساس درد در هنگام خونگیری، مشاهده‌ی خون یا مشاهده‌ی ناراحتی سایر اهدا کننده‌ها، تحمل اضطراب و تنش ناشی از انجام فرایند اهدای خون  ، دچار تهوع شود.فرد می تواند این مشکل را با استراحت و تلاش برای برقراری احساس آرامش برطرف کند.

 کسی هم که تهوع داشته باشد به دنبال آن دچار استفراغ هم می شود.اما این حالت بعد از اهدای خون خیلی شایع نمی باشد.
احساس خستگی زیاد

 اینکه فرد باعد از اهدای خون احساس خستگی کند ، اتفاقی طبیعی است ، چون گردش خون در مغز کمتر می شود.اما این مورد هم در بین افراد اهدا کننده خیلی زیاد نیست. با این‌که وضعیت بسیاری از اهدا کننده‌های خون با گذشت مدت کوتاهی بعد از این کار، به حالت عادی بر می‌گردد، اما ممکن است تعداد کمی از افراد احساس خستگی مفرط کنند.
 کسی که احساس ضعف دارد بهتر است دراز بکشد و استراحت کند ، تا به حالت عادی برگردد.

احساس درد و گزگز

 ممکن است فرد بعد از اهدای خون احساس درد در ناحیه بازو و گزگز به سمت انگشتانش داشته باشد که در این صورت بهتر است فرد این موضوع را با بهیاران در میان بگذارد.

احساس بیماری

فرد اهدا کننده اگر بعد از چهار روز، علائمی مانند سرماخوردگی یا آنفولانزا، تب ، سردرد و یا گلو درد شدید  در او مشاهده شود ، باید فورا مرکز اهدای خون را از این مسئله باخبر کند، تا در صورت نیاز، اقدامات پزشکی لازم را انجام دهند.

 هماتوم
هماتوم به کبودی ناشی از ورود سوزن به داخل رگ‌ها و ایجاد خونریزی محدود در آن ناحیه‌ گفته می شود . از دیگر عوارض اهدای خون ، هماتوم می باشد. این کبودی‌ها معمولا پس از هر گونه خون‌گیری اتفاق می‌افتند؛ اگرچه وجود آن‌ها کاملا موقتی است و معمولا حداکثر بعد از ۳۶ ساعت ناپدید می‌شوند. این کبودی‌ها، به طور طبیعی، پیش از محو شدن کمی گسترده‌تر می‌شوند و شاید حتی کمی ترسناک به نظر برسند. به هر حال، اگر نگران بروز این کبودی‌ها هستید، بعد از خروج سوزن از دست‌تان به مدت ۱۰ دقیقه آن ناحیه را به خوبی فشار دهید، به اندازه‌ی کافی استراحت کنید، بارهای سنگین بلند نکنید، و هنگام خواب بازوی‌تان را بالاتر از قلب‌تان قرار دهید.

عفونت 

هنگامی كه به روش درست انجام شود، اهدای خون ایمن است. اگر یك بانك خون برای استفاده مجدد از سرنگ استفاده كند، این می‌تواند خطر ابتلای فرد را به یك عفونت خونی افزایش دهد.

اگر  سوزن مورد استفاده برای خونگیری استریل نباشد، احتمال ایجاد عفونت‌های باکتریایی وجود خواهد داشت و اگر هم دچار بیماری عفونی هستید، پیش از اهدای خون حتما پرسنل مرکز اهدای خون را در جریان قرار دهید تا عفونت از طریق خون‌تان به شخص گیرنده‌ای که خود، با بیماری دست پنجه نرم می‌کند، منتقل نشود.

چه کسانی نباید خون بدهد
کودکان و زنان باردار توصیه نمی شود که خون خود را اهدا کنند.

بیماران خونی و افرادی که کم خونی دارند بهتر است این کار را نکنند.

افرادی که سابقه بیماری قلبی یا بیماریهای دیگر دارند هم توصیه نمی شود.

افرادی که مستمر دارو مصرف می کنند.

افراد معتاد و بیماران خاص

افراد با سوابق رفتارهای پرخطر جنسی

مبتلایان به صرع، غش یا آلرژی

افراد با سابقه جراحی

نکات
هنگامی كه اهدای خون تمام شود، پرسنل پزشكی سوزن را برمی دارد، گاز نخی می‌گذارد و فشار می‌دهد و بانداژ را بر روی بازوی فرد قرار می‌دهند. اهدا كنندگان معمولاً 10 تا 15 دقیقه قبل از رفتن بمانند و در طی این مدت مقداری خوراکی میل کنند.

بهترین سن برای اهدای خون بین ۱۸ الی ۶۰ سال است و تفاوتی بین زن و مرد در اهدای خون وجود ندارد، تنها خانم‌ها در دوران قاعدگی و بارداری نباید خون اهدا کنند.

کمترین وزن اهدا کننده خون باید 53 کیلوگرم باشد، بعد از خون دادن تا دو ساعت مایعات بسیار نوشیده شود و تا 24 ساعت از انجام کارهای سنگین با دست که خون داده شده بپرهیزید.
بسیاری از افراد برای نجات کسانی که به دلیل بیماری به خون احتیاج دارند خون خود را اهدا می کنند، اما این افراد بدانند که اهدای خون برای سلامت بدن آنها مفید است.