 نویسنده: زهرا کرمی

کتاب "هنرمندی از جهان شناور" نوشته "کازوئو ایشی گورو"- ترجمه یاسین محمدی- نشر افراز

اونو _راوی اول شخص کتاب_ نقاشی است که در جریان خواستگاری دخترش، جستجویی مبهم و سیال را در خاطرات سال های گذشته خویش به خصوص زمانی که به عنوان نقاش و هنرآموز فعالیت می کرد، شروع می کند. این جستجو از همان اولین پاراگراف کتاب، مسیری مستقیم و روشن ندارد. خواننده زمانی که کتاب را تا پایان می خواند از کنار هم گذاشتن این تکه های خاطرات می تواند تصویری از گذشته زندگی اونو برای خویش ترسیم کند؛ چنین تصویری از خواننده ای به خواننده دیگر تفاوت می کند و همین امر سبب می شود که از سرانجام داستان "هنرمندی از جهان شناور" چندین برداشت مختلف انجام شود.
کتاب به این صورت آغاز می شود:
" اگر در روزی آفتابی از شیب نمناکی بالا بیایید که از پل چوبی کوچکی آغاز می شود که هنوز در این حوالی به آن "پل تردید" می گویند، راه زیادی نرفته، سقف خانه من بین دو درخت چهل سکه پدیدار می شود. اگر چه جای چندان خوش منظره ای را روی تپه اشغال نکرده، باز هم از تمام خانه های دور و برش بیشتر به چشم می آید، آن قدر که وقتی از راه بالا می آیی، ممکن است با خودت فکر کنی مال چه آدم ثروتمندی است. "

اشاره به این پل در شروع کتاب، نام با مسمای آن یعنی "پل تردید" و "جهان شناور" معانی درخور توجه دارند که در طول داستان از طریق خاطرات اونو برای خواننده شرح داده می شوند. در واقع این "تردید" در به یادآوری گذشته و چگونگی داوری آن تا پایان بر روایت اونو سایه می اندازد؛ چیزی که شخص او به آن اذعان دارد. آیا گذشته به همان صورتی که او به یاد می آورد، اتفاق افتاده است؟ جا به جا در داستان زمانی که اونو با دخترانش صحبت می کند، صحت خاطرات او خواننده را به شک می اندازد.
چنین ابهاماتی در داستان به وفور رخ می دهد؛ برای مثال در ص 97 کتاب می خوانیم:

" در مورد ترک گفتن استاد تاکدا جدی هستی؟"
گفتم: "به نظر من، استاد تاکدا از امثال تو و من انتظار وفاداری ندارد. وفاداری را باید به دست آورد. خیلی چیزها محصول وفاداری است. همیشه ادم ها از وفاداری حرف می زنند و کورکورانه به دنبال آن اند. من یکی آرزو ندارم زندگی ام را این طور پیش ببرم."
این ها البته، ممکن است کلمات دقیقی نباشند که آن روز بعد از ظهر در معبد تاماگاوا استفاده کردم؛ چرا که بارها پیش از این دلیلی برای بازگو کردن این صحنه خاص ذاشته ام، و این اجتناب ناپذیر است که با تعریف مکرر، چنین داستان هایی زندگی خودشان را پیدا می کنند.

"جهان شناور" اشاره به محله های خوش گذرانی در ژاپن پیش از جنگ دارد که اونو، سال های جوانی خود را صرف نقاشی از آن ها کرده است. آنگاه تحت تاثیر عقاید گروهی کمونیستی در دیدگاه های اونو تغییر جهتی رخ می دهد و او را به نمایش تصویری زندگی فقرای ژاپن در محله های سطح پایینی که مورد غفلت و فراموشی قرار گرفته اند علاقه مند می کند. این نقاشی های انقلابی که جوانان ژاپن را به انقلاب و تحرک دعوت می کرد با همزمانی با جنگ جهانی دوم باعث ایجاد شور و شوق در جوانان ژاپنی می شود که با پیوستن به جبهه های جنگ تعداد بسیاری از آنان جان خود را از دست می دهند. یکی از بازی های ابهامی روایت اونو در کتاب در این قسمت است: آیا زعم اونو درباره تاثیری که بر جوانان داشته صحت دارد؟ یا صرفاَ تصورات اوست که توانسته نقاشی هایی تاثیرکذار بیافریند و نقشی اساسی در تاریخ ژاپن ایفا کند؟ 
بخشی از خاطرات اونو به ماجرای ملاقات او با ماتسودا بنیان گذار گروه کمونیستی و تاثیرپذیری از آن ها اشاره دارد:

ماتسودا ادامه داد: "این روزها یک نوع مشخصی هنرمند وجود دارد، آن هایی که بزرگترین استعدادشان در مخفی شدن از جهان حقیقی است. متاسفانه، به نظر می رسد چنین هنرمندانی در حال حاضر غالب اند، و تو، اونو، یکی از آن هایی که در نوسان هستی. این قدر با عصبانیت به من نگاه نکن، درست است. دانش تو از جهان در سطح یک کودک است. برای مثال، شک دارم، حتی بتوانی به من بگویی کارل مارکس که بود؟" 

همین "نوسان" در شخصیت اونو است که سبب می شود او فعالیت های یکی از بهترین شاگردان خویش را به پلیس امنیتی گزارش دهد که باعث دستگیری وی و اعمال شکنجه های بسیار بر او می شود. برداشت اونو از این رفتار خود حتی با گذشت سال ها به نوعی سهل انگارانه است و او که گاهی درک نمی کند که چرا شاگردش حاضر نیست او را ببیند، از طرفی اذعان می کند که از بابت او ناراحت است و به قول خودش مسئولیت آن اشتباهات را به گردن می گیرد. وقتی دخترش از او می خواهد تا نقش خود را به عنوان پدر در مراسم خواستگاری به درستی انجام دهد، ذهن اونو به مسئله شاگردش و احتمال تاثیر سوء آن بر ازدواج دخترش معطوف می شود. این پرش ذهنی و معذرت خواهی های مدام اونو نشان دهنده ی کاراکتر بی ثبات و مالیخولیایی اوست.
ایشی گورو از خلال خاطرات اونو تصویرهایی از ژاپن قبل از جنگ ارایه می دهد و با مقایسه آن با زمان حال، به نوعی برای ژاپن سنتی و فرهنگ از دست رفته اش افسوس می خورد. تاثیر جامعه ژاپن از غرب به ویژه در معماری و ساختمان های مدرن امروزی، و تربیت نوه اش به چشم می خورد. از آن جایی که نوه اونو از افسانه ها و اساطیر ژاپنی بی خبر است و علاقه به کارتون های غربی دارد. به جای آن که از شرح قهرمانی های سامورایی ها به وجو آید، طرفدار کابوی ها و ملوان زبل است. اونو با وجود تلاش برای زنده نگاه داشتن سنت های قدیمی، مکرر مورد بی توجهی و بی احترامی دخترانش قرار می گیرد؛ و بین آنچه از گذشته به یاد دارد و آنچه اکنون در برابر خود می بیند، شناور است.
منبع: تبیان
هر چه زمان می گذرد، خاطراتی که روزی جزییات کامل آن ها را به یاد داشتیم، کم رنگ تر می شوند. ممکن است هنگام مرور دوباره مطمئن نباشیم که آن ها را همانطور به یاد می آوریم که واقعاَ اتفاق افتاده اند. خاطراتمان مثل آبی می شوند که از میان انگشتان دستانمان می گریزند. جستجو برای به چنگ آوردن دوباره آن ها، دغدغه کاراکتر اصلی کتاب هنرمندی از جهان شناور است.