
پیش از آنكه به دلائل قرآنى و حدیثى رجعت بپردازیم، قبلاً امكان چنین پدیده‏اى را از نظر فلسفى و علمى بررسى مى‏كنیم و آنگاه به سراغ قرآن مى‏رویم.
نخست باید دانست كه مسأله رجعت به جهان مادى با مسأله حیات مجدد در روز رستاخیز كاملاً مشابهت دارد و رجعت و معاد دو پدیده همگون هستند، با این تفاوت كه رجعت محدودتر بوده و قبل از قیامت به وقوع مى‏پیوندد؛ اما در قیامت همه انسانها برانگیخته شده زندگى ابدى خود را آغاز مى‏كنند. بنابراین كسانى كه امكان حیات مجدد را در روز رستاخیز پذیرفته‏اند، باید رجعت را كه زندگى دوباره در این جهان است ممكن بدانند؛ و از آنجا كه روى سخن ما با مسلمانان است و مسلمانان اعتقاد به معاد را از اصول شریعت خود مى‏دانند، بناچار باید امكان رجعت را نیز بپذیرند.
معاد از نظر یكفرد مسلمان معاد جسمانى عنصرى است ،یعنى روح آدمى به همین بدن مادى عود مى‏كند. حال اگر چنین بازگشتى در آن مقطع زمانى مقرون به اشكال و مانع نباشد، طبعاً بازگشت آن به این جهان قبل از قیامت نیز مقرون به اشكال نخواهد بود؛ چرا كه امر محال در هیچ زمانى انجام‏پذیر نیست .
براى آنكه كمى گسترده ‏تر سخن بگوئیم، یادآور مى‏شویم كه انسان تنها از چند عنصر مادى تركیب نیافته، بلكه حقیقت وجود او را جوهرى مجرد به نام «روح» تشكیل مى‏دهد كه حیات وى به وجود همین روح بستگى داشته و همان است كه بعد از مرگ زنده مى‏ماند و در روز رستاخیز به بدن باز مى‏گردد. وجود روح مجرد و زنده بودن آن امرى است كه مورد پذیرش همه فلاسفه الهى و پیروان شرایع آسمانى بوده از نظر دلائلى عقلى و دریافتهاى فطرى قابل قبول است و قرآن نیز در این زمینه با صراحت سخن مى‏گوید. براهین اثبات وجود روح بیش از آن است كه در اینجا منعكس گردد، ولى براى خواننده عزیز فقط یك دلیل وجدانى را مطرح مى‏كنیم و آن اینكه: 
هر فردى از افراد انسان، افعال و كارهاى خود را به خویش نسبت مى‏دهد و مى‏گوید: گفتم، شنیدم، دیدم و... حرف «میم» كه در آخر این كلمات قرار گرفته همان واقعیت انسان است كه در زبان فارسى از آن به «من» تعبیر مى‏كنند. آیا این «من» همان بدن انسان است و انسان واقعیتى جز بدن ندارد، و حقیقت زندگى جز آثار مادى بدن و واكنشهاى فیزیكى و شیمیائى مغز و سلسله اعصاب چیز دیگرى نیست؟
 آیا روح و روان جز بدن انسانى و انعكاس ماده و خواص آن چیز دیگرى نیست؟ و با بطلان این خواص و از میان رفتن تأثیرات متقابل اجزاء بدن در یكدیگر، روح و روان انسان نیز باطل شده و حقیقتى از انسان جز یك مشت رگ، و پوست و استخوان باقى نمى‏ماند؟
به عبارت دیگر: آیا روح و روان جز بدن انسانى و انعكاس ماده و خواص آن چیز دیگرى نیست؟ و با بطلان این خواص و از میان رفتن تأثیرات متقابل اجزاء بدن در یكدیگر، روح و روان انسان نیز باطل شده و حقیقتى از انسان جز یك مشت رگ، و پوست و استخوان باقى نمى‏ماند؟
طرفداران این نظر از اصول «ماترلیسم» الهام مى‏گیرند. در این مكتب انسان به ماشینى مى‏ماند كه از ابزار و آلات مختلف تركیب یافته و تأثیرات متقابل اجزاء ماده نیروى تفكر و درك در او پدید آورده و با پراكندگى اجزاء، آثار تفكر وحیات به كلى نابود مى‏شود.
در برابر این نظر، نظر دیگرى است كه فلاسفه بزرگ جهان، بویژه حكماى اسلامى با دلائل روشن آن را ثابت كرده و به اصالت وجود جوهرى مستقل و اصیل كه واقعیت انسان بدان بستگى دارد و از ماده و آثار ماده مجرد و پیراسته است، معتقد گردیده‏اند و بر وجود این جوهر كه مبدأ حركت و احساس در حیوان و تدبر و اندیشه در انسان است، با دلائل فلسفى استدلال نموده‏اند. در میان آن همه دلائل، دلیل روشنى دارند كه چون جنبه همگانى دارد، ما آن را نقل مى‏كنیم: 
هر انسانى ناخودآگاه اعضا بدن و حتى خود بدن را به واقعیت دیگرى به نام «من» نسبت مى‏دهد و مى‏گوید: دست من، پاى من، مغز من، قلب من و بدن من. یك چنین انتساب در حالت ناخودآگاه حاكى از آن است كه هر فردى خود را به واقعیت دیگرى به نام «من» وابسته مى‏داند كه در پشت پرده شخصیت ظاهرى و مادى او قرار گرفته است و همه كارها ،اعضاء و حتى بدن خود را به آن نسبت مى‏دهد».19
خداوند هنگامى كه چگونگى آفرینش انسان را بازگو مى‏كند، از دمیدن روح در وى یاد كرده به لحاظ ارج و عظمت این پدیده غیر مادى، آن را به خود نسبت مى‏دهد و مى‏فرماید: 
«الذى احسن كل شى خلقه و بدأ خلق الانسان من طین ..20.، ثم سوّیه و نفخ فیه من روحه و جعل لكم السمع والابصار والافئدة.21
آن كسى كه هر چه را آفرید، نیكو قرار داده وآفرینش انسان را از خاك آغاز كرد...، سپس او را هماهنگ نمود و از روح خویش در وى دمید، و براى شما گوش و چشم و قلب قرار داد.
در هر صورت، وجود روح مجرد ازنظر همه مسلمانان، قطعى و انكارناپذیر است و نیازى به ذكر دلیل و برهان ندارد. بنابراین برهیچكس پوشیده نیست كه آدمى با فرا رسیدن پیك اجل از میان نمى‏رود،بلكه تنها ارتباط بدن وى با روح قطع شده حیات مادى از كالبد او رخت بر مى‏بندد. روح هرگز نمى‏میرد و مرگ جز گسسته شدن پیوند روح از بدن چیز دیگرى نیست، و این گستگى تا روز رستاخیز ادامه دارد و در آن هنگام كه خداى قادر قاهر همه آفریدگان را زنده مى‏كند، بار دیگر این روح به بدن بازگشته و جسم بیجان حیات دوباره مى‏یابد.
اینك مى‏گوئیم: با توجه به آنكه بین رجعت و معاد شباهت كامل وجود دارد و هر دو عبارت از بازگشت انسان به حیات مجدد و آفرینش نوین و به دیگر سخن پیوند مجدد روح با بدن مى‏باشند؛ امكان رجعت اثبات مى‏گردد، زیرا وقوع معاد امرى است مسلم و پذیرفته شده.
تا اینجا امكان عقلى رجعت از دیدگاه یكفرد مسلمان كاملاً آشكار گشت. اكنون وقت آن رسیده است كه به دلایل قرآنى و حدیثى بپردازیم.

پى نوشتها:19- نقل از كتاب «اصالت روح ازنظر قرآن» /24-.25 طالبین تفصیل بیشتر به آن كتاب رجوع كنند.
20- سجده: 7.
21- سجده: 9.
منبع : سراج نت
نخست باید دانست كه مسأله رجعت به جهان مادى با مسأله حیات مجدد در روز رستاخیز كاملاً مشابهت دارد و رجعت و معاد دو پدیده همگون هستند،