پیامبری بنام زرتشت اصلا وجود داشته؟زرتشت كه بود؟چه زمان و بر چه قومی پیامبری كرد؟
در مورد شخصیت‎ها و چهره‎های تاریخی كمتر كسی را می‎توان یافت كه مانند زرتشت چهرة معمائی و مبهمی داشته باشد. شخصیت حقیقی او آن قدر تاریك و مبهم است كه برخی از پژوهشگران او را اختلافی‎ترین چهرة تاریخ می‎دانند چرا كه هم در تاریخ تولد و هم در محل تولد او، اختلافات های فراوانی به چشم می‎خورد كه اصلاً قابل جمع نیستند و هم در شخصیت واقعی او مباحث و داستان‎ها و اقوال متفاوت و متضادی وجود دارد به همین جهت گروهی از محققان ونویسندگان در تاریخی بودن شخصیت وی، ‎شك و تردید دارند و شخصیت او را نیز مانند جمعی از بزرگان و قهرمانان ادوار باستانی، افسانه‎ای دانسته‎اند، ولی غالب محققان و دانشمندان معتقدند كه زرتشت وجود تاریخی داشته و مولود افسانه و یا زائیدة فرهنگ ساسانی نیست. در مورد تاریخ پیدایش زرتشت اختلاف آراء و روایات تاریخی به قدری شدید است كه اصلاً نمی‎شود بین آنها جمع كرد این اقوال از 600 سال قبل از میلاد مسیح تا 6000 سال پیش از میلاد، دور می‎زند. امّا بر اساس نظریة مشهور، وی در سال 660 قبل از میلاد به دنیا آمد و در 630 قبل از میلاد (در سن 30 سالگی) به پیامبری مبعوث شد. وی در سال 583 ق. م در سن 77 سالگی در آتشكده‎ای در بلخ (افغانستان)، توسط لشكر قومی مهاجم به شهادت رسید.( توفیقی، حسین، آشنایی با ادیان بزرگ، مؤسسة فرهنگی طه و مركز جهانی علوم اسلامی، چاپ اوّل، 1379، ص 63. ) امّا در مورد شخصیت حقوقی زرتشت از باب نمونه به این اقوال، اشاره می‎شود: اغلب مورخان اسلامی مانند: طبری،( تاریخ طبری، چاپ قاهره، ج اول، ص 282 و 402 و 403) بلعمی،( تاریخ بلعمی، چاپ كیان پور نسخة دهخدا، ص 206) ابن اثیر(ابن اثیر، الكامل فی التاریخ، چاپ مصر، ج 1، ص 145 و 146) زرتشت را پیامبر ندانسته، بلكه او را شاگرد ارمیای نبی یا عزیر نبی، دانسته‎اند. برخی از مورخان اسلامی مانند مسعودی،( مسعودی، مروج الذهب، چاپ مصر، ج 1، ص 229 ) دینوری،( دینوری، الاخبار الطّول، ص 28) حمزه اصفهانی،( تسنی ملوك الارض و الانبیاء، ص 27 ) بیرونی(ابوریحان بیرونی، ترجمه الآثار الباقیه، ص 25) و مؤلف تبصرة العوام بر این اعتقادند كه زرتشت پیغمبر بوده است. یكی از محققین معاصر بعد از ذكر اقوال مختلف و آراء متضاد می‎گوید: علت این همه تضاد و تناقض در تاریخ زرتشت این است كه وی تاریخ درستی ندارد و ردپای این شخصیت ایرانی در تاریخ گم شده است و در هیچ یك از روایات اسلامی و قرآن مجید و همچنین در كتاب مقدسی چون انجیل و تورات ذكری از شخص زرتشت و كتاب اوستا به میان نیامده است، بلكه هر جا كه خواسته‎اند از دیانت كهن ایرانی نامی به میان آورند، تنها به لفظ مجوس اكتفا كرده‎اند.( الهامی، داود، ایران و اسلام، قم، انتشارات مكتب اسلام، 1374) به هر حال در قرآن مجید هیچ جا سخنی از زرتشت و پیامبری او و یا كتاب اوستا كه منسوب به اوست نیامده است. لكن تنها یك بار لفظ «مجوس» در قرآن آمده است و واژة مجوس در زبان عربی به زرتشتیان اطلاق می‎شود. قرآن آنها را در كنار پیروان ادیان دیگر قرار داده و می‎فرماید: «ان الذین آمنوا و الذین هادوا و الصابئین و النصاری و المجوس و الذین اشركوا ان الله یفصل بینهم یوم القیامة: آنان كه ایمان آوردند و آنان كه یهودی شدند و صابئان و نصاری ومجوس و آنان كه شرك ورزیده‎اند، خداوند روز قیامت میان آنان حكم می‎كند.» (حج/17) در این آیة مردم به سه فرقه تقسیم شده‎اند: 1- مؤمنان (مسلمانان)؛ 2- اهل كتاب؛ كه عبارتند از: یهود، نصاری (مسیحیان)، صابئان و مجوس؛3- مشركان. این سه فرقه با ذكر اسم موصول «الذین» از هم جدا شده‎اند؛ ولی چهار گروه اهل كتاب، با حروف وصل «و» به هم پیوسته‎اند. بنابر این «مجوس» از مشركان مجزا شده و در ردیف یهود، نصاری و صابئان قرار گرفته است. البتّه آیة دیگری(مائده/105) هم در قرآن هست كه هر چند، به صورت صریح در آن از مجوس نام برده نشده است، ولی طبق شأن نزولی كه نقل گردیده، آیه دربارة مجوس می‎باشد. در حدیثی به این شأن نزول آیه اشاره می‎شود؛ از امام صادق علیه السّلام از «مجوس» سؤال گردید كه آیا پیامبری داشته‎اند یا نه؟ امام علیه السّلام فرمود: آیا به تو نرسیده نامه‎ای كه پیامبر اكرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ به مردم مكه نوشتند و آنان را به اسلام دعوت كرده بود و اگر اسلام نپذیرفتند، آمادة جنگ شوند و مردم مكه در پاسخ نوشتند از ما هم جزیه بگیر و ما را به حال خود بگذار تا همچنان بت‎ها را بپرستیم. پیامبر اكرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ در پاسخ آنها نوشت من غیر از اهل كتاب از كس دیگری جزیه نمی‎گیرم. در جواب دوباره نوشتند آیا تو گمان می‎كنی جزیه را فقط از اهل كتاب دریافت می‎داری، در صورتی كه از مجوسیان «هجر» نیز جزیه گرفته‎ای؟ پیامبر اكرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ پاسخ داد: مجوسیان پیغمبری داشتند كه او را كشتند و كتابی نیز داشتند كه آن را سوزاندند. پیغمبر آنان كتاب خود را بر روی دوازده هزار پوست گاو نوشته بود.( حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، تهران، چاپ آل البیت، ج 11، ص 96، ج 15، ص 126( در روایت دیگر آمده «اشعث بن قیس كندی، از امام علی ـ علیه السّلام ـ سؤال كرد: چرا با «مجوس» مانند اهل كتاب معامله می‎كنید و از آنها جزیه می‎گیری وحال آن كه نه برای آنها كتابی نازل شده و نه پیغمبری برای آنها مبعوث شده است؟ امام علی ـ علیه السّلام ـ فرمود: ‌آنها كتابی داشته‎اند، خداوند پیامبری در میان آنها مبعوث فرمود و...»( حر عاملی، وسائل‎الشیعه، كتاب الجهاد، باب 49، حدیث 7( بنابر آنچه گذشت جای شك و تردید باقی نمی‎ماند كه مجوس از نظر فقها و صاحب نظران یا به طور مسلم اهل كتابند یا لااقل محتملاً اهل كتاب بوده‎اند. امّا این‎كه آیا پیامبر مجوس همان زرتشت است یا خیر؟ در این مسئله اختلاف است آنچه معروف و مشهور است آن است كه اكثر محققین و مورخین بر این عقیده‎اند كه زرتشت همان پیامبر مجوس است و هر جا سخن از قوم مجوس گفته اند زرتشت را قرین آن كرده‎اند و ادعا نموده ‎اند كه بنیان‎گذار این دین و پیغمبر این آئین، زرتشت بوده است، لكن برخی دیگر (الهامی، داود، مقاله‎آیة از مجلة تخصصی كلام اسلامی، شمارة 32؛ ص 60 ـ 63) به این نظریه به دیده شك نگریسته‎ و حتی منكر این شده‎اند كه پیامبر مجوسیان «زرتشت» بوده است و گفته اند اولاً: زردشتیان فرقه‎ای كوچك از مجوسیان بوده است، مجوسی‎ها به چهار فرقه تقسیم می شدند: 1. كیومرثیه؛ 2. زروانیه؛ 3. مسخیه؛ 4. زردشتیه. پس زردشت بنیان‎گذار آئین مجوس و پیامبر همة مجوسیان نبوده است. ثانیاً: بر فرض وجود چنین شخصیت تاریخی، او به عنوان یك مصلح و اصلاح‎گری در دین قوم خود كه یك سری آئین و مراسم و عقائدی را وارد كرده است، می‎باشد. زندیقی از امام ـ علیه السّلام ـ سؤال می‎كند كه آیا برای مجوسیان از طرف خداوند پیامبری مبعوث شده است یا نه؟ امام فرمود: «هیچ امتی نیست، مگر این‎كه از طرف خداوند منذری برای آنها مبعوث شده است و بر قوم مجوس هم از طرف خداوند پیغمبری با كتاب آسمانی فرستاده شده است، منتهی مجوسیان او را تكذیب كردند و كتابش را انكار نمودند. سپس زندیق پرسید: پیغمبر آنها كیست؟ بعضی‎ها گمان كرده‎اند «خالد بن سنان» است. حضرت فرمود: خالد یك نفر عرب بدوی بوده و پیغمبر نبوده و این سخنی است كه مردم بی‎اطلاع می‎گویند. آن مرد گفت: آیا پیامبر مجوس زردشت است؟ امام ـ علیه السّلام ـ فرمود: زردشت در میان مجوس با زمزمه ای مبهم آمد و ادعای پیغمبری كرد، عدّه‎ای دعوتش را پذیرفتند و عدّه‎ای دیگر او را تكذیب كردند و از شهر بیرون نمودند و در بیابان طعمه درندگان شد.( احتجاج طبرسی، چاپ نجف، ج 2، ص 91 و 92)
منبع:پرسمان
علت این همه تضاد و تناقض در تاریخ زرتشت این است كه وی تاریخ درستی ندارد و ردپای این شخصیت ایرانی در تاریخ گم شده است و در هیچ یك از روایات اسلامی و قرآن مجید و همچنین در كتاب مقدسی چون انجیل و تورات ذكری از شخص زرتشت و كتاب اوستا به میان نیامده است، بلكه هر جا كه خواسته‎اند از دیانت كهن ایرانی نامی به میان آورند، تنها به لفظ مجوس اكتفا كرده‎اند.