قهوه نوشیدنی لذت بخشی است که طرفداران زیادی دارد. شهرت قهوه به عنوان یک ماده‌ی لاغر کننده است. کافئین موجود در قهوه روند چربی سوزی را فعال می‌کند. در واقع کافئین، بدن را تحریک کرده و باعث کالری سوزی می شود که در نهایت به از بین رفتن چربی‌ها می‌انجامد.

فواید قهوه برای سلامت انسانهمان‌طور که اکثر افراد می‌دانند، شواهد علمی بسیاری ثابت می‌کند که قهوه برای سلامت بدن انسان و داشتن زندگی طولانی‌تر بسیار مفید است. مشخص شده است نوشیدن قهوه می‌تواند:

- خطر ابتلا به سرطان را تا ۲۰ درصد کاهش دهد.
- خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را تا ۳۰ درصد کاهش دهد.
- خطر ابتلا به بیماری های قلبی را تا ۵ درصد کاهش دهد.
- خطر ابتلا به بیماری پارکینسون را تا ۳۰ درصد کاهش دهد.

علت این تأثیرات قابل‌توجه این است که قهوه آنتی اکسیدان های طبیعی را وارد جریان بدن می‌‌کند، دی‌ان‌ای انسان را ترمیم می‌کند، التهابات ناشی از استرس را آرام می‌کند و کارایی آنزیم‌های تنظیم‌کننده انسولین و گلوکز را افزایش می‌دهد.

بنابراین جای تعجب ندارد که، به‌طور میانگین، افرادی که قهوه می‌نوشند، در مقایسه با افرادی که چنین لذتی را از خودشان دریغ می‌کنند، طول عمر بیشتری دارند.

بهترین زمان مصرف قهوه برای بدن نوشیدن قهوه در اوقات مختلف روز می‌تواند مزایای آن را کم یا زیاد کند؛ همچنین، براساس تحقیقی در علم کرونوفارماکولوژی (شاخه‌ای از علوم اعصاب که بر چگونگی تأثیر داروها روی چرخه‌های زیستی طبیعی بدن تحقیق می‌کند) می‌تواند برای سلامتی خطرناک باشد.

بخشی به نام هسته سوپراکیاسماتیک  در مغز انسان وجود دارد که سطح هورمون استرس بدن(کورنیزول) را کنترل می‌کند. افزایش این هورمون به‌معنای بالارفتن سطح هوشیاری انسان است و نبودِ آن باعث می‌شود احساس خواب آلودگی کنیم. کافئین نیز چنین تأثیری دارد.

کورتیزول را براساس چرخۀ شبانه‌روزی بدن انسان یعنی یک چرخه ۲۴ساعته آزاد می‌کند که برای هر فردی اندکی متفاوت است؛ مثلا سحرخیز ها و شب‌زنده‌دارها چرخه‌های شبانه‌روزی‌ای دارند که نقطه شروع‌شان با یکدیگر حدود ۱۲ ساعت فرق دارد.

اگر زمانی قهوه بنوشید که سطح کورتیزول بدن شما پایین است، روحیه شما را بهتر می‌کند و سطح انرژی‌تان را بالا می‌برد تا بتوانید بدون عصبی‌شدن، کار بیشتری انجام دهید. برای یک فرد معمولی (یعنی فردی که تقریبا ساعت ۶:۳۰ صبح بیدار می‌شود)، اوج مقدار کورتیزول در بدن در ساعات زیر است:

- ساعت ۸ تا ۹ صبح
- 12ظهر تا ۱ بعدازظهر
- 5:30 تا ۶:۳۰ بعدازظهر.

برای افرادی که بسیار زود بیدار می‌شوند، باید ساعت‌های بالا را ۳ ساعت به عقب بکشید. برای کسانی که شب دیروقت می‌خوابند و صبح نیز دیر بیدار می‌شوند، می‌توانید این اعداد را ۳ ساعت جلو ببرید.

باتوجه‌به چرخه شبانه‌روزی بدن، بهترین زمان مصرف قهوه چه زمانی است؟سطح هورمون کورتیزول در بدن از لحظه‌ای که از خواب بیدار می‌شوید شروع به افزایش می‌کند؛ پس اگر بهترین زمان مصرف قهوه خود را درحین صبحانه یا در مسیر رفتن به محل کار قرار دهید، حداکثر استفاده را از آن نمی‌برید و ممکن است برای خودتان استرس بی‌دلیل به وجود آورید.

به همین شکل، اگر بهترین زمان مصرف قهوه خود را وقت ناهارتان تعیین کنید، تأثیر قهوه محدود می‌شود؛ چون در این زمان مقدار کورتیزول‌تان بالا است. با آنکه از مقدار کورتیزول در بعدازظهر کم می‌شود، ولی نوشیدن قهوه در این زمان نیز فکر خوبی نیست. کافئین در بدن تا حداکثر ۱۲ ساعت باقی می‌ماند و می‌تواند باعث بی خوابی شود؛ همین بی‌خوابی خودش یک علت بسیار مهم برای ایجاد استرس و عامل مخرب جدی برای سلامتی است. نوشیدن قهوه در شب نیز همین تأثیر را دارد.

بنابر آنچه گفتیم، بهترین زمان مصرف قهوه دارای کافئین برای یک فرد معمولی (یعنی کسی که نه خیلی زود از خواب بیدار می‌شود نه دیر می‌خوابد) بین ساعت ۹:۳۰ تا ۱۱:۳۰ صبح است. همچنین برای اینکه بیشترین استفاده را از نوشیدن قهوه ببرید، باید در طول بازه زمانی‌‌ای که گفتیم، بین ۴ تا ۶ فنجان قهوه مصرف کنید.

آیا قهوه به افزایش سوخت‌و‌ساز و کاهش وزن کمک می‌کند؟امروزه کافئین در بسیاری از مکمل‌های چربی‌سوز یافت می‌شود. همچنین کافئین می‌تواند چربی را از بافت چربی خارج کند و میزان سوخت‌وساز را افزایش دهد. اما آیا واقعا قهوه به کاهش وزن کمک می‌کند؟  محرک‌ها موادی هستند که باعث تحریک سیستم اعصاب مرکزی می‌شوند. بسیاری از محرک‌های موجود در دانه‌ی قهوه، در نوشیدنی نهایی نیز یافت می‌شوند. برخی از آنها که می‌توانند بر سوخت‌وساز تأثیر بگذارند.

- کافئین: فراوان‌ترین ماده‌ی محرک در قهوه است.
- تئوبرومین: فراوان‌ترین محرک در دانه‌ی کاکائو است. این ماده در مقادیر کمتر در قهوه نیز یافت می‌شود.
- تئوفیلین: این ماده‌ی محرک در قهوه و کاکائو یافت می‌شود. تئوفیلین برای درمان آسم مورد استفاده قرار می‌گیرد.
- کلروژنیک اسید: یکی از محرک‌های اصلی موجود در قهوه بوده که می‌تواند سرعت جذب کربوهیدرات را کاهش بدهد.

مهمترین ماده در بین این مواد، کافئین است، کافئین یک انتقال‌دهنده‌ی عصبی مهارکننده به‌نام آدنوزین را غیرفعال می‌کند؛ با غیرفعال‌شدن آدنوزین، فعالیت نورون‌ها افزایش می‌یابد و انتقال‌دهنده‌های عصبی‌ای مانند دوپامین و نوراپی‌نفرین آزاد می‌شوند. 

آزادشدن این انتقال‌دهنده‌ها باعث افزایش انرژی و هوشیاری می‌شود. درنتیجه کافئین باعث می‌شود حتی در زمان خستگی نیز بتوانید به فعالیت خود ادامه بدهید. کافئین می‌تواند عملکرد ورزشی را به‌طور متوسط ۱۱ تا ۱۲ درصد بهبود دهد.

آیا قهوه به تجزیه‌ی بافت چربی کمک می‌کند؟کافئین با تحریک دستگاه عصبی، باعث ارسال سیگنال‌هایی به سلول‌های چربی شده و موجب شکستن آنها می‌شود. این امر ازطریق افزایش هورمون اپی‌نفرین در خون اتفاق می‌افتد. اپی‌نفرین که با عنوان آدرنالین نیز شناخته می‌شود، از طریق خون به بافت چربی می‌رود. در آنجا بافت چربی را شکسته و اسیدهای چرب را به داخل گردش خون آزاد می‌کند.

البته تا زمانی‌که کالری دریافتی‌تان بیشتر از کالری مصرفی باشد، آزادشدن اسیدهای چرب به‌تنهایی نمی‌تواند کمکی به کاهش وزن بکند. برای کاهش وزن باید انرژی مصرفی‌تان بیشتر از انرژی دریافتی‌تان باشد. مصرف مکمل‌های چربی‌سوز و کافئین می‌تواند به‌عنوان یک استراتژی مکمل، روند کاهش وزن را تسریع کند.

آیا کافئین قهوه می‌تواند میزان سوخت‌وساز را افزایش دهد؟هرچه میزان سوخت‌وساز بدن در حالت استراحت بیشتر باشد، راحت‌تر می‌توانید وزن کم کنید و بدون افزایش وزن، بیشتر غذا بخورید. کافئین می‌تواند نرخ سوخت‌وساز بدن در حالت استراحت را ۳ تا ۱۱ درصد افزایش بدهد. مقادیر بالاتر کافئین، تأثیر بیشتری دارد.

بیشتر این افزایش در سوخت‌وساز، ناشی از افزایش چربی‌سوزی است. متأسفانه این تأثیرات در افراد چاق شدت کمتری دارد. کافئین میزان چربی‌سوزی را در افراد لاغر ۲۹ درصد افزایش می دهد، درحالی‌که این مقدار برای افراد چاق تنها ۱۰ درصد است. همچنین این تأثیر کافئین، با افزایش سن کاهش می‌یابد و در افراد جوان شدیدتر است.

کافئین و کاهش وزن به یاد داشته باشید که به‌مرور زمان بدن‌تان نسبت به تأثیر کافئین بر کاهش وزن مقاوم‌تر شده و میزان کاهش وزن در اثر مصرف کافئین کاهش می‌یابد. در کوتاه‌مدت کافئین میزان سوخت‌وساز و چربی‌سوزی را افزایش می‌دهد، ولی پس از مدتی افراد نسبت به کافئین مقاوم می‌شوند و دیگر کافئین نمی‌تواند تأثیر قبلی را برجای بگذارد.

حتی اگر تأثیر کافئین در افزایش کالری‌سوزی در درازمدت کاهش یابد، باز هم کافئین می‌تواند اشتها را کاهش دهد و موجب شود کمتر غذا بخورید. تأثیر کافئین و قهوه در لاغری می‌تواند در افراد مختلف، متفاوت باشد. تا این لحظه شواهدی از تأثیرات درازمدت کافئین بر لاغری مشاهده نشده است.

مضرات قهوه برای سلامتیمصرف کم و متوسط کافئین برای بیشتر افراد بی‌ضرر است، ولی مقادیر بالای آن می‌تواند عوارض جانبی ناخوشایند و خطرناکی داشته باشد. همچنین افرادی که به مصرف کافئین عادت ندارند، ممکن است در اثر مصرف مقادیر متوسط کافئین نیز عوارض جانبی آن را تجربه کنند.

- اضطراب: مصرف بیش‌ازحدِ کافئین می‌تواند موجب اضطراب و عصبانیت شود. مصرف زیاد کافئین در روز می‌تواند موجب بروز عصبانیت، اضطراب یا علائم مشابه در بیشتر افراد شود. البته در افرادی که به کافئین حساس‌ترند، مصرف مقادیر کمتر کافئین نیز می‌تواند موجب بروز این علائم شود.

حتی مصرف مقادیر نسبتا کم کافئین در بازه‌ی زمانی کوتاه می‌تواند موجب افزایش سطح استرس و افزایش ضربان قلب شود. مقدار کافئین موجود در قهوه بسیار متغیر است. اگر در اثر مصرف کافئین احساس عصبانیت یا نگرانی به شما دست می‌دهد، بهتر است مصرف کافئین‌تان را کاهش دهید.

- بی‌خوابی: قابلیت کافئین در بیدار نگه‌داشتن افراد یکی از باارزش‌ترین ویژگی‌های آن است. ازسوی دیگر مصرف زیاد کافئین می‌تواند مانعی بر سر خواب باکیفیت باشد. م مصرف زیاد کافئین موجب می‌شود فرد دیرتر به‌خواب برود. همچنین کافئین می‌تواند مدت زمان خوابیدن را به‌خصوص در افراد مسن کاهش دهد. 

درمقابل به‌نظر نمی‌رسد مصرف مقادیر اندک و متوسط کافئین بر میزان خواب افراد خوش‌خواب و کسانی‌که بی‌خوابی دارند، تأثیر زیادی داشته باشد. اگر شما مقدار کافئین مصرفی‌تان را دست‌کم بگیرید، شاید متوجه تأثیر منفی‌ای که می‌تواند بر خواب‌تان داشته باشد، نشوید. تأثیر کافئین بر خواب‌ به ژن‌ افراد و سایر عوامل بستگی دارد. مصرف کافئین در ساعات پایانی روز می‌تواند اختلال بیشتری در روند خواب ایجاد کند، زیرا ازبین‌رفتن تأثیر کافئین در بدن ساعت‌ها طول می‌کشد.

- مشکلات گوارشی: مصرف یک فنجان قهوه در اول صبح می‌تواند به حرکات روده‌ای کمک کند. خاصیت ضدیبوست قهوه موجب آزادشدن هورمون گاسترین می‌شود. این هورمون توسط معده ترشح می‌شود و فعالیت روده‌ی بزرگ را افزایش می‌دهد. البته کافئین به‌تنهایی می‌تواند با افزایش انقباضات و حرکات روده‌ای به حرکت راحت‌تر غذا در دستگاه گوارشی کمک کند. با توجه به این تأثیرات جای تعجب ندارد که مصرف زیاد کافئین موجب شل شدن مدفوع و اسهال فرد شود.

مصرف نوشیدنی‌های حاوی کافئین می‌تواند بیماری بازگشت اسید به مری را در برخی افراد تشدید کند. به‌نظر می‌رسد قهوه حتی بیشتر موجب بروز این پدیده شود. باتوجه به تأثیرات چشمگیر قهوه بر عملکرد گوارشی، شاید بهتر باشد میزان مصرف قهوه را کاهش دهید یا به‌جای آن، چای بنوشید تا این عوارض کافئین را تجربه نکنید.

- تخریب عضلات: رابدومیولیز بیماری بسیار خطرناکی است که در آن رشته‌های عضلات تخریب و وارد جریان خون می‌شود و موجب نارسایی‌های کلیوی و سایر مشکلات می‌شود. تروما،‌ عفونت، سوء‌مصرف دارویی، کشیدگی عضلات و نیش مارهای سمی و برخی حشرات از شایع‌ترین علل بروز رابدومیولیز هستند.

مصرف زیاد کافئین می‌تواند باعث بروز رابدومیولیز شود. البته این موارد بسیار نادر هستند. برای کاهش خطر رابدومیولیز بهتر است که مصرف کافئین‌تان را به ۲۵۰ میلی‌گرم در روز محدود کنید. مگر اینکه به مصرف مقادیر بیشتر عادت داشته باشید.

- اعتیاد: باوجود تمام خواص کافئین برای سلامتی نمی‌توان منکر شد که مصرف آن می‌تواند به عادتی اعتیادگونه تبدیل شود. کافئین به همان شیوه‌ی کوکائین و آمفتامین بر برخی مواد شیمیایی مغز تأثیر می‌گذارد. البته اعتیاد به کافئین با اعتیاد به این مواد مخدر متفاوت است. بااین‌حال مصرف زیاد کافئین می‌تواند موجب وابستگی روانی و جسمی در فرد شود.

تناوب مصرف کافئین در وابستگی به آن نقش مهمی دارد. اگرچه به‌نظر نمی‌رسد کافئین موجب اعتیاد واقعی شود، ولی زمانی‌که به‌طور منظم مقدار زیادی قهوه یا نوشیدنی‌های کافئین‌دار مصرف کنید، احتمال زیادی وجود دارد که به تأثیرات آن وابسته بشوید.

- افزایش فشار خون: به‌طور کلی به‌نظر نمی‌رسد کافئین خطر بیماری‌های قلبی یا سکته‌های مغزی را در بیشتر افراد افزایش دهد، ولی کافئین با خاصیت تحریک‌کنندگی بر دستگاه عصبی موجب بالا رفتن فشار خون می‌شود. افزایش فشار خون از عواملی است که خطر حملات قلبی و سکته‌ مغزی را افزایش می‌دهد. زیرا به‌مرور زمان به سرخرگ‌ها آسیب می‌زند و جریان خون به قلب و مغز را با محدودیت روبه‌رو می‌کند. خوشبختانه تأثیر کافئین بر فشار خون موقتی است. ولی به‌نظر می‌رسد بیشترین تأثیر کافئین بر فشار خون شامل حال کسانی می‌شود که به مصرف آن عادت ندارند.

همچنین مصرف زیاد کافئین فشار خون افراد سالم را در طول تمرینات ورزشی افزایش می‌دهد. ن افرادی که فشار خون‌ نسبتا بالایی دارند نیز در اثر مصرف زیاد کافئین، دچار افزایش فشار خون می‌شوند. بنابراین توجه به مقدار و زمان مصرف کافئین بسیار مهم است؛ مخصوصا اگر هم‌اکنون نیز فشار خون بالایی دارد.

- افزایش ضربان قلب: تأثیرات تحریک‌کنندگی مصرف زیاد کافئین می‌تواند سبب شود ضربان قلب‌تان افزایش یابد. همچنین مصرف زیاد کافئین می‌تواند موجب تغییراتی در ریتم ضربان قلب شود و مشکلی به‌نام فیبریلاسیون دهلیزی را در فرد ایجاد کند. این مشکل اغلب در افراد جوانی گزارش شده که نوشابه‌های انرژی‌زایی مصرف می‌کنند که محتوی مقدار بسیار زیادی کافئین هستند.

صرف‌نظر از نتایج مطالعات مختلف اگر در اثر نوشیدن نوشیدنی‌های کافئین‌دار تغییراتی در ضربان قلب‌تان و ریتم آن مشاهده کردید، مصرف کافئین خود را کاهش دهید.

- خستگی: قهوه، چای و نوشیدنی‌های کافئینی می‌توانند سطح انرژی فرد را افزایش دهند. البته کافئین با خروج از گردش خون و ایجاد خستگی مجدد، نقشی متضاد انرژی‌زایی دارد.

برای بهره‌مندی از خاصیت انرژی‌زایی کافئین و جلوگیری از بازگشت خستگی بهتر است به‌جای مصرف کافئین در مقادیر بالا، کافئین را در مقدار متوسط مصرف کنید.

- تکرر ادرار و بی‌اختیاری ادرار: افزایش ادرار از عوارض رایج مصرف زیاد کافئین است. زیرا این ماده خاصیت تحریک‌کنندگی بر مثانه دارد. احتمالا متوجه شده‌اید زمانی‌که بیشتر از مقدار طبیعی قهوه یا چای می‌نوشید، بیشتر ادرار می‌کنید.

اگر مقدار زیادی نوشیدنی کافئینی مصرف می‌کنید و احساس می‌کنید بیش‌ازحد طبیعی ادرار می‌کنید، بد نیست که مصرف کافئین‌تان را کاهش دهید تا ببینید تأثیری روی ادرارتان دارد یا خیر.

فراموش نکنید مصرف مقدار کم تا متوسط کافئین می‌تواند برای سلامتی مفید باشد. از سوی دیگر مصرف مقدار زیاد کافئین می‌تواند عوارض جانبی‌ای ایجاد کند که زندگی فرد را با اختلال همراه کند و باعث مشکلات جدی‌  در سلامتی باشد.

البته واکنش بدن افراد مختلف نسبت‌به کافئین بسیار متفاوت است. عوارض مصرف زیاد کافئین به‌خوبی نشان می‌دهد هرچیزی زیادش خوب نیست.
قهوه نوشیدنی‌ حاوی کافئین و بسیار مفیدی‌ است. کافئین  موجود در قهوه سبب خوش‌خُلقی، افزایش سوخت‌وساز بدن و بهبود عملکرد ذهنی - جسمی می‌شود.