
 یكی از فرضیه‌هایی كه در مورد قدرت ذهن در بعضی از معنویت‌های نوظهور ارائه می‌شود؛ فرضیه جذب می‌باشد، تعریف‌های متفاوتی از آن شده است كه به عنوان نمونه گفته شده است: هر چیز را در ذهنت مجسم كنی، آن را در دست‌هایت خواهی داشت.واین‌ كه اگر انسان به دنیا فرمان دهد و باور كند كه به خواسته‌اش رسیده است، تنها با همین تصورات ذهنی احساس كند (و مطمئن باشد) كه به خواسته‌هایش رسیده است، یعنی دیگر باور كند كه حتما به خواسته‌اش خواهد رسید و شك نداشته باشد؛ البته در طول تاریخ با استفاده از نیروهای شیطانی و سحر و ... گروه‌ها و جریاناتی دیگر هم وجود داشته‌اند كه سعی كرده‌اند، خواسته‌ها و اهداف انسان را از راه امور غیر عادی محقق كنند.
 هرچند برای فرضیه جذب، دلایلی از علوم مختلف ارائه شده است و در برخی ابعاد آن می‌توان نمونه‌هایی مشابه را در متون دینی یافت؛ و فوائدی مانند اعتماد به نفس و تسكین آلام و دردهای روانی در آن وجود دارد؛ ولی بحث ما فعلا بر سر این موارد نیست، بلكه سخن در آن است كه برخی از سخنرانان و نویسندگان داخلی كه خواسته‌اند قانون راز یا جذب را بومی كنند، آیاتی از قرآن را مورد استناد قرار داده‌اند و از آن‌جا كه این آیات هم به نوعی به بحث انسان كامل مرتبط است باید مورد توجه ما قرار گیرد. در این‌جا به نمونه‌ای اشاره می‌كنیم تا اشكالات واقع شده در نوع تفسیر آن‌ها روشن شود. از جمله آن آیات، آیه ۱۴ سوره مؤمنون است كه به طور مشخص، بخشی از آیه را مورد استفاده قرار داده‌اند: «فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِینَ [مؤمنون/۱۴] پس آفرین بر خدا و پرخیر و بركت است او كه نیكوترین آفرینندگان است.» و تفسیر آن‌ها این است كه خداوند به خاطر این قدرت فوق العاده كه در ذهن انسان وجود دارد خود را تحسین كرده است و كسانی كه از این قدرت غافل هستند را مصداق عبارت كریمۀ قرآن می‌دانند كه فرموده است: «أُوْلَـئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ [اعراف/۱۷۹] و آنها همان غافلانند.»

بررسی و نقد:۱. در ابتدا باید دانست كه آیه ۱۴ مؤمنون با توضیح مراحل خلقت جسمی انسان آغاز می‌شود: «ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا ثُمَّ أَنشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِینَ.[المؤمنون/۱۴] آن گاه نطفه را علقه (به شكل خون بسته) كردیم، سپس علقه را (به صورت) مضغه (نظیر گوشت جویده شده) ساختیم، آن گاه مضغه را (تبدیل به) استخوان‌‏ها (ى نرم) نمودیم، پس بر استخوان‏ها (لباس) گوشت پوشاندیم، سپس آن را (كه جسمى نموكننده بود به واسطه دمیدن روح حیوانى به صورت) خلقى دیگر (و جاندارى زنده و صالح براى عقل و علم) ایجاد كردیم، پس آفرین بر خدا و پرخیر و بركت است او كه نیكوترین آفرینندگان است».
 همان‌طور كه از ظاهر آیه روشن است، علت آن تبرك و تكریمی كه از انسان می‌شود، دمیدن روح در انسان است و این روح الهی است كه او را متمایز می‌كند و الاّ مراحل جسمی كه در اول آیه گفته شده است در حیوانات هم مشترك است بر اساس گفتار مفسران، (ف) كه در «فَتَبَارَكَ اللَّهُ» آمده است تفریع بر جمله اخیر است «=ثُمَّ أَنشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ» یعنی همین خلقت دیگر است كه باعث تحسین شده است و آن‌قدر با عظمت است كه به صراحت نیامده بلكه با عنوان (آخر) و مبهم آمده است.
 حال سؤال اول آن است كه افرادی كه این آیه را منطبق بر قانون جذب می‌دانند آیا منظورشان قدرت روح و عظمتِ روح انسان است؟ كه ظاهرا چنین نباشد؛ چون در آن صورت می‌توانستند صراحتا از روح نام ببرند و آیات دیگر هم كه در مورد روح است استفاده كنند، ضمن آن‌كه در قرآن روح از امر پروردگار شمرده شده است و مباحث گسترده‌ای دارد. از سوی دیگر برای رشد و تعالی روحی، باید از مسیر مشخص شریعت بهره برد و تلاش و همت صاحب روح را هم می‌طلبد و آیات و روایات فراوانی كه انسان را به مجاهده و تقوا و نیز تلاش‌های اجتماعی و سیاسی و عمل صالح فرا می‌خواند، با این مطلب سازگار نیست كه بگوییم با صرفِ تصور و خیال، انسان به دنبال خواسته‌های خود باشد «وَأَن لَّیْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى* وَأَنَّ سَعْیَهُ سَوْفَ یُرَى.[نجم/۳۹-۴۰] و اینكه براى انسان جز حاصل تلاش او نیست و [نتیجه] كوشش او به زودى دیده خواهد شد.» «إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِی خُسْرٍ إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ[عصر/۲_۳] كه انسان‏‌ها همه در زیانند. مگر آنها كه ایمان آورده و اعمال شایسته كردند و یكدیگر را به حق سفارش نمودند و به صبر توصیه كردند.»
 ۲. اگر ادعا شود این حالت خلاقیت ذهن و تأثیرگذاری ذهن بر جهان، حالت عمومیت دارد، می‌گوییم كه این ادعا با واقعیت خارجی سازگار نیست و در این جهان كه حاصل زندگی انسان‌ها به صورت ملموس و تجربه شده وجود دارد افراد به بسیاری از خواسته‌ها نمی‌رسند و خواسته‌های آن‌ها هم در تضاد است و امكان تحقق خواسته‌های متضاد و متزاحم وجود ندارد، و اگر منظور آن است كه انسان‌های خاص و متكامل به این موقعیت می‌رسند، می‌توان وجود ولایت تكوینی در معصومین (علیه‌السلام) را تصور كرده كه در این بخش مدّ نظر قرار گیرد؛ اما ماهیت ولایت تكوینی با قانون جذب متفاوت است. در این آیه هم اگر مقام انسان كامل و خلیفه اللهی مدنظر قرار گرفته باشد، كلام مدعی با توجیهاتی قابل دفاع است؛ ولی این قابلیت در اختیار همگان نیست و قابل درك و تفویض به عموم انسان‌ها نمی‌باشد، در حالی كه مدافعانِ قانون راز گفته‌اند: «حكمرانان و بزرگان، این راز را می‌دانستند و تلاش كردم مردم آن را نفهمند، چون در آن صورت همه می‌خواستند از آن استفاده كند، بزرگان این راز را مخفی داشتند.»
 این درحالی است كه همان‌طور كه گفته شده در آیه مطرح شده است كه این خلقت، خلقت آخر است و خداوند، خود را به دلیل آن تحسین نموده است، در حالی كه مانند قوانین كشف نشده مادی قابل دسترسی بشر باشد (كه بنابر ادعای مدعیان، در حال كشف است) دیگر جایگاه تمجید این چنینی نداشت.
 ۳. آنچه در آیه ۱۴ سوره مؤمنون مورد تحسین قرار گرفته است، در برخی آیات دیگر هم عاملی برای خداوند بر سجده به انسان و عرضه امانت الهی (خلافت الهی) بر او شده است، در صورتی كه حتی اگر فرض بگیریم افرادی با استفاده از قانون جذب به مراحل خاصی رسیده‌اند، براساس مستندات و فیلم‌هایی كه برای قانون راز می‌آورند، غایت كار آن‌ها، رسیدن به ثروت و مقام و موقعیت‌های مادی ویژه است، و مسلما چنین امكاناتی را ظالمان و مستكبران در طول تاریخ داشته‌اند (امثال فرعون، قارون، نمرود) ولی ما نمی‌بینیم كه در قرآن با بیان داستان‌های پیامبران و برخورد آن‌ها با این ظالمان، شدیدا به نفی و مبارزه با آن‌ها پرداخت است، پس روشن است كه حتی اگر آیه دلالت بر استفاده از قانون جذب و راز هم داشته باشد، نباید محصول استفاده از این قدرت‌ها، صرف منافع دنیوی و امكانات زیاد مالی و... شود، در حالی كه همان كسانی كه از این آیات، تفسیر خاص ارائه می‌دهند، افراد را در آن كلاس‌ها به رسیدن به ثروت و منافع و امكانات دنیوی فرا می‌خوانند و آن‌ها را تشویق می‌كنند كه این خواسته‌ها را اساس تفكر خود قرار دهند.
 ۴. اهل‌بیت (علیهم‌السلام) كه دارای ولایت تكوینی و تأثیرگذاری بر طبیعت بودند به حدّ كفاف از دنیا بسنده كرده‌اند و از آرزوها و آمال دنیوی دوری جسته‌اند. در پایان تأكید می‌شود كه از آن روی به قانون جذب پرداختیم كه با آن بیانی كه مدعیان دارند، این قانون به نوعی نافی تلاش، تقوا و دیگر سیره‌های ائمه است و به نوعی در تقابل با توسل و تكامل روح و مباحث انسان كامل است.
منبع : پرسمان دانشجویی

آیا فرضیه جذب با اسلام مطابقت دارد؟ و فرضیه‌ای است درست؟