علل روی آوری بشر جدید به معنویت و عرفان درجهانیکی از سوالاتی که همواره مطرح بوده است، علل گرایش روزافزون به عرفان‌های نوظهور بوده است. به نظر می‌رسد که مجموعه‌ای از علل و زمینه‌ها باعث گرایش مردم و جوانان به عرفان‌های نوظهور شده است که در ادامه به آنها اشاره خواهد شد.
بعضی از موارد ذیل، صرفا زمینه گرایش به عرفان های نوظهور را فراهم کردند و بعضی‌ از آنها را می‌توان به عنوان علت این گرایش، عنوان نمود.
 درجهان معاصر بعد از وقفه ای نسبتاً طولانی كه درجهان غرب نسبت به معنویت رخ داد هم اینك ما شاهد علاقه وگرایش زیاد مردم به معنویت هستیم. ازجمله شواهد این گرایش را می توان به آثار معنوی (فیلم، كارتون، كتاب، رمان، و موسیقی و...) خلق شده در این زمینه و گرایش وسیع مردم به آنها اشاره كرد و همچنین رونق محافل و مجالس مربوط با معنویت نمونه این گرایشات را دركشور خودمان مثلا درچاپ فراوان كتب عرفان چه اصیل و چه بدیل مانند: زندگی بزرگان، طالع بینی، كف بینی، جن گیری، وپیش گویی و ...دید اما علل مجدد گرایش بشر به معنویت چیست؟
 1. سرخوردگی از عقلانیت و علم مدرنبشر گمان كرد كه علم جدید حلال همه مشكلات و دغدغه های اوست و آینده درخشانی درانتظار اومی باشد. نمونه این اندیشه ها را می توان در اندیشه‌های اشخاصی چون اگوست كنت كه دنبال جهانی اثباتی و علمی درآینده درخشان بشر بودند دید. و این اندیشه ها تا جایی پیش رفت كه هرگونه تلاشی خارج از چهارچوب علم تجربی را تحقیر كرد و خرافه دانست و علم را منحصرا درچارچوب علم و عقل مدرن تعریف كرد و ماوراء ماده را انكار نمود. او نه تنها مفاهیم الاهیاتی و مابعد الطبیعی بلكه مفاهیم اخلاقی را نیز مفاهیمی غیر علمی و در نتیجه بی معنا تلقی می كرد. به هرحال، با گذر زمان وقوع جنگها و فجایع بزرگ بشر متوجه شدكه با صرف این علم نمی توان به آرامش و سعادت واقعی رسید و صحبت‌های فراوانی مانند ، ازخود بیگانگی، استبداد نوین و تحمیق انسانها و .... به گوش رسید.
 2. اثبات نادرستی فلسفه های معنویت ستیزدرجهان مدرن فلسفه های جدید در معنادهی و نظم‌بخشی به جهان مدرن دچار بحران و ناكارآمدی شدند و عدم كارایی خود را به اثبات رساندند. به عنوان نمونه امكان ایجاد جامعه ای اخلاقی با احترام متقابل و بیان فلسفه اخلاق در این فلسفه مدرن با شكست روبه رشد و جنگ ها و ظلم ها به گونه ای دیگر نمود پیدا كرد.

3. شكست نظام های معنویت ستیزعلاوه بر فلسفه های معنویت ستیز، نظام های برآمده از آن نیز با شكست روبه رو شدند. مانند شكست كمونیسم و ماركسیسم كه یكی از شاخصه های آن معنویت ستیزی و دین گریزی بود. نهایتا این نظام از دهه هشتاد قرن بیستم به طور رسمی ناكارآمدی و در نتیجه مرگ خود را اعلام كرد. افزون بر این، دركشورهایی كه هنوز به طور رسمی این نظام حاكمیت دارند، همچون چین و كوبا، دیگر آن مخالفت های شدید وخشن با دین و معرفت دیده نمی شود؛ بلكه به گونه ای می كوشند، تا نوعی معنویت هم سنخ با ماده گرایی را رواج دهند. به همین دلیل با معنویت های بودایی و هندی وسرخ پوستی و معنویت سكولار نه تنها مخالفت نمی كنند كه خود به ترویج چنین و معرفت هایی دست می‌زنند. جالب است كه فیدل كاسترو،رهبر نظام كمونیستی كوبا، درباره پایان مدت رهبری اش می گوید: تا وقتی كه خدا بخواهد اداره كشور را در دست خواهم داشت. ابتدا خواست واراده خدا و پس از آن خواست و اراده مردم بالاتر از هر چیزی است. (عصر امام خمینی ص 62 به نقل از روزنامه جمهوری اسلامی 11/6/77

4. تبلیغات گسترده گروه های معنویت گراگروه های مختلف معنویت گرا درگوشه و كنار جهان و با استفاده از رسانه هایی چون ماهواره اینترنت و... دست به تبلیغ می زنند. مسیحیت، ادیان بودایی و معنوی وگروه های معنویت گرای آفریقایی و آمریكایی و... مشغول تبلیغات گسترده هستند و رسانه های نوظهور و بالاتر رفتن سطح سواد مردم و افزایش امكانات ارتباطی امكان بیشتری را برای تبلیغات فراهم كرده است. می دانیم در بیان ادیان رسمی و مشهور، یهودیت شاید تنها دینی باشد كه در طول تاریخ هیچ تبلیغی نداشته است؛ چرا كه خود را دینی نژادی و مخصوص قوم اسرائیل می داند. اما الان با استفاده از شگردهای تبلیغاتی درمعرفی عرفان یهودی كه با نام عرفان كابالا یا قبالا نیز خوانده می شود، تلاش می كنند.

5. برنامه های نظامی و اطلاعاتییكی دیگر ازعلل وعوامل دامن زدن به برخی از نحله های عرفانی و معنوی سوء استفاده های اطلاعاتی ونظامی مراكز بزرگ استكباری از قدرت های روحی است. در ذیل به دو نكته دراین زمینه اشاره می شود:
 الف) سوابق نظامی برخی ازگروه های عرفانی ومعنوی
 با توجه به سوابق نظامی رهبران برخی از آیین های به اصطلاح معنوی، بعید نیست سازمان های اطلاعاتی وجاسوسی آمریكا و كشورهای غربی در ورای گسترش برخی از فعالیت های به اصطلاح معنوی باشند. به عنوان مثال، عرفان اكنكار كه فعالیت های گسترده ای در سطح جهان دارد و در حدود پنجاه كشور جهان به صورت علنی مشغول فعالیت و عضوگیری است، عرفانی است كه بنیانگذار آن پال توئیچل، افسر نیروی دریایی آمریكا بود و هم اكنون نیز رهبری آن برعهده هارولد كلمپ، افسر سابق نیروی هوایی آمریكاست.
 ب) امیدواری نسبت به كشف سلاح های سایكوترونیك
 چند دهه است كه سرویس های اطلاعاتی و جاسوسی شوروی سابق و ایالات متحده آمریكا و برخی دیگر از كشورها به مطالعاتی درباره سلاح سایكوترونیك (سلاح های رواناالكترونیكی، سلاح هایی كه از راه دور به هدف مورد نظر تاثیر می گذارد و موجب اختلال عملكرد یا نابودی آن می شوند) روی آورده اند. مثلا جك آندرسون یكی از روزنامه نگاران مشهور آمریكایی، درسال 1981 دراین مورد سه مقاله با عناوین «گروه ضربتی فراوانی به شدت مشغول فعالیت است»؛ «پنتاگون در مورد جنگ ادراكات فراحسی سكوت كرده است» و «میزان توجه سیا به ادراكات فراحسی سریعا رو به افزایش است.» منتشر كرده است(وایت،روش های جنگ های روانی ، ج 1 ، ص 15
 به همین دلیل برخی معتقدند بعدی هراس آور از جنگ سرد در حال ظهور است. پیش بینی برخی از متخصصان وصاحب نظران این است كه جنگ های آینده به سوی جنگ های روانی و جنگ اراده ها و نیت ها خواهد رفت.
 برخی نیز معتقدند جنگ های روانی در میان قدرت های بزرگ نظامی از مدت ها قبل شروع شده است تا جایی كه عده ای غرق شدن و از بین رفتن زیر دریایی فوق پیش رفته نیروی دریایی آمریكا با نام «یو.اس. اس.ترشر» و از بین رفتن 129 خدمه آن در اقیانوس اطلس را به اسلحه های فراحسی شوروی سابق نسبت داده اند. (همان ص 35-به بعد

6. فطری بودن بحث پرستش درانسانیكی از اساسی ترین عوامل در مورد افزایش دین های نوظهور فطری بودن بحث پرستش در نهاد انسا ن هاست كه در شرایط مختلف اجتماعی سعی درجهت راهی برای ارضای این نیاز پیدا می كند حال ممكن است این پرستش و سرسپردگی به صورت صادق یاكاذب درمورد دین و یا شخص خاصی جلوه كند.
 7. عدم معرفی شدن دین های كهن به صورت به روز و متناسب با شرایط جدیدبا تغییرات شگرفی كه در بعد از رنسانس و جهان مدرن معاصر اتفاق افتاده عدم معرفی دین های كهن به صورت به روز باعث گرایش به ادیان نوظهور گشته است، تا شاید عطش حقیقت خواهی خود را از جایی دیگر سیراب كنند حتی اگر این تلاش درمسیر سرابی بیش نباشد و چشمه حیات درپشت لایه هایی از غبار پنهان باشد.

8. افزایش تحیر بشربا افزایش سطح ارتباطات و آگاهی عمومی تحیر بشر درباره جهان نیز بیشتر شده است. زیرا با سؤالاتی روبه رو می شود كه جواب آنها را با علم مرسوم نمی تواند بیابد. مثلا پیش گویی هایی كه می بیند كه به حقیقت مبدل می‌شود. كرامات و خرق عادت هایی را به عینه توسط رسانه های گوناگون مشاهده می كند و این تحیر موتور محركه فرد برای دستیابی به آن و یا حداقل آگاهی از علل آن است و دراین سطح ارتباطات وسیع دیگر به راحتی نمی توان ماوراء ماده را انكار كرد و آن را به خرافات و توهمات نسبت داد.

9. ترس از آیندهروند پیشرفته بشر در دو سه قرن اخیر و رشد روزافزون عقلانیت و ماشینیزاسیون و به دست آمدن فراوان قدرت در دست سیاستمداران بدون تعهد باعث ترس بشر از آینده پیش روست كه نمونه آن را در فیلم های هالیوودی كه در آن بشر درتسلط ربا ت ها یا افراد قدرت طلب و سودپرست قرارمی گیرد می‌توان دید. ترس از جنگ اتمی، ترس از نابودی محیط زیست، ترس از مسخ انسانها توسط ابزارهایی به صورت ناخودآگاه همه از ترس هایی است كه بشر را به سمت معنویت سوق می دهد.
 10. افزایش فراغت
 بشر جهان مدرن غرب دیگر از آن تلاش ها فقط برای زندگی كه در قرن اخیر بیشتر با آن سروكار داشت رها شده است و اكنون زمان بیشتری دارد كه به اموری غیرمادی با دقت بیشتر بنگرد.
 با توجه به آمار ساعات كار و افزایش حقوق و مزایا و بیمه و غیره بشر جدید غربی راحتی و رفاه بیشتر و اوقات فراغت بیشتری دارد تا به اموری مانند دین به صورت اساسی تر بیندیشد. تازه با افزایش رشد ماشینیزاسیون و تكنولوژی ممكن است این آمار بهتر هم بشود. اما آیا این راحتی مادی بشر برای تسكین آلام اساسی انسان كافی است؟ پاسخ خیر است و انسان مرفه كه از گردش و راحتی مادی خسته شده دنبال حقیقتی است تا او را سیراب كند.
 11. افزایش تنوع طلبییكی از ارزش هایی كه در جهان مدرن تبلیغ می شود تنوع خواهی است. تنوع موتور محركه صنایع غرب است و عدم رسیدن انسان به قناعت و زیاده خواهی و تنوع طلبی موجب خرید بیشتر آنها می شود. حال اگر این تنوع تحریك شده ازسوی رسانه ها و كارخانه ها و... با ابزار مادی ارضا نشود جواب خود را سعی می كند در ماوراء ماده بگیرد و روح جستجوگر و تنوع طلب خود را در ماوراء و تجربه كردن معنویت ها و عرفانی های گوناگون ارضاء كند.

12. بی عدالتی جهانی است:جهان جدید بسیار ناعادلانه تر به نظر می رسد تا گذشته و درحالی كه بسیاری از مردم جهان در فقر به سرمی برند و دچار سوءتغذیه هستند كشورهای غربی دچار ریخت و پاش و اسرافند. همچنین سیستم كاپیتالیسم باعث انباشت قدرت و ثروت در دستان اقلیتی شده است كه تاریخ و جهان را به خواست خود اداره می كنند. این اختلاف شدید روح انسان معاصر را به حركت در می آورد تا یك جور این بی عدالتی و شكاف را به صورت درونی (پذیرش) یا بیرونی (با مبارزه) حل كند به آمارهایی كه در این زمینه ارائه می شود توجه بفرمایید:
 درآمد 400 نفر از ثروتمندان آمریكا در طول یك سال برابر با مجموع درآمدهای سالانه بیست كشور آفریقایی با جمعیتی بالغ بر 300 میلیون نفر است. بی عدالتی درجهان روند فزاینده خود را ادامه می دهد. طبق محاسباتی كه اقتصاددانان برپایه داده های صندوق بین المللی پول انجام داده اند. در آمد 10% از ثروتمندترین مردم دنیا، 117 برابر درآمد 10% از فقیرترین مردم جهان است. این در حالی است كه این نسبت در سال 1980، حدود 79 برابر بوده است (ویسمن، رابرت، رشد حیرت انگیز بی عدالتی) در جهان،
 البته آمار اخیر ارائه شده توسط بانك جهانی نیز به این مورد اشاره می كند: در سطح جهان 1% از جمعیت دنیا با بیشترین درآمد، 5/9 درصد كل درآمد دنیا و بیش از كل درآمد 50% انتهای جدول افراد را دارا بوده اند. همچنین در سال 1993 میلادی، 5% افراد صدرنشین جدول توزیع درآمد، 75% كل درآمد مردم دنیا را در اختیار داشته اند. (بلامی فوستر، جان، بازگشت امپریالیسم، )
 13. پیروزی انقلاب اسلامی ایران
 مبارزه و پیروزی ملت ایران در راه اسلام با وجود تمام مشكلاتی كه كشورهای غربی و شرقی در مقابل آن ایجاد كردند خود روحی تازه در پیكر جدید معنویت گرایی دمید. كه نقش امام خمینی (قدس) در آن بسیار حائز اهمیت است و این تنها برای اسلام نبود بلكه ادیان دیگری نیز مانند مسیحیت را تكانی تازه داد در زیر به نقل قول از دو اندیشمند در این زمینه اشاره می شود:
 آنتونی گیدنز ازمعروفترین جامعه شناسان معاصر می گوید: در گذشته سه غول فكری جامعه شناسی یعنی ماركس، دوركیم و ماكس وبر با كم و بیش اختلافاتی فرآیند عمومی جهان را به سوی سكولاریزاسیون و به حاشیه رفتن دین می دیدند. ولی از آغاز دهه هشتاد میلادی و با پیروزی انقلاب اسلامی ایران شاهد تحقق عكس این قضیه هستیم؛ یعنی فرآیند عمومی جهان روند معكوسی را آغاز و به سمت دینی شدن پیش می رود. (حاجتی، عصر امام خمینی) و یا اندیشمند و نویسنده روسی، والنتین پروساكوف، درباره تاثیرگذاری امام خمینی در موج جدیدمعنویت خواهی می نویسد: «او جهان بینی را احیا و نور ایمان را روشن كرد و بزرگترین حماسه عظیم فداكاری عصر ما را به وجود آورد.» (همان ص 43(
 همین نویسنده می گوید: امام خمینی مبشر عصر جدیدی در زندگی بشریت بود كه به نظر می رسد در این مرحله برای روحیه آشفته بشریت بیش از هرچیز به معنویت نیاز خواهد بود.» (همان ص 53(
 14. ساختن پیشتوانه برای اخلاق و فعل در تمدن مدرن
 با گسست تمدن مدرن از ریشه دینی، جامعه غرب مدرن دچار عدم وجود فلسفه اخلاقی و عمل فرد در میان جامعه شده است لذا می تواند باعث از هم گسیختگی افزایش جرم و جنایت شده است. جوامع غربی با درك این خلأ سعی در جعل و ایجاد معنویت های جدید در جامعه شده اند. معنویت هایی كه مبانی اخلاقی را درجوامع تا حدی ایجاد می كنند اما در ساختاری سكولار قرار دارند و متناسب با نیازهای جامعه های مدرن هستند. نمونه ای از این تلاش ها را می توان در بحث های موفقیت و شادكامی و... در جوامع مدرن پیدا كرد.
 دلایل گرایش به معنویت های نو ظهور در ایران
 در ادامه باید اشاره كرد كه نكات بالا ناظر بر رشد معنویت در سطح جهانی بود اما در ایران می توان دلایل دیگری برای گرایش به معنویت های نوظهور پیدا كرد. كه از جمله می توان:
 الف) اختلاط میان دین و حكومت و ورود روحانیت به عرصه حكومت كه باعث شده است در میان آن ها كه از حكومت ناراضی هستند گرایشی به سمت ادیان نوظهور ایجاد گردد.
 ب) فرهنگ غرب زدگی: كه این امر باعث می شود كه بعضی از امور غربی بدون آنكه شرایط آن در جامعه وجود داشته باشد و مورد نیاز جامعه ما باشد تنها به دلیل پیروی از تمدن غرب و خودباختگی در مقابل آنها وجود داشته باشند.
 ج) یكی از علل مهم دیگر به نظر این است كه با توجه به این كه در جامعه ایران دین نقش بسیارمهمی در سطح فردی و اجتماعی دارد فردی كه خود را نمی تواند با دین جامعه یكسان كند و آن را نمی پذیرد برای جبران این خلأ و همرنگ شدن با دیگر روی به عرفان های نوظهور می آورد.
 عواملی چون فشارهای اقتصادی و روانی، خانوادگی و غیره نیز بر روی گرایش به عرفان های نوظهور وجود داشته است.منبع:پرسمان
چه عللی باعث گرایش مردم و جوانان به عرفان های نوظهور می شود؟