

 به گفته خودش در این سال‌ها به‌دنبال یافتن ریشه‌های خود در میان هنرهای سنتی ایرانی بوده است. او اكنون نمایشگاهی با عنوان «صوف» در گالری خاك برپا كرده است. با تماشای آثارش، علاقه‌مندان به این عرصه متوجه می‌شوند كه ثریا علاوه بر پرداختن به فرشبافی، زبانی مدرن را در هنرهای ایرانی می‌جوید. او فرش‌هایی را به نمایش گذاشته كه در یك نگاه می‌توان آنها را گاه تابلوهای نقاشی درنظر گرفت كه هنرمند فضای بافت را بوم نقاشی درنظر گرفته یا حجم‌هایی كه می‌تواند روی زمین قرار گیرد. درنهایت به‌نظر می‌رسد او پیشنهادی جدید و جدی در شكستن قواعد صنعت فرشبافی دارد و این حوزه را به عالم هنر، آن هم فضای معاصر وارد كرده است. میرمولا ثریا تا‌كنون نمایشگاه‌های انفرادی‌ای در نیویورك، لبنان، كویت، دبی و ایران داشته است. با او درباره این تجربه به گفت‌وگو نشسته‌ایم.

تحصیلات تكمیلی خود را در حوزه‌های متنوعی ازجمله صنایع‌دستی ادامه داده‌اید تا درنهایت در یكی از مهم‌ترین حوزه‌های هنرهای كاربردی ایران، یعنی فرش بتوانید به زبان معاصر دست پیدا كنید. این پروسه چگونه شكل گرفت؟
من را بیشتر با كارهای بافت و نمد می‌شناسند؛ البته كارهای سرامیك یا طراحی هم انجام می‌دهم. هیچ زمانی نیست كه مداد طراحی از دستم بیفتد. تمام نقش‌هایم را ابتدا روی كاغذ یا بوم به‌صورت بداهه و مانند نقاش خلق می‌كنم. كارهای من همه ملهم از یك گذشته غنی است كه ما در نقوش داریم. این نقوش را شما می‌توانید در صنایع مستظرفه یا معماری و فرش ببینید. از بچگی دنبال این بودم كه هنرهایی را با هم بیامیزم. 12سالم بود كه كتابی از آثار زنده‌رودی به دستم رسید و ناگهان با حروفی روبه‌رو شدم كه هنرمند نگاه متفاوتی به آنها كرده بود. به هر حال در خانواده‌ای بزرگ شده‌ام كه پیشه‌اش هنر بوده. پدرم نوازنده نی و خطاط بود.

از ابتدا با تحصیل در این رشته‌ها می‌خواستید راهی ویژه كشف كنید؟
در زمانی خیلی طولانی این مسیر را كشف كردم. وقتی هنرستانم تمام شد شروع كردم به فكركردن روی این موضوع كه می‌خواهم روی نقوش ایرانی كه در صنایع مستظرفه وجود دارد متمركز شوم و چیزی را خلق كنم كه معاصر باشد، برای همین به تحصیل در این رشته‌ها در دانشگاه پرداختم. البته دانشگاه كارایی لازم را نداشت چون ساختار این هنرها به‌گونه‌ای است كه سینه به سینه، از استاد به شاگرد منتقل می‌شود و در دوره‌هایی، بر اثر استمرار كار چند استاد، در منطقه‌ای مانند اصفهان به اوج می‌رسیده و دوباره افول می‌كرده است، برای همین شروع كردم به تمرین و الگوبرداری از كار استادانی كه در قید حیات نبودند و سرمشق گرفتن از استادانی كه هنوز هستند. چندسال اصفهان بودم و فكر می‌كردم اگر قرار است تغییری ایجاد كنم حتما باید گذشته را خوب بشناسم. چیز دیگری كه می‌دانم این است كه گذشته به شكل عجیبی با ادبیات ما تركیب شده است.

گفتید پدرتان خوشنویس بود. آیا این مجموعه‌ای كه امروز در گالری خاك نمایش دادید و نوعی تایپوگرافی در آن مشهود است ملهم از آن فضاست؟
از بچگی با انواع سبك‌های خوشنویسی آشنا بودم اما هیچ وقت دوست نداشتم با قلم‌درشت خطاطی كنم. این سری كارها كه حاصل 5سال تلاش من است تحت‌تأثیر تایپوگرافی خلق شده اما كارهای جدیدم اصلا نشانه‌ای از تایپوگرافی ندارد و یك راه جدید در این حوزه خواهد بود. می‌توانم بگویم همیشه برای من رسیدن به نوعی انتزاع در این فضا و رسیدن به نقوشی كه بیننده با خود نگوید مثلا این نقوش مربوط به دوره صفوی یا سلجوقی است و كاملا معاصر است، جذاب بوده.

چرا سراغ نمد و گلیم فرش رفتید؟ در واقع چرا این بافت‌ها را به‌عنوان بوم خود انتخاب كردید؟
دنبال شیوه بیانی می‌گشتم كه با آن فضای مدرن‌تری را تجربه كنم و در این مسیر به نمد رسیدم كه بسیار بكر و در عین حال مهجور بود. 4سال در منطقه‌ای در شمال كشور با 2پیرمرد نمدمال كار كردم تا این فضا را بشناسم. جالب اینكه دقیقا به همان چیزی كه می‌خواستم رسیدم. نمد اجازه نمی‌داد كه خیلی سمت نقوش خاص بروم و فضا كاملا انتزاعی شد. در واقع از دل سنت‌ها توانستم فضای مدرنی را تجربه كنم و به نوعی موتیف‌ها و المان‌های شخصی برسم. بعد كه به نوعی پختگی رسیدم روی بدنه فرش شروع به برجسته‌بافی كردم. فرشی كه من امروز كار می‌كنم سابقه تولید نداشته و در میان عشایر ما در حد رختخواب‌پیچ كار می‌شده كه ذهنی‌بافی بوده است. اما من دیدم از قبل برنامه‌ریزی كردن برای نقوش، حال و هوای كار را از بین می‌برد، برای همین در واقع ، اول مانند نقاش و طراح روی بوم یا كاغذ آثاری خلق می‌كنم به همان شكلی كه یك نقاش كار می‌كند، بعد آن را تبدیل به كدهایی برای بافنده‌ها می‌كنم. در این نمایشگاه هم تعداد زیادی از طراحی‌هایم را به نمایش گذاشته‌ام. برایم مهم بود كه اتفاقی روی این فرش‌ها بیفتد كه حس لحظه من در آن جاری باشد.

به‌نظر می‌رسد در این آثار نوعی چیدمان را پیشنهاد می‌دهید؛ در واقع علاوه بر تغییر در محتوای مرسوم كه در آنها موتیف‌های مدرن و تایپوگرافی را به‌كار برده‌اید، در فرم فرش‌ها نیز با برش‌هایی كه می‌دهید و گاه تبدیل آنها به شكل لباس و پوشش، آنها را به دنیای معاصر نزدیك‌تر می‌كنید.
من پایم در نقوش كلاسیك ایرانی است؛ نقوشی از شرق دور كه حتی به چین و مصر هم می‌رسد اما زبان معاصر پیدا كرده‌اند. دوست ندارم موتیفی شبیه دوره صفویه را اجرا كنم. فرم فرش را هم برای آن تغییر می‌دهم كه به تركیب‌بندی تازه‌ای برسم و فرش را از حالت مستطیل و مربع و دایره خارج كنم. برای این به فرم لباس رسیدم چون دوست داشتم هركس كار را می‌بیند بداند از شرق می‌آید؛ ضمن اینكه لباس هم پوشش تن است و اینجا وقتی پوشش كف می‌شود یك استعاره می‌شود. در فرهنگ ما حجاب از اهمیت زیادی برخوردار است و این موضوع به این مسئله هم ارجاع داده می‌شود. این فرم خاص لباس هم از نظر بصری جذاب است، برای همین من از روز اول گالری‌ای را برای نمایش انتخاب كردم كه هنر معاصر را نمایش می‌دهد. حتی خیلی از گالری‌ها تردید داشتند كه این آثار را نمایش دهند اما به مرور متوجه شدند كه این كارها ،هنر است.

آیا مانند این آثار تك‌اثر هستند؟
بسیاری از آنها تك‌اثر هستند و برخی از آنها 7نسخه دارند.

آثار هنری باید قابلیت ارزش‌افزوده داشته باشند. آیا این آثار را می‌توان با این دید ارزیابی كرد؟ ضمن اینكه به‌نظر شما روزی می‌رسد كه كارهایتان در حراجی‌های هنری هم‌ارائه شود؟
این نمایشگاه به سفارش گردآورنده گالری خاك برپا شده و اكثر آثار تك‌نسخه‌ای هستند. فكر می‌كنم این كارها حتما قابلیت ارزش‌افزوده را دارند كه از آنها استقبال می‌شود. درباره حضور در حراجی‌ها باید بگویم گرچه این اتفاق به شرایط بسیاری بستگی دارد اما گاه كارهای خوبی هم صورت می‌گیرد كه به حراجی‌ها دست پیدا نمی‌كند. حتی گاه كارهایی كه مشكلات ابتدایی در تركیب‌بندی دارند در گالری‌ها نمایش داده می‌شوند و كلی در بوق و كرنا می‌شوند. مجموعه جدیدی كه كار می‌كنم با همین هدف طراحی شده‌ است.
منبع: همشهری
میرمولا ثریا متولد ۱۳۵۷ در رامسر است. او دارای کارشناسی‌ارشد صنایع‌دستی از دانشگاه میراث فرهنگی تهران، کارشناسی‌ارشد طراحی فرش دستبافت از دانشگاه آزاد اصفهان، فوق‌دیپلم هنرهای سنتی ایران از دانشگاه سوره تهران و دیپلم صنایع چوب از شهسوار است.