 پاسخ: قبل از ارائه پاسخ به دو مقدمه زیر توجه فرمایید:
1- همانگونه كه می‌دانید در زمان‌های گذشته به هنگام نوشتن از نقطه استفاده نمی‌كردند لذا نسخه‌بردار این‌گونه كتب به هنگام برخورد با این‌گونه كلمات هر آن‌چه از كلمه می‌فهمید و یا شبیه به آن می‌یافت همان را می‌نوشت.
2- یكی از انواع پر طرفدار عطر در میان اعراب، «مُشْك» است. مشكی كه به صورت جامد یا غلیط عرضه می‌گردد را با كمی آب مخلوط كرده و سپس استعمال می‌كنند.
3- به نظر می‌رسد عبارت غسل شب عاشورا از آن‌جا گرفته شده است كه در برخی گزارش‌های تاریخی آمده است: امام حسین علیه‌السلام و یارانش شب عاشورا از نوره (داروی نظافتی) استفاده نمودند. لذا برخی چون این عبارت را مناسب نمی‌دیدند كه در كتاب‌ها یا روضه‌هایشان نقل كنند، گفتند: حضرت شب عاشورا «غسل» كردند یا برخی دیگر عبارت: «غسل شهادت» را آوردند.
اصل پاسخ:
در این فراز تاریخی مورخان بزرگ مطالب خود را به دو گونه متفاوت ارائه كرده اند:
- دسته‌ای كلمه نوره (داروی نظافتی) را در عبارت خود آورده‌اند.[1] این گروه عبارتند از: طبری در: تاریخ الأمم و الملوك، ج5، ص423؛ و بلاذری در: انساب الاشراف، ج3،ص396 ـ 395؛ ابن اثیر در: الكامل فی التاریخ، ج2، ص561؛ و نویری در: نهایة الارب فی‌فنون‌الادب، ج20، ص275.
- و دسته‌ای دیگر كلمه تور. كه ما نیز معتقد به صحت این كلمه هستیم.
به نظر می‌رسد در گزارش گروه اول، كلمة «نوره»، تصحیف شده واژه «تور» باشد كه به دلیل عدم نقطه، نسخه بردار این كتاب‌ها آن را نوره خوانده است. این كلمه(تور) به معنی: «ظرف برنجی یا سنگی» است. با عنایت و توجه به مطالب فوق، ترجمه این فراز از تاریخ این‌گونه می‌شود: «پس از دستور امام، مُشكی (آورده و آن) را در آن ظرف به هم زدند و آماده كردند و سپس به ترتیب، امام و یارانش بدن خود را با آن خوشبو كردند»، امّا چون مورّخان این كلمه را «نوره» خوانده و ضبط كرده‌اند، عبارات، آشفته گردیده و افاده استعمال نوره (داروی نظافت) كرده است، در حالی كه اصولا بحث نوره مطرح نبوده است.
موید ادعای فوق آن‌كه این ترجمه عبارت تور توسط برخی مورّخان به كار رفته است. به عنوان مثال گزارش ابو علی‌مسكویه، دقیق و خالی از تصحیف است، او تنها سخن از مشك به میان آورده می‌نویسد: و أمر الحسین بمسك فمیث فی جفنة عظیمة و أطلی: حسین(ع) دستور داد در بادیه‌‌ای(ظرفی) بزرگ، مُشْكی حل كردند و آن را بر بدن خود مالید ... (تجارب الامم، ج2، ص70). مؤید اینكه لفظ تور به معنای «ظرف» است، این كه: در گزارشِ نخستین برخورد «حرّ بن‌‌یزید ریاحی» و سپاهش با امام حسین(ع)، آمده است كه امام چون دید سپاهیان حرّ تشنه‌اند، به جوانانش دستور داد آنان و مركبهایشان را سیراب كنند، در این هنگام جوانان با «كاسه‌ها و طاسها» آنان را سیراب كردند. عین عبارت كه در آن كلمه «تور» به كار رفته است چنین می‌باشد: ...فقام فتیة و سقوا القوم من الماء‌ حتی أرووهم، و اقبلوا یملأون القصاع و الأتوار و الطساس من الماء و یدنونها من الفرس ... (طبری، تاریخ الأمم و الملوك، ج 5، ص401). «گروهی از جوانان برخاستند و آن گروه را از آن آب سیراب كردند، جوانان «كاسه‌ها، طاسها و تورها» را پر از آب می‌كردند و به اسبها می‌دادند». در اینجا هرگز نمی‌توان كلمه ‌بعد از «طساس»(جمع كلمه طاس به معنای ظرف) را «اَنْوار» (جمع كلمه نوره و به معنای داروی نظافتی) خواند (كه اگر آن كلمه را انوار بخوانیم حاصل معنای آن می‌شود: جوانان امام حسین به لشكر «حُرّ» داروی نظافتی نوشاندند) بلكه به یقین اتوار، جمع تور است كه به معنای همان ظرف برنجی یا سنگی است.
اضافه می‌كنیم كه: واژه «تور» از جمله واژه‌هایی است كه در گذشته استعمال و كاربرد آن بسیار معمول بوده و در حدیث و سرگذشت یاران پیامبر بارها به كار رفته است، لكن بعدها به دلیل آمدن ظرفهایی كه جایگزین این گونه ظروف شده‌اند به صورت كلمه‌ای غریب و نا آشنا درآمده است. ابن‌اثیر، مؤلف «النهایة فی غریب الحدیث و الاثر» در مورد لغت تور می‌نویسد: فی حدیث ام سلیم أنها صنعت حیسا فی تور، و هو اناء من صفر، او حجارة كالاِجانة قد یتوضأ منه: در حدیث «ام سلیم» آمده است كه او در تور، حیس(غذایی مركب از خرما و روغن و سویق) آماده كرد، تور، ظرفی برنجی یا سنگی است مانند طشت كه گاهی در آن وضو می‌گیرند. همچنین نقل شده است كه سلمان به هنگام احتضار، مشكی خواست و به همسرش گفت: آن را در تور به هم بزن یعنی با آب مخلوط كن: و منه حدیث سلمان رضی‌الله عنه : لما احتضر دعا بمسك ثم قال لإمراته اوحفیه فی تور ای اضربیه بالماء. (النهایة فی غریب الحدیث و الاثر، ج1، ص199). با این توضیح برخی اشكالها كه در مورد استفاده از نوره با وجود كمبود آب، و تنگی فرصت در صبح عاشورا پیش آمده، و بعضی از مقتل‌نویسان در رفع آنها به توجیهات تكلّف‌آمیزی متوسل شده‌اند. (ر.ك: فضل علی قزوینی، الامام ‌حسین ‌و‌ اصحابه، ج1،ص259-261) منتفی می‌شود.

[1] . عبارت این گروه چنین است: فلما حضر الناس و اقبلوا الی الحسین امر الحسین بفسطاط فضرب ثم امر بمسك فمیث فی جفنة عظیمة او صحفة. قال ثم دخل الحسین ذالك الفسطاط فتطلیّ بالنّورة ...
منبع : پرسمان
شب عاشورا چطورامام حسین(ع) غسل شهادت انجام دادند درصورتی كه آب نبوده؟
