 منابع ویتامین A، علائم کمبود و خواص آن”به تقویت بینایی، عملکرد مطلوب دستگاه عصبی و داشتن پوستی سالم کمک می‌کند و از طریق مبارزه با رادیکال‌های آزاد، منجر به کاهش التهابات می‌شود. این ویتامین مانند سایر آنتی‌اکسیدان‌ها به استحکام استخوان‌ها، تنظیم بیان ژن (سازوکاری که توسط سلول‌ها، به منظور کاهش یا افزایش یک پروتئین یا … انجام می‌شود)،تسهیل تمایز سلولی (فرایندی که در آن ویژگی‌های عملکردی سلول‌ها، به سطح بالاتری گذار می‌کند) و تقویت سیستم ایمنی بدن کمک می‌کند. تخم‌مرغ، شیر، جگر سیاه، هویج، سبزیجات زرد و نارنجی مانند کدو حلوایی، اسفناج و سایر سبزیجات برگ‌سبز، از منابع تأمین ویتامین A هستند. همراه ما باشید،در این مقاله درباره‌ی منابع ویتامین A، نقش آن در بدن و عوارض مصرف بیش‌از‌حد این ویتامین صحبت خواهیم کرد.بهترین منابع ویتامین Aویتامین A به‌طور عمده به دو شکل ویتامین A فعال و بتاکاروتن یافت می‌شود. غذاهای حیوانی منبع ویتامین A فعال هستند. این شکل از ویتامین A، «رتینول» نامیده می‌شود و می‌تواند در بدن به‌طور مستقیم مورد استفاده قرار گیرد.شکل دیگر ویتامین A، عمدتا از سبزیجات رنگارنگ حاصل می‌شود و «کاروتنوئید» نام دارد که پس از هضم، به رتینول تبدیل می‌شود. بتاکاروتن که در گیاهان یافت می‌شود، نوعی کاروتنوئید به‌شمار می‌آید و برای اینکه مورد استفاده‌‌ی بدن قرار بگیرد، باید ابتدا به ویتامین A فعال تبدیل شود.مطالعات مختلف، تأثیرات مثبت آنتی‌اکسیدان‌هایی مانند ویتامین A را در سلامت، طول عمر، تقویت سیستم ایمنی و رشد سلول‌ها نشان داده‌اند. متخصصان تغذیه و پزشکان توصیه می‌کنند افراد برای تأمین ویتامین A، به‌جای مصرف مکمل های غذایی، از میوه‌ها، سبزیجات و غذاهای طبیعی استفاده کنند.مصرف هرکدام از موارد زیر، تمام ویتامین A موردنیاز روزانه‌تان را تأمین می‌کند.۳۰ گرم جگر سیاه گاو؛ یک فنجان هویج خام؛ یک فنجان کلم‌پیچ؛ و همچنین مصرفِ: یک فنجان اسفناج خام، ۵۷٪ نیاز روزانه‌؛ یک فنجان کاهو، ۸۲٪ نیاز روزانه‌؛ یک عدد زردآلو، ۱۳٪ نیاز روزانه‌؛ یک فنجان کلم بروکلی، ۱۱٪ نیاز روزانه‌؛ یک قاشق غذاخوری کره، ۷٪ نیاز روزانه‌؛ یک عدد تخم مرغ بزرگ، ۶٪ نیاز روزانه‌؛ یک فنجان کدو تنبل، ۱۰٪ نیاز روزانه‌؛ یک عدد طالبی متوسط، ۴۷٪ نیاز روزانه‌؛ یک فنجان فلفل دلمه‌ای قرمز، ۹۳٪ نیاز روزانه‌؛ ۹۰ گرم فیله‌ی ماهی تن، ۴۳٪ نیاز روزانه‌؛ یک فنجان انبه، ۳۶٪ نیاز روزانه‌؛ به ویتامین A را تأمین می‌کنند.علائم کمبود ویتامین Aویتامین A برای بینایی، رشد طبیعی استخوان‌ها و سلامت پوست مفید است. محافظت از غشای مخاطی دستگاه گوارشی،‌ تنفسی و ادراری در برابر عفونت‌ها، از دیگر وظایف این ویتامین است. افرادی که به‌مدت طولانی در جذب چربی‌ها مشکل دارند، بیشتر از دیگران در معرض کمبود ویتامین A قرار دارند.حساسیت به گلوتن، سندروم روده‌ی تحریک‌پذیر، واکنش‌های خودایمنی، التهاب روده، اختلالات پانکراس و … از مهم‌ترین دلایل عدم جذب ویتامین A و کمبود آن در بدن هستند.در بسیاری از کشورها کمبود ویتامین A به مشکلی جدی تبدیل شده است. این پدیده بیشتر در کشورهای کم‌درآمد آفریقا و جنوب شرقی آسیا و در میان کودکان خردسال و زنان باردار مشاهده می‌شود. این موضوع برای کودکان بسیار خطرناک است،زیرا کمبود این ویتامین می‌تواند منجر به بروز اختلالات شدید در دید و نهایتا نابینایی، افزایش خطر بیماری‌های مزمن و حتی مرگ شود. کمبود ویتامین A در کودکان می‌تواند منجر به اسهال و سرخک شود. علائم کمبود این ویتامین به شرح زیر است:۱. کاهش سلامت چشمکمبود ویتامین A، باعث ضخیم‌شدن قرنیه و نابینایی می‌شود. کراتومالاسیا نوعی بیماری است که در اثر کمبود شدید ویتامین A بروز می‌کند و هردو چشم را تحت تأثیر قرار می‌دهد. کمبود ویتامین A می‌تواند به دلیل کم بودن این ویتامین در رژیم غذایی، مشکلات سوخت‌وسازی یا اختلال در جذب آن باشد.شب‌کوری و خشکی شدید چشم از علائم اولیه‌ی کراتومالاسیا هستند. با پیشرفت این بیماری، رفته‌رفته قرنیه دچار چروک‌خوردگی، تاری و نرمی می‌شود. اگر روند نرم‌شدن قرنیه با درمان مناسبی همراه نشود، احتمال بروز عفونت، پارگی یا تخریب بافت قرنیه افزایش می‌یابد. نتیجه‌ی این اتفاقات، نابینایی فرد است.۲. آسیب‌های پوستیکمبود ویتامین A می‌تواند منجر به خشکی پوست، پوسته‌پوسته شدن و ضخیم‌تر شدن فولیکول‌های پوست شود. کراتینیزاسیون پدیده‌ای است که در آن سلول‌های اپیتلیال (پوششی) رطوبت‌شان را از دست می‌دهند و خشک و سخت می‌شوند. این پدیده می‌تواند در غشای مخاطی دستگاه تنفسی، دستگاه گوارشی و مجاری ادراری رخ بدهد.۳. عفونت تنفسیسیستم ایمنی بدن در اثر کمبود ویتامین A ضعیف می‌شود و درنتیجه احتمال بروز عفونت‌های تنفسی افزایش می‌یابد. تأخیر در رشد و عفونت‌های ناشی از کمبود شدید ویتامین A در کودکان رایج‌تر است. آمار مرگ‌ومیر در کودکانی که از کمبود شدید ویتامین A رنج می‌برند، بیشتر از ۵۰٪ است.۴. شب‌کوری در زنان باردارزنان در سه‌ماهه‌ی آخر دوران بارداری، باید به مقدار بیشتری ویتامین A دریافت کنند. کمبود این ویتامین در زنان باردار، می‌تواند موجب بروز شب‌کوری شود.خواص ویتامین A برای سلامتی۱. حفظ سلامت چشمویتامین A، بخش مهمی از رنگدانه‌ی رودوپسین است و زمانی فعال می‌شود که نور، به سلول‌های حساس‌به‌نور شبکیه بتابد.به‌دنبال این اتفاق، سیگنال‌هایی به مغز فرستاده می‌شود و درنتیجه می‌توانیم اجسام را ببینیم. بتاکاروتن شکلی از ویتامین A است که در گیاهان یافت می‌شود و در پیشگیری از دژنراسیون ماکولا (تباهی لکه زرد) نقش دارد. دژنراسیون ماکولا موجب نابینایی ناشی از افزایش سن می‌شود.در مطالعه‌ای که توسط انستیتو بین‌المللی چشم انجام شد، تأثیر میزان مصرف ویتامین‌هایی مانند ویتامین C، ویتامین E، ویتامین A، روی و مس بر بیماری‌های چشم ناشی از افزایش سن در افراد مستعد، مورد بررسی قرار گرفت. نتیجه‌ی این مطالعه‌ی شش ساله نشان می‌داد مصرف این ویتامین‌ها می‌تواند احتمال بروز دژنراسیون ماکولا را تا ۲۵٪ کاهش بدهد.مطالعات نشان می‌دهند که قطره‌های چشمی محتوی ویتامین A، در درمان خشکی چشم مؤثرند. در مطالعه‌ای تأثیر قطره‌های مرطوب‌کننده و محتوی ویتامین A که بدون نسخه‌ی پزشک مورد استفاده قرار گرفته بودند، با قطره‌های چشمی گران‌قیمتی که پزشکان تجویز کرده بودند، در درمان خشکی چشم برابری می‌کرد.در مطالعه‌ی دیگری که اوایل سال ۲۰۱۱ توسط دانشکده‌ی پزشکی دانشگاه کلمبیا صورت گرفت، مشاهده شد یک شکل سنتزی و تغییریافته‌ی ویتامین A، سرعت پیشرفت بیماری اشتارگات را کمتر می‌کند. این بیماری ارثی باعث کاهش شدید بینایی در افراد جوان می‌شود.۲. تقویت سیستم ایمنی بدنوجود مقدار کافی ویتامین A در بدن، به‌تنهایی باعث می‌شود برخی از وظایف سیستم ایمنی به‌درستی انجام شوند. برخی از ژن‌هایی که در واکنش‌های دفاعی نقش دارند، به کمک ویتامین A تنظیم می‌شوند. بنابراین وجود ویتامین A برای مبارزه با بیماری‌های جدی مانند سرطان‌ها، مشکلات خودایمنی و حتی سرماخوردگی و آنفولانزا مؤثر است.بتاکاروتن یک آنتی‌اکسیدان قوی است که سیستم ایمنی را تقویت می‌کند و از بروز بسیاری از بیماری‌های مزمن پیشگیری می‌کند. تأثیر ویتامین A بر سیستم ایمنی کودکان اهمیت بیشتری دارد. در مطالعه‌ای مشاهده شد مصرف مکمل‌های ویتامین A می‌تواند مرگ‌ومیر کودکان را در کشورهای فقیر و کشورهایی که درآمد متوسطی دارند، تا ۲۴٪ کاهش بدهد.همچنین این مطالعه نشان می‌داد کمبود ویتامین A می‌تواند آسیب‌پذیری کودکان در برابر عفونت‌‌هایی مانند اسهال و سرخک را افزایش بدهد.در مطالعه‌‌ی دیگری که توسط اداره‌ی تأمین اجتماعی کشور کلمبیا انجام گرفت، به ۱۰۰ هزار کودک مکمل ویتامین A داده شد. نتیجه‌ی این اقدام، کاهش ۳۴۰ میلیون دلاری خدمات پزشکی برای دولت بود. این صرفه‌جویی در خدمات پزشکی به لطف تقویت سیستم ایمنی کودکان و کاهش اتفاقاتی مانند اسهال، مالاریا و بستری شدن آنها به‌دست آمد.۳. پیشگیری و درمان التهابخواص آنتی‌اکسیدانی ویتامین A، تأثیر رادیکال‌های آزاد و آسیب‌ آنها به بافت‌ها و سلول‌ها را خنثی می‌کند و از واکنش زیاد سلول‌ها جلوگیری می‌کند. وقتی سیستم ایمنی نسبت به پروتئین‌ها بیش از اندازه واکنش نشان بدهد، حساسیت‌های غذایی و التهابات رخ می‌دهند.مصرف ویتامین A می‌تواند از این پدیده پیشگیری کند. کاهش التهابات موجب کاهش بیماری‌های نورودژنراتیو مانند آلزایمر و پارکینسون می‌شود. بیماری‌های نورودژنراتیو به بیماری‌هایی گفته می‌شود که به‌صورت پیش‌رونده موجب اختلال در عملکرد سلول‌های عصبی می‌شوند و با افزایش سن، بیشتر شیوع می‌یابند.۴. کمک به سلامت پوست و رشد سلولیویتامین A برای التیام زخم‌ها و رشد مجدد سلول ضروری است. این ویتامین از سلول‌های پوششی پوست محافظت می‌کند و در مبارزه با سرطان پوست بسیار مؤثر است همچنین برای ترکیب شدن قند و پروتئین و تشکیل گلیکوپروتئین‌ها، وجود این ویتامین ضروری است. گلیکوپروتئین‌ها باعث اتصال سلول‌ها و تشکیل بافت‌های نرم می‌شوند.کمبود ویتامین A می‌تواند برای پوست مشکلات زیادی به‌وجود بیاورد. ویتامین A در درمان آکنه و حفظ سلامت پوست و مو مؤثر است، با تولید کلاژن، چین‌وچروک پوست را از بین می‌برد و موجب می‌شود فرد جوان‌تر به نظر بیاید.۵. پیشگیری از سرطانبراساس مطالعه‌ی صورت‌گرفته توسط دانشگاه یورک، مصرف ویتامین A از پیشرفت سلول‌های سرطانی جلوگیری می‌کند و درنتیجه در مبارزه با سرطان‌ها مؤثر است. رتینوئیک اسید در رشد و تمایز سلول‌ها نقش مهمی ایفا می‌کند و می‌تواند سلاحی علیه سرطان باشد.مطالعات نشان می‌دهند بروز سرطان‌ ریه، سرطان پروستات، سرطان سینه، تخمدان، مثانه، دهان و پوست به کمک رتینوئیک اسید تا حد زیادی کاهش می‌یابد. محققان شواهد جدیدی از مکانیسم‌های مولکولی رتینوئیک اسید یافته‌اند که می‌تواند از سرطانی‌شدن سلول‌ها پیشگیری کند.مصرف زیاد اسید رتینوئیک می‌تواند برای سلول‌ها سمی باشد. بنابراین برای پیشگیری و کنترل سرطان باید مراقب میزان مصرف آن باشید. به امید تأثیر بیشتر ویتامین A در درمان بیماری‌ها، از مصرف بیش از اندازه‌ی مکمل‌ این ویتامین خودداری کنید، زیرا این کار می‌تواند عوارضی به‌دنبال داشته باشد.میزان توصیه‌شده‌ی مصرف ویتامین A در روزبیشتر افراد می‌توانند ویتامین A موردنیازشان را از منابع غذایی تأمین کنند. ولی پزشک برای کسانی که از کمبود این ویتامین رنج می‌برند، ممکن است مکمل‌های ویتامین A تجویز کند. کمبود ویتامین A می‌تواند ناشی از اختلالات گوارشی یا رژیم غذایی بد باشد. میزان توصیه‌شده‌ی این ویتامین در سنین مختلف به صورت زیر است:ویتامین A موردنیاز کودکان ۱ تا ۳ ساله: ۳۰۰ میکروگرم در روز؛ ۴ تا ۸ ساله: ۴۰۰ میکروگرم در روز؛ ۹ تا ۱۳ ساله: ۶۰۰ میکروگرم در روز.ویتامین A موردنیاز زنان بزرگسال ۱۴ ساله به بالا: ۷۰۰ میکروگرم در روز؛ در دوران بارداری: ۷۵۰ تا ۷۷۰ میکروگرم در روز؛ در دوران شیردهی: ۱۲۰۰ تا ۱۳۰۰ میکروگرم در روز.ویتامین A موردنیاز مردان بزرگسال ۱۴ ساله به بالا: ۹۰۰ میکروگرم در روز.عوارض جانبی احتمالیمصرف بیش‌از‌حد مکمل‌های ویتامین A به‌تنهایی یا به همراه سایر آنتی‌اکسیدان‌ها، می‌تواند در بروز نقص عضو نوزاد، کمتر شدن تراکم استخوان و مشکلات کبدی مؤثر باشد.مصرف زیاد ویتامین A می‌تواند منجر به بروز زردی، حالت تهوع، استفراغ، کاهش اشتها، کج‌خلقی و ریزش مو شود. اگر دچار بیماری‌های کلیوی و کبدی هستید، بدون نظر پزشک از مصرف مکمل‌های ویتامین A خودداری کنید.خشکی پوست، درد مفاصل، استفراغ، سردرد و کنفوزیون (نوعی حالت گیجی و کاهش هشیاری) از علائم مسمومیت ناشی از مصرفِ زیادِ ویتامین A هستند. مکمل‌های ویتامین A ممکن است با برخی قرص‌های ضدبارداری، داروهای ضدانعقاد خون (مانند کومادین)، داروهای ضدآکنه (مانند آکوتان)، داروهای سرطان و بسیاری از داروهای دیگر تداخل دارویی داشته باشد.اگر از داروی خاصی استفاده می‌کنید، قبل از مصرف مکمل‌های ویتامین A، با پزشک‌تان مشورت کنید. مصرف زیاد رتینوئید که در مکمل‌های ویتامین A وجود دارد، ممکن است باعث مسمومیت شود. غذاها به‌طور طبیعی آن‌قدر ویتامین A ندارند که موجب چنین مسمومیتی شوند.تأثیر سایر مواد بر ویتامین Aویتامین A محلول در چربی است و برای جذب بهتر، باید به همراه چربی و پروتئین مصرف شود. عدم دریافت پروتئین کافی می‌تواند منجر به کمبود ویتامین A شود.تحقیقات نشان می‌دهند جذب، سوخت‌وساز، انتقال و استفاده‌ی بافت‌ها از ویتامین A، تا حدی تحت تأثیر عنصرِ زینک (روی) است. در تحقیقات صورت‌گرفته بر روی حیوانات، مشخص شد کمبود زینک عوارض بدی برای سلامتی ایجاد می‌کند و می‌تواند تأثیر ویتامین A در درمان مشکلاتی مانند شب‌کوری را کاهش بدهد.تحقیقات اخیر نشان می‌دهند احتمالا کمبود ویتامین D با مصرف مکمل‌های حاوی ویتامین A تشدید می‌شود. براساس این مطالعات، زمانی که میزان ویتامین D موجود در خون به پایین‌تر از ۵۰ نانومول در لیتر برسد، مصرف مکمل ویتامین A مشکلات ناشی از کمبود ویتامین D را افزایش می‌دهد.این در حالی است که ویتامین A و ویتامین D در کنار هم، به متابولیزه کردن ویتامین‌ها کمک می‌کنند.منبع:سلامتی
ویتامین A جزو ویتامین‌های محلول در چربی و یک آنتی اکسیدان قوی است که پیری را به تعویق می‌اندازد،