در مورد دین مهری (میترائیسم) مطالبی می‌خواستم. آورنده این دین كیست و در چه زمانی به وجود آمد؟مهرپرستی از ادیان قدیمی و از عقاید كهن در ایران باستان بود و گروهی معتقدند كه آریائی ها آن را با خود به سرزمین ایران آوردند. ایرانیان باستان عقیده داشتند كه میترا خدای نور ازلی و آسمانی است. در اوستا نیز از میترا مانند خدائی مقتدر و قهّار و جنگاور نام برده شده كه برای پیروزی اورمزد بر اهریمن به وی كمك می كند.
در كتیبه های هخامشی میترا با تلفظ اوستائی آن «میثر» آمده است و در زبان سانسكریت «میثره» آمده و در زبان پارسی امروزی «مهر» خوانده می شود و در پهلوی «میتر». قدیمی ترین نوشته ای كه نام میترا در آن آمده، كتیبه ای است كه در ناحیه «بغازكوی» در تركیه امروزی، در شهر كاپاتوكا كشف شده است. در وداها، كتاب دینی هندوان، جز در یكی دو مورد، آن هم به اختصار، از میترا یاد نشده است. زیرا در وداها همواره نام میترا با وارونا ملازم یكدیگر بوده و نامشآن با هم آمده است و این در صورتی است كه در اوستا به خاطر موقعیتی كه میترا دارد و از مقام والائی برخوردار است، نامش تنها آمده است.
به عقیده پیروان میترا- گروهی از دانشمندان آن را با خورشید یكی دانسته و گروهی بر تفاوت میان آنان قائل هستند- روزی به صورت آدمی در غار كوهی در صخره سما/ صما ظهور كرد- به گفته فرانس كومن، میترا از تخته سنگی به وجود آمد و به محض تولد وی كه توام با صدای شكافتن صخره بود، چوپانان برای پرستش او گرد آمدند. در آغاز با خورشید متحد شده، سپس یك گاو وحشی را مقهور كرد، به عبارتی آن را بر پشت خوابانیده پاهای حیوان را گرفته، به همین طر یق آن را تا غاری روی زمین كشاند و در آن غار گاو را زندانی كرد، ولی گاو موفق به فرار شد. در این هنگام اورمزد یا خورشید به وسیله كلاغی به میترا دستور داد كه گاو را هلاك كند. میترا گاو را تعقیب كرده و پوزه او را در مشت خود گرفته، با یك ضربه خنجر، گاو را به قتل رساند.
هرجا كه قطره ای از خون فشانده شد، زمین سرسبز و باروری پیدا شد و به عبارت دیگر از بدن گاو خوشه های گندم و درخت تاك و سایر نباتات خارج شد.
در تصویری كه از پیكرتراشان مكتب پرگامون به جای مانده، میترا در حالی كه گاو را می كشد، یك عقرب روی آلت تناسلی گاو و یك مار در حال مكیدن خون حیوان دیده می شوند.
گروهی از دانشمندان عقیده دارند كه این حشرات موذی احتمالاً مخلوق اهریمن هستند كه بدون موفقیت كوشش می كنند تا چشمه های حیات را كه نطفه و خون گاو است، مسموم نموده، از میان ببرند. در عوض گروه دیگر را عقیده بر این است كه شاید مار و عقرب، علامت زمین و تولید نسل، از عناصر نیكی باشند كه نماینده انواع حیواناتی هستند كه از نطفه گاو قربانی شده به وجود می آیند. روح گاو پس از كشته شدن، به آسمان ها می رود و از آنجا بر گله های دام نظارت و حمایت می كند.
هرجا كه قطره ای از خون فشانده شد، زمین سرسبز و باروری پیدا شد و به عبارت دیگر از بدن گاو خوشه های گندم و درخت تاك و سایر نباتات خارج شد.
میترا با این افسانه خالق موجودات نیك است و به موجودات حیاتی تازه می بخشد و پیوسته با عنصر شر در نزاع است و از نیكی های خلقت، از آنچه به اورمزد وابسته است، طرفداری می كند و در رنج و درد حیوانات قربانی شده شركت می كند. در نقوش برجسته ای كه این واقعه را نقل می كند، قیافه میترا اندوهناك است و علائم رنج از آن هویداست. گاهی نیز سر خود را برای احتراز از دیدن منظره خونین برمی گرداند.
درباره زایش یا تولد میترا افسانه های دیگری هم هست و به موجب این افسانه ها زایش میترا از دوشیزه ای كه در آب بارور شده و از دید مهرپرستان یكی از برجسته ترین رویدادها بوده است، از این روی در نمادها و یا سمبل های مهری همبستگی ویژه ای با آب و آنچه در آب بارور می شود و می روید، دیده می شود كه برجسته ترین آنها «مروارید»، «دلفین» و «نیلوفر» است.
میترا همواره با عنصر شر در نزاع است و از نیكی های خلقت و آنچه كه مربوط به اورمزد است، طرفداری و حمایت می كند. او مانع خرابی طوفان است و اگر خشكسالی پدید آید، با پرتاب تیری از كمان خود سبب می شود تا آب از زمین بیرون جهد.
از نظر مهرپرستان، روزی می رسد كه میترا ماموریتش بر روی زمین تمام شده و به آسمان نزد اهورامزدا برمی گردد. این بازگشت توام با ضیافتی است كه در آن به اتفاق خورشید و یاران رزمش شركت می كند، او در حالی كه سوار بر گردونه خورشید است، به عالم بالا می رود. میترا در عالم بالا نیز از كمك به انسان دریغ نمی نماید و كسانی كه بدو اعتقاد دارند و در عالم سفلی قرار گرفته اند، مورد مهر او واقع می گردند و در عالم بالا روح آنها را برای انجام دادن مسافرت از هفت طبقه آسمان تا طبقه هشتم كه مقرّ نور و آرامش است، هدایت می نماید.
میترا در روز قیامت باز بر روی زمین خواهد آمد و تمام مرده ها را زنده خواهد كرد و خوبان را از گنهكاران جدا خواهد ساخت و گاوهای بسیار عالی را كه در آن موقع پدیدار خواهد شد، قربانی خواهد كرد و چربی آن را با شیره مقدس «هئومه» مخلوط كرده، به نیكوكاران خواهد داد و آنها بدین طریق جاویدان خواهند شد واهریمن و طرفدارانش در آتش خواهند سوخت.
مذهب میترا به مرور و دهور به آسیای صغیر رسید- گرچه عده ای معتقدند كه زادگاه میترا در فریژی، یعنی قونیه امروزی است- و از آنجا به وسیله دزدان دریائی اهل سیسیل كه اسیر پمپه شده بودند، به روم برده شد و با سپاهیان رومی به نواحی رن و دانوب رسید.
میترا همواره با عنصر شر در نزاع است و از نیكی های خلقت و آنچه كه مربوط به اورمزد است، طرفداری و حمایت می كند. او مانع خرابی طوفان است و اگر خشكسالی پدید آید، با پرتاب تیری از كمان خود سبب می شود تا آب از زمین بیرون جهد.
پس از آن میترائیسم با سرعت عجیبی در تمامی قلمرو امپراطوری روم رایج شد؛ بعدها در عصر امپراطورانی چون: كومودو كاراكالا به اوج ترقی خود رسید.
امروزه آثار زیادی از مذهب میترا در اروپا ترانسیلوانی، دالماسی، سواحل رود دانوب، مجارستان، اتریش، ایستری، انگلیس، فرانسه و شبه جزیره ایبری (اسپانیا و پرتقال) یافت می شود و بیشتر این آثار در طول جاده های بزرگ ارتباطی و سواحل رودخانه ها، محل پادگان های قدیمی و رومی و مناطق حاصل خیز و سرسبز اروپائی مشاهده می شود.
پیروان میترا معتقدند كه زندگانی این جهان آخرین مرحله وجود نیست، بلكه عمر انسان به منزله دروازه ای است كه آدمی از آن گذشته و به عالم دیگر قدم می گذارد و عمر جاودانی حاصل می كند، اگر نیكوكار باشد به بهشت و اگر گناهكار باشد راهی دوزخ می شود. بدین ترتیب چون روز واپسین فرا رسد، اموات در آن روز از جایگاه خود برمی خیزند (رستاخیز)، سپس میترا یكایك آنان را به نام خوانده، آنان كه ثواب كارند و دارای اعمال حسنه، به آسمان نورانی (طبقه هشتم) و آنان كه مرتكب اعمال بد شده اند، در دنیای ظلمت افكنده می شوند. (مساله بازگشت و رستاخیز در تمامی ادیان به نوعی رسوخ دارند)
مهرپرستان هر سال در ماه مهر گاوی را زینت كرده، با جلال و جبروت به میدان شهر آورده، ذبح می كردند و پس از عزاداری گوشت گاو را پخته و می خوردند، بدین جهت كه از اعضای معبود در بدن آنها باقی ماند و آنان را به طرف معبود رهنمائی كند. مهرپرستان روز یكشنبه را روز آفتاب می خواندند و روز تعطیل و روز عبادت برای آنان بود.
پیروان میترا پس از طی یك سلسله آداب مهری كه عبارت از هفت درجه یا هفت منصب مهری است، به مرحله مرد مهری (= آدم) می رسند و این هفت مرحله اسم رمزی داشت: كلاغ، همسر، سرباز، سبز، پارسی، پیك خورشید (مهرپیما) و پیر (مرشد).
مهرپرستان سال خود را با ماه «بغ باد» یعنی ماه عبادت بغ (خدا) شروع می كردند و این ماه مطابق بود با ماهی كه امروزه مهر نامیده می شود. سال نو در ایران باستا از آغاز زمستان بزرگ شروع می شد و جشن مهرگان جشن سال نو و جشن نوروزی كه امروزه جشن آغاز سال نو است، آغاز تابستان بزرگ بود و جشن مهرماه یكی از بزرگترین جشن ها محسوب می شد و آن را میتراگانا می نامیدند.
پس از آن كه آئین مهر در اروپا ریشه دوانید و گروهی از مردم اروپا به نیایش مهر پرداختند، به عنوان روز ولادت خدای خویش در هر سال جشنی برپای كردند و در حقیقت به رایج كردن جشن مهرگان در اروپا پرداختند. به نوشته كومون در كتاب خود به نام آئین میترا: جشن روز ولادت خورشید مغلوب نشدنی در روم كه مصادف با 25 دسامبر است و بعد از نفوذ دین عیسی در اروپا به جشن «روز ولادت مسیح» مبدل شد، همین جشن مهرگان است.منبع:پرسمان
به عقیده پیروان میترا- گروهی از دانشمندان آن را با خورشید یكی دانسته و گروهی بر تفاوت میان آنان قائل هستند- روزی به صورت آدمی در غار كوهی در صخره سما/ صما ظهور كرد- به گفته فرانس كومن، میترا از تخته سنگی به وجود آمد و به محض تولد وی كه توام با صدای شكافتن صخره بود، چوپانان برای پرستش او گرد آمدند.