

پاسخ: خداوند برنامه هایی برای سعادت انسانها طرح كرده و پیامبران خود را موظف ساخته است كه این دستورها را به مردم ابلاغ كنند. بر این اساس اساسی ترین وظیفه انبیاء ابلاغ پیام الهی و دعوت مردم به سوی خدا و پرستش اوست. حال اگر فرد یا جمعیتی ابلاغ این فرمان ها را مزاحم منافع خود ببینند و موانعی ایجاد كنند پیامبران حق دارند نخست از طریق مسالمت آمیز و اگر ممكن نشد با توسل به شمشیر این موانع را از سر راه بردارند . اگر همه انسانها به حق گردن نهند بحث جهاد مطرح نخواهد شد. جهاد در اسلام زمانی مطرح می شود كه عده ای از حق سر باز زنند و مانع گسترش حق شوند كه در اینجا نوبت به جهاد می رسد. در واقع جهاد در اسلام آخرین چاره برای در هم كوبیدن شرك و فساد است مثلا یكی از حقوق اساسی انسان و تكلیف وی اطاعت از خداوند است .زمانی كه حق با دلایل روشن ثابت شد بگونه ای كه هیچ عذری برای كسی باقی نماند. باید به حق گردن نهند و خدای را پرستش كنند و از اطاعت غیرخدا دوری نمایند. پیامبر اكرم(ص) به خاطر سه اصل اقدام به جهاد ابتدائی كردند: 1ـ محو آثار شرك و بت پرستی، زیرا از نظر اسلام بت پرستی یك دین و آیین نیست، بلكه یك انحراف و خرافه است . هرگز نباید اجازه داد جمعی در یك مسیر صددرصد غلط و خرافی پیش روند و به سقوط كشانده شود. اسلام بت پرستان را از راه تبلیغ به سوی توحید دعوت كرد . آنجا كه مقاومت كردند، متوسل به زور شد.پیامبر بت خانه ها را در هم كوبید , از هر گونه مظاهر بت و بت پرستی جلوگیری كرد تا این بیماری روحی و فكری ریشه كن گردد . 2ـ در برابر كسانی كه نقشه نابودی و حمله مسلمانان را می كشیدند، دستور جهاد دفاعی و توسل به قدرت نظامی داده شده است. شاید بیش تر جنگ های اسلامی در زمان پیامبر(ص) از همین قبیل باشد، به عنوان نمونه جنگ اُحد، احزاب، حنین، موته و تبوك را می­توان نام برد. 3ـ برای كسب آزادی در تبلیغ، زیرا هر آیینی حق دارد به طور آزاد به صورت منطقی خود را معرفی كند . اگر كسانی مانع از این كار شوند، می تواند با توسل به زور این حق را به دست آورد.( تفسیر نمونه‏،مكارم شیرازى ، ج 2، ص 206، دار الكتب الإسلامیة، تهران‏، 1374 ش‏؛ مرتضی مطهری، آشنایی با قرآن، ج 3، ص 219.انتشارات صدرا.)
جهاد در اسلام، شرایطى دارد كه رزمندگان اسلام باید آنها را مراعات كنند. از جمله این شرایط این است كه مبادرت به جنگ ابتدایى مستلزم وجود پیامبر , امام یا نایب خاص او است.در زمان حضور پیامبر و امام معصوم(ع) در جهاد ابتدایی اجازه پیامبر یا امام(ع) لازم است. در زمان غیبت امام معصوم(ع) جهاد ابتدایی از دیدگاه بسیاری فقها جایز نیست هر چند برخی از فقها نیز معتقدند این نوع جهاد تنها با صلاح دید ولی فقیه جامع الشرایط مجاز خواهد بود. (رساله اجوبه الاستفتائات آیت الله خامنه ای، ص 243، سوال، 1048)
شرط دیگر این است كه در جهاد ابتدایی اول باید به اسلام دعوت كرد همانطوریكه رسول اكرم(ص) در لشكركشى‏هاى خود، به جنگجویان توصیه مى‏فرمود كه پیش از آن كه دشمن را به دین اسلام دعوت نكرده‏اند از حمله‏ خوددارى كنند . حضرت على(ع) در این باره مى‏فرماید: «پیامبر مرا روانه یمن كرد و فرمود: یا على! اگر كسى را دعوت به اسلام نكرده‏اى با او نجنگ؛ به خدا قسم اگر خدا یك تن را به دست تو هدایت كند، بهتر از چیزهایى است كه خورشید بر آن طلوع و غروب مى‏كند»، (اصول كافى، ج 1، ص335)
نكته دیگر این است كه اگر اهل ذمه خلاف مقررات عمل نكرده باشند، نمى‏توان با آنان وارد جهاد ابتدایی شد
. آیات فراوانی دلالت بر جهاد ابتدایی می كند مانند : یا ایها النبی جاهد الكفار و المنافقین , قاتلو الذین لایومنون بالله , اذا لقیتم الذین كفروا فضرب الرقاب , یا ایها الذین آمنوا خذوا حذركم فانفروا ثبات , فلیقاتل فی سبیل الله , حرض المومنین علی القتال و آیات دیگر . ( ر.ك. جواهر الكلام , چاپ اسلامیه ج 21 ص 8 )
غزوه تبوك یكی از موارد جهاد ابتدایی است .
منبع : پرسمان
آیا در زمان حیات پیامبر حكم جهاد ابتدایی داده شد؟ در چه مواردی؟
