
متنی که در ادامه می‌خوانید، سخنرانی امام موسی صدر با موضوع حج است که در جلد یازدهم مجموعۀ «گام به گام با امام» منتشر شده است. این روز‌ها مناسبت ‏های متعددی برای سخن گفتن وجود دارد: 

اولاً ماه ذی‌الحجه است؛ ماه مبارکی که مناسک حج در آن برپا می‌‏شود. این ماه در دوران جاهلیت و پیش از اسلام نیز مورد احترام بود.

همان‌طور که می‌‏دانید، جامعۀ عرب پیش از اسلام دچار مشکل انتقام ‏جویی و ناامنی بود. آنان دیدند این مشکل باعث می‌‏شود که فرصت حج از دست برود و قبایل عرب نتوانند برای ادای حج اقدام کنند، به‌ویژه آنکه بیشتر حجاج از قبایل عربِ اطراف مکه بودند. افراد دیگری نیز حتی از غیر عرب برای حج به مکه می‌‏آمدند. 

آنان برای اینکه ناامنی و شعله ‏ور شدن حس انتقام‏ جویی مانع برگزاری حج نشود، ماه‏ های ذی‏ الحجه و ذی‏ القعده را ـ‌که پیش از ذی ‏الحجه بود‌ـ و محرم را ـ‌که پس از ذی‏ الحجه بود‌ـ ماه حرام خواندند و جنگ در این ماه‏‌ها را حرام اعلام کردند، تا امنیت برای حجاج فراهم باشد و بتوانند شهر و قبیله و خانۀ خود را به قصد مکه ترک کنند و حج بگزارند و سپس برگردند. 

در نتیجه بر اساس سرعت حمل و نقل و امکانات جابه‌جایی در آن زمان، حساب کردند که یک ماه و نیم قبل از حج و یک ماه و نیم بعد از حج برای تأمین امنیت و سلامتی زائران و حجاج کافی است و این سه ماه را ماه های حرام نامیدند و جنگ و تجاوز را در آن‌ها حرام قلمداد کردند، آنان همچنین ماه رجب را موعد عمرۀ مفرده اعلام کردند و از آنجا که سفر عمره نیز به زمان نیاز داشت، ماه‏ های حرام را چهار ماه قرار دادند.

جابه‌جا کردن ماه‌های حرامطمع ‏ورزی و رقابت و دشمنی و تلاش برای پیروزی، مانع اجرای این حکم و توافق‏نامه می‌‏شد. قبایل عرب اطرافِ مکه، پیش از اسلام، با یکدیگر در جنگ و نزاع بودند و از سویی مکه مرکز تجارت و عزت آنان بود. حجّ خانۀ خدا منبع درآمد آنان و همچنین عامل امنیت و صلح و سودآوری آنان به شمار می‌‏رفت. 

وقتی دیدند جنگ‌ها و انتقام‏جویی‏‌ها مانع آمدن حجاج می‌‏شود، ماه‌های حرام را برای خود وضع کردند. ولی با این حال نتوانستند بر خود مسلط باشند و هنگامی که قبیله ‏ای با قبیلۀ دیگر در حال جنگ بود و نزدیک بود بر آن پیروز شود و در این حین ماه ذی‏ القعده فرا می‌‏رسید، این قبیله با خود می‌‏گفت اگر جنگ را ادامه دهد، پس از پنج روز پیروز خواهد شد، پس چطور دشمن خود را‌‌ رها کند تا ماه ‏های حرام تمام شود و جنگ دوباره آغاز شود؟ 

از این ‌رو گفتند: حال که به توقف جنگ در ماه ذی‏ القعده حکم شده است، چنین فرض می‌‏کنیم که ماه ذی‌القعده با ماه ربیع‏ الاول جابه‌جا شده است و عقب افتاده است. این‌‌ همان چیزی است که قرآن کریم آن را «نسیء» نامیده و دربارۀ آن گفته است: «إِنَّمَا النَّسِیءُ زِیَادَهٌ فِی الْکُفْرِ.»

بی ‏گمان این اقدام آنان نشان‌دهندۀ لجاجت و سرسختی و ادامۀ دشمنی شان و پابنند نبودن به حدود الهی است. قرآن کریم ماه‌های حرام را تأیید کرد، ولی جابه‌جا کردن ماه ‏های حرام را فزونی در کفر خواند. قرآن همچنین شریعت حج را اصلاح کرد و آن را همانند سنت ابراهیم قرار داد. 

تحریف در شریعت حجمی‌‏دانید که شریعت حج و دعوت مردم به حج و طواف کردن بر گرد کعبه و سعی میان صفا و مروه و رفتن به عرفات و منا و مزدلفه، جزو شریعت ابراهیم (ع) بوده است، ولی آنان کلمات را تحریف کردند و از جای خود گرداندند و دگرگون ساختند، و در همه کار به شیوه‌ای دیگر عمل می‌‏کردند. مثلاً در مورد کعبه در قرآن آمده است که خداوند به حضرت ابراهیم و اسماعیل خطاب کرد که: «طَهِّرَا بَیْتِیَ لِلطَّائِفِینَ وَالْعَاکِفِینَ وَالرُّکَّعِ السُّجُودِ» ابراهیم فرمان خدا را اجرا کرد و کعبه را قبلۀ همة کسانی قرار داد که خدا را می‌‏پرستیدند و کعبه نماد عبادت خدای یگانه و یکتا شد و نخستین خانه‏ ای بود که برای عبادت مردم بنا شده بود.

ولی با این حال هوس رانی‏‌ها و طمع ‏ورزی‏‌ها موقعیت کعبه را دگرگون کرد و تلقی مردم را نسبت به آن عوض کرد، به گونه‏ ای که کعبه را مرکز بت ‏پرستی کردند و بت‌های خود را درون آن قرار دادند. هر قبیله ‏ای در آن بتی گذاشت و بدین ترتیب، درون کعبه و بر دیوارهای آن، بت‌های متعددی وجود داشت؛ همان‌هایی که امیرمؤمنان، پس از فتح مکه و به دستور پیامبر، در هم شکست. 

هر قبیله‏ ای برای خود بتی داشت. بدین ترتیب، کعبه را که مرکز و قبلۀ خداپرستی بود، به خانه ‏ای برای بت‌ها تبدیل کردند و برای آنکه کار‌ها و رفتارهای خود را توجیه کنند، می‌‏گفتند: ما بت‌ها را نمی‌‏پرستیم، بلکه این‌ها شفیع و واسطۀ ما نزد خداوندند.

آنان نسبت به عبارات تلبیه (ادای لبیک) نیز همین کار را کردند و به همین ترتیب، می‌‏بینیم همۀ مناسک و اعمال آن‌ها، از طواف و چگونگی لباس پوشیدن و نماز و ذکر و گریه و سعی میان صفا و مروه و ذبح کردن و قربانی دادن برای آتش و امثال آن‌ها، دگرگون شده بود و این خطری بود که کل امت و هر یک از ارزش‏ های امت را تهدید می‌‏کرد. همواره این خطر وجود دارد که انسان همه چیز را تحریف کند.

دین را هرگونه که می‌‏خواهیم، تحریف می‌‏کنیمو این نصیحتی است برای ما،‌ ای برادران! ما نیز اگر بخواهیم در پی هوا و هوس خود برویم، هوا و هوس نامحدود است و خطر شیطان ما را تهدید می‌‏کند. در این صورت، دین را هرگونه که می‌‏خواهیم، تحریف می‌‏کنیم. آیا برخی از افراد جامعۀ ما این‌گونه نیستند؟ 

دین خدا، که حقیقت آن تسلیم بودن در برابر خداوند متعال است، به بازیچه‏ ای در دست برخی از ما تبدیل شده است. چنین چیزی جایز نیست. این دین نیست، بلکه حکومت هوا و هوس است. 

اجرای مراسم این‌ روز‌های حج وقتی پیامبر (ص) به نبوت رسید، دوباره حج را از این انحرافات پاک کرد و به وصیت ابراهیم جامۀ عمل پوشاند و کعبه را برای طواف‏ کنندگان و معتکفان و رکوع ‏کنندگان و سجده‏ گزاران پاکیزه کرد و عادت‏ های مردم را دگرگون ساخت و آنان را از آنچه می‌‏کردند، بازداشت و این سنت نیک و این شریعت پاک را که در برابر ماست، وضع کرد. از خداوند متعال می‌‏خواهیم تا همۀ ما را به پیروی از این سنت ارجمند موفق گرداند.

بنابراین، مراسم حج در این روز‌ها، در اصل برگرفته از شریعت ابراهیم است که حضرت محمد (ص) روح آن را بدان بازگرداند و آن را پاکیزه گرداند و مردم را آموزش داد تا حجی صحیح بگزارند و ما نیز امروزه توفیق داریم که آیین حج را همان‌گونه به جای آوریم. 
منبع:
پایگاه اطلاع رسانی امام موسی صدر

وقتی دشمنی و طغیان و خشم شدت می‌‏یابد، هیچ چیزی نمی‌‏تواند جلوی آن را بگیرد و انسان وقتی بخواهد به خواسته‏‌هایش برسد، دست به هر کاری می‌‏زند و هر ابزاری را به کار می‌‏گیرد تا به هدف خود برسد و این خطر بزرگی برای انسان است.