 برخی در جهت اثبات جدایی دین از سیاست چنین القا می‏ كنند كه قیام امام حسین(ع) صد در صد دموكراتیك و به خواست مردم انجام گرفته است و با این كار نفی حاكمیت خداوند را به امام(ع) نسبت می دهند:«خروج و حركت سیدالشهدا از مدینه و مكه به كربلا و به قصد كوفه، بنا به اصرار و دعوت شفاهی و كتبی انبوه سران و مردم كوفه، برای نجات آنها از ظلم و فساد اموی و عهده دار شدن زمامداری و اداره امور آنان بود. دعوتی بود صد در صد مردمی و دموكراتیك ... جنگ و شهادت یا قیام و نهضت امام حسین(ع) و اصحاب او، علاوه بر آن یك عمل دفاعی صد در صد در حفظ و حیثیت اسلام و جان و ناموسشان بود؛ نشان از این حقیقت می‏داد كه خلافت و حكومت از دیدگاه امام و اسلام، نه از آن یزید و خلفا است، نه از آن خودشان و نه از خدا؛ بلكه از آنِ امت و به انتخاب خودشان است»بازرگان، مهدی،آخرت و خدا هدف بعثت، تهران، ص‏43..
 واقعیات تاریخی و تحلیل سخنان امام حسین(ع) به خوبی بیانگر الهی - دینی بودن اقدامات سیاسی امام حسین(ع) و در نتیجه ردّ نظریه طرفداران سكولاریسم است. جهت تبیین این موضوع و اینكه اقدامات امام حسین(ع) در راستای چه نوع حكومتی بود، لازم است به تفاوت‏های مهم حكومت دینی با حكومت سكولار توجه شود؛ زیرا این دو در امور مهمی نظیر فلسفه و اهداف حكومت، نوع مشروعیت حكومت، شرایط حاكم اسلامی و ... تفاوت‏های اساسی دارند. از این رو به اختصار به تبیین دیدگاه آن امام شهید درباره موضوعات یاد شده می‏پردازیم:
 یك. فلسفه و اهداف حكومت‏
 امام حسین(ع) - بر خلاف نظام‏های سكولار و مكاتب سیاسی رایج دنیا - اهداف حكومت را بسیار فراتر از تأمین رفاه و امنیت دنیوی و معیشتی مردم می‏داند.
 آن حضرت به هنگام ترك مدینه - و قبل از اینكه مسأله دعوت و یا بیعت كوفیان مطرح باشد - یكی از اهداف قیام خویش را، اصلاح جامعه اسلامی و انجام فریضه امر به معروف و نهی از منكر اعلام می‏نماید: «انما خرجت لطلب‏الاِْصْلاحِ فِی امةِ جِدّی، ارید انْ امر بالْمعْروفِ و انْهی عنِ الْمنْكرِ»؛ بحارالانوار .
 معنای این انگیزه این است كه اگر امام از عدم تشكیل حكومت و نقض عهد مردم كوفه نیز مطمئن بود - بدون توجه به علم غیب ایشان - دست از خروج و قیام خود بر نمی‏داشت؛ چرا كه انگیزه اصلی و اولی قیام حضرت، همان احیای دین بود و مسأله حكومت و زمامداری در مراحل بعدی قرار داشت.
 سیدالشهدا(ع) در سخنرانی مهمی كه در اواخر عمر معاویه در موسم حج و سرزمین منا و با حضور صدها تن از رجال و شخصیت‏های مذهبی و سیاسی عصر خویش ایراد كرد، اهداف خود را از تلاش برای به دست گرفتن حكومت چنین ترسیم فرمود:
 «اللهم انك تعلم انه لم یكن ما كان منّا تنافساً فی سلطان و لا التماساً فی فضول الحطام و لكن لنزی المعالم من دینك و نظهر الاصلاح فی بلادك و یأمن المظلومون من عبادك و یعمل بفرائضك و سننك و احكامك»؛ تحف العقول، ص‏243..
 آن حضرت پس از بیان این نكته كه نه به دنبال سلطنت و ریاست بر مردم هستم و نه در پی رسیدن به ثروت و مال دنیا، اهداف خود را چنین تعیین می‏كند:
 1. آشكار كردن نشانه‏های دین الهی،
 2. اصلاح در روی زمین،
 3. ایجاد امنیت برای بندگان مظلوم،
 4. عمل كردن به واجبات، سنت‏ها و احكام و قوانین الهی‏سید جواد ورعی، حكومت دین از دیدگاه امام حسین(ع)، (مجموعه مقالات همایش امام حسین(ع«، ص‏288..
 حضرت اباعبداللَّه(ع) در گفت و گویی كه با فرزدق در مسیر مكّه به كوفه، در منزل صفاح دارد، می‏فرماید:
 «یا فرزدق! ان هولاء قوم لزموا طاعة الشیطان و تركوا اطاعة الرحمن و اظهروا الفساد فی الارض، و ابطلوا الحدود و شربوا الخمور و استأثروا فی اموال الفقرا و المساكین و انا اولی من قام بنصرة دین اللَّه و اعزاز شرعه و الجهاد فی سبیله لتكون كلمة اللَّه هی العلیاء»؛ موسوعه كلمات امام حسین(ع)، ص 336..
 در این قسمت امام(ع) امویان را به عنوان نخستین سكولارهای واقعی در درون جامعه اسلامی - كه در اندیشه كنار نهادن دین الهی هستند - معرفی می‏كند و هدف خویش را مقابله با آنان و برپایی دین الهی می‏داند. آن حضرت به روشنی فلسفه حكومت را «برتری كلمة اللَّه» بیان می‏نماید و روشن است كه بر پایی دین اسلام به صورت كامل، سعادت دنیوی و اخروی افراد را تضمین خواهد نمود.

دو. مشروعیت الهی حكومت‏
 بررسی سخنان امام حسین(ع) ثابت می‏كند كه مشروعیت حكومت، فقط الهی است و حكومتی مشروع است كه فقها از طرف خداوند منصوب باشند و رأی و بیعت مردم هیچ گونه تأثیری در مشروعیت حكومت ندارد - هر چند تأثیر آن در كارآمدی حكومت حائز اهمیت است - آن گونه كه افراد ناآگاه و فریفته مكاتب سیاسی غرب و یا مغرض از سكولار بودن حكومت - حتی در زمان حضور امام معصوم(ع) - سخن می‏گویند و در صددند تا جنبه الهی و آسمانی حكومت را به هر نحوی انكار نمایند!
 امام(ع) به فرماندار مدینه - كه درخواست بیعت از آن حضرت برای یزید داشت - فرمود: «ایهاالامیر! انا اهل بیت النبوة و معدن الرسالة و مختلف الملائكة و محلّ الرحمة و بنا فتح اللَّه و بنا یختم و یزید رجل فاسق شارب الخمر و قاتل النفس المحرمة معلن بالفسق و مثلی لایبایع مثله»؛ بحارالانوار، ج‏44، ص‏325.. در این جمله امام حسین(ع) - ضمن برشمردن دلایل مشروعیت خویش برای حكومت بر جامعه اسلامی - به دلایل نامشروع بودن حكومت یزید اشاره می‏كند كه به سبب فقدان نصب الهی، نه تنها هیچ گونه مشروعیتی برای تصدی و رهبری جامعه اسلامی ندارد؛ بلكه به دلیل ارتكاب محارم الهی و نادیده گرفتن حدود الهی، حتی هیچ مصلحتی در بیعت با او وجود ندارد.
 عدم بیعت امام حسین(ع) با یزید - با اینكه اكثریت مردم او را پذیرفته بودند - و قیام علیه یزید، به خوبی دلالت بر لزوم مشروعیت الهی حاكم و همبستگی «دین و سیاست» و ردّ نظریه سكولاریسم دارد. هر چند حتی اگر آن حضرت(ع) قیام نمی‏كردند، باز هم عدم بیعت با یزید به تنهایی بر این موضوع دلالت داشت.
 امام حسین(ع) در روایات متعدد، بر انتقال مشروعیت حكومت از طریق وحی و پیامبر(ص) به ائمه(ع) و خودش تأكید می‏كند: «ان مجاری الاُْمُوروالاَْحْكام عَلی اَیْدی الْعلَماء باللَّه الأمناء عَلی حَلاله وَ حَرامه»؛ همان، ص 278..
 نكته روشن در این روایت این است كه نه تنها امام(ع) مردم را متولّی زمامداری و حكومت ندانسته؛ بلكه حق حاكمیت را به عهده علما - و به طور متیقن خود ائمه - نهاده است.قدردانی قراملكی، محمد حسن، سكولاریسم در مسیحیت و اسلام، ص‏317.
 وقتی ابن زبیر از بیعت امام(ع) با یزید سؤال كرد، آن حضرت ضمن پاسخ منفی، علّت آن را انتقال حق حاكمیت جامعه اسلامی به خودش، بعد از شهادت امام حسن(ع) ذكر می‏كند: «انی لا أبایع له ابداً لان الامر انما كان لی من بعد اخی الحسن»؛ موسوعه كلمات امام حسین(ع)، ص‏278..
 امام همچنین در نامه به مردم بصره نوشت: «ما خاندان و اولیا و اوصیا و وارثان او (پیامبر(ص« و سزاوارترین مردم به جانشینی او هستیم كه دیگران بر ما سبقت جستند و ما تسلیم شدیم. تفرقه نخواستیم و به وحدت پاسخ دادیم. این در حالی بود كه می‏دانستیم ما بر امر ولایت از متولیان آن شایسته‏تریم»همان، ص‏315.. و یا در نامه‏ای به اشراف كوفه می‏نویسد: «انّی احقّ بهذالامر لقرابتی من رسول اللَّه(ص)»؛ همان، ص‏377..

سه. شرایط حاكم اسلامی‏
 از دیدگاه امام حسین(ع) فلسفه و هدف حكومت، حاكمیت احكام و قوانین دینی است تا در پرتو آن سعادت دنیا و آخرت مردم تأمین گردد، و مشروعیت آن فقط به نصب الهی است. در این صورت بدیهی است كه باید حاكم آن از شرایط ویژه‏ای برخوردار باشد:

1. علم به احكام الهی‏
 یكی از محورهای مخالفت امام حسین(ع) با خلفا همین نكته بود. آن حضرت در یك گفت و گو خطاب به خلیفه دوم اظهار داشت: «صرت الحاكم علیهم بكتاب نزل فیهم لا تعرف معجمه و لا تدری تأویله الاّ سماع الا ذان»؛ همان، ص‏117. ؛ «تو بر آنان حاكم شدی، آن هم حكومت با كتابی كه در خاندان محمّد(ص) فرود آمد و تو از نكات سربسته و تأویل آن جز شنیدن به گوش‏ها چیزی نمی‏دانی».
 آن حضرت در جمع رجال و شخصیت‏های مذهبی و سیاسی در سرزمین منا نیز فرمود: «امور باید به دست «عالمان باللَّه» باشد كه امین حلال و حرام خدا هستند و در زمان حضور مصداق بارز آن امام معصوم(ع) است».

2. عامل به كتاب خدا و سنت پیامبر(ص)
 امام در نامه خود به كوفیان در این زمینه می‏فرماید: «فلعمری ماالامام الا العامل باالكتاب، و الآخذ بالقسط، و الدائن بالحق، و الحابس نفسه علی ذات اللَّه»؛ موسوعه كلمات امام حسین(ع)، ص 313. كه دلالت صریح بر «عمل به قرآن» و «وقف خود در راه خدا» به عنوان شرایط حاكم دارد.

3. بر پا كننده عدالت‏
 از دیدگاه امام حسین(ع) عدالت و اقامه آن، از شرایط و وظایف بسیار مهم برای حاكم اسلامی است؛ چنان كه در نامه خویش به كوفیان می‏فرماید: «والاخذ بالقسط» و یا در موارد متعدد دیگری یكی از دلایل عدم مشروعیت خلفا و حاكمان اموی را فقدان این موضوع می‏داند.
 بنابراین از دیدگاه امام حسین(ع) و فرهنگ عاشورا، دین با سیاست پیوندی عمیق و ناگسستنی دارد و اهداف و فلسفه حكومت‏ها، مشروعیت و شرایط حاكم و زمامدار، كاركرد و كار ویژه‏های دولت، همه باید بر اساس احكام و آموزه‏های الهی و در راستای تحقق آن و تأمین سعادت دنیوی و اخروی بشر باشد.نام سایت:پرسمان/اندیشه سیاسی



آیا قیام امام حسین(ع) و فرهنگ عاشورا، مى‏تواند دلیلى بر بطلان طرفداران جدایى دین از سیاست (سكولاریسم) باشد؟
