صندوق توسعه ملی نقش بین نسلی و ذخیره ارزی ایران را دارد که براساس ماده 84 قانون برنامه پنجم توسعه با هدف تبدیل بخشی از عواید ناشی از فروش نفت و گاز و میعانات گازی و فرآورده‌های نفتی به ثروتهای ماندگار، مولد و سرمایه‌های زاینده اقتصادی و نیز حفظ سهم نسلهای آینده از منابع نفت و گاز و فراورده‌های نفتی تاسیس شد. 
تسهیلات صندوق توسعه ملی به 2 بخش تسهیلات ارزی و ریالی تقسیم می شود؛ مطابق اساسنامه صندوق، استفاده کنندگان از تسهیلات صندوق فعالان اقتصادی بخش خصوصی، تعاونی و بنگاه های اقتصادی متعلق به موسسات عمومی غیردولتی هستند. 
مبلغ کل تسهیلات ارزی پذیرش شده توسط صندوق (اعلام وصول شده)، تا پایان سال 96، معادل 37 میلیارد و 488 میلیون دلار بوده است که از این میزان 34 میلیارد و 857 میلیون دلار به مرحله تخصیص ارز رسیده است. 
از مجموع تسهیلات ارزی مسدود شده 20 میلیارد و 242 میلیون دلار به بخش خصوصی، معادل 94 میلیون دلار به طرح های بخش تعاون و معادل 14 میلیارد و 521 میلیون دلار به طرح های بنگاه های وابسته به نهادهای عمومی غیردولتی اختصاص یافته است. 
بر این اساس از همه مبلغ مسدود شده برای پرداخت تسهیلات از طریق قراردادهای عاملیت ارزی، 15 میلیارد و 173 میلیون دلار با همکاری بانک های عامل و بانک مرکزی به مرحله پرداخت رسیده است.طرح های ارزی تامین مالی شده از محل قراردادهای عاملیتدر سال 96 صندوق توسعه ملی نسبت به سپرده گذاری در بانک های دولتی و خصوصی برای اعطای تسهیلات ریالی به طرح های اقتصادی اقدام کرد؛ مجموع میزان سپرده گذاری های انجام شده توسط صندوق 112 هزار میلیارد ریال بود. 
همچنین سرجمع سپرده گذاری های انجام شده از ابتدای سال 1394 تا پایان سال 1396 نیز برابر 222 هزار میلیارد ریال است. 
برپایه اطلاعات ثبت شده در سامانه فرآیند تسهیلات صندوق توسط بانک ها در سال 96 از محل همه قراردادهای منعقد شده در این سال و قراردادهای منعقده قبلی که طی پارسال فعال بوده اند، مبلغی بیش از 69 میلیارد و 300 میلیارد ریال به متقاضیان اختصاص یافته که مجموع این مبلغ از ابتدای سال 1394 تا پایان سال 96 به میزان 113 میلیارد و 900 میلیارد ریال است. 
در سال 1396 در مجموع 18 فقره قرارداد عاملیت اعطای تسهیلات ارزی به مبلغ 12 میلیارد و 550 میلیون دلار برای استفاده متقاضیان واجد شرایط از منابع ارزی اختصاص یافت که در این میان بیشترین مبلغ قرارداد به بانک صنعت و معدن با سه هزار میلیون دلار اختصاص دارد و بانک پاسارگاد و ملت به ترتیب با 1500 و 1200 میلیون دلار در رتبه های بعدی اعطای تسهیلات ارزی قراردارند. 
طرح های ارزی تامین مالی شده از محل قراردادهای عاملیتپارسال 47 فقره طرح با مجموع 2 میلیارد و 941 میلیون دلار اعلام وصول شد و برای 24 طرح به مبلغ یک میلیارد و 759 میلیون دلار نزد بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مسدود شد. 
همچنین در این سال 27 فقره طرح به مبلغ 607 میلیون دلار به دلایل مختلف همچون انجام ندادن تعهدات توسط متقاضی در مهلت تعیین شده و یا درخواست بانک عامل باطل شد. 
براساس گزارش بانک مرکزی از محل کل تسهیلات ارزی دارای مسدودی از ابتدای تاسیس صندوق، در سال 1396 مجموع پوشش های صادر شده برای گشایش های اعتبار اسنادی توسط بانک های عامل 6 میلیارد و 945 میلیون دلار بابت 81 طرح بود. همچنین برای 158 فقره طرح با مبلغ پنج میلیارد دلار پرداخت قطعی انجام شد. 
بررسی عملکرد تسهیلات ارزی صندوق توسعه ملی در سال 1396 بیانگر این است بخش صنعت و معدن با 68 فقره طرح به ارزش 333 میلیون دلار بیشترین تسهیلات ارزی به لحاظ تعداد و نفت و گاز بالادستی با 9 فقره طرح به مبلغ 2 میلیارد و 482 میلیون دلار بیشترین تسهیلات ارزی به لحاظ ارزشی را دریافت کردند. 
براساس این گزارش بیشترین تسهیلات ارزی گشایش شده با مبلغ سه میلیارد و 88 میلیون دلار نیز مربوط به نفت و گاز بالادستی است که 545 میلیون دلار آن مسدود شد.منبع:ایرنا

بررسی عملکرد تسهیلات ارزی صندوق توسعه ملی در سال 1396 نشان می دهد که 158 طرح در مجموع پنج میلیارد دلار تسهیلات دریافت کردند که از نظر تعداد بخش صنعت و معدن با 68 طرح در رتبه نخست قرار دارد.