 تاریخچه حادثه غدیردر آخرین سال عمر پیامبر(ص) مراسم حجة الوداع، با شكوه هر چه تمام تر در حضور پیامبر (ص) به پایان رسید، قلب ها در هاله ای از روحانیت فرو رفته بود، و لذت معنوی این عبادت بزرگ هنوز در ذائقه جان ها انعكاس داشت. یاران پیامبر (ص) كه عدد آنها فوق العاده زیاد بود، از خوشحالی درك این فیض و سعادت بزرگ، در پوست خود نمی گنجیدند. نه تنها مردم مدینه در این سفر، پیامبر (ص) را همراهی می كردند، بلكه مسلمانان نقاط مختلف جزیرة العرب نیز برای كسب یك افتخار تاریخی بزرگ به همراه پیامبر (ص) بودند. آفتاب حجاز آتش بر كوه ها و دره ها می پاشید، امّا شیرینی این سفر روحانی بی نظیر، همه چیز را آسان می كرد، ظهر نزدیك شده بود، كم كم سرزمین جحفه و سپس بیابان های خشك و سوزان «غدیر خم» از دور نمایان می شد. اینجا در حقیقت چهار راهی است كه مردم سرزمین حجاز را از هم جدا می كند، راهی به سوی مدینه در شمال، و راهی به سوی عراق در شرق، و راهی به سوی غرب و سرزمین مصر و راهی به سوی سرزمین یمن در جنوب پیش می رود و در همین جا باید آخرین خاطره و مهمترین فصل این سفر بزرگ انجام پذیرد، و مسلمانان با دریافت آخرین دستور كه در حقیقت نقطه پایانی در مأموریت های موفقیت آمیز پیامبر (ص) بود از هم جدا شوند. روز پنجشنبه سال دهم هجرت بود، و درست هشت روز از عید قربان می گذشت، ناگهان دستور توقف از طرف پیامبر (ص) به همراهان داده شد، مسلمامانان با صدای بلند، آنهایی را كه در پیشاپیش قافله در حركت بودند به بازگشت دعوت كردند، و مهلت دادند تا عقب افتادگان نیز برسند، خورشید از خط نصف النهار گذشت، مؤذّن پیامبر (ص) با صدای الله اكبر مردم را به نماز ظهر دعوت كرد، مردم به سرعت آماده نماز می شدند، امّا هوا به اندازه ای داغ بود كه بعضی مجبور بودند قسمتی از عبای خود را به زیر پا و طرف دیگر آن را به روی سر بیفكنند، در غیر این صورت ریگ های داغ بیابان و اشعه آفتاب، پا و سر آنها را ناراحت می كرد. نه سایبانی در صحرا به چشم می خورد و نه سبزه و گیاه و درختی، جز تعدادی درخت لخت و عریان بیابانی كه با گرما، با سرسختی مبارزه می كرد. جمعی به همین چند درخت پناه برده بودند، پارچه ای بر یكی از این درختان برهنه افكندند و سایبانی برای پیامبر (ص) ترتیب دادند، ولی بادهای داغ به زیر این سایبان می خزید و گرمای سوزان آفتاب را در زیر آن پخش می كرد. نماز ظهر تمام شد. مسلمانان تصمیم داشتند فوراً به خیمه های كوچكی كه با خود حمل می كردند پناهنده شوند، ولی پیامبر (ص) به آنها اطلاع داد كه همه باید برای شنیدن یك پیام تازه الهی كه در ضمنِ خطبه مفصلی بیان می شد خود را آماده كنند. كسانی كه از پیامبر (ص) فاصله داشتند قیافه ملكوتی او را در لابلای جمعیّت نمی توانستند مشاهده كنند. لذا منبری از جهاز شتران ترتیب داده شد و پیامبر (ص) بر فراز آن قرار گرفت و نخست حمد و سپاس پروردگار بجا آورد و خود را به خدا سپرد، سپس مردم را مخاطب ساخت و چنین فرمود: من به همین زودی دعوت خدا را اجابت كرده، از میان شما می روم. من مسئولم، شما هم مسئولید. شما درباره من چگونه شهادت می دهید؟ مردم صدا بلند كردند و گفتند: «نَشْهَدُ اَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَ نَصَحْتَ وَ جَهَدْتَ فَجَزاكَ اللهُ خَیّراً...» ما گواهی می دهیم تو وظیفه رسالت را ابلاغ كردی و شرط خیرخواهی را انجام دادی و آخرین تلاش و كوشش را در راه هدایت ما نمودی، خداوند تو را جزای خیر دهد.» سپس فرمود: «آیا شما گواهی به یگانگی خدا و رسالت من و حقانیّت روز رستاخیز و برانگیخته شدن مردگان در آن روز نمی دهید؟! همه گفتند «آری، گواهی می دهیم» فرمود «خداوندا گواه باش»!... بار دیگر فرمود ای مردم ! آیا صدای مرا می شنوید؟... گفتند آری و به دنبال آن، سكوت سراسر بیابان را فرا گرفت و جز صدای زمزمه باد چیزی شنیده نمی شد. پیامبر (ص) فرمود... اكنون بنگرید با این دو چیز گرانمایه و گرانقدر كه در میان شما به یادگار می گذارم چه خواهید كرد؟ یكی از میان جمعیت صدا زد، كدام دو چیز گرانمایه یا رسول الله؟! پیامبر (ص) بلافاصله گفت اوّل ثقل اكبر، كتاب خداست كه یك سوی آن به دست پروردگار و سوی دیگرش در دست شماست، دست از دامن آن برندارید تا گمراه نشوید، و امّا دوّمین یادگار گرانقدر من خاندان منند و خداوند لطیف خیبر به من خبر داده كه این دو هرگز از هم جدا نشوند، تا در بهشت به من بپیوندند، از این دو پیشی نگیرید كه هلاك می شوید و عقب نیفتید كه باز هلاك خواهید شد. ناگهان مردم دیدند پیامبر(ص) به اطراف خود نگاه كرد، گویا كسی را جستجو می كند و همینكه چشمش به علی (ع) افتاد، خم شد و دست او را گرفت و بلند كرد، آنچنان كه سفیدی زیر بغل هر دو نمایان شد و همه مردم او را دیدند و شناختند كه او همان افسر شكست ناپذیر اسلام است، در اینجا صدای پیامبر (ص) رساتر و بلندتر شد و فرمود «اَیُّهَا النّاسُ مَنْ اَوْلَی النّاسِ بِالمُؤمِنینَ مِنْ اَنْفُسِهِمْ.» ای مردم! چه كسی از همه مردم نسبت به مومنان از خود آنها سزاوارتر است؟!» گفتند خدا و پیامبر (ص) داناترند. پیامبر(ص) گفت خدا، مولی و رهبر من است، و من مولی و رهبر مؤمنانم و نسبت به آنها از خودشان سزاوارترم. سپس فرمود «فَمَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَعَلیٌّ مَوْلاهُ. هر كس من مولای اویم، علی، مولای اوست.» و این سخن را سه بار و به گفته بعضی از راویان حدیث، چهار بار تكرار كرد و به دنبال آن سر به سوی آسمان برداشت و عرض كرد «اَللّهمَّ والِ مَنْ والاهُ وَعادِ مَنْ عاداه وَاَحِبْ مَنْ اَحَبَّهُ وَ اَبْغضْ مَنْ اَبْغَضَهُ وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَه وَ اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ وَ اَدِرِ الْحَقَّ مَعَهُ حَیْثُ دارَ. خداوندا ! دوستان او را دوست بدار و دشمنان او را دشمن بدار، محبوب بدار آن كس كه او را محبوب دارد، و مبغوض بدار آن كس كه او را مبغوض دارد، یارانش را یاری كن، و آنها را كه ترك یاریش كنند از یاری خویش محروم ساز و حق را همراه او بدار هر جا كه او باشد.» سپس فرمود  «الا فلیبلغ الشاهد الغائب. ـ آگاه باشید، همه حاضران وظیفه دارند این خبر را به غائبان برسانند.» خطبه پیامبر(ص) به پایان رسید، عرق از سر و روی پیامبر(ص) و علی(ع) و مردم فرو می ریخت، و هنوز صفوف جمعیّت از هم متفرق نشده بود كه امین وحی خدا نازل شد و این آیه را بر پیامبر(ص) خواند «اَلْیَوْم اَكْمَلْتُ لَكُمْ دینَكُمْ وَ اَتْمَمْتُ عَلَیْكُم نِعْمَتی. امروز دین شما را كامل و نعمت خود را بر شما تمام كردم.» پیامبر (ص) فرمود «اَللهُ اَكْبَرْ، اَللهُ اَكْبَرْ عَلی اِكْمالِ الدِّیْنِ وَ اِتْمامِ النِّعْمَهِ وَ رِضَی الرَّبِّ بِرِسالَتی وَالْوَلایَهِ لِعَلیٍّ مِنْ بَعْدی. ـ خداوند بزرگ است، خدا را بزرگ می داریم بر كامل نمودن دین و اتمام نعمت در حالی كه راضی شد به رسالت من و ولایت علی(ع) پس از من.» در این هنگام شور و غوغایی در میان مردم افتاد و علی (ع) را به این موقعیّت تبریك می گفتند و از افراد سرشناسی كه به او تبریك می گفتند، ابوبكر و عمر بودند، كه این جمله را در حضور جمعیّت بر زبان جاری ساختند «بَخِّ بَخِّ لَكَ یَا ابْنَ اَبی طالِبٍ اَصْبَحْتَ وَ اَمْسَیْتَ مَوْلایَ وَ مَوْلا كُلِّ مُؤمِنٍ وَ مُؤمِنَهٍ. ـ آفرین بر تو باد، آفرین بر تو باد، ای فرزند ابوطالب ! تو مولای من و تمام مردان و زنان با ایمان شدی.» در این هنگام ابن عباس گفت «به خدا این پیمان در گردن همه خواهد ماند».[1] ویژگی های بارز جریان غدیراین جریان از قطعیات تاریخ است و هیچ تاریخدانی و هیچ عالم اسلامی، اعمّ از شیعه و سنّی، در وقوع آن تشكیك نكرده است.بخش هایی از خطبه غدیر مثل «من كنت مولاه فعلی مولاه» از بالاترین تواتر برخوردار است. به نحوی كه هیچ حدیث نبوی در این حدّ از تواتر و قطعیت نیست.در ضمن این خطبه، از حدیث ثقلین یاد شده كه تواتر آن در رتبه دوم، بعد از حدیث «من كنت مولاه فعلی مولاه» است. و این حدیث مولا را به خوبی معنی می كند.در این خطبه، به آیه «النَّبِیُّ أَوْلى بِالْمُؤْمِنینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ»[2] استشهاد شده كه معنی مولی را مشخّص می كند.آغاز این جریان و برپایی آن با نزول آیه قرآن و به حكم خداست. «یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ یَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْكافِرینَ. اى پیامبر! آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده است، كاملاً(به مردم) برسان! و اگر چنین نكنى، رسالت او را انجام نداده اى. خداوند تو را از (خطرات احتمالى) مردم، نگاه مى دارد؛ و خداوند، جمعیّت كافران را هدایت نمى كند.»[3]طبق آیه فوق پیام جریان غدیر برابر با كلّ رسالت پیامبر است لذا خداوند متعال ترك ابلاغ آن را برابر با ترك كلّ رسالت پیامبر(ص) دانسته است.ختم این ابلاغ نیز با نزول آیه اكمال دین، مُهر خدایی خورده است. «الْیَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دینَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْكُمْ نِعْمَتی وَ رَضیتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دینا.[4] امروز، دین شما را كامل كردم؛ و نعمت خود را بر شما تمام نمودم؛ و اسلام را به عنوان آیین(جاودان) شما پذیرفتم.»طبق آیه ای فوق نیز پیام غدیر به عنوان اكمال دین، و اتمام نعمت معرّفی شده و بیان شده كه بدون پیام غدیر، دین اسلام مورد رضایت خدا نیست.این حادثه در آخرین سال عمر پیامبر رخ داده كه معنادار است. اینكه آن حضرت اعلام فرمود كه من به زودی شما را ترك خواهم كرد و آنگاه بیان داشت كه «من كنت مولاه فعلی مولاه» كاملاً معنادار است.انتخاب محلّ غدیر خم، كه محلّ تلاقی مسلمین بلاد گوناگون از همدیگر بود، به عنوان محلّ اعلام آخرین پیام، نشانگر اهمیت بسزای این پیام است. انتخاب این محلّ برای آن بود كه این پیام به كلّ بلاد اسلامی برسد.خود پیامبر(ص) نیز تأكید فرمودند كه حاضران پیام غدیر را به غایبان برسانند. لذا به یقین این مطلب خیلی مهمّ بوده است.تعداد جمعیت حاضر در این جریان نیز حائز اهمّیت است. به نحوی كه این كثرت باعث شده است جریان غدیر و حدیث غدیر متواتر ترین حادثه و حدیث عالم اسلام شود. به نحوی كه هیچ لجوجی نیز قادر به انكار وقوع آن نیست.در این جریان، خدا حاضر، آمر و راضی به نتیجه است. جبرئیل نیز حضور دارد. پیامبر نیز به عنوان مجری حكم خدا حاضر و راضی به نتیجه است. قرآن نیز سه آیه یاد شده و نیز در ضمن حدیث ثقلین، حاضر و شاهد و مؤید است. اجماع مسلمین و تبریك آنها به علی (ع) نیز موجود است. حال این جریان مقایسه شود با جریان سقیفه كه، نه به امر خداست؛ نه جبرئیل در آن حضور دارد؛ نه آیه آن را تأیید می كند، نه پیامبر در آن حضور دارد؛ و نه اجماع مسلمین در آن تحقّق یافته است. افزون بر اینها تخاصم و ستیز و لعن و نفرین اصحاب به همدیگر نیز در آن واقع شده است.در جریان غدیر حتّی یك مخالف هم موجود نبود و مسند ولایت جز علی(ع) یك مدّعی هم نداشت. در حالی كه در سقیفه یك طرف اوس بود طرف دیگر خزرج و طرف سوم ابوبكر و عمر و طرفدارانشان. عدّه ای نیز به طرفداری از علی(ع) مخالف همه بودند.پی نوشت ها: [1] (ر.ك: پیام قرآن، ج 9، حضرت آیت الله مكارم شیرازی و سایر همكاران به نقل از سایت تبیان) [2] (الأحزاب:6) [3] (المائده:67) [4] (المائده:3)منبع:پرسمان دانشجویی

در روز غدیر خم پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله از جانب خداوند ماموریت یافتند كه جانشینی حضرت علی علیه السلام بعد ازخود را برای مردم به طور رسمی و علنی و در اجتماع عظیم مردمی كه از سفر حج رهسپار دیار خود بودند بیان كنند تا هم رسالت خویش را به اتمام رسانده و هم حجت را بر مردم تمام كند. قرآن كریم به این واقعه در آیه 67 سوره مائه اشاره می كند كه جهت مزید اطلاع آن واقعه را برای شما بیان می كنیم: