"شب یلدا" گرچه یک رویداد اخترشناختی است و با تناسب جهت زمین و خورشید، طولانی‌ترین شب سال است، برای ما ایرانیان شبی شورانگیز و با جلوه‌هایی مانند صله‌رحم و گردهمایی خویشاوندان، آثار اجتماعی و معنوی بسیاری دارد که محل بحث ما نیست؛ اما هرچه هست، نباید فراموش کنیم که شب چله، شب یلدا و بلندترین شب سال است و این اتفاق که در دانش اخترشناسی کهن، انقلاب شتوی یا تحول زمستانی، توصیف می‌شود یک رویداد اثرگذار بر طبیعت است؛ آدمی نیز به‌عنوان عالم صغیر و جزئی از این طبیعت، فارغ از اثربخشی انقلاب زمستانی نیست بنابراین، این ایام باید خوراک و پوشاک خود را به‌گونه‌ای تمهید کند که از شب یلدا و ایام نزدیک به آن، اثر منفی نگیرد و جشن شب چله برای او به صبح رنج و بیماری منتهی نشود.
در ماه‌های سرد سال، سردی طبیعت دوچندان می‌شود و اگر هوا، همراه با برودت و سردی، با بارش برف یا باران، رطوبت هم داشت، بدن آدمی نیز مستعد بلغم‌افزایی بیشتر و ناتوانی بیشتر است یعنی تن آدمی نیز بیشتر دچار سردی و تری می‌شود بنابراین باید در خوراک و پوشاک، تمهیداتی داشت تا گرمی تن، افزایش یابد و با برودت و رطوبت بیش از حد، بیمار نشود.
چگونه شب چله را حکیمانه سپری کنیم؟خوب است این شب را با گردهمایی خانوادگی و دوستانه و با احیای سنت نیکوی صله ارحام، آغاز کنیم و یک مهمانی ساده و شاداب، ترتیب دهیم؛ مهمانی را با یاد و نام خداوند و قرآن کریم و اهل‌بیت (س) بگذرانیم؛ پیامبر اعظم (ص) فرمود: "نشست‌های خود را به یاد علی (ع) زیور ببخشید". خواندن یک "حمد" و هدیه آن به درگذشتگان، شهدا و صدیقین و آنان که به گردن ما حق دارند، چه خوب است؛ خواندن دیوان حافظ و تفأل به اشعار او نیز اگر ذوق ادبی دارید، مهمانی شما را شورانگیزتر می‌کند.

شام مناسب برای این شب‌ها، آن است که مزاج گرم داشته باشد، آبگوشت، حلیم، بوقلمون، فسنجان، آش‌هایی با ترکیب حبوبات و شلغم، بسیار مفید است در مقابل از غذاها و گوشت‌های سرد، بپرهیزید؛ ماهی، گوشت گوساله و مرغ، ماست، ترشی، سوسیس و کالباس و ... نخورید.

به خلاف آنچه شایع است، خوردن "هندوانه"برای شب چله و تمام شب‌های پاییز و زمستان اصلاً خوب نیست زیرا مزاج این میوه، کاملاً سرد و مرطوب است و خوردن آن در این ایام می‌تواند بسیار بیماری‌زا باشد؛ اگر خیلی می‌خواهید به حس شورانگیز و نوستالژیک تابستانی، مقید باشید به خوردن بسیار اندک از آن، شکیبایی کنید.

کنار هندوانه، خوردن تنقلات گرم که در ادامه اشاره خواهد شد، لازم است البته بانوان به‌ویژه بانوان باردار مخصوصاً اگر بار آن‌ها، دختر است و نیز مادران شیرده همچنین افراد بلغمی و سودایی و افرادی که افسردگی، اضطراب، استرس و... دارند باید در پرهیز از هندوانه، جدی‌تر باشند و بکوشند بیشتر سهم هندوانه خود را به دموی‌ها و صفراوی‌ها هدیه کنند!

کنار هندوانه، از خوردن خیار، کیوی ترش، انار ترش، مرکبات ترش، کاهو و گوجه‌فرنگی نیز جداً بپرهیزید و در مقابل انار شیرین و مرکبات را با مصلح، مثلاً گلپر میل کنید؛ سیب، به و خرمالوی رسیده، لبو و شلغم، و کنار آن‌ها انواع حلوا به‌عنوان شام یا چاشنی و نیز خوردن تنقلاتی مانند بادام، بادام زمینی، فندق، پسته، گردو، کشمش و مویز، و کنجد را بیش از هندوانه جدی بگیرید.

در پوشش تا می‌توانید لباس‌های پشمی را برگزینید و برای گرمابخشی به خانه اگر فضای مناسب دارید، از کرسی استفاده کنید تا در زیر لحاف کرسی، هم به تن گرما بدهید و هم تنفس خنکای این ایام را تجربه کنید که آثار مفیدی برای ریه دارد.

برای نوشیدنی از یخ، آب، دوغ، نوشابه گازدار و ماءالشعیر و شربت خنک بپرهیزید و به‌جای آن، با عرق نعناع یا عرق بهارنارنج و عسل، شربت مقوی و گرمابخش به مهمانان خود بدهید یا با گل‌گاوزبان، بِه و سیب با دارچین و... دمجوش بسازید و به‌جای قند، عسل یا خرما، توت یا کشمش و مویز، به مهمانان خود تعارف کنید تا حتی آنان که دیابت دارند، شب خوشی را تجربه کنند.

شب یلدا، طولانی است اما خوب نیست همه شب چله را به بیداری بگذرانید و سحرگاه، وقت نماز را به خواب، سپری کنید؛ خواب صبحگاهی به‌ویژه در پاییز و زمستان، بلغم و سودا را زیاد می‌کند.

بنابراین مهمانی شب یلدا را زود آغاز کنید و زود هم به خود و مهمانان فرصت خواب بدهید تا صبح فردا هم توفیق نیایش داشته باشید و هم به دلیل دیربیداری، دچار سردرد سودایی و بلغمی نشوید.

اما اگر با خوردن هندوانه، خیار یا گوجه، در این شب‌ها دچار نفخ و دل‌درد شدید، با عرق نعناع و عسل یا نبات، درد خود را درمان کنید؛ به‌جای عرق نعناع، عرق زنیان یا عرق زیره یا عرق کاکوتی (کوتکوتو) یا دمجوش نعناع یا زیره با عسل هم کفایت می‌کند.
شب برای اینکه کمر و پهلوها را گرم نگه دارید و احیاناً از کمردرد آسوده باشید، شالی از پشم به خود ببندید یا روی کلیه‌ها را با روغن گرم‌مزاج مانند روغن بادام یا کنجد یا سیاه‌دانه، روغن‌مالی کنید؛ برای این شب‌ها، تشک پشمی هم بهتر است همچنین اگر سردرد و آبریزش بینی دارید، هنگام خواب، روی سر، شب‌کلاه بگذارید یا ملاج را با همان روغن‌های گرم، روغن‌مالی کنید.

اگر صبح این شب‌ها، دچار سردرد بلغمی شدید، چشمان پف‌آلود خواهید داشت؛ در این صورت، شربت زنجبیل، آبجوش و عسل، درمان فوریتی مناسبی است.

اگر دچار سردرد سودایی شدید چشمان یا گوشه پیشانی شما، با حالت تیک‌تیک، درد دارد؛ در این صورت، همان شربت با کمی آبلیمو و نیز حمام داغ، حال شما را به‌جا می‌آورد.

در شناسایی هر یک از دو سردرد، اگر دچار تردید بودید حمام داغ، همان دمجوش و نیز دمجوش اسطوخدوس و گل‌گاوزبان یا ترکیب هر دو آن‌ها همچنین دمجوش زعفران با عسل و نیز صبحانه ارده و عسل، شما را بهبودی خواهد داد.
منبع: تسنیم - دکتر محمدمهدی شیرمحمدی؛ پژوهشگر طب سنتی
در ماه‌های سرد سال، سردی طبیعت دوچندان می‌شود و اگر هوا، همراه با برودت و سردی، با بارش برف یا باران، رطوبت هم داشت، بدن آدمی نیز مستعد بلغم‌افزایی بیشتر و ناتوانی بیشتر است یعنی تن آدمی نیز بیشتر دچار سردی و تری می‌شود بنابراین باید در خوراک و پوشاک، تمهیداتی داشت تا گرمی تن، افزایش یابد و با برودت و رطوبت بیش از حد، بیمار نشود.