 شیوه قرآن مجید در رابطه با امامان معصوم ـ به ویژه امیر مؤمنان (علیه السلام)  و فرزندان آن حضرت ـ این است كه عمدتا به معرفى «شخصیت» ممتاز و برجستگى هاى آنان بپردازد؛ نه معرفى «شخص» ایشان. این شیوه حكمت هاى متعددى دارد كه به بعضى از آنها اشاره خواهد شد. در اینجا دو زمینه براى گفت و گو وجود دارد:
یك. چگونگى معرفى شخصیت
قرآن مجید در موارد متعددى، پرده از امتیازات و ویژگى هاى شخصیتى و رفتارى ائمه هدى (علیهم السلام)  به ویژه امیر مؤمنان (علیه السلام)  برداشته است؛ از جمله:
1ـ1. «وَ یُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى حُبِّهِ مِسْكِیناً وَ یَتِیماً وَ أَسِیراً»[1]؛ «و بر دوستى خدا به فقیر و اسیر و یتیم طعام مى دهند». مفسران بزرگ شیعه و سنى آورده اند: این آیه در شأن على بن ابى طالب (علیه السلام)  و اهل بیت ایشان است و مسئله روزه دارى حضرت على (علیه السلام)  و اعضاى خانواده آن حضرت و نیز دادن افطار خود به مسكین، یتیم و اسیر در سه شب متوالى به طور متواتر نقل شده است.
1ـ2. «إِنَّما یُرِیدُ اللّهُ لِیُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ اهل الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَكُمْ تَطْهِیراً»[2]؛ «همانا خدا مى خواهد كه هر رجس و آلایشى را از شما [ خانواده نبوت] دور سازد و شما را از هر عیب پاك و منزه گرداند».
در خصوص این آیه مقالات و كتاب هاى متعددى نگاشته شده و در اینكه شامل حضرت على (علیه السلام)  و فاطمه (علیهاالسلام)  و حسن و حسین (علیهماالسلام)  است، نزد شیعه و سنى اختلافى نیست. تنها اختلاف در شمول آن نسبت به همسران پیامبر (صلی الله علیه وآله)  است كه با ادله متعددى علماى شیعه و برخى از اهل سنت (مانند امام شافعى)، شمول آن را نسبت به همسران پیامبر (صلی الله علیه وآله)  رد كرده اند.
1ـ3. «إِنَّما وَلِیُّكُمُ اللّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ»[3]؛ «همانا ولى و سرپرست شما خدا و رسول او و مؤمنانى هستند كه نماز به پا داشته و در حال ركوع صدقه مى دهند».
شأن نزول این آیه نیز در تفاسیر معتبر شیعه و سنى، در رابطه با حضرت على (علیه السلام)  است.
البته آیات دیگرى نیز وجود دارد كه در اینجا به همین سه مورد اكتفا مى كنیم. در آیه اول اوج ایثار در شدت نیاز، در آیه دوم طهارت مطلق از هر كژى و كاستى و عیب و گناه (عصمت) و در آیه سوم تلفیق دو عبادت بزرگ با یكدیگر، همراه با اوج اخلاص و خدادوستى نمایان شده است.
دو. حكمت روش قرآن در معرفى اهل بیت (علیهم السلام) 
شیوه ذكر شده حكمت هاى متعددى دارد؛ از جمله:
2ـ1. انگشت گذاشتن روى اشخاص در مواردى، چندان نقشى در روشنگرى ندارد؛ بلكه در نهایت به نوعى پیروى كوركورانه مى كشاند. البته این مانع نیست كه در موارد بایسته، افراد نیز معرفى شوند؛ ولى اساسا معرفى شخصیت، معرفى الگوها است و در نتیجه جامعه را به جاى گرایش هاى تعصب آمیز جاهلانه، به سمت تعقّل، ژرف اندیشى و توجّه به ملاك ها، فضایل و امتیازات واقعى سوق مى دهد.
2ـ2. معرفى شخصیت، زمینه ساز پذیرش معقول است؛ در حالى كه معرفى شخص، در بعضى از موارد موجب دافعه مى شود. این روش، به ویژه در شرایطى كه شخص از جهاتى تحت تبلیغات سوء قرار گرفته و یا جامعه به هر دلیلى آمادگى پذیرش وى را ندارد، بهترین روش است. این مسئله دقیقا در مورد امیر مؤمنان (علیه السلام)  وجود داشته است.
براى شناخت درست این موضوع باید شرایط و ویژگى هاى جامعه اسلامى زمان نزول قرآن را در نظر گرفت تا در پرتو جامعه شناسى و روان شناسى اجتماعى خاص آن جامعه، بتوان به درك صحیحى از مسئله نایل آمد. البته بررسى دقیق این مسئله از گنجایش این نوشتار خارج است؛ لیكن به اختصار مى توان گفت به استثناى اندكى از مؤمنان برجسته، اكثریت جامعه صدر اسلام نسبت به اهل بیت (علیهم السلام)  ـ به ویژه حضرت على (علیه السلام)  ـ پذیرش نداشتند. پیامبر (صلی الله علیه وآله)  نیز در مقاطع مختلف، با دشوارى هاى زیادى، آن حضرت را مطرح مى ساخت و در هر مورد، با نوعى واكنش منفى و مقاومت رو به رو مى شد. دلایل این امر متعدد است؛ از جمله:
الف. بسیارى از مخالفان، كسانى بودند كه تا مدتى پیش، در صف معارضان اسلام قرار داشتند و رویاروى خود، شمشیر امام على (علیه السلام)  را دیده و از همان زمان كینه وى رابه دل گرفته بودند. حضرت فاطمه زهرا (علیهاالسلام)  نیز یكى از علل روى گردانى مردم از آن حضرت را همین نكته (نكیر سیفه) بیان فرموده است.
ب. تفكرات و سنت هاى غلط جاهلى، هنوز بر اندیشه مردم حاكم بود و آنان امورى مانند گرایش هاى قبیله اى، مسئله سنّ و ... را در امور سیاسى دخیل مى دانستند. لذا مثلاً به بهانه جوان بودن حضرت على (علیه السلام) ، وى را چندان شایسته براى رهبرى جامعه نمى دانستند.
ج. تفكّرى خطرناك در سطح جامعه تبلیغ مى شد، مبنى بر اینكه پیامبر (صلی الله علیه وآله)  درصدد است خویشان خود را براى همیشه، بر مسند قدرت و حكومت بنشاند. در این راستا خدمات ارزنده آن حضرت را نیز نوعى بازى سیاسى تفسیر مى كردند كه براى چنگ اندازى به حكومت، براى خود و اهل بیت اش انجام داده است. این مسئله چنان بالا گرفته بود كه پس از معرفى حضرت على (علیه السلام)  در روز غدیر و پخش خبر آن، شخصى به نام جابر بن نضر یا حارث بن النعمان الفهرى پس از گفت وگو با پیامبر (صلی الله علیه وآله)  گفت: «خدایا! به ما گفت كه از سوى خدا آمده و كتاب الهى آورده است و ما پذیرفتیم و اكنون مى خواهد داماد و پسرعمش را بر ما حاكم و مستولى سازد! اگر او راست مى گوید، سنگى از آسمان ببار و ما را بكش!!»[4] 
اكنون این سؤال پدید مى آید كه آیا در چنین وضعیتى، تا چه اندازه صلاح بود نام آن حضرت و یا امامان معصوم بعد از ایشان در قرآن به صراحت ذكر شود؟
ممكن است كسى با خود بیندیشد كه اگر چنین شده بود، ریشه اختلافات از بن كنده مى شد و امت اسلامى یكپارچه و هم آوا شده، راه هدایت را پیشه مى ساختند؛ زیرا قرآن مورد قبول همه است و در آن اختلافى نیست. اما آیا واقعیت چنین بود؟ هرگز! بررسى اوضاع اجتماعى آن زمان نشان مى دهد كه این خطر به طور جدى وجود داشت كه بر سر مسئله امیر مؤمنان (علیه السلام) ، اساس اسلام و قرآن به خطر افتد و اگر نام آن حضرت به صراحت در قرآن مى آمد، این مشكل وجود داشت كه طیف عظیمى ـ كه در جامعه، پایگاه تبلیغاتى وسیعى داشتند و در صدر اطرافیان پیامبر (صلی الله علیه وآله)  نیز بودند ـ رسالت آن حضرت و قرآن را یكسره نفى و انكار كنند و خطر جدى براى اساس اسلام و قرآن بیافرینند!!
شاید این مسئله ابتدا اغراق آمیز جلوه نماید؛ اما رخدادهاى مهم تاریخى، به خوبى از این نكته پرده برگرفته است. در اینجا تنها به ذكر یك نمونه ـ كه در منابع تاریخى مهم اهل تسنن آمده و از مسلمات تاریخى است ـ اكتفا مى شود:
همه مورخان برجسته آورده اند كه چون پیامبر (صلی الله علیه وآله)  لحظات آخر عمر خویش را مى گذراند، درخواست قلم و لوحى نمود تا سندى براى امت به یادگار نهد كه هیچ گاه به انحراف و گمراهى گرفتار نگردند. این درخواست براى اطرافیان كاملاً روشن و هدف از آن ـ با توجه به موضع گیرى هاى پیشین پیامبر (صلی الله علیه وآله)  ـ واضح بود. در این هنگام خلیفه دوم بانگ برآورد: «ان الرجل لیهجر!»[5] ؛ «همانا این مرد بر اثر شدّت تب هذیان مى گوید!!»
شگفتا! مگر خداوند در قرآن نفرموده است: «وَ ما یَنْطِقُ عَنِ الْهَوى * إِنْ هُوَ إِلاّ وَحْیٌ یُوحى ...»[6] ؛ پس چرا پیامبر خدا و سخنگوى وحى در خانه اش و نزد عزیزترین و بهترین حامیانش، این چنین جسارت آمیز مورد طعن قرار مى گیرد و كار به جایى مى رسد كه از تصمیم خود منصرف مى شود! زیرا آن سخن به طور آشكارا نفى عصمت پیامبر و زمینه نفى رسالت بود. از طرف دیگر مسلما كسانى كه در خانه پیامبر خدا با وى چنین برخورد كردند، خود را به پشتیبانى گروهى دلگرم مى دیدند؛ و گرنه هرگز جرأت چنین جسارتى به خود نمى دادند. از همین جا روشن مى شود كه حكمت شیوه قرآن چیست؛ یعنى، قرآن هم براى اهل فهم و درك و تعقّل و مؤمنان ژرف اندیش حرف خود را زده است و هم كارى كرده كه فاقدان چنان خصوصیتى، یكسره از اصل دین جدا نشوند و انگیزه هاى سیاسى باعث نشود كه به طور كلى، مردم را از اصل دین و دیانت جدا سازند.
افزون بر آن سومین آیه اى كه در بند یك آورده شد، این پیام بسیار روشن را داده و ولایت امام على (علیه السلام)  را گوشزد ساخته است.
در اینجا یك سؤال باقى مى ماند و آن اینكه خداوند فرموده است: «إِنّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنّا لَهُ لَحافِظُونَ»[7]؛ «همانا ما ذكر [ قرآن] را فرو فرستادیم و ما همواره آن را نگاهبانیم». با توجه به این آیه چه باكى از آن خطرات است؟
  پاسخ این است كه حافظ بودن خداوند براى قرآن، از راه اسباب و علل خاص آن است و یكى از آنها به كارگیرى همین شیوه است كه انگیزه كنارزدن قرآن را به جهت اهداف خاص سیاسى از بین مى برد.
منبع : پرسمان/ معارف

 
اصل امامت از اصول عقاید و به تعبیر بعضى از روایات، اساس اسلام است؛ پس چرا خداوند نام ائمه معصومین (علیهم السلام)  را در قرآن ذكر نكرده تا موجب رفع اختلاف بین مؤمنان و شبهه در اذهان گردد؟