غلامحسین کرباسچی چه کسی بود؟غلامحسین کرباسچی در سال ۱۳۳۲ در قم متولد شد. پدرش آیت‌الله محمدصادق کرباسچی (ملقب به تهرانی) از یاران بیت امام خمینی در قم بود. وی پس از پایان تحصیلات ابتدایی به حوزه علمیه قم پیوست و در مدرسه علمیه حقانی مشغول به تحصیل گردید و سه ساله درس آیت‌الله منتظری و آیت‌الله وحید را گذراند. کرباسچی سال ۱۳۵۱ با تشویق آیت الله بهشتی به دانشگاه رفت و در رشته علوم ریاضی دانشگاه تهران مشغول به تحصیل شد.

او از سن ۱۲ سالگی فعالیت سیاسی را در مخالفت با حکومت محمدرضا شاه پهلوی آغاز نمود و تحت تعقیب ساواک بود چند بار به خاطر سخنرانی توسط شهربانی احضار شد. وی قبل از انقلاب هم سه بار دستگیر شد، اولین بار در اسفند ۱۳۵۲ دو ماه در کمیته مشترک ضد خرابکاریو دو ماه هم در اوین بود و بار آخر از سال ۵۳ تا سال ۵۵ در زندان ماند.

کرباسچی در سال ۵۷ از طرف سید احمد خمینی به عضویت کمیته استقبال از آیت‌الله خمینی درآمد و بعد از آمدن امام در دفتر امام بود و همراه امام راهی قم شد. او از آنجا به رادیو تلویزیون رفت و به ساخت برنامه‌های مذهبی مشغول شد.


سپس به عنوان نماینده امام خمینی در ژاندارمری جمهوری اسلامی منصوب شد و در سال ۱۳۶۱ با فرمان و نظر مستقیم امام خمینی به استانداری اصفهان منصوب گردید و در این زمان چنان خوش درخشید که پس از پایان جنگ در سال ۱۳۶۸ از استانداری اصفهان به شهرداری تهران منتقل شد و دوباره طرح جامع شهر تهران را که در زمان شهرداری غلامرضا نیک‌پی طرح‌ریزی شده‌بود ادامه داد که در کنار گذاردن پیشنهادات مطرح شده بعد از پایان جنگ مبنی بر انتقال پایتخت از تهران به شهری دیگر تأثیرگذار بود. در دوران وی برای اولین بار شهردار تهران در هیئت دولت در کنار وزرا و معاونان رئیس جمهور حضور یافت. 

داستان کرباسچی در رسانه های غربی (اشپیگل)این یک داستان و افسانه از کتاب مشهور و زیبای هزار و یک شب نیست بلکه واقعیتی در ایران است: در این کشور وزیر مستقر در وزارت دادگستری به عنوان مشاور حقوقی یک زندانی در برابر قاضی ارشد سیستم قضایی کشور قرار می‌گیرد. این مساله از اهمیتی حیاتی برای آینده ایران برخوردار است زیرا جمهوری اسلامی که ۱۹ سال پیش و پس از سرنگون کردن محمدرضا شاه پهلوی و رژیم وی پا به عرصه وجود گذاشت، در این جنگ قدرت بر سر حق و قانون اولین آزمون خود را می‌گذراند.

(دولت اصلاحات) در ماه مه سال ۱۹۹۷ و در انتخاباتی حساس و نفسگیر موفق شد یک پیروزی بسیار چشمگیر در برابر رقیب محافظه‌کار خود به دست آورده و به صندلی بالاترین مقام اجرایی کشور تکیه زند.

مهم‌ترین حامی و کمک رئیس‌جمهور در آن پیروزی، غلامحسین کرباسچی شهردار تهران بود که به چهره‌ای همزمان انقلابی و اصلاح‌طلب شهرت دارد. کرباسچی که در دهه ۱۹۷۰ در رشته‌های الهیات و ریاضیات تحصیل می‌کرد، از جمله طرفداران و ستایشگران پروپاقرص آیت‌الله خمینی رهبر انقلاب اسلامی ایران بود و به همین جرم در سال ۱۹۷۸ توسط سرویس مخفی بدنام شاه یعنی ساواک بازداشت و زندانی شد.

اینکه امروز بار دیگر کرباسچی را در پشت میله‌های زندان می‌بینیم بی‌تردید بیش از همه کار تندروهای جناح مقابل است و شهردار تهران در واقع قربانی چنین تقابلی به شمار می‌آید. 

از سوی دیگر طرف مقابل یعنی حامیان (دولت اصلاحات) عنوان می‌کنند که مجازات کرباسچی در حکم تنبیه همه مردم است. چنانچه این مساله اتفاق بیافتد محافظه‌کاران موفق شده‌اند که روند آرام لیبرالیزه شدن کشور را با ضربه‌ای هولناک مواجه کنند.

کرباسچی در سال ۱۹۵۳ و در شهر قم یعنی در کانون شیعیان ارتدوکس متولد شد. او که گویی یک اصلاح‌طلب مادرزاد بود در سال ۱۹۶۴ تحصیلات دینی خود را آغاز و تا درجه حجت‌الاسلامی ادامه داد سپس برای تحصیل در رشته ریاضی به تهران رفت. کرباسچی پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران اول به سرپرستی تلویزیون و سپس به ریاست عقیدتی سیاسی پلیس منصوب شد.

با این حال توانایی بالای کرباسچی برای سازماندهی و استعداد شگرف اصلاح‌گری او در دورانی که وی شهرداری اصفهان (از ۱۹۸۱ تا ۱۹۸۹) را بر عهده داشت نمایان شد. در دوران شهرداری کرباسچی بود که این پایتخت پیشین و شهر تاریخی ایران پس از سال‌ها بی‌رونقی به یکی از متروپل‌های درخشان ایران بدل گردید.

این روزها مردم اصفهان در دو سوی زاینده‌رود زیبا و در کوچه‌های قدیمی و قشنگ این شهر قدم می‌زنند و اماکن تمیز و نورانی اصفهان در کنار آن مساجد کهن درخشش خاصی دارد. کرباسچی زمانی به همکاران خود در شهرداری اصفهان گفته بود: «داشتن شهری تمیز از وظایف ما مسلمانان است.»

همین اعتقاد و کارنامه درخشان بود که کرباسچی را به مقامی بالاتر رساند. او مأمور شد که در شهر ۱۰ میلیونی تهران نیز معجزه مشابهی را تکرار کند و واقعاً هم پس از آنکه کرباسچی سکان امور پایتخت را از سال ۱۹۸۹ به دست گرفت، این شهر دودآلود واقع در کوهپایه البرز بار دیگر درخشیدن گرفت و ترافیک وحشتناک آن تا اندازه‌ای به سامان شد.

 او بود که در حیطه شهرداری و در چارچوب اختیارات خود قوانین دست‌وپا گیر را لغو کرد و حتی آن تفکیک جنسیتی بسیار سختگیرانه در شهرداری تهران را نیز تا حدی کنار گذاشت. هنگامی که شهردار تهران به عنوان یک طلبه از برداشت‌های لطیف از قرآن گفت، خشم نیروهای تندرو را برانگیخت و به مخالفت با خدا متهم شد.

اما زمانی که کرباسچی با نصب پلاکاردهای حامل چهره خندان آن اصلاح‌طلب یعنی رییس دولت اصلاحات (مانند کلینتون) بر در و دیوارهای شهر پیروزی او را رقم زد، بیش از پیش نفرت نیروهای محافظه‌کار و تندرو را علیه خود برانگیخت. هنگامی که چند ماه پیش همکاران کرباسچی یکی پس از دیگری بازداشت شده بودند همان اصلاح‌طلب بود که گفت: «این انتقام بازندگان است.»

چنانچه روسای سرسخت و محافظه‌کار در عرض مدتی کوتاه مغلوب این دعوا شود آنگاه است که جریان‌ اصلاح‌طلب ایران به عنوان نیروی مسلط در کشور خود را نشان خواهد داد و قدرت خود را به رخ رقیب خواهد کشید. اما با وجود آنکه این نیروهای اصلاح‌طلب هستند که این روزها دست بالا را دارند، کار برای آن‌ها آسان نیست. چنانچه وضعیت به همین صورت ادامه یابد چه بسا این تقابل پیامدهایی تلخ‌تر نیز داشته باشد. شاید به همین خاطر است که چند روز پیش سخنگوی دولت اصلاحات گفت: «اگر عقلانیت در این لحظه حاکم نشود یک جنگ داخلی درخواهد گرفت.»

پی نوشت:
1- غربی‌ها بازداشت کرباسچی در فروردین ۷۷ را چگونه تفسیر کردند؟، مجله اشپیگل، ترجمه: محمدعلی فیروزآبادی، تاریخ ایرانی
2- کتاب دادگاه ملی از دیدگاه مطبوعات و مردم

آن روزها مردم اصفهان در دو سوی زاینده‌رود زیبا و در کوچه‌های قدیمی و قشنگ این شهر قدم می‌زدند و اماکن تمیز و نورانی اصفهان در کنار آن مساجد کهن درخشش خاصی دارد. کرباسچی زمانی به همکاران خود در شهرداری اصفهان گفته بود: «داشتن شهری تمیز از وظایف ما مسلمانان است.»