 
به  خاک ‏سپردن‏ زهرا«الذین اذا اصابتهم مصیبة قالوا انا لله و انا الیه راجعون‏» (1)دانشمندان و تذكره نویسان شیعه متفقند كه پیکر دختر پیغمبر را شبانه بخاك سپردند.ابن سعد نیز در روایت‏هاى خود كه از طریق ابن شهاب،عروه،عایشه،زهرى و دیگران است گوید فاطمه (ع) را شبانه دفن كردند و على (ع) او را بخاك سپرد (2). بلاذرى نیز در دو روایت‏خود همین را نوشته است (3) بخارى نیز چنین نویسد: «شوى او شبانه او را بخاك سپرد و رخصت نداد تا ابو بكر بر جنازه او حاضر شود» (4) .كلینى كه از بزرگان علما و محدثان شیعى است و در آغاز قرن چهارم هجرى در گذشته و كتاب خود را در نیمه دوم قرن سوم نوشته و نوشته او از دیرینه‏ترین سندهاى شیعه بشمار مى‏رود،چنین نوشته است:چون فاطمه (ع) در گذشت.امیر المؤمنین او را پنهان بخاك سپرد و آثار قبر او را از میان برد. سپس رو به مزار پیغمبر كرد و گفت:-اى پیغمبر خدا از من و از دخترت كه بدین تو آمده و در كنار تو زیر خاك خفته است،بر تو درود باد!خدا چنین خواست كه او زودتر از دیگران بتو به پیوندد.پس از او شكیبائى من بپایان رسیده و خویشتن دارى من از دست رفته.اما آنچنان كه در جدائى تو صبر را پیشه كردم،در مرگ دخترت نیز جز صبر چاره ندارم كه شكیبائى بر مصیبت‏سنت است.اى پیغمبر خدا!تو بر روى سینه من جان دادى!ترا بدست‏خود در دل خاك سپردم!قرآن خبر داده است كه پایان زندگى همه بازگشت‏بسوى خداست.اكنون امانت ‏به صاحبش رسید،زهرا از دست من رفت و نزد تو آرمید.اى پیغمبر خدا پس از او آسمان و زمین زشت مى‏نماید،و هیچگاه اندوه دلم نمى‏گشاید (5) چشمانم بى‏خواب،و دل از سوز غم كباب است،تا خدا مرا در جوار تو ساكن گرداند.مرگ زهرا ضربتى بود كه دل را خسته و غصه‏ام را پیوسته گردانید.و چه زود جمع ما را به پریشانى كشانید.شكایت‏خود را بخدا مى‏برم و دخترت را به تو مى‏سپارم!خواهد گفت كه امتت پس از تو با وى چه ستمها كردند.آنچه خواهى از او بجو و هر چه خواهى بدو بگو!تا سر دل بر تو گشاید،و خونى كه خورده است‏بیرون آید و خدا كه بهترین داور است میان او و ستمكاران داورى نماید (6) .سلامى كه بتو مى‏دهم بدرود است نه از ملالت،و از روى شوق است،نه كسالت.اگر مى‏روم نه ملول و خسته جانم و اگر مى‏مانم نه بوعده خدا بد گمانم.و چون شكیبایان را وعده داده است در انتظار پاداش او مى‏مانم كه هر چه هست از اوست و شكیبائى نیكوست.اگر بیم چیرگى ستمكاران نبود براى همیشه در كنار قبرت مى‏ماندم و در این مصیبت‏بزرگ، چون فرزند مرده جوى اشك از دیدگانم مى‏راندم.خدا گواهست كه دخترت پنهانى بخاك مى‏رود.هنوز روزى چند از مرگ تو نگذشته،و نام تو از زبانها نرفته،حق او را بردند و میراث او را خوردند.درد دل را با تو در میان مى‏گذارم و دل را به یاد تو خوش مى‏دارم كه درود خدا بر تو باد و سلام و رضوان خدا بر فاطمه (7) .در مقابل این شهرت،ابن سعد روایت دیگرى دارد كه ابو بكر بر دختر پیغمبر نماز خواند و بر او چهار تكبیر گفت (8) .پیداست كه این روایت و یك دو حدیث دیگر،در مقابل آن شهرت ارزشى ندارد،و دور نیست كه آنرا براى مصلحت وقت‏ساخته باشند. فقدان دختر پیغمبر على (ع) را سخت آزرده ساخت.نمونه این آزردگى را از سخنانى كه بر كنار قبر او خطاب به پیغمبر (ص) گفت دیدیم.در سندهاى دیرین،دو بیت زیر را نیز بدو نسبت داده‏اند كه نشان دهنده سوز درونى اوست.اما شمار این بیت‏ها در ماخذهاى بعدى بیشتر است چنانكه در دیوان منسوب به آنحضرت نوزده بیت است (9) .زبیر بن بكار در كتاب خود الاخبار الموفقیات كه آنرا در نیمه دوم قرن سوم نوشته و از مصادر قدیمى بشمار مى‏رود چنین نویسد:مداینى گوید چون امیر المؤمنین على بن ابى طالب رضى الله عنه از دفن فاطمه راغت‏یافت‏بر سر قبر او ایستاد و این دو بیت را انشاء كرد:لكل اجتماع من خلیلین فرقة و كل الذى دون الممات قلیل (10) و ان افتقادى واحدا بعد واحد دلیل على ان لا یدوم خلیل (11)این دو بیت در بعض مصادر بدین صورت ضبط شده:لكل اجتماع من خلیلین فرقة و كل الذى دون الفراق قلیل و ان افتقادى فاطما بعد احمد دلیل على ان لا یدوم خلیل (12)مصحح فاضل چاپ اخیر بحار الانوار (طهران) در ذیل صفحه صد و هشتاد و هفت مجلد چهل و سوم عبارتى را دارد كه ترجمه آن اینست:در بعض نسخه‏ها«و ان افتقادى واحدا بعد واحد»آمده و این درست است چه على علیه السلام بدین دو بیت تمثل جسته نه آنرا انشاء كرده است.لیكن عبارت زبیر بن بكار چنین است:«و انشا یقول‏»بعلاوه این دو بیت چنانكه نوشته شد در دیوان منسوب بآن حضرت ضبط شده است.مجلسى نویسد:روایت‏شده است كه هاتفى شعر او را پاسخ داد.سپس چهار بیت را نوشته است (13) .پى‏ نوشتها:1.آنانكه چون مصیبتى بدیشان رسد گویند:همانا ما از آن خدا و بسوى او باز گردنده‏ایم.2.طبقات ج 8 ص 18-19.3.انساب الاشراف ص 405.4.صحیح ج 5 ص 177،و ر.ك بحار ص 183.5.السلام علیك یا رسول الله عنى.و السلام علیك عن ابنتك و زائرتك و البائنة فى الثرى ببقعتك و المختار الله لها سرعة اللحاق بك.قل یا رسول الله عن صفیتك صبرى و عفا عن سیدة نساء العالمین تجلدى.الا ان فى التاسى لى بسنتك فى فرقتك موضع تعز فلقد و سدتك فى ملحودة قبرك و فاضت نفسك بین نحرى و صدرى.بلى و فى كتاب الله (لى) انعم القبول. انا لله و انا الیه راجعون.قد استرجعت الودیعة.و اخذت الرهینة و اختلست الزهراء فما اقبح الخضراء و الغبراء.اما حزنى فسرمد.6.و اما لیلى فمسهد.و هم لا یبرح قلبى او یختار الله لى دارك التى انت فیها مقیم.كمد مقیح و هم مهیج‏سرعان ما فرق بیننا و الى الله اشكو و ستنبئك ابنتك بتظافر امتك على هضمها. فاحفها السؤال.و استخبرها الحال.فكم من غلیل معتلج‏بصدرها لم تجد الى بثه سبیلا.و ستقول و یحكم الله و هو خیر الحاكمین.7.سلام مودع لا قال و لا سئم.فان انصرف فلا عن ملالة.و ان اقم فلا عن سوء ظن بما وعد الله الصابرین.واها واها و الصبر ایمن و اجمل و لو لا غلبة المستولین لجعلت المقام و اللبث لزاما معكوفا و لاعولت اعوال الثكلى على جلیل الرزیة.فبعین الله تدفن ابنتك سرا و تهضم حقها و تمنع ارثها.و لم یتباعد العهد و لم یخلق منك الذكر.و الى الله یا رسول الله المشتكى و فیك یا رسول الله احسن العزاء.صلى الله علیك و علیها السلام و الرضوان (اصول كافى ج 1 ص 458-459) .8.طبقات ج 8 ص 19.9.و ر.ك.بحار ص 216.10.جمع هر دو دوست را پریشانى است و هر چیز جز مرگ ناچیز است.11.اینكه من یكى را پس از دیگرى از دست مى‏دهم نشان آن است كه هیچ دوست جاوید نمى‏ماند.الاخبار الموفقیات ص 194 و رجوع شود به عقد الفرید.12.مناقب ج 1 ص 501.13.ص 184 ج 43.منبع : پرسمان
آیا حضرت زهرا را شبانه دفن کرده اند؟