
مقدمهپیامبر (صلی الله علیه و آله) رحلت کردند و با جریان سقیفه خلافت از مسیر خود خارج گردید، در حالیکه پیامبر (صلی الله علیه و آله) تا آخرین لحظات عمر خویش به طرق مختلف موضوع جانشینی خود را مطرح کرده و بر آن تأکید داشتند. در این برهه ی پر از هجوم و هیاهو و مصیبت، فاطمه زهرا (سلام الله علیها) آرام ننشستند و از راه های مختلف به افشاگری و ترسیم راه صحیح و معرفی حق امامت و نشان دادن چهره کفار پرداختند. برای احقاق این امر گاهی به در خانه مهاجر و انصار رفته و محبت از دست رفته را یادآوری می کردند، گاهی نیز با زنان انصار و مهاجر ملاقات کرده و همچنین در آخر عمر خود نیز با مناظره با دو خلیفه صراحتاً نارضایتی و غصب خویش را اعلام داشتند. ایشان با وصیتی تاریخی، پرسشی فراموش نشدنی را در قلب تاریخ حک کردند.

فاطمه زهرا (سلام الله علیها) برای ترسیم صحیح راه حق و باطل و شناساندن چهره منافقین حرکت خود را آغاز کرد.

1. ترسیم راه صحیح برای رسیدن به حق
انحرافات در خصوص جانشینی پیامبر (صلی الله علیه و آله) در جریان سقیفه و مأمور به صبر بودن امام علی (علیه السلام) باعث به وجود آمدن فتنه ای کور گردید تا گروهی در تشخیص حق به شک بیافتند. در این بحران و جو تاریک و مشوش، فعالیت ها و سخنان بانو فاطمه زهرا (سلام الله علیها) راه گشا و تداعی کننده ی روایت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) بود که می فرمودند: «خداوند با خشم فاطمه (سلام الله علیها) خشمگین می شود و با رضایت او راضی می گردد.» [1] (مجلسی، بحارالانوار، ج21، ص279)

در این بحران، فعالیت ها و سخنان بانو فاطمه زهرا (سلام الله علیها) راه گشا بود.

فاطمه زهرا (سلام الله علیها) با حمایت های بی دریغ از ولایت و امام علی (علیه السلام) با ایستادن در مقابل سران سقیفه به مردم راه روشن هدایت را نشان داده و می فرمودند: اگر علی و فرزندان او به خلافت می رسیدند، حتی دو نفر با یکدیگر اختلاف نمی کردند.» [2] (ر.ک: همان، ج36، ص254)
ایشان در بخشی از خطبه خود مسیر سقیفه را راه شیطان و تبعیت از او معرفی کرده و فرمودند: «شیطان سر خود را از مخفیگاه بدر آورد. شما را فراخواند، دید که پاسخگوی دعوت باطل او هستید ... .» [3] (طبرسی، احتجاج، ج1، ص264)
در این کلام راه راست و صراط مستقیم به روشنی از راه باطل متمایز شده و رفتن به دنبال امام علی و فرزندانش (علیهم السلام) متمایز از راه شیطان و رهروان سقیفه معرفی می گردد.

فاطمه (سلام الله علیها) به افشاگری و ترسیم راه صحیح و معرفی حق امامت و نشان دادن چهره کفار پرداختند.

2. رسواسازی جریان نفاق
شناخت چهره نفاق از مشکل ترین و پیچیده ترین کارهای قیام و نهضت فاطمی بود. در اوایل نهضت بزرگ پیامبر (صلی الله علیه و آله) شناخت منافقان راحت تر بود، چرا که با وحی الهی به سرعت رسوا شده و نمایان می شدند. نمونه ی بارز آن در جریان سوره منافقین و یا جریان مسجد ضرار و تخریب آن است.
خداوند در قرآن کریم می فرماید: «آنهایی که مسجدی می سازند تا به مؤمنان زیان رسانند و میانشان کفر و تفرقه اندازند، تا برای کسانی که می خواهند با خدا و پیامبرش جنگ کنند کمین گاهی باشد، آنگاه سوگند می خورند که ما را قصدی جز نیکوکاری نبوده است، دروغ می گویند.» [4] (توبه:107)
اما در اواخر عمر رسول خدا (صلی الله علیه و آله) این چهره، پیچیده تر و شناخت آن سخت تر می شود. فاطمه زهرا (سلام الله علیها) این شناخت جریان نفاق را خطرناک تر از دوران پدر معرفی می کند. وقتی او می بیند که نفاق به میدان آمده و فعالیت خود را از سر گرفته، از چهره ی آن پرده بر می دارد و می فرماید: «اما هنگامی که خداوند سرای پیامبران را برای پیامبرش برگزید و جایگاه برگزیدگانش را منزلگاه او ساخت، ناگهان کینه های درونی و آثار نفاق در میان شما ظاهر گشت.» [5] (مجلسی، همان، ج29، ص223)

شناخت چهره نفاق از مشکل ترین و پیچیده ترین کارهای قیام نهضت فاطمی بود.

3. دفاع از حریم ولایت
حضرت زهرا (سلام الله علیها) در خطبه ها به بیان حریم ولایت پرداختند، زیرا می دیدند منافقان به بهانه ی مشورت و بیعت به حکومت غاصبانه خود مشروعیت بخشیده و هر آنچه پیامبر (صلی الله علیه و آله) در مناسبت های مختلف در باب ولایت امام علی (علیه السلام) بیان نموده اند، نادیده گرفته می شود. ایشان با سلاح لسان در خطبه ها یا ملاقات ها و با روش های مختلف به بیان این امر پرداخته و مردم را آگاه می ساختند.

3 -1. خطبه ها
خطبه فدکیه که در آن با صراحت تمام امامت و فلسفه ی آن بیان گردیده است: «پیروی از ما «اهل بیت» نظام امت، و رهبری ما عامل وحدت، و جهاد مایه عزت و سربلندی اسلام است.» [6] (اربلی، کشف الغمه، ج2، ص40؛ شیخ صدوق، معانی الاخبار، ص354)

پیروی از ما «اهل بیت» نظام امت، و رهبری ما عامل وحدت، و جهاد مایه عزت و سربلندی اسلام است.

3 -2. ملاقات ها
3 -2 -1. ملاقات عمومی
امام علی (علیه السلام)، فاطمه (سلام الله علیها) را شبانه بر مرکب سوار می کرد و او را به مجالس انصار می برد و فاطمه (سلام الله علیها) از ایشان طلب نصرت می کرد و آنها در پاسخ می گفتند: «ای دختر رسول خدا ما با این مرد بیعت کرده ایم و اگر همسرت قبل او به سوی ما می آمد از وی روی بر نمی گرداندیم و علی (علیه السلام) می فرمود: «آیا من بدن رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را در خانه رها می کردم و برای قدرت حرکت می کردم؟» و فاطمه (سلام الله علیها) ادامه می داد: «ابوالحسن کاری جز آنچه شایسته بود نکرد و خداوند هم مردم را به سبب آنچه کردند محاسبه و مطالبه خواهد کرد.» [7] (ر.ک: دینوری، الامامه و السیاسه، ج1، ص19)

فاطمه سلام الله: «ابوالحسن کاری جز آنچه شایسته بود نکرد و خداوند هم مردم را به سبب آنچه کردند محاسبه و مطالبه خواهد کرد.»

3- 2- 2. ملاقات های انفرادی
فاطمه (سلام الله علیها) نزد معاذ بن جبل آمد و فرمود: «نزد تو آمدم و طلب یاری دارم تا به آنچه با رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بیعت کردی، ذریه اش را یاری نمایی و معاذ گفت: آیا غیر از من کسی هست؟ فاطمه (سلام الله علیها) فرمود: نه کسی مرا اجابت نکرد. و معاذ ادامه داد: من کجا توان یاری شما را دارم؟ و وارد خانه شد در حالیکه حضرت فاطمه (سلام الله علیها) فرمود: دیگر با تو سخن نمی گویم تا نزد پیامبر (صلى الله علیه و آله) بروم. به خدا قسم کلمه ای با تو حرف نمی زنم تا من و تو نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله) جمع شویم.» [8] (ر.ک: مجلسی، بحارالانوار، ج8، ص103؛ شیخ مفید، اختصاص، ص183)
همچنین آن حضرت ملاقات هایی با محمد بن لبید [9] (ر.ک: شوشتری، احقاق الحق، ج21، ص26) و ام سلمه داشتند.[10] (ر.ک: ابن شهر آشوب، مناقب، ج2، ص49)

نتیجهفاطمه زهرا (سلام الله علیها) در گام اول با بیان خطبه ها و سخنان اعتراض آمیز خود، دستگاه غاصب را با برهان و محبت به محکومیت کشاند، سپس در ملاقات های انفرادی یا گروهی مقام امامت را اثبات کرد. اظهار تنفر از دستگاه غاصب خلافت برای جلب افکار عمومی به سمت صراط مستقیمی که در قیام های حضرت زهرا (سلام الله علیها) نهفته بود، آخرین حرکت به حساب آمد. برکات این قیام شامل ترسیم راه صحیح در آن فتنه ها، رسوا نمودن چهره ی نفاق و دفاع از ولایت حضرت علی (علیه السلام) می باشد.

پی نوشت:
1. ان الله یغضب لغضب فاطمه (علیها السلام) و یرضی لرضاها؛ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، تهران، اسلامیه، بی تا، ج21، ص279.
2. ر.ک: بحارالانوار، ج36، ص254.
3. اطلع الشیطان راسه من مغزره هاتفا بکم فالفاکم لدعوته مستجیبین؛ طبرسی، احمد ب‍ن‌ ع‍ل‍ی، احتجاج، نجف، مرتضویه، 1350ق، ج1، ص264.
4. وَ الَّذینَ اتَّخَذُوا مَسْجِداً ضِراراً وَ کُفْراً وَ تَفْریقاً بَیْنَ الْمُؤْمِنینَ وَ إِرْصاداً لِمَنْ حارَبَ اللهَ وَ رَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ وَ لَیَحْلِفُنَّ إِنْ أَرَدْنا إِلاَّ الْحُسْنی‏ وَ اللهُ یَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَکاذِبُونَ. (توبه:107)
5. فلما اختار الله لنبیه (صلی الله علیه و آله) دار انبیائه و ماؤی اصفیائه، ظهر فیکم حسیکة النفاق؛ بحارالانوار، ج29، ص223.
6. و طاعتنا نظاما للملة و امامتنا لما للفرقة و الجهاد عز الاسلام؛ اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمه، قم، شریف رضی، بی تا، ج2، ص40؛ ابن بابویه، محمد بن علی (شیخ صدوق)، معانی الاخبار، قم، اسلامی، 1361، ص354)
7. ر.ک: دینوری، ابن قتیبه، الامامه و السیاسه، قم، منشورات، 1363، ج1، ص190.
8. یَا مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ إِنِّی قَدْ جِئْتُکَ مُسْتَنْصِرَةً وَ قَدْ بَایَعْتَ رَسُولَ اللهِ (صلی الله علیه و آله) عَلَى أَنْ تَنْصُرْهُ وَ ذُرِّیَّتَهُ، وَ تَمْنَعَهُ مِمَّا تَمْنَعُ مِنْهُ نَفْسَکَ وَ ذُرِّیَّتَکَ، وَ إِنَّ أَبَا بَکْرٍ قَدْ غَصَبَنِی عَلَیَّ فَدَکَ وَ أَخْرَجَ وَکِیلِی مِنْهَا، قَالَ فَمَعِی غَیْرِی. قَالَتْ لا مَا أَجَابَنِی أَحَدٌ. قَالَ فَأَیْنَ أَبْلُغُ أَنَا مِنْ نُصْرَتِکَ. قَالَ فَخَرَجْتُ مِنْ عِنْدِهِ وَ قَالَتْ لِی وَ اللهِ لَأُنَازِعَنَّکَ الْفَصِیحَ مِنْ رَأْسِی حَتَّى أَرِدَ عَلَى رَسُولِ الله؛ ر.ک: بحارالانوار، ج8، ص103؛ مفید، محمد بن محمد، اختصاص، قم، اسلامی، 1413، ص183.
9. ر.ک: شوشتری، نورالله بن شریف الدین، احقاق الحق، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، 1409ق، ج21، ص26.
10. ر.ک: ابن شهر آشوب، محمد بن علی، مناقب، قم، حیدریه، 1431ق، ج2، ص49.
منبع: سایت فرهنگی تبلیغی حرم مطهر رضوی/ نجمه سادات امیری دشت بیاض، مدرس حوزه

فاطمه زهرا (سلام الله علیها) برای ترسیم صحیح راه حق و باطل و شناساندن چهره منافقین حرکت خود را آغاز کرد. از یک سو از حریم ولایت و امامت دفاع نموده و حق را به همگان معرفی نمود و از سوی دیگر چهره نفاق و انحراف را به مردم شناساند. در پرتو این حرکت در جمع زنان انصار و مهاجر لب به شکوه گشوده و غصب خلافت و مظلومیت اهل بیت (علیهم السلام) را مطرح می نمایند.