
امام در لغت و قرآن امام در لغت به عبارت زیر معنا شده است:
 ابن فارس مى گوید:
 «الإمام:كلّ من اقتدى به وقدم فى الأُمور،و النبى (صلى الله علیه وآله وسلم) إمام الأئمّة والخلیفة إمام الرعیة والقرآن إمام المسلمین».
 «امام كسى است كه به آن اقتدا شود و در كارها مقدم گردد، پیامبر امام امامان و خلیفه امام رعیت، و قرآن امام مسلمانان است».
 ابن منظور در لسان العرب مى گوید:
 «الإمام من ائتم به من رئیس وغیره وفى التنزیل: (فَقاتِلُوا أَئِمّة الكُفْر) أى قاتلوا رؤساء الكفر وقادتهم، الذین ضعغاءهم تبع لهم».
 «امام كسى است كه به او اقتدا مى شود، مانند رئیس و غیره، در قرآن مى فرماید: با امامان كفر نبرد كنید، مقصود سران كفر و زمامداران آنها است كه افراد مستضعف تابع آنها مى باشد».
 آنگاه مى گوید:
 «إمام كلّ شىء قیِّمُه والمصلح له والقرآن إمام المسلمین...»
 «امام هر چیز، كسى است كه قائم به امور او و اصلاح كننده ى كارهاى اوست و قرآن امام مسلمانان است».
 فیروز آبادى در قاموس نیز عین عبارت لسان را آورده است و چیزى بر آن نیفزوده است و انگشت روى مصادیق امام نهاده و قرآن و پیامبر و خلیفه و فرمانده لشگر را از معانى امام (صحیح تر از مصادیق آن مفهوم كلى) دانسته است.
 آنگاه مى گوید:
 «وما یتعلمه الغلام كلّ یوم و ما امتثل علیه المثالُ ، والدلیل...وخشبة یسوّى علیها البناء».
 «درسى كه نوجوان هر روز مى آموزد و نقش و صورتى كه همانند آن بكشد و دلیل وراهنما وچوبى (طراز) كه با آن بنّاها، بنا را هماهنگ مى سازند».
این جمله ها همگى تقریباً به یك معنى اشاره مى كنند و آن این كه: چیزى كه انسان باید آن را مؤتَمّ و مقتدا، اسوه و الگو، متبوع و پیشواى خود قرار دهد خواه انسان باشد خواه چیز دیگر، به آن چیز، امام مى گویند: حتى به مثالى كه معلم به عنوان نمونه مى زند،و یا سرمشقى كه مى نویسد، ویا به طرازى كه در دست بنّا است و... امام مى گویند، به خاطر این است كه آن مثال و یا آن خط، و یا آن ریسمان و چوب، اسوه و نمونه كار و یا متبوع وپیشواى او است و باید كار خود را بر آن تطبیق دهد.
امام در اصطلاح: امام آن انسا ن ملكوتى والایى است كه سر سلسه هدایت گران، و نقطه مركزى براى جامعه بشرى است كه از نظر كمال به درجه و مقامى مى رسد كه بر همه مردم لازم مى شود كه او را در تمام امور به عنوان مقتدا و پیشوا، اسوه و الگوى خود قرار دهند

موارد استعمال «امام» در قرآنامام در قرآن با برخى از مشتقات خود، دوازده بار، هفت بار آن به صورت «مفرد» و پنج بار آن به نحو «جمع » وارد شده است واشیایى با آن توصیف شده اند كه به نحو اجمال یادآور مى شویم:
1. انسان: كسى كه پیشوایى گروهى را بر عهده مى گیرد مانند:
(إِنِّى جاعِلُكَ لِلنّاسِ إِماماً) 
«من تورا براى مردم پیشوا قرار مى دهم».
این پیشوایى گاهى به سود «تابع» مى شود، همان طور كه جریان در آیه یاد شده چنین است و گاهى به ضرر آن تا جایى كه او را در دوجهان گرفتار مى سازد چنان كه مى فرماید:
(وَجَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یَدْعُونَ إِلَى النّارِ وَیَوْمَ القِیامَةِ لا یُنْصَرُونَ).
«آنان را پیشوایانى قرار دادیم كه امت خود را به آتش، هدایت مى كنند و آنان كمك كرده نمى شوند».
پیشوایى هر دو امام چه امام حق و چه امام باطل، اختصاص به این جهان ندارد، بلكه هر دو ، در دو سراى پیشوایى را بر عهده مى گیرند، چنانكه به طور گسترده مى فرماید:
(یَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناس بِإِمامِهِمْ...) .
«روزى فرا مى رسد كه همه مردم را با پیشواى خود دعوت مى كنیم».
و درباره امامت خصوص فرعون مى فرماید:
(یَقْدُمُ قَوْمَهُ یَوْمَ القِیامَةِ فَأَوْرَدَهُمُ النّارَ...).
«در روز رستاخیز براى قوم خود پیشوایى مى كند و آنان را به آتش وارد مى سازد».
2. كتاب:
(...وَمِنْ قَبْلِهِ كِتابُ مُوسى إِماماً وَرَحْمَةً...).
«و پیش از قرآن كتاب موسى به عنوان پیشوا و رحمت فرو فرستاده شد».
3. طریق و راه:
(فَانْتَقَمْنا مِنْهُمْ وَإِنَّهُما لَبِإِمام مُبین) 
« ما از قوم لوط و «اَصحابُ الأَیْكة» انتقام گرفتیم و مناطق مسكونى ویران شده ى آنان، بر سر راه آشكار است».
اگر در این آیه طریق و «راه» به عنوان «امام»توصیف شده است به خاطر این است كه مسافر راه را در پیش مى گیرد و از آن پیروى مى كند، راه به هر كجا منتهى شد، او نیز از همان طریق مى رود و به آنجا مى رسد.
4. لوح محفوظ: مانند:
(...وَكُلَّ شَىْء أَحْصَیْناهُ فى إِمام مُبین) 
«همه چیز را در كتاب احصاء كردیم».
از آنجا كه لوح محفوظ به عنوان كتاب یاد مى شود، این قسم در قسم دوم قابل ادغام مى باشد، ولى چون واقعیت «لوح محفوظ» براى ما معلوم نیست، از این جهت به صورت جداگانه از آن یاد شد و اگر این آیه به امام معصوم تفسیر گردد، در این صورت در قسم نخست داخل خواهد بود.
با توجه به معناى لغوى امام، اكنون باید دید كه مقصود از «جعل امامت» در آیه چیست در این جا آرا و نظریات گوناگونى است كه همه را یكى پس از دیگرى منعكس مى كنیم.
مهمترین مسأله ى در این مورد، شكافتن ماهیت این امامت و پیشوایى است و شگفت از بسیارى از مفسران است كه در این جا درنگ لازم را ننموده و به سرعت از آن گذشته اند. اكنون نظراتى را كه در تفاسیر وارد شده است در این جا منعكس مى كنیم:
امامت در اصطلاح پیشوایان معصوم
احادیث و روایاتى كه در لسان معصومان وارد شده ناظر به این معنى است كه در شرح آن كوشش كردیم.
امام هشتم (علیه السلام) امامت را چنین توصیف مى كند:
«إنّ الإمامَةَ زِمامُ الدِّینِ وَنِظامُ الْمُسْلِمینَ وَصَلاحُ الدُّنْیا وَعِزُّالْمُؤْمِنینَ».
«امام مركز اداره امور دین ومایه نظم جامعه اسلامى و صلاح دنیا و عزت مؤمنان است».
«الإمامُ یُحَلِّلُ حَلالَ اللّهِ وَیُحَرِّمُ حَرامَهُ وَیُقیمُ حُدُودَ اللّهِ وَیَذُبُّ عَنْ دینِ اللّهِ وَیَدْعُوا إلى سَبیلِ اللّهِ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَالْحُجَّةِ الْبالِغَةِ... عالِمُ بِالسِّیاسَةِ مُسْتَحِقٌّ لِلرِّئاسَةِ».
«امام حلال خدا را حلال، وحرام خدا را حرام مى شمرد و قوانین خدا را اجرا مى كند و از آیین او دفاع مى نماید و به راه خدا از طریق دلیل و برهان و اندرزهاى نیكو و حجت هاى نافذ دعوت مى كند، او آگاه از سیاست و شایسته سرپرستى است».
امام صادق (علیه السلام) مى فرماید:
«اتَّقُوا الْحُكُومَةَ فَإِنَّ الْحُكُومَةَ إِنَّما هِىَ لِلإمامِ ، العالِمِ بِالقَضاءِالعادِلِ فى المُسْلِمینَ».
«از زمامدارى پرهیز كنید; زیرا آن مربوط به امام آگاه از شئون قضا و دادگر مال مسلمانان است».
امیر مؤمنان مى فرماید:
«...والإِمامَةَ نِظاماً لِلأُمَّةِ وَالطّاعَةَ تَعْظِیماً لِلإِمامَةِ».
«...امامت مایه نظم امور امت، و پیروى از امام، احترامى است به مقام امامت»منبع:پرسمان

این جمله ها همگى تقریباً به یك معنى اشاره مى كنند و آن این كه: چیزى كه انسان باید آن را مؤتَمّ و مقتدا، اسوه و الگو، متبوع و پیشواى خود قرار دهد خواه انسان باشد خواه چیز دیگر، به آن چیز، امام مى گویند: حتى به مثالى كه معلم به عنوان نمونه مى زند،و یا سرمشقى كه مى نویسد، ویا به طرازى كه در دست بنّا است و... امام مى گویند، به خاطر این است كه آن مثال و یا آن خط، و یا آن ریسمان و چوب، اسوه و نمونه كار و یا متبوع وپیشواى او است و باید كار خود را بر آن تطبیق دهد.