 شاخص هاى اساسى حقانیت یك دین چهار چیز است:
 1. بنیاد الهى‏ اصل الهى بودن یك دین از راه هاى زیر قابل بررسى است:
 1-1 آموزه هاى دین‏ با مراجعه به آموزه هایى كه هر دینى براى خود دارد- چه این آموزه ها در قالب كتاب مقدس باشد یا گفتارهاى پیامبر آن دینمى توان پى برد كه آیا یك دین، واقعاً دین حق الهى است یا خیر؟ در اینجا معقول و منطقى بودن، داشتن هماهنگى و انسجام، پاسخ گویى به نیازهاى ابدى و اساسى انسان، وجود نظام اعتقادى، ارزشى و عبادى هدفمند و مطابقت با سیر و سرشت جوهرى انسان، شاخص هایى است كه مى تواند ما را به حق بودن یك دین رهنمون شود.
 1-2 تأیید دین قبلى یا بعدى‏ از آنجا كه ادیان آسمانى، با یكدیگر پیوند عمیقى دارند و هر دینى مؤید و تكمیل كننده دین قبلى است، مى توان با مراجعه به نصوص معتبر رسیده از پیامبرى كه حق بودن دینش براى ما به اثبات رسیده است، كشف كرد كه آیا ادیان دیگر، به تأیید این دین رسیده اند یا نه. این روش از جایگاه ویژه اى برخوردار است كه كمتر بدان توجه شده است. از طریق این روش عدم حقانیت همه ادیانِ ادعایىِ پس از پیامبر خاتم نیز اثبات مى شود.
 1-3 اعجاز معجزه پیامبر یكى از دلایل اثبات صدق نبى و بنیاد الهى دین اوست. معجزه پیامبر باید به طور قطعى اثبات شود. بنابراین كسى كه در حقانیت دینى تحقیق مى كند باید خود آن معجزه را مشاهده كند و یا از طریق نقلى كه صدق آن قطعى و غیرقابل تردید است با آن آشنا شود. مورد نخست تنها در مورد حاضرین در محضر پیامبر امكان پذیر است و غایبان از آن بى بهره اند، جز در مورد قرآن كه معجزه زنده و ابدى است و همگان مى توانند با این سند رسالت ارتباط مستقیم برقرار كنند و اعجاز آن را تجربه كنند.
 1-4 روش تاریخى‏ با رجوع به گزارش هاى مستند، معتبر و كافى تاریخى، مى توان فهمید كه آیا دین خاصى داراى ویژگى ها و خصایصى كه بیان شد هست یا خیر؟ تاریخ به گونه هاى مختلف مى تواند ما را در بازشناسى دین حق از ادیان ساختگى مدد رساند. به عنوان مثال در بررسى هاى تاریخى مشاهده مى كنیم كه (على محمد باب) بنیانگذار بابیگرى پس از ناتوانى در اثبات دعوى نبوت خویش، توبه نامه نوشت و از ادعاى خود تبرى جست.(1) این واقعه تاریخى گواهى روشن بر بطلان بابیگرى و بهاییت نشأت گرفته از آن است. چهار روش یاد شده در عین مجزّا بودن از یكدیگر، در پاره اى موارد مى توانند مكمل یكدیگر در اثبات حقانیت یك دین باشند.
 1-5 ادعاى خود دین‏ ادعاى خود دین نسبت به بنیاد الهى سه گونه تصورپذیر است: یا دینى ادعاى الهى و وحیانى بودن دارد. یا دینى ادعا دارد كه از سوى خداى هستى نازل نشده. یا دینى نسبت به این مسئله ساكت است. در مورد اول باید صدق مدعا را از طریق راه هاى پیشین آزمود. اما اگر دینى ادعاى الهى بودن نداشته و یا عكس آن را داشته باشد مانند ادیان ابتدایى و قدیم همچون پرى آنیمیسم، آنیمیسم، فتیشیسم، میترائیسم، هندوئیسم، برهمنیسم، جینیسم، و ادیان تركیبى مانند سیكیسم كه از تركیب و التقاط اسلام و هندوئیسم پدید آمده و نیز ادیان فلسفى چون بودیسم و كنفوسیونیسم و بسیارى از ادیان قدیم آمیخته به شرك مثل تثلیث بابلى، تثلیث رومى، تثلیث هندى و... كاملاً از مجراى بحث خارج مى شوند و حوزه تحقیقات، منحصر به ادیان مدعى الهى بودن چون اسلام، مسیحیت، یهودیت و زرتشتى گرى و امثال آنها مى شود.

2. تحریف ناشدگى‏ صرف بنیاد الهى در اصل نخستین یك دین براى اثبات حقانیت فعلى آن كافى نیست بلكه باید وثاقت كتاب آسمانى آن از جهت مصون بودن از تحریف و دستكارى هاى بشرى نیز اثبات شود. براى اثبات وثاقت كتاب آسمانى، یعنى استناد قطعى آن به پیامبر و تحریف نشدن آن، مى توان از روش هاى 1-1 و 2-1 و 4-1 استفاده نمود. در خصوص قرآن به لحاظ اعجاز بودنش روش 3-1 نیز كاربرد دارد.

3. نسخ ناشدگى‏ استمرار حقانیت دین تابع نسخ نشدن توسط شریعت حقه پسین است. نسخ شدن یا نشدن یك دین از دو طریق به دست مى آید:
 3-1 عدم جانشینى شریعت حقه پسین‏ براساس این ضابطه تا زمانى كه شریعت الهى جدیدى نازل نشود شریعت قبلى باقى است و با پیدایش شریعت جدید، شریعت پیشین منسوخ مى شود. از این رو با آمدن شریعت اسلامى شرایع پیشین براى همیشه منسوخ خواهند بود.
 3-2 ادعاى خاتمیت‏ دینى كه اصل الهى بودن و تحریف ناشدگى كتاب آسمانى آن اثبات شده باشد اگر ادعاى خاتمیت كند، به لحاظ صدق قطعى این ادعا نسخ ناپذیرى آن براى همیشه ثابت مى شود و ملاكى براى كشف كذب و عدم حقانیت همه ادیان ادعایى بعدى خواهد شد. بنابراین خاتمیت اسلام به تنهایى دلیل قاطع بر كذب و بطلان همه ادیان بعد از آن همچون آیین سیك و بابیت و بهائیت و... مى باشد. بر این اساس پس از آیین خاتم حقانیت براى همیشه اختصاص به دین مبین اسلام دارد.

4. خردپذیرى‏ دین حق با عقل و خرد پیوند وثیق و تنگاتنگى دارد و برخلاف آن حكم نمى راند. در یك نگرش كلى نسبت آموزه هاى دینى با عقل و خرد به سه گونه قابل تصور است:
 4-1 آموزه هاى خردپذیر این دسته از آموزه ها امورى هستند كه هر چند عقل و خرد بشرى ابتدا نسبت به آنها نا آگاه و نا آشنا بوده باشد، اما همین كه از راه هایى چون وحى و دین در دسترس عقل قرار گرفت آن را مطابق با موازین عقلانى مى شناسد و صدق و درستى آن را پذیرا مى شود.
 4-2 آموزه هاى فراعقلى‏ این دسته امورى هستند كه عقل قادر به قضاوت مستقیم در باب آنها نیست نه بر صدقشان مى تواند دلیل آورد و نه بر كذبشان.
 4-3 آموزه هاى خردستیز این گروه مطالبى را شامل است كه به حكم قطعى عقل باطل و خلاف واقعیت است. آموزه هاى گروه اول و دوم با حقانیت دین سازگارى دارد. البته آموزه هاى گروه دوم حدالامكان نباید در بن مایه هاى عقاید نخستین دینى قرار گیرند چرا كه عقاید پایه دینى مثل خداشناسى محور ایمان است و تا شناخت و معرفت اعتمادپذیر عقلى در باره آن حاصل نشود، نمى توان به آن ایمان آورد. اما در مراحل پسینى وجود چنین آموزه هایى در دین مشكلى پدید نمى آورد، بلكه اساساً یكى از كاركردهاى دین در اختیار قراردادن آموزه هاى خرد نایاب است. اما گروه سوم به هیچ روى در دین حق راه ندارد و وجود آن به ویژه در عقاید پایه دلیل روشنى بر بطلان و عدم حقانیت یك دین است. بررسى تطبیقى ادیان براساس این مسئله، تحقیقى گسترده و فراخ مى طلبد. در عین حال به طور فشرده و كوتاه، اشاراتى در مقایسه چند دین بزرگ خواهیم داشت:
 الف.مهم ترین ركن اساسى یك دین، «خداشناسى» آن است. در این راستا آموزه «توحید»(2) در اسلام، خردپذیرترین آموزه است و ادله متقن بسیارى بر آن گواهى مى دهد. اثبات توحید به خودى خود، ابطال كننده آموزه «تثلیث» و «ثنویت» است. بنابراین همین مسئله، به تنهایى براى اثبات عدم حقانیت ادیان غیرتوحیدى مانند زرتشتیت و مسیحیت كافى است.
 ب.بسیارى از ادیان، به رغم دارا بودن پیشینه الهى، در طول تاریخ دچار تحریفات چشمگیرى شده و اصالت خود را از دست داده اند. همین مسئله باعث شده كه آموزه هاى خردستیز بسیارى در این ادیان رخ نماید.
منبع : پرسمان/ معارف
شاخص های حقانیت چیست وچگونه می توان حقانیت ودرستی یك دین را باز شناخت؟