
هریک از عقود و قراردادهایی که توسط قانونگذار در قانون مدنی احصا شده‌­اند، حقوق و تکالیف مختلفی را برای طرفین به‌وجود می‌­آورند. علاوه بر تمایز این قراردادها از حیث حقوق و تعهداتی که برای طرفین خود به‌وجود می­‌آورند، شرایط اختصاصی انعقاد هرکدام از این قراردادها و هم­چنین آثار هریک از آن­ها نیز متفاوت از دیگری است.

برخی از این قراردادها مانند بیع (خریدوفروش) مالکیت به‌وجود می‌­آورند، برخی دیگر مانند عقد نکاح موجب ایجاد رابطه‌ی زوجیت میان زن و مرد می‌­شوند و برخی از آن­ها هم موجب ایجاد نمایندگی و نیابت می‌­شوند. برای مثال در عقد ودیعه، فرد با سپردن مال خود به دیگری، برای نگه­داری از مال خود به او نیابت و نمایندگی می­‌دهد و در عقد عاریه فرد به دیگری نمایندگی و نیابت می‌­دهد که از مال او به‌صورت رایگان استفاده نماید. 

یعنی در عقد وکالت نیز یکی از طرفین برای انجام کاری به طرف دیگر نمایندگی می‌­دهد. عقد وکالت دارای سه رکن اساسی است:
مُوَکِّل (وکالت­‌دهنده)؛
وکیل؛
موضوع وکالت.

موکل به یکی از طرفینِ قرارداد وکالت گفته می­‌شود که برای انجام امور مربوط به خود به دیگری وکالت می­‌دهد. وکیل کسی ­است که به نمایندگی از موکل امور مربوط به او را که در قرارداد ذکر شده ­است، انجام می‌­دهد و مقصود از موضوع وکالت نیز اموری است که موکل برای انجام آن­ها به وکیل نمایندگی یا وکالت می­‌دهد. براین‌­اساس با توجه به اینکه اثر اصلی قرارداد وکالت اعطای نمایندگی و نیابت است، اقدامات انجام شده از سوی وکیل به منزله­‌ی اقدامات انجام شده از سوی موکل است و در واقع در این میان وکیل نقش واسطه را ایفا می‌­کند؛ یعنی گویی تمامی کارهای انجام‌­شده توسط وکیل را خود موکل انجام داده‌ ­است.

 برای مثال هنگامی که یک نفر برای طرح دعوا در دادگاه به شخص دیگر وکالت می­‌دهد، در این حالت اقداماتی که وکیل در دادگاه انجام می­‌دهد به‌منزله­‌ی اقدامات موکل است و تمامی آثار این اقدامات خواه مثبت باشد و خواه منفی، او را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
اهمیت شخصیت وکیل در قرارداد وکالتدر قراردادهایی که اثر اصلی آن­ها ایجاد نمایندگی است، شخصیت طرفین به‌ویژه کسی که به او نمایندگی اعطا می‌­­شود، اهمیت بسیاری دارد. به این معنا که افراد، نگه‌­داری از اموال خود یا انجام امور مربوط به خود را به هرکسی نمی‌­سپارند و پیش از تصمیم­‌گیری در خصوص این موارد، بسیار در خصوص شخصیت طرف مقابل تحقیق می‌­کنند تا امانت­دار یا متخصص بودن آن­ها را احراز کنند.

 قرارداد وکالت هم، این‌گونه است؛ یعنی در قرارداد وکالت هم که در آن یکی از طرفین برای انجام کاری به طرف دیگر وکالت می­‌دهد، شخصیت وکیل برای موکل بسیار پراهمیت است؛ یعنی برای او مهم است که به چه کسی برای انجام امور مربوط به خود نمایندگی می‌­دهد. در نتیجه با توجه به اهمیت شخصیت وکیل برای موکل، وکیل نمی‌­تواند انجام کار موضوع قرارداد خود با موکل را به فرد دیگری واگذار کند و باید خود او اقدام به انجام این امور نماید. به عبارت بهتر وکیل در خصوص اختیاراتی که موکل به او داده ­است، محدودیت دارد و نمی‌­تواند هرکاری انجام دهد یا برای آن­چه خود اختیار انجامش را دارد به دیگری وکالت بدهد.

وکالت در توکیلبا توجه به اینکه در قرارداد وکالت شخصیت وکیل برای موکل اهمیت بسیاری دارد، وکیل موظف است خودش شخصا اقداماتِ لازم مربوط به قرارداد را انجام دهد. حال ممکن است موکل براساس اعتمادی که به وکیل خود دارد، در قرارداد وکالت برای او حق توکیل درنظر بگیرد. توکیل از لحاظ لغوی یعنی کسی را وکیل کردن.

 منظور از داشتن حق توکیل آن است که وکیل می‌­تواند برای انجام موضوع قرارداد وکالت به فرد دیگری وکالت بدهد (فرد دیگری را وکیل کند). اگر وکیل حق توکیل داشته باشد، گفته می‌­شود که وکالت در توکیل دارد. در واقع هما­ن‌­گونه که موکل برای انجام برخی امور به وکیل وکالت می­‌دهد، می­‌تواند به او برای وکالت دادن به دیگری هم وکالت بدهد. وکالت در توکیل در دو حالت می‌­تواند اتفاق بیفتد:

استثنایی بودن وکالت در توکیلطبق ماده‌ی ۶۷۲ قانون مدنی، داشتن حق توکیل توسط وکیل یک امر استثنایی است؛ یعنی همان‌طور که پیش­تر ذکر شد، در قرارداد وکالت برای موکل اهمیت دارد که خود وکیل امور تعیین‌­شده را انجام دهد. بر این اساس وکیل هم وظیفه دارد خودش شخصا اقدام به انجام این امور نماید مگر اینکه موکل یا صراحتا در قرارداد وکالت حق توکیل را به وکیل داده باشد یا اینکه از اوضاع و احوال مشخص شود که وکیل دارای چنین حقی است. 

بنابراین اینکه وکیل حق توکیل داشته باشد و بتواند انجام موضوع قرارداد وکالت را به دیگری بسپارد، یک امر استثنایی است و صرفا در حالتی که در خود قرارداد چنین حقی برای وکیل پیش­‌بینی شده باشد، می­‌تواند به دیگری وکالت بدهد. بر این اساس اگر در قرارداد به مطلبی در مورد حق توکیل اشاره نشده باشد، قاعده این است که وکیل چنین حقی ندارد اما با این وجود برای اطمینان بیش­تر معمولا موکل در قرارداد وکالت صراحتا بیان می‌­کند که وکیل حق توکیل به غیر ندارد؛ یعنی وکیل نمی­‌تواند در خصوص موضوع این قرارداد به شخص دیگری وکالت بدهد.
منبع: پایگاه خبری چطور

عقد وکالت یکی از قراردادهایی است که در میان افراد جامعه بسیار رواج دارد و اثر آن نیز مانند عقد ودیعه و عاریه ایجاد نمایندگی و نیابت است.