 

مقدّمهشاید به نظر برسد که مفهوم «خانواده» از مفاهیمی بسیار روشن و همه فهم است، به گونه ای که عامه مردم، اعم از کوچک و بزرگ و باسواد و بی سواد، همه آن را می فهمند و نیازی به تعریف آن نیست، ولی آن قدرها ساده هم نیست. وقتی به منابع واژه شناسی مراجعه کنیم، می بینیم تعاریف گوناگونی از آن شده و صاحب نظران بر اساس تخصص و نیازشان، هر کدام تعریفی از «خانواده» ارائه داده اند. برخی خانواده را یک سازمان اجتماعی دانسته، بعضی روابط خویشاوندی و همخونی را اساس تشکیل خانواده تلقّی کرده اند، عده ای دیگر عامل اقتصادی، و گروهی نیز عوامل روانی و جنسی را سبب پیدایش آن قلمداد کرده اند. به هر صورت، همان گونه که از منابع دیگر هم برمی آید، منظور از «خانواده» در این گفتار، مجموعه ای از افرادی است که یکجا در کنار هم زندگی می کنند و معیار همزیستی و همبستگی آن ها دو چیز است: قرابت یا زوجیت. بنابراین، خانواده های والدینی، تک والدینی یا بدون والدین یا برادران و خواهرانی که با هم زندگی می کنند نیز مشمول این بحث خواهند بود.

ابعاد خانواده در اندیشه نظریه پردازان علوم انسانیخانواده جایگاه رفیع و بلندی در انظار اندیشمندان جهان داشته است و آن را از جنبه های گوناگون مورد تجزیه و تحلیل قرار داده اند. هر رشته از علوم انسانی به فراخور نیاز خود، به تکاپو در مسائل خانواده پرداخته و گوشه ای از امور مربوط به آن را بررسی کرده است. هرچند بررسی همه ابعاد خانواده از دیدگاه های مختلف کاری است بسیار گران و در این مقال نمی گنجد، اما به برخی از جهات آن در اندیشه های نظریه پردازان علوم انسانی می توان اشاره ای گذرا داشت:

الف. تاریختمامی تاریخ نگاران و سیره نویسان بر این باورند که خانواده کهن ترین گروهی است که به اقتضای نیاز طبیعی، عاطفی و اجتماعی بشر شکل گرفته و سابقه ای به درازای سابقه زیست بشر بر روی زمین دارد؛ چرا که انسان مدنی الطبع است و ناگزیر باید در اجتماع زندگی کند؛ چون خداوند انسان را آفرید و ساختمان بدنی او را به گونه ای شکل داد که ضمن برخورداری از توانایی های گوناگون از نظر جسمی و عاطفی، همواره احساس نیاز به دیگران در او زنده باشد. همین احساس درونی باعث می شود که اجتماع کوچکی به نام «خانواده» در عرصه زندگی شکل بگیرد و تعدادی از افراد دست کم دو نفر یک جا زندگی کنند؛ نیازهای جسمی و روانی انسان در محیط خانواده تأمین می شود و روح تعاون و همکاری میان اعضای آن در همان محیط به وجود می آید.
پس از تشکیل نخستین هسته خانواده در زمین، که طبق متون دینی و تاریخی، شخصیت آدم و حوا بنیان گذار آن بودند، مراحل گوناگونی بر نهاد خانواده سپری شده و به موازات تحولات اجتماعی، دست خوش تغییر و تحول فراوان گشته است. دانش تاریخ عهده دار بررسی ابعاد خانواده و سیر تکاملی آن است که چگونه خانواده بادیه نشین تبدیل به شهرنشین شد، یا چه عواملی موجب گردیدند که خانواده هسته ای جایگزین خانواده سنّتی گردد. به هر حال، سیر تحولات خانواده از موضوعات مهم مطالعاتی در علم تاریخ است و بدین روی، تاریخ نویسان به بررسی آن می پردازند. 

ب. جامعه شناسیجامعه شناسان از دیرباز به تجزیه و تحلیل خانواده پرداخته و آن را به عنوان یک نهاد اجتماعی همواره مطمح نظر داشته اند. خانواده از منظر جامعه شناسی، اساسی ترین نهاد اجتماعی است که در شکل گیری ساختار کلان جامعه و افزایش بهره وری آن نقش بسزا دارد. چون بافت اجتماعی به نوعی تحت تأثیر تحولات خانوادگی قرار دارد و هرگونه انحرافی در فضای خانواده ها لزوما در جامعه منعکس می شود. در مقابل، خانواده نیز در برابر تغییرات جامعه از خود واکنش نشان می دهد. از این رو، می توان گفت: میان خانواده و جامعه یک رابطه دو سویه برقرار است و هر کدام بر دیگری تأثیر می گذارد.
امروزه گرایشی در حوزه جامعه شناسی پدید آمده که ابعاد خانواده و جنبه های گوناگون آن را مورد بررسی قرار می دهد. این گرایش با مطالعات جامعه شناسانه فرد ریک لوپلی (Freede Ric le Play) فرانسوی و ویلهم هایرنش ریل (Wilhelm Heinrich Riehl) آلمانی پدید آمد و سپس با تحقیقات سایر جامعه شناسان مانند دورکیم (Emile Durkheim) و مارکس (Karl Marx) توسعه یافت و تکمیل گردید.
از آن رو که خانواده نقش عمده ای در تربیت نیروی فعّال جامعه دارد و می تواند با افزایش بازدهی جامعه به توسعه اقتصادی و اجتماعی کمک کند، جامعه شناسان به بررسی مسائل مربوط به آن علاقه مند شده اند. رویکرد جامعه شناسی خانواده براساس نظریه «کارکردگرایی» ساختار خانواده، نقش هریک از اعضا، روابط میان اعضا، جمعیت و شاخص های رشد یا کاهش آن، انواع خانواده از نوع گسترده و هسته ای، تأثیرات متقابل جامعه و خانواده و امثال آن را مورد مطالعه قرار می دهد.

ج. حقوقدانش حقوق یکی از دانش های علمی کاربردی رایج و پر رونق در سراسر دنیاست و به مسائل خانواده توجه جدّی نموده و آن را به عنوان یک نهاد مدنی حقوقی مورد تحقیق قرار داده است. حقوق دانان قوانین متعددی برای سامان دهی امور خانواده تدوین کرده اند تا در صورت لزوم، مورد اجرا قرار گیرند و احیانا از فروپاشی نظام خانواده جلوگیری نمایند. حقوق هر یک از اعضای خانواده، ارث، نکاح، طلاق، نفقه اولاد و همسر از جمله موضوعاتی هستند که از نظر حقوقی مورد رسیدگی قرار می گیرند. حقوق بیش از دیگر حوزه های علوم انسانی کاربرد دارد و با زندگی عملی مردم در ارتباط است. دادسراهای عمومی و خصوصی و زیر مجموعه های آن از مراکزی هستند که به اجرای عدالت در جامعه می پردازند. دادگاه های ویژه دعاوی خانوادگی امروزه از ازدحام بیشتری برخوردارند و در آنجا قضات متعددی به حل و فصل مسائل خانوادگی مشغولند. در هر کشوری قوّه قضاییه با تلاش پیگیر خود، مجری قانون در محیط اجتماعی و خانوادگی است. بدین روی، حقوق خانواده یکی از مهم ترین مباحث حقوق مدنی هر کشور می باشد.

د. اقتصاداقتصاددانان نیز به نوبه خود، مسائل خانواده را از نظر دور نداشته و آن را به عنوان یک واحد تولید و مصرف مورد توجه قرار داده اند. خانواده در تقویت بنیه مالی کشور و استوار نگه داشتن آن نقش مهمی ایفا می کند؛ چراکه خانواده ها نخستین گروه های اقتصادی را تشکیل می دهند و نیروی کار در مزارع و کارگاه ها را آن ها تأمین می کنند، به ویژه خانواده های گسترده و سنّتی که اغلب در روستاها زندگی می کنند و تقریبا همه اعضای آن ها، اعم از زن و مرد و کوچک و بزرگ، به تولید اشتغال دارند؛ مانند کشاورزی و دامداری، تولید و توزیع و مصرف که از محورهای اصلی در علم اقتصاد هستند و هر سه محور ارتباط مستقیمی با نهاد خانواده دارند. بنابراین، خانواده از یک سو، جایگاه تربیت نیروی فعّال کاری است و از سوی دیگر، یک واحد مصرف کننده محسوب می شود که باید درآمد ملّی به صورت عادلانه بین خانواده ها تقسیم گردد.
از نظر اقتصاد سیاسی، دولت عهده دار تأمین نیازهای اساسی خانواده هاست و حکومت وظیفه دارد که مسکن و معیشت عمومی مردم را تأمین نماید. دولت باید شرایطی را به وجود آورد که خانواده ها قدرت خرید کافی داشته باشند و بتوانند مایحتاج اولیه خود را بدون هیچ مشکلی فراهم سازند. آنچه در این زمینه مؤثر است، توزیع عادلانه امکانات است که باید با مدیریت درست انجام گیرد. چه بسا مشکلات اقتصادی که در اثر سوء مدیریت در نظام توزیع کالاهای مصرفی به وجود می آیند.
امروزه یکی از مباحث عمده اقتصادی در مورد خانواده مسئله «رشد جمعیت» است که اغلب کشورهای جهان، بخصوص کشورهای در حال توسعه، با آن روبه رو هستند و شیوه های گوناگونی برای مهار جمعیت به کار بسته اند. از جمله اقداماتی که تا حدی در این زمینه موفق بوده، اجرای برنامه های پیش گیری از بارداری بانوان است. تبلیغات صورت گرفته در این رابطه توجه خانواده ها را به خود جلب نموده و در عمل نیز تأثیر فراوان بر جای گذاشته است. دلیل این امر شاید این باشد که مهار زاد و ولد به خاطر کاستن از تکالیف بارداری و تربیت فرزند با آسایش و رفاه زنان سازگارتر است و به همین دلیل مورد استقبال گسترده قرار گرفته است. با این وصف، آنان می توانند با راحتی و آسایش بیشتر زندگی کنند. به هر صورت، خانواده به دلایل متعددی، چه در مباحث نظری و چه در مباحث عملی، مرکز توجه اقتصاددانان قرار گرفته است. 

ه . روان شناسیهرچند رویکرد روان شناسی به تجزیه و تحلیل رفتار آدمی می پردازد و سعی دارد ضمن تشخیص رفتارهای نابهنجار، علل بروز آن ها را شناسایی کند و به درمان بیمار بپردازد، اما در عین حال، خانواده را نیز از زوایای گوناگون مورد مطالعه قرار می دهد؛ چرا که خانواده به عنوان یک نظام باز، دایم در حال تحول و دگرگونی است؛ داده هایی را از خارج می گیرد و چیزهایی را به بیرون می دهد. خانواده از منظر روان شناختی، برای حفظ تعادل خود، همیشه در دو جنبه «درون سازی» و «برون سازی فعّال» است؛ یعنی در عین سازگاری با تحولات اجتماعی، همه اعضای خود را از نظر جسمی و روحی به رشد مطلوب می رساند. طبیعی است که مسائل رشد به لحاظ کمّی و کیفی در روان شناسی بررسی می شوند.
رویکرد خانواده درمانی از گرایش های نسبتا جدید در دانش روان شناسی است که از زاویه های گوناگون به بررسی مسائل خانواده می پردازد. یکی از نظریه های رایج در حوزه خانواده درمانی، نظریه «سیستمی» است. این نظریه، خانواده را موجودی می داند متشکّل از اجزای به هم پیوسته که اولاً، اعضای آن تابعی هستند از رفتار سایر اعضای خانواده، و ثانیا، خانواده مانند هر نظام دیگری متمایل به تعادل است. اگر عضوی از خانواده دچار نابهنجاری شود، باید در ارتباط با سایر اعضای آن درمان گردد؛ زیرا از این نظر، هر عضوی وابسته به محیط خود و دیگر عناصر تشکیل دهنده آن نظام است. بر اساس نظریه «سیستمی»، پیدایش عضو جدید یا کاهش عضو قدیم، مستلزم فشار بر اعضای سابق خانواده است. این امر ایجاب می کند که خانواده به گونه ای جوابگوی تعییرات درونی و بیرونی باشد که خود را با شرایط جدید منطبق سازد. به هر حال، دانش روان شناسی به بررسی زاویه های گوناگون خانواده پرداخته، راهکارهای مناسبی را برای پیش گیری یا درمان رفتارهای نابهنجار ارائه می دهد. 

و. علوم سیاسیحکما و اندیشمندان بزرگ، اعم از مسلمان و غیرمسلمان، از روزگاران قدیم سیاست را به دو نوع «سیاست مُدُن» (شهرها) و «سیاست منزل» تقسیم کرده اند. بدین سان، خانواده و امور مربوط به آن، خود در قلمرو علوم سیاسی قرار می گیرد و باید مورد توجه نظریه پردازان دانش سیاست قرار گیرد؛ چرا که نهاد خانواده، کوچک ترین واحد اجتماعی و نمونه تمام عیاری است از یک جامعه بزرگ. همان گونه که جامعه کلان نیاز به رئیس، مدیر و برنامه ریزی دقیق دارد، خانواده نیز نیازمند سرپرست و برنامه ریزی است. اگر سرپرست در خانواده نباشد، اعضای آن دچار تحیّر و سردرگمی می شوند و این سردرگمی به هرج و مرج اعضای آن و در نهایت، فروپاشی نظام خانواده منجر خواهد شد؛ چنان که این مسئله در سطح جامعه و نظام سیاسی کشور نیز قابل پیش بینی است. از این رو، خانواده به عنوان یک واحد سیاسی همواره مورد مطالعه کارشناسان مسائل سیاسی بوده است.
عامل دیگری که باعث جلب توجه صاحب نظران امور سیاسی به نظام خانواده شده این است که کانون خانواده نقش مؤثری در تربیت نیروی سیاسی اجتماعی دارد. اگر نگاهی به گذشته و حال جوامع بیندازیم، به روشنی درمی یابیم که سیاست مداران بنام تاریخ در محیط خانواده ها پرورش یافته و از همان جا شایستگی های لازم را برای اداره امور جامعه کسب کرده اند. همچنین خانواده در حفظ اقتدار ملّی و استقلال یک ملت سهم بسزایی دارد. تاریخ نشان می دهد که ملت هایی همیشه قوی و پرتوان بوده اند که از نظر خانوادگی، بنیاد محکم تری داشته اند. در مقابل، انحطاط و شکست هر ملتی از زمانی آغاز شده که اصول خانوادگی در آن ملت رو به ضعف رفته اند. از اینجاست که فرهیختگان دانش سیاسی همواره نهاد خانواده را به عنوان یک شاخص سلامت و قدرت حیات سیاسی اجتماعی جامعه معرفی می کنند و اینکه هرگونه ضعفی در نظام خانواده بر دوام و بقای حیات ملّی تأثیر می گذارد. به نظر بسیاری از کارشناسان، توسعه سیاسی و اقتدار ملّی یک کشور تا حد زیادی وابسته به استحکام نظام خانواده است.
امروزه نیز سیاست مداران جهان در تمام دنیا از حیات فرهنگی و اقتصادی خانواده ها به شدت حمایت می کنند. این کار به لحاظ سیاسی اجتماعی می تواند تحلیل های گوناگونی داشته باشد. «عمل به وظیفه» یکی از نگرش هایی است که به این مسئله می نگرند. براین اساس، تأمین نیازهای اساسی و فراهم ساختن وسایل آسایش و رفاهی حق ملت بر دولت است. زمام داران سیاسی جامعه بر اساس وظایف دینی و ملّی خود، باید به احتیاجات مردم بپردازند؛ چون درآمد ملّی و سرمایه عمومی کشور در اختیار رهبران جامعه قرار دارد و باید صرف معیشت خانواده ها گردد. 
نگرش دیگر این است که خانواده ها در پیدایش و استمرار قدرت نقش اساسی دارند و بدین دلیل، مورد حمایت کارگزاران سیاسی قرار می گیرند، به ویژه هنگام تعویض قدرت و برگزاری انتخابات وعده های بیشتری از ناحیه گروه های سیاسی به مردم داده می شود. بدین سان، خانواده، چه در گذشته و چه در آینده، مورد توجه کارشناسان مسائل نظری و عملی دانش سیاسی بوده است.

ز. علوم تربیتیکارشناسان امور تربیتی بیش از هر چیز به عنوان یک نهاد تربیتی به خانواده می نگرند. فضای گرم خانواده مناسب ترین جای پرورش استعدادها و توانایی های نسل جدید است؛ محیطی سرشار از مهر و محبت، عواطف و احساسات پاک، و کودک از همان روزهای نخست زندگی، در آغوش پر مهر پدر و مادر قرار گرفته، درس ایثار، محبت، مروّت و وفاداری فرامی گیرد. روحیه تعاون و همکاری و خدمت به مردم در فضای خانواده شکل می گیرد. کودک می آموزد که چگونه با دیگران زندگی کند و چگونه در برنامه ریزی ها و تصمیم گیری ها شرکت کند. به نظر کارپردازان امور تربیتی، کانون خانواده بسان یک مرکز تعلیم و تربیت غیررسمی، اصول و آداب زندگی را از راه غیر مستقیم به فرزندان ارائه می دهد. به عقیده آنان، خانه همواره در کنار مدرسه از عوامل مؤثر در فرایند تعلیم و تربیت مطرح بوده و کارایی خود را نیز نشان داده است. هرقدر پیوند خانه و مدرسه محکم تر باشد، بازدهی تعلیم و تربیت بیشتر خواهد بود. تشکیل انجمن های اولیا و مربیان در اغلب مراکز آموزشی به همین منظور انجام می گیرد. هریک از اعضای خانواده، بخصوص پدر و مادر، در تربیت کودک نقش بسزا دارند. (بررسی این موضوع فرصت دیگری می طلبد، در اینجا به همین اندازه بسنده می شود.)

خانواده در غربخانواده نهادی است شناخته شده و در هر جای دنیا حضور دارد و همه جا نیز از قوانین کم و بیش مشابهی پیروی می کند. در عین حال، در بسیاری از ویژگی ها از جامعه ای به جامعه دیگر تفاوت های اساسی دارد؛ چرا که فرهنگ حاکم بر جامعه خواه نا خواه بر خانواده و فضای حاکم بر آن تأثیر می گذارد. بدون شک، در هر جامعه ای که خانواده تشکیل شود، رنگ و بوی آن جامعه را به خود می گیرد و اعضای آن نیز از آداب، رسوم و سنّت های رایج در همان محیط اجتماعی پیروی می کنند. این ادعا زمانی روشن می شود که خانواده در دو جامعه ای کاملاً متفاوت بررسی و نقاط اشتراک و اختلاف آن دو در مورد خانواده از هر جهت برجسته گردد. با این وصف، خانواده در غرب تفاوت های ریشه ای با نظام خانواده در اسلام دارد؛ چون نگرش اسلام و غرب در مورد خانواده از هر جهت تفاوت دارد.
حقیقت این است که غرب بر اساس اندیشه «آزادی مطلق»، اصول خانواده را به هم ریخته و آینده ای تاریک و وحشتناک فراروی خانواده ها قرار داده است. اساس تشکیل خانواده، که ایجاد امنیت خاطر و تأمین نیازهای عاطفی، روحی و معنوی انسان است، دیگر در مغرب زمین معنا و مفهومی ندارد. در نگرش غرب، هدف از بنیاد خانواده جز رسیدن به اغراض مادی و استفاده های جنسی چیز دیگری نیست. نقش اصلی خانواده، که تربیت فرزند است، بکلی فراموش شده، عیّاشی و هوس رانی جایگزین آن گردیده است. همه این نابسامانی ها ناشی از آزادی بی حد و حصر غرب است که زنان ودختران را از فطرت اولیه شان به دور ساخته و آن ها را به ابزار کسب و تجارت تبدیل کرده است. اوضاع جاری در کشورهای غربی به گونه ای است که مورد اعتراض همه اندیشمندان، فرهیختگان و نویسندگان آن دیار قرار گرفته است. آنچه امروزه در غرب می گذرد نشان دهنده این واقعیت است که تمامی مرزها و ارزش های انسانی در آن کشورها شکسته و مشکلات اجتماعی فراوانی ناشی از آن دامنگیر جامعه شده است، تا جایی که گردانندگان امور اجتماعی و طرفداران آزادی نیز از این وضع به وحشت افتاده و برای حل مشکل، به کارشناسان مسائل مربوطه روی آورده اند. پیامدهای این نوع آزادی در جوامع غرب، بیش از آن چیزی است که بتوان توصیف کرد. در اینجا تنها به چند مورد از آن ها اشاره می شود:

1. فروپاشی نظام خانوادهتحوّلات اجتماعی فرهنگی مبتنی بر آزادی های نامحدود در غرب به گونه ای است که به تزلزل و فروپاشی نهاد خانواده منتهی گشته است؛ چرا که نظر به آزادی مطلق، بهترین راه برای ارضای غریزه جنسی جوانان روش «انتخاب دوست و رفیق» است، بدون تحمّل تکالیف ازدواج و خانه داری به صورت رسمی آن؛ چنانکه در جامعه امریکا کسی حق ندارد آزادی جنسی را محدود کند و تحت ضابطه ای در بیاورد؛ زیرا خلاف آزادی محسوب می شود. با این وضع، دختران و پسران جوان خود را ملزم به تشکیل خانواده نمی بینند.

2. ابتذال زنان و دخترانفرهنگ غرب زنان و دختران جوان را در حدّ ابزاری برای تجارت و به دست آوردن پول و ثروت پایین آورده و افراد سودجو از آن ها به شیوه های گوناگون در این زمینه بهره برداری می کنند. رقص و بازی در مجالس عمومی، آوازخوانی و ظاهر شدن در صحنه های نمایش و فیلم به صورت عریان بخشی از بی عفتی و ابتذال زنان است. هزاران انسان جوان از حرکات اندام، رقص و صدای جذاب آنان تحریک شده، به وجد می آیند و چه بسا خسارات مالی و جانی بی شماری برای شرکت کنندگان و گردانندگان صحنه پدید می آورند.

3. خود فروشی و اختطافدر جوامع غربی، بسیاری از زنان به خودفروشی تن داده، عرض و شرف خود را در اختیار دیگران قرار می دهند. این کار در اروپا و امریکا رایج است و هیچ منع قانونی وجود ندارد. دلیل اقدام به این عمل، هم می تواند اقتصادی باشد چنان که برخی از زنان در اثر فقر و ناداری و برای به دست آوردن لقمه ای نان، خود را می فروشند و هم سیاسی. امروز در سیاست غرب، یکی از راه های سلطه بر مردم اشاعه فحشا در میان جوانان است تا بدین وسیله، مردم را سرگرم نگه داشته، خود به حکومت خویش ادامه دهند. همین سیاست را در دنیای اسلام هم می خواهند اجرا کنند.
اختطاف زنان و دختران از دیگر پیامدهای فرهنگ غرب است و این امر به گونه ای شیوع پیدا کرده که موجب نگرانی جدی خانواده ها را فراهم ساخته است. هر روز افراد بی بند و بار و عیّاش با زور و تزویر، دختران جوان را سوار ماشین نموده، می برند و پس از مدتی در فاصله های بسیار دور از منزلشان رها می کنند. زندگی در چنین جامعه ای چگونه ممکن است؟ امنیت ناموسی مهم تر از امنیت مالی و سیاسی است. اگر زنان و دختران در کوچه و خیابان از دستبرد بیگانگان در امان نباشند، چگونه می توان آرامش خانواده ها را تأمین کرد؟

4. شیوع بیماری های مسریشیوع بیماری های مسری و غیر مسری، قابل و غیرقابل درمان در اغلب کشورهای غربی مانند بیماری ایدز، بیماری های مقاربتی امثال آن نتیجه آزادی جنسی است. اشاعه فحشا و رواج روزافزون فساد در میان مردم سبب بروز بیماری های مقاربتی و سرایت آن ها به دیگران گشته است. به قرار برخی از گزارش ها، قریب 75% زنان و 55% جوانان آلوده در جامعه امریکا مبتلا به بیماری های مسری هستند.

5. افزایش سقط جنینتعداد زیادی از زنان و دختران در عین به کارگیری وسایل جلوگیری از بارداری ناخواسته، به صورت غیر قانونی باردار می شوند. چنین افرادی از یک سو، تحت فشار نزدیکان خود قرار می گیرند و از سوی دیگر، با عوارض ناخواسته بارداری مواجه می شوند. از این رو، برای رهایی از این گونه فشارها اقدام به سقط جنین می کنند. در امریکا، فرانسه و دیگر کشورهای اروپایی برای سقط جنین مراکزی در نظر گرفته شده و یا در بیمارستان ها و درمانگاه ها به صورت رسمی این کار انجام می گیرد. طبق برخی از گزارش ها، با افزایش میزان سقط جنین در غرب طی یک سال در امریکا، 55% از کل سقط جنین های صورت گرفته مربوط به زنان و 45% آن مربوط به دختران مجرّد بوده که هنوز ازدواج نکرده اند.

6. افزایش فرزندان نامشروعبا وجود پیشرفت ابزارهای پیش گیری و درمان در غرب و استفاده زنان از آن ها، آمار تولید فرزندان نامشروع در جوامع غربی کم نیست. هر روز از کوچه ها و خیابان ها، راه روها، کارگاه ها، ایستگاه های قطار و ماشین، کنار سطل های زباله و دم در خانه ها نوزادانی پیدا می شوند که بدون پدر و مادر به حال خود رها گشته اند. بنا به گزارشی، در سال 1961 میلادی در امریکا تعداد 400 هزار کودک سرراهی پیدا شدند که فقط از دختران متولد شده بودند. این رقم هر سال رو به افزایش است و هر روز بر تعداد فرزندان نامشروع افزوده می شود.
ناگفته نماند که آنچه ذکر شد، دورنمای اندکی از اوضاع خانواده در غرب است که جز نام بی محتوایی از آن باقی نمانده و در حال انحلال کامل به سر می برد. روند رو به افزایش جرم و جنایت در غرب مانند سقط جنین و سرقت، مهر و محبت را از جامعه زنان سلب کرده و آن ها را به انسان هایی بی رحم و قسیّ القلب مبدّل ساخته است که کوچک ترین عاطفه ای در دل ندارند. جای بسی شگفتی است که برخی از زنان و دختران در جوامع اسلامی آرزوی آزادی غرب را در سر دارند و می خواهند در مسیر انحطاط و ابتذال مطلق غرب قرار گیرند! فرو رفتن در فرهنگ منحط غرب، به معنای جدایی از همه ارزش های دینی و مذهبی است که نجات از آن بسیار دشوار است.

خانواده در اسلامنگرش اسلام به خانواده بر عکس مکاتب و دیدگاه های غیر اسلامی، که نگاهی تک بعدی است، بسیار عمیق و همه جانبه است و تمام ابعاد آن از آغاز تا انتها، در همه مراحل مورد توجه بوده و در هر مورد دستورات لازم ارائه گردیده است. نحله های غیر دینی، خانواده را از زاویه خاصی مورد توجه قرار می دهند، به ویژه دانش های علمی امروز دانشگاه ها بر اساس نیاز خود به تجزیه و تحلیل خانواده می پردازند و به دیگر ابعاد آن توجه چندانی ندارند، غافل از اینکه خانواده به عنوان یکی از بنیادی ترین نهادهای اجتماعی، در تمامی عرصه های زندگی بشر حضور دارد و باید به جوانب گوناگون آن پرداخت. به نظر می رسد این مسئله نقدی است بر همه دانش های علمی که از آن ها نام برده شد.
اما اسلام همان گونه که گفته شد نگاهی همه جانبه به نهاد خانواده دارد و آن را از زاویه های گوناگون مورد توجه قرار داده است. وقتی به متون اسلامی، بخصوص آیات و روایات مراجعه کنیم، در همه زمینه ها به دستوراتی برمی خوریم که از همه جهات به تحکیم نهاد خانواده پرداخته است. قرآن کریم و احادیث اسلامی در مسائل اخلاقی، اجتماعی، تربیتی، روان شناختی و اقتصادیِ خانواده فراوان سخن گفته اند. اگر این مضامین به صورت دقیق و تخصصی استخراج و با یافته های علوم جدید منطبق گردند، تحول عظیمی در دانش خانواده به وجود خواهد آمد.
آن قدر که اسلام به تحکیم بنیان خانواده اهمیت داده و در دستورات خود گام به گام آن را دنبال نموده است، مکتب های دیگر به استقرار خانواده بها نداده اند. اسلام پیش از همه، می خواهد یک فضای عاطفی و محبت آمیز در محیط خانواده پدید آید و روابط بین اعضای آن بیش از پیش پایدار گردد. خانواده ای از منظر اسلام خوش بخت است که دوستی، صداقت و وفاداری بر فضای آن حاکم باشد؛ زیرا با اختلاف، بدبینی، و خودمحوری، شیرازه خانواده از هم می پاشد. خدای متعال ایجاد محبت و همدلی بین زن و شوهر را از نشانه های خود دانسته، می فرماید: «وَ مِن آیاتِه أن خَلَق لکم مِن انفسکم اَزواجا لِتسکُنوا اِلیها و جَعَل بَینکُم مَوّدةً و رَحمةً» (روم: 29) یکی از نشانه های خداوند این است که برای شما از جنس خودتان همسرانی آفرید تا در کنارشان بیارامید و میان شما و همسرانتان مودّت و رحمت برقرار ساخت.
براساس بینش اسلامی، پیوند میان زن و مرد فراتر از یک غریزه بوده، منشأ فطری و الهی دارد که ا ز سرشت آدمی ناشی می شود. دستگاه عظیم خلقت چنان زوجین را به هم علاقه مند ساخته است که حاضرند برای رفاه حال دیگری، رنج و زحمت را به جان خود بخرند تا همسر در آسایش زندگی کند. آفریدگار بشر کاری کرده است که خودخواهی و تکروی در محیط خانواده به خدمت و همکاری تبدیل شود. وقتی زن و مرد عقد همسری بستند و قرار گذاشتند که یک عمر با هم زندگی کنند، خود به خود عواطف خاصی نسبت به یکدیگر پیدا می کنند. این گونه روابط عاطفی بین آن دو، هم در تکوین و هم در تشریع موردنظر پروردگار است و هدف خداوند این است که بین زن و شوهر، مهر و محبت بر قرار باشد تا در کنار هم احساس امنیت و آرامش نمایند. از این نظر، قوی ترین عامل دوام و رشد خانواده، «عاطفه» و محبت اعضای آن به همدیگر است و همه وظیفه دارند این عامل را تقویت کنند؛ به ویژه مرد خانواده، که سرپرستی اعضای را به عهده دارد، باید فضای همدلی و همکاری را در محیط خانواده پدید آورد و اگر احیانا نارسایی یا کدورتی بین آن ها پدید آمد، بلافاصله به چاره و درمان آن بپردازد. به قول شهید مطّهری، اگر علاقه زن به شوهر از بین رفت، خانواده به صورت بیمار نیمه جان در می آید و اگر علاقه شوهر به زن خاموش شد، مرگ حیات خانوادگی فرامی رسد.

خلاصه و نتیجه گیریآنچه در مورد خانواده و کاربرد آن در رشته های گوناگون علمی گفته شد، بیانگر اهمیت نهاد خانواده در زندگی فردی و اجتماعی انسان است. هر دانشی در علوم دینی و انسانی به نوعی، خود را ملزم به بررسی علمی و فنی مسائل خانواده می داند و در حوزه تخصصی خود در چارچوب معیّنی از آن سخن می گوید. همچنین به دست آمد که مفهوم و تعریف «خانواده» در علوم گوناگون چندان تفاوتی با هم ندارد، منتهی هر یک طبق نیاز خود، جنبه خاصی از آن را مورد توجه قرار می دهد.
از مقایسه نظام خانواده در فرهنگ اسلام و غرب این نتیجه حاصل می شود که بر خلاف ادعاهای غربیان در زمینه آزادی و حقوق بشر و امثال آن، حقوق خانواده در کشورهای غربی پایمال گردیده است و خانواده در اثر مشکلات فراوان فرهنگی و اجتماعی، رو به انحلال و نابودی می رود. عزّت، شرف، حیا و عفت، همه فدای آزادی تقریبا بی حد و حصر و بی بند و باری های روزافزون شده اند. با این وصف، متأسفانه برخی از زنان و مردان مسلمان فریفته زرق و برق ظاهری فرهنگ غرب شده اند و شب و روز تلاش دارند که هر چه زودتر از فرهنگ اروپا و امریکا تقلید کنند! غافل از اینکه پیروی از فرهنگ غرب به معنای خداحافظی با همه ارزش های دینی و انسانی یک ملت است. خلاصه آنکه هرچه عزّت، شرافت و خوبی است در فرهنگ ناب اسلام محمّدی است و در سایه آن سعادت دنیا و آخرت فرد تأمین می شود، بخصوص آنکه برنامه های تربیتی اسلام جسم و روح آدمی را پرورش می دهند و روحیه تعاون، وفاداری و کرامت نفس را در انسان پدید می آورند.
منبع : حوزه نت
شاید به نظر برسد که مفهوم «خانواده» از مفاهیمی بسیار روشن و همه فهم است،