 جریان فطرس در چند روایت از معصوم(ع) روایت شده و در کتب مختلفی نقل شده از جمله در کامل الزیارات ابن قولویه که از کتب معتبر حدیث می باشد (کامل الزیارات، 140).
همچنین در ضمن دعای مربوط به روز سوم شعبان که شیخ طوسی در مصباح المتهجد از قاسم بن علاء همدانی وکیل امام هادی(ع) از امام زمان(عج) نقل کرده است این جمله آمده است که «وعاذ فطرس بمهده...؛ و پناه آورد فطرس به گهواره او [امام حسین(ع)]... » (مصباح المتهجد، ص 826 - 827).
جهت توضیح بیشتر در فرشتگان و فطرس توجه شما را به مطالب زیر جلب می نماییم:
با بررسى آیات و روایات متعدد، مى‏توان ویژگى‏هاى زیر را براى فرشتگان برشمرد:
1. موجودات شریف و ارزشمندى هستند كه واسطه بین خداوند متعال و عالم محسوس به شمار مى‏آیند و در همه حوادث بزرگ و كوچك جهان نقش دارند؛ بر هر امرى با توجه به ابعاد و جنبه‏هاى مختلف آن یك یا چند فرشته گمارده شده است، نقش فرشتگان در حوادث و جریان‏ها، اجراى فرمان الاهى و تثبیت آن در جایگاه ویژه‏اش است. قرآن كریم در این باره مى‏فرماید: «لا یسبقونه بالقول و هم بامره یعملون؛1 آن‏ها در هیچ سخنى بر خداوند پیشى نمى‏گیرند و مطیع امر خداوندند.»
2. در فرشتگان سركشى و نافرمانى وجود ندارد؛ چون اراده‏اى مستقل از اراده خداوند ندارند تا چیزى خلاف خواست او بخواهند. قرآن در این مورد مى‏فرماید:«لا یعصون الله ما امرهم و یفعلون ما یؤمرون؛2 فرمان خداوند را مخالفت نمى‏كنند و امر او را اطاعت مى‏كنند.»
3. فرشتگان، با وجود فراوانى و كثرت، از نظر مقام و درجه مختلفند. برخى برتر از برخى دیگرند و عده‏اى فرمانده و عده‏اى فرمانبردارند. آن كه فرمانده است به امر الاهى امر مى‏كند و فرمان مى‏دهد و آن كه فرمانبر است نیز به دستور الاهى مطیع و فرمانبردار است و همگى در این ویژگى كه از خود اراده و اختیارى ندارند،
مشتركند؛ چنان كه قرآن مى‏فرماید: «و ما منّا اِلاّ له مقام معلوم؛3 هر كدام از ما فرشتگان داراى رتبه و جایگاه معین و مشخصى است.»
4. چون كارهاى فرشتگان به امر خداوند و اراده او است و خداوند در همه امورش غالب و چیره است - «و الله غالبٌ على امره؛4 خداوند بر كارش مسلط و چیره است - و هیچ چیز در آسمان‏ها و زمین او را عاجز و مغلوب نمى‏سازد،5 فرشتگان نیز كه فرمانبرداران حق بوده، اراده و خواستى جز اراده و خواست او ندارند و همواره چیره و پیروزند.6
در مورد فطرس كه یكى از فرشتگان الاهى است، روایات متعددى داریم كه مضمون و محتواى آن‏ها یك‏سان است. در روایتى مى‏خوانیم: فطرس فرشته‏اى بود كه گردا گرد عرش الاهى در گردش بود و درباره دستورى از اوامر خداوند كوتاهى و سستى ورزید. بالش به كیفر این نافرمانى چیده شد و به یكى از جزیره‏ها تبعید گردید. هنگامى كه امام حسین(ع) متولد شد، جبریل(ع) براى عرض تبریك به پیامبر(ص) به سوى زمین فرود آمد و در راه با فطرس دیدار كرد. جبریل(ع) به وى پیشنهاد كرد، براى عرض تبریك و تهنیت، با او نزد پیامبر(ص) برود. هنگامى كه جبریل(ع) او را به حضور پیامبر(ص) برد، به امر پیامبر(ص)، بالش را به بدن پاك امام حسین(ع) مالید و سلامتش را باز یافت.7
عده‏اى از بزرگان معتقدند، داستان فطرس با آیات صریح قرآن كه ویژگى‏هاى فرشتگان را برشمرده، آن‏ها را بندگان مطیع و كریم و شایسته خداوند معرفى مى‏كند و از هر نوع سرپیچى و نافرمانى پیراسته مى‏داند، سازگارى ندارد؛ پس باید این گونه روایات را نادرست شماریم؛ و به فرض درستى‏شان، بدان سبب كه نكته‏اى فراتر از ادراك ما دارند، باید علمش را به اهلش یعنى اولیاى برگزیده الاهى واگذاریم و خود را در فهم آن ناتوان بدانیم.
در مقابل عده‏اى بر این باورند كه فرشتگان اصناف و درجه‏هاى گوناگون دارند. گروهى مقرّبند و گروهى در درجه پایین‏تر جاى گرفته‏اند. آیاتى كه هر گونه نافرمانى و سرپیچى را از فرشتگان نفى مى‏كنند، به فرشتگان مقرب مربوط است. فطرس از فرشتگان مقرب نبود تا از هر نوع سركشى پیراسته باشد؛ به ویژه آن كه تخلّف و سرپیچى فطرس در برخى روایات كندى و سستى ورزیدن خوانده شده كه نوعى ترك اولى است نه گناه. چنان كه پیامبران(ع) نیز درجات مختلف دارند: «تلك الرسل فضّلنا بعضهم على بعض؛8 بعضى پیامبران را بر بعضى برترى بخشیدیم.»
عده‏ای از انبیاء ترك اولى داشتند؛ ولى جمعى مانند پیامبر بزرگوار اسلام(ص) و خاندان پاكش جز اراده الاهی اراده‏ای نداشتند و حتى از ترك اولی نیز پیراسته بودند. ولی آنچه می توان احتمال داد این است كه فطرس یكی از جن ها بود و به خاطر نافرمانی گرفتار عذاب خدا شده بود و این عذاب را به واسطه توسل به كودك تازه به دنیا آمده فاطمه زهرا(س) «حسین» بر طرف ساخت و اگر در مآخذ روایی فطرس را ملك نامیده، مشكلی ایجاد نمی كند چون به اعتقاد ابن عربی، كلمه ملك هم به گروه های جنی اطلاق می شود و هم به فرشته های متعارف در بین مردم اطلاق می شود. توجه به این نكته هم داشته باشیم كه این روایات اگر صحت داشته باشند، صد در صد دارای معنای درست هستند و اگر صحت نداشته باشند، دیگر مشكلی نیست.
--------------
پى‏نوشت:
1. انبیا(21):27.
2. تحریم(66): 6.
3. صافات(37):164.
4. یوسف(12):21.
5. فاطر(35): 44.
6. ر.ك: المیزان، ج‏17، ص‏12، ذیل آیه اول سوره فاطر.
7. ر.ك: سفینه البحار، شیخ عباس قمى(ره)، ج‏3، ص‏930؛ بحارالانوار، ج‏26، ص‏340، روایت 10 و ج‏43، ص‏243، روایت 8 و ج‏4، ص‏182، روایت 7. 8. بقره(2): 253.
منبع :پرسمان/معارف
آیا داستان فطرس ملک صحت دارد؟ مگر ملائکه معصیت می کنند؟