 
در اینجا قبل از اینكه وارد بحث دیگرى بشویم لازم است چند جمله‏اى درباره ایمان ابو طالب كه متأسفانه برخى از نویسندگان اهل سنت درباره‏اش تردید كرده‏اند ـ ذیلا براى شما ذكر كرده و به دنبال بحث بعدى برویم،گرچه مطلب از نظر ما و هر شیعه دیگرى مسلم و جاى بحث نیست.
این مطلب مسلم است كه چون پس از شهادت امیر المؤمنین علیه السلام دستگاه خلافت و زمامدارى مسلمانان به دست بنى امیه و پس از آن به دست بنى عباس افتاد آنها نیز بنى هاشم و بخصوص فرزندان امیر المؤمنین علیه السلام را رقیب خود در خلافت مى‏پنداشتند و براى كوبیدن رقیب و استقرار پایه‏هاى حكومت خود از هیچ گونه تبلیغ به نفع خود و تهمت و افترا و انكار فضیلت رقیب دریغ نداشتند اگر چه منجر به انكار فضیلت رهبر اسلام و اهانت به شخص پیغمبر گرامى و شریعت مقدسه اسلام گردد.چون براى آنها هدف اساسى و مسئله اصلى همان حكومت و ریاست بود و بقیه همگى وسیله بودند،و این مطلب براى هر محقق و متتبع بى نظر و منصفى قابل تردید نیست.
و ظاهرا براى هر كسى كه كمترین آشنایى با تاریخ اسلام داشته باشد اثبات این مطلب نیازى به اقامه دلیل و برهان،و ذكر شاهد تاریخى و حدیثى ندارد.
تا جایى كه مى‏توانستند فضایل امیر المؤمنین علیه السلام و هر كس را كه به آن بزرگوار ارتباط و بستگى داشت انكار كرده و در برابر حدیثى در مذمت ایشان به وسیله ایادى خود جعل مى‏كردند .
ابن ابى الحدید در شرح نهج البلاغه گوید (2) :
«معاویه مردم شام و عراق و دیگران را مأمور ساخت تا در منابر و مجامع على علیه السلام را دشنام داده و از او بیزارى جویند،و این كار عملى گردید،و در زمان بنى امیه این جریان سنتى شد تا اینكه عمر بن عبد العزیز از آن جلوگیرى كرد.»
و از ابى عثمان روایت كرده كه جمعى از بنى امیه به معاویه گفتند:تو اكنون به‏آرزوى خود رسیدى خوب است جلوى لعن این مرد را بگیرى؟
گفت:نه به خدا،تا وقتى كه خردسالان به لعن او بزرگ شوند و بزرگ سالان با آن پیر گردند .و سپس داستانهایى درباره كسانى كه نسبت به على علیه السلام عداوت داشته و از معاویه پول مى‏گرفتند و در مذمت امیر المؤمنین حدیث جعل مى‏كردند نقل كرده و اسامى آنها را ذكر مى‏كند مانند ابو هریره،مغیرة بن شعبه،عروة بن زبیر،زهرى و سمرة بن جندب،انس بن مالك،سعید بن مسیب،ولید بن عقبه و امثال ایشان (3) و از هر كدام نیز برخى از احادیث جعلى آنها را ذكر مى‏كند.
و در همین رابطه فضایل بسیارى را از فاطمه زهراعلیها السلام و بانوى محترم آن بزرگوار و حسن و حسین علیه السلام و دیگر فرزندان آن حضرت و ابو طالب،جعفر،عقیل،پدر و برادران آن امام مظلوم انكار كرده و علتى جز همین رابطه با امیر المؤمنین علیه السلام نداشته است.
و به گفته یكى از نویسندگان:
«جناب ابو طالب هیچ جرمى و گناهى نداشته كه این چنین مورد اتهام نارواى كفر و شرك قرار گیرد جز آنكه پدر امیر المؤمنین علیه السلام بوده،و در حقیقت هدف واقعى در این اتهام شنیع و ناروا فرزند برومند او بوده كه همچون خارى در چشم امویان و فرزندان زبیر و همه دشمنان اسلام فرو مى‏رفت،و از اعمال خلاف و ضربه‏هایى كه مى‏خواستند به پیكر اسلام جوان بزنند جلوگیرى مى‏كرد.
و بسیار عجیب و شنیدنى است كه ابو سفیان پدر معاویه كه در مجلس عثمان آشكارا گفت:سوگند بدانكه ابو سفیان بدو قسم مى‏خورد كه نه بهشتى وجود دارد و نه جهنمى!او مؤمن و پرهیزگار و عادل است،اما ابو طالب و پدر امیر المؤمنین كافر و مشرك،و در گودال آتش است...!» (4)
و گرنه كسى كه با تاریخ اسلام و حمایتهاى بى دریغ ابو طالب از رسول خدا و آیین مقدس آن حضرت یعنى اسلام آشنا باشد و آن همه فداكارى و ایثار او را در این راه از نظر بگذراند،و سخنان و اشعار زیاد او را كه در دفاع از رسول خدا به عنوان پیامبربرگزیده از طرف خدا گفته است بشنود جاى تردید براى او در این باره باقى نمى‏ماند كه او والاترین مؤمنان و سابقه دارترین مسلمانان بوده است.
كسى كه وقتى پیغمبر و على علیه السلام را مى‏بیند كه نماز مى‏خوانند و على در طرف راست آن حضرت ایستاده به جعفر فرزند دیگرش نیز دستور مى‏دهد تا با آن دو نماز بگزارد و در این باره بدو مى‏گوید:
«صل جناح ابن عمك و صل عن یساره» (5)
و در این باره آن اشعار معروف را مى‏گوید كه از آن جمله است:
ان علیا و جعفرا ثقتى‏
عند ملم الزمان و النوب‏
لا تخذلا و انصرا ابن عمكما
أخى لامى من بینهم و أبى‏
و الله لا اخذل النبى و لا
یخذله من بنى ذو حسب (6)
و شخصیت بزرگوارى كه وقتى مسلمانان به حبشه هجرت مى‏كنند قصیده‏اى انشا فرموده و براى نجاشى پادشاه حبشه مى‏فرستد و در آن قصیده مى‏گوید:
لیعلم خیار الناس ان محمدا
وزیر لموسى و المسیح بن مریم‏
اتانا بهدى مثل ما أتیابه‏
فكل بأمر الله یهدى و یعصم (7)
و یا در قصیده دیگرى كه راویان شعر و حدیث نقل كرده‏اند درباره آن حضرت گوید:
أمین حبیب فى العباد مسوم‏
بخاتم رب قاهر فى الخواتم‏
نبى اتاه الوحى من عند ربه‏
و من قال لا یقرع بها سن نادم (8)
و یا در جاى دیگر كه گوید:
ألم تعلموا أنا وجدنا محمدا
رسولا كموسى خط فى اول الكتب (9)
و چون هنگام مرگ آن جناب فرا مى‏رسد فرزندان عبد المطلب را گرد آورده و بدانها مى‏گوید :
«یا معشر بنى هاشم!أطیعوا محمدا و صدقوه تفلحوا و ترشدوا» (10)
و اشعار و سخنان بسیارى دیگرى كه هر كه خواهد باید به كتاب شریف الغدیر و شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید(ط مصر،ج 3،صص 318ـ310)مراجعه نماید.و اگر بخواهیم همه را در اینجا به رشته تحریر درآوریم كتاب جداگانه‏اى خواهد شد (11) و آیا كسى بعد از آن همه اشعار و سخنان بسیار مى‏تواند براى تردید در ایمان ابو طالب محملى و توجیهى جز همان كه گفتیم بیابد.
و مضمون سخن ابن ابى الحدید در اینجا جالب است كه مى‏گوید:
این اشعار را وقتى به صورت مجموع بنگریم متواتر استـاگر چه آحاد آن متواتر نباشدـو مجموعه آنها دلالت بر امر واحد مشتركى دارد و آن تصدیق حضرت محمد(ص)است،چنانكه هر كدام از داستانهاى شجاعت على علیه السلام به صورت خبر واحد نقل شده ولى مجموع آنها متواتر است و براى ما موجب علم بدیهى به شجاعت على علیه السلام مى‏گردد.و این تواتر مانند تواتر در اخبار سخاوت حاتم و حلم احنف و ذكاوت ایاس و غیر اینهاست كه جاى تردید در آنها نیست. (12)
اكنون پس از ذكر این مقدمه بد نیست بدانید روایاتى كه درباره عدم ایمان ابى طالب و یا ایمان او در پایان عمر و هنگام مرگ،و یا بودن او در گودال آتش وامثال آن رسیده سند آنها بیشتر به همان عروة بن زبیر و یا زهرى و یا سعید بن مسیب باز مى‏گردد (13) كه دشمنى و انحراف آنها نسبت به امیر المؤمنین علیه السلام آشكار و به اثبات رسیده و یا از كسانى نقل شده كه نزد خود اهل سنت نیز متهم به دروغ و وضع حدیث هستند. (14)
و از نظر علماى شیعه نیز مطلب اجماعى و اتفاقى است چنانكه شیخ مفید(ره)در اوایل المقالات فرموده:
«امامیه اتفاق دارند بر اینكه ابو طالب مؤمن از دنیا رفت» (15)
و شیخ طوسى(ره)در تبیان فرماید:
از امام باقر و صادق علیه السلام روایت شده كه ابو طالب مؤمن و مسلمان بود و اجماع امامیه نیز بر آن است كه در آن اختلافى ندارند. (16)
و مرحوم علامه مجلسى در بحار الانوار گوید:
شیعیان اجماع دارند بر اسلام ابو طالب،و اینكه او در آغاز كار به رسول خدا(ص)ایمان آورد و هیچ گاه بتى را پرستش نكرد،بلكه او از اوصیاى ابراهیم علیه السلام بوده است... (17)
و از نظر روایات نیز بیش از حد تواتر در این باره از رسول خدا و ائمه اطهار حدیث به ما رسیده كه مرحوم علامه امینى(ره)بیش از چهل حدیث از آنها را در كتاب شریف الغدیر (18) نقل كرده و ما براى تیمن و تبرك به ذكر سه حدیث از آنها اكتفا مى‏كنیم:
1.از ابو بصیر روایت شده كه گوید:به امام باقرعلیه السلام عرض كردم:اى آقاى من مردم مى‏گویند :ابو طالب در گودالى از آتش است كه مغز سرش از آن به جوش مى‏آید؟
فرمود:دروغ گویند به خدا سوگند،براستى اگر ایمان ابو طالب را در كفه‏اى از ترازو بگذارند و ایمان این مردم را در كفه دیگرى،قطعا ایمان ابو طالب بر ایمان ایشان‏مى‏چربد... (19)
2.از امام سجادعلیه السلام درباره ایمان ابو طالب پرسیدند كه آیا مؤمن بود؟فرمود:آرى!عرض شد:در اینجا مردمى هستند كه مى‏پندارند او كافر بوده؟فرمود:خیلى شگفت است!آیا اینان به ابو طالب طعن زده و ایراد مى‏گیرند یا به رسول خدا؟با اینكه خداى تعالى پیغمبر خود را در چند جاى قرآن نهى فرموده از اینكه زن با ایمانى را در نزد مرد كافرى نگاه دارد!و كسى شك ندارد كه فاطمه بنت اسد از زنهایى است كه به ایمان به رسول خدا سبقت جست و او پیوسته در خانه ابو طالب و در عقد او بود تا وقتى كه ابو طالب از دنیا رفت. (20)
3.شیخ مفید(ره)به اسناد مرفوعى روایت كرده كه چون ابو طالب از دنیا رفت امیر المؤمنین علیه السلامبه نزد رسول خدا(ص)آمده و رحلت او را به اطلاع آن حضرت رسانید،رسول خدا(ص)سخت غمگین شد و بشدت محزون گردید سپس به على علیه السلام فرمود:اى على برو و كار غسل و كفن و حنوط او را به عهده گیر و چون جنازه او را برداشتید مرا خبر كن!امیر المؤمنین دستور رسول خدا را انجام داد و چون پیغمبر گرامى آمد اندوهناك گشته و فرمود:اى عمو جان صله رحم كردى و پاداش خیر و نیكو دادى!براستى كه در كودكى تربیت و سرپرستى كردى،و در بزرگى یارى و كمك دادى!سپس رو به مردم كرده فرمود:
هان به خدا سوگند من براى عموى خود شفاعتى خواهم كرد كه اهل دو عالم را به شگفت اندازد ! (21)
و در پایان تذكر این نكته لازم است كه چون طبق روایات بسیار جناب ابو طالب ایمان خود را مخفى مى‏داشت و براى اینكه بهتر بتواند از رسول خدا(ص)دفاع و حمایت كند و مشركین در برابر او موضع نگیرند و او را از خویش بدانند اسلام خود را ظاهر نمى‏كرد شاید همین امر براى برخى از برادران اهل سنت سبب اشتباه شده كه‏نسبت كفر به آن جناب داده‏اند،و گاهى نیز شیعه را در مورد این عقیده زیر سؤال برده‏اند كه اگر ابو طالب مسلمان بود چرا هیچ كجا دیده نشد نماز بخواند و مانند فرزندانش و دیگر مسلمانان در نماز آنها شركت جوید؟و چرا در«یوم الدار»و ماجراى دعوت رسول خدا از خویشان سبقت به ایمان به آن حضرت نجست؟و چرا در هیچ یك از مراسم اسلامى شركت نمى‏كرد؟
و همان گونه كه گفتیم پاسخ آن را ائمه اطهار داده‏اند چنانكه در یك حدیث است كه امام صادق علیه السلام فرمود:براستى كه ابو طالب تظاهر به كفر كرد و ایمان خود را پنهان داشت،و چون وفات او فرا رسید خداى عز و جل به رسول خدا(ص)فرمود كه از مكه خارج شو كه دیگر در مكه یاورى ندارى،و رسول خدا به مدینه هجرت كرد (22) .
و در حدیث دیگرى از آن حضرت روایت شده كه فرمود:حكایت ابو طالب حكایت اصحاب كهف است كه ایمان خود را مخفى داشته و تظاهر به شرك كردند و خداى تعالى دو بار به ایشان پاداش عنایت فرمود. (23)

پی نوشت:1.خداى تعالى در سوره حجر فرموده: «فاصدع بما تؤمر و اعرض عن المشركین انا كفیناك المستهزئین» [اى پیغمبر با صداى بلند آنچه را مأمور بدان شده‏اى به مردم برسان و از مشركان روى بگردان همانا ما تو را از شر استهزا كندگان محفوظ مى‏داریم‏]،و اینان پنج یا شش نفر بودند به نامهاى اسود بن عبد یغوث،ولید بن مغیره،عاص بن وائل سهمى،حارث بن طلاطله و پنجمى آنها حارث بن قیس بود كه پیغمبر را تهدید به مرگ كردند و خداوند شرشان را كفایت فرمود به تفصیلى كه در تفاسیر و كتب تاریخى ذكر شده.
2.شرح نهج البلاغه،ج 1(چهار جلدى،چاپ مصر)،ص .356
3.همان،صص 364ـ .356
4.الصحیح من السیرة،ج 2،ص .156
5.اسد الغابه،ج 1،ص 287،شرح نهج البلاغه،ابن ابى الحدید،ج 3،ص 315،الاصابه،ج 4،ص .116
6.دیوان ابى طالب،ص 36،شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید،ج 3،ص .314
7.مستدرك حاكم نیشابورى،ج 2،ص .623
8.دیوان ابى‏طالب،ص 32،شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید،ج 3،ص .313
9.سیره ابن هشام،ج 1،ص 373،خزانة الادب،ج 1،ص 261،تاریخ ابن كثیر،ج 3،ص .87
10.تذكره ابن جوزى،ص 5،الخصائص الكبرى،ج 1،ص 87،سیره حلبیه،ج 1،ص 372،اسنى المطالب،ص .10
11.مرحوم علامه امینى نام حدود بیست نفر از دانشمندان و علماى بزرگ شیعه و اهل سنت را در الغدیر(ج 7،ص 400)نقل كرده كه درباره ایمان ابو طالب به طور جداگانه كتاب نوشته و براى كتابهاى خود نامهایى گذارده‏اند مانند كتاب اسنى المطالب فى ایمان ابى طالب،كتاب الحجه على الذاهب الى تكفیر ابى طالب و كتاب القول الواجب فى ایمان ابى طالب.
و چنانكه مى‏دانیم در سالهاى اخیر نیز یكى از دانشمندان عرب در از منطقه احساء و قطیفـاستاد عبد الله خنیزىـ كتابى در این باره نوشت و«ابو طالب مؤمن قریش»نام نهاد،و پس از انتشار با سعایت علماى سعودى دولت آنجا او را به زندان افكنده و محكوم به اعدام كردند كه با وساطت مرحوم آیت الله العظمى بروجردى(ره)از مرگ نجات یافته و آزاد گردید.
12.شرح نهج البلاغه،(چاپ مصر)ج 2،ص .315
13.سیره المصطفى،صص 219ـ .216
14.همان.
15.اوائل المقالات،ص .45
16.تبیان،چاپ سنگى،ج 2،ص .287
17.بحار الانوار،ج 9،(چاپ كمپانى)،ص .29
18.الغدیر،ج 7،صص 400ـ .342
19.همان،ج 7،ص .390
20.همان،ص .389
21.همان،ص .386
22.الفصول المختاره،ص 80،اكمال الدین صدوق،ص .103
23.روضه الواعظین،ص 121،امالى صدوق،ص 366،الغدیر،ج 7،ص 390،شرح نهج البلاغه،ابن ابى الحدید،ج 3،ص .312
منبع : پرسمان




در اینجا قبل از اینكه وارد بحث دیگرى بشویم لازم است چند جمله‏اى درباره ایمان ابو طالب كه متأسفانه برخى از نویسندگان اهل سنت درباره‏اش تردید كرده‏اند ـ ذیلا براى شما ذكر كرده و به دنبال بحث بعدى برویم