 روایات مربوط به نوروز مختلف است؛ چنانكه روایت معلی بن خنیس از امام صادق(ع) دلالت بر عظمت و شرافت این روز و انجام برخی اعمال مانند غسل، روزه و پوشیدن لباس نو دارد، از سوی دیگر، روایت امام كاظم(ع) دلالت بر عید نبودن آن دارد. جمع بین این دو روایت مشكل است به همین جهت آراء فقها و صاحب نظران در این زمینه متفاوت است. البته به طور قطع عید نوروز یكی از اعیاد ملی ایرانیان است و ریشه در تاریخ كهن این سرزمین داشته است. نكته دیگر توجه به نكات مثبت نوروز است كه زمینه تحول, نوسازی و پاكسازی فضای خانواده و زندگی را فراهم می كند و باعث نوعی شادی و شادابی می شود و بهانه ای برای صله رحم, دیدار دوستان و تحقق روابط سازنده با ایشان است.
به هر حال، نباید فراموش كنیم كه حضرت على علیه السلام مى فرماید: هر روزى كه در آن، نافرمانى خدا نشود، عید است. [1] پس باید در عید نوروز به كارهایى مشغول شویم كه ما را به خدا نزدیك كند و از انجام كارهاى خرافى و نامعقول خویشتن دارى كنیم. اعتقاد به نامیمونى روز سیزدهم فروردین و برگزارى مراسم چهارشنبه سورى، چون علّت عقلانى و شرعى ندارد، محكوم و مطرود است

نوروز از دیدگاه مقام معظم رهبری« نوروز، فرصتى است تا انسان به اصلاح امور روحى خود بپردازد. تحویل هر سال جدید شمسى - كه با نوعى تحول در عالم طبیعت مصادف مى‏باشد - فرصتى است تا انسان به تحول درونى و اصلاح امور روحى، معنوى، فكرى و مادى خود بپردازد. این دعاى شریفى كه به ما تعلیم داده‏اند تا در آغاز سال بخوانیم، درس همین تحول است. در این دعا، از خداى متعال درخواست مى‏كنیم كه در حال و وضعیت روحى و نفسانى ما، تحول و دگرگونى مباركى را ایجاد كند. ایجاد تحول، كار خداست؛ اما ما موظفیم كه براى این تحول در درون و در زندگى خود و در جهان، اقدام و تلاش كنیم و همت بگماریم.[2]
ما در دعاى آغاز تحویل، از خداى متعال مى‏خواهیم كه حالمان را به بهترین حال برگرداند. این تغییر و تحول، یكى از بزرگ‏ترین اسرار حركت تكاملى انسان است كه اسلام ما را به آن امر كرده و دستور داده است؛ مخصوص كسان خاصى هم نیست. مبادا كسى خیال كند كه تغییر حال، از آن كسانى است كه طبق معیارهاى اسلامى، دچار بدحالى‏اند؛ حتى كسانى كه حال و اخلاق نیكى دارند، چون بهترین نیستند، از خدا مى‏خواهند كه به سمت بهترین حركت كنند. ما، هر كه هستیم، هر جا هستیم و در هر مرتبه‏اى از دانش، معرفت، كمال و اخلاق انسانى قرار داریم، باید از خدا بخواهیم كه حالمان را نیكوتر كند و ما را به سمت كامل‏تر شدن پیش ببرد.[3]
 نوروز، روز نو نوروز، به معناى روز نو و حالت نو بوده و هست. از لحاظ طبیعت، روز اول حمل - كه اول بهار حساب شده است - روزى نو محسوب مى‏شود؛ لیكن روز نو، منحصر به تجدید وضعیتى در طبیعت نیست؛ همچنان كه در بعضى از روایات وارد شده در باب نوروز از ائمه هدى علیهم‏السلام، انسان خوب احساس مى‏كند كه آن بزرگواران هم بنا به رسم اسلام - كه همه جا رسوم و سنت‏ها و واژه‏ها را گرفت و محتواى آنها را عوض كرد - در مورد كلمه نوروز و روز نوروز، درصدد چنین كارى بودند. وقتى از امام علیه‏السلام سؤال مى‏كنند كه «ما النّیروز»، حضرت مى‏فرمایند: «اَتدرى ما النیروز؛ مى‏دانى كه نوروز چیست»؟ نمى‏گویند مى‏دانى نوروز چه وقتى است؛ مى‏فرمایند: مى‏دانى نوروز چیست؟ نوروز، یعنى روز و حالتى نو در تاریخ و زندگى بشر. آن وقت در معناى نوروز و این كه نوروز چیست، در روایات مختلف، تعبیرات مختلفى هست؛ مثلاً آن روزى كه رسول اكرم صلى‏الله‏علیه‏وآله، امیرالمؤمنین علیه‏السلام را به خلافت منصوب كرد، آن روز، نوروز بود یا در روایت دیگر، آن روزى كه دجّال در آخرالزمان، به دست حضرت مهدى علیه‏السلام به قتل برسد، آن روز، نوروز است یا حتى در بعضى از روایات آمده، آن روزى كه آدم هبوط كرد، آن روز، نوروز بود. نوروز، یعنى روزى نو در تاریخ بشر و حالتى نو در زندگى انسان‏ها. على الظاهر در این روایات، امام نمى‏خواهند بفرمایند كه آن روزى كه این وقایع در آن اتفاق افتاده است یا خواهد افتاد، با روز اول حمل، مصادف بوده یا خواهد بود؛ نه، خیلى مستبعد است كه مراد این باشد؛ مراد این است كه معناى نوروز را بفهمیم. نوروز، یعنى روزى كه شما با عمل خودتان، با حادثه‏اى كه اتفاق مى‏افتد، آن را نو مى‏كنید. روز بیست و دوم بهمن كه ملت ایران، حادثه عظیمى را به كمك خدا تحقق بخشید، روز نویى (نوروز) است. آن روزى كه امام امت، قاطعاً به دهان مستكبر قلدر گردن كلفت دنیا - یعنى آمریكا - مشت كوبید، آن روز، روز نو و راه نویى (نوروز) بود؛ حادثه نویى بود كه اتفاق مى‏افتاد و افتاد. ما باید نوروز را، نوروز كنیم. نوروز به حسب طبیعت، نوروز است؛ جنبه انسانى قضیه هم به دست ماست كه آن را نوروز كنیم.[4]

نوروز، اسلامى نه باستانى‏اسلام، عید نوروز را گرفت؛ محتواى انسانى و اسلامى و معنوى به آن داد و به مردم برگرداند. اول تحویل سال، شما به دستور اسلام با خدا رابطه برقرار مى‏كنید و مى‏گویید: «یا مقلب القلوب و الابصار یا مدبر اللیل و النهار یا محول الحول و الاحوال»؛ اى كسى كه گردش زمین و آسمان، گردش دل‏ها و چشم‏ها و گردش روزگاران به دست توست، این گردش قراردادى سال را هم براى ما با بركت و مبارك قرار بده. ببینید؛ نوروز و تحویل سال - رفتن از یك سال به سال دیگر - یك محتواى معنوى پیدا كرد. مردم را توصیه مى‏كند كه غسل كنید؛ خود را شست‏وشو دهید و تمیزترین لباس‏ها را بپوشید (البته صحبتى از لباس نو نیست؛ صحبت از لباس تمیز است)؛ به دیدن یكدیگر بروید؛ صله رحم كنید؛ دل‏هایتان را شاد كنید؛ به خودتان امید بدهید و با رویش طبیعت، یك رویش معنوى در دل خودتان به وجود آورید. برخورد با عید نوروز، این است؛ لذا ما ایرانى‏ها، عید نوروز را دوست مى‏داریم و آن را جشن مى‏گیریم؛ اما جشن ما، یك جشن سالم است. اسلام با هر كدام از مراسم قدیمى كه برخورد مى‏كند، این طور برخورد مى‏كند. البته بعضى از مراسم هست كه قابل اصلاح نیست؛ مثلاً اسلام درباره مراسم خرافى از روى آتش پریدن، حرفى ندارد و تأیید نمى‏كند؛ اما هیچ اشكالى نمى‏بیند كه مردم در مناسبتى از مناسبت‏هاى عید، به فضاى باز بروند، با سبزه و طبیعت و صحرا، دیدارى تازه كنند، خود و طبیعت را با یكدیگر نزدیك كنند و لذت صحیح و سالم ببرند.[5]
اسلام در بسیارى از مواقع، با سنت‏ها این كار را مى‏كند. مردم ما عین همین كار را با نوروز كردند؛ نوروز را نگه داشتند و محتواى آن را عوض كردند. نوروز در ایران، جشنى در خدمت حكومت‏هاى استبدادى قبل از اسلام بود! به همین خاطر است كه مى‏گویند: «نوروز باستانى»! نوروزش خوب است؛ ولى باستانى‏اش بد است! باستانى، یعنى این كه همه این جشن‏هاى دوره سال - مثل جشن نوروز یا جشن «مهرگان» یا جشن‏هاى دیگرى نظیر «خردادگان»، «مردادگان» در خدمت حكومت‏هاى استبدادى و سلطنت‏هاى پوسیده دوران جاهلیت ایران بود. محتواى نوروز، محتواى مردمى و خدایى نبود؛ توجه و ارادت به حضرت حق، در آن نبود؛ جهات عاطفى و انسانى و مردمى، در نوروز نبود. ملت ایران، نوروز را نگه داشتند؛ اما محتواى آن را عوض كردند. محتواى امروز نوروز ایرانى، غیر از محتواى باستانى است.[6]
نوروز، مظهر ذوق ایرانى‏ به نظر من، آن چه كه ملت ایران در باب عید نوروز انجام داده است، یكى از زیباترین و شایسته‏ترین كارهایى است كه مى‏شود با یك مراسم تاریخى و سنتى انجام داد. اول سال شمسى ما ایرانى‏ها - یعنى اول بهار - عید نوروز است. اولاً ملت ایران افتخار دارد كه سال شمسى او هم سال هجرى است؛ یعنى همچنان كه سال قمرى، از مبدأ هجرت خاتم‏الانبیا صلى‏الله‏علیه‏وآله است، سال شمسى ما هم از مبدأ هجرت است. این، به نظر من، نشان‏گر هنر و عشق و علاقه ایرانى به تعالیم مقدس اسلام و به آثار مطهر و مقدس نبوى است. در ضمن، اول سال را اول فصل بهار انتخاب كرده‏ایم؛ در حالى كه مسیحیان، اول زمستان را اول سال قرار مى‏دهند. ما اول بهار را اول سال خودمان قرار داده‏ایم كه این هم یك ذوق و سلیقه ایرانى است. اول بهار، اول رویش طبیعت، اول بیدارى باغ و راغ و بوستان و اول بالندگى همه موجودات زنده است. این، بهتر از زمستان است كه وقت مردن و انجماد طبیعت و گیاه و نباتات است. امروز، نوروز براى ملت ما عبارت است از اولاً توجه مردم به خدا؛ اول تحویل سال كه مى‏شود، مردم دعا مى‏خوانند؛ «یا محول الحول و الاحوال»؛ مى‏گویند: آغاز سال را با یاد خدا شروع مى‏كنند؛ توجه خود را به خدا زیاد مى‏كنند. این، ارزش است. ثانیاً نوروز را بهانه‏اى براى دید و بازدید و رفع كدورت‏ها و كینه‏ها و محبت به یكدیگر قرار مى‏دهند. این، همان برادرى و عطوفت اسلامى و همان صله رحم اسلام است؛ بسیار خوب است. ضمناً نوروز را بهانه‏اى براى زیارت اعتاب مقدسه قرار مى‏دهند كه این بسیار خوب است.[7]
 پى ‏نوشت ها: [1] - شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید، ج 20، ص 73.
[2]. پیام نوروزى رهبر انقلاب، فروردین 1369.
[3]. پیام نوروزى رهبر انقلاب، فروردین 1372.
[4]. سخنرانى در دیدار با مسئولان كشورى و لشگرى، نوروز 1369.
[5]. سخنرانى در جمع زائران حرم امام رضا علیه‏السلام، فروردین 1378.
[6]. سخنرانى در جمع زائران حرم امام رضا علیه‏السلام، فروردین 1377.
[7]. همان.
منبع : پرسمان


چگونه سنت ایرانی نوروز با انتظارات و دستورات اسلامی سازگار می شود؟
