استاد محسن قرائتی در ادامه سلسله مباحث تفسیری خود با موضوع تفسیر قطره ای به بیان آموزه های آیه 141 و 142 سوره بقره پرداخته است.

آیه 141:
تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَ لَكُمْ مَا كَسَبْتُمْ وَ لاَ تُسئَلُونَ عَمَّا كَانُواْ یَعْمَلُونَ‏

ترجمه:
(به هر حال) آن امّت بگذشت، آنچه آنان بدست آوردند براى خودشان است و آنچه شما بدست آوردید براى خودتان است و شما از آنچه آنان كرده‏اند، سؤال نخواهید شد.

* پیام ها                       
1- در كسب خوشبختى، تكیه به گذشتگان و تاریخ پدران، چاره‏ ساز نیست. «لها ما كسبت ولكم ما كسبتم»
گیرم پدر تو بود فاضل‏ از فضل پدر، تو را چه حاصل

2- هر امّتى، تنها مسئول عمل خویش است. «لا تسئلون عمّا كانوا یعملون»

آیه 142:                     
سَیَقُولُ السُّفَهَآءُ مِنَ‏ النَّاسِ مَا وَلَّهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِى كَانُواْعَلَیْهَا قُلْ لِلَّهِ المَشْرِقُ وَالمَغْرِبُ یَهْدِى مَنْ یَشَآءُ إِلَى‏ صِرَطٍ مُّسْتَقِیمٍ‏

ترجمه:
بزودى بیخردان از مردم، خواهند گفت: چه چیزى آنها (مسلمانان) را از (بیت‏ المقدّس،) قبله‏ اى كه بر آن بودند برگردانید؟ بگو: مشرق و مغرب از آن خداست، هركه را بخواهد به راه راست هدایت میكند.

* نکته ها                      
چون مشركان مكّه، كعبه را به بتخانه تبدیل كرده بودند، پیامبر اكرم و مسلمانان، سیزده سالى را كه بعد از بعثت در مكّه بودند، به سوى كعبه نماز نمیخواندند، تا مبادا گمان شود كه آنان به بت‏ها احترام میگذارند. امّا بعد از هجرت به مدینه، چند ماهى نگذشته بود كه یهودیان زبان به اعتراض گشوده و مسلمانان را تحقیر كردند و گفتند: شما رو به قبله ما بیت‏ المقدّس نماز میخوانید، بنابراین پیرو و دنباله رو ما هستید و از خود استقلال ندارید. پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله از این اهانت ناراحت شد و هنگام دعا به آسمان نگاه میكرد، تا آنكه دستور تغییر قبله صادر شد. پیامبر دو ركعت نماز ظهر را به سوى بیت ‏المقدّس خوانده بود كه جبرئیل مأمور شد، بازوى پیامبر را گرفته و روى او را به سوى كعبه بگرداند. در نتیجه پیامبر صلى الله علیه وآله یك نماز را به دو قبله خواند و اكنون نیز در مدینه نام آن محلّ به مسجدِ قبلتَین معروف است. [1]

بعد از این ماجرا، یهود ناراحت شده و طبق عادت خود شروع به خرده ‏گیرى كردند. آنها كه تا دیروز می ‏گفتند: مسلمانان استقلال ندارند و پیرو ما هستند، اكنون میپرسیدند، چرا اینها از قبله‏ ى پیامبران پیشین اعراض كرده ‏اند؟ پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله مأمور شد در جواب آنها پاسخ دهد: مشرق و مغرب از آنِ خداست و خداوند مكان خاصّى ندارد.

آرى، تغییر قبله، نشانه ‏ى حكمت الهى است نه ضعف و جهل او. همچنان كه در نظام تكوین، تغییر فصول سال، نشانه‏ ى تدبیر است، نه ضعف یا پشیمانى.

خداوند در همه جا حضور دارد و شرق و غرب عالم از آن اوست. پس جهت ‏گیرى بدن به سوى كعبه، رمز جهت‏ گیرى دل به سوى خداست. چه بسا افرادى به سوى كعبه نماز بگزارند، ولى قبله آنان چیز دیگرى باشد. چنانكه خواجه عبداللّه انصارى مى‏گوید:

قبله شاهان بود، تاج و كمند قبله ارباب دنیا، سیم وزر

قبله صورت‏پرستان، آب و گِل‏ قبله معنا شناسان، جان ودل

قبله تن‏پروران، خواب وخورشت‏ قبله انسان، به دانش پرورش

قبله عاشق، وصال بى‏زوال‏ قبله عارف، كمال ذى‏الجلال

* پیام ها                       
1- افرادى كه هر روز دنبال بهانه ‏اى هستند تا از پذیرش حقّ طفره روند، سفیه هستند. [2] «سیقول السفهاء»

2- كسى كه دست خدا را در وضع یا تغییر احكام بسته بداند، سفیه و سبك مغز است. اعتراض به خداى حكیم و دانا، نشانه‏ ى سفاهت است. «سیقول‏السفهاء»

3- مسلمانان باید توطئه ‏ها و شایعات و سؤالات بهانه ‏جویانه ‏ى دشمن را پیش‏بینى كرده و با پاسخ به آنها، از نفوذ و گسترش آن پیشگیرى نمایند. «سیقول... قل»

4- اصل سؤال كردن مورد انتقاد نیست، روحیّه سؤال كننده مورد انتقاد است كه از روى اعتراض و اشكال‏ تراشى مى‏ پرسد. «ما ولاّهم عن قبلتهم»

5 - قداست و كرامت مكان‏ها و زمان‏ها، وابسته به عنایت پروردگار است، نه چیز دیگر. «لِلّه المشرق و المغرب»

6- تغییر قبله، یكى از نشانه‏ هاى پیامبر اسلام در كتب آسمانى بود، لذا براى بعضى وسیله ‏ى هدایت شد. «یهدى به من یشاء»



منبع: خبرگزاری رسمی حوزه

چون مشركان مكّه، كعبه را به بتخانه تبدیل كرده بودند، پیامبر اكرم و مسلمانان، سیزده سالى را كه بعد از بعثت در مكّه بودند، به سوى كعبه نماز نمیخواندند، تا مبادا گمان شود كه آنان به بت‏ها احترام میگذارند.