Kalendarium historii Bełchatowa – wszystkie najistotniejsze daty związane z Bełchatowem.

Historia Bełchatowa jest nierozerwalnie związana z Grocholicami, które od początków państwowości polskiej, łącznie z Klukami, Parznem i przyległościami stanowiły znaczną część majątku należącego do rozległych dóbr Arcybiskupstwa Gnieźnieńskiego.

XII-XIII wiek 
 1137 – pierwsza wzmianka o Grocholicach
 1230–1233 – budowa kościoła pw. "Wszystkich Świętych" w Grocholicach

XIV-XVIII wiek 
 1391 – pierwsza historyczna wzmianka o Bełchtowie (pierwsza nazwa Bełchatowa)
 1405 – pierwszymi właścicielami Bełchatowa byli Grzymalici (lub Bełchat jak podaje między innymi "Miejski informator aktualności" miasta Bełchatowa) herbu Topór, którzy zmienili swoje nazwisko na Bełchaccy (bądź jak podają niektóre źródła Bełchaczcy).
 1420 – Grocholice zostały podniesione przez Władysława Jagiełłę do praw magdeburskich.
 1485 – podniesienie Grocholic do rzędu miast przez Kazimierza Jagiellończyka.
 Koniec XVI wieku – Bełchatów przejęła rodzina Kowalewskich herbu Prus III.
 1617, 17 kwietnia – ufundowanie drewnianego klasztoru oo. Franciszkanów przez Zofie (z domu Bykowska) i Mikołaja Kowalewskich, przez to Bełchatów staje się wsią kościelną.
 1624 – oo. Adam Gaski konsekruje drewniany klasztor. Pierwszym ojcem oo. W Bełchatowie był Bogusław Paruliusz.
 I ćw. XVIII wieku – Bełchatów przeszedł w ręce rodziny Rychłowskich.
 1670 – dzięki Stanisławowi Rychłowskiemu powstaje nowy, murowany kościół, klasztor oraz dworek otoczony parkiem (dzisiejszy Dwór Olszewskich). Projektantem najprawdopodobniej był włoski architekt biskupa płockiego, Lodovico Coci.
 1731, 25 lipca – oficjał i sufragan, franciszkanin, Józef Kraczkowski nadaje kościołowi 3 wezwania: Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, św. Jacka Odrowąża i św. Bonawentury.
 1737 – możliwość urządzania przez Bełchatów targów uzyskany przez Franciszka Rychłowskiego.
 1743 – Bełchatów otrzymał prawa miejskie z rąk króla Augusta III Sasa. Dokończono budowę wieży kościoła na ul. Pabianickiej (dzisiejsza ulica Kościuszki).
 1750 – przebudowa z drewnianego na murowany kościoła oo. Franciszkanów przez Franciszka Rychłowskiego.
 1793 – Bełchatów przeszedł pod panowanie pruskie (II rozbiór Polski), przez co zwiększył się napływ ludności niemieckiej, głównie rzemieślników.

XIX wiek 
 1801 – pierwsza manufaktura, założona przez Józefa Kaczkowskiego.
 1803 – przybycie na teren Bełchatowa rodu Kaczkowskich herbu Świnka.
 1805/1806 – w wyniku epidemii cholery umiera 30% mieszkańców miasta.
 1809 – utworzono parafie Katolicką w Grocholicach (uzależnienie Bełchatowa od Grocholic).
 1818 – pozwolenie na urządzanie kolejnych targów.
 1820 – właścicielami Bełchatowa zostali Kaczkowscy;
 18 września – Bełchatów dzięki staraniom ówczesnego właściciela – Leona Kaczkowskiego – znalazł się w rejestrze miast fabrycznych Królestwa Polskiego.
 1830–1832 – budowa kościoła ewangelickiego – z inicjatywy Stanisława Kaczkowskiego.
 1832 – Bełchatów należał do szeregu miast (246), w których Żydzi nie podlegali ograniczeniom, co do osiedlania się z uwagi, gdyż była to prywatna własność dziedzica; Stanisław Kaczkowski oddał do użytku nowy kościół ewangelicki wybudowany przez Czechów z Zelowa.
 1835 – Ludwik Kaczkowski został właścicielem Bełchatowa.
 1837 – konsekracja kościoła ewangelickiego i założenie parafii ewangelickiej. Pierwszym pastorem został Edward Lembke.
 1839 – powstał w Bełchatowie pierwszy cech tkacki.
 1840 – w Bełchatowie było już 18 zakładów tkackich.
 1842, 3 maja – w Bełchatowie wybuchł pożar, który strawił 45% zabudowań miasta.
 1843 – Ludwik Kaczkowski doprowadził do otwarcia w Bełchatowie Towarzystwa Szkoły Elementarnej, której pierwszym dyrektorem, a zarazem nauczycielem został Leon Ambroziewicz.
 1847 – Bełchatów uzyskuje potwierdzenie herbu przedstawiającego Adama i Ewę przy rajskim drzewie.
 1848 – otwarcie pierwszej apteki prowadzonej przez Piotra Cisarzewskiego (w niektórych źródłach podawane jest nazwisko Cieszkowski).
 1850 – otwarcie granicy celnej z Rosją po 20 latach.
 1852 – otwarcie Elementarnej Szkoły Ewangelickiej (ESE) dzięki staraniom Pastora Ludwika Schwarza; na początku uczyło się tam 148 dzieci; pierwszym nauczycielem w tej szkole został Henryk Korseln.
 1859 – powstał park tysiąclecia i Zakon Patyja – zakon tatarski; 1526 mieszkańców (101 domów).
 1860 – powstanie pierwszej w Bełchatowie poczty; w mieście są już dwie ulice: Piotrkowska i Pabianicka oraz jeden plac spełniający funkcję miejskiego targowiska.
 ówczesny burmistrz – Majewski – sporządza spis mieszkańców miasta. W Bełchatowie mieszka wówczas 325 Polaków (22% mieszkańców miasta), 35 Niemców (2%) oraz 1139 Żydów (76%). Według wyznania: 212 katolików, 148 ewangelików augsburskich (ponad 75% z nich uważało się za Polaków), 4 ewangelików reformowanych oraz 1139 osób wyznania mojżeszowego.
 1863 – powstanie styczniowe; wojskami pod Bełchatowem dowodził mjr. Józef Oxiński; właściciele Bełchatowa czynnie poparli powstanie przekazując na rzecz żołnierzy broń, konie, odzież i żywność. W okolicach miasta dochodzi do kilku potyczek z Rosjanami – we wsiach Lipy, Kaszewice, Wólka Łękawska.
 1864 – Sekularyzacja klasztoru franciszkanów.
 1867 – licytacja majątku rodziny Kaczkowskich.
 1870, 10 września – utrata przez Bełchatów praw miejskich. Jako osada Bełchatów został przydzielony przez gubernatora piotrkowskiego pod zarząd gminy Bełchatówek. Nowym wójtem zostaje August Felker.
 1876 – licytacja majątku Kaczkowskich. Cenny księgozbiór rodzinny trafia do Biblioteki Jagiellońskiej Kolejnym właścicielem Bełchatowa stał się Niemiec Reinhard (lub też Reinhold) Spiller, który po kilku latach sprzedał nieruchomości Ernestowi Ludendorfowi.
 1887 – Ernest Ludendorf odsprzedaje majątek Henrykowi Hellvigowi, pochodzącemu z Tuszyna (rodem z Bawarii); Bełchatów, pomimo formalnej utraty praw miejskich, nadal wolno się rozwijał dzięki bełchatowskim Żydom, w coraz większym stopniu inwestującym w bełchatowski przemysł.
 Hellwig zakłada w Bełchatowie browar.
 1888 – pracę w Bełchatowie rozpoczyna lekarz, dr Włodzimierz Rodziewicz.
 1890 – w Bełchatowie mieszka 2600 mieszkańców (w tym 2000 Żydów).
 1891 – w Bełchatowie były już 32 zakłady tkackie
 1892 – w Bełchatowie obowiązywały prawa budowlane obowiązujące w miastach.
 1893, 25 czerwca – utworzenie parafii katolickiej pw. NNMP przez Leona Zarembę;
 budowa murowanej synagogi. Od tej pory przez 46 lat istniały obok siebie w koegzystencji 3 parafie, 3 wyznań i 3 narodowości.
 1899 – założono lokalny bank zwany kasą pożyczkowo-oszczędnościową.

XX wiek, I połowa 
 1901, 6 grudnia – utworzenie Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), jej założycielami byli dr Włodzimierz Rodziewicz, Felicjan Otocki, ks. Leon Zaremba, Stanisław Pieniążek, Albert Hellvig.
 utworzenie pierwszej tkalni mechanicznej w Bełchatowie przez Pereca Frajtaga.
 1905, październik – uchwalenie manifestu Dumy Państwowej.
 1905, 9 listopada – pierwsza manifestacja w Bełchatowie z okazji uchwalenia manifestu Dumy Narodowej, jedna z największych w regionie. Wystąpieniom przewodził ksiądz Jan Żak, proboszcz z Łobudzic k. Zelowa. Domagano się między innymi spolszczenia szkół i urzędów.
 1906, 1 sierpnia – powstanie w Bełchatowie Polskiej Macierzy Szkolnej skupiającej 30 osób. Przewodniczącą została Bronisława Hellvigowa, zastępcą Antoni Gotwald, członkowie: Anna Hellviżanka (córka) – skarbnik, ks. Leon Zaremba, Czesław Moskelewski.
 1914, styczeń – walki o Borową Górę i do Bełchatowa wkroczyły wojska niemieckie.
 1914, październik – do Bełchatowa na krótko wkroczyły wojska rosyjskie wypierając Niemców.
 1915 – powstaje jeden z 15 obwodów Polskiej Organizacji Wojskowej (POW), przynależny do V okręgu POW w Piotrkowie Trybunalskim.
 1916 – powstaje Polska Organizacja Wojskowa skupiająca 30 członków m.in. Albert i Stefan Hellvigowie, Jan Ubysz, Konstanty, Feliks i Julian Miętkiewiczowie.
 1917 – rozpoczęło działalność Miejskie Gimnazjum Koedukacyjne Polskiej Macierzy Szkolnej, którego dyrektorem został dr inż. Bolesław Kołakowski. Do Bełchatowa jako instruktor został oddelegowany Stefan Starzyński, przyszły prezydent Warszawy.
 1918–1920 – budowa drogi Bełchatów – Wadlew. Miało to ogromne komunikacyjne dla miejscowości (ułatwienie komunikacji między Bełchatowem a Łodzią), skąd surowiec do produkcji czerpali właściciele bełchatowskich manufaktur włókienniczych.

 1925, 1 stycznia – Bełchatów odzyskuje prawa miejskie przywrócone rozporządzeniem Rady Ministrów RP z dnia 22 grudnia 1924 r. o utworzeniu gminy miejskiej "Bełchatów" w powiecie piotrkowskim. (Dz.U. z 1924 nr 116, poz. 1035);
 26 kwietnia – odbywają się wybory władz miasta – prezydenta, jego zastępcy oraz 3 ławników. Pierwszym prezydentem Bełchatowa po odzyskaniu przez Polskę niepodległości został Ludwik Bryłka.
 dołączenie do Bełchatowa wsi Olsztyn (teren dzisiejszego osiedla Olsztyńskiego), Zamość i Lipy (okolice ulicy Lipowej).

 1930 – powstaje Robotniczy Klub Sportowy Skra
 1933 – przyłączenie do Bełchatowa wsi Czapliniec (okolice dzisiejszej ulicy Czaplinieckiej) na mocy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 5 października 1933 r. o zmianie granic miasta Bełchatowa w powiecie piotrkowskim, województwie łódzkiem. (Dz.U. z 1933 nr 88, poz. 679);
 1937, 14 stycznia – potwierdzenie herbu Bełchatowa.
 1939, 4 września – bombardowanie Bełchatowa przez lotnictwo niemieckie;
 6 września – wkroczenie wojsk niemieckich. Zniszczeniu uległy ulice Kościuszki, Pabianicka i rynek. Zniszczenia w budownictwie wyniosły 40%, a we włókiennictwie 50% (łącznie z maszynami i urządzeniami). Początkowo miasto zostało włączone do terenów Generalnego Gubernatorstwa. Podczas okupacji w Bełchatowie zaktywizowała się mniejszość niemiecka – na czele z miejscowym pastorem – Jakubem Gerhardtem, dzięki której po pół roku miasto włączono do Rzeszy, w granicach Kraju Warty, który miał zostać poddany szybkiej germanizacji. Sam Bełchatów został ogłoszony "miastem żydowskim".
 1940 – wiosną tego roku nowym komisarzem zostaje Reichsdeutscher Josef Tramler (był komisarzem miasta do końca wojny).
 1941 – w Bełchatowie w rejonie ul. Fabrycznej, Sienkiewicza i Pabianickiej hitlerowcy założyli getto (zlikwidowane w sierpniu 1942)
 1942, 7 marca – rozstrzelanie w Bełchatowie 3 żołnierzy Armii Krajowej
 11 sierpnia – rozpoczęto likwidacje bełchatowskiego getta, gdzie stłoczono na niewielkiej przestrzeni ok. 5 tys. Żydów. Wywożono ich do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem i do getta łódzkiego.
 1943 – Niemcy wprowadzili dla miasta nazwę okupacyjną niem. Belchental.
 1945, 19 stycznia – trwającą od 1939 okupację niemiecką przerwała w 1945 ofensywa Armii Czerwonej. Po walkach z oddziałami niemieckimi miasto zdobył 10 Gwardyjski Korpus Pancerny z 4 Gwardyjskiej Armii Pancernej oraz wojska 13 Armii należące do 1 Frontu Ukraińskiego. Po przeszło pięcioletniej okupacji Bełchatów liczył zaledwie 3,5 tys. mieszkańców.
 1945 – organizacja życia społeczno-gospodarczego w mieście. Uruchomiło zakłady włókiennicze, centralę telefoniczną i pocztę. Rozpoczęto usuwanie zniszczeń wojennych, organizowano od postaw instytucje administracyjne i usługowe.

XX wiek, II połowa 
 1956 – decyzją Rady Ministrów ze stycznia 1956 r. Bełchatów awansował do rangi miasta powiatowego. Od tej pory nastąpił szybki rozwój miasta zarówno pod względem urbanistycznym, jak i społecznym. Powiat bełchatowski został podzielony na 26 gromad i 2 miasta
 1958 – oddano do użytku budynek administracyjny dla Prezydium Powiatowej Rady Nadzorczej. Obecnie budynek zajmuje na swą siedzibę Urząd Miasta Bełchatowa.
 1975 – decyzje Rządu o rozpoczęciu budowy Zespołu Górniczo–Energetycznego "Bełchatów".
 1977 – powstanie klubu piłkarskiego pod nazwą Górniczy Klub Sportowy "Węgiel Brunatny" Bełchatów; budowa nowoczesnych zakładów pracy kopalni i elektrowni wymagała połączenia kolejowego z cały systemem gospodarczym kraju. W tym też celu wybudowano połączenie kolejowe Piotrków Trybunalski – Bełchatów Miasto – Rogowiec – Biłgoraj, które rusza w grudniu.
 1 lutego włączenie do Bełchatowa Binkowa (dzisiejsze tereny osiedla Binków, Grocholic, obecnie najstarsza dzielnica miasta), Politanic, części sołectwa Dobrzelowa (wieś Paulinów) i Domiechowic zgodnie z rozporządzeniem Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 29 grudnia 1976 r. w sprawie zmiany granic niektórych miast w województwach białostockim, krośnieńskim, legnickim, nowosądeckim, piotrkowskim, rzeszowskim, tarnowskim i włocławskim. (Dz.U. z 1977 nr 2, poz. 12);
 26 listopada powstaje Górniczy Klub Sportowy "Węgiel Brunatny" Bełchatów. W 1983 r. nazwa została skrócona do Górniczy Klub Sportowy "Bełchatów"
 1979, 25–27 maja – pierwsze obchody Dni Bełchatowa.
 1980, sierpień – utworzenie Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego NSZZ "Solidarność" z siedzibą przy KWB Bełchatów. Początkowo część zakładów Bełchatowskiego Okręgu Przemysłowego (BOP), które się przyłączyły do Związku, zostały podporządkowane MKS-owi działającemu przy Hucie Katowice.
 19 listopada – wydobycie pierwszej tony węgla brunatnego z kopalni Bełchatów.
 1981 – synchronizacja pierwszego bloku energetycznego mocy 360 MW.
 18 zakładów z terenu BOPu przystępuje do Regionu NSZZ "Solidarność" Ziemi Piotrkowskiej. Przewodniczącym NSZZ "Solidarność" jest Stefan Borysewicz
 grudzień – internowanie Stefana Borysewicza.
 1985 – w siedzibie klubu "Pod kielnią" powstaje Osiedlowy Dom Kultury "Piwnica".
 1986 – Bełchatów przekroczył 50 tys. mieszkańców, w związku z tym stał się miastem prezydenckim. Pierwszym prezydentem Bełchatowa został Stanisław Wojtasik;
 otwarcie Szpitala Rejonowego, nowocześnie wyposażonego szpitala, który otrzymał imię Jana Pawła II.
 1988 – na mocy uchwały Rady Ministrów przestaje istnieć Centralny Okręg Energetyczny, zaś wchodząca w jego skład Elektrownia Bełchatów uzyskuje samodzielność i staje się przedsiębiorstwem użyteczności publicznej.
 1990 – ze stanowiska prezydenta miasta rezygnuje Stanisław Wojtasik. W wyborach do samorządu lokalnego na przewodniczącego Rady Miasta Bełchatowa zostaje wybrany Józef Węgrzyński, zaś na stanowisko prezydenta Rada Miasta powołuje Edwarda Olszewskiego.
 1991 – uruchomiono targowisko miejskie przy ulicy Wojska Polskiego (potocznie zwane dużym rynkiem).
 od początku czerwca Bełchatów został włączony do automatycznego ruchu telekomunikacyjnego.
 1992 – powstanie Radia Bełchatów.
 Telewizja Bełchatów zaczyna emisję programów.
 rozpoczęła działalność Straż Miejska Bełchatowa.
 1993 – Bełchatów przystępuje do Związku Miast Polskich.
 1994 – utworzenie Muzeum Regionalnego.
 1995 – GKS Bełchatów po raz pierwszy w historii awansował do piłkarskiej ekstraklasy.
 1996 – Minister przemysłu Klemens Ścierski wydał decyzję o budowie odkrywki "Szczerców" i Elektrowni "Bełchatów II";
 powstaje Stowarzyszenie Kultury Alternatywnej "Zgrzyt".
 20 września – zostaje zarejestrowane Przedsiębiorstwo Państwowe Elektrownia Bełchatów II Sp. z o.o. (obecnie ELBIS Sp. z o.o)
 1997, 28 kwietnia – przyjęcie herbu (w obecnym kształcie) barwy zostały przyjęte uchwałą Rady Miejskiej Bełchatowa nr 58/V/97.
 1998 – Bełchatów zostaje siedzibą powiatu bełchatowskiego na mocy Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów (Dz.U. 1998 nr 103, poz. 652).
 1999 – Skra Bełchatów po raz pierwszy w historii awansowała do Serii A I ligi siatkówki mężczyzn (obecnie Polska Liga Siatkówki).
 2002, 15 stycznia – zostaje otworzony nowy budynek Miejskiej i Powiatowej Biblioteki Publicznej.
 2005 – Skra Bełchatów po raz pierwszy w historii zdobyła Mistrzostwo Polski i Puchar Polski w siatkówce męskiej. W latach 2006–2011 oraz 2014 i 2018 powtórzyła ten sukces.
 2006, 14 sierpnia – Uroczyste otwarcie Hali Energia,
 2007 – BOT GKS Bełchatów zdobył wicemistrzostwo w ekstraklasie piłkarskiej.
 2009, 17 marca – miasto odwiedza Lech Kaczyński. Prezydent odwiedził Elektrownię Bełchatów i spotkał się z mieszkańcami w Hali Widowiskowo-Sportowej przy ul. 1 Maja. ,.
 2011, 28 września – odwiedziny premiera Donalda Tuska.
 2013, 1 października – odwiedziny ministra transportu, budownictwa i gospodarki morskiej Sławomira Nowaka w związku z zapowiedzią budowy obwodnicy Bełchatowa

Zobacz też 
 Bełchatów
 Chabielice
 Zelów

Przypisy

Bibliografia 
 Zawilski A.,Bełchatów i jego historyczne awanse, Wydawnictwo Łódzkie 1967.
 Zawilski Apoloniusz, Księga o Bełchatowie; Bełchatów 1995, Stowarzyszenie Bełchatów Mała Ojczyzna

Historia Bełchatowa
Bełchatów