Jussi Valtonen heeft met Ze weten niet wat ze doen een behoorlijk dikke pil afgeleverd. Zeshonderd bladzijdes telt het boek dat in Finland de belangrijkste literaire prijs in de wacht sleepte.

Joe Chayefski is een Amerikaanse neurowetenschapper die de Finse Alina aan de haak slaat. Ze verhuizen naar Finland waar Joe zijn carrière een vervolg probeert te geven. Hun zoon Samuel wordt geboren. Het blijkt dat Joe het in Finland niet gaat redden.
Het stel scheidt en Joe vertrekt weer naar Amerika met achterlating van zijn vrouw en tweejarige zoon. In Amerika hertrouwt hij en krijgt hij met zijn tweede vrouw Miriam twee dochters.

Jussi Valtonen heeft zich er niet gemakkelijk vanaf gemaakt. Dierenactivisme, moderne technologie met onplezierige gevolgen, medicijngebruik bij de jeugd, familiedrama's, machtsmisbruik, bedreigingen en het verschil tussen Finland en Amerika komen uitgebreid aan bod.
Valtonen wisselt telkens vakkundig van vertelperspectief. De ene keer vanuit het gezichtspunt van Joe of zijn huidige vrouw en dochters en dan weer vanuit dat van zijn ex Alina of hun zoon Samuel. Allemaal zijn het sterk uitgewerkte personages van wie de levens door de gemaakte keuzes totaal overhoop gehaald worden.
Omdat Valtonen ook het frequent heen en weer gaan in de tijd niet schuwt, is het wel een boek om je aandacht bij te houden.

De verschillende gebeurtenissen en bespiegelingen komen niet allemaal even subliem bij elkaar maar de apotheose is bijzonder sterk. Een indringend einde waar de schrijver vakkundig naartoe heeft gewerkt.
Als je van diepgaande en uitvoerige beschrijvingen houdt en niet op elke bladzijde een flitsende actie verwacht dan is Ze weten niet wat ze doen een heerlijk boek om te lezen. En een boek dat je aan het denken zet over de beweegredenen van organisaties en personen.
Als Jussi Valtonen het af en toe met iets minder woorden had afgekund, was dit voortreffelijk boek misschien nog nét een fractie beter geweest.