De meeste mensen kennen Picasso's "Guernica"; maar de aanleiding? Wie weet nog, dat er eind jaren dertig in Spanje een burgeroorlog uitbrak? Dat jonge Europeanen naar Spanje reisden om de ene of andere zijde te steunen? Dat deze oorlog nu wordt beschouwd als een oefening voor Hitler en Mussolini?

Nu reisde niet iedereen naar Spanje om te vechten. "Las Mamas Belgas" vertelt het verhaal van een kleine, vergeten groep. Een groep idealistische vrouwen uit België en Nederland, die vertrokken om te helpen als verpleegsters.

Voor de Spanjaarden waren deze vrouwen allemaal "Belgas". De groep kwam namelijk terecht in een voormalig klooster in de buurt van Valencia. Daar hadden Belgische dokters een veldhospitaal ingericht.

Bij toeval kwam Sven Tuytens op het spoor van de groep verpleegsters en het hospitaal. Er is een foto, documenten in archieven, lokale verhalen en ooggetuigen. Maar de burgeroorlog ligt nog steeds uiterst gevoelig in het hedendaagse Spanje.

Het kost Tuytens veel inspanning en tijd, om het vertrouwen te winnen van mensen die aan verschillende kanten vochten, om toegang te krijgen tot archieven, om zaken uit te zoeken. Het resultaat mag er wezen: een prachtig en boeiend verhaal, dat de moeite waard is om te lezen.

Veel van de vrouwen blijken een Joodse migranten achtergrond te hebben gehad. Tuytens beschrijft niet alleen de gebeurtenissen in Spanje. Hij gaat in op historie, achtergrond, persoonlijke geschiedenis, motivatie.

Eenmaal in Spanje, kregen de vrouwen te maken met cultuur-verschillen, taal problemen, Spaanse tradities. Sommigen hadden een degelijk verpleegstersopleiding en ervaring. Anderen beheersten nauwelijks basis- EHBO. Dit zijn maar een paar zaken, die Tuytens beschrijft.

Tuytens laat het niet bij alleen de gebeurtenissen in Spanje. Hij heeft ook achterhaalt, wat er uiteindelijk met deze groep vrouwen is gebeurt. Een aantal laat een onuitwisbare indruk achter; anderen bijna geen spoor. Achterin het boek is een lijst opgenomen met per vrouw de belangrijkste informatie.

Dit non-fictie boek is geschiedschrijving en biografie op z'n best. Uitstekend onderzoek, droge feiten, persoonlijke ervaringen en getuigen-verklaringen worden gecombineerd tot een boeiend verhaal. Het beslaat verschillende perioden: het heden, recent verleden, de gebeurtenissen in Spanje, de achtergrond van de 'mamas'. Tuytens beschrijft niet alleen persoonlijke herinneringen en ervaringen, maar ook het grotere verhaal: een beetje geschiedenis van Europa, de rol van migranten- en arbeidersbewegingen, de houding ten opzichte van communisme en meer.

Het boek probeert ook vragen te beantwoorden als achtergrond en motivatie van de vrouwen. Je kan het als lezer oneens zijn met deze idealisten, maar bewonderen moet je ze. Ze reizen naar een onbekend land dat verscheurd wordt door een burgeroorlog om hulp te bieden. Dit terwijl vele anderen weg kijken, onverschillig toekijken, het fascisme z'n gang laten gaan.

Spanje worstelt nog steeds met de gevolgen van die burgeroorlog? In Nederland en België zijn de jonge mensen die afreisden naar Spanje praktisch vergeten. Voor deze groep vrouwen betekent het boek in ieder geval, dat hun rol in de Spaanse Burgeroorlog uit de vergetelheid is gehaald. Het boek is inmiddels beschikbaar in het Vlaams/Nederlands en Spaans.