Deze recensie verscheen in 2010 op het inmiddels ter ziele gegane Realms of Fantasy.

Ik ben niet bekend met het werk van Mathijsen maar als ik de tekst op de achterzijde van het boek mag geloven heeft hij al het één en ander op zijn naam staan als SF-schrijver. Tezamen met de lijst overige activiteiten die de schrijver bezig houden, klinkt het alsof er van hem best 25 uur in een dag mogen zitten. Ik heb verschillende verwijzingen kunnen vinden naar korter werkt maar voor zover ik heb kunnen nagaan is dit boek zijn eerste roman. Mando Vidé en het Robotbevrijdingsfront is een uitgave van Books of Fantasy, een imprint van Attest Fantasy. Dat is op zijn beurt de uitgever is van Pure Fantasy, een van de weinige tijdschriften voor korte genrefictie die Nederland rijk is. Uit deze reeks las al eerder Vuurproef van Bianca Mastenbroek. Ik ben geen groot fan van de druktechniek die gebruikt wordt, de boeken zijn nogal kwetsbaar, maar qua redactie en vormgeving was het dik in orde. Ik zag dit boek dus met enig vertrouwen tegemoet.

Mando Vidé en het Robotbevrijdingsfront speelt zich een jaar of dertig in de toekomst af. Robots hebben zeer veel taken waar nu nog mensen voor nodig zijn overgenomen. Zo hebben veel mensen een robot als hulp in de huishouding, zijn caissières allemaal vervangen en hebben fabrikanten van seksspeeltjes niet stilgezeten. Ook wordt er geëxperimenteerd met het vervangen van menselijke chauffeurs door robots, de specialiteit van de hoofdpersoon uit het boek Mando. Hij is druk bezig met een promotieonderzoek op dit gebied en kent als geen ander de sterke en zwakke punten van robots.

Niet iedereen is te spreken over de toenemende mate waarin robots zwaar, vervelend, eentonig of gevaarlijk werk overnemen. Het onderscheid tussen robots in mensen is door de toenemende mate van intelligentie van de robots zodanig vervaagd dat het door sommigen gezien wordt als een moderne vorm van slavernij. Een standpunt waar Mando pijnlijk mee geconfronteerd wordt als zijn jeugdvriendin Dylah opduikt. Op het eerste gezicht lijkt het een vriendschappelijk bezoek maar al snel wordt duidelijk dat ze Mando gebruikt om toegang te krijgen tot het terrein van Mando's werkgever. Voor dat hij er erg in heeft is ze er vandoor met een prototype en wordt Mando er van verdacht banden te hebben met het terroristische Robotbevrijdingsfront. Het is aan hem om zijn onschuld te bewijzen.

Dit boek is een combinatie van science fiction en thriller. Ik zou zeggen dat Mathijsen de nadruk wat meer op het thriller aspect heeft gelegd. Het verhaal ontvouwd zich werkelijk in sneltreinvaart en bevat een aantal elementen die in een James Bond film niet zouden misstaan (achtervolgingen, technische snufjes en, jawel, seks). Het boek is korte, krachtige hoofdstukken geschreven en wijdt niet te veel uit over het verleden of het dagelijks leven van de karakters. Mando Vidé en het Robotbevrijdingsfront is daardoor een zeer vlot lezend boek geworden. Ik heb wel de indruk dat de schrijver hier en daar toch wat bochtjes afsnijdt.

Dat afsnijden zit hem voornamelijk in de technische en ethische aspecten van het verhaal. Mathijsen weet overduidelijk het een en ander over robots en gebruikt deze kennis voor zowel Mando als Dylah. Beide zijn bovengemiddeld goed geïnformeerd op dit gebied. De schrijver zal het een en ander van deze kennis over moeten dragen aan de lezer om het verhaal begrijpelijk te maken en daar zitten wat mij betreft wat knelpuntjes. Het ethische aspect wordt in een gesprek tussen Dylah en Mando uit de doeken gedaan. In dit gesprek blijkt Mando wel erg onwetend te zijn over de ethische standpunten van het Robotbevrijdingsfront. Ondanks de colleges filosofie die zowel Mando als Dylah gevolgd hebben kan hij zich bijna niet voorstellen dat iemand er dergelijke denkbeelden op na kan houden. Het is voor de lezer van belang maar gewoon geen gesprek dat twee academici over hun eigen vakgebied voeren. Verderop in het boek gaan het beter als Dylah een monoloog houdt over de ethische bezwaren van wat zij als moderne slavernij ziet.

Ik denk ook, maar dat is een zeer persoonlijke voorkeur, dat Mathijsen het science fiction element iets te snel loslaat. Mando is er van overtuigd dat robots ondanks hun geavanceerde programma's nog steeds gewoon machines zijn. Mathijsen geeft in het boek hier en daar hints van de problemen die men tegen komt bij het creëren van robotintelligentie en het omzetten van informatie naar reacties. Iemand die enigszins bekend is in het science fiction genre zal niet schrikken van een term als Turing test, heeft waarschijnlijk zelfs geen uitleg nodig om te weten wat het is, en zal het verhaal in dat opzicht pas echt interessant vinden als de schrijver een volgende stap zet. Deze stap had ook gebruikt kunnen worden om Dylahs standpunt wat meer te ondersteunen. Ze komt nu vrij extreem over. Met een waarneming die Mando aan zijn overtuigingen laat twijfelen had er iets meer grijs in het boek gebracht kunnen worden. Mathijsen stipt heel veel thema's aan die erg actueel zijn, denk aan de parallel tussen de behandeling van dieren en robots of de mogelijkheid om burgers elektronisch te volgen via allerlei systemen, maar verder dan aanstippen komt het vaak niet.

Wat meer science fiction had dus wat mij betreft niet misstaan. Dat neemt niet weg dat Mathijsen met dit boek een zeer geslaagde thriller heeft afgeleverd. De schrijver houdt de spanning in het verhaal van begin tot eind goed vast en het ontbreekt de karakters ook niet aan een zeker gevoel voor humor. Ze hebben bij Attest een neusje voor het vinden van lokaal talent en met Mathijsen hebben ze denk ik iemand binnen gehaald die het een en ander in zijn mars heeft. Mando Vidé en het Robotbevrijdingsfront had van mij uitdagender gemogen, maar voor degene die toegankelijkheid en een spannend, soepel verteld verhaal hoog op de lijst met gewaardeerde eigenschappen hebben staan is dit een echte aanrader.