Bestaat De Nederlander? Dat is de vraag, die Pleij, en met hem vele anderen, zich stelt. De schrijver citeert vele buitenlandse schrijvers uit het verleden. Ze geven hun mening over de Nederlander en de Nederlandse mentaliteit uit hun tijd. Vaak is die niet positief: Nederlanders zijn gierig, drinken te veel, zijn gulzige eters, het zijn botteriken.
Dit imago is in veel gevallen aan de Nederlander blijven hangen.
Pleij probeert ook de positieve kanten van ons volk te belichten. We zijn ondernemend, sluiten compromissen: als het maar in ons belang is. Op die manier is veel bereikt en is ons land tot de meest welvarende ter wereld geworden. Uit noodzaak zijn we zo geworden: we moesten strijden tegen de elementen en tegen andere volkeren. Vluchtelingen uit andere landen kwamen naar ons land, werden hier opgenomen en voegden hun gebruiken aan de onze toe - voor zover de Nederlander daar belang bij had, natuurlijk. Dat laatste blijft belangrijk: 'Moet kunnen' is het wachtwoord voor hen die dat belang zien of voelen.