De andere kant.
De wereld is vol van betweterige mensen(meestal wat oudere mannen of vrouwen) die het allemaal zo goed weten. Politici, journalisten en literatuurcritici verkondigen ongebreideld hun mening in boeken, tijdschriften en in televisieprogramma’s. Vaak worden van achter de borreltafel allerlei problemen in de wereld opgelost. Doet Jose Saramango daar aan mee? Het is weliswaar een oude mopperpot maar hij heeft maar al te vaak daar reden voor en het is zonder meer duidelijk dat het zijn bedoeling of in ieder geval zijn wens is, om aan de door hem gesignaleerde misstanden een einde te maken. In diverse stukken van zijn dagboek laat hij zijn licht schijnen over het conflict dat sinds jaar en dag bestaat tussen Israël en de Palestijnen waarbij bij de lezer de vraag zal rijzen of hij zich wel breed genoeg heeft georiënteerd. Ook dit verhaal heeft een andere kant. De kritieken zijn soms heel scherp maar niet zonder humor, Saramango heeft vaak de lachers op zijn hand. Overal waar de rechten van de mens in het geding zijn springt hij in de bres. Rassendiscriminatie is hem een gruwel en hij brengt nog eens in onze herinnering hoe destijds Rosa Parks in een bus in Montgomry, Alabama weigerde haar plaats af te staan aan een blanke medepassagier en hoe Martin Luther King protesteerde tegen haar arrestatie en de daarop volgende gevangenisstraf. Hij schrijft:”Zonder Rosa Parks was Barack Obama waarschijnlijk nooit president van de Verenigde Staten geworden”.
De kritiek op het Vaticaan is ongezouten. De Rooms Katholieke kerk wordt vergeleken met de Titanic, ze zinkt langzaam maar onverbiddelijk. Het bezoek aan religieuze rituelen is sterk aan het afnemen. Kardinalen, bisschoppen en ook de paus parasiteren op de zak van de burgermaatschappij. Dit soort uitspraken zorgt natuurlijk voor nogal wat opschudding maar de Nobelprijswinnaar Saramago schijnt het zich te kunnen veroorloven, zijn atheïstische overtuiging is onwrikbaar.
Veel aandacht wordt er besteed aan de ontmoetingen met literaire- en politieke vrienden, sommigen daarvan vallen onder beide categorieën. Enige bekendheid met de Portugese literatuur is een vereiste om alle dagboekfragmenten op de juiste waarde te kunnen schatten. Ook het politieke bedrijf en de maatschappelijke toestanden in Portugal worden hier en daar belicht, hier moeten we dus over de grenzen kijken. Allerlei soorten crises worden beschreven en vooral, de allerbelangrijkste, de morele crisis. Jose Saramago is vaak erg cynisch en toch is hij een kostbaar mens.
Lodewijk Lasschujt.
De andere kant, persoonlijke observaties over wereldpolitiek; oorspronkelijke titel, O Caderno; auteur Jose Saramago; vertaling Ruud Ploegmakers; uitgever J.M. Meulenhoff; ISBN 978 290 85878.