Zoals Tom Buijtendorp tijdens de boek-presentatie in het RMO in Leiden uitdrukkelijk zei: het is onwaarschijnlijk dat we ooit iets vinden dat 100% duidelijk maakt, dat Caesar in Nederland is geweest. Maar aannemelijk maakt Buijtendorp dit wel, in zijn fascinerende verhaal over Caesar en vele anderen in de Lage Landen tussen ongeveer 60 en 45 voor Christus.

Buijtendorp heeft meer boeken geschreven over Romeinen in Nederland en België: over Trajanus en Hadrianus bijvoorbeeld. Nu concentreert hij zich op Caesar en diens verhaal "de Gallische Oorlog". Het enige praktisch compleet bewaarde relaas bevindt zich inderdaad in Amsterdam, waar ik en andere tentoonstellingsbezoekers het konden bewonderen.

Op het laatste hoofdstuk na, is het geschreven door Caesar. Tegenwoordig zijn de meesten het eens: een ernstig geval van zelfpromotie. Buijtendorp gaat dan ook in op vragen als hoeveel en wat is waar? Kloppen afstanden? Kloppen aantallen? Wat zijn de marges en wat betekenen die?

Inmiddels is er bijvoorbeeld correspondentie beschikbaar van Romeinen die er zelf bij waren. Caesar moest ook regelmatig rapporteren. Zoals Buijtendorps tijdens de RMO bijeenkomst meldde en in het boek duidelijk maakt: gelukkig kon Caesar niet over alles liegen.

Het beeld van Caesar kan wel bijgesteld worden. Het boek maakt bijvoorbeeld duidelijk, dat Caesar niet de briljante strateeg en tacticus is die hij pretendeert te zijn. Hij was geen onfeilbare aanvoerder die altijd elke slag won.

Na lezing vraag ik mij bijvoorbeeld af, of Caesar wel zo'n briljant leider was. Waarom pakten zo velen die direct onder hem dienden en die oorlog overleefden hun biezen?

Zelfs de bloeddorstige Romeinen vonden, dat Caesar af en toe te ver ging. Die uitgelokte en volgens Romeins recht illegale Gallische oorlog, diende absoluut niet de Romeinse staatsbelangen. In Rome en omstreken zullen ook mensen zijn geweest, die problemen hadden met de grote verliezen in manschappen. Maar ja: Caesar was niet vies van "alternative facts".

Wat te denken van straf expedities, het bewust wegvagen (uitmoorden, uithongeren, ethnic cleansing) van hele stammen, het ophitsen van stammen tegen elkaar zodat Caesars handjes schoon bleven? Over handen gesproken: het afhakken van beide handen van iedere man in de leeftijd van pakweg 16 tot 60 en gelijksoortige oorlogsmisdaden? Zelfs toen, slikte niet iedere Romein dit klakkeloos.

Caesar en zijn legermacht bereikten de Lage Landen, de Rijn en Maas. Ze hebben absoluut in België en zuidelijk Nederland huis gehouden. Ze behoorden tot de eersten die zwart op wit berichtten over bevolking en landschap: er waren geen kaarten.

Vaak is het dus gissen waar gebeurtenissen en veldslagen plaats vonden, hoever het gebied reikte van iedere stam, hoe die georganiseerd waren, waar legerkampen zich bevonden. Buijtendorp gaat in op campagnes, mogelijke locaties, terug gevonden forten en probeert alles zo goed mogelijk te onderbouwen met diverse beschikbare feiten.

Dit is fascinerend, maar betekent niet dat dit boek leest als bijvoorbeeld een boek van Tom Holland over Caesar. Af en toe werkt de opbouw verwarrend. Herhalingen, inclusief letterlijke, komen ook regelmatig voor. Het is ook technisch: lezers leren een hoop over munten en legeringen, spijkers in Romeinse leger-laarzen, hectaren per paard of man, greppels en palissaden - en véél meer.

Desondanks: geïnteresseerd in archeologie, geschiedenis, krijgskunde, onderzoek, Romeinen en Galliërs; verwante onderwerpen? Of in een reisje langs mogelijke plaatsen van Romeinse overblijfselen, veldslagen en kampementen in België, Luxemburg, stukje Duitsland, stukje Nederland? De Jeker, de Maas, de Waal, Tongeren, Bastogne en heel veel andere rivieren en plaatsen: je kijkt er voortaan naar met héél andere ogen!

Pak dit boek en lees die ongeveer 385 bladzijden! Bekijk die kaartjes en tekeningen en foto's! Het zijn maar 18 hoofdstukken; exclusief kort woord vooraf, korte inleiding, nawoord, bijlage, noten, illustratieverantwoording, literatuur en dankwoord. Ondanks wat nadelen, heb je dit boek uit vóór je het weet!