“Soms is het beter om het verleden te laten rusten.” Een uitspraak van Nina, die de andere archeologen beter niet hadden genegeerd. “Koude aarde”, een boek uitgegeven door Artemis&co, vertaald door Lilian Caris maar geschreven door de pen van Sarah Moss. In haar debuutroman dat is verschenen in 2009, trekt een team van zes archeologen naar het koude en mysterieuze Groenland. Daar zal het team op een oude begraafplaats opgravingen bestuderen en uitvoeren, in de hoop om aanwijzingen te vinden van Vikingnederzettingen.

In het ijskoude en prachtige Groenland, hoopt een team van zes archeologen sporen te vinden van Vikingen. De groep van archeologen met verschillende nationaliteit, gaat opgravingen doen onder leiding van de gepassioneerde, gedreven Yianni. Zodra de opgravingen beginnen krijgt de Engelse Nina, die eigenlijk Engelse Literatuur studeert en geen archeoloog is, angstaanjagende nachtmerries over wat er zich op de archeologische site mogelijk zou hebben afgespeeld. Bovendien is Nina er heilig van overtuigd dat ze ’s nachts stemmen en voetstappen hoort en schaduwen langs haar tent ziet glijden.

De archeologen vorderen al snel in hun onderzoek. Tegelijkertijd breekt er in de rest van de wereld een geheimzinnige pandemie uit. Iedereen heeft zo zijn eigen theorie over het virus, maar allemaal leven ze in angst. Ze proberen dan ook zo vaak mogelijk het nieuws over de pandemie te volgen, maar de internetverbinding op Groenland afschuwelijk en het is bovendien ook nog eens ontzettend duur. Naarmate het einde van hun seizoen, verspreidt het virus zich verder over de wereld, ontdekken de archeologen meer over de waarheid over het vertrek van de Vikingen, ziet Ruth haar dode vriend in elk skelet dat ze opgraaft en duwen de steeds engere en ergere nachtmerries van Nina haar bijna over de rand naar psychose waar ze zich nu op bevindt. Het blijft niet alleen bij nachtmerries, Nina ziet en hoort ook de geesten van de Vikingen, die zelfs haar spullen verplaatsen en met bebloede gezichten haar tent binnenvallen. De archeologen beseffen niet dat ze zich op glad ijs begeven.

Dan valt de internetverbinding uit en hebben de archeologen geen idee meer van wat er elders op de aarde gaande is. Het ziet er ook naar uit dat het vliegtuig dat hen moest komen ophalen niet komt opdagen. Het team gaat een koude en geïsoleerde winter tegemoet. De koude, de angst, het gebrek aan voedsel, het virus, de waanbeelden van Nina… De frustraties stapelen zich op en de groep begint langzaam maar zeker uit elkaar te vallen.
Dit hele verhaal bekijken we vanuit de ogen van alle zes de archeologen. De verslagen van Nina, Ruth en Jim zijn zeer uitgebreid en soms een beetje langdradig. De delen van Catriona, Ben en Yianni zijn dan weer kort maar zeker ook interessant. Doordat de auteur ons kennis laat maken met de gedachtegang van elk personage en het verhaal vanuit verschillende perspectieven brengt, krijgen de personages meer diepgang, krijgen ze een betere vorm. Alle zes de personages hebben een andere kijk op de situatie. Elk hebben ze een ander karakter en een unieke gedachtegang anders dan die van de andere. Het was een interessante ervaring om telkens een ander standpunt aan te nemen bij eenzelfde toch wat bizarre situatie. De structuur van het verhaal is toch chronologisch maar is niet saai vanwege de afwisseling van de personages.

Toch was het soms moeilijk om mijn aandacht bij het boek te houden. Niet vanwege het verhaal maar vanwege de moeilijke woordenschat waar Sarah Moss gebruik van maakt. Veel archeologische en wetenschappelijke termen, maar ook termen uit de Engelse literatuur en de geschiedenis. Ook is het verslag van alle personages een beetje verwarrend, ze schrijven allemaal naar een ander persoon en elk personage haalt zo zijn eigen herinneringen op, maar de lezer krijgt soms te weinig achtergrondinformatie om hun redeneringen te kunnen volgen. Dit vond ik soms wel jammer.

Door deze verwarring heb ik me soms door het boek moeten wurmen als er een beschrijvend stuk kwam met moeilijke woorden. Dat heeft Moss in het deel van Nina goed opgelost door er delen van de nachtmerries in te stoppen, verteld vanuit het standpunt van een onbekend personage dat alles meemaakt wat er mogelijk is gebeurd met de Vikingen. De dromen eindigen altijd met een cliffhanger en gaan nooit verder vanuit de vorige droom. Er is dus ruimte voor fantasie en interpretatie. De auteur breekt in het begin van het boek ook het ijs door ons te laten trillen bij een nachtmerrie. In één van de dromen lezen we vanuit het standpunt van de onbekende hoe een jongetje een schaakstuk steelt van zijn vader en oom. De volgende vinden de archeologen een soort marmeren poppetje, een figuurtje dat eigenlijk niet voorkwam bij de Vikingen … het is een schaakstuk.

Bij de andere lange delen is er geen afleiding door de nachtmerries en wordt het soms nogal langdradig door het taal gebruik en de beschrijvingen die niet al te gedetailleerd zijn maar soms afwijken van de essentie.
Dit boek is natuurlijk fictief maar bevat ook vele waarheidsgetrouwe elementen over de archeologie en de geschiedenis van de Vikingen. Sarah Moss is geobsedeerd geraakt door archeologie vanwege de vele zomervakanties die ze in haar jeugd doorbracht in Orkney, waar de archeologische site van Skara Brae, , oude stenen huizen die zijn ontdekt na een storm, zich bevindt.

Vanaf pagina één weet de auteur een kille sfeer in het verhaal te brengen. Deze roman, die meer doet denken aan een thriller, is een simpel maar toch complex boek. De spanning zit er vanaf het begin in en daarvoor moet Moss geen detaillerende beschrijvingen over elke gebeurtenis geven. De spannende gebeurtenissen en de snijdende angst van Nina en de pandemie geven je rillingen. Het is een koele roman met een ijzingwekkende sfeer. Het boek gaf me soms een angstaanjagend gevoel dat ik met geen pen beschrijven kan, maar Sarah Moss kon dat wel. “Koude aarde” is een boek dat ik warm kan aanbevelen aan mensen die van een fictief verhaal houden met waarheidsgetrouwe elementen, aan mensen die graag lezen en houden van een ijzige roman.