Een bijzonder en een verontrustend boek. Het is een bijzonder boek (voor mij in ieder geval), omdat het een journalistieke strip is.
Het is een verontrustend boek, omdat het de 'binnenkant' van een oorlog, die nog maar pas geleden én zo dichtbij heeft plaats gevonden niet alleen beschrijft, maar ook laat zien. Maar is het vooral verontrustend, omdat het zo duidelijk laat zien dat oorlog/geweld geen oplossing biedt en eigenlijk alleen maar gelegenheid geeft aan allerlei foute mensen om zich uit te leven. En hoe kom je daarna van die mensen af?

Sacco, die in 1995 al als journalist in Sarajevo is geweest, keert in Fikser terug om Neven te zoeken. Neven was zijn 'fikser'; iemand die tegen betaling ontmoetingen en spullen voor journalisten regelt en ze meeneemt naar 'interessante' plekken om bv. foto's te maken.
Neven houdt zich op lobby's van hotels, waar hij 'zijn journalisten' oppikt. Op het moment dat hij Sacco oppikt in 1995 is het fiksen al een aflopende zaak, omdat Sarajevo geen 'hot item' meer is in de pers; de Bosnische oorlog loopt ten einde. Neven heeft in het begin van de oorlog zelf deel uitgemaakt van één van de vele facties, die onder leiding van een 'warlord', Sarajevo hebben verdedigd tegen de aanval van het Servische leger. Minder bekend, maar ook een activiteit van diezelfde milities was het terroriseren van de eigen burgerbevolking.
De 'warlords' waren vaak criminelen, die voor de oorlog al weinig 'last' hadden van welke ethiek dan ook, maar die zich tijdens de oorlog al helemaal nergens iets van aantrokken.



In Fikser wordt niet alleen Neven gevolgd, maar ook een drietal 'warlords' tijdens en na de oorlog. Het is schrikbarend en afschuwelijk. Jusuf Prazina is een van die warlords; hij geeft leiding aan Juka's Wolven. Arkan is een andere leider van zo'n factie. Wat doe je als regering tijdens de oorlog, als je ter ore komt hoe ze zich gedragen? Je kunt ze niet missen... En wat doe je met zulke mensen als de oorlog beëindigd is?

Joe Sacco heeftmeer boekenop zijn naam staan, die ik absoluut ga lezen. Niet alleen omdat hij over onderwerpen schrijft die mij interesseren, maar ook omdat de tekeningen erg, erg goed zijn.

Force always attracts men of low morality.
(Albert Einstein)