Partition

Toen de Britten Brits-India in de nacht van 14 op 15 augustus 1947 de onafhankelijk teruggeven heeft de blijdschap niet lang geduurd. Vrijwel direct volgde daarop, vanwege religieuze redenen, de Partition; de verdeling van Brits-India in het hindoeïstische India - waar ook de sikhs naartoe moesten - en het islamitische Pakistan. Deze zeer onrustige periode van etnische oorlogvoering tussen moslims en hindoes ging gepaard met gruwelijke lynchpartijen. Religies die tot die tijd in vrede met en naast elkaar hebben geleefd, stonden elkaar ineens naar het leven.

Ongeveer 14 miljoen mensen gingen gedwongen op de vlucht en passeerden de grens India-Pakistan, op weg naar het land dat bij hun religie paste, in de hoop daar veiligheid te vinden tussen mensen die dezelfde religie hadden. Wie ervoor koos om te blijven liep onherroepelijk de kans om vermoord te worden. Naar schatting hebben ongeveer 1 miljoen mensen het leven gelaten.

'Moslims zeiden dat de hindoes de moorden hadden beraamd en ermee waren begonnen. Volgens de hindoes hadden de moslims het gedaan. In feite werd er door beide partijen gemoord. Beiden schoten, staken met messen en speren en sloegen met knuppels. Beiden martelden. Beiden verkrachtten. vanuit Calcutta breidden de rellen zich uit naar het noorden, het oosten en het westen: naar Noakhali in Oost-Bengalen, waar moslims hindoes afslachtten, naar Bihar, waar hindoes moslims afslachtten.'

Khushwant Singh schreef dit boek in 1956 en het werd pas in 2016 vertaald naar het Nederlands. Dat Schwob dit boek heeft opgenomen in hun Schwoblijst is niet verwonderlijk. In het voorwoord schrijft Naema Tahir al dat het hier gaat om grote literatuur, wereldliteratuur. Singh heeft zijn eigen ervaringen in zijn boek verwerkt. De gruweldaden die uit religieus oogpunt gepleegd zijn, hebben zijn afkeer er mede door veroorzaakt. Een van zijn gevleugelde uitspraken: 'In mijn persoonlijke religie is er geen God!'

Mano Majra

Centraal in dit boek staat Mano Majra, een fictief, rustig en vredelievend boerendorp op de grens Pakistan-India. Het treinstation is een belangrijke plaats om samen te komen en het maakt het mogelijk om anderen te spreken. Rondom het station zijn veel winkels en zodoende zijn er dus altijd mensen op de been.
De dienstregeling van de komende en vertrekkende trein geeft de dorpsbewoners aan dat het tijd is voor hun diverse bezigheden, zoals eten, siësta, nachtrust en opstaan. Van oudsher leven de bewoners er vredelievend met elkaar.
Totdat er een moord wordt gepleegd door een groep rovers en Juggut (Jugga) Singh dit op zijn bordje krijgt. Hij is een sikh, al eerder een aantal maal voor kleine vergrijpen opgepakt en hij kan niet vertellen waar hij was, omdat hij een heimelijk afspraakje had met Nooran, een moslima. Jugga wordt gearresteerd en gevangen gezet samen met Iqbal, een sociaal werker en communist, die net met de trein in Mano Majra was aangekomen toen de moord werd gepleegd.

In september gaat de dienstregeling op de schop en de dorpsbewoners raken danig de kluts kwijt. Wanneer is het tijd op te gaan slapen, om op te staan en wanneer moeten ze honger krijgen?

'De komst van de spooktrein op klaarlichte dag veroorzaakte beroering in Mano Majra. Mensen gingen op hun dak staan om te zien wat er in het station gebeurde. [...] Een zacht windje stak op in de richting van het dorp. Het voerde de geur mee van brandende olie,, daarna van hout. En daarna een vage scherpe geur van schroeiend vlees. Het dorp verstomde in een dodelijk zwijgen. Niemand vroeg een ander wat voor geur dat was. Ze wisten het allemaal. Ze hadden het de hele tijd geweten. Het antwoord lag besloten in het feit dat de trein uit Pakistan kwam.'

De trein ligt vol vermoorde hindoes en de lijken worden gecremeerd. Het dorp valt stil en men is zich pijnlijk bewust van de dreiging. De angst voor anderen is groot, ook voor diegenen die ze eerst tot hun vrienden rekenden. Dit heeft tot gevolg dat de moslims uit Mano Majra door de hindoes worden verbannen en in kampen worden ondergebracht, met als ultieme wraak enkele reis Pakistan.

Wanneer de moessontijd aanbreekt, blijft de rivier maar stijgen en vormt een groot gevaar voor het dorp. Er drijven lijken in de stroom, niet verdronken, maar gruwelijk verminkt.
Dan bereikt hen het bericht dat er weer een trein aankomt, nu met moslimvluchtelingen en worden de dorpsbewoners opgehitst om wraak te nemen. Hun geloof in de goedheid van de mens houdt hen eerst nog tegen, maar al snel is er een groep die zich aansluit.

In haar uitgebreide voorwoord schrijft Naema Tahir dat dit hét boek is over de Partition en dat dit zich laat vergelijken met de Holocaust. En zo zijn er natuurlijk nog veel meer voorbeelden te noemen uit de recente geschiedenis. Voormalig Joegoslavië, de oorlog tussen de hutu's en tutsi's in Rwanda en ga zo maar door.
Het grijpt je bij de strot, weer eens te beseffen dat mensen in staat zijn tot dergelijke gruweldaden en dan zelfs hun vrienden niet ontzien, alleen maar omdat ze een andere religie hebben. Het is Khushwant Singh gelukt om deze schokkende, aangrijpende geschiedenis op een zeer soepele wijze te beschrijven. Het resultaat van deze periode was bloedig, maar desondanks is het een prachtig boek. De auteur weet de mores en tradities in het leven van de bevolking heel precies te beschrijven.
Een must-read om dit stuk geschiedenis te begrijpen.

Auteur

Khushwant Singh werd geboren in 1915 in een Sikh-familie in Punjab in wat nu Pakistan is en is gestorven in 2014. Op een half jaar na heeft hij de eeuw niet vol kunnen maken. Hij was schrijver, advocaat, journalist, diplomaat en politicus. Trein naar Pakistan is zijn meest bekende roman.


Titel: Trein naar Pakistan
Auteur: Khushwant Singh
Vertaling: Ankie Blommesteijn
Pagina's: 235
ISBN: 9789048836130
Uitgeverij Hollands Diep
Verschenen: juli 2017
Oorspronkelijke uitgave: 1956