Herman Melville (1819 – 1891) schreef Moby-Dick tijdens een periode dat de Amerikaanse literatuur een grote groei kende.

Moby-Dick; or, TheWhale (1851) is een roman genoemd naar een ongewoon grote en agressieve witte potvis die in het boek een centrale rol speelt. Deze potvis zou zoveel rampen hebben veroorzaakt voor de walvisvaarders dat het dier uitgroeide tot een mythe. De roman betekende het einde van Melvilles reputatie als populair auteur en verkreeg pas na 1920 bekendheid.

Het boek maakt gebruik van gestileerde taal, humor, metaforen en symboliek om meerdere thema’s aan te snijden, zoals sociale status, het concept van goed en kwaad, en de vraag omtrent het wel of niet bestaan van goden.

Het boek is geïnspireerd door Melvilles eigen ervaringen op walvisvaarders tussen 1841 en 1842. Deels was het ook gebaseerd op het ware verslag De roman was aanvankelijk opgezet als een vrij waarheidsgetrouw, maar gefictionaliseerd verslag van de getorpedeerde walvisvaarder ‘Essex’. Toen hij de roman aan het schrijven was, maakte Melville echter kennis met de auteur Nathaniel Hawthorne, en die kennismaking inspireerde hem ertoe de thematiek van de roman grondig te wijzigen. Niet langer was het louter het verslag van een heroïsche jacht op een witte walvis: nu kwamen ook metafysische thema's aan de orde (de onkenbare werkelijkheid, een onverschillige Schepper), en de spirituele ontwikkeling van de zeelieden komt op de voorgrond.

De vertelinstantie verandert in de loop van het verhaal. Aanvankelijk volgt men het verhaal door de ogen van het personage Ishmael, maar in de loop van het boek treedt daar een alwetende verteller voor in de plaats. Ook wordt de eenbenige kapitein Ahab ingevoerd, die een steeds prominentere rol gaat spelen en het middelpunt wordt van verbazingwekkende avonturen.

De structuur van het boek vertoont de sporen van Melvilles koerswijziging, en er valt veel op die structuur aan te merken. Niettemin wordt het boek beschouwd als een van de grote romans uit de wereldliteratuur.

Ik vond dit boek een hele kluif om door te komen. Na het zien van de oude en prachtige verfilming uit 1956 met Gregory Peck als kapitein Ahab en Orson Welles als Father Mapple heb ik al mijn moed weer samengeraapt en Moby Dick uitgelezen