Herlinde Leyssens schreef met Kongokorset een mooi debuut over een jonge vrijgevochten Belgische vrouw begin jaren 1900, die een grote droom weet te verwezenlijken door naar Kongo te reizen. Natuurlijk betekenden 'vrijgevochten' en 'naar Kongo reizen' toen iets anders dan nu. Om dit boek goed te lezen moeten we meteen onze hedendaagse blik aan de kant schuiven en ons inleven in de tijdsgeest van die periode.
De auteur kreeg uit een koloniaal archief een doos met brieven, foto's en andere documenten van een zekere Gabrielle Deman, de jonge dame in kwestie, die dus echt heeft bestaan. Herlinde Leyssens reconstrueerde haar verhaal zo waarheidsgetrouw mogelijk en laat ons alles lezen door de ogen van Gabrielle.
Het boek bestaat uit twee grote delen: Kongo en de aanloop naar dat avontuur. In de leesclub, waaraan Herlinde heel actief deelnam, kwamen we te weten dat ze die delen ook in die volgorde schreef. In het boek zijn ze wel chronologisch opgenomen.
We leren Gabrielle en haar familie kennen in Brussel. Het meisje groeit op in een bijzonder gezin. Haar vader is uitgever Edmond Deman. Het huis is steeds gevuld met de belangrijke schrijvers en kunstenaars uit die tijd, onder meer Emile Verhaeren, Stéphane Mallarmé, Maurice Maeterlinck, Odilon Redon, Fernand Khnopff, Félicien Rops, Théo Van Rysselberghe. Niet meteen de meest conservatieve kliek dus. Gaby en haar zus Paule (die een tijdlang een verhouding zal hebben met Léon Spilliaert) groeien op in een heel liberaal denkend gezin dat meisjes meer dan gemiddeld vrij laat om zich te ontwikkelen.
De grote droom van Gabrielle om wetenschapper te worden, strandt na een korte studie aan de universiteit. Voor de medestudenten en docenten is een vrouw niet welkom en voor Gabrielle is het gevecht te zwaar. Ze richt zich op een nieuwe droom: ze wil naar Kongo, toen nog het (zelfverklaarde) persoonlijke bezit van koning Leopold II. Ze maakt zich via zelfstudie allerhande nuttige kennis eigen zoals taxidermie, catalogeren van insecten, fotografie. En ze heeft vooral een erg geschikte verloofde uitgekozen, een militair die in dienst van de koning opdrachten in Kongo uitvoert.
Het plan slaagt wonderwel en in het tweede deel van het boek volgen we de reis naar en in Kongo. Voor de jonge en ietwat naïeve Gaby wordt het geen makkelijke huwelijksreis. Al tijdens haar eerste weken op het nieuwe continent wordt ze alleen gelaten en leert ze haar mannetje te staan. Dat wordt de rode draad in het boek, want Gabrielle laat zich niet als een porseleinen poppetje behandelen. Ze trekt mee de gevaarlijke brousse in en wordt zo de eerste blanke vrouw die Kongo doorkruist. Ze blijft een dame, maar werpt het beklemmende korset meermaals van zich af. Ze blijft natuurlijk ook een kind van haar tijd, omgeven door een koloniaal superioriteitsgevoel, maar tegelijk tracht ze op een warme, menselijke en respectvolle manier om te gaan met de inheemse bevolking.
Al dat dubbele wordt mooi weergegeven in het boek. Door de ogen van begin-20e-eeuwse Gabrielle lezen we een op echte feiten gebaseerd reisverhaal, een ooggetuigenverslag, aangevuld met de goed onderbouwde inspiratie van Herlinde Leyssens.
Het is en blijft natuurlijk een roman, wie een geschiedenisboek zoekt of een grondige kritiek op het kolonialisme moet elders zijn. Wie na dit boek wil weten hoe het Gabrielle vergaat als ze eenmaal terug in België is, moet nog even geduld oefenen. De auteur is druk bezig met het schrijven van een aansluitend tweede boek.