Een boek van Javier Marias lezen is voor mij vaak een groot genot. Zijn proza is traag, nadenkend, filosofisch en uiterst subtiel: de actie is steeds minimaal, maar die minimale actie wordt dan vanuit alle perspectieven en tot in alle details beschreven en overdacht. Dat leidt tot ellenlange, statige, ongelofelijk precieze zinnen, waarin Marias allerlei details waar een normaal mens nooit op zou letten tot in de haarvaten analyseert. Zonder overigens ooit tot definitieve conclusies te komen: elke emotie en gebeurtenis wordt als een veelkantig raadsel getekend, elk gevoel wordt door de analyse meerstemmig en ambigu, elke gebeurtenis verliest zijn ogenschijnlijke eenduidigheid omdat Marias zo precies naar alle mogelijke oorzaken en gevolgen kijkt.

Dat vind ik overigens vooral naar voren komen in Marias' geniale trilogie "Jouw gezicht morgen", volgens velen het beste Spaanse boek in een halve eeuw. Zelf vind ik dat ook echt een schitterend boek, maar andere Mariasjes vind ik dan beduidend minder (hoewel nog steeds ruim de moeite). Maar nu heeft hij "De Verliefden" geschreven, en dat vind ik weer helemaal geweldig.

Ik ga de plot niet verraden, maar het draait om liefde (en zelfbedrog of bedrog in de liefde), dood, vergankelijkheid, verraad, moord of het vermoeden van moord, en de ondoorgrondelijke tijd die alles verandert. Maar naar mijn gevoel draait het boek vooral om de onmogelijkheid om de zo vele verschillende mogelijke betekenissen van de binnenwereld en de buitenwereld ooit ten volle te doorgronden. Personages mijmeren eindeloos over wat ze hebben gedaan en gevoeld, en over het waarom daarvan, en komen tot werkelijk de meest prachtige inzichten maar tot geen enkele definitieve conclusie. Een van de personages zegt, als hij uitgebreid een boek van Balzac aanhaalt als onderdeel van zijn betoog: "Het interessante zijn de mogelijkheden en ideeën die romans op ons overbrengen via imaginaire situaties, die blijven ons helderder voor de geest staan dan echte gebeurtenissen en we houden er meer rekening mee". Precies dat is wat Marias' personages doen: bij elke situatie peilen ze de mogelijke betekenissen, stellen ze zich voor wat de oorzaken en de gevolgen zouden kunnen zijn of wat er eventueel zou kunnen spelen in hun eigen hoofd en dat van de ander. En daardoor wordt elk 'feit' voor hen een even verbijsterende als ondoorgrondelijke 'imaginaire situatie', zwanger van verschillende potentiele betekenissen, even onwerkelijk prachtig en raadselachtig als muziek.

Ja, dit was weer een mooie Marias. Hopelijk is hij nog lang niet uitgeschreven.