Dat Harry Oltheten, uitgever bij Dulce et Decorum, zelf ook schrijft ontdekte ik pas vrij recent. Dulce et Decorum is een uitgeverij die onder meer de bibliotheek van de Eerste Wereldoorlog heeft uitgegeven. In die serie tref je onder meer pareltjes van Dalton Trumbo en Paul Alverdes aan.

In Mul IJs is het decor de Tweede Wereldoorlog. Hans Leemans is politie-inspecteur. Hij neemt deel aan razzia’s, weet dat hij vuil werk doet en door het verloop van de oorlog problemen mee zal krijgen, maar is anderzijds een ongrijpbaar en onpeilbaar persoon.

De plaats van handeling is de stad D. aan de IJssel. In die stad ontstaat een strijd tussen enerzijds verzetsmensen en anderzijds de bezetters en hun handlangers. Van Leemans wordt, nadat hij ontvoerd en gemarteld is door het verzet, gevraagd een dubbelrol te spelen. Hij moet de beul die verzetsmensen martelt en daarna vermoordt in de val lokken. Dat hij daarbij zelf ook het leven zal laten, calculeert Leemans in.

Ogenschijnlijk is dit een vrij eenvoudige verhaallijn. Maar schijn bedriegt. Oltheten verweeft het verloop van het verhaal met een koortsige droomwereld waarin Leemans dan weer de held dan weer het slachtoffer is. In de roman zijn talloze verwijzingen opgenomen naar Nederlandse en internationale literatuur en schilderkunst. Zo komt het korte verhaal De oubliette van Vestdijk ter sprake. In dat maniakale verhaal offert een lokaal heerser zijn bevolking in een diep gat vol ongedierte vanuit het idee dat hij daardoor zelf langer zal leven.

En Leemans overleeft.

Maar of dat van belang is voor het verhaal, is maar de vraag. Tenzij Leemans de heerser is die anderen offert in de oubliëtte. De thematiek waarin goed en fout, droom en werkelijkheid, schijn en wezen door elkaar lopen maakt het boek interessant. Mul ijs deed me denken aan het werk van Willem G. van Maanen en het boek Langarm van Bob Rigter. Wellicht zal een andere lezer van dit boek parallellen zien met De donkere kamer van Damocles.