Ik ben, zoals sommigen van jullie weten, een idolate fan van Joseph Roth. Dus was ik heel benieuwd naar deze verhalenbundel, te meer omdat sommige Roth-kenners vinden dat hij juist in die verhalen zijn top bereikte. Welnu, ik ben behoorlijk euforisch en zwaar ontroerd. Niet van alle verhalen in even sterke mate: "Het kartel" vind ik een retegoed geschreven satire op de pers maar ook niet meer dan dat; :"Triomf der schoonheid" staat vol prachtzinnen, maar heeft naar mijn smaak een nogal storende vrouwvijandige ondertoon. De andere verhalen echter vond ik net zo grandioos als "Radetzkymars", of "Job", of Roths allerbeste reportages. Het merendeel van deze bundel toont Roth op de toppen van zijn kunnen. En dat betekent: magistraal.

Kijk met mij mee hoe hij in één enkele alinea beschrijft hoe iemand, nadat hij ternauwernood en tot zijn geluk WO I overleefd heeft, volkomen wezenloos terugkeert van het front: "Goddank was hij bij een granaatinslag bedolven geraakt, nu was hij thuis, misschien wel voorgoed, maar hulpeloos te midden van zijn gezonde gezin, sprakeloos sinds zijn terugkeer in zijn eigen huis, ontheemd in zijn eigen land en ongewoon te midden van het gewone, met een zoekende blik, die steeds afdwaalde en leek terug te keren naar verre oorden, verre oorden die hij had verlaten en waarvan wij de contouren nauwelijks konden bevroeden, waarvan de werkelijkheid voor ons niet te bevatten was". Prachtig, hoe Roth die niet uit te drukken desolaatheid toch weet uit te drukken, in één bondige alinea, sterker nog, in één enkele meanderende zin, die door zijn gedragen ritme en zijn opsommende, herhalende structuur het karakter heeft van een litanie. Dat kan Roth echt als geen ander. Zoals hij ook als geen ander de jubel weet op te roepen van een mooie zomerdag, of de melancholie dat die zomerdag behoort tot een voorbije wereld. Zoals hij ook als geen ander de droom naar een verloren paradijs weet op te roepen en de droefenis dat die droom verloren is. En zoals hij ons in het ene verhaal helemaal laat meevoelen met de hoop op een verlossend wonder en met de droefenis dat die hoop altijd tevergeefs is, terwijl hij ons in weer een ander verhaal ons helemaal laat geloven in een bijna naïef ogende, maar volkomen prachtig beschreven wonderbaarlijk verlossende dood.

Ik ga geen enkel verhaal samenvatten, want het gaat in geen van die verhalen om de plot of het verhaalverloop. Het gaat om de stijl, om Roths ongelofelijke vermogen om stemmingen op te roepen, en zijn nog ongelofelijker vermogen om ons te laten meevoelen met de treurnissen, verlangens en voorbijgaande vreugdes van zijn personages. En om een raadselachtige ontroering op te roepen voor onze eigen weemoedige, onbestemde en voor onszelf raadselachtige hoop: "We raken ontroerd in de heldere nachtlucht als het verlangen uit nevelige diepten naar ons opstijgt en bij het raam het gefluit van een verre locomotief blijft hangen, als op de stoep aan de overkant een krolse poes sluipt en in een kelderraam verdwijnt, waarachter de kater wacht. Oneindig en bezaaid met sterren is de hemel boven ons, te hoog om welwillend te zijn, te mooi om geen God te herbergen. De bekende kleinigheden en de onbekende eeuwigheid hangen met elkaar samen, maar we weten niet hoe. Misschien zouden we het weten als de liefde op ons pad kwam; zij is verwant aan de sterren en aan de sluipende poes, aan het weemoedige gefluit en aan de oneindige hemel". Geweldig, hoe elk beeld in deze passage impressionistisch is en mysterieus. Grandioos, hoe deze passage, ondanks of juist dankzij die mysterieuze beelden, ongelofelijk raak de weemoed treft. Althans, in mijn beleving.

Lees Roth, mensen. Eerst, als kennismaking, deze verhalen en novellen. Als je die, net als ik, prachtig vindt, ga dan verder met "Radetzkymars" en "Job". Daarna, misschien, zijn reportages. En daarna, misschien, al zijn andere romans. Wat een schrijver!