Niet veel mensen kennen de Pool Bruno Schulz. Maar hij heeft fervente bewonderaars, en niet de minsten: Isaac Bashevis Singer vond hem minstens zo groot als Kafka en Proust; David Grossman is een groot bewonderaar van Schulz en heeft een prachtig hoofdstuk aan hem gewijd in Zie: Liefde; Jonathan Safran Foer noemt Schulz een van zijn lievelingsauteus en heeft met Tree of Codes zojuist een typografisch nogal bijzonder boek uitgegeven dat in feite een herschrijving is van Schulz' hoofdwerk.

Schulz is ook een van mijn favorieten, al heb ik hem net niet in mijn top tien: zijn verzameld werk is een van die zeldzame boeken waar ik direct een 9.5 voor zou geven. Hij leefde en werkte in Polen, tussen de wereldoorlogen in, en schreef allemaal verhalen die gaan over de bijna mythische rijkweidte van kunst en literatuur. Daarin is hij ook radicaler dan welke andere mij bekende auteur ook: literatuur was voor hem superieur aan de werkelijkheid, omdat je in literatuur droomwerelden kunt scheppen die de beperkingen van deze werkelijkheid totaal ontstijgen. En dat geloof in zulke mythische literatuur is bijna nergens zo krachtig uitgedrukt en vormgegeven als in de verhalen van Schulz. Een simpele postzegelverzameling groeit in een van zijn verhalen uit tot Boek der Boeken vol prachtige emblemen; een simpele dienstmeid tot archetypische vrouwenfiguur; een boek met pornoplaatjes tot verbeelding van de Hoogste Waarheid. En Schulz laat je er nog in geloven ook. In zijn surrealisme en zijn droomachtigheid is hij misschien met Kafka te vergelijken, maar waar Kafka's wereld vaak iets weg heeft van een nachtmerrie, daar heeft Schulz' wereld meer weg van een droom die de beperkingen van het alledaagse ontstijgt. Ook Schulz beschrijft (net als Kafka) metamorfoses, maar die bizarre gedaanteverwisselingen zijn dan (anders dan bij Kafka) symbolisch voor het steeds vernieuwen en verbeteren van de vorm. De materie is bij Schulz sterk bezield en van drift naar het hogere doordesemd: DAAROM kan die materie niet anders doen dan metamorfoseren.

Elke keer dat ik Schulz lees, lijkt de wereld daardoor rijker aan potentiele rijkdom dan ooit. Laatst stond er in The guardian ook een mooi stuk over zijn werk. Als je op basis van dat stuk (of deze blog) denkt 'dit is niks' of 'dit is mij te bizar', mijd dan Schulz. Maar als je na dat stuk -of door een eerder stuk uit de NRC- nieuwsgierig wordt, koop of leen dan zijn verzameld werk. En beleef daarmee dan een schitterende kerst.