Hanneke van der Hoeven debuteerde bij uitgeverij In de Knipscheer in 2001 met de beeldroman In Afrika. Het begrip beeldroman nam ze letterlijk, In Afrika was een roman waarvan de beelden het verhaal vertelden. Achterin het boek waren korte teksten toegevoegd met het verhaal achter de tekeningen. Dit jaar, inmiddels tien jaar later, komt Hanneke van der Hoeven opnieuw met een heel bijzonder boek: Ik ben weer in Berlijn geweest. Ook nu spelen de illustraties een grote rol, soms lopen ze zelfs diverse pagina's door. Van der Hoeven heeft de Duitse hoofdstad met snelle schetsen in kaart gebracht. Daarbij heeft ze van diverse technieken gebruikgemaakt. Pen en inkt, kwast, krijt en rasters blijken ideale middelen om de sfeer van het Berlijn van toen en nu op te roepen. Tussen de tekeningen door lezen we een roman die naadloos in de illustraties lijkt over te gaan.

‘Het Palast der Republiek, rechts naast de Berliner Dom, beneemt mij de adem. Uitgekleed staat het erbij. Een bouwval is het geworden, een platte luciferdoos met roestbruine ramen in een ijzeren staketsel. In plaats van het DDR-wapen met hamer en passer in een lauwerkrans, staat er nu met grote letters ZWEIFEL op. Op het trapportaal zijn bouwhekken neergezet met graffiti en reclameborden. Alternatieve kunstgroepen hebben er binnen een installatie gemaakt, maar je kunt nauwelijks tegen de ruimte opboksen, alles is geript, alleen de draagconstructie, de vloeren en het plafond staan er nog. De ruimte op zich is al een bezienswaardigheid. Eerst is er de asbest weggehaald, toen kwam de wrange discussie: renoveren... of afbreken tot op het bot... het ooit bestaande Preussische Stadtschloss er weer neerzetten. Ik vind het hartverscheurend te zien hoe een idealisme ontmanteld wordt en krijg sympathie voor al die Ossies. Die wonderlijke geschiedenis van Berlijn, zo tastbaar en overdonderend zichtbaar in bouwstijlen, ligt hier te kijk in de palm van één hand. Nu wordt dat allemaal zomaar weggeblazen. Blazoen en smet, idealisme en victorie zorgvuldig weggewerkt, volgend jaar is het er niet mee.’

Na twintig jaar keert Hanneke van der Hoeven, op uitnodiging van haar vriendin Gerdien, terug naar Berlijn. In 1988 was ze er voor het laatst. Hun vriend, de kunstenaar Thijs, werd toen begraven. Als ze door de stad loopt, waarvan de muur nu gevallen is, vertelt ze Thijs over de jaren dat ze nog met z’n drieën waren, in kraakpanden woonden en werkten en alles zo anders was.

‘Berlijn in de winter is koud, heel erg koud. Snerpende wind slaat in mijn gezicht, een Oost-Europees landklimaat, ik voel de kou tot in mijn botten, terwijl de zon straalt. Ineengedoken, met mijn handen diep in mijn zakken en het hoofd gebogen in mijn kraag beweeg ik mij voort... kortom de plastic frames die we in de zomer hebben gebouwd om in de winter voor de ramen te zetten, zijn hard nodig. We hebben een centrale verwarming, de buizen en radiatoren zijn verspreid over de hele etage, ook loopt er een radiator onder de grote tafel waar je je voeten op kan zetten, dat is fijn want de warmte blijft daar hangen. Eigenlijk is het de enige plek waar je op temperatuur kunt komen, de etage is gewoon te groot. We dragen maillots onder onze broeken, wollen hemden en twee truien over elkaar. Onze kleren liggen in een klerenkast op de gang. Gerdien en ik dragen elkaars kleren en wij samen weer Thijs zijn truien die Gerdiens moeder breit en Thijs trekt weer truien aan die ik vind kriebelen. Omdat de vloer van beton is lopen we op bergschoenen. We trekken dikke sokken aan en slaan sjaals om onze nek….in beweging blijven... dat helpt ook... stoïcijns, maar je went aan de kou, erg is het niet.’

De Oost-Duitse controleurs, de honden, de schijnwerpers en het angstgevoel zijn verdwenen. Ze mijmert over hun vriendschap, hoe die in Groningen op de kunstacademie ontstond en hoe onvervangbaar Thijs voor haar bleek toen hij veel te jong stierf. Schrijvend en door het Berlijn van nu lopend brengt ze de jaren van toen in kaart. De krakersrellen, hun visie op kunst, politiek, liefde en emancipatie, de eindeloze discussies, de demonstraties, de feesten en de muziek. De Hinterhöfe zijn gebleven, de penetrante kolengeur is weg, die Wende is geschiedenis, net als Thijs, haar geestverwant. Maar de herinneringen en de tekeningen van Hanneke, die het nieuwe Berlijn schetsen, brengen alles weer samen.