De roman Eenzaamheid is geschreven in 1905, door een Catalaans schrijfster (Catarina Albert i Paradis) onder het pseudoniem Victor Català. Later raakte deze roman in de vergetelheid. Maar enige tijd geleden werd Eenzaamheid herontdekt: in de internationale pers werd zelfs gesproken van ‘de belangrijkste Catalaanse roman van vóór de Spaanse burgeroorlog’. Hebben we hier dus te maken met een herontdekt meesterwerk? Dat helaas niet, want het boek heeft hinderlijke tekortkomingen. Toch is het zeker de moeite waard, dankzij de overvloed aan poëtische passages.

Hoofdpersoon is de jonge pasgetrouwde Mila, die door haar man Matias meegenomen wordt naar een kluizenaarswoning in de Pyreneeën, waar ze al snel gedeprimeerd raakt door de onverschilligheid en botheid van haar man en de bekrompenheid van de naburige bewoners. De vriendschap met de wijze herder Gaietà redt haar enige tijd, maar niet voor lang. Diverse dramatische ontwikkelingen volgen, waaronder Mila’s onvermijdelijke vervreemding van haar echtgenoot. Helaas is dit verhaal niet vrij van clichés: Matias bijvoorbeeld wordt wel heel eendimensionaal als ‘foute’ man neergezet. Tevens is de plot vaak te voorspelbaar. Ook is jammer genoeg de toon soms te naïef, te zoet en te sentimenteel. Maar intrigerend zijn dan weer de passages waarin Mila, heel geleidelijk en soms sidderend van schrik, haar eigen ‘oneerbare’ erotische verlangens ontdekt. En nog intrigerender zijn de passages waarin Milla haar verlangen begint te ontdekken naar een extatische vreugde en schoonheid. Een schoonheid die opstijgt uit de oude legenden die Gaietà haar vertelt, vol fantasie en wonderbaarlijke magie. Met die legenden geeft Gaietà een poëtische vorm aan de schoonheid van de natuur: elke plek is volgens hem een mysterieuze legende, een diepzinnig en welgevormd gedicht, een subliem schilderij. Door de verhalen van Gaietà leert Mila dan ook steeds beter om de ultieme schoonheid van de natuur écht te zien en in alle intensiteit te ervaren. En daarmee leert ze meteen te verlangen naar mysterieuze hogere sferen, die zoveel rijker zijn dan de banale wereld van alledag.


De lezer van Eenzaamheid leert dat eveneens, omdat hij op vele pagina’s mee mag kijken met Mila’s verlangende blik. Zo ziet Mila "rozentuilen bewegen, trillend van triomf en geluk alsof er een liefdevolle goddelijke bries doorheen voer die nieuw leven schonk. Alles gaf zich over, verdween, ging op in dit geurige koninkrijk, alles behalve de zintuigen die geprikkeld en overprikkeld door de bedwelmende schoonheid even een extatisch hoogtepunt bereikten". Ook nevel brengt Mila in verrukking: "De nevel bedekte alles, versmolt de verten en omsluierde de hoogte met pure poëzie". Er zijn veel van dit soort natuurbeschrijvingen in Eenzaamheid: soms (zoals hier) jubelend, soms beschouwend of vol vrees en ontzag, maar altijd extatisch en verlangend. Gelukkig maar: de dichterlijke natuurbeschrijvingen zijn op zichzelf al fraai en poëtisch, en roepen bovendien treffend de hogere sferen op van mysterieuze schoonheid waar Mila zo naar snakt. Eenzaamheid is dus, ondanks de clichés en de voorspelbaarheid, een mooie roman, dankzij de poëzie die van vele pagina’s spettert, en dankzij het invoelbare verlangen van Mila. Dat verlangen is tevens bevrijdend: Mila geeft daaraan gehoor, en zegt daarmee ‘nee’ tegen de banale grauwsleur van het alledaagse en ‘ja’ tegen mysterie en schoonheid. Ook al betaalt ze daar een prijs voor. De meelevende lezer heeft daarop maar één passende reactie: bravo!