Hoewel een verbazingwekkend groot deel van God (127 van de 298 pagina’s) bestaat uit bronvermeldingen en voetnoten, zou ik dit toch geen wetenschappelijk boek willen noemen. Het is veel meer het persoonlijke verhaal van Aslan, zijn eigen zoektocht naar geloof en God. Hij ondersteunt die zoektocht met wetenschappelijk bewijs en dan kan het bijna niet anders dan dat er selectief gebruik wordt gemaakt van wetenschappelijk materiaal. En dat kwam Aslan op nogal wat kritiek te staan, mede omdat hij in zijn boek sommige bronnen onvolledig of zelfs verkeerd citeerde. Da’s natuurlijk niet zo handig. Maar de heftige kritiek vind ik onterecht en wortelt volgens mij meer in traditioneel-radicale geloofsovertuigingen.
Met dit alles in het achterhoofd, is deze zoektocht van Aslan juist een hele mooie verrijking voor mijn eigen denken.

In het eerste deel van het boek ‘bewijst’ Aslan dat geloof aan de wieg van de mensheid staat en al 40.000 jaar oud is. Daarmee probeert hij aan te tonen dat geloof (in een God of Goden) een aangeboren eigenschap is en onderdeel van de evolutie. Volgens de evolutietheorie - survival of the fittest - krijgen goede eigenschappen voorrang op nadelige eigenschappen. Logische conclusie: geloof is een eigenschap die de mens verder helpt. Daarnaast is wetenschappelijk aangetoond dat het in onze genen zit om God of Goden voor te stellen als menselijke wezens. En daar gaat het volgens Aslan mis: we moeten af van het denkbeeld dat God ook maar enigszins op de mens lijkt, niet in het uiterlijk, niet in handelen of denken, niet in de geest of in de ziel, zelfs niet in zijn essentie. Aslan wil het concept God ‘ontmenselijken’ (rotwoord, maar dat moet maar even … de Engelse term is dehumanize en dan geeft Google dehumaniseren, ook bah) om zo tot een meer vreedzame en primaire vorm van spiritualiteit te komen. Tot zover, helemaal mee eens.

Maar dan zet Aslan een volgende stap van een meer filosofisch denken naar puur semantische aspecten. Hij stelt voor om God(en) niet meer te omschrijven vanuit menselijke terminologie en karaktereigenschappen. Daar zit een paradox die Aslan over het hoofd ziet: hoe moeten wij mensen het anders omschrijven? Welke andere omgangstaal hebben wij? Wij zijn mensen en kunnen alleen denken in en spreken vanuit menselijke terminologie. Wij zijn niet in staat om dingen te omschrijven in een andere niet-menselijke semantische categorie, simpelweg omdat die niet bestaat. Wij geven betekenis aan woorden, zelfs aan het woord God. Aslan komt in zijn zoektocht uit op een soort soefistisch pantheïsme: God is alles en alles is God. Het universum is God, de mens is God, de natuur is God, alles is God, iedereen is God. Alles = 1 geheel = God. En dan schrijft hij het volgende: de enige manier waarop ik God echt kan leren kennen is vertrouwen op het enige dat ik echt ken: mezelf, want ik ben per slot van rekening ook God. Dat komt voor mij opeens heel dicht bij Humanisme of zelfs Atheïsme. Mensen die zo op zichzelf kunnen vertrouwen, dat vind ik knap. Zou ik niet kunnen, met al mijn twijfels en tekortkomingen. Dus ik kan een heel eind met Aslan meegaan, maar net dat laatste stukje … tja, ook mijn zoektocht is nog lang niet ten einde.