Met de titel van zijn nieuwe bundel legt Ruben van Gogh de lat hoog: Hier begint het leven. Is het een belofte? En wordt hij nagekomen? Van Gogh, alias De Man van Taal, is (podium)dichter, librettist, kinderliedjesschrijver en presentator. Hij maakt samen met twaalf dichters deel uit van het Utrechts Dichtersgilde. Zeven jaar na Klein Oera Linda (2006) verschijnt deze bundel, die zeven jaar dichten samenbrengt. Zo’n tachtig procent van de gedichten is in opdracht geschreven. Schrijven in opdracht vergt vakmanschap en dat straalt van elke pagina af.

Alsof het niet is

Hier begint het leven is opgedeeld in vier hoofdstukken. ‘Alsof het de hand van God was, of van Bob de Bouwer’ buigt zich over het aardse bestaan, de oneindigheid van het universum en de nietigheid van de mens. Het openingsgedicht ‘Alles’ toont onze plek in het geheel van ruimte-tijd:

(van zelfs nog) minder dan
een stofje, een stipje,

een ietsepietsje
ikje

Het gedicht heeft een goed gekozen typografie; lange zinnen over de grootsheid van onze gedachten worden steeds korter tot het kleinste en kortste ikje. ‘Alles’ opent de bundel en lijkt hem meteen alweer te sluiten. Als dit het bestaan is, en dat is het, waarom zou een dichter erover willen schrijven? Misschien omdat dat minuscule stipje, vanuit de aarde gezien, nog heel wat teweeg kan brengen. Zo creëert het leven in ‘Lab’, vernielt het leven in ‘Rampenman’ en zoekt het naar vleselijke geneugten in ‘Zandpad’. De zwaarte van het eerste gedicht is aan het eind van dit hoofdstuk haast vergeten.

Geselen en strelen

Het tweede hoofdstuk ‘Geselen en strelen’ gaat nader in op de rol van de dichter. Het is een serie van zeven gedichten over een reis naar Zuid-Afrika. Net als in het eerste deel worden complexe vraagstukken afgewisseld met lichter werk. Een toeristische verkenning mondt uit in een ontmoeting tussen culturen in ‘lV’ en ‘V’, en de poëzie is in haar puurste vorm te vinden op ‘het verheven podium’ in ‘Vl’:

Tot leven geblazen metaforen, als manna
over de hoofden uitgestrooid, bespelen
de openstaande oren, zodat we vergeten
wat we horen, enkel het strelen
van zinnen ondergaan, het geselen
van mitsen en maren.

De titel van de bundel is ontleend aan dit gedicht. ‘Hier begint het leven, zoals het ooit moet zijn begonnen (…)’. Hier staat de dichter die zijn publiek streelt met zijn zinnen en geselt met mitsen en maren. Alleen maar strelen vlakt af, alleen maar geselen is onhoudbaar. Deze dichter zoekt de balans.

Dood

Een bundel over het leven gaat onvermijdelijk ook over de dood. Het derde hoofdstuk ‘Aanmaningen, afschriften, herinneringen’ handelt over deze welkome of onverwachte gast. Het zijn ingetogen gedichten, haast liefelijk. Ze contrasteren met het slot ‘Bloeiende in bloed’. Geweld zet in deze reeks de toon. Het is dan ook dit laatste deel waarin Van Goghs taalspel op zijn scherpst is. De gedichten over oorlog, uitgereten lichamen, explosies en verkeersdrama’s zetten de lezer steeds op een ander been, alsof het begrip uitgesteld moet worden. Het geselen neemt hier de overhand op het strelen.

Verantwoording

Ruben van Gogh heeft met Hier begint het leven een bundel geleverd waarin het grote niet wordt gevreesd (‘Alles’) en het kleine op waarde geschat (‘.’). Toch is de bundel niet in balans. De vele strelende gedichten verzwakken de gedichten die urgenter van toon zijn. Daarom is het uitkijken naar de keren dat hij op een verheven podium zijn manna uitstrooit.
Net voor het dichtslaan van de bundel wacht ons een toegift. Vier gedichten zijn antwoorden op gedichten van anderen. Eén gedicht leest als een antwoord op Van Goghs eigen gedicht ‘Wat water weet’ uit Klein Oera Linda. ‘Wateraubade’ is een ode aan het water (dat ‘weet dat het geen spiegel is, voor de ziel’):

zonvanger in avondrood, luchtbellendrager,
nooit iemand zo mooi dood gezien als zwevend

in jou

De gedichten vormen een mooie brug tussen de twee bundels. Want ja; met water begint het leven.

Ruben van Gogh, Hier begint het leven
paperback, 54 blz, € 16,50
ISBN 978 90 5759 546 2

Hanna Vlaming