Uitgeverij Historische Verhalen gaf onlangs de bundel ‘Historische Verhalen, korte verhalen uit de Gouden Eeuw’, uit. Bij de Gouden Eeuw denk je meteen aan de VOC, de WIC, de rijkdom van de Nederlanden, de bloei van de wetenschap, architectuur en de schilderkunst.
Maar er is ook een schaduwzijde: de armoede, de uitbuiting, ziekte, de slavenhandel. Van de rijken weten we over het algemeen veel, maar de mensen die letterlijk krom moesten liggen voor een stuk oud brood zijn verdampt in het verleden. Daarom is deze uitgave een mooi voorbeeld om eens de diversiteit van de Gouden Eeuw te belichten. In de inleiding van Ferry Gouwens wordt de lezer op een heldere wijze geïntroduceerd in de Gouden Eeuw.

De bundel is het resultaat van een schrijverswedstrijd. Hierbij werden auteurs uitgedaagd om op basis van historische feiten een kort verhaal over de Gouden Eeuw te schrijven. De bundel bevat 21 heerlijke verhalen. Ieder verhaal wordt afgesloten met de historische achtergrond. Hierbij komen de verhalen in de juiste context te staan. Ook is bronvermelding toegevoegd. Dat is een gouden greep. De lezer kan dan feit van fictie onderscheiden én de echte liefhebber zal ongetwijfeld verder op zoek gaan naar achtergronden. Bijvoorbeeld In het eerste verhaal van Steven Standaert. Dat gaat over ‘Het Boerenerf’ van Paulus Potter, een werk met daarop een ‘pissende koe.’ Dat werd in de Gouden Eeuw als een ‘te vuil’ schilderij bestempeld. Het geeft anderzijds de status van een kunstenaar aan. Goede schilders konden het zich veroorloven vrij te zijn en niet zo strikt gebonden te zijn aan hun opdracht. In het verhaal van Standaert wil Amalia van Solms en schilderij boven de open haard, heeft de schilder een hekel aan de collectiebeheerder van Amalia en levert dus een pissende koe.

Er staan overigens meer verhalen in de bundel over de schilderkunst, zoals een verhaal van Judith den Bester over Rembrandts liefde voor zijn vrouw Saskia en zijn zoon Titus en dat van Annette Akkerman over het maken van het portret van de 20-jarige trouwrijpe Maria Trip. Akkerman doet dat voortreffelijk door als bron het schilderij van Maria Trip te nemen en zich vanuit dat schilderij te verplaatsen in de gedachten van Maria Trip. En dan is er nog het verhaal over schilder Jan van Goyen, die helemaal in de greep van de tulpenhandel is gekomen. Iedereen denkt rijk te worden door te speculeren in tulpenbollen. Het wordt een hype, totdat de handel ineenstort. Jan van Goyen werd daar slachtoffer van. Yvette de Klerk heeft daarover een sterk verhaal geschreven. Ze vult niet alles voor de lezer in en de lezer kan zelf de afloop invullen. Dit verhaal over de tulpenhandel laat zien dat we niets leren van geschiedenis. Denk maar eens aan de Internetbubble met Worldonline en aan de handel in Bitcoins van dit moment. Stefan Zomers schreef over de tulpen-windhandel een spannend verhaal waarbij de techniek van de handel volgens het ‘in het ootje verkopen’ aan de orde komt. Wordt de hoofdpersoon in het ootje genomen of wordt hij rijk?

In drie verhalen komt de slavenhandel aan de orde. Lianne Damen won de derde prijs met haar verhaal ‘Wilde kust’ waarin ze door de ogen van een jonge slavin laat zien wat het verhandelen van mensen uit Afrika naar Suriname (de WIC was in deze handel actief) betekent: vernedering, brandmerking, zonder respect met mensen omgaan alleen voor het pure gewin. Lianne schrijft prachtige zinnen die meteen een beeld neerzetten: “Het grote schip dat uit de kust lag, verscholen, als een krokodil wachtend op zijn prooi” en “Wij zijn tot elkaar en tot dit land veroordeeld. Aaneengeregen als kralen van een ketting die niet van ons is; dit glanzend snoer van kostbare zwarte parels.

Niet alles was van goud in de gouden eeuw. Een prachtig verhaal van Jo Vranckx over ‘Elsje’ verworden tot zaak 84 en afspelend in 1864 in Amsterdam. Elsje vertrekt vanuit Jutland naar Amsterdam om een betere toekomst op te bouwen. Het lukt haar niet in Amsterdam waar alles om geld lijkt te draaien. Ze vindt onderdak bij een slaapvrouw die haar ook haar laatste geld afhandig maakt en haar daarna op straat wil zetten. Er ontstaat een gevecht waarbij Elsje de slaapvrouw doodt. Ze sterft, veertien dagen na haar aankomst in de stad waar ze gelukkig hoopte te worden, aan de wurgpaal.

Hay van den Munckhof, die de tweede prijs won, weet een mooie historie nieuw leven in te blazen met Chan-mi. Hij baseert zich op een scheepsjournaal waarin de lotgevallen van schipbreukelingen van het VOC-schip De Sperwer in Korea beschreven worden. De schipbreukelingen mochten Korea niet verlaten. Dat is de basis voor een mooi liefdesverhaal van Chan-mi met een van de bemanningsleden, Claes Arentszoon, die eigenlijk opgeleid wordt om wapens te maken zoals de Hollanders dat deden. Chan-mi en Claes worden enorm verliefd, maar zijn drang om naar Nederland te gaan blijft. Blijft Chan-mi uiteindelijk alleen achter of niet? Hay weet feit en fictie prachtig te verbeelden en staat stil bij wat het betekent om ver van huis en haard te zijn en terug te verlangen naar je echte thuis.

Winnares van de wedstrijd werd Sandrine van der Velde met ‘Een dag als weinig andere’. De elfjarige keukenmeid Marie. Onder het personeel was sprake van een ijzeren hiërarchie en omdat zij ‘op een sport stond die nauwelijks boven die van een varkenshoede – of van de varkens zelf – uitkwam waren er maar weinig personeelsleden die rechtstreeks met haar praatten’. Ze is aanwezig op een groot feest waarbij de Prins van Condé Lodewijk de XIV wilde vleien en een diner voor 2000 man aanrichtte. Kok Vatel moet er een spektakel van maken. Hij raakt zo in paniek omdat de vis maar niet arriveert (en het feest wordt op een vrijdag gevierd en dan moet er vis zijn). Sandrine roept mooie beelden op en door te spelen met de chronologie wordt de spanningsboog versterkt. Een heerlijk verhaal. Overigens trok Condé later met zijn troepen de Nederlanden binnen en komt het eind van de Gouden Eeuw in zicht.