Ik vervloek de rivier des tijds is mijn kennismaking met Petterson. Zijn veelgeprezen Paarden stelen ben ik al heel lang van plan te lezen, maar het komt er maar steeds niet van. Vanwege de goede recensies heb ik dit boek aangeschaft toen ik onverwacht een paar boekenbonnen ontving en ik moet zeggen... ik had ze slechter kunnen besteden!

Ik vervloek de rivier des tijds is een boek dat gaat over verlies, herinneringen en beslissingen. Arvid, de hoofdpersoon, gaat scheiden en krijgt op hetzelfde moment te horen dat zijn moeder maagkanker heeft en binnenkort zal sterven. Zijn moeder is ondertussen al vertrokken, met de ferry, naar haar geboortestreek in Denemarken. Arvid reist haar achterna met de bedoeling haar te troosten en te steunen, maar ook om zelf getroost en gesteund te worden en vooral om zijn moeilijke relatie met zijn moeder te verbeteren. Tijdens de reis en de ontmoeting met zijn moeder daar op Jutland, borrelen er telkens herinneringen op. Herinneringen aan zijn jeugd, de dood van één van zijn broers, zijn besluit om de school te verlaten en arbeider met de arbeiders te worden, zijn ontmoeting met zijn vrouw, de uitjes met zijn kinderen, de pogingen om de relatie met zijn moeder weer goed te krijgen, enz. Die herinneringen worden niet in chronologische volgorde gepresenteerd, maar langzamerhand worden de contouren van Arvid en (de relatie met) zijn moeder steeds scherper.

Het levert een heel boeiend boek op, met allerlei fascinerende voorvallen, waarin de relatie tussen Arvid en zijn moeder mooi, maar vooral ook realistisch is beschreven. Het meest fascinerende, voor mij, is wel zijn keuze (op jonge) leeftijd voor het communisme. Ik denk dat dat komt, omdat ik zelf net te laat geboren ben om me door dat idee, die ideologie, te kunnen laten grijpen. De misdaden van Stalin en Mao waren, op het moment dat ik mijn (late) tienerjaren beleefde, al zo bekend dat ik het me niet kon voorstellen dat 'het communisme' iets goeds was. Tot ik een paar jaar geleden o.a. The golden notebook van Lessing las en besefte hoe aanlokkelijk het idee in die tijden moet zijn geweest.
En ook voor Arvid is het een aanlokkelijk idee.... maar toch anders. Er zit iets kinderlijks, bijna kinderachtigs aan zijn invulling van het communisme. Het is niet doorleefd, het is buitenkant en ik denk dat zijn moeder hem dat verwijt. Dat ze hem daarom niet serieus kan nemen. En zo lijkt zijn huwelijk ook niet echt. Alsof hij getrouwd zijn speelt; het is net alsof hij overal buiten staat en zo nu en dan halfslachtige pogingen doet om echt te leven, anderen echt binnen te laten, maar daar eigenlijk niet in slaagt.

Ik moest glimlachen om dit stukje uit een artikel in The Guardian van een jaar terug:
Per Petterson remembers the last thing his mother said to him. It was in April 1990. She had just finished reading his first novel, Echoland, which had been published in Norway the previous year. "She said: 'Well, I hope the next one won't be that childish.'

Niet om het feit dat dit het laatste was, dat zijn moeder tegen hem zei, maar om wat ze zei. Als je al niet weet dat Petterson's boeken veel autobiografische elementen bevatten, dan weet je het nu: Arvid's moeder had precies zo gereageerd, denk ik.

NB. Arvid is niet letterlijk Pettersons alter ego, maar 'zijn stuntman': er overkomen Arvid dingen die Petterson hadden kunnen overkomen, maar niet overkomen zijn'. De boeken waarin Arvid als personage optreedt hoeven daarom ook niet in een chronologische volgorde gelezen te worden, omdat ze niet steeds dezelfde persoon zijn.