De Heer van de Diepten, het derde en afsluitende deel van de “Onmagiër-cyclus”, is het beste boek dat Maryson tot op heden publiceerde. Het is helder van beeld en toon, op een poëtische wijze, en het is uitstekend gecomponeerd. Maryson heeft zich ontwikkeld tot een auteur met een eigen, herkenbare stijl en thematiek, steeds beter geïntegreerd met een spannend verhaal.
Dit oordeel is slechts te onderbouwen met een uitgebreide studie, waarin de stijl, karakteruitdieping, ideeënrijkdom en compositie van “De Heer van de Diepten” met Marysons vorige boeken worden vergeleken. Wellicht zou zo’n studie zelfs aantonen dat dit oordeel feitelijk niet correct is en dat het ‘slechts’ voortkomt uit kleine subjectieve zaken: de omstandigheden waarin het boek is genoten, een kleine accentverschuiving in de wijze waarop de thematiek in het verhaal wordt verwoord. Voor zo’n studie ontbreken tijd en ruimte, maar toch blijf ik bij mijn oordeel: dit is het beste boek dat Maryson tot op heden publiceerde.
Een belangrijke oorzaak is de wijze waarop hij de metafysische (magische) handelingen van zijn hoofdpersonen door de concrete gebeurtenissen van het verhaal heeft verweven. Het zal uit vorige besprekingen duidelijk zijn dat het metafysisch kader waarin Maryson zijn verhalen laat afspelen niet het mijne is, dat ik ze als te zweverig en te vaag ervaar. Dat is in wezen nog steeds het geval, maar in “De Heer van de Diepten” maakt Maryson ze in grotere mate ondergeschikt aan de feitelijke gebeurtenissen en daarom hebben ze me deze keer niet gestoord. Door bijvoorbeeld de verklaring van onmagie als een kader van bekende magie minder breed uit te meten, wordt zelfs een vorm van begrip opgeroepen, die meer in het gevoel dan in het verstand wortelt. Het mythische verhaal staat als een complex en kleurrijk schilderij op zichzelf, in de achterliggende gedachten, de symboliek van het schilderij, kan de lezer zich naar eigen wens en geaardheid al dan niet verder verdiepen.
Dat verhaal vertelt hoe na het verdwijnen van de onmagiër Lethe, de resterende reisgenoten besluiten hun queeste voort te zetten en tot het uiterste te proberen de Duistere met zijn kleurloze magie te weerstaan. Hun wederwaardigheden worden afgewisseld met de gebeurtenissen in Romander Stad, waar na het overlijden van de desran de kwade machten de overhand dreigen te krijgen. Er tekent zich een wereld- en eeuwenomvattende machtsstrijd af, waarbij voortdurend wordt getornd aan de perceptie van de werkelijkheid: de historie is anders dan werd vermoed, achter vertrouwde personages blijken andere personen, entiteiten, krachten schuil te gaan.
In de bespreking van het voorgaande deel, “De kloven van Lan-Gyt”, stelde ik dat Maryson zichzelf herhaalde. In het nawoord bij “De Heer van de Diepten” reageert Maryson expliciet op dit oordeel. Hij geeft aan dat mijn constatering terecht was, en tegelijkertijd plaatst hij die in een dusdanig daglicht, dat het als kritiek niet meer geldig is. Ik zal hier niet verder op ingaan, aangezien het een deel van de plot zou weggeven. Laat het een intrigerende opmerking zijn, die de intrigerende ontwikkelingen van het verhaal weerspiegelt.
Om dezelfde reden zal ik ook niets prijsgeven van de rest van het verhaal, dat de lezer blijft verrassen. Wel wil ik nog een vraag vermelden die de lezer wordt opgedrongen, namelijk of Maryson ingaat tegen het verplichte patroon van de fantasy, waarin Lethe in de strijd tussen goed en kwaad een doorslaggevende rol hoort te spelen. Heeft hij dé hoofdpersoon al in het tweede deel definitief uit het verhaal verwijderd? Dat zou uniek zijn.
Lees “De Heer van de Diepten” en ontdek de antwoorden op deze vragen zelf. En oordeel ook zelf of dit inderdaad Marysons beste boek is.