Ik ben volkomen verslaafd aan Patrick Modiano. Al zijn ruim twintig vertaalde romans las ik ademloos, soms meerdere malen, en toen hij in 2014 de Nobelprijs won juichte ik hevig. Critici zeggen dat hij feitelijk steeds hetzelfde boek schrijft, en zich dus steeds herhaalt, maar ik zit nergens mee: alle boeken hebben dezelfde sfeer, dezelfde weemoed, dezelfde omfloerste melancholie, maar naar mijn smaak ook dezelfde torenhoge kwaliteit. Heel misschien zijn "Zondagen in augustus", "Kleine Bijou", "Het circus gaat voorbij" en "De horizon" wel zijn pieken, maar ook de rest is hooggebergte. Ook "Slapende herinneringen", volgens mij het eerste boek dat Modiano schreef met de Nobelprijs op zak, kocht en las ik dus meteen. En weer met weemoedige vreugde.

Het leuke van weer een Modianootje lezen vind ik aan de ene kant het feest der herkenning en aan de andere kant het feest van het subtiele verschil. Ook bij "Slapende herinneringen" weer. Zoals steeds is de ik-figuur een naamloze schim, die zich laat bezoeken door schimmige herinneringen aan mistige plaatsen, aan mysterieuze gebeurtenissen, en aan spookachtige personages die nauwelijks contour hadden en die nog meer contour verliezen in de schimmige herinnering. Zoals steeds zoekt de ik-figuur, obsessief maar om redenen die voor zijn eigen schimmig gemoed onduidelijk blijven, naar ijkpunten die sommige duistere mysteries kunnen opklaren. Zoals steeds lukt dat Modiano's ik-figuur niet, wat aan de ene kant reden is tot extra weemoed, maar aan de andere kant tot gedempte vreugde, omdat het mysterie daardoor ook zijn mysterieuze karakter houdt en een beloftevolle openheid blijft houden. En ook in "Slapende herinneringen" is er weer die typische Modiano-combinatie van melancholie en verlokkende lichtheid. Melancholie, omdat alles binnen en buiten de ik-figuur spookachtig en ongedefinieerd blijft. Maar ook verlokkende lichtheid, omdat die ongedefinieerdheid - het verstoken blijven van identiteit, vorm, vaste maatschappelijke positie- ook vrijheid betekent, beloftevolle openheid, mysterie dat mysterieus blijft en niet banaal wordt weg verklaard.

Al deze vintage- Modiano elementen zitten dus ook weer in "Slapende herinneringen": feest der herkenning. Tegelijk heeft deze kleine roman zijn eigen accenten: feest van het subtiele verschil. De herinnerde en door de ik-figuur beleefde werkelijkheid heeft bijvoorbeeld, nog iets nadrukkelijker dan in andere Modiano-romans, het karakter van een onwerkelijke droom. De herinneringen krijgen daardoor nog iets meer dan anders het karakter van verdrongen spookbeelden, van voorvallen die de ik-figuur zich niet wil herinneren maar die hem onwillekeurig toch bespoken. De ik-figuur voelt geregeld een ook door hemzelf niet te duiden angst, met name om door de politie opgepakt te worden voor een misdaad die hij zich niet herinnert. En, deels in combinatie daarmee, ook een mysterieus en onbegrepen gevoel van schuld. Ergens in zijn herinneringen speelt - uiteraard zeer indirecte- betrokkenheid met een - uiteraard hoogst mysterieuze- moord een rol, maar dit voorval wordt dermate mistig beschreven dat dit het mysterie van zijn angst en schuld eerder vergroot dan verklaart. Wat nog versterkt wordt door passages als: "Soms voel ik in mijn dromen, en zelfs op het moment dat ik dit schrijf, het gewicht van die koffer in mijn rechterhand, als het litteken van een oude wond dat 's winters of wanneer het regent weer begint te steken. Een oeroud schuldgevoel? Het bleef me achtervolgen, zonder dat de oorzaak me duidelijk werd. Op een dag kreeg ik de ingeving dat die oorzaak dateerde van voor mijn geboorte en dat de wroeging zich voortplantte als door de lont van een ontstekingsmechanisme. Die ingeving bleek even vluchtig als het minuscule vlammetje van een lucifer dat een paar seconden oplicht in de duisternis voordat het weer uitdooft...". Prachtige passage, vind ik. Vooral omdat de heftigheid van de wroeging eerst wordt geëvoceerd met de mooie metafoor van een ontstoken lont, terwijl meteen daarna het volkomen tegengestelde beeld van een in het duister uitdovend vlammetje voelbaar maakt hoe mysterieus en onvatbaar de herkomst van die wroeging is.

Modiano is echt ongeëvenaard in het beschrijven van de ongrijpbaar mysterieuze schaduwen in onze geest. Zijn boekjes laten elke keer weer prachtig zien hoe veel open plekken er zitten in het geheugen en in de beleving van het nu. Fascinatie voor het mysterie, waarbij ook de reden voor die fascinatie mysterieus is, dat staat ook in dit nieuwe Modianootje weer voorop. En ik las ook dit Modianootje weer met gefascineerde vreugde.