'Omdat je het niet ziet, betekent niet dat het er niet is.'

Tot enkele jaren geleden werd gedacht dat autisme typisch mannelijk was. Steeds duidelijker wordt dat het bij vrouwen en meisjes vrijwel net zo vaak voorkomt. Vrouwen met autisme zien er veelal niet autistisch uit, en voldoen zelden aan het stereotype beeld dat men van de typische mannelijke autist heeft. Meisjes krijgen daardoor zelden een vroege diagnose, dit in tegenstelling tot jongens, die door externaliserende gedragsproblemen sneller en vaker in beeld komen.

Gemiddeld- tot hoogbegaafde vrouwen met autisme zijn doorgaans beter in het camoufleren van hun “tekortkomingen” en nemen meer moeite zich aan te passen aan wat sociaal wenselijk is, waardoor ze relatief onopgemerkt door het leven kunnen gaan. Zij weten hun autisme goed te verbergen, maar zijn vaak hartstikke moe. Al dat camoufleren kost heel veel moeite: zij moeten herstellen van hele gewone sociale situaties. Dingen waar anderen naar uitkijken, zoals gezellig bijkletsen met een vriendin, is zwaar. Ze zien ertegen op, moeten zo'n gesprek eerst voorbereiden en hebben vervolgens nog een dag nodig om ervan te herstellen. Ze gedragen zich zoals ze denken dat het hoort en proberen aan verwachtingen te voldoen, waardoor veel vrouwen met autisme voortdurend over hun grenzen heen gaan.

Veel meisjes met ASS leren zichzelf al op jonge leeftijd lezen en alles wat los en vast zit. Vaak hebben ze voordat ze naar school gaan een uitgebreide en geavanceerde woordenschat.

Bovenstaande lijkt enigszins op het hobbelige pad dat Jasmijn Vink in de roman Zondagskind heeft moeten afleggen. In Zondagskind ontmoeten we Jasmijn Vink.
Jasmijn' groeit op in de voorspelbare, veilige wereld met haar ouders, oudere broer, opa en oma, en natuurlijk haar hond Senta. We volgen haar levenspad vanaf de lagere school, tot haar eerste baan in het WTC.
School vindt Jasmijn vervelend, en ronduit saai. Ze doet liever haar eigen ding, spijbelt veel, om een groot deel van haar tijd door te brengen met wat zij het allerliefste doet: lezen.
De middelbare school, met een wirwar aan gangen, regels en schoolfeesten blijken een sociaal mijnenveld voor Jasmijn te zijn. Gelukkig is daar Kirsten, die wel cool is, en die haar vanaf het begin schijnt te begrijpen. Tussen beiden ontstaat een hechte vriendschap.

We worden meegevoerd in de wereld van Jasmijn, de migraine aanvallen na een dag vol prikkels, het plezier én haar talent voor paardrijden, om vervolgens met haar mee te huilen als de gezinshond Senta overlijdt. Winkelen, een bioscoopje pakken: het blijkt voor Jasmijn allemaal niet zo makkelijk. Gelukkig vindt zij troost in de muziek van Elvis. En begrijpt haar vriendin Kirsten haar meteen als ze aangeeft naar huis te willen. Al blijven 'gewone' dingen als feestjes, en telefoneren een uitdaging.

In Zondagskind blikt Judith Visser terug op haar jeugd. Via Jasmijn gunt zij de lezer een blik in háár wereld, de wereld van iemand met een diagnose in het autisme spectrum.

De onbevangenheid waarmee je soms een boek oppakt, was er bij Zondagskind kind niet: er was al zoveel over geschreven, gepraat, en getwitterd, je kón er bijna niet omheen, dit zou een boek zijn dat je gewoon gelezen moest hebben. Mijn verwachtingen waren dus hooggespannen, temeer omdat het boek ook nog de Hebban Literatuurprijs in de wacht had gesleept.En dat is nogal wat.

Waar ik bij de boeken van de Hebban Debuutprijs iedere keer opnieuw verrast werd door prachtig proza, en het een bijna onmogelijke opgave bleek een favoriet aan te wijzen, was ik na het lezen van Zondagskind eerder teleurgesteld. Misschien had ik wel té veel verwacht. Het verhaal vond ik teleurstellend, de levenswandel van Jasmijn heeft mij nergens écht kunnen raken.

Ik had vanaf het begin moeite met de korte, staccato-achtige schrijfstijl. De levenswandel van Jasmijn Vink bleef lauw, nergens een vilein commentaar of een anekdote. Aan het einde van de roman was het doorbijten om bij de les te blijven, ze was me helemaal kwijt. Ook vond ik het jammer dat de andere personen in het leven van Jasmijn zo anoniem bleven, dat had het boek beslist meer diepgang gegeven.

Wat wél de verdienste van Zondagskind is, is dat Jasmijns verhaal wellicht een basis kan zijn voor meer inzicht en begrip voor autisme. En dat is heel mooi en zeker prijzenswaardig. Maar of dat literatuurprijswaardig is? Tja.

*** 3 sterren