(Ik heb geen/zo min mogelijk spoilers in mijn recensie geschreven)

Titel: Matilda (op Librarything, op Hebban.nl)
Oorspronkelijke titel: Matilda
Auteur: Roald Dahl
Vertaler: Huberte Vriesendorp
Illustrator: Quentin Blake
Taal: Nederlands, oorspronkelijk Engels
Serie: nee
Recensies van andere boeken van deze auteur (tot nu toe):
- De prinses en de stroper - twee fabels (Nederlandse vertaling van "Two fables", Engelse recensie)
- M'n liefje, m'n duifje (Nederlandse vertaling van "Someone like you", Nederlandse recensie)
- Danny The Champion of the World (vertaald naar het Nederlands als "Daantje de wereldkampioen", Engelse recensie)
Soort uitgave: harde kaft
Aantal pagina's: 220
Uitgever: Fontein
Jaar van publicatie: origineel Engels 1988, 1e editie Nederlands 1988, mijn editie 1997 (31e druk)
ISBN-nummer: 9026103115
Trefwoorden: slim jong meisje, magische krachten, boeken, lezen, volwassenen
Waarom ging ik het lezen: Het is dit jaar Roald Dahl-jaar en dit is mijn lievelingsboek van deze auteur! Natuurlijk herlees ik dit boek dan :)
Aanrader: Ja!

Korte samenvatting:
Matilda is heel slim en ontdekt uiteindelijk dat ze speciale krachten heeft waarmee ze mensen kan helpen.

Achterkanttekst:
Matilda is briljant. Ze is een gevoelig meisje, dat geweldig goed kan leren. Maar haar vader en moeder behandelen haar als een onderkruipsel, niet als een dochter. Ze vinden haar maar een lastig persoontje, dat ze dulden totdat ze haar het huis uit kunnen jagen naar een ander deel van het land, of liever nog veel verder weg. Matilda kon praten als een volwassene toen ze anderhalf was, lezen met drie, en al vóór ze vijf jaar was, las ze boeken van wereldberoemde schrijvers als Dickens, Hemingway, Kipling en Steinbeck, en toch vinden haar ouders haar alleen maar een lastpost. Matilda besluit zich eens goed kwaad te maken. Ze bedenkt heel slimme straffen voor haar ouders. En als het hoofd van de school, de gruwelijke juffrouw Bulstronk, haar ook wil aanpakken, ontdekt Matilda dat ze iets kan wat niemand kan.

Eerste pagina:
Weet je wat zo raar is van vaders en moeders? Al is hun eigen kind het walgelijkste mormel dat je je voor kunt stellen, zij blijven ervan overtuigd dat hij of zij fantastisch is.
Ach, dat geeft helemaal niet. Zo zijn die dingen nu eenmaal. Pas wanneer die ouders ons beginnen te vertellen hoe briljant hun afgrijselijke spruit is, roepen wij: ‘Haal een bakje! Ik moet overgeven!’
Schooljuffrouwen en meesters hebben veel te lijden onder dit soort lariekoek van trotse ouders. Maar zij zetten ze dat meestal wel weer betaald wanneer het tijd is voor het rapport. Als ik een onderwijzer was zou ik een paar heel gemene opmerkingen bedenken voor de kinderen van zulke liefhebbende ouders. ‘Uw zoon Maximiliaan,’ zou ik schrijven, ‘is een volslagen onbenul. Ik hoop dat u een eigen zaak hebt waar u hem een baantje kunt bezorgen als hij van school komt, want u kunt er donder op zeggen dat hij nergens anders aan de slag komt.’

Over de eerste pagina:
Eigenlijk is dit eerste stukje helemaal niet representatief voor de rest van het boek. De auteur praat hier tegen de lezer en praat in het algemeen over ouders en hun kinderen, die zo fantastisch zouden zijn. Al snel komt de verteller echter op zijn belangrijkste punt: het is al erg als ouders op die manier opscheppen over hun kinderen, maar het is nog erger wanneer ze totaal geen aandacht aan hun kinderen besteden, vooral als het echt briljante kinderen zijn. Matilda is zo'n meisje en haar ouders interesseren zich totaal niet voor hun dochter en de bijzondere dingen die ze doet (vooral hoe snel ze zichzelf heeft leren lezen). Vanaf dat punt komt het verhaal echt op gang en verdwijnt de verteller naar de achtergrond (al komt hij nog af en toe naar voren, vooral bij het introduceren van nieuwe personages).

Recensie:
Verhaal:
In het eerste zestig pagina's leer je Matilda en haar familie kennen. Matilda leert lezen en komt erachter dat het er in andere gezinnen heel anders aan toe gaat dan bij hen thuis! Vooral haar vader heeft er een handje van om mensen te bedriegen. Matilda wordt kwaad, maar kan niet tegen haar ouders op. Daarom verzint ze een paar streken... Een aantal hiervan zitten ook in de film, zoals "de hoed en de superlijm" en "de platinablonde man".

Daarna volgt de introductie van Matilda's school en de twee belangrijkste docenten die daar rondlopen: het schoolhoofd, juffrouw Bulstronk, en Matilda's klasselerares, juffrouw Engel. Juffrouw Engel komt er al snel achter dat Matilda erg goed kan rekenen en lezen, maar de Bulstronk is er, door Matilda's vader, van overtuigd dat het meisje een klein krengetje is.
De Bulstronk is echter ook geen lieverdje, zeker niet voor de kinderen op haar school. Roald Dahl beschrijft allerlei dingen die de Bulstronk doet, maar ook de streken die de kinderen uithalen tegen hun schoolhoofd. Van de wet mag een docent geen kinderen slaan, maar de Bulstronk weet genoeg eigenaardige dingen te verzinnen waardoor het leven op de basisschool niet echt normaal te noemen valt.
Het schoolhoofd geeft ook elke klas een keer per week les. Zodra ze Matilda's klas les komt geven, wordt pas echt duidelijk wat voor een hekel aan kinderen de Bulstronk heeft. Haar uitspraken zijn echter fantastisch om te lezen en gelukkig komt de tekst die ze in de film zegt, mooi overeen met die in het boek!
Zodra Matilda haar speciale kracht ontdekt, wordt het spannend. Dit gebeurt echter pas in de tweede helft van het boek, dus als lezer denk je redelijk lang dat Matilda gewoon een heel slim meisje is. Het stuk van het verhaal waarin ze haar krachten ontdekt en gebruikt, is in vergelijking met de rest van het boek echter niet zo lang. Dit hebben ze in de film wat langer gemaakt, zodat dat ook meer het hoofdonderwerp van de film is. In het boek ligt de focus meer op de relaties tussen de hoofdpersonen: Matilda, haar ouders, juffrouw Engel en juffrouw Bulstronk.

Het boek is geschreven aan het eind van de jaren '80 van de vorige eeuw (1988). Meestal valt dit niet op, omdat je tegenwoordig ook nog boeken, kranten, een televisie enzovoorts hebt. Dat dingen zoals mobiele telefoons en internet ontbreken is niet erg, want het gaat over basisschoolkinderen in de eerste klas (groep 3), maar er is één punt dat me wel opviel (ook toen ik het voor de eerste keer las in de jaren '90), en dat is dat margarine voor arme mensen is en gewone roomboter voor de niet-arme mensen. Of dat in Engeland ook zo was weet ik niet, maar in Nederland staat margarine toch al lang als "gezonder dan roomboter" bekend en is dus niet alleen voor arme mensen.

Het einde is heel mooi beschreven, echt een einde waar je blij van wordt! De tekening van Quentin Blake maakt het helemaal af.

Schrijfstijl:
Af en toe komt de verteller duidelijk naar voren, zoals in het eerste hoofdstuk, maar het grootste deel van het boek is gewoon in de derde persoon geschreven. Dialogen en beschrijvingen wisselen elkaar op een prettig tempo af.
Roald Dahl schrijft heel beeldend en met humor. Over juffrouw Bulstronk schrijft hij bijvoorbeeld: "Als ze bij je in de buurt kwam, voelde je een gevaarlijke hitte die van haar af sloeg als van een roodgloeiende staaf ijzer.".
De humor blijkt ook uit de vele kleine grapjes, zoals bijvoorbeeld in deze scène, typerend voor het karakter van Matilda's ouders:

'Pappa,' zei ze, 'zou u misschien een boek voor me kunnen kopen?'
'Een boek?' vroeg hij. 'Wat moet je nou in vredesnaam met een boek?'
'Lezen, pappa.'
'Wat is er mis met de televisie, verdorie? We hebben een prachtige grootbeeld tv en jij moet zo nodig een boek! Je bent een verwend nest, kind.'

Roald Dahl laat Matilda hier ook een opmerking op maken. Het past in het verhaal, maar toch is het wel duidelijk dat dit ook de mening van de auteur is.
'Vind je dat in alle kinderboeken grapjes moeten zitten?' vroeg juffrouw Engel.
'Ja,' zei Matilda. 'Kinderen zijn niet zo ernstig als grote mensen. Ze lachen graag.'

Ook zitten er mooie alinea's in, waar Roald Dahl bijvoorbeeld precies weet te beschrijven hoe heerlijk het kan zijn om te lezen:

Het was prettig om iets warms (chocolademelk) mee naar boven te nemen en naast zich te hebben wanneer ze 's middags in haar stille kamertje in het lege huis zat te lezen. De boeken voerder haar mee naar nieuwe werelden en lieten haar kennis maken met wonderlijke mensen die opwindende levens leidden. Ze voer mee op oude zeilschepen met Joseph Conrad. Ze ging naar Afrika met Ernest Hemingway en naar India met Rudyard Kipling. Ze reisde de hele wereld rond in haar kleine kamertje in een Engels dorp.

Afbeeldingen:
De tekeningen zijn gemaakt in de herkenbare losse stijl van Quentin Blake.
Vooral de afbeelding op pagina 10, waar een kleine Matilda de krant zit te lezen, is echt schattig!
Er staan heel veel tekeningen in dit boek en ze beelden goed uit wat er in het verhaal gebeurd. Elke gebeurtenis waarvan je een tekening wilt zien, is getekend.
Wat ik trouwens ook mooi vind, is dat de actrice die in de Matilda-speelfilm juffrouw Bulstronk speelt, best goed op de tekeningen van Quentin Blake lijkt! Bij de andere personages is dat iets minder het geval. Alleen de kleuren van de kleren die de Bulstronk draagt, zijn in de film anders (maar de tekeningen zijn toch zwartwit, dus de kleuren staan enkel in de tekst beschreven).

En over de film...
De film van "Matilda" komt op redelijk wat punten overeen met het boek - het is duidelijk op dit boek gebaseerd. Een aantal dingen zijn echter weggelaten of een klein beetje veranderd, bijvoorbeeld de streken die Matilda met haar ouders uithaalt, net als de dingen waarvoor ze haar krachten gebruikt (al komt dat op de belangrijkste punten wel overeen).
Het meest opvallende element dat is toegevoegd aan de film, is Matilda's haarlint. Aan het begin van de film verschilt dit lint nog regelmatig van kleur, maar uiteindelijk wordt er voor een rood lint gekozen en gaat dit rode lint zelfs een belangrijke rol spelen!
De film is leuk om te kijken, of je het boek nu gelezen hebt of niet. De acteurs spelen hun rollen goed en de muziek past er goed bij. Ook hebben de filmmakers geprobeerd de tekeningen van Quentin Blake en de beschrijvingen van Roald Dahl na te doen, wat ze redelijk goed gelukt is.
Het boek-einde is op een belangrijk punt anders dan het einde van de film. Na al die jaren ben ik er zelf nog niet uit welk einde beter of leuker is: het heeft allebei wel iets! Het boek-einde is logischer en Roald Dahl geeft er ook een verklaring voor, die in de film ontbreekt. Het film-einde is magischer, maar geeft toch wel wat meer praktische problemen later (je verwacht dan bijna een vervolg).

Conclusie:
Superleuk boek! Goed geschreven, grappig, spannend, met leuke personages om over te lezen (zelfs de "gemene" personages), aangevuld met bijpassende tekeningen.

Herleesbaarheid:
Ik heb dit boek al zo vaak gelezen (zowel in het Nederlands als in het Engels) dat mijn Nederlandse hardcover editie uit 1997 een beetje uit elkaar valt... De kaft ziet er nog wel mooi uit, maar de blaadjes binnenin zijn gedeeltelijk aan het loslaten.
Dit boek is duidelijk geschikt om heel vaak herlezen te worden!
Na de laatste pagina zou ik zo meteen opnieuw beginnen met lezen...

Links:
- Deze recensie op mijn weblog.