Jaren geleden las ik met veel plezier de verzamelde verhalen van John Cheever, een maand geleden las ik met evenveel plezier drie van zijn romans. Alle reden dus om nu zijn dagboeken te lezen, die volgens veel Cheever-fans nog beter zijn dan zijn verhalen en romans. Welnu, ook die dagboeken vond ik een groot genot.

Dat laatste klinkt gek, want veel passages zijn wel heel pijnlijk en navrant: Cheever schrijft bijna ondraaglijk direct over zijn alcoholisme, zijn bij tijden rampzalig slechte huwelijk, zijn worsteling met zijn biseksuele geaardheid, en zijn wanhopige seksuele verlangens. De toon in de dagboeken is behoorlijk wat wanhopiger dan de toon in zijn fictie. Tegelijk echter is die wanhoop steeds bijzonder mooi en stijlvol opgeschreven. En het is mijns inziens heel troostrijk dat je zulke bodemloze treurigheid zo elegant en helder beschrijven kunt. In elk geval voor mij als lezer, en misschien ook voor Cheever zelf. Bovendien is er naast wanhoop en misère ook veel jubelende vreugde: vaak snikt Cheever om de vergeefsheid van alles en om zijn eigen onpeilbare eenzaamheid, maar even vaak bejubelt hij de weidse schoonheid van de wereld.

Bij wijze van voorbeeld geef ik nu een lang citaat, waarin Cheever in de hij-vorm over zichzelf spreekt. “Having triumphantly separated himself from the foolishness of religion, he goes by the church- he hears the bells in the morning- in the churlish and unhappy frame of mind of a man who has been excommunicated. He feels the lash of expulsion. And oh this poor mind, casting desperately around a room for some detail that will give it form and meaning, seizes always on an ashtray heaped with butts or a crooked stocking, a tear in the rug. And then he sees the sky! The poignant blue, the line of darkness rising like a lid; the perfect clearness of line and color that means that a northwest wind has scoured the overcast and blown it out to sea. So his mind wanders between the ashtray and the twighlight while most of the known world lies somewhere in between”. Prachtig vind ik hoe Cheever hier zichzelf neerzet als een geëxcommuniceerde gelovige, vergeefs zoekend naar zin en betekenis. En al even prachtig vind ik hoe zijn zoekend oog dan heen en weer gaat tussen totale morsigheid (een asbak vol peuken, een gescheurd tapijt) en de glorie van de weidse hemel. Precies dat doet hij ook in deze dagboeken: steeds gaat zijn oog heen en weer tussen de morsige treurnis binnen en buiten hem en de totale vreugde die er ondanks alle morsigheid ook steeds nog is. Zo bezingt hij ruim 300 bladzijden lang zijn leven, in al zijn morbide treurnis en al zijn kleurrijke rijkdom. Daarbij is die treurnis voor de lezer soms wel heel onprettig, zeker in de pagina’s die Cheever pal voor zijn dood heeft geschreven. Maar tegelijk is er ook die jubelende vreugde, terwijl ook de treurige passages nog glanzen door Cheevers enorm heldere en elegante stijl.

Je kunt als Cheever-fan veel plezier beleven aan dit boek: je leert meer over de mens achter de schrijver, over de persoonlijke obsessies die schuilgingen achter zijn verhalen en romans, en over hoe hij worstelde met m.n. zijn romans. Maar zelf vond ik vooral inspirerend hoe Cheever kennelijk elke dag opnieuw zijn eigen wereld observeerde, interpreteerde en nieuwe betekenis gaf in zijn dagboeken. Elke dag zette hij zijn verbeeldingskracht aan het werk, en gaf hij daarmee vorm aan alle morsigheid en alle luister in zijn leven. Misschien heeft hij daardoor ook meer geleden dan anderen, omdat hij alle treurnis en verval als het ware steeds bekeek door de lens van zijn verbeelding die alles uitvergrootte en scherper stelde. Maar misschien heeft hij, dankzij diezelfde lens van zijn verbeelding, ook wel intenser geleefd en genoten. In ieder geval heb ik zelf door dit boek, naast allerlei treurnis, toch vooral veel vreugde gevoeld.