In het monumentale boek Wat nooit is verteld van Elliot Perlman is voor mij al na 53 gelezen bladzijdes de toon van een meesterlijke schrijfwijze gezet:
De oude man zat uit het raam te staren. 'Er waren zes dodenkampen' ‘'Er waren precies zes dodenkampen, maar in alle zes kon je meer dan eens doodgaan'….Als het zwarte negermeisje Elizabeth in 1957 een van de 'little rock nine' die voor het eerst worden toegelaten op Central High School Arkansas belaagd wordt door een blanke menigte, ze schreeuwen; 'Lynch d'r.Lynch d'r'.
Centraal in Wat nooit is verteld is de ontdekking van interviews met ontheemden in DP (displaced person)kampen van Nazi-Duitsland 1946 in Europa gebaseerd op de originele tapes van David P. Broder. Ze worden verweven met de geschiedenis van de zwarte bevolking in de United States vanaf ongeveer 1935 met ondermeer de strijd om de burgerrechten.
Soms lees ik een passage of één van de historische anekdotes of één van de gesprekken tussen Lamont en de oude man of tussen Adam en zijn afwezige vriendin of lees ik een stuk uit het verhaal over Polen, het getto van Dabrowa Gornicza en denk; 'het boek is zo goed, zo goed....
De manier waarop de Joodse Henryk Mandelbrot zijn geschiedenis verteld aan de jonge zwarte Lamont, de vader die tegen de zoon praat, het is zo verfrissend, soms zelfs met enig spoor van humor.
Tijdens het lezen heb ik veel opgezocht over de talrijke (op waarheid gebaseerd en/of waar gebeurd)gebeurtenissen in de Verenigde Staten en in Europa voor, tijdens en na de oorlog, in het bijzonder over de Holocaust.
Naarmate ik meer lees is Wat nooit is verteld soms onnoemelijk hartverscheurend, ongelooflijk gruwelijk en doet het lezen ervan soms pijn om mijn hart. Het boek is onvergetelijk geworden en gaat al mijn verwachtingen te boven.
Wat nooit is verteld is geschreven door Elliot Perlman, een fenomenale roman, grandioos.
*Website waarop de werkelijk unieke interviews van David P. Broder te horen en te lezen zijn met veel informatie over de kampen, locaties en meer; onbeschrijfelijk: http; voices.iit.edu/. Voices of the Holocaust Project