“De drie heilige regels van de hamburgers.
Doe altijd het juiste. Wees altijd loyaal. En serveer altijd de beste hamburger die je in je hebt, met andere woorden: lever altijd je beste werk, wat er ook aan de hand is.” Frieda

Otto Petchek behoorde tot een Duitstalige Joodse familie in het toenmalige TsjechoSlowakije, bovendien behoorden ze begin 20ste eeuw tot één van de rijkste families van het land. Ze hadden heel wat koolmijnen in hun bezit en waren ook een grote noemer in de financiële wereld door hun vele banken. Otto Petchek zorgde dat het Petchek-imperium nog groter werd, maar hij had ook een grote droom, die bijna tot de ondergang van de familie leidde: het bouwen van een groots paleis voor zijn vrouw en kinderen. Het moest groter, mooier en geavanceerder worden dan Versailles of enig ander paleis in Europa. Hij was perfectionistisch en het paleis kostte bijna het ganse vermogen van zijn familie. Begin jaren 1920 was het paleis eindelijk af, maar Otto zou er niet lang van kunnen genieten. In 1938 moest de familie Petchek het land uitvluchten voor de Duitse Nazi-bezetter.

Tijdens de Duitse bezetting van Tsjechoslowakije woonde Generaal Rudolf Toussaint in het Otto Petchek’s paleis. Hij is het zeker niet altijd eens met de tactieken van zijn Nazi-oversten en wil niets liever dan geweld voorkomen. Hij draagt zorg voor het Paleis als een goede huisvader, zelfs Otto’s verzameling Joodse boeken laat hij staan. Zo zorgt hij ervoor dat het paleis zijn authenticiteit blijft behouden.

Na WOII komt Laurence Steinhardt, ambassadeur van de Verenigde Staten naar Praag. Zijn ambtswoning is aan vernieuwing toe, zelfs zo erg dat het niet meer bewoonbaar is. Laurence raakt in de ban van Otto’s meesterwerk en hij wil het beschermen. De enigste optie lijkt het hem om van het paleis de ambassade van de Verenigde Staten te maken. Dit heeft veel voeten in de aarde, maar uiteindelijk lukt het hem en krijgt hij toestemming. Vanaf dat ogenblik huist de Amerikaanse ambassade in Otto’s paleis.

Tijdens de Fluwelen Revolutie is Shirley Temple Black de ambassadeur van de Verenigde Staten en verblijft zij in het Paleis. Zij komt op voor de lokale bevolking en wil een einde maken aan het communistische totalitaire regime.

Frieda is de dochter van een Tsjechoslowaakse rabbijn en heeft veel dromen. Graag zou ze gaan studeren en later dokter worden, dit zeer tegen de zin van haar orthodoxe ouders die haar het liefst als brave huisvrouw zien zoals de traditie voorschrijft. Midden in deze huiselijke spanning rukken de nazi’s op en wordt de familie afgevoerd naar Auschwitz. Alleen Frieda en haar zus overleven. Terug in Tsjechoslowakije zien ze het communisme oprukken en besluiten voorgoed hun geboorteland te verlaten en om naar Israël te gaan.

Conclusie

Norman Eisman heeft een Joods Tsjechische achtergrond. Zijn moeder Frieda groeide op in Tsjechië en heeft Auschwitz overleefd. Hijzelf heeft carrière gemaakt als senior fellow bij Brookings. Hij was ambassadeur van de Verenigde Staten van 2011 tot 2014 en tijdens zijn ambtstermijn raakt hij gefascineerd door de geschiedenis van zijn ambtswoning: het Otto Petchek Paleis in Praag. In de bibliotheek vindt hij Joodse boeken, onder zijn antieke werktafel ziet hij het gekende Nazi symbool, het zilveren bestek heeft de Petchek familiestempel, … Hij raakt geboeid en besluit een onderzoek te doen naar de geschiedenis van het Paleis, hiervan is Het Laatste Paleis het resultaat.

Wie van Europese geschiedenis houdt zal zeker en vast van Het Laatste Paleis genieten. Norman Eisen geeft de verhalen weer van Otto Petchek, Rudolf Toussaint, Laurence Steinhardt en Shirley Temple tijdens de periode dat zij in het Paleis verbleven, met als rode draad het verhaal van zijn eigen moeder Frieda. We zien ook de geschiedenis van Europa door hun ogen en hoe zij de woelige periodes hebben beleefd. Het boek leest als een roman, maar toch blijft het non-fictie. Norman heeft een zeer vlotte pen, hij weet tal van feiten en data te verwerken zonder dat het saai wordt. Als lezer wil je steeds verder lezen om te weten hoe het verder gaat met Petchek’s Paleis, hij maakt van een stukje geschiedenis een boeiende reis naar het verleden. Hierdoor leest het als een spannende roman die je niet opzij kunt leggen.

Gezien zijn Joodse achtergrond is het ook opvallend hoe hij het verhaal van Rudolf Toussaint op een positieve manier brengt. Hij staat open om de man achter de nazi-façade te leren kennen en deze lijkt niet te zijn wie we denken dat hij is. Toussaints personage en verhaal fascineert mij dan ook het meest.
Het boek is op een manier samengesteld dat het prettig leest: af en toe een foto (niet te veel, niet te weinig) en de noten die anders vervelend onderaan een pagina terug te vinden zijn worden allemaal samen gebundeld en zijn achterin het boek terug te vinden. Norman geeft ook een korte uitleg bij zijn bronvermeldingen waardoor alles nog duidelijker wordt.

Persoonlijk mistte ik wel wat extra achtergrond informatie bij de verhalen van Shirley Temple Black, zoals de Praagse Lente en de Fluwelen Revolutie. Of laten we het anders zeggen, als je helemaal nog niets kent van de geschiedenis van Europa zal het boek toch af en toe wat moeilijker leesbaar zijn. Ik kende de Praagse Lente en Fluwelen Revolutie in grote lijnen en heb het toch opnieuw moeten opzoeken om het verhaal beter te kunnen volgen, wat een beetje jammer is. Maar dit is dan ook het enige minpuntje.

Interessant ook is de rode lijn in Het Laatste Paleis hier wordt de auteur persoonlijk en vertelt hij het verhaal van zijn eigen moeder. Zo kunnen we als lezer te twee kanten van het verhaal leren kennen en kunnen we deze ook naast elkaar leggen, zoals bijvoorbeeld het verhaal van Rudolf Toussaint de Duitse Generaal en Norman’s moeder die door de Duitse bezetter naar Auschwitz werd afgevoerd.

Ik raad dit boek aan aan iedere geschiedenisliefhebber, het is vlot geschreven en heeft een andere inkijk op de geschiedenis van Europa. Ik geef het boek dan ook een verdiende vier sterren.