Historische iconen als Rembrandt krijgen vaak een opgekuiste, afgevlakte behandeling. Belegen braafheid om niemand tegen de borst te stuiten dat cultureel erfgoed tot stand kwam in de context van misogyne mannetjesbolwerken; vaak in een knoertharde tijdgeest van gebrekkige hygiëne, verstikkende invloed van de kerk en een weinig romantische omgang met minderbedeelden. Wat ik waardeer aan deze graphic novel is dat het tijdgeest noch iconische schilder spaart in een stemmig donkerbruine weergave van belangrijke momenten uit Rembrandts leven.

Typex zet die mistroostige sfeer al uiteen in het eerste hoofdstuk, waarin een olifant opgesloten zit in een scheepsruim, omringd door andere exotische dieren, die krijsen, gillen en kakelen in hun deprimerende gevangenschap. Dan toont een paginagrote plaat hoe het arme beest over het havengezicht van het 17e-eeuwse Amsterdam wordt getakeld; overal bekijks trekkend van nieuwsgierige mensen om maar een glimp van het spektakel mee te kunnen krijgen. Onder hen Rembrandt, die met zijn schetsblokje de exotische stumperd vereeuwigt. De toon is gezet van een man die zich midden in een woelige tijdsgeest beweegt, terwijl hij als buitenstaander slechts zijn eigen waarnemingen bij elkaar schetst. Deze Rembrandt voelt niet de behoefte om zich als verantwoordelijk mens te mengen in het turbulente gewoel om hem heen.

Rembrandt is hier een onaangenaam heerschap: ongeduldig en perfectionistisch naar wie niet mee kan komen; gierig naar anderen toe, spilziek als het zijn eigen lusten betreft; de omgang met de meeste vrouwen in zijn leven is strikt zakelijk. Alleen Saskia van Uylenburgh en dochter Corenelia weten een flikkering van affectie naar het andere geslacht op te wekken, verder is vrouwelijk schoon functioneel om vast te leggen voor zijn kunst. Toch zit er, onder de hoogst onaangename buitenkant, een gepassioneerd mens dat, ondanks, of misschien mede dankzij, zijn onbehouwenheid een ongeëvenaarde kwaliteit in het werk wist te leggen. De kunstenaar als degene die zich van het wereldse afschermt en daarmee tot hogere kwaliteiten komt.

Laat ik vooropstellen dat Typex een betere tekenaar is dan verhalenverteller: zijn fragmentarische, losse vertelstijl hangt wat te vrijblijvend aan elkaar van losse episodes. Gelukkig wordt dat gebrek ruimschoots gecompenseerd met hoe hij consequent een eigentijdse rock 'n roll twist aan zijn tekeningen blijft geven. Elke bladzijde staat vol met imponerende sfeerschetsen van boertige straattaferelen en hallucinante overgangssituaties. Dialogen zitten bomvol gevloek, geschreeuw en getier. Op subtiele 'kleinere' momentjes zet hij juist in op woordeloze beeltenissen van een iconisch geworden man die zijn nakende sterven tegemoet ziet. De slotbladzijden, waarin niet meer valt te zien dan Rembrandt in zijn steeds duister wordende atelier, zijn weergaloos doeltreffend in hun simpele intimiteit. Typex weet puberale boertige en intieme sfeerschetsen samen te brengen tot een fijn soort eigentijds nationalisme: diepzinnig overdenkend, kritisch op de toenmalige tijdsgeest én vol met fijn anarchistische kwajongensstreken. Heerlijk!