In zijn eerste drie boeken, "Pale view of hills", "An artist of the floating world" en het fameuze "Remains of the day", had Ishiguro zijn lezers getrakteerd op wonderbaarlijke proeven van onderkoeld, gecontroleerd en toch heel emotionerend proza. Maar in het veel langere "The unconsoled" deed hij ineens heel iets anders: daarin offreert hij ons ineens een volkomen bizarre en nauwelijks samenhangende stoet van surrealistische, groteske en tragi-komische taferelen waarin vaak eindeloos doorgeleuterd wordt over helemaal niets. Veel recensenten vonden dit boek totaal mislukt: alle waardering voor Ishiguro's moedige poging om het eens over een heel andere boeg te gooien, maar het boek was te grotesk, te onsamenhangend en vooral veel te lang. Anderen echter vonden het een meesterwerk, en een van Ishiguro's beste boeken. Zelf vond ik het in het begin wel erg taai en erg wijdlopig, vooral omdat ik niet begreep waar het boek heenging en ook de toon ervan niet goed te pakken kreeg. Even overwoog ik toen te stoppen, want ik vreesde dit proza niet ruim 500 bladzijden lang te gaan volhouden. Maar geleidelijk aan begon ik de absurdistische en tragi-komische toon te vatten, en vanaf toen kon ik er geen genoeg van krijgen.

Hoofdpersoon en ik-figuur is ene Ryder, een beroemde pianist die zal gaan optreden in een verder niet met naam genoemde, zo te zien Midden-Europese kleine stad. Dat optreden is onderdeel van een totaalprogramma dat door velen in die stad wordt gezien als een culturele gebeurtenis van de hoogste orde die nieuw leven en nieuwe werkelijkheid moet creëren in de treurige achtergeblevenheid van die stad. Maar van begin af aan gaat alles mis, en wordt Ryder, door eigen en andermans geblunder en geklungel, meegesleept in een groteske achtbaan van moedwil, misverstand en erratisch gedrag. Elke keer weer wordt hij afgeleid van zijn toch al onduidelijke doel, elke keer weer krijgt hij bizarre, onduidelijke maar niet te weigeren verzoeken die verpakt zijn in ellenlange groteske monologen, en elke poging om aan die verzoeken te voldoen gaat op bijna slapstick-achtige wijze mis. Veel gebeurtenissen hebben ook een irrationele, surrealistische droomlogica: liggend in zijn bijna Kafkaesk ogende hotelkamer weet Ryder ineens zeker dat hij slaapt in de slaapkamer in zijn jeugd; na ellenlange autoriten door Dantesk dicht bos en oneindig open veld blijkt hij ineens toch nog steeds in een verborgen zijkamer van zijn eigen hotel te vertoeven; de dochter van een hem volkomen onbekende kruier gedraagt zich ineens als zijn jarenlange geliefde; midden in de Europese stad komt hij Engelse jeugdvrienden van vroeger tegen die plotseling opkomen uit de duisternis en even plotseling weer verdwijnen in de mist...... En om dat alles heen hangt een opmerkelijk vreemde soort van absurdistische, tragi-komische sfeer. De overdadige beleefdheid waarmee iedereen Ryder benadert werkt op de lachspieren, de totaal ongefundeerde eigendunk van Ryder trouwens ook, en de wijze waarop alles zich volkomen onlogisch en volslagen mislukkend voltrekt trouwens ook. Maar al die lachwekkende taferelen ademen tegelijk ook een ongelofelijke vergeefsheid uit, en bodemloze treurnis en tragiek. Alle personages zijn deerniswekkende karikaturen, ook Ryder zelf: karikaturale figuren die door hun blunderende mislukkingen even tragisch als uitlachwekkend zijn, en die door dat uitlachwekkende eigenlijk NOG tragischer worden omdat ze niet de heroïek en grandeur hebben van een tragische held. En dat karikaturale gehalte wordt nog versterkt door de irrationele droomsfeer van het verhaal: die sfeer roept immers sterk de gedachte op dat de wereld niks meer is dan een redeloze droom vol irrealiteit, en dat iedereen in die wereld gedoemd is tot redeloos en eindeloos voortblunderen. Iedereen in die irrationele wereld wordt automatisch een lachwekkende en treurnis oproepende karikatuur. Iedereen in die wereld doorloopt een levenspad dat onder bananenschillen is bedolven. En daar kunnen we enorm om lachen en huilen tegelijk, of in elk geval wrang om glimlachen, gedurende de ruim 500 bladzijden van "The unconsoled".

Ik hou wel van die absurdistische, tragi-komische sfeer, van die bijna Kafkaëske humor, van die bijna Buster Keaton- achtige treurig-komieke toon. Zelf vraag ik mij al jaren af of het leven waarin ik zo hopeloos voortblunder nou een komische tragedie is of een tragische komedie, en dit boek gaf weer extra kleur aan die vraag. Voor veel mensen zal dit boek te absurdistisch zijn en door al het uitgesponnen groteske absurdisme ook veel te lang. En zelf vind ik het ook niet de kracht hebben van andere Ishiguro-boeken als "Remains of the day" of vooral "Never let me go". Maar ik heb het met veel wrang plezier en treurig geschater gelezen, en ik ga vrolijk verder met het achter elkaar lezen van alle romans van Ishiguro.