‘Piet Aukes is 29 jaar, gesjeesd student in de rechten, wees, failliet en zit zonder werk. Zijn rijke verloofde heeft hem de bons gegeven. En hij is nog lang niet los van het absorberende studentenleven. Bij toeval raakt hij verzeild in de wereld van een Amsterdams studentenweekblad. Daar raakt hij in conflict met zijn tegenpool, de gehaaide intrigant Jacob Daalakker.’ (flaptekst)
Op basis van deze blurb zullen wellicht maar weinigen het boek kopen, laat staan lezen. De Autocraten (1963) is volgens Francis Bulhof dan ook een sleutelroman waarvan slechts door enkele initimi gekend is wie achter de personages schuilgaan. Dat lezen we in het artikel van Bulhof dat in 1998 in De Parelduiker is verschenen en als nawoord is opgenomen.
De Autocraten kende bij verschijnen echter heel wat bijval in de pers en o.a. letterkundige Karel van het Reve en Propria Curesredacteur Hans van den Bergh waren compleet weg van deze roman. Zo oordeelde deze laatste dat De Autocraten die andere sleutelroman uit 1963, Bij nader Inzien van J.J. Voskuil, zowel qua compositie als schrijfvaardigheid ver overtrof. Toch kwam De Arbeiderspers nooit met een tweede druk van De Autocraten. Tot uitgeverij Brooklyn, 54 jaar na de eerste publicatie, met deze heruitgave op de proppen komt. Hiermee lost Brooklyn niet alleen van het Reves wens in, maar bezorgt de uitgever de lezer een herontdekking van formaat. De uitgeverij zou zich naar verluidt immers de heruitgave van verloren gewaande literaire pareltjes tot doel hebben gesteld. Wordt vervolgd …

In zijn voorwoord stelt Maarten ‘t Hart terecht dat ‘de beschrijvingen van de redactievergaderingen hilarisch zijn en de laconiek weergegeven amoureuze avonturen van de hoofdpersoon buitengewoon goed zijn weergegeven.’ De Autocraten moet het inderdaad – veel meer dan ‘de schijnbaar achteloos aangebrachte plot’ (‘t Hart) – hebben van de dialogen. Die lijken meer dan een halve eeuw later trouwens nog steeds verrassend eigentijds. Hieruit mag Van Zeijsts grote schrijverschap blijken.
In het eerder vermelde, en achterin deze heruitgave opgenomen, artikel van Francis Bulhof 'Krakeel is een vorm van contact' wordt voor diehards onthuld welke bekende schrijvers en publicisten achter de door Van Zeijst gebruikte namen schuilgaan. De titel van dit artikel lijkt me overigens een gevatte samenvatting van het plot.

Volgens Maarten ‘t hart herlas Karel van het Reve het boek iedere paar jaar en misschien moeten we die traditie vanaf nu maar in ere houden.