Pan

is een roman van Knut Hamsun, gepubliceerd in 1894 bij uitgever P.G. Philipsens, Kopenhagen. Hamsun is winnaar van de Nobelprijs voor de Literatuur in 1920, met name voor zijn monumentale werk 'Hoe het groeide' en 'Pan'.De eerste Nederlandstalige editie van Pan verscheen in 1904 in een vertaling van Hermine Schuijlenburg, uitgegeven door H.J.W. Becht. In 2009 verscheen bij Uitgeverij De Geus een nieuwe Nederlandse uitgave van Pan, in een vertaling van Rita Verschuur.
Luitenant Glahn woont helemaal alleen in een hut aan de rand van een bos in Nordland, een dunbevolkte provincie in Noord- Noorwegen. Zijn enige gezelschap is zijn hond Aesopus. Hij leeft van de jacht en 's avonds schrijft hij aan zijn memoires. Hij schrijft alleen maar om zich aangenaam bezig te houden, zegt hij in zijn verhaal.

Twee jaar geleden gebeurde het. Alles draait om Edvarda, haar blik doet zijn hart stilstaan. Hij telt de dagen af tot hij haar te zien zal krijgen. Maar Edvarta is een verwend kind, een koopmansdochter, die er plezier in heeft hem aan te trekken en af te stoten. Glahn probeert indruk te maken op het meisje Edvarta, maar dat pakt altijd verkeerd uit. Tijdens een boottochtje belandt haar schoen in het water, op een feestje probeert hij zijn rivalen te kleineren. Er zijn kapers op de kust, waaronder een Finse baron die de zeebodem komt onderzoeken. Dan is er nog een scène waarin Glahn in zijn eigen voet schiet. Glahn voelt ook wat voor Eva, de vrouw van de hoefsmid. Met haar heeft hij een verhouding. Eva krijgt een verschrikkelijk ongeval.
Glahn heeft moeite om met andere mensen om te gaan. Hij is een natuurmens en woont het liefst in het bos, dat is zijn lust en mijn leven. In het bos kan hij zichzelf zijn, zonder dat iemand er last van heeft. Maar als hij in contact komt met anderen "moet ik al mijn krachten inspannen om te zijn zoals van mij verwacht wordt." Ik las in een recensie, dat Edvarda de gekunsteldheid van het wereldse leven symboliseert, tegenover de zuivere "bosmens" Glahn. De luitenant gelooft dat hij de kunst verstaat om te lezen in de ziel van de mensen om zich heen, maar heeft het vaak mis. Op het laatst is hij erg verbitterd. Als Edvarda hem smeekt haar zijn hond te schenken, reageert hij heel verrassend.

Zijn hoofdpersonages zijn niet alleen goed of slecht, maar beiden. Vandaar de titel "Pan", een karakter half man, half geit. Pan is een Grieks wezen met het onderlijf en de horens van een geit. Hij heeft een ontbloot bovenlijf van een mens. Glahn kan ook makkelijk in het bos alleen wonen en overleven van de natuur door te jagen of te vissen, maar met sociale interacties is hij volledig incapabel, net zoals Pan.Pan probeert ook aan te pappen met de nimf Syrinx. Zij wilde graag maagd blijven en bad tot de goden. Zij verandert net op tijd in een rietstengel. Daar maakte Pan zijn fluit van. De panfluit is dus vernoemd naar Pan. Ook het woord 'paniek' is naar hem vernoemd, omdat hij zo klagelijk jammerde in het bos, dat iedereen van schrik wegrende. Net als Glahn. Pan staat symbool voor 'het woud'. Verder is hij de god van 'het dierlijke instinct'. In de Middeleeuwen werd zijn uiterlijk overgenomen om de duivel af te beelden.

Het verhaal loopt (volgens wikipedia) synchroon met de opkomst van de jaargetijden. De liefde tussen Glahn en Edwarda bloeit op in mei, ze bedrijven de liefde in de zomer en aan hun relatie komt een einde in de herfst.

Pan werd verfilmd door Henning Carlsen en uitgebracht op 22 september 1995. Thomas Glahn wordt vertolkt door Lasse Kolsrud. Deze regisseur verfilmde al eerder het door Hamsun geschreven "Honger (roman)" (Noors: Sult) in 1966. De film is ook wel bekend onder de naam "Two Green Feathers". Deze afwijkende titel is een verwijzing naar een zin op de eerste pagina van Pan.

Ik vond zelf vooral de natuurbeschrijvingen erg mooi. Knut Hamson gebruikt lyrische taal. Hij weet te schilderen met woorden. Toch vond ik het niet zo indrukwekkend, dat ik het vijf sterren zou geven. Voor mij zijn het vier sterren geworden. Wel vind ik het waard om zijn andere boeken te gaan lezen, zoals "Victoria" en "Honger".