Sla een willekeurig geschiedenisboek open en het staat vol met Grote Gebeurtenissen. Zo opgetekend klinken ze episch en groots, maar hoe was het op de dag zelf? Er is in Rome iets gebeurd laat de Andere Geschiedenis zien van de dag dat Julius Ceasar stierf.

Drie slaven lopen op een heuvel die wordt beschenen door het laatste licht. Het is maart in het jaar 44 voor Christus. Die dag zal alles veranderen. Vanaf hun plek overzien de slaven de Romeinse badplaats Baiae. Al zittende zien ze hoe een groep welgestelde mannen de verlaten villa’s van het plaatsje betrekt, gevolgd door karren vol waardevolle bezittingen. Gehaast en opgejaagd, alsof ze gevlucht zijn. ‘Er is in Rome iets gebeurd,’ zegt de oude slaaf. Daarna begint de speculatie: is ‘de dictator’ vermoord?

Er is in Rome iets gebeurd begint boeiend. De toon is stellig op het arrogante af, nors en laatdunkend. Daardoor komt de sfeer van die periode tot leven. De personages – slaven, rijke handelaren, schrijvers, verveelde huisvrouwen, dokters – kunnen vrijwel niemand vertrouwen. De vermeende dood van de dictator veroorzaakt een chaos. Iedereen roddelt en probeert zijn leven veilig te stellen. Dat klinkt ongevoelig en zo leest het ook, maar eigenlijk is het heel realistisch voor die periode.

Toch zorgde die opzet voor een belemmering bij het lezen: het vergt meer aandacht om door het boek te komen. Zeker als je bij de daaropvolgende hoofdstukken bent aanbeland, waarbij sterk met de vorm wordt gespeeld. Er zijn dialogen tussen personen die nauwelijks worden geïntroduceerd en monologen van eveneens onbekende personen. Er wordt veel gespeculeerd en geroddeld zonder beschrijving van omgeving en lichaamstaal. Het is onmogelijk er een beeld van de situatie bij te vormen. Alsof je per ongeluk luistert naar een gesprek tussen twee onbekenden dat zich achter je rug afspeelt.

Stilistisch gezien zijn die gesprekken zwak: ze zijn bijna onbegrijpelijk, haast niet te volgen. Symbolisch gezien zijn ze echter sterk, omdat dat onbegrijpelijke precies is wat Sándor Márai heeft beoogd. Hoe meer er wordt gespeculeerd, hoe verder men van de werkelijkheid af komt te staan. Dat is de échte geschiedenis, hoe het volk de gebeurtenis ervoer. Toch nemen de roddels en het oeverloze gezwam de overhand. Hoe origineel de gedachte erachter ook is, in een roman is een aaneenrijging van willekeurige roddels zonder plot niet voldoende.

(Deze recensie verscheen eerder in de Boekenkrant-special BKHistorische Romans (oktober 2016) en op www.alexhoogendoorn.nl)