De Rustelozen, een vertaling van het Poolse Bieguni, is een tot één geheel vervlochten verzameling verhalen, fragmenten, fantasieën en overdenkingen, die ogenschijnlijk niets met elkaar te maken hebben.

In een vlotte schrijfstijl schrijft Tokarczuk op ongewone en bijzondere manier, afwisselend in korte en langere teksten van enkele regels tot meerdere bladzijden, over mensen en groepen die reizen of onderweg zijn en anatomie.
Wat hebben reizen en anatomie met elkaar te maken? Tokarczuk schrijft over de zoektocht van reizigers, landkaarten, de efficiënt ingepakte koffer voor de reis en de overeenkomsten met het onderzoeken en in kaart brengen van het menselijk lichaam met haar neurologische verbindingen, netwerk van spieren en de manier waarop organen in het menselijk lichaam zijn verpakt.

Tokarczuk switcht tussen verhalen van de ik-figuur, die de hele wereld heeft rondgereisd en van alles heeft gezien en gedacht, en andere (reis)verhalen. We krijgen inkijkjes in het leven van diverse personen en details over het conserveren van menselijke lichamen of delen daarvan. Op diverse plaatsen zijn kaarten ingevoegd.

In “De wereld in mijn hoofd” wordt de achtergrond van de bereisde ik-persoon geschetst.
“Mijn ouders behoorden niet helemaal tot de sedentaire stam. Ze verhuisden vaak […]. Ze behoorden tot de generatie die op reis ging met een caravan […]. Ze waren geen echte reizigers, want ze vertrokken om terug te keren. […] Vervolgens leiden ze het hele jaar een sedentair leven, […]. Dit was niets voor mij. Ik miste duidelijk een gen dat ervoor zorgt dat je onmiddellijk wortelschiet, zodra je ergens een poos blijft staan. […] Ik haal mijn energie uit beweging: uit het schokken van bussen, het geronk van vliegtuigen, het gewieg van veerboten en treinen.“

Het fragment “Over het ontstaan van de soorten” gaat over de wereldwijde verspreiding van plastic zakjes.
“We zijn getuige van de verschijning van nieuwe wezens op aarde, die reeds alle continenten en het grootste deel van de ecologische niches hebben veroverd. Ze leven in kuddes, worden bevrucht door windbestuiving en leggen moeiteloos grote afstanden af.“

Verheyens ontdekking van fantoompijn wordt beschreven in “Brieven aan een geamputeerd been”.
“Hoe ontstaat pijn en waar komt die vandaan? […] Waar komt in feite de prikkel vandaan die ervoor zorgt dat ik pijn heb en dat mijn voet slaapt, hoewel mijn been geen deel meer uitmaakt van mijn lichaam en in alcohol drijft? […] Ik heb pijn aan iets wat niet bestaat. Een fantoom. Fantoompijn."

Het verhaal “De rustelozen” gaat over een vrouw in Moskou die haar alledaagse leven ontvlucht en haar getraumatiseerde man en gehandicapte kind in de steek laat en kiest voor een dakloos bestaan. Ze reist heen en weer in de metro en leert een zwerfster kennen, die haar leert overleven.
“Ze voelt zich gelukkig, want haar hoofd is vrij van gedachten, zorgen, verwachtingen of hoop. Ze vindt dit goed, deze toestand.”

Er gebeurt veel in het boek maar bovenal wordt een bepaalde sfeer gecreëerd.

Dit boek heeft onlangs in de Engelse vertaling (‘Flights’) de Man Booker International Prize gewonnen. In een interview zegt Croft, de vertaalster: “The original title of the novel is Bieguni, which comes from a Slavic root that means ‘to run’. But the word in Polish is a strange one – not a word people use […] ‘Flights’ suggests plane travel, imagination (‘flights of fancy’), fleeing […].” (https://scroll.in/article/882150/how-translator-jennifer-croft-won-ps26000-and-the-man-booker-international-prize)

Een boek om rustig te lezen en herlezen.