Sinds kort ben ik idolaat van Laszlo Krasznahorkai, met name dankzij het prachtige "Santanstango" en het fenomenale "De melancholie van het verzet". Vooral dat laatste boek is echt verpletterend: zelden las ik een boek waarin de totale leegte en zinloosheid van een wereld zonder God zo enorm pregnant beschreven wordt, en de stijl waarin dat gebeurt - in ellenlange, spiralende, ongehoord intense en bedwelmend meanderende zinnen- is werkelijk fenomenaal. Ook "War and war", waarin deze totale leegte gepaard gaat met een even vergeefse als meeslepende zoektocht naar sublieme maar ongrijpbare schoonheid, vond ik daarna helemaal geweldig. En dat geldt misschien nog wel meer voor "Seiobo there below", dat ik net gelezen heb.

Dit boek heeft ook weer de kenmerkende ellenlange Krasznahorkai- zinnen, die nu soms wel 50 bladzijden doordenderen voordat er eindelijk een punt achter de adembenemende gedachtestroom wordt gezet. Een vorm die ook nu weer ongehoord intens en hypnotiserend meeslepend is, omdat hij ook hier weer zo geweldig past bij een inhoud en gevoelsintensiteit waarbij nou eenmaal geen conventionele vorm past met korte zinnen en helder geordende alineastructuur. Alleen, de zinnen draaien nu niet (zoals in vorige Krasznahorkai-boeken) om een wereld waarin God dood is en alles van zin is verstoken, maar om bijna ondraaglijk pijnlijke ervaringen van sublieme schoonheid. "Seiobo there below" bestaat uit meerdere losse, hoewel in elkaar resonerende teksten, waarin die schoonheid in meerdere vormen bezongen en geëvoceerd wordt: in een verhaal over een Hongaar die in een raadselachtig museum in Barcelona totaal overweldigd wordt door Russische iconen en even denkt dat de Engelen in al hun schrikwekkende schoonheid hem doordringend aankijken; in een intense beschrijving van een Japanse witte reiger die met zijn waakzame blik en roerloze houding een sensatie van spanningsvolle stilte oproept die het hele landschap transcendeert; in een werkelijk geniaal verhaal over een Noh-acteur die de Goddelijke Seiobo als het ware fysiek oproept op het toneel; in een adembenemende beschouwing over het Alhambra dat ons werkelijk verplettert door de immense en onbevattelijke schaal van zijn afmetingen en door de overweldigende rijkdom en ondoorgrondelijkheid van al zijn architectonische beeldentaal........ Enzovoort. Krasznahorkai beweegt soepel van Barcelona naar oudere Italiaanse meesters naar klassieke Japanse kunst, en van Bach naar Japanse Boeddha-beelden naar Japanse poëzie naar Russische iconen, dus door meerdere tijden en onderling geheel verschillende kunstvormen. Daarmee bereikt hij een rijkdom aan veelvormigheid die zijn vorige boeken niet hadden. Bovendien zoomt hij in op esthetische ervaringen, die tegelijk ook ervaringen zijn van transcendentie: confrontaties met onverwoordbare werkelijkheden die de alledaagse wereld en voorstellingsvermogens te boven gaan, die ons door hun onvoorstelbaarheid ook pijnlijk confronteren met de gebrekkigheid van ons voorstellingsvermogen, maar die ons ook enorm inspireren en overweldigen omdat zij zoveel groter en rijker zijn dan wijzelf. En die ervaringen worden niet alleen beschreven, ze worden ook invoelbaar gemaakt door de werkelijk fenomenale stijl van Krasznahorkai. Want juist door die stijl heb je als lezer ook voor even het gevoel de Goddelijke Seiobo te zien in al haar ondoorgrondelijkheid, of de witte reiger in al zijn spanningsvolle verstilling. Bovendien, Krasznahorkai roept niet alleen indringend de esthetische ervaringen en objecten op, maar vooral ook het proces: het eindeloos prepareren van schilderdoeken, de ambachtelijkheid van het beeldhouwen, de enorme precisie van het restaureren, en de aan onthechting grenzende totale overgave en concentratie die voor dat alles nodig is.

Het boek als geheel heeft bovendien naar mijn idee een intrigerende opzet en structuur. Het is niet gewoon een roman, ondanks alle resonanties tussen de verschillende teksten en ondanks alle motieven die in verschillende verhalen terugkeren. Maar het is ook niet gewoon een verhalenbundel, want daarvoor nodigen de resonanties en motievenherhalingen te veel uit om verbindingen te leggen tussen de verhalen. Alleen, die verbindingen zijn dan veel opener dan bij een roman, veel meer afhankelijk van het associatievermogen van de lezer, en ook niet "lineair" zoals in een roman met een plot die van A naar B beweegt. Dat komt ook naar voren in de merkwaardige nummering van de hoofdstukken: 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, 233, 377, 610, 987, 1597 en 2584. Elk hoofdstuknummer is dus de optelsom van de twee voorgaande nummers. Na enig gezoek op Google ontdekte ik dat deze nummering de zogeheten Fobinacci-reeks volgt; een numerieke reeks die volgens sommige door Krasznahorkai bewonderde experimentele kunstenaars symbool is voor de spiraalvorm, en die spiraalvorm symboliseert dan weer de zoektocht naar nieuwe esthetische vormen die de oude, lineaire en al te onderdrukkend-versimpelende kunstvormen ontstijgen. Tja, het staat iedereen vrij zulk gegoochel met getallen als loze gimmick op te vatten, maar ik hou daar wel van. Temeer omdat de achterliggende zoektocht naar het radicaal nieuwe ook zo krachtig in "Seiobo there below" doorklinkt. Bijvoorbeeld in de "spiralende" vorm van zijn ellenlange zinnen, die steeds rond blijven draaien rondom "iets" dat onbenoembaar blijft en MOET blijven. Of in de wijze waarop de verhalen in elkaar resoneren en elkaars raadselachtigheid alleen maar vergroten. In alle verhalen draait het om esthetische ervaringen die juist zo overweldigend zijn omdat ze zich totaal NIET laten reduceren tot de armetierige begrippenkaders van onze zo troosteloze wereld. Die schoonheid wordt in een van de verhalen ook letterlijk een rebellie genoemd: een opstand tegen die troosteloze wereld, en tegelijk een tijdelijke ontsnapping aan de begrippenkaders die onze wereld zo troosteloos maken. En precies die rebellie en ontsnapping wordt door Krasznahorkai op fascinerende wijze voorop gezet: door de meeslepende duisterheid van zijn spiralende zinnen, en door de tantaliserende niet-sluitendheid en niet-lineaire, open structuur van "Seiobo there below" als geheel.

Ook over deze Krasznahorkai ben ik dus weer tamelijk opgetogen. Gelukkig zijn er nog meer Engelse vertalingen van hem in omloop, en ook schijnen er nieuwe vertalingen op komst te zijn. Wat een vreugde!