Het is iets minder dan een week geleden dat ik de laatste bladzijde van de roman “Ze weten niet wat ze doen” van de Finse schrijver Jussi Valtonen omsloeg. Dit moet ik even laten bezinken eer ik hier mijn mening over ventileer, speelde er door mijn hoofd. Dit boek zal nog lang in mijn gedachten blijven stel ik na een paar dagen vast. Waarom hoor ik u denken! En wel hierom:
“Deze Finse schrijver weet een verhaal te vertellen, weet hoe hij zijn personages tot leven laat komen op papier, slaagt er in hun psychologie, hun moraal alsook hun intermenselijke verhoudingen krachtig en realistisch weer te geven en weet ook naar een plot toe te werken. Dat laatste had voor mij persoonlijk niet gemoeten maar is aardig meegenomen voor de lezersgroep met het motto “zonder plot geen boek”.
Daarnaast maakt deze jonge schrijver ons ook bewust over de maatschappij waarin wij leven, een kritische noot waar het de dag van vandaag wat aan ontbreekt in onze super snel evoluerende maatschappij. Hij neemt het wetenschappelijk domein met in het bijzonder de onethische dierenproeven, het eco-terrorisme alsook het lobbywerk in deze kringen op de korrel. Verder staat hij stil bij de verdigitalisering van onze maatschappij. In welke mate zal dit een impact hebben op ons menselijk brein, ons denken, ons functioneren en wat betekent dit voor onze privacy!?! In mijn jeugdjaren had ik niet kunnen denken dat een iPod, iPhone, iPad tot mijn dagdagelijkse gebruiksvoorwerpen zouden gaan behoren. Meer nog -ik moet me verplichten- om ze niet als levensnoodzakelijk te gaan beschouwen. Maar de door Valtonen beschreven iAm baart me toch wat zorgen en boezemt me ook wel angst in… het zou zowaar eens realiteit kunnen worden met alle consequenties van dien."
Dit is slechts een greep uit de thema’s die hij onder de aandacht brengt. Hij brengt ook thema’s als religie, klassenverschillen, gebroken gezinnen, nieuw samengestelde gezinnen, het beloofde land ‘Amerika’ naar voren.
Deze roman vraagt om een trage en bedachtzame lezing. Je moet het aangereikte even op je laten inwerken, om het recht aan te doen. De roman lijkt op een “Hoorn des overvloeds” net als onze huidige maatschappij. We vergeten zo vaak waar het werkelijk om gaat, we praten ons of laten ons zoveel behoeften aanpraten. Valtonen heeft mij laten inzien dat het ook mijn verantwoordelijkheid is om er zorg voor te dragen dat de overvloed ons niet zuur zal opbreken.