Mos is een zwarte, middelgrote hond met een uiterst goed leven bij baasjes Janinka en Mirek. Maar dan breekt de Tweede Wereldoorlog uit. Hun huis wordt vernietigd in een bombardement en Mos is zijn baasjes kwijt. Samen met enkele andere honden is hij genoodzaakt als straathond te overleven. Niet makkelijk in een oorlog waar zelfs de mensen honger lijden. Diezelfde mensen blijken ook niet altijd even aardig. Mos komt na heel wat omzwervingen terecht in een concentratiekamp waar hij als waakhond moet fungeren. Wanneer de oorlog voorbij is, ruikt hij op een dag een bekende geur…
David Cirici (1954) is een Catalaanse schrijver die zowel voor jongeren als volwassenen schrijft. Meerdere werken van hem werden bekroond. Een hondenleven zelfs tot viermaal toe. Het verscheen reeds in 2013 en werd in 2017 vertaald naar het Nederlands door Gerard de Viet. Steef Liefting geeft met een zeer toepasselijke illustratie op de kaft de sfeer van het boek treffend weer.
De hond als ik-verteller vormt een uiterst origineel uitgangspunt om het leed dat een oorlog teweeg brengt, te beschrijven. Cirici hanteert deze vertelstijl met een groot inlevingsvermogen en dit resulteert in een schrijnend verhaal. Gelukkig zorgt hij voor voldoende tegenwicht voor de kommer en kwel door af en toe terug te blikken op het leven van Mos voor de oorlog. Of met lijstjes, waaronder één van dingen die fijn zijn aan het straathondenbestaan. Het verhaal eindigt wat voorspelbaar en minder origineel, te veel toevalligheden komen samen, maar men is zo geraakt door al wat voorafgaat, dat dat schoonheidsfoutje maar al te graag over het hoofd gezien wordt.
Het hondenleven van Mos vertoont grote parallellen met het leven van mensen en kinderen ten tijde van oorlog. Dit thema blijft helaas zeer actueel. Wanneer Mos bijvoorbeeld niet durft te bijten in het concentratiekamp, voel je ook aan waarom de mensen zich eveneens niet verweerden, ondanks het numerieke overwicht.
'Ik had graag mijn tanden eens in die rattenkop gezet, met z’n harige oren, z’n vuile nagels en z’n bierlucht. Met dezelfde stok als waar hij ons mee sloeg, zag ik hem ook de gevangenen afranselen. Ik had hem graag eens gebeten, maar ik durfde nooit.’
De auteur schetst een rauw doch gevoelig portret. Tegelijkertijd stelt hij de wreedheid van de mens tegenover dieren aan de kaak: kooigevechten, mishandeling, … Voortreffelijk weergegeven bij monde van een olifant die Shakespeare citeert:
‘Als je ons prikt, bloeden we dan soms niet? Als je ons kietelt, lachen wij dan soms niet? Als je ons vergiftigt, sterven we dan soms niet?’
Niet toevallig de woorden van een Jood die zich onmenselijk behandeld voelt in De koopman van Venetië.
De taal die gebruikt wordt, is helder en duidelijk, zoals een hond zou spreken en daardoor goed te begrijpen voor kinderen. Het mooiste element echter, in dit verhaal, is de beschrijving in geuren. Als hond beschikt Mos vanzelfsprekend over een uitstekend reukorgaan. De geuren worden zo beschreven dat je ze haast echt kan ruiken. Die beschrijvingen geven perfect de sfeer weer en weten de juiste gevoelens op te wekken. Nergens vraag je je als lezer af hoe droevige of grappige geuren ruiken, geuren van angst en bloed, van hopeloosheid van gevangenen … je ruikt het.
‘Ze had de grappige geur van gekietel op zondagochtend om zich heen… Naar dat alles rook ze. En als ze op doordeweekse dagen uit school kwam, vermengde haar geur zich met de geur die alle kinderen bij zich hebben: een mix van potloden en gummetjes en van de droge geur van krijt.’
Een pakkend verhaal in geuren en … geuren dat nog lang nazindert.