Brian en Martha, accountants bij PwC, waren verantwoordelijk voor de Oscaruitreiking in 2017. De procedure van het tellen van de 7000 stemmen was waterdicht. De uitslag ging in de kluis. De uitslag-enveloppen werden in duplo gemaakt: stapeltje voor Brian, stapeltje voor Martha. En toch ging het fout. Brian geeft de verkeerde enveloppe. Hij was aan het multitasken…..Genant!

Dit voorbeeld van de nadelige effecten van multitasken komt uit het superinteressante boek ‘Concentratie’ van Stefan van der Stigchel, hoogleraar cognitieve psychologie en schrijver van ‘Zo werkt aandacht’. In het boek worden een aantal traditionele ‘weetjes’ onderuitgehaald, zoals de stelling dat we ons nu minder kunnen concentreren dan een goudvis, dat multitasken altijd slecht is en dat ons onderbewuste de moeilijke keuzes beter maakt dan ons bewuste. Daarnaast is er veel ruimte gegeven aan recent wetenschappelijk onderzoek op het gebied van het geheugen.

Het boek heeft zeven hoofdstukken die allemaal iets bijzonders te bieden hebben:

1. De aandachtscrisis. Hoezo crisis? Omdat aandacht steeds schaarser wordt. Onze aandacht is waardevol, adverteerders betalen er een godsvermogen voor. Maar niet aan ons. Om je te concentreren moet je ergens langdurig aandacht aan geven, terwijl er zoveel andere zaken zijn die ook aandacht vragen. Heel lastig dus. Maar wel mogelijk!

2. Waarom is het moeilijk je te concentreren? Hier gaat de auteur in op de fysieke aspecten van ons geheugen: het werkgeheugen, langetermijngeheugen, sensorisch geheugen, ‘central executive’ met het visuospatieel kladblok en de fonologische lus, frontale cortex, etc. Een fascinerend hoofdstuk met informatie die je niet snel in de doorsnee zelfhulpboeken zult tegenkomen.

3. Wanneer je wel en niet moet multitasken. Het voorbeeld van accountant Brian wordt gebruikt om de ‘techniek’ van multitasken uit te leggen. Bij elke keer wisselen van taak verlies je tijd èn maak je meer fouten: wisselkosten. Studies wijzen trouwens uit dat er wat dat betreft geen verschil is tussen mannen en vrouwen, wel tussen verschillende mensen.

4. De zender. Om je ‘luisteraars’ of werknemers goed te laten presteren, moet je ze alert krijgen zodat ze zich concentreren, maar zonder in de stress te schieten. Waar die grens ligt, is voor iedereen anders. Een boeiend verhaal, verschillende activiteiten, pauzes op het juiste moment helpen om de aandacht langer vast te houden. En nee, we hebben geen slechtere concentratie dan een goudvis, dit bekende verhaal kwam uit de koker van Microsoft……om aan adverteerders te laten zien dat ze aandacht konden trekken.

5. De frisse batterij van de ontvanger. Hierin wordt uitgelegd dat concentratie energie kost. Logisch zou je zeggen, maar het zit toch anders. Ons ‘default netwerk’, een netwerk van hersengebieden, is namelijk altijd actief, ook, of juist, als je niet met iets bezig bent, maar aan het dagdromen bent. Als je je moet concentreren, moet je niet alleen een taak uitvoeren, je moet óók nog eens dat netwerk onderdrukken. In dit hoofdstuk wordt ook het nut van meditatie onder de loep genomen.

6. Het belang van concentratie in het verkeer. Hierin wordt aangetoond dat telefoneren onder het rijden net zo gevaarlijk is als dronken achter het stuur kruipen. In Japan vallen zoveel mensen van het perron doordat ze op hun telefoon kijken, dat daar een aparte term voor is: ‘aruki sumaho’ ofwel ‘smartphone lopen’. Diverse overheden proberen de ‘afleiding’ te verminderen door boetes op te leggen, maar het is natuurlijk ook aan onszelf om te begrijpen dat concentratie in het verkeer cruciaal is.

7. De toekomst. We kunnen ons steeds minder goed op een taak concentreren, beginnen te lijken op mensen met ADHD. En nee, multitasken veroorzaakt geen ADHD! Ons brein wordt niet permanent veranderd, we kunnen concentreren oefenen, alsof het een spier is.

Het boek is makkelijk leesbaar, ook de wetenschappelijke onderdelen, en heel gevarieerd door de vele voorbeelden en anekdotes. De tips om je concentratie langer vast te houden, zijn bijzonder nuttig! Ik las het in één ruk (3 uur) uit (geen concentratieprobleem hierbij!), vaak hardop lachend. Onder andere over het thema causaal verband – correlatie wat in het boek een aantal malen terugkomt: de auteur ergert zich eraan dat de media causaal verband vermelden, waar in de onderliggende studies alleen sprake is van correlatie. Een supergrappig voorbeeld van het verschil is een nieuwsbericht uit 2014 (www.nu.nl/algemeen/433197): Mensen zonder tanden hebben een slechter geheugen, zo blijkt uit een Zweedse studie van 2000 mensen tussen de 35 en 90 jaar. Als de tandarts een kies trekt, verwijdert hij mogelijk ook een deel van het geheugen van zijn patiënt. (Of zou er een andere reden zijn dat mensen met een kunstgebit een slechter geheugen hebben?).

Elly Stroo Cloeck is specialist op het gebied van GRC en Internal Audit. Daarnaast schrijft ze samenvattingen en recensies van managementboeken. Ze ontving dit boek van Maven Publishing om te recenseren.