In 1942 werd begonnen met de bouw van kamp Vught, waarbij ook de hulp van Nederlandse bouwvakkers werd ingeschakeld. De meesten dachten eerst dat het een kazerne voor de Duitsers zou worden, maar met de aankomst van de eerste gevangen op 13 januari 1943 werd duidelijk wat de bedoeling van het complex was. Allereerst waren het mannen die in preventieve hechtenis waren genomen en vanuit kamp Amersfoort kwamen en ook mee moesten helpen met de bouw van het kamp. Maar al na enkele dagen volgden de eerste joodse families.
Deze feiten bleven natuurlijk niet onopgemerkt in Vught en men probeerde de mensen te helpen, wat niet werd toegestaan door de Duitsers. De mensen bleken echter inventief en er werd op allerlei manieren eten meegesmokkeld het kamp in en briefjes retour die op de post werden gedaan, zodat de achtergebleven families wisten waar iemand was en wie nog in leven was.
Het is ongelooflijk dat zoveel mensen de moed hadden om de regels te overtreden om zo de gevangenen te helpen met het risico om zelf opgepakt te worden en daar zelf te worden opgesloten. Wat natuurlijk ook is gebeurd. Ze zagen zichzelf niet als helden, maar zeiden: ‘Ja we doen wat we kunnen. Maar ja. Wij zijn ook maar gewoon werkmensen.’
Door bemiddeling was het op een gegeven moment wel toegestaan om pakketten te leveren; de Duitsers begrepen dat ze meer hadden aan gezonde gevangenen dan aan zwakke zieken die niet konden werken.
Door dit boek krijg je een ander beeld van de oorlog: geen oorlogswinter, geen onderduikers of extra moedige verzetstrijders, maar gewone mensen die doen wat ze doen kunnen en waar, helaas, ook af en toe sprake is van rivaliteit.
Vanwege het vele cijfermateriaal leest het niet makkelijk door, maar het is wel onontbeerlijk om een goed inzicht te krijgen in de hoeveelheid werk die verzet is. Het had misschien wat duidelijker geweest als met de bijlage was begonnen in plaats van geëindigd, omdat dit een globaal overzicht geeft en je daardoor het een en ander makkelijker in de tijd kunt plaatsen.
Het is ongelooflijk hoeveel werk is verzet om de gevangenen van pakketen te voorzien, waardoor de omstandigheden voor de gevangenen aanmerkelijk verbeterden. En het is hartverwarmend om te lezen hoeveel burgers eten, geld en bonnen inzamelden en fabrikanten hun producten beschikbaar stelden. Buiten dat die pakketten nodig waren om op krachten te blijven, gaven ze de gevangenen het gevoel dat ze niet vergeten waren.
Kortom, dit is een boek dat een andere kant van de oorlog belicht, een die laat zien dat er in een oorlog ook saamhorigheid is.