Er is al veel gedacht, geschreven en gedeeld over geluk. Vaak gaat het over leven in het nu. Hoe is dat voor ouderen, die nog een stuk minder ‘nu’ hebben dan jongeren?


De wijsheid van een tandeloze glimlach

Daniel Klein, filosoof en zeventigplusser, gaat naar de tandarts. Daar hoort hij dat zijn tanden moeten worden getrokken en vervangen door implantaten. Die neptanden zullen hem veroordelen tot een dieet, vele bezoekjes aan de tandarts en flinke pijn. Dat Kleins leeftijdgenoten er alles aan doen om jong te blijven (skydiving, Franse les, nepborsten) lijkt ineens een rare manier om je laatste jaren door te brengen. Wat is eigenlijk verkieslijker, het najagen van de eeuwige jeugd, of een echte oude dag beleven, met de tandeloze glimlach die daarbij hoort?

Klein zoekt het antwoord in Griekenland, waar de mensen lijken te weten hoe je een lang en gelukkig leven leidt. Hij praat er met andere zeventig- en tachtigjarigen, denkt na over zijn eigen leven en leest Epicurus.

Een interessante zoektocht

Ouder worden we allemaal. Als jongere sta ik er niet gauw bij stil wat het inhoudt om echt oud te zijn. Terwijl ik ouderen vaak toch heel interessant vind. Met De wijsheid van een tandeloze glimlach maakt Daniel Klein niet alleen inzichtelijk hoe het is om oud te zijn, maar ook wat er aan denkwerk bij komt kijken. Hoe ben je authentiek oud, bijvoorbeeld? Authentiek en gelukkig.

Er worden er meerdere filosofen aangehaald. Hoewel de ondertitel suggereert dat Epicurus centraal staat, lijkt zijn filosofie toch niet toereikend genoeg om een bevredigend antwoord te vinden. Daarom worden ook de stoïcijn Epictetus, de existentialisten Sartre en Kierkegaard, de moraalfilosofie van Kant, natuurlijk Plato en Aristoteles en het zenboeddhisme aangehaald. Ook psychologische onderzoek biedt Klein soms inzichten, bijvoorbeeld om het wetenschappelijke bewijs te leveren voor een theorie van Plato. Het is een mooi verhaal dat door de anekdotische passages leest als een film waarin je de man haast zíét denken.

Op humoristische wijze verwerpt Klein bepaalde ideeën onder het mom van ‘niet voor mij van toepassing’. Met de stelligheid van een oude man. Dat komt soms afgeraffeld over, maar in zo’n persoonlijke zoektocht is het logisch dat je zelf weet wat je verder brengt.

Het is interessant om te lezen hoe je toch gauw uitkomt bij de gangbare ideeën. Het genieten van het nu, verbondenheid met anderen, accepteren hoe je leven in die fase is. Niet bitter leven op herinneringen, maar dankbaar zijn voor wat je hebt meegemaakt. Daniel Klein zet je aan het denken over je eigen leven, je authenticiteit en hoe je gedrag aansluit bij je levensfase. Het gaat er vooral om dat jij jouw manier van leven vindt en daar tevreden over bent.

‘Van dit boek krijg je haast zin in ouder worden,’ zei Sander Pleij in Vrij Nederland. Zo voel ik het ook. Maar als er iets is wat dit boek mij duidelijk maakt, dan is het dat een leven fases kent en dat het zinloos is om te streven naar iets wat van nature zal komen. Het is een zoektocht naar authentieke ouderdom en de weg is er belangrijker dan de uitkomst. In de woorden van Klein: ‘Misschien was het stellen van de vraag op zich al waardevol.’

De wijsheid van een tandeloze glimlach is een interessante zoektocht naar authentiek ouderdom dat de lezer, jong of oud, stof biedt voor zelfreflectie.

3,5 ster

(Deze recensie verscheen eerder op www.alexhoogendoorn.nl)