Het is 25 november, stervenskoud met harde wind en veel sneeuw. De stad is getroffen door een ontspoord grensconflict. De hele essentie van oorlogsvoering komt samen in de confrontatie tussen de leraar en de bakker, aan de rand van een veld net buiten de stad. De bakker graaft een gat, diep en breed, terwijl de leraar aan de rand van het gat staat en hem in de gaten houdt. Met enige regelmaat komen er vrachtwagens uit de stad waar mensen uitkomen, die wachten. Ook de soldaten wachten.

De leraar stelt vragen aan de bakker; ze redetwisten met elkaar en discussiëren: wat is moed, wat is strategie, wat is boete doen en de meest belangrijke vraag: wat is liefde?
Door dit alles krijgen de leraar en de bakker diepgang en beginnen we iets meer van hen te begrijpen en wordt ook duidelijk welke rol ze in het verhaal spelen. De tegenstellingen tussen beide mannen kan niet groter zijn: de een is een mensen mens, sympathiek, gelukkig getrouwd en voelt zich deel van de stad. De ander is een zonderlinge eenling wiens enige kennis uit boeken komt.

Door middel van het idee van de telescoop van Schopenhauer (probeer vijftig jaar in de tijd te reizen en kijk dan door een omgekeerde telescoop naar jezelf om, met de wijsheid van achteraf, beslissingen in het nu te nemen) proberen ze begrip op te brengen voor de gebeurtenissen die hen hebben gebracht tot waar ze nu zijn. Wie heeft er gelijk? Wie gaat er winnen? Kun je wel winnen of is de verliezer degene die overwint?

Gerard Donovan speelt met de emoties van de bakker en de leraar, maar zeker ook met die van de lezer. Hij zet met De telescoop van Schopenhauer een indringende roman neer met veel aandacht voor historische en filosofische details. Een boek dat je eigenlijk twee keer achter elkaar moet lezen, ware het niet dat je na de eerste keer bijna knock-out bent en even op adem moet komen.

Het boek is uitgegeven t.g.v. de 150e sterfdag van Arthur Schopenhauer (1788 – 1860).