Wie dacht dat Orwell's Big Brother of Stalin met het aanpassen van gebeurtenissen in het verleden door het manipuleren van tekst en foto's uniek waren, zal versteld staan van hetgeen daarover te lezen is in Vrouwen van Rome. Het is al moeilijk genoeg om erachter te komen wat de rol van de keizerlijke vrouwen is geweest omdat ze op een enkel snippertje na nooit rechtstreeks tot ons 'spreken', maar als er dan ook nog aan geschiedvervalsing wordt gedaan door hun beelden kapot te slaan, ze uit beeldengroepen te hakken, munten waarop ze afgebeeld zijn te verminken en ze uit inscripties te beitelen na hun dood en soms zelfs nog tijdens hun leven, wordt het wel erg moeilijk. Temeer daar latere beschavingen en natuurgeweld er ook het nodige toe hebben bijgedragen dat er weinig onbeschadigd de tand des tijds heeft doorstaan. Directe bewijzen voor de rol die de vrouwen van de diverse Romeinse keizers hebben gespeeld zijn er dan ook niet veel en om de zaak nog verder te compliceren zijn de historische bronnen die er dan nog wel zijn vaak onbetrouwbaar.
Er is bijvoorbeeld lang gedacht dat de Scriptores historia Augusta waarin het leven van keizer Hadrianus tot en met dat van Numerianus wordt beschreven een betrouwbare bron was, maar inmiddels weet men bijna zeker dat dat niet het geval is. En alsof dat allemaal nog niet genoeg hindernissen oplevert om zo waarheidsgetrouw mogelijk te kunnen vertellen over de Romeinse keizerinnen en hun vrouwelijke afstammelingen, spreken ook de bewaard gebleven authentieke bronnen in de vorm van geschreven teksten elkaar regelmatig tegen

Zo zijn er twee verhalen over de rol van Livia bij de dood van Augustus. Het ene verhaal vertelt dat hij een natuurlijke dood stierf en Livia als trouwe, liefdevolle vrouw bij dat sterven aanwezig was. De laatste woorden van Augustus zouden daarbij aan haar gericht zijn: "Livia, leef ons huwelijk indachtig voort. Vaarwel" en na een afscheidskus overlijdt hij. Een ander verhaal dat de ronde doet en terug te vinden is in historische bronnen, vertelt dat Livia Augustus vergifigd heeft door gif te smeren op rijpe, groene vijgen waar Augustus dol op was. Ze zou dat hebben gedaan om te voorkomen dat Augustus op het laatste nippertje nog een ander dan Tiberius (zoon van Livia uit haar eerste huwelijk) als zijn opvolger zou aanwijzen. Wat is waar en wat is niet waar?
Het is een probleem dat telkens weer opduikt. Freisenbruch geeft zelf min of meer antwoord met betrekking tot het vergiftigingsverhaal: "Er is zo opvallend veel overeenkomst tussen het verdachte gedrag dat Livia volgens sommige schrijvers vlak na Augustus' dood tentoongespreid zou hebben en het door diezelfde schrijvers beschreven optreden van tenminste twee latere keizerinnen, dat we zulke berichten maar beter niet voetstoots kunnen geloven. Inderdaad wordt vrijwel precies hetzelfde later beweerd over Agrippina Minor en Plotina, die zich in vrijwel dezelfde positie bevonden als Livia."

Wie nu denkt dat Vrouwen van Rome een droge opsomming van elkaar al dan niet tegensprekende historische bronnen is, vergist zich. Natuurlijk is het geen sappige historische roman en wordt er in een kort tijdsbestek over de vrouwen uit diverse dynastieën veel verteld, maar het is een zeer leesbaar boek. Dat komt niet alleen omdat het onderwerp interessant is - de ondertitel zegt het al: Seks, macht en politiek in het Romeinse rijk - maar ook omdat er veel aandacht is voor allerlei randzaken. Zo beschrijft Freisenbruch, naar aanleiding van een dispuut tussen Julia en haar vader Augustus omdat Julia haar grijze haren liet uittrekken, allerlei middelen waar vrouwen (ook toen al) zich mee insmeerden: [..] zo behandelden ze puistjes met kippenvet en ui; rimpels werkten ze weg met boter; ze brachten gezichtsmaskers aan van brood, gerst en mirre of rozenblaadjes; met kalk, loodwit of zelfs krokodillenmest bleekten ze zich met het oog op een lichtere huidskleur, die enorm gewild was; ze boenden hun huid met gemalen oesterschelpen en schraapten ongewenste haargroei weg met puimsteen.

Zo herkenbaar als de pogingen tot geschiedvervalsing voor ons zijn, zo herkenbaar is ook de wijze waarop de aan de macht zijnde families campagne voerden. De middelen waren eenvoudiger, maar de ideeën vrijwel identiek. Mede daarom kan Freisenbruch regelmatig vergelijkingen maken tussen de vrouwen van de keizers van toen en de huidige first lady's. Niet voor niks begint het hoofdstuk Ik, Claudia .. met het motto:

"De gemalin van Caesar hoort een onberispelijk leven te leiden."
toegeschreven aan Plutarchus (Het leven van Julius Caesar) en Mrs. Landingham (The West Wing).

Een enkele keer vliegt Freisenbruch (of haar vertaalster) uit de bocht en doet het taalgebruik teveel denken aan een Romeinse Privé of Story. Dat komt gelukkig zo weinig voor dat het makkelijk door de vingers is te zien. Dat geldt niet voor het ontbreken van afbeeldingen of illustraties. Hoewel de beschrijvingen erg gedetailleerd zijn en er een uitgebreid bronnenregister is, is het toch een gemis dat er geen afbeeldingen voorkomen van een aantal van de besproken standbeelden, wandversieringen, mozaïeken en kapsels. Deze node gemiste afbeeldingen zouden het boek informatiever hebben gemaakt en nóg plezieriger om te lezen.

Annelise Freisenbruch doceerde Klassieke talen in Cambridge, en was als redacteur betrokken bij de totstandkoming van diverse films en boeken over de oudheid. Momenteel doceert ze Latijn in Dorset.

Gelezen en gerecenseerd voor Dizzie.nl in mei 2012