Het Europese project zit onmiskenbaar in de hoek waar de klappen vallen. Dat is ook de Amerikaanse journalist James Kirchick niet ontgaan. Maar er is meer aan de hand. In zijn boek 'Het Einde van Europa: dictators, demagogen en de komst van donkere' tijden schetst Kirchick een weinig vrolijke toekomstvisie. Hoewel de titel erger doet vermoeden, voorspelt hij geen oorlog op het continent en vreest hij ook niet voor het einde van de Europese Unie. Wat volgens hem wel bedreigd wordt, is het vertrouwen in de universele, humanistische waarden waar Europa op gebouwd is.

De concrete aanleiding voor het boek was de bijna geruisloze Russische annexatie van de Krim in maart 2014, de eerste vijandige bezetting van Europees grondgebied sinds de Tweede Wereldoorlog. Volgens Kirchick, die voor Radio Free Europe/Radio Liberty in Europa woonde en werkte, legde deze daad van agressie de pijnlijke kwetsbaarheid van Europa bloot. De Sovjetunie is dan wel vervangen door een traditionalistische en maffiose bullebak, Rusland lijkt er nog steeds op uit om Europa los te weken van de VS en verdeeldheid te zaaien in de EU, om zo de Russische invloedssfeer in Oost-Europa te vergroten.

Van alle bedreigingen die Kirchick bespreekt, is dit verreweg de meest fundamentele. De oorlog die zich momenteel voortsleept in Oekraïne gaat immers over veel meer dan Oekraïne alleen. Volgens Kirchick is het conflict een ernstige bedreiging voor de broze veiligheidsorde in Europa én de wereld. Daarnaast gaat deze oorlog over het voortbestaan van de waardengemeenschap die de EU is.

Het Einde van Europa is een vlot leesbaar en overzichtelijk boek. Het is geografisch en thematisch geordend in acht hoofdstukken die elk een specifieke crisis bespreken. Kirchick schrijft helder en slaagt er wonderwel in om complexe problemen niet saai te laten worden.

De keerzijde van die medaille is dat hij vrij scherpe standpunten inneemt of zich laat gaan in stevige rants. Zo worden onder meer Edward Snowden en Jeremy Corbyn een paar keer onverbiddelijk de mantel uitgeveegd. Dit sterk opiniërende aspect zorgt ervoor dat je als lezer kritisch moet blijven, maar stoort op zich niet. De bevlogenheid van Kirchicks betoog is aanstekelijk en de vraag die hij stelt is brandend actueel.

Lees de volledige recensie op Vreemder dan Fictie.