Als eerbetoon aan één van de grondleggers van de Fantasy, mag dit boek niet ontbreken.
Een klassieker die later ook in een tekenfilm is vervat en waar menigeen enge jeugdherinneringen aan heeft overgehouden. De Nederlandse tekenfilmversie uit 1993 is in zijn geheel te bekijken op https://www.youtube.com/watch?v=BzjYjjLnBkA. Het boek zelf is overigens gratis beschikbaar op www.gutenberg.org
MacDonald (1824-1905) was een goede vriend van Lewis Carroll (Alice in Wonderland) en een generatie later gaf C.S. Lewis (Narnia) aan dat hij MacDonald als zijn mentor beschouwde. Het moge duidelijk zijn: deze schotse schrijver staat aan de wieg van het genre Fantasy. Een bekende uitspraak van hem: “I write, not for children, but for the child-like, whether they be of five, or fifty, or seventy-five.”

Om de onderliggende lagen te begrijpen moet je natuurlijk wel wat levenservaring hebben. En die onderliggende boodschap is gezien de tijd waarin het boek werd geschreven juist zo bijzonder. En meer als een eeuw later nog steeds actueel. MacDonald daagt de lezer uit om zijn vooroordelen ten aanzien van klasse, ras en geslacht te herzien en het lijkt wel of hij zichzelf daarin ook betrekt. Hij gaat dus niet op een voetstuk staan met een berispende vinger in de lucht, maar laat zien dat hij zelf ook de nodige vooroordelen heeft. De morele complexiteit van het boek wordt duidelijk als MacDonald de voorgeschiedenis van de Goblins beschrijft. Deze wezens zijn er niet sinds het begin der tijden; ze zijn een product van het Darwin-tijdperk. Dus niet zoals de orcs van Tolkien, maar veel meer zoals Gollum. Voorvaderen van de huidige koning hebben enorme belastingheffingen ingesteld en ze uiteindelijk verjaagd van hun land, waarna ze zich diep in de bergen terugtrokken. Daar zijn ze over generaties heen veranderd in de wezens die ze nu zijn. Nog steeds vol met haat over het onrecht dat hen is aangedaan, zijn de Goblins uit op wraak. Het verontrustende is dat deze weerzinwekkende antagonisten zo nauw verwant zijn aan de helden en heldinnen van dit boek. Een flink diepere laag dus.

We maken kennis met drie belangrijke families. De disfunctionerende familie van prinses Irene, met een overleden moeder en een vader die nooit thuis is. De familie van Curdie waarvan alle mannelijke leden in de mijnen werken en de Koninklijke familie van de Goblins. De drie families worden gedomineerd door de vrouwen: de overgrootmoeder die waakt over prinses Irene, de moeder van Curdie die later familie van overgrootmoeder blijkt te zijn en de goblin-koningin die haar afkomst probeert te loochenen door haar menselijke tenen in een paar granieten schoenen te verbergen. De families worden letterlijk en figuurlijk verbonden door een magische draad die gesponnen is door overgootmoeder.

Curdie en Irene laten zich niet weerhouden door de onzichtbare grenzen die door hun klasse worden aangegeven en hun tomeloze energie zorgt er uiteindelijk voor dat de kunstmatige barrières die het koninkrijk verdelen worden afgebroken. De heersende klasse en de werkende klasse overwinnen samen de Goblins, maar ook die krijgen van MacDonald uiteindelijk een plekje in de nieuwe wereld. Hij omschrijft het als volgt: ‘Their skulls became softer as well as their hearts, and their feet grew harder, and by degrees they became friendly with the inhabitants of the mountain and even the miners’. Dit proces verandert de Goblins in mensen ‘very much like the Scotch Brownies’ (soort kabouters) waarmee de schrijver refereert aan zijn eigen Schotse afkomst. Typisch iets voor MacDonald om zijn eigen verwantschap aan de antagonisten van deze vertelling te koppelen.

Een prachtig en tijdloos verhaal.