De Chileense schrijver Hernán Rivera Letelier is in Nederland weinig bekend, ondanks de juichende recensies van De filmvertelster. Maar in het Spaanse taalgebied is hij een veelgeprezen bestsellerauteur. Met De christus van Elqui won hij de prestigieuze Premio Alfaguara, en diverse Zuid-Amerikaanse recensenten vinden dit boek zelfs minstens gelijkwaardig aan Honderd jaar eenzaamheid van Márquez. Dat vind ik overdreven, maar De christus van Elqui iszonder meer geweldig.

De hoofdpersoon is een prediker die oprecht denkt dat hij een reïncarnatie van Christus is, en die overal in Chili discipelen zoekt, vooral onder de allerarmsten. Zo doorkruist hij de Atacama-woestijn, een van de meest onherbergzame gebieden ter wereld. Daar ligt o.a. het nietige dorpje ‘De Luis’, waar arbeiders uit salpetermijnen in opstand komen tegen hun treurig lot. Vol vuur verkondigt de christus van Elqui zijn blijde boodschap, wat hem volgelingen oplevert maar ook veel spot en hoon. Ook ontmoet hij Magalena , een heilige hoer of hoerige heilige: zij bidt voor iedereen en ontfermt zich over de behoeftigen, maar helpt ook vele mannen aan hun gerief in een peeskamer met Mariabeeld. Stakers mogen op de pof: Magalena noemt dat ‘een gaarkeuken van de liefde’ en ‘een liefdesmis’. De christus van Elqui wil haar als discipel, vanwege haar vroomheid maar ook omdat zij ‘doorkneed is in de fysieke lusten’. Dat gaat echter niet door, en alle bekeringsijver mondt uit in een tragikomische mislukking.

De plot is onalledaags, origineel en grillig: hij verrast de lezer voortdurend. De stijl is heel vermakelijk: het verhaal wordt gekruid met sappige uitroepen en kleurrijke legendes, de geraffineerde flash-backs en cliffhangers houden de spanning op peil, en diverse personages slepen je mee door hun combinatie van wanhoop en humor of door hun krankzinnige blik op de wereld. De christus van Elqui is een fascinerend dubbelzinnige figuur: devoot, diepzinnig en hooggestemd, en tegelijk plat, banaal en geil als een beer. De heilige hoer Magalena is net zo ambigu en intrigerend. Geen wonder dat de christus van Elqui, als hij haar ‘neemt’, niet weet of hij paradijselijk genot ervaart of helse kwellingen. Magalena en hij zijn extreme en intense persoonlijkheden: daarom zijn zij zo dubbelzinnig en ondefinieerbaar. Dat beschrijft Letelier prachtig. De woestijn beschrijft hij al even schitterend: de verzengende hitte, de peilloze stilte, de kaalheid en verlatenheid… Het is bij Letelier een stil en verlaten gebied dat uitnodigt tot contemplatie, maar ook een eindeloze zee van brandend zand die iedereen teistert met hallucinaties en luchtspiegelingen. Een gebied dus dat even extreem en ondefinieerbaar is als de personages. Dat leidt tot passages als: ‘Het was een fantastisch gezicht om dat koperen ledikant, waarvan de kardinaalrode sprei in volmaakte harmonie was met het avondrood, in het blakende zand te zien staan. Maar het meest fantastische was nog wel het beeld van de Maagd: in de laatste zonnestralen gaf het een zwakke gloed af en zag het er mooier en wonderbaarlijker uit dan ooit. Zo van bovenaf gezien leek het even nietig als de spiegel van de kaptafel, die veel te klein was om het immense vuurrode landschap van de woestijn te reflecteren.’

Por Dios! Wat een proza!

Het boek is prima vertaald door M. Vanderzee.