11 maart 2011
Contrapunt is een psychologische roman over het verwerken van gevoelens

In Contrapunt is de hoofdpersoon een pianiste die zich stort op het instuderen van de Goldbergvariaties van Bach na de dood van haar dochter. "De vrouw" of "de moeder", zoals haar hoofdpersoon heet, wil de stukken zo goed mogelijk leren spelen, dit als afleiding van haar gedachten, die haar helemaal gek maken. De pianostudie lijkt voor de vrouw allereerst een verdovend middel. Ook krijgt ze dan misschien grip op het verleden. Er zijn autobiografische elementen verwerkt: de dood van haar 27- jarige dochter, Margit, die in 2001 om het leven kwam bij een ongeluk, op de Dam in Amsterdam, doodgereden door een afslaande vrachtwagen. Ieder hoofdstuk heeft één van de Goldbergvariaties als uitgangspunt. De pianiste studeert de variaties één voor één in zoals zij dat deed in haar studententijd, toen er nog geen kinderen waren geboren.

In het boek worden herinneringen afgewisseld met beschrijvingen van de gevoelens die de muziek bij de pianiste oproepen: Variatie drie, waar gaande de canon de baspartij zich steeds meer roerde, doet haar denken aan de moeilijke bevalling van haar dochter. Eerst waren ze met zijn tweeën, de moeder en het kind, na de geboorte hoort de vader er ook bij: steeds dichter klinkt de bas tegen de beide canonstemmen aan, niet meer weg te denken. De kruistechniek in variatie vijf herinnert haar aan de verwachting van het tweede kind: hij tastte de grondslagen van de eerste aan. De dertiende variatie is troosteloos en voert haar naar het ziekenhuis, waar de dochter op 24- jarige leeftijd een keuring krijgt voor een zangcarrière en blijkt, dat ze ongeschikt is, omdat ze een sluitingsdefect heeft. Dit is de eerste echte tegenslag in haar leven. Variatie 15 is de eerste variatie in mineur. Ze komt voor het eerst met de wrede wereld in aanraking: haar relatie raakt uit. De moeder kan haar dochter niet leren hoe je met dit soort verdriet om moet gaan. Herinneringen over de dochter als baby, als schoolkind, als brugklasser, die een andere keus maakt dan haar moeder, als puber, als kamerbewoonster, toen ze al ellende mee had gemaakt, als afgestudeerde. En als laatste als verkeersslachtoffer. Loslaten is heel moeilijk voor de vrouw.

Contrapunt is een psychologische roman over het verwerken van gevoelens. Het boek begint met een Aria, daarna 30 variaties (hoofdstukken) en als slot een hoofdstuk “Aria de capo.” De vrouw voelt zich verwant met de Duitse componist Johann Sebastian Bach (1685 - 1750), die opnieuw wilde beginnen. Hij componeerde de variaties rond 1741 aan het eind van zijn leven uit verdriet om zijn overleden zoon. De compositie bestaat uit een aria gevolgd door dertig variaties, waarna de aria wordt herhaald. Bij het luisterboek worden de variaties uitgevoerd door Ivo Janssen, afgewisseld met de herinneringen van Anna Enquist.

Op de kaft van het boek staan twee handen afgebeeld, een hand, weerspiegeld in het glanzende oppervlak van een vleugel. Dit is mooi als symbool voor de band van moeder en kind. Onder contrapunt wordt in de muziektheorie het verband tussen twee of meer stemmen verstaan. Hier kun je de muziek horen: http://video.google.com/videoplay?docid=-6984208089899995423# Contrapunt heb ik als luisterboek beluisterd. Dit was mijn tweede luisterboek. Het vorige was De Eetclub van Saskia Noort. Dit boek werd heel goed voorgelezen, alle emoties werden goed weergegeven. Dit werd toen niet voorgelezen door de schrijfster zelf. Dit boek echter wel. Ik dacht, dat dan ook de gevoelens wel goed zouden worden voorgedragen, aangezien het haar eigen herinneringen zijn. Dat viel me erg tegen, alles wordt op een heel vlakke manier gebracht. Dat blijft het hele boek zo. Misschien is het juist zo verteld om afstand te scheppen. Net zoals ze spreekt over 'de vrouw', 'de moeder' en 'de dochter', komt dit nogal onnatuurlijk over. Ik vond het al snel irritant. Misschien is ze bang al te dramatisch over te komen. Misschien was het anders geweest als ik het boek gewoon gelezen had.

Discussietips: http://www.arbeiderspers.nl/web/Mediabank-artikel-pagina/Discussietips-bij-Contrapunt.htm Het idee om de Goldbergvariaties als uitgangspunt te nemen voor een roman die de rouw van de moeder verbeeldt is een heel goed idee en zo al schrijvend een monument op te richten voor haar overleden dochter. Ik heb ergens gelezen, dat er geen muziek in de taal zit en dat is misschien precies wat ik miste: drie sterren.