Arjan Visser is schrijver en journalist. Deze rollen komen samen in dit op “feiten en verhalen” gebaseerde verhaal. Wanneer zijn jongere zus in een Spaanse gevangenis belandt, lukt het Visser niet langer om zich te concentreren op het boek dat hij wou schrijven. In de plaats daarvan besluit hij een artikel te schrijven over de lotgevallen van zijn zus en het Spaanse gevangeniswezen. Hij trekt naar Spanje om met de betrokkenen te praten. De reis en gesprekken zorgen ervoor dat jeugdherinneringen naar boven komen, die leiden tot discussies binnen en buiten de familie. Het artikel groeit uit tot een boek over de verbanden tussen de bedenkelijke activiteiten van zijn zus, de familiegeschiedenis in Spanje en het gedrag van zijn vader. In ‘God sta me bij want ik ben onschuldig’ volg je als lezer het schrijfproces vanaf de idee tot de effectieve uitwerking van dit boek.

Het verhaal begint met wat een krachtige, beklemmende herinnering lijkt. Meteen nadien komt het onvermogen van het geheugen aan bod; “Ik haal mijn herinneringen zo vaak tevoorschijn dat ze verkreukeld en onbetrouwbaar zijn geworden. Het zijn inmiddels herinneringen aan herinneringen, niet zo of misschien zelfs nooit gebeurd.” Dit zet de toon van het boek, waarin de grens tussen waarheid en fictie, feitelijke herinneringen en opgeleukte verhalen steeds weer wordt opgezocht. Dat Visser expliciet met de grens speelt, is van belang omdat het hele boek steunt op herinneringen, zowel die van hemzelf als van familie en andere betrokkenen. Dit boek is één van de vele mogelijke reconstructies van het verleden. Zo geeft zijn moeder aan dat ze het niet zal lezen omdat ze zelf wel weet hoe het écht gegaan is.

Die subjectiviteit speelt een grote rol in hoe je als lezer het verhaal van onder meer de zus voorgeschoteld krijgt. Zo voelde ik weinig medelijden met haar situatie. Hierdoor overheerst het gevangenisverhaal het boek niet en is er voldoende ruimte om de andere verhaallijnen (vader, jeugd, schrijverschap) diepgaand aan bod te laten komen. Het geheel is alles behalve een droge opsomming van feiten, vermoedens en filosofische overpeinzingen. Op tragikomische manier beschrijft Visser wat hij gaandeweg tijdens zijn zoektocht naar de waarheid te weten komt. Ik werd meteen meegetrokken in het verhaal en slingerde samen met de schrijver heen en weer tussen vermoedens van schuld en onschuld, tussen feit en fictie. De mensen die hij tegenkomt beschrijft hij op een rake manier, zonder franjes en toch bezield: “Het mannetje was krom en knoestig, maar als je hem glad kon strijken, zou er nog een behoorlijke kerel van te maken zijn. “

Naarmate het verhaal vordert, treedt Visser steeds meer zelf op als personage, maar dan enkel in de hoedanigheid van onderzoeker en schrijver. Hoewel de gebeurtenissen die hij wil achterhalen zich afspeelden tijdens het begin van zijn tienerjaren, blijkt hij zelf bitter weinig betrouwbare herinneringen aan deze periode te hebben. Hoewel zijn eigen rol in de familiegeschiedenis erg op de achtergrond blijft, wil hij wel de betrokkenheid van de overige familieleden tot op de bodem uitspitten. Visser gaat hierbij weinig empathisch te werk en is erg gericht op zijn eigen schrijven: “Het verdriet van mijn zusje liet mij niet onberoerd, maar ik betrapte mezelf er ook op dat ik van alles wat ik die middag zag en hoorde in mijn hoofd tegelijkertijd een scène maakte. Als ik om me heen keek zag ik niet alleen familieleden maar ook personages voor een goed verhaal. “ Dat een aantal familieleden (vb. zijn oudste zus en een van de jongere zussen) amper in het verhaal aan bod komen doet vermoeden dat niet iedereen wou opgenomen worden in het boek.

Dankzij de Club van Echte Lezers (Uitgeverij Atlas Contact) kon ik de drukproef lezen voor publicatie van het boek. Ik kan me voorstellen dat het boek wel wat stof zal doen opwaaien en ben alvast erg nieuwsgierig naar de discussies die op dit boek zullen volgen. Op de cover staan drie onschuldige mensen, of toch niet? En indien ze schuldig zijn, van welke zonden dan precies? Slechts één ding is zeker: niets is wat het lijkt. Lees het boek en oordeel zelf.