Anna Kavan – ijs (1901-1968)

Anna Kavan werd in 1901 geboren als Helen Woods, telg uit een rijk Brits geslacht, dochter van liefdeloze ouders die haar over de wereld sleepten en haar simultaan emotioneel verwaarlozen en materieel verwennen.
De naam Anna Kavan heeft ze ontleend aan een personage in een van haar eigen boeken. Het is meer dan een pseudoniem, ze neemt ook officieel de naam van het personage aan.
Anna wordt tijdens haar leven meerdere malen opgenomen als gevolg van depressies en een levenslange heroïne verslaving.

Anna Kavan schreef ijs in 1967, onlangs is het boek opnieuw uitgebracht door LJ Veen Klassiek, met in deze Nederlandse vertaling een nawoord van Auke Hulst.

In een ijswereld gaat een onbetrouwbare verteller obsessief op zoek naar een meisje, zo broos als glas, met verbazingwekkend haar, zilverwit, het haar van een albino, glinsterend als maanlicht, als door de maan beschenen Venetiaans glas. Hij probeert haar uit de klauwen van de dominerende landvoogd te redden, voordat het te laat is. Ondertussen rukken torenhoge ijswanden op en dreigt het gevaar dat hij haar niet op tijd in veiligheid kan brengen.



Een uitermate bizar, bijna hallucinerend verhaal. Geen plot, geen einde, geen plaatsaanduidingen, geen karakterontwikkeling. Slechts een surreële ijswereld van kafkaëske schoonheid, waarin realiteit en waanzin elkaar niet-lineair afwisselen.
Het boek maakt gebruik van science fiction elementen, maar vertoont ook verwantschap met het werk van Borges en J.G. Ballard. De roman behoort tot het zgn. slipstream genre, waarbij de lezer voelt dat het allemaal niet klopt.
Het verhaal lijkt meer op een droom, die een geestestoestand weergeeft.

'Het maakte voor mij geen verschil of ik ze zag of van ze droomde.' ' De medicijnen die mij waren voorgeschreven, veroorzaakten afschuwelijke dromen, waarin zij steeds als hulpeloosheid slachtoffer verscheen met haar broze gebroken en gekneusde lichaam. Deze dromen bleven niet tot de slaap beperkt, en ik was ze prettig gaan vinden.'[.. ]
'Slechts met tussenpozen ving ik een glimp op van mijn omgeving, die mij vaag bekend voorkwam en toch onwerkelijk, verwrongen. Mijn gedachten waren verward. Op een merkwaardige manier scheen de werkelijkheid van de buitenwereld een voortzetting te zijn van mijn eigen gestoorde geestestoestand.'

Als lezer vraag je je continue af of je nu een post apocalyptische roman leest, – er wordt tenslotte uitvoerig stilgestaan bij het invallen van een nucleaire winter na een vernietigende kernoorlog, die de planeet terugwerpt in een nieuwe ijstijd en al het leven op aarde dood, óf dat je bent neergestreken in het brein van een hallucinerende geesteszieke.

Jammer genoeg niet echt bekend bij het grote publiek, is IJs van Anna Kavan een fascinerend en buitengewoon bizar boek. En wat is het nu: een dystopie, een oorlogsroman, een droom, een heroïne trip, een beschrijving van haar eigen psychisch leed? Wie zal het zeggen? Een meesterwerk in ieder geval, ongeëvenaard in haar krankzinnige, surreële schoonheid. Het ijs werd in 1967 uitgeroepen tot beste sf boek van het jaar.

Voor mij een ****** (6 sterren boek!) Prachtig!

Anna Kavan werd een levenlang geplaagd door depressies en een heroïne verslaving, en bracht een groot deel van haar leven door in psychiatrische instellingen. Haar depressies en heroïne verslaving komen ruimschoots aan bod in haar romans, die veelal postuum zijn gepubliceerd. Zij overleed op 5 december 1968, niet aan een vermeende overdosis, maar aan hartstilstand.