Saramago presenteert zich als een rasverteller die er eens goed voor is gaan zitten om ons kond te doen van een bijzondere gebeurtenis. Dat uitzonderlijke is het Iberisch schiereiland dat dwars door de Pyreneeën heen losscheurt van Europa en op drift raakt, als ’stenen vlot’. Hij beschrijft de aanvankelijke ontreddering, de noodmaatregelen en de geleidelijke stabilisatie die daarop volgt. Maar een groot deel van de roman draait om drie mannen, twee vrouwen en een hond die ieder op één of andere manier verbonden zijn met dit uitzonderlijke verschijnsel. Zij zoeken elkaar op en trekken gezamenlijk hun plan.

Saramago vertelt, doet uit de doeken, becommentarieert, komt met theorieën op de proppen, haalt wetenschappers aan ter verklaring, maar verklaart zelf niet. Hij vertelt zeer breedsprakig, soms met overbodige uitweidingen, soms met onnodige bijzinnen of toevoegingen, soms onnodig erudiet, maar altijd met duidelijk plezier. De woordenbrij, met veel tussenkomma’s gepresenteerd is soms groots, soms verwarrend, soms wollig, maar ook vaak een lust om te lezen.
- “Dit lijken nutteloze details, overbodige zaken, melismatische vocalisaties, ornamentele kunstgrepen van een gregoriaans gezang dat droomt van de vleugels van meerstemmigheid, terwijl we het veel beter zouden kunnen hebben over de drie mannen die onder de olijfboom zitten…”
- “Hij ging op weg […] zonder roerend afscheid te nemen van zijn gezin, want hij heeft geen gezin…’.

Vaak voegt Saramago opmerkingen toe die gaan over de manier waarop er verteld en geduid wordt, als toelichting bijna op de vertelkunst:
- “Laten we dus verdergaan, even aanstippen moet voldoende zijn voor de naar volledigheid strevende onpartijdige waarnemer.”
- “Deux-Chevaux ging langzaam de brug over, met de toegestane maximum snelheid, om de Spanjaard de schoonheid van de zee te laten bewonderen maar ook het grandioze staaltje ingenieurswerk dat de oevers van de rivier verbond, deze constructie, we hebben het over de zin, is perifrastisch, we gebruiken haar enkel om het woord brug niet te hoeven herhalen…”

Uiteindelijk vraag je je als lezer wel af waar dit nu allemaal om draait. Want er komen geen antwoorden. Op bepaalde plekken in de vertelling denk je een thema te pakken hebben, maar dat blijft niet hangen. Zo klinkt er hier en daar een politieke stellingname in door, bijvoorbeeld als na het afbreken van Europa, in verschillende landen er demonstraties worden gehouden met de leuze “wij zijn ook Iberiërs”. Moet dit geïnterpreteerd worden als een anti-Europese houding? Maar er komen geen antwoorden. Ook de vragen over de verbondenheid van de hoofdpersonen met het rare geologische gegeven blijven onbeantwoord. Aan het einde lijkt het uitsluitend te gaan om de mens die zich aanpast aan de situatie, ook al gaat het om iets uitzonderlijks.

Met het uitblijven van de antwoorden op de vragen die deze roman met zijn bizarre en daarmee interessante gegeven oproept, is het eindresultaat wat teleurstellend. Wat wel overblijft is het plezier waarmee Saramago vertelt. Dat overtuigt. Maar het had allemaal iets korter gemogen.