"Jens Munk" is een fenomenaal epos over het leven van deze Deense poolreiziger, een zonder meer gedreven en bezielde zeevaarder die zijn hele leven in dienst stelde van anderen, maar daar nooit de gepaste beloning voor kreeg.

Jens Munk (1579-1628) (*) was de onechte zoon van Erik Munk, een edelman die ingevolge een affaire met een vrouw uit de lagere klasse uit de adelstand werd gestoten. Erik zal uiteindelijk zelfmoord plegen; Jens is dan nog maar 15 (en al op zee). Beide gebeurtenissen zijn de voedingsbodem voor Jens' levensdoel: hij wil de adellijke titel van zijn vader terugwinnen. Hij werkt hard en weet zich van kajuitsjongen op te werken tot kapitein van een eigen schip. Hij doet een tijdje aan walvisvaart, voert oorlog in dienst van de Deense koning Christian IV, jaagt op piraten (hij weet o.a. de beruchte piraat Jan Mendoza te klissen). Hij verdient veel, maar raakt door tegenslag of onbesuisdheid ook veel kwijt. Van de koning krijgt hij geregeld expeditieopdrachten, maar die mislukken meestal. De zo begeerde adellijke titel blijft dan ook onbereikbaar. Toch weet hij koning Christian te winnen voor een laatste grote onderneming: hij wil China bereiken via een − nog niet ontdekte − noordelijke vaarroute. Hij krijgt het bevel over twee schepen en een 64-koppige bemanning.
In mei 1619 zeilt hij de haven van Kopenhagen uit voor een reis die een dramatisch verloop zal kennen. De expeditie wordt onderweg geteisterd door alle mogelijke klimatologische en technische tegenslagen, en uiteindelijk ziet Munk zich genoodzaakt te overwinteren, ergens aan de Hudsonbaai. Bemanningsleden komen om van ontbering of scheurbuik. Aanvankelijk wordt nog de moeite genomen de overledenen te begraven, maar naarmate het sterftecijfer toeneemt verdwijnt ook dát werk van barmhartigheid.
In juni 1620 is bijna de hele bemanning gestorven; alleen Jens Munk en twee bemanningsleden zijn dan nog in leven. Munk heeft alle moed opgegeven, en schrijft zijn testament. Maar de twee overgebleven bemanningsleden hebben nog wat veerkracht over, en als het ijs begint te smelten slagen zij er met bovenmenselijke inspanningen in het kleinste schip vlot te krijgen. Uiteindelijk zal het drietal Kopenhagen bereiken. Daar wacht Jens Munk echter nog meer tegenspoed...

De Deense auteur Thorkild Hansen (1927-1989) heeft zich sterk verdiept in de geest en de maritieme kennis van die tijd. Over Jens Munk zelf was echter maar weinig studiemateriaal te vinden. Om het waarheidsgehalte van zijn boek te optimaliseren, ondernam Thorkild Hansen in 1964 een expeditie naar de Hudsonbaai. Hij ontdekte zowaar de plaats waar Jens Munk destijds strandde (door Munk in zijn journaal 'Munkehavn' gedoopt). Hij vond er nog werktuigen, en overblijfselen van het achtergelaten schip. Deze ontdekking, en het feit dat hij de terugreis naar Kopenhagen zo getrouw mogelijk nabootste, stelden hem in staat zijn verhaal verregaand aannemelijk te maken.

Het verhaal wordt verteld door een fictieve (en naamloze) kroniekschrijver. Het begint op 4 juni 1620, de dag waarop de levensmoeë Munk zijn testament schrijft. Vervolgens keert de kroniekschrijver terug in de tijd om ons te vertellen over Munks leven en over de totstandkoming van zijn ultieme ontdekkingstocht. Zijn verlangen om − tegen beter weten in − een droom te realiseren kenschetsen Jens Munk eerder als een tragische figuur dan wel als een held. Als kapitein wordt hij door zijn manschappen op handen gedragen, en toch mislukken de meeste van zijn ondernemingen. Die tragische contradictie wordt door de auteur extra in de verf gezet met de figuur van Ove Giede, kapitein 'van hogere komaf' en eeuwige rivaal van Munk. Giede behandelt zijn bemanningen met ware verachting, meedogenloos en hard, maar hij slaagt waar Munk mislukt. Het contrast tussen Munk en Giede is een van de draagpijlers van het boek, en is meeslepend uitgewerkt.

Hansen hanteert een aparte stijl, heel beschrijvend, bijna documentair. Toch is het werk niet alleen maar een koele, objectieve biografie en ook geen puur geromantiseerde vertelling, maar een unieke mengvorm die vernieuwend overkomt. Hoewel grote delen van het verhaal niet anders dan speculatief kunnen zijn, krijgt de lezer nooit het gevoel fictie te lezen. De bijzondere stijl − in het hele verhaal komt bijvoorbeeld niet één dialoog voor, en toch ervaart de lezer dat geenszins als een gemis − is ook een moeilijke, en vermoeiend: het lezen van dit boek is geen 'walk in the park'! De talrijke illustraties − vrijwel allemaal reproducties van houtsneden of handschriften uit die tijd − verlevendigen het geheel dan wel weer. Toch lijkt het alsof het boek pas goed op zijn waarde kan geschat worden na een tweede lezing, wat op zich een minpunt is.

Een indringende historische roman waar je als lezer stil van wordt, zo zou ik dit werk het liefst willen omschrijven. Ondanks de opeenstapeling van mislukkingen die de hoofdfiguur te verwerken krijgt (vrijwel allemaal te wijten aan zijn eigen koppigheid of goedgelovigheid), blijft aan het einde een warm gevoel van bewondering over voor deze merkwaardige man, deze trieste doorzetter die zijn hele leven heeft moeten opboksen tegen een lot dat hem nooit goedgezind was...

(*) Vooraan in het boek staat een noot van de vertalers. In hun eerste regel vermelden ze 1597 als het geboortejaar van Jens Munk. Dat is fout; correct is 1579.