Ik vond dit een mooie verhalenbundel. Om te beginnen valt er veel te genieten van Englanders altijd soepele stijl en van de verrassende plot van al zijn verhalen. Bovendien is het een bundel met veel variatie: elk verhaal is weer heel anders van stijl en toon dan het voorgaande. Maar intrigerend vind ik vooral hoe Englander steeds weer diepzinnige en raadselachtige vragen oproept, die niet worden beantwoord en daardoor de lezer lang na lezing blijven bezig houden.

In het titelverhaal bijvoorbeeld verbazen een seculier Joods koppel en een erg orthodox Joods koppel zich over elkaars keuzes: die lopen zo sterk uiteen dat begrippen als 'de Joodse identiteit' steeds raadselachtiger worden, voor de personages en voor de lezer. Dat wordt nog wat heftiger als ze elkaar bij wijze van gezelschapsspel de vraag stellen: 'Zou jij me bij jou laten onderduiken als je niet van joodse komaf zou zijn en er een nieuwe Holocaust is?'. De echtelieden van beide koppels stellen die vraag ook aan elkaar, stellen zichzelf ook de vraag of hun dierbaren HUN zouden laten onderduiken en of zij deze zelfopoffering zouden kunnen opbrengen voor hun dierbaren. De antwoorden op die vragen, en de vele onzekerheden die het misschien onmogelijk maken om nu in vredestijd antwoorden op die vragen te geven, leiden tot ongemakkelijke stiltes. En juist die stiltes tantaliseren ook de lezer: in hoeverre zouden wij namelijk die antwoorden WEL kunnen geven? Hoe zeker zijn WIJ van onszelf, en van onze dierbaren?

Zo roept Englander in al zijn acht verhalen intrigerende open vragen op, steeds op originele wijze. Hij daagt zijn lezers daarmee uit tot nadenken, en ook tot begrip. Een begrip dat vaak ook samenhangt met opschorten van een antwoord of een oordeel. Een van de verhalen bijvoorbeeld vertelt over iemand die de holocaust overleefde, maar daarbij wel letterlijk over lijken ging, en ook ver na WO II zag hij zich in een oorlogssituatie genoodzaakt tot wel erg schietgraag gedrag. Niet goed te praten, zo vindt een van zijn vrienden, maar ook niet goed te beoordelen omdat de context van deze daden zo enorm complex is. Dus veroordeelt deze vriend de holocaustoverlever niet, en behoudt hij zijn gevoelens van vriendschap en respect. In een ander verhaal, over Israelische kolonisten, wordt op prachtige wijze getoond hoe arbitrair hun aanspraken zijn op aan Palestijnen ontnomen grond. Ook hun verblinding en redeloosheid wordt scherp belicht. Tegelijk worden echter ook de angsten, persoonlijke drama's en beweegredenen van deze kolonisten invoelbaar gemaakt: de vraag naar een oordeel over hun zienswijze en hun handelen blijft dus als onoplosbaar open staan. En dat laatste doet Englander steeds: hij schetst steeds op fraaie wijze allerlei heel complexe dilemma's, die hij dan niet via een of ander antwoord wegverklaart, maar die hij als dilemma's laat staan. Ik heb deze bundel met plezier gelezen. Bovendien zullen de meeste verhalen nog wel een tijdje nawerken in mijn hoofd.