Met deze roman brak Marias door in eigen land: het is de eerste roman waarin hij zijn eigen stijl vond, en die stijl en ook de hoofdpersoon kwamen vele jaren later terug in zijn magnum opus, de trilogie "Mijn gezicht morgen". Die trilogie heb ik juichend gelezen, maar deze vroege voorloper nog niet omdat hij niet meer in de handel was. Deze heruitgave kocht ik dus direct, en mij beviel hij prima. Niet zo briljant en bedwelmend als zijn trilogie, maar meeslepend genoeg, en behoorlijk komisch bovendien.

Nou is Marias wel typisch zo'n auteur die ook fanatieke tegenstanders heeft: waar de een hem bewondert om zijn lange, meanderende en associatieve zinnen, daar vindt de ander hem oersaai en veel te afstandelijk. Laat ik eens een lang citaat geven als voorbeeld. Reeds aan het begin van het boek barst de verteller los in de volgende beschouwing: "Maar als ik over hen vertel, moet ik ook over mijzelf vertellen en over mijn verblijf in de stad Oxford. Hoewel de verteller niet dezelfde is als degene die ik daar was. Hij lijkt dezelfde, maar is het niet. Als ik mezelf 'ik' noem, of als ik een naam gebruik die me sinds mijn geboorte heeft vergezeld en die sommigen zich zullen herinneren, of als ik dingen zeg die overeenkomen met dingen die anderen mij misschien toeschrijven, of als ik spreek over 'mijn' huis als ik het huis bedoel dat voor en na mij door anderen werd bewoond maar waar ik gedurende twee jaar woonde, is dat alleen omdat ik het liefst in de eerste persoon spreek en niet omdat ik geloof dat het herinneringsvermogen sterk genoeg is om iemand in verschillende perioden en op verschillende plaatsen dezelfde te laten blijven. Degene die hier vertelt wat hij heeft gezien en wat hem is overkomen is niet dezelfde die het zag en die het overkwam, en evenmin zijn voortzetting, schaduw, erfgenaam of overweldiger".

Kijk, dit vind IK dus prachtig proza: door de meanderende stijl, door de beschouwelijke en mediterende toon, door de manier waarop Marias blijft ronddraaien rondom een kern die er niet is. Geen proza dat op zijn doel afgaat, integendeel zelfs: bij Marias is er geen kern en geen doel, en de meanderende associatieve stijl van zijn zinnen brengt precies DAT tot uiting. Alle wegen bij Marias zijn dwaalwegen, alle innerlijke bewegingen zijn zijpaden van zijpaden van zijpaden van zijpaden, en alle lotswendingen eveneens: daarom is er bij Marias geen lineaire voortgang, maar alleen reflectie op het zijpad van het zijpad van het zijpad. Heerlijk vind ik dat.

Maar u ook? Lees bovenstaand citaat aandachtig, en voel het effect: raak je (zoals ik) in een prettig soort roes en vervoering, of denk je (zoals anderen) 'mijn God, wat een geneuzel'? Bij antwoord 2 zou ik zeggen: negeer Marias. Bij antwoord 1 zou ik zeggen: probeer hem eens, misschien eerst "Allerzielen", daarna zijn trilogie "Mijn gezicht morgen". En geniet.