De kaft van het boek laat weinig aan de verbeelding over. Dit verhaal speelt zich af in een onherbergzaam, dor gebied in Afrika, dé achtergrond voor foto’s die iedereen wel kent van grootschalige geldinzamelingsacties. In De oogst is voorbij neemt Geert van der Kolk de wereld van de ontwikkelingshulp op de korrel en legt de zwakke schakels genadeloos bloot. Het verhaal is even ontluisterend als meeslepend.
Het boek start met de aankomst van Andries Jordaan (Jordan), een ingenieur en vader van twee kinderen die Nederland achterlaat om een Oost-Afrikaans landbouwproject te coördineren. Op basis van de verslagen van zijn voorganger verwacht hij er een goed draaiende modelboerderij te vinden. Ter plaatse blijkt de boerderij enkel op papier te bestaan, net zoals het ziekenhuis waarvoor de Engelse arts, Pippa Roberts, naar de nederzetting gekomen is. Vol goede bedoelingen besluiten ze het project nieuw leven in te blazen, hoewel Jordans motieven niet geheel altruïstisch blijken te zijn: “Ik heb naar de baan in Oost-Horr gesolliciteerd terwijl ik wist dat mijn vrouw niet mee zou gaan. Kan ik het nog duidelijker zeggen? Ik wilde de baan omdát ik wist dat ze niet mee zou gaan.”.
Ondanks de corruptie en culturele misverstanden maken ze enthousiast plannen om het dorp uit te bouwen tot een modelproject. Maar dan zakt alles wat ze opgebouwd hebben als een kaartenhuis in elkaar. De plaatselijke bevolking weigert deel te nemen aan het project, steeds meer geld verdwijnt in de administratieve mallemolen en de stammen keren zich in een gewelddadige strijd tegen elkaar. Wanneer de noodtoestand uitgeroepen wordt, keren Jordan en Pippa tijdelijk terug naar huis. Bij Jordans terugkomst in Oost-Horr is niets meer zoals het was.
De hopeloosheid van de situatie komt stukje bij beetje naar voren en is daardoor des te krachtiger. Jordan komt terecht in neerwaartse spiraal van verbijstering, woede, gelatenheid en ontreddering. De oogst is voorbij, wat overblijft is een puinhoop: “We hebben het helemaal verkeerd ingeschat. Iedereen was van het begin af aan tegen ons. We hadden de mensen eerst moeten vragen wat ze zelf wilden. Hebben we ze gevraagd of ze een kliniek en een maïsveld wilden? Of een school? […] Ze beschouwen het als een aanval op hun manier van leven. En ze hadden gelijk.”.
Geert Van der Kolk is een overtuigende verteller met een vlotte, toegankelijke schrijfstijl. In korte hoofdstukken wordt de spanning bijna onmerkbaar opgebouwd. De prachtige beschrijvingen van het landschap en de heldere dialogen zijn de ideale basis voor een aangrijpend, maar nooit sentimenteel verhaal. Zowel de liefdesscènes als de grootste gruwel worden afstandelijk en met een zekere ironie beschreven. Door de nuchtere kijk op dingen komt het geheel erg geloofwaardig over. Het einde liet me wat verbijsterd achter, een paar illusies armer, maar ook een boeiende leeservaring rijker.