Het laatste boek dat ik las in 2016 was er een van topkwaliteit. Het proza van Greenwell is mysterieus maar scherp, een onderzoek naar het menselijk bestaan.


Wat van jou is

De verteller, een Amerikaan die aan de universiteit van Sofia lesgeeft, ontmoet Mitko, een jonge prostitué, voor het eerst in de openbare toiletten van Sofia’s Nationale Cultuurpaleis. De jongen heeft een onweerstaanbaar zinnelijke uitstraling en de daaropvolgende ontmoetingen worden frequenter, de gevoelens van de verteller voor Mitko intenser, en ook al beseft hij dat er een gevaarlijke kant zit aan deze afspraakjes, zich eraan onttrekken kan hij niet. Tot een dag de verhoudingen op scherp komen te staan. Wanneer hij hoort dat zijn vader stervende is wordt hij overvallen door herinneringen aan een moeilijke jeugd en de traumatische verwijdering van zijn vader, en hij besluit er niet heen te gaan. Twee jaar later, hij heeft inmiddels een meer conventionele relatie, verschijnt Mitko weer ten tonele, en diens aanwezigheid werkt als een vloek, en als een roesmiddel.

Top van de berg

Het leest als een intiem dagboek. De hoofdpersoon noemt zijn naam nooit en andere namen kort hij af tot een initiaal. Op dat van Mitko na, waarmee hij subtiel aangeeft om wie dit verhaal werkelijk gaat. Je leert de hoofdpersoon en al zijn diepste verlangens en angsten kennen, maar toch ken je hem niet helemaal. Je weet dat hij een homo- of biseksuele man van Amerikaanse afkomst is en dat hij woont en werkt in Bulgarije, vermoedelijk als docent Engels aangezien hij het heeft over poëzie met betrekking tot zijn studenten. Toch gaat hij nauwelijks in op de reden voor het migreren.

De lezer krijgt wel zeer belangrijke fragmenten uit zijn verleden mee die zijn ontwikkeling van onschuldig lief kind naar beschadigde volwassene verduidelijken. Tijdens het opgroeien ontdekt hij zijn homoseksuele gevoelens. Het voelt zich besmet met een chronische ziekte. Dat komt met name door afwijzing van zijn vader en een goede vriend die mogelijk met dezelfde gevoelens rondloopt, maar daar niet mee om kan gaan. Je weet wat hem heeft gevormd tot wie hij is, maar zijn identiteit blijft gehuld in een mist. Hij is als een hoge berg met een kroon van wolken waar de lezer net onder blijft hangen.

Dat maakt het boek sterk. Je ziet wel de diepte, maar niet het oppervlak. De top van de berg. Garth Greenwell schept een fascinerend verhaal waarbij je je afvraagt in hoeverre je iemand werkelijk kent als je de triviale feiten niet kent, want het oppervlakkige is ook onderdeel van het menselijk bestaan. Die combinatie van oppervlak en diepte, van mysterie en helderheid is net zozeer een tegenstrijdigheid als een vloeiende samenkomst. Greenwells proza vormt zich naar de contouren van zijn fascinerend uitgewerkte hoofdpersonage.

Onderzoek naar het menselijk bestaan

Hoewel de hoofdpersoon zelf een voor hem behoorlijk intense jeugd heeft gehad, is Mitko, de mannelijke sekswerker die hem betovert met zijn mysterieuze uitstraling en van wie hij al snel zal houden, een nog treurige geval. Door zich over hem te ontfermen, ontfermt de hoofdpersoon zich over een toekomst die de zijne had kunnen zijn, waardoor die hij zich ervan verzekert die toekomst geen werkelijkheid te laten worden. Maar afstand nemen lukt ook niet. Hij heeft de schunnige bijna-toekomst nodig om zijn huidige leven te waarderen.

In Wat van jou is is het makkelijk je te laten meeslepen door de intense, zintuiglijke ode aan erotiek en hartstocht, maar wie aandachtig leest ziet wat er werkelijk wordt gezegd. Het is een gelaagd boek dat als een spiegel dient voor een ieder die dit leest. De hoofdpersoon helpt Mitko omdat hij een parallel ziet in hun beider verhalen, misschien zelfs als symbolische ontferming over zijn vroegere eenzame zelf. Maar zou hij anders überhaupt wel om een sekswerker uit een schunnig circuit hebben gegeven? In die zin is het ook een harde spiegel die je wat leert over je eigen barmhartigheid en een onderzoek naar het menselijk bestaan. Wanneer eindigt barmhartigheid en begint geruststelling van je eigen wenende zelf?

4,5 out of 5 stars

(Deze recensie verscheen eerder op www.alexhoogendoorn.nl.)