Een opmerkelijk fenomeen, die Emmanuel Bove: een gevierd en door beroemde collega's geroemd schrijver, die vervolgens meerdere malen totaal vergeten werd en nu voor de zoveelste keer weer wordt herontdekt. Zelf heb ik een klein stapeltje boeken van hem, maar ongelezen: bij deze nieuwe vertaling vond ik dat het er maar eens van komen moest. En ik vond het een prettige kennismaking, moet ik zeggen. Tegelijk is het ook moeilijk om uit te leggen hoe dat komt, want zijn stijl is behoorlijk ongrijpbaar en met geen andere schrijver echt te vergelijken, en maak dan maar eens duidelijk wat je mooi aan hem vindt. Maar goed, ik ga dat toch proberen!

De hoofdpersoon in dit boek, Charles Benesteau, is een onopvallende en enigszins naïeve figuur, die vergeefs probeert in totale anonimiteit en onopvallendheid te verdwijnen: hij geeft zijn baan op, verlaat zijn gezin, en gaat bewust wonen in een armzalige buurt. Uit pessimisme over de wereld wendt hij zich af van de wereld. Hij kan het niet langer aanzien dat iedereen zich drukt maakt uit puur eigenbelang, en dus loopt hij weg van alle straatrumoer. Tevergeefs, helaas, want iedereen begrijpt hem verkeerd en zijn eigen vastberadenheid is broos en breekbaar. Mooi vind ik dan de weerloosheid van Charles Benesteau, en de breekbaarheid van zijn pessimisme: hij is geen heldhaftige opstandeling, maar iemand die zich zo klein mogelijk wil maken. Hij zoekt dus ook geen grootse levensvervulling buiten de conventies om, maar bescheiden vreugdes die juist door hun bescheidenheid afwijken van de norm. En die bescheidenheid ontroert mij dan, net als het ontbreken van iedere pretentie of op de borst kloppende trots. Daarom hou ik erg van passages als de volgende: "Tegenwoordig las hij de hele dag. Hij had zichzelf een paar geheugenoefeningen per dag opgelegd. Hij had geen enkele aanleg, voor geen enkele studie, maar hij hield van leren en hij zou graag een goed geheugen gehad willen hebben". Houden van leren, zonder daar talent van hebben, dat is wel heel anders dan het conventionele 'woeker met je talenten' en 'haal alles uit jezelf'. Simpel lezen, zonder aanleg, dat is wel het uiterste tegendeel van de rat-race waarin werkmieren als u en ik dagelijks in verkeren. Het simpele genoegen van een paar geheugenoefeningen per dag, en daar dan genoeg aan hebben..... ik wou dat ik dat kende.

Mooi vind ik ook hoe Bove de onopvallendheid en broze kleinheid van Charles Benesteau voelbaar maakt, door hem steeds te omwikkelen met een soort mistig floers van onbepaaldheid. Bijvoorbeeld door zijn motieven en gedachten heel onnadrukkelijk en impliciet te houden: Benesteau houdt nergens een tirade tegen de wereld waarvan hij zich afwendt, geeft ook nauwelijks redenen of logische gronden voor zijn keuze, en is dus ook in zijn keuze voor de onopvallendheid bijna onwerelds onopvallend. De norm is dat mensen zich moeten uitdrukken en assertief positie moeten kiezen, en daar wijkt Benesteau door zijn onnadrukkelijkheid wel heel erg van af, tot in zijn intiemste zielenroerselen aan toe. En die onnadrukkelijkheid roept Bove ook op met zijn sfeerbeelden en zijn treffend gekozen details. Kijk maar eens naar de openingswoorden van dit verhaal: "Op 13 augustus 1931, tegen het eind van de middag, liep er een man van een jaar of vijftig over de Avenue du Maine. Hij droeg een donker pak en een vale lichtgrijze hoed. Hij had wat boodschappen voor zijn avondeten bij zich, die zorgvuldig waren ingepakt in bruin papier met een touwtje erom. Niemand lette op hem, zo alledaags zag hij eruit. Zijn zwarte snor, zijn knijpbril, zijn overhemd met brede strepen, zijn schoenen van geitenleer met evenveel barsten erin als een oude vaas, vielen inderdaad niet op". Plaats en datum zijn heel precies, de datum is door het getal 13 ook omineus, en de zinnen zijn rijkelijk met details gevuld, maar al die details onderstrepen onopvallendheid en alledaagsheid. Hier wordt in weinig woorden een personage zo neergezet dat je hem echt voor je ziet, iets wat niet veel schrijvers zo goed kunnen. Dat is al knap, maar nog knapper is dat je dit personage voor je ziet in al zijn onopvallendheid, en naarmate het verhaal vordert ook steeds meer mee gaat voelen met zijn gedempte gevoelens. Het is mooi hoe Bove met sfeerbeelden en welgekozen details zijn verhaalwereld inkleurt, maar echt knap en vrij uitzonderlijk is dat hij dat doet in louter grijstinten.

Charles Benesteau wendt zich bewust van de wereld af en kiest voor anonimiteit en onopvallendheid, en zijn bedenker Bove doet feitelijk hetzelfde met zijn stijl en zijn ongrijpbaar mistige plot. Ook hij wendt zich af van de wereld, een heel boek lang. Op een manier die mij intrigeert, en die ik bij geen andere schrijver ben tegengekomen. Want noem mij maar een andere schrijver die verlangen naar onaanzienlijkheid beschrijft met zo'n vlijmscherpe en trefzekere pen. Ja, dit boek is zeker somber en deprimerend, door alle vergeefsheid die er uit opstijgt, door al het pessimisme en door het droeve lot van zijn hoofdpersoon. Maar door zijn merkwaardig onthechte toon en sfeer gaf het mij ook een vreemde soort rust. Het 'voorgevoel' uit de titel van dit boek is misschien Becheneau's voorgevoel van zijn onvermijdelijke dood, maar die dood wordt ook weer met Boveiaanse sfeerbeelden beschreven en zo van alle conventionele tragiek ontdaan. Bijvoorbeeld met terloopse zinnen als "Het was grijs, maar niet bijzonder triest weer". Nee, geen tragische violen, geen snikkende climax, maar een gedempte grijstint. Van zoiets kan ik behoorlijk genieten, en ik word er bijna sereen van.

Een aangename kennismaking kortom met een behoorlijk aparte schrijver. Ik ben benieuwd naar zijn andere boeken.