Migratie is een verschijnsel van alle tijden. Joke van Leeuwen kon toen ze begon met het schrijven van De onervarenen niet weten hoe pijnlijk relevant haar boek zou worden op het moment dat het zou verschijnen. Hoewel haar verhaal gaat over de migratiestroom en de dromen van Nederlanders in het midden van de negentiende eeuw, had het op geen passender moment kunnen komen.

Odile en haar man Koben verlaten in 1847 hun boerderij na een tegenvallende oogst. Samen met de krankzinnig verklaarde moeder van Odile en nog een aantal dorpsgenoten besluiten zij de oversteek naar Amerika te maken. Volgens de Maatschappij voor Overzeese Volksplanting ligt daar namelijk een glorierijke toekomst te wachten. Eenmaal aangekomen blijken de dorpelingen echter aan hun lot overgelaten.

Menselijkheid
De personages zijn ieder op hun eigen manier menselijk en begrijpelijk. Koben denkt dat hij het beste doet door de leiding over de nieuwe situatie te nemen en vast te houden aan zijn onwankelbare geloof in de Enige en een betere toekomst. Odile weigert haar man in de steek te laten, zelfs wanneer hij haar slecht behandelt en haar moeder niet meer op ‘zijn’ land mag komen. Om de noodsituatie iets draaglijker te maken nemen de personages begrijpelijke beslissingen, maar hierdoor worden ze eigenlijk stuk voor stuk onsympathieke karakters. Van Leeuwen weet precies te vangen wat wanhoop met mensen doet. Wat er met een mens gebeurt op het moment dat hij alles achterlaat in de hoop op een betere toekomst en vervolgens met een groep onbekenden aan zijn lot overgelaten wordt.

Confronterend
Van Leeuwen schrijft meeslepend over de gebeurtenissen en fases die de dorpelingen meemaken. Wanhopig proberen de mensen een nieuw bestaan op te bouwen, zoekend naar een balans tussen eigenheid en aanpassing aan de nieuwe cultuur. Daardoor is De onervarenen spannend en confronterend. ‘We zouden onze eigenheid bewaken, daar hoorden geen anderen bij, alleen de zoon moesten we tijdelijk verduren, maar als de schulden waren afbetaald zou die ons niets meer te vertellen hebben.’ Deze historische roman is zonder problemen te vertalen naar de situatie van migranten anno 2015 en geeft een bijzonder inzicht in de menselijke hoop.

[Deze recensie verscheen eerder (2015) op CLEEFT]