Ooit wil ik alles gelezen hebben van mijn held Joseph Roth, en daarom dook ik ook in "De honderd dagen", zijn historische roman over de laatste honderd dagen van Napoleon als keizer: de periode dus na zijn glorieuze terugtocht na de eerste ballingschap tot en met de nederlaag van Waterloo. Een voor Roth nogal curieus boek, want hij schreef nooit historische romans en al helemaal geen boeken over de groten der aarde. Opmerkelijk bovendien dat hij dit boek in 1936 schreef, in een periode dat de nazi's wel heel dominant werden: juist toen schreef de politiek zo gevoelige Roth dus een boek over een onderwerp dat bijna escapistisch oogt. Een volgens velen onevenwichtig boek ook, en totaal mislukt bovendien.

Maar zelf vermaakte ik weer prima met deze Roth. Wel vond ik het inderdaad een van zijn mindere romans: sommige passages zijn te sentimenteel of te langdradig, sommige plotwendingen al te toevallig of te geforceerd, sommige pointes al te clichématig. Maar ja, die stijl, mensen, die stijl..... Alleen Roth kan achteloos zinnen produceren als "In de tuin van het paleis hieven de lijsters een oorverdovend gejubel aan en uit het park - uit de lucht zelf- kregen ze antwoord van bedwelmende geuren, de stemmen van de acacia's, seringen en vlieren". Schijnbaar moeiteloos tovert Roth ons een luisterrijke wereld voor van geur en klank, schijnbaar even moeiteloos tovert hij even later de breekbaarheid van die wereld voor door dan te spreken van "een glimlach van glas" die opgeroepen wordt "in het glazige oog van de soldaat". En Roth is nog veel beter in vorm als hij de weemoedige emoties van zijn personages evoceert. Die van Angelina Pietri met name, de kleine onaanzienlijke dame die hopeloos idolaat is van Napoleon, en aan die vergeefse en hulpeloze idolatrie ook helemaal ten gronde gaat. Maar ook die van Napoleon zelf, die in zijn treurige momenten even klein en onaanzienlijk is als Angelina Pietri, vooral nadat hij zijn Waterloo beleefd heeft. Ruim voor dit Waterloo, iets na zijn glorieuze terugkeer uit zijn eerste ballingschap, voelt hij al "de onverbiddelijke woeste leegte van lichamelijke eenzaamheid" en "de eenzaamheid van de fysiek verlatenen". En snel na zijn Waterloo dringt tot hem door dat iedereen, ook hijzelf, in wezen even naakt en berooid is als Job.

Het boek bestaat uit vier hoofdstukken. In hoofdstuk 1 en 3 volg je de innerlijke reis van Napoleon, in 2 en 4 die van Angelina Pietri. Deze verhaallijnen vormen samen geen overtuigende eenheid, naar mijn smaak. Maar ik vond het wel mooi hoe beide verhaallijnen samen uitgroeien tot een litanie op de weerloosheid van de altijd kleine mens. En dat Napoleon een minstens zo kleine mens blijkt te zijn als Angelina Pietri, en net zo'n groot slachtoffer van de zinsbegoocheling en maskerade van zijn zogenaamde almachtige grootsheid. Wel vraag ik mij af waarom hij nou net in de tijd dat Hitlers wapengekletter zo hinderlijk dominant werd een boek over Napoleon schreef. Voorzag hij dat de kleine luiden zouden worden weggevaagd in bloed en desillusie, net als in de tijd van Napoleon? Wou hij, door Napoleon zo van binnenuit als berooide en van alle illusies beloofde kleine man te schetsen, commentaar geven op de holheid van Hitlers zogenaamde almacht? Was dit historisch verhaal, waarin iedereen een kleine man is die van eenzaamheid en mislukking is doordesemd, inclusief Napoleon, ook bedoeld als een les voor Roths tijdgenoten die misschien te veel geloofden in macht en grootsheid? Ik weet het niet. Maar ik weet wel dat dit boek, ondanks allerlei tekortkomingen, mij vooral door zijn fraaie stijl behoorlijk heeft geroerd.