Het dwaallicht van Willem Elsschot is een novelle, maar heeft de lading en de zeggingskracht van een grootse roman; het is een mooi verhaal, maar voor wie er oog voor heeft, zijn er tussen de regels nog zoveel meer verhalen te lezen; Elsschot is een meester in intertekstualiteit, maar biedt dus ook voldoende leesplezier door zijn prettige stijl aan lezers die liever wat meer recht-toe-recht-aan lezen.

Hoofdpersonage Frans Laarmans ontmoet op zo’n typisch grijze regenachtige novemberavond een groepje Afghanen, afkomstig van een boot uit de Antwerpse haven. Zij zijn op zoek naar Maria Van Dam. Laarmans begeleidt hen op hun onfortuinlijke tocht, want Maria blijkt onvindbaar. Gedurende de avond die zij met elkaar door de stad dwalen, leren ze wel meer waardering te hebben voor elkaar als mens en voor elkaars overtuigingen.

Er zijn maar weinig schrijvers die kunnen wat Elsschot kan, op zo’n compacte en prettig leesbare manier een verhaal schrijven, waarin zoveel verwijzingen zitten, waardoor iedere lezer in feite zijn eigen boek leest, dat bovendien ook nog bestand is tegen herlezen, omdat de rijkdom van de verwijzingen zo’n grote dichtheid heeft, dat het bijna onmogelijk is om alles in één keer tot je te nemen. Nog nooit plakte is zo veel ‘plakbriefjes’ op zoveel plaatsen in een boek. Een voorbeeld van een passage die mij ontroerde:
“En alsof onze omgang nog jaren duren moest, spreek ik de hoop uit dat hij mij nooit meer verloochenen zal. Hij denkt na als een die zijn geweten onderzoekt om niet lichtvaardig van antwoord te dienen.
‘Verloochend heb ik u niet,’ zegt hij zacht. ‘Mijn geest heeft gewankeld maar niet mijn hart.’”

Zonder Bijbelkennis zou je een dergelijke passage ook prima kunnen begrijpen, wanneer je echter begrijpt dat dit een soort interpretatie is van Elsschot van de verloochening van Jezus door zijn discipel Petrus, dan komt een dergelijk gesprekje plotseling in een geheel ander daglicht te staan.

Elsschot schrijft verhalen die tijdloos en enorm herkenbaar zijn in hun thematiek, die je kunt lezen en herlezen zonder er ooit op uitgekeken te raken en die zich er inderdaad goed voor lenen om met andere lezers te bespreken.