Recensie bij het boek: Voor ik ga slapen – SJ Watson

Ontwaken na een onstuimige nacht, zij aan zij met een onbekende man. Het kan een ervaring meer zijn. Een spannend relaas om op de volgende schoonheidsavond te vertellen, zéker als je toewerkt naar het feit dat die vreemde man een trouwring aanhad. Het kan ook een ervaring zijn die je wereld op zijn kop zet. Wanneer je in de spiegel kijkt verwacht je hoogstens wat uitgelopen mascara te zien, maar heel je vel heeft zich laten gaan. Oude handen ontmoeten aan oude armen die niet van jou lijken te zijn is beangstigend. In plaats van 23 zie je er 47 uit, en naast de onbekende spiegel hangen foto’s van jou met een man. Een man die dan plots naast je staat en je vertelt dat je Christine Lucas heet en dat jullie bijna aan een porseleinen huwelijksverjaardag beginnen, een man die je dan schaamteloos op je voorhoofd kust en koffie gaat zetten. Absent blijf je achter in de badkamer, kijkend in de spiegel, zoekend naar Christine Lucas.

Ben Ik, Ik?
Horror moet het zijn, wanneer je geheugen elke nacht wordt gewist. De dertigjarige Henry Gustav Molaison kreeg hiermee te maken. Vijftig jaar lang moest hij elke ochtend weer op zoek naar een identiteit, naar een constante in zijn bestaan, naar een waarheid om zich aan vast te houden, en hierop is het debuut van SJ Watson deels gebaseerd. ‘Before I go to sleep’ is het resultaat van zijn eerste cursus romanschrijven aan de Faber Academy in Londen. VN’s Detective & Thrillergids noemt het ‘Een droomdebuut’ en De Morgen kwalificeert het onder ‘IJzersterke psychologische thriller’. Watson schreef niet enkel een heerlijk lezend boek, maar gaf ook stof tot een vernuftig in elkaar gestoken film die onder regie van Rowan Joffé in 2014 op het doek verscheen. Mevrouw Lucas haar geheugen wordt ’s nachts onontkoombaar gewist. Elke dag wordt ze verward wakker, blijkt ze getrouwd te zijn met Ben, en vertelt die dat ze haar geheugen jaren geleden door een auto-ongeval verloren is. Christine wordt gecontacteerd door dokter Nash die haar -in het kader van een onderzoek naar hersenaandoeningen- een zeer interessant individu vindt. Hij geeft haar een dagboek waarin ze vóór ze gaat slapen haar dag kan in opschrijven. Bovendien mag ze Ben niets over hun ontmoetingen vertellen. Elke ochtend belt dokter Nash haar op om te zeggen waar haar dagboek ligt en elke dag leert ze zichzelf en Ben weer kennen door de spiegel van onbekende, toch door haar geschreven woorden. Plots staat er: BEN IS NIET TE VERTROUWEN, en nieuwe feiten doen zich voor tot er zich een toneelstuk lijkt af te spelen rond haar bestaan. Wie vertelt er de waarheid wanneer je herinneringen als los zand onder het maanlicht wegwaaien en wie is er nu eigenlijk te vertrouwen ?

Het Ik leert je wat je weten moet
Doordat Watson een Ik-verteller hanteert word je samen met Christine in een stroom van onwetendheid gezogen. Veel vermoedend maar onwetend begin je elk personage te wantrouwen. Door de vele innerlijke monologen worden alle angsten en frustraties nog intenser. Als een vogeltje zit je op haar schouder vastgebonden en door de ik-verteller word je gedwongen om mee te gaan in de afhankelijkheid van de informatie die druppeltjesgewijs binnen sijpelt… ’s nachts wegspoelt en twaalf uur later weer opgevangen wordt door het dagboek. Het boek is opgebouwd uit drie grote delen. Het eerste onderdeel heet ‘Vandaag’ en daarin maken we kennis met de amnesie van Christine en met dokter Nash die haar haar volgeschreven dagboek geeft zodat ze haar -tot dan onbekende- geschiedenis kan lezen. Doordat het boek niet meteen met dagboekfragmenten begint voel je als lezer meteen mee met de onmacht van de vrouw. Je weet zelf ook nog niets en voelt doorheen haar identiteitscrisis mee de drang om te weten wie je personage is en waarom die Ben niet te vertrouwen zou zijn. Het tweede deel is één grote flashback en daarin banen we ons een weg doorheen het schrijven van haar dagboek. Geleidelijk ontpoppen zich gebeurtenissen die ondenkbaar lijken, maar toch waar zijn. Denk je. De constante twijfel rond de vraag of iets een herinnering is, of dat ze het zich inbeeldt geven een extra dimensie aan het verhaal. Geheugenverlies creëert een constante sfeer van wantrouwen t.o.v. alle nevenpersonages maar ook tegenover Christine zelf, want is het allemaal wel correct wat ze opschrijft? Watson heeft een zeer literaire schrijfstijl omdat de onverwachte psychologische wendingen meer aan bod komen dan mogelijk geweld. Door de amnesie krijgt het verhaal een diepgang die ikzelf heel boeiend vind. Het geeft weer dat onze herinneringen één van de enige zekerheden zijn die we hebben. Wanneer deze ons ontnomen zijn, wordt de wereld plots heel klein en abstract. Voor mensen met herinneringen is een eigen identiteit opbouwen al vaak moeilijk, maar wanneer wat je opgebouwd hebt elke nacht gewist wordt is dit een bijna onhoudbare frustratie.

Watson is de koningin van de suspense
Voor mij is dit boek “de kers op de stapel” van de psychologische thrillers. Door de subtiele stream of consciousness identificeer je je heel snel met Christine. Al vanaf de eerst pagina wordt er geïnsinueerd dat Ben niet te vertrouwen zou zijn, en deze vraag blijft je achtervolgen. Watson geeft heel langzaam informatie prijs en als lezer houdt dit je enorm in spanning. Ik kon bijna niet stoppen met lezen aangezien er continu een mysterieuze sfeer hing waarbinnen alles nog mogelijk was. Ondanks het feit dat de info traag werd meegegeven en er vaak werd teruggekomen op dezelfde personages bleef dit boek boeien. Iedereen had zijn redenen om goed te zijn voor Christine of om haar net kwaad te doen, en het feit dat alle wegen altijd open bleven zorgde voor een mateloze spanning. Je krijgt zelf honderd scenario’s in je hoofd die steeds weerlegd worden en hierdoor was de trage vrijgave van informatie helemaal geen probleem voor mij.
Dokter Nash: “We verzinnen herinneringen. Zonder erbij na te denken. Als we onszelf maar vaak genoeg wijsmaken dat iets gebeurd is, gaan we het geloven en op een gegeven moment kunnen we het ons zelfs herinneren.” De nooit ophoudende verwarring bij Christine in combinatie met de woorden van dokter Nash maken dat een dagboek zelfs geen sluitend bewijs vormt voor het verleden. Toch is het de moeite waard om de dingen die je nooit meer wil vergeten op te schrijven. Op die manier gaan de herinneringen niet meer verloren en voel je weer wat je toen voelde als je het na een tijdje opnieuw leest. Kevin Arnold schreef hierover een zeer toepasbare quote:
“Memory is a way of holding on to the things you love, the things you are, the things you never want to lose.”