Uit de oude doos….maar met veel charme..
Het boek getiteld “Het masker van Dimitrios”, is geschreven door Eric Ambler en gepubliceerd in 1939, vlak voor het uitbreken van Wereldoorlog 2. De schrijver, geboren in 1909 heeft vele boeken geschreven en was ook als scenarioschrijver werkzaam. Het boek is in 1944 verfilmd. ( zie foto)

Eric Ambler heeft met het schrijven van dit boek een nieuw soort spionageroman geïntroduceerd. Tot “Het masker van Dimitrios” bestonden spionageromans voornamelijk uit in zwart fluweel geklede verleidsters , oerdomme en onnozele geheim agenten en een almachtige meesterspion. Ambler heeft dit beeld doorbroken door het introduceren van een gewone man die plotseling in de wereld van spionage terecht komt, met gevaar voor eigen leven. Zijn stijl heeft sindsdien navolging gevonden. Veel bekende schrijvers zoals John Le Carre, Ian Fleming zijn door hem beïnvloed en zagen hem als voorbeeld. Pikant detail: In de filmversie van” Russia with Love” leest James Bond ‘Het masker van Dimitrios” tijdens een treinreis. In het boek van Ian Fleming leest hij het tijdens een vliegreis naar Istanbul.
Charles Latimer, de hoofdpersoon in dit boek, is een voormalig universitair docent Politieke Economie die zich toegelegd heeft op het schrijven van detectiveromans. Hij is hier nogal succesvol in en is na zijn ontslag naar de zon afgereisd om zich volledig op zijn nieuwe stiel te richten. Als het verhaal begint is het 1938 en vertoeft hij in Istanboel, alwaar hij kolonel Haki ontmoet . Deze ambieert ook een detective te schrijven en vraagt hem om advies. Kolonel Haki heeft een lijk in de haven gevonden dat behoort aan een bekende crimineel en moordenaar genaamd Dimitrios. Hij nodigt hem uit naar het lijk te komen kijken. Vanaf dat moment is Latimer geobsedeerd door deze Dimitrios en hij probeert te achterhalen wat deze allemaal op zijn geweten heeft. Deze reist voert hem door Europa en door de geschiedenis heen. Op zoek naar politieverslagen en dergelijke reist hij af naar Smyrna ( tegenwoordig Izmir) alwaar Dimitrios in 1922 voor het eerst in verslagen als moordenaar vermeld wordt. De zoektocht eindigt in Parijs alwaar het verhaal tot ontknoping komt.
Het boek bestaat voor een groot deel uit beschrijvingen van het toenmalige politieke klimaat. De wereld waarin het verhaal zich afspeelt, het Interbellum, kent overigens veel overeenkomsten met de huidige. En is op dat gebied behoorlijk actueel. De schrijnende situatie van de Griekse bootvluchtelingen op de vlucht vanuit Turkije doen denken aan wat we nu dagelijks op het journaal kunnen zien. Hoewel het nu geen oorlog is tussen Griekenland en Turkije, lopen omtrent Cyprus de gemoederen iedere keer weer hoog op. En de manieren waarop staten en grote bedrijven pogen invloed te krijgen op of over andere staten is ook niet veranderd. Het financieren van groepen 'opstandelingen" om te vechten tegen een bepaald regime. Dat zien we nu dagelijks terug in het Midden Oosten. De nationalistische gevoelens in de Balkanstaten en de wankele democratie in Turkije. Ook de drugshandel is blijkbaar welig en tierende alsook de spionage tussen de staten onderling.
Het taalgebruik vind ik erg beeldend en van grote schoonheid. Zo schrijft Ambler bijvoorbeeld: “Obsessie was een lelijk woord. Het riep beelden op van stralende domme ogen en van bewijzen dat de wereld plat was”. De zinnen zijn vergeleken met de schrijfstijl van deze tijd erg lang maar het taalgebruik getuigt ook van grote schoonheid. Het geeft echter een vertragend effect en dat is heel anders dan de boeken in deze tijd. Toch blijft het verhaal wel boeien ook al wist ik vanaf het begin wel wat er gebeuren ging. Liefhebbers van oudere detectives zoals Agatha Christies’ zullen deze boeken zeker kunnen waarderen.
Er staan echter ook vaak Franse woorden in het boek en aangezien ik een ongecorrigeerd leesexemplaar heb gelezen, is het mij niet bekend of deze termen alsnog vertaald zullen worden. Ik vond het zelf niet vervelend en eigenlijk zelfs wel leuk om woorden als “pneumatique” op te zoeken. En er dan achter te komen dat het een luchtbuissysteem is in Parijs waarmee telegrammen verstuurd weren. Het bezorgt me een nostalgisch gevoel, denkende aan toen ik klein was en bij de kassa van de C en A met mijn moeder op het wisselgeld stond te wachten dat met een metalen koker door het luchtbuissysteem vervoerd werd. Als je de “klak” hoorde dan was de koker gearriveerd.
De hoofdpersoon Latimer is een gewone burger, ietwat naïef, minachtend, aanmatigend en niet erg wereldwijs. Hij beseft pas na een opmerking van Marukakis dat hij geobsedeerd is door Dimitrios en dat hij door het analyseren van D. een verklaring hoopt te vinden voor het uiteenvallen van de wereldmaatschappij. Hij probeert orde in de chaos te scheppen en veroordeelt de lagere instincten, zoals bijvoorbeeld het winstbejag van andere personages. Zo proef je zijn walging van meneer Peters waarmee hij ondanks zijn veroordeling toch blijft samenwerken. Of het Franse rechtssysteem dat hij afdoet met de woorden: “ in de Franse rechtszaal was de verdachte nu eenmaal altijd onschuldig. Hij kreeg uitsluitend een proces om te vragen of hij nog iets te zeggen had voor zijn veroordeling”. En hij vergeet daarbij hoe gretig hijzelf is in zijn achtervolging van het verleden van Dimitrios. Hij wordt hiermee namelijk een echte detective in plaats van iemand die achter zijn bureau een verhaal verzint. En dat geeft hoofdpersoon Latimer een hoop levenslust.
Het voorlaatste hoofdstuk in het boek is getiteld “Het masker van Dimitrios” Dit hoofdstuk leidt ons langzaam naar de ontknoping toe. De titel van het boek komt weer voorbij: ”de gelaatstrekken van een man…. zijn het product van een biologisch proces, maar zijn gezichtsuitdrukking bepaalt hij zelf…. Hij draagt het als een duivelsmasker; een instrument om in anderen de emoties op te roepen die complementair zijn aan de zijne.”
De ontknoping is ook niet totaal onverwacht maar toch heb ik van dit boek genoten. De taal, de beschrijving van de personages en historische achtergrond vond ik zeer aantrekkelijk. Ik zou dit boek zeker aanbevelen. Alleen degeen die slechts van snelle thrillers houdt, zal van dit boek niet blij worden. Ik waardeer dit boek dan ook met 4 van de 5 sterren. Een ouderwets bakkie koffie!