"Oh what a paradise it seems" is Cheevers laatste boek; terwijl hij het schreef was hij dodelijk ziek en hij wist dat ook. Duidelijk een zwanenzang dus, en bovendien een "ecological fable" waarin veel aandacht bestaat voor milieuvervuiling en de nefaste invloed daarop van voze politici en maffiosi. De hiertegen agerende hoodfpersoon is, net als degene die met hem samenwerkt, dan ook nog eens oud en doordesemd van teleurgestelde nostalgie, en vol van tamelijk weemoedig liefdesverlangen. Ingredienten die een naargeestig boek doen verwachten vol terecht maar deprimerend vermaan. Maar nee, zoniet bij Cheever: hij maakt er een wonderlijk lichtvoetige en sprankelende verteling van, vol met hilarische en absurdistische wendingen, en vol vrolijkheid en grillige poezie. Geen verhaal met kop en staart dus, en ook geen verhaal met een duidelijke boodschap: het gaat Cheever om de sprankelende poezie van geisoleerde scenes, die hun vederlichte aantrekkelijkheid krijgen EN behouden omdat ze niet worden gebreideld door zoiets loodzwaars als "een boodschap" of "een goed geconstrueerde plot". Daardoor is dit kleine boekje een wonder van grillige bontigheid, en werd ik er helemaal licht van in mijn hoofd. Je krijgt geen moment wat je verwacht, je staat als lezer elke keer op je verkeerde been, en mij geeft dat een gevoel van bevrijding waar ik soms helemaal hilair van word.

Neem de volgende passage, waarin het idyllisch oord beschreven wordt iets voordat het door illegale vuilstort helemaal wordt verpest: "At the northend of the town was Beasley's Pond - a deep body of water, shaped like a bent arm, with heavily forested shores. Here were water and greenerey, and if one were a nineteenth-century painter one would put into the foreground a lovely women on a mule, bent a little over the child she held and accompanied by a man with a staff. This would enable the artist to lable the painting "Flight into Egypt", although all he had meant to commemorate was the bewildering pleasure in a fine landscape on a summer's day". Geweldig hoe Cheever hier eerst lichtvoetig beweegt van een lanschapstafereel naar een kunstzinnig verbeeld Bijbeltafereel, en van dit Bijbeltafereel meteen lichtvoetig doorbeweegt naar het overweldigende plezier van een mooie zomerdag. Dat soort beweeglijkheid vind ik dus pure pret. En ook prachtig vind ik hoe Cheever hier, met lichte touch, de pure vreugde van de natuurervaring vermengt met een soort religieus gevoel: alsof vreugde om een zomerdag zelf al een soort transcendentie oproept, zonder de zwaarte van de religieuze conventies. Zoals ook het schaatsen over de bevroren "Beasley's Pond" een gevoel van goddelijke lichtheid oproept: "He skated and skated. The pleasure of fleetness seemed, as she had said, divine. Swinging down a long stretch of black ice gave Sears a sense of homecoming". Die "homecoming" rijmt naar mijn idee weer mooi met het gegeven dat de 'Beasley's Pond' de vorm heeft van een "bent arm", wat ik (al dan niet terecht) associeer met bescherming en geborgenheid. En ook met de titel van het boek: een bijna kinderlijke jubelkreet over een paradijs. Oke, dat is dan wel een verloren en vervuild paradijs, maar de jubelkreten (in de titel en diverse passages in dit boek) houden toch op zijn minst het BEELD van een paradijs in leven. En daarmee ook de hoop erop.

"Oh what a paradise it seems" noemt zichzelf "an ecological fable" en "a story to be read in bed in an old house on a rainy night". Ik beleef het sterk als een verhaal waarin het vertelplezier voorop staat, en de vreugde van de verteller in de lichtheid van zijn vertelling. En die lichtheid bereikt hij door zich aan geen enkele conventie te storen en zich ook niet te laten neerdrukken door zwaarwichtig pessimisme. Het verhaal zit zoals gezegd vol grillige wendingen, en zit daarmee vol lichtvoetige ongrijpbaarheid. En het eindigt ook in een sfeer van positiviteit en onschuld, waarbij Beasley's Pond op volkomen inplausibele wijze van de milieugangsters wordt gered: iets wat in een realistisch verhaal of een serieus vermaan helemaal niet kan, maar wel bij Cheever. Ook de totaal ongerijmde humor draagt bij aan de lichtheid. Want alle milieuproblematiek en alle teloorgegane illusies en vergeefse liefdesverlangens worden niet alleen in lichtvoetige en poetische zinnen gevat, maar ook gecombineerd met tamelijk hilarische slapstick. Hoofdpersoon Lemuel Sears bijvoorbeeld is verwikkeld in een tamelijk uitzichtloze seksuele relatie, die bij de lezer zeker enige empathie oproept maar toch ook vrolijkheid en soms een forse lachbui. Bijvoorbeeld in een passage waarin hij zich zonder ondergoed naar zijn vriendin wil begeven, wat de verteller als volgt beschrijft: "He even decided against underwear lest it delay his achieving nakedness. As we watch Sears put his genitals in his trousers it is worth observing the look on his face". Even ontroerend als komisch is dan hoe Sears, na door zijn vriendin te zijn afgewezen, een plotse homoseksuele escapade beleeft, zich dan vervolgens afvraagt of hij wel helemaal gezond is, en daarom een psychiater bezoekt. Maar: "Considering the area in which Sears sought counsel, his choice of Dr. Palmer had been unlucky. Dr. Palmer was a homoseksual spinster". En na die naar mijn smaak geweldig droogkomische zin volgt dan een even springerige als ook ontroerende passage over hoe en waarom Dr. Palmer zijn diepere verlangens heeft onderdrukt. Die passage mag iedereen zelf ontdekken, maar hij is vintage Cheever: allereerst omdat het weer zo'n verrassende Cheever-wending is (je verwacht niet dat in een verhaal over Sears er ineens uitgebreid over zijn psychiater wordt verteld), maar vooral door de elegantie van de taal en de combinatie van weemoed en vrolijkheid.

Heerlijk was het, dit laatste boek van Cheever. Ik heb nu al zijn vijf romans gelezen, en ooit herlees ik ze vast. Net als zijn sprankelende verhalen, die ik veel langer geleden las en waar ik mij niks meer van herinner, behalve dat ik er een heel goed humeur van kreeg. Net als ook van dit boek, dat Cheever dus schreef als doodzieke man. En dat hij in die conditie in staat was tot zo'n lichtvoetig boek (en over zo'n zwaarwichtige thematiek) is een extra reden voor een vrolijk jubelkreetje.