In Het verslag van Brodeck richt hoofdpersonage Brodeck zich rechtstreeks tot de lezer, netjes en beleefd in de u-vorm, soms op een haast afstandelijke manier. Dat is niet zo verwonderlijk, want áls oorlogsslachtoffers al over het hun overkomen leed kúnnen praten, gebeurt dit vaak feitelijk en terughoudend omdat ze nauwelijks in staat zijn om onverwerkte emoties toe te laten en hun spookbeelden in woorden om te zetten. Philippe Claudel heeft dit buitengewoon goed aangevoeld en verplaatst zich volledig in de grootse maar zwaar beschadigde Brodeck. Hij laat hem in kleine stappen en met een soms wat beschouwende blik zijn verslag doen, maar de intensiteit is enorm. Het verslag van Brodeck is een nederig, schrijnend, maar ook krachtig relaas van een eenling die belandt in de waanzin van onderdrukking en vernietigende haat. Wij kunnen ons er geen enkele voorstelling van maken. Ik zal niets citeren uit het boek, want elk citaat zou – door het gemis aan de context waarin het zich bevindt – afdoen aan de klasse van Claudel.

Dertig jaar voor het eigenlijke verhaal begint, belandt de 4-jarige Brodeck na verlies van huis en haard in een bergdorpje, waar hij liefdevol wordt opgevoed door de oude Fédorine. Hoewel hij een buitenstaander blijft, stuurt de dorpsgemeenschap hem naar ‘de Hoofdstad’ om te studeren, zodat hij de minder ontwikkelde dorpspopulatie nog tot algemeen nut kan zijn. In ‘de Hoofdstad’ ontmoet hij Emélia en hij neemt haar mee naar huis. De eerst nog tolerante dorpssfeer ondergaat een metamorfose als op een kwade dag kapitein Buller en zijn soldaten het dorp overnemen en een verlammende angst bezit neemt van de bewoners. Brodeck ondervindt aan den lijve wat angst doet met mensen en hoe zijn leven van de een op de andere dag verandert door de plots tegen hem gerichte haat. Hij wordt weggevoerd en de nachtmerrie begint. Maar Brodeck overleeft en keert terug.

Door de onverwachte komst van een vreemdeling worden de dorpelingen geconfronteerd met hun tekortkomingen en hun meest donkere kant. Een gruwelijk voorval kan niet uitblijven. Brodeck krijgt de opdracht de feiten van deze gebeurtenis die hij de ‘Ereigniës’ noemt op te schrijven; een opdracht die ver boven zijn krachten gaat. Maar op een oude schrijfmachine met gebroken toetsen begint hij het verslag, want hij kan niet anders. Wat het dorp niet weet en wat Brodeck angstvallig geheimhoudt, is zijn tweede en uitgebreidere verslag. Eigenlijk een persoonlijke biecht, die hij schommelend tussen heden en verleden op papier zet, over het lot, onmogelijke keuzes, gewetensvragen, het Emélia aangedane leed, dochtertje Poupchette, zijn geloof en hoop op terugkeer en zijn diepe schuldgevoel. Maar vooral schrijft hij over zijn lichamelijke en geestelijke ontering als onderdeel van een grote vernietigingsmachine waar een mens nog minder waard is dan een smerig insect. De uiteindelijke parallel die Brodeck trekt tussen zijn leven en een verhaal dat de oude Fédorine hem als kind vertelde, doet hem de juiste beslissing nemen.

Het verslag van Brodeck zuigt je op en houdt je gevangen in de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog en de voor altijd blijvende verdoemenis van slachtoffers. Het verhaal zou in basis over elke oorlog waar dan ook kunnen gaan, want Claudel geeft ons op geen enkel moment geografische informatie, jaartallen of tijdstippen. Evenmin gebruikt hij woorden als Jood, Nazi, Hitler, WO II, Auschwitz, Holocaust of Kristallnacht, maar het is evident wat hij bedoelt met de vervangende, soms sprookjesachtig klinkende woorden. Zelfs de dorpsbewoners hebben gemoedelijke maar rake bijnamen. Mede door deze fictieve benadering en het nooit noemen van zwaar beladen namen, is Het Verslag van Brodeck geen gemiddeld oorlogsverhaal maar een meesterwerk in het genre. Claudel is magistraal als kunstenaar van de relatieve eenvoud van het ingetogen woord en de impact ervan op ons, want juist door de ongekunsteldheid winnen zijn woorden aan immense zeggingskracht. Aan de intensiteit van de leesbelevenis herken je het niveau van de meester. Dat van Claudel is torenhoog.