Anne Eekhout heeft een ambitieus debuut geschreven. Vijf interne vertellers over een moreel dilemma rond de grenzen van zelfbeschikkingsrecht in een rechtsstaat. Doet een vriendengroep van twintigers er goed aan om de zelfmoord van één van hen te registreren met camera's om door te breken met een controversiële documentaire? Doen ze het uit liefde en vriendschap voor hun eigen makker? Immers, de goede jongen zet zelf zijn vrienden ertoe aan om mee te gaan in zijn zelfverkozen levenseinde. Of zijn het hun eigen zelfzuchtige beweegredenen die zij verpakken onder solidariteit met het ultieme gevoel van vrijheid dat suïcide ogenschijnlijk biedt?

Eekhout zet 'Dogma' uiteen als een Tibetaanse gebedsmolen, waarbij de vijf afzonderlijke individuen gevormd worden door eigen flashbacks en door eigen flashforwards. Zo maken de individuele personages psychologische ontwikkelingen door, terwijl zij steeds in relatie tot elkaar staan in het plot rond de mogelijke hulp bij zelfdoding van vriend Hidde. Het narratief wordt niet geduid door één alwetende verteller die eenvormig de ontwikkelingen van de groep uiteenzet, maar het wordt verteld langs verschillende subjectieve vertellers die zich steeds net iets anders tot de belangrijke gebeurtenissen verhouden.

De speelse narratieve opzet met subjectieve vertellers creëert een alleraardigst raamwerk waarbinnen groepsdynamiek tot in de fijnste details kan worden uitgeplozen. Een psychologische roman in vijfvoud, waarbij het collectieve groepsproces evengoed ontwikkelingen doormaakt als de individuen die er onderdeel van zijn. Bewonderenswaardig dat de schrijfster een klassieke morele fabel combineert met het modernistische vertelplezier van met elkaar conflicterende en/of elkaar aanvullende perspectieven. Daarmee sluit het in vorm aan op eigentijdse discussies over privacy, authenticiteit, groepjesdenken, betekenis vinden in een tijdsgewricht waarin God noch Staat de almachtige autoriteiten vormen in de morele keuzes van de moderne Mensch.

Zo scherp als de algehele narratieve opzet van haar debuutroman is, zo lelijk is het naar mijn smaak geschreven. Eekhout is hier (nog) niet de soort vertelster die het taalniveau heeft om fictieve werelden te scheppen met haar rijke gebruik van de Nederlandse taal. Vrijwel geheel geschreven vanuit de spreektaal van studenten, grossiert de roman in 'me' en 'en' om zinnen lelijk aan elkaar te rijgen. Veel stilistisch oninteressante observaties waarmee personages hun eigen omgeving duiden. Zoals in dit kleine gedrocht: 'Ik neem een slok koffie en ik ril; te slap.' Erg beschrijvend en weinig de verbeelding prikkelend. Personages zijn continu naar elkaar aan het knikken in korte zinnetjes als: 'Ik knik.', 'Hij knikt.' en 'Ik knik snel.' (slechts een fractie van het gekmakende geknik over en weer)

Een ernstiger zwaktebod is dat de personages onvoldoende worden uitgewerkt als meer dan het clichématig brallende studentenvolk uit soaps. Wellicht dat Eekhout geen hoge dunk had van de studentikoze wereld van excessief drankgebruik en promiscue seksuele omgang met elkaar, maar zij schetst haar studenten als taalkundig gelimiteerde bordkartonnen constructies, met weinig ruimte voor eloquente uitlatingen of diepere gedachtesprongen. Hun emoties worden schematisch uitgetikt, waarbij er geen twijfel over kan bestaan wie er waarom heftige ontwikkelingen doormaakt. Daarnaast is een centraal trauma letterlijk cursief in de tekst verwerkt om het te kunnen onderscheiden van andere soorten gemoedstoestanden. Op erg veel sympathie (of zelfs antipathie) konden deze oppervlakkige personages bij mij niet rekenen, want zij voelden veelal als bloedeloze vehikels om de narratieve spielerei te ondersteunen.

Eekhout zet zichzelf met 'Dogma' op de kaart als een schrijfster die in ambities niet onderdoet voor toegankelijke Angelsaksische stilisten als Eleonar Catton met 'The Luminaries' (2013) en Ali Smith met 'How to Be Both' (2014). Toegankelijk spelen met vertelperspectieven en genrevermengingen om tot eigenzinnige hersenkrakers te komen. In die zin ben ik het eens met de overweldigende positieve geluiden van pers en publiek: Eekhout is ontegenzeggelijk een literaire belofte. Toch hoop ik dat zij in haar toekomstig werk de rijpheid van schrijven vindt om haar narratieve bouwwerken naar een hoger plan te tillen. Laat me haar personages verachten of liefhebben, voorbij hun status als bordkartonnen bedenksels. Meer ruimte voor mooi taalgebruik dat de verbeelding prikkelt; minder efficiënte lelijkheid om het plot doelmatig voort te stuwen.