Dit genre literatuur spreekt me zelden aan: mensen die op zoek gaan naar hun roots en ons, lezers, daarmee vermoeien. Misschien Esther is voor mij de uitzondering die de regel bevestigt.
De joodse familie Petrowskaja (en alle andere achternamen die daaraan gelinkt zijn, al dan niet door naamswijzigingen in de geschiedenis) bestond aan het begin van de vorige eeuw vooral uit docenten. De in 1870 in Wenen geboren Ozjel Krzewin richt in Warschau een school voor doofstomme kinderen op. Verbluffende resultaten werden er bereikt. Ten gevolge van oorlogsdreiging verkast de school naar Kiew. Daar zet (oma) Rosa het instituut van haar vader voort. Van heinde en verre worden doofstomme kinderen naar Kiev gebracht. Binnen enkele jaren praten zij als de gemiddelde burger. Het succes van het doofstommeninstituut loopt als een rode draad door het boek. Waarom keerden de Sovjets zich dan langzaam maar zeker tegen de beheerders? Wat gebeurde er toen de Duitsers tijdens WO II die oostelijke regio’s bezetten? Heette de betovergrootmoeder, die wankelend twee Duitse soldaten nadert na het bevel dat alle joden zich moeten melden, en vervolgens met één schot voorgoed het zwijgen wordt opgelegd, Esther? Misschien Esther?
Misschien Esther is een boeiende reis waarin de vlucht van een familie voor de loop van de geschiedenis centraal staat. Petrowskaja spoort familieleden uit het verleden op, vertelt hun verhaal. Dat doet zij op bijna afstandelijke wijze, haar (en onze) emotie wordt voor zover mogelijk gespaard. Dat is bijzonder knap, zeker als je leest welke gruwelen veel familieleden hebben ondergaan.
Katja Petrowskaja (Kiew, 1971) is een journaliste die woont en werkt in Berlijn. Misschien heeft u het interview gezien dat Adriaan van Dis op 10 maart met haar voerde in maart 2016 (DWDD; zie uitzendinggemist.nl). Terecht heeft zij de Ingeborg-Bachmannprijs ontvangen voor haar debuut. Deze prijs wordt beschouwd als een van de belangrijkste in het Duitse taalgebied. Voor hen die enigszins de Duitse taal beheersen: dit boek is zeer toegankelijk in de oorspronkelijke taal van uitgave, Vielleicht Esther.