Het perspectief van het verhaal ligt grotendeels bij Nikolaj. We krijgen via zijn gedachtegang en gesprekken met Sergeant Bertrand een beeld van zijn leven, zowel nu met Vera, als in het verleden. Al snel blijken er ongerijmdheden in zijn weergave van de werkelijkheid te zitten. Als rationele lezer probeer je achter de werkelijkheid te komen van wat je op de mouw gespeld wordt, maar dat lukt niet als je in het hoofd zit van iemand die geen betrouwbare verhalen vertelt. Het gekke (en dus ook het knappe!) is dat je je mee laat slepen, zelf een werkelijkheid probeert te construeren, op elke bladzijde een uitleg verwacht van wat eerder plompverloren (of bij herhaling) opgedist werd: hoe komt hij aan dat litteken op zijn hoofd, speelt dat een rol? Waardoor verloren Vera en hij hun zoontje? Had hij schuld? Speelt dit verdriet een rol in hun verhouding of bij zijn vreemde neigingen? Bestaat Sergeant Betrand wel of is het een verzonnen figuur in zijn hoofd die hem beheerst? Wat als een beklemmend, nog onduidelijk, verhaal begint, wordt langzamerhand vervreemdend en uitermate spannend en aangrijpend.

Het is heel goed mogelijk dat er een metafoor te ontdekken valt met de toestand in het Wit-Rusland van de periode waarin het boek werd geschreven. Sergeant Bertrand (of die nu echt is of geïnternaliseerd) heeft hem duidelijk onder controle, zoals hijzelf Vera onder controle probeert te houden (via uitgebreide spionage en achtervolgen). Ook de scene in de kerk waar hij met een geestelijke hele discussies voert, kan in de richting wijzen van indoctrinatie. De geestelijke blijkt niet in staat iets te betekenen voor deze gekwelde mens. Behalve hem met gemeenplaatsen te wijzen op zijn rol als "echtgenoot die zijn vrouw met overreding op het rechte pad moet brengen". Wat het rechte pad destijds was, mag bekend verondersteld worden. Dan het verblijf in een krankzinnigengesticht, heel gebruikelijk voor iemand met een afwijkende mening. De enige keer dat het perspectief niet bij Nikolaj ligt, is als Vera haar man er weg wil halen. De directeur doet haar onzedelijke voorstellen en als ze er niet op in gaat, laat hij haar weten ervoor te kunnen zorgen dat haar man zich zogenaamd van het leven heeft beroofd.

Zoals ik al zei: beklemmend en doodeng, maar was het echte leven dat destijds ook niet in Wit-Rusland? Kortom: een uiterst intrigerend boek, dat op verschillende niveaus gelezen kan worden en waar ik vast niet alles uit heb kunnen halen. Maar wel aanbevelenswaardig: laat je meeslepen en bijt je tanden er eens op stuk. Het is de moeite waard!

Voor de uitgebreide versie van mijn recensie zie: http://mijnboekenkast.blogspot.nl/2016/06/aleksandr-skorobogatov-sergeant-bertrand.html