(..) Ik wil gewoon een simpel leven leiden en aandacht hebben voor wat er door de dag heen gebeurt. En ’s nachts bij jou slapen (..) Kent Haruf schetst op een subtiele en ontroerende wijze in ‘Onze zielen bij nacht’ hoe Louis Waters en zijn buurvrouw Addie Moore dit simpele leven invullen. Ze voeren lange nachtelijke gesprekken, slapen naast elkaar en eten samen. Ze vangen Addie’s kleinzoon Jamie op omdat zijn ruziënde ouders geen tijd voor hem hebben. Een heel ontroerende deel is wanneer Louis en Addie zich realiseren dat Jamie eenzaam is. Hij heeft ’s nachts nachtmerries, huilt veel en wil daarom bij hen in bed slapen. Om zijn eenzaamheid te verlichten schaffen ze een hond voor hem aan. En het werkt. Al snel wordt de hond Jamie’s beste vriend, zijn nare dromen verdwijnen en hoeft ’s nachts niet meer getroost te worden door Addie en Louis.
In eenvoudige zinnen en door een subtiele manier van vertellen laat Haruf zien hoe deze drie mensen genieten van gewone dingen zoals kamperen, het kijken naar een optocht, volgen hoe muizen groot worden en natuurlijk van het contact met elkaar. Ik genoot met hen mee totdat er een draai in het verhaal kwam. Haruf laat zien dat het genieten van deze eenvoudige genoegens niet begrepen wordt of zelfs afgunst oproept bij vooral gefrustreerde mensen. Zoals de zoon van Addie: Gene. Hij keurt de relatie van zijn moeder af. Geld speelt daarbij ook een rol. Weinig succesvol in zijn eigen carrière is Gene bang dat zijn moeder hertrouwt en een deel van de erfenis naar Louis zou gaan. Hij verwijt zijn moeder en Louis onfatsoenlijk gedrag waarmee ze Jamie hebben beschadigd. Jamie is weer terug bij zijn ouders en huilt nu weer iedere avond. Volgens Gene komt dat door het rare gedrag van Addie en Louis. Zelf zit Gene hij in een vechtrelatie - die bijna zeker zal uitmonden in een vechtscheiding - en realiseert zich totaal niet dat het hun geruzie is die Jamie van streek maakt. Gene eist dat Addie de relatie met Louis verbreekt, zo niet dat ziet zij hem en Jamie nooit meer. En Addie geeft toe aan de emotionele chantage van haar zoon. Ze wil met Jamie contact houden om hem te steunen tegen zijn ouders.
Dit laatste deel van het boek trof mij als een mokerslag. Helaas heb ik een paar vechtscheidingen om mij heen gezien met allerlei vormen van emotionele chantage en ik herken nu het mechanisme bij zo iemand als Gene. Bij de klassieke vorm van ouderverstoting zijn het moeders (of vaders) die eindeloos blijven herhalen hoe slecht de andere ouder is. Met als enige doel dat een kind zijn vader (moeder) verstoot en hem niet meer wil zien. Gene beoefent een variant hiervan. Hij kritiseert Louis bij Jamie – die dol op Louis was - en vooral zijn verhouding met zijn grootmoeder. Contact tussen Jamie en Louis is al helemaal niet toegestaan. Ik merk dat ik echt genoeg heb van volwassenen die contact met kinderen als een chantagemiddel inzetten. Al die ouders die hun kind ‘beschermen’ tegen de andere ouder zouden eens flink aangepakt moeten worden. Overigens maakt Addie volgens mij de verkeerde keuze, ze had moeten weigeren zich zo te laten chanteren. Al begrijp ik ook wel dat ze omgaat.
Kortom een boek dat mij diep wist te raken – eerst in positieve zin en dan in negatieve – en helemaal liet meeleven met de personages, geef ik vol overtuiging vijf sterren.