'Dood van een thrillerschrijfster' is een roman (geen thriller dus) van Pauline Slot die gaat over een zeer literaire auteur die schrijfcursussen geeft in Griekenland. Ik heb het gelezen omdat ik voor mijn studie een mini-onderzoek doe naar naar romans die over schrijvers, lezers en uitgevers gaan. Voor mij is dit een lastige recensie om te schrijven, want ik heb zelf een cursus Creatief Schrijven gevolgd bij Pauline Slot (op de universiteit, ik kreeg er studiepunten voor). Tijdens deze cursus omschreef Slot ook uitgebreid haar eigen mening over de boekenmarkt en over thrillers, een mening die op veel punten overeenkomt met die van de hoofdpersoon uit 'Dood van een thrillerschrijfster'. Hierdoor is het voor mij moeilijk om objectief naar het boek te kijken en te destilleren wat ironisch is bedoeld en wat Slot serieus meent.

Schrijfstijl
Pauline Slot kan ontzettend goed schrijven. Ze heeft een heel vlotte stijl, waardoor het boek heel soepel leest. Soms maakt ze alleen net te veel vergelijkingen, of vergelijkingen die ik niet helemaal kan volgen. Op de eerste pagina van de proloog (op mijn ereader) staan bijvoorbeeld al vier 'als'-vergelijkingen. Dit zijn er twee:

"De tasjes en zakken bewogen niet langer als octopussen onder het wateroppervlak, maar leken met hun laatste krachten aan land te zijn gekropen. Tussen de kiezels lagen ze te sterven, hun hengsels als verlamde armen."

Ik dacht eerst dat de tassen en zakken samen één octopus vormden, maar door 'als octopussen' lijken ze afzonderlijk van elkaar octopussen te zijn. Een octopus heeft acht armen, maar een tas heeft geen acht hengels, dus hoewel het een mooi beeld is, loopt de vergelijking hier voor mij mank.

Verder wil Slot soms iets te graag literair zijn. Dat uit zich in zinnen als: "Op Hemera beloofden de hoge hemel en de kalme koelte van de zee in de morgen altijd een nieuw begin."
De alteraties 'hoge hemel' en 'kalme koelte' zijn voor mij net iets te overduidelijk en de morgen koppelen aan een nieuw begin is natuurlijk een cliché.

Wat ik ook goed vind aan Slots schrijfstijl, is de ironie die ze gebruikt. Het sarcasme druipt soms over de pagina's of tussen de dialogen (als honing over een stapel pancakes, sorry) en verandert soms in venijn. Soms ook niet, wat ook knap is. Hoewel de hoofdpersoon behoorlijk kritisch is op de schrijfwereld, proef je de liefde voor het schrijven altijd.

Personages
De hoofdpersoon is Selma Hoogstins, auteur van literaire romans die niet worden gelezen (hoewel dat eigenlijk goed meevalt: ze verkoopt 3000-4000 exemplaren van een boek). Ze geeft schrijfcursussen aan amateurschrijvers, die over het algemeen heerlijk zijn neergezet. Zo is er een meisje dat young adult fantasy schrijft in het Engels, hoewel Nederlands haar moedertaal is, en niet tegen kritiek kan. Dat is natuurlijk een stereotype van iemand die waarschijnlijk nooit een echte schrijver zal worden. Verder zijn er nog een Engelse journaliste die één week per jaar aan haar boek werkt, waardoor dat boek er waarschijnlijk ook nooit zal komen, een vrouw die voor zichzelf brieven aan haar gehandicapte dochter schrijft (en dus geen auteur wil worden) en een Engelse dichter die helemaal fantastisch is en aan zijn nieuwe bundel werkt.

De groep wordt aangevuld met thrillerschrijfster Esther Noordvlucht, die literaire thrillers schrijft, veel meer boeken verkoopt dan Selma en door de Nederlandse amateurschrijvers wordt geadoreerd. De naam Esther Noordvlucht is een combinatie van Esther Verhoef, Saskia Noort en Simone van der Vlught. De eerste twee zijn typische literaire thrillerauteurs, maar Van der Vlught is veel meer dan dat: ze schrijft ook historische (jeugd)boeken. Ik vind het dus niet helemaal juist dat zij is gebruikt om het personage van een typische literaire thrillerauteur te creëren.

Selma is een personage met een onsympathiek randje, maar soms is ze ook verrassend sympathiek, dat vind ik heel goed gedaan. Je krijgt nergens echt een hekel aan haar. Het is grappig dat Esther Noordvlucht het sympathiekere is, terwijl 'Dood van een thrillerschrijfster' eigenlijk een aanklacht is tegen de literaire thriller.

Het personage Stephen, de partner van Selma, vind ik een gemiste kans. Vroeg in de roman, op pagina 24 in mijn ebook, wordt dit over hem gezegd: "Stephen deed daar hetzelfde als op Hemera, hij was er bouwer, kok en lezer." Aan het einde van de roman is Stephen nog steeds bouwer, kok en lezer, hoewel we hem weinig zien bouwen en slechts één boek zien lezen. Ook heb ik het idee dat Stephen wordt gebruikt om lezen aan te moedigen en schrijven te ontmoedigen: "‘Schrijf jij ook?’ vroeg Wayne aan Stephen.
Die lachte. ‘Ik lees. Dat moet ook gebeuren.’
‘Steeds meer schrijvers en steeds minder lezers,’ zei ik. ‘We moeten Stephen koesteren.’"

Verhaal 1 (over schrijven)
Dit boek gaat over schrijven en de boekenmarkt en lijkt vooral kritiek op de gang van zaken te zijn. Sommige stukken zijn erg grappig geschreven, maar aan andere dingen heb ik me geërgerd. Doordat ik college van Pauline Slot heb gehad en veel van de beweringen van het boek ook uit haar mond heb horen komen, is het voor mij lastig te bepalen wat ironisch bedoeld is en wat niet.

Sommige van haar Slots observaties zijn wat mij betreft 100% raak. Zo schrijft ze over een proefschrift dat "zeker gepubliceerd zou worden. Een handjevol vakgenoten zou het lezen, en daarna zou het geruisloos verdwijnen in de depots van de universiteitsbibliotheken". Ik hou ook van enigszins valse opmerkingen zoals deze: "Het eerste verhaal kon zo weg, zag ik al na driekwart bladzijde. Het was een dialoog tussen een vrouw en haar demente man, waarbij de onbeholpenheid niet voortkwam uit verwarring en verdriet bij de personages, maar uit gebrek aan schrijftechniek." Deze ironie is ijzersterk (mijn favoriet is de kritiek op 'concentratiekampromans', allemaal boeken met 'Auschwitz' in de titel) en hij werkt ook doordat hij is gericht op teksten in plaats van op personen. Helaas zijn er ook verwijzingen naar de schrijfwereld die ik minder geslaagd vind, zoals deze:

"Voor de jurering vroeg ik elk jaar twee schrijvers die zo succesvol waren gedebuteerd dat ik wist dat ze bestonden. Dat was op zich al een prestatie. De meeste debutanten waren dolblij een uitgever te vinden, maar hoorden daarna alleen nog van lezers uit hun eigen netwerk. ‘Ik krijg zoveel leuke reacties’: dat was de strohalm waaraan de vijfhonderd-exemplaren-debutant zich vasthield."

Bij het bovenstaande citaat vraag ik me af wat Pauline Slot hier nou mee wil. Debuteren (= een eerste boek bij een reguliere uitgeverij publiceren) is voor de meeste mensen het resultaat van jarenlang heel hard werken: leren schrijven, blijven leren, blijven houden van schrijven, omgaan met de moordende concurrentie, meedoen aan schrijfwedstrijden, afwijzingen incasseren en ten slotte, als je gescout wordt door een uitgeverij of als je verhaal uit de stapel manuscripten wordt geplukt, een lang redactieproces waarin je pas zeker weet dat je verhaal echt een boek wordt als je na enkele maanden tot jaren je contract hebt getekend. Debuteren is een prestatie en ik vind het jammer dat deze roman denigrerend is over debutanten (ook hier: "Aan schrijfbegeleiding had hij in elk geval geen behoefte, hij gaf zelf al les aan de debutantenklasjes van Jonathan Staring", debutantenklasjes, dat is doen alsof er veel te veel debutanten zijn die allemaal hetzelfde schrijven). In mijn ogen is elke debutant een held en ik heb het voornemen om in 2019 meer debuten te gaan lezen.

Wat me ook tegenvalt, is dat Slot degenen op wie ze kritiek heeft niet bij de naam noemt. Jonathan Staring, literair agent, is eigenlijk Paul Sebes. 'De grootste online boekverkoper' is Bol.com. 'Het emigratieprogramma' is Ik Vertrek (en de mensen die tweets sturen over de aflevering, nou, dat ben ik). Of wat dacht je van dit: "Op nummer 6 stond het vervolg op de recente kaskraker van een Australiër. Zijn debuut, over de nieuwe held van onze tijd, de autist, was wereldwijd zo’n succes geweest dat de Australiër zijn oorspronkelijke plan voor een tweede boek had laten varen, en in plaats daarvan een sequel schreef. De cover en zelfs de titel waren vrijwel identiek aan die van het eerste boek, alleen de kleur verschilde: het ene was rood, het andere blauw."

Zeg dan gewoon dat het gaat om 'Het Rosie Project' en 'Het Rosie Effect' van Graeme Simsion. En zo zit het boek vol zaken die niet bij naam genoemd worden. Wellicht om rechtszaken te voorkomen, maar nu komt het vooral laf over. Noem waar je kritiek op hebt bij naam.

Overigens doet Slot dit ook bij zaken waarop ze geen kritiek heeft:
"Mensen [...] lazen minder gretig over twee Afghaanse broertjes die zich een weg door Europa baanden, ook al was dat nog zo goed beschreven. Hoewel, als de vluchtelingen bleven komen, zou het boek alsnog een tweede leven krijgen. Ik had het onlangs aangeraden aan mijn uitgever, en een bod voor de Nederlandse rechten werd voorbereid."

In het bovenstaande citaat gaat het over 'Hinterland', door Pauline Slot zelf vertaald als 'Achterland' en uitgegeven door Slots uitgeverij De Arbeiderspers. Ik weet dit toevallig omdat ik dit boek moest aanschaffen voor de cursus die ik bij Slot volgde.

En ten slotte, wat ik het belangrijkste punt vind, is dat Slot niet alles noemt. Dat kan ze natuurlijk ook niet. Maar het is jammer dat ze klaagt over goedverkopende genres als literaire thrillers zonder erbij te vertellen dat die verkoop ervoor zorgt dat juist de 'literaire pareltjes die niemand leest' kunnen worden gepubliceerd. Met, ik noem maar wat, de vertaling van '50 Shades of Grey' kan een uitgeverij weet ik niet hoeveel debuten of poëziebundels uitgeven (oh wacht, debuten werden ook niet zo gewaardeerd in dit boek). De verkoopaantallen van een boek dat is geschreven door een BN'er compenseren de lagere verkoopaantallen van andere boeken, dus uiteindelijk hebben andere schrijvers ook voordeel van dat soort boeken.

Verhaal 2 (plot)
Toen ik les kreeg van Pauline Slot, vertelde ze ons dat verhalen die eindigden met 'dit was een droom' niet zo goed waren. Het is opmerkelijk dat haar eigen roman, 'Dood van een thrillerschrijfster' een vergelijkbaar einde heeft. Hierdoor voel ik me als lezer bedrogen. Ik begrijp waarom Slot hiervoor heeft gekozen, wat haar kritiek is, maar het is alsof je me een reep Tony's aangeeft en hem net voordat ik hem in mijn mond kan stoppen terugpakt.

Wat ik wel goed vond, waren de rake typeringen van de stereotype personages en de Griekse crisis die door het verhaal heen schemerde. Ook waren sommige observaties heel ironisch en sterk, maar voor mij was het boek te veel een kritiek op de huidige gang van zaken zonder een nuance of een oplossing. Het personage Selma is goed uitgewerkt, maar juist doordat ze met liefde over schrijven spreekt en de mens achter haar cursisten ziet, geloof ik niet dat zij alleen maar kritiek heeft op het literaire systeem. Het idee is heel leuk, maar ik heb net te veel het idee dat er tegen 'heilige huisjes' wordt getrapt in de hoop een schandaal te creëren dat de boekverkoop omhoog duwt (soms leest het boek als een klacht voor de NS op Facebook) en ik had meer van deze auteur verwacht.

3 sterren.

P.S. Twitteren over televisieprogramma's omdat je van leedvermaak houdt is niet gemeen of raar. Mensen kiezen er zelf over om op tv te komen, dan kunnen ze reacties verwachten. Zolang niemand wordt aangevallen op zaken waarvoor men niet kiest (uiterlijk, minderjarige kinderen die op tv komen, stemgeluid, etc.) lijkt leedvermaak me een prima drijfveer om Ik Vertrek en andere programma's te kijken.