Onlangs las ik met plezier "In the country of last things": een mooi boek, en een prettige nieuwe kennismaking met Paul Auster, die ik ooit graag las maar daarna een beetje vergat. Na die nieuwe kennismaking wou ik ook "Moon Palace" wel weer herlezen, in mijn vervaagde herinnering schitterend en volgens velen Austers beste. Ook dat was weer dikke pret. Niet dat ik nu meteen alles van Auster wil (her)lezen, maar dit smaakt wel naar meer.

Hoofdpersoon en ik-verteller van "Moon Palace" is Marco Stanley Fogg: iemand die dus naar drie wereldreizigers en ontdekkingsreizigers is vernoemd, namelijk Marco Polo, Stanley en Phileas Fogg. Al berust de achternaam Fogg op een vergissing van de immigratieambtenaar: eigenlijk luidt de naam "Fogel". Maar goed, ook dat is een naam die volgens de hoofpersoon symbool staat voor eindeloze voortbewegingen door eindeloze onbekende ruimten. En dat soort voortbewegingen staan ook centraal in deze roman: meeslepend beschreven fysieke voortbewegingen door verlaten oorden in nog onontdekt Amerika, maar vooral mentale dooltochten in onontgonnen gebieden van het innerlijk en van het menselijk bestaan.

De plot hangt - zoals zo vaak bij Auster- van virtuoze verrassingen en volkomen onverwachte wendingen aan elkaar. Grillig en gratuit toeval bepaalt bij Auster steeds de levensloop en ook de plot. Navertellen van het verhaal is dus onmogelijk, en zou ook te veel van de verrassingen verraden. Laat ik volstaan met de opmerking dat Marco Stanley Fogg via idiote spelingen van het lot in contact komt met zijn onbekende grootvader en zijn ongekende vader, en dat in de levensverhalen van alle drie de generaties het steeds weer draait om verlies van de vader, onbekendheid van de eigen oorsprong, existentiële eenzaamheid en onzekerheid en eindeloos dolend zoeken naar de eigen bestemming. Van intergenerationele vooruitgang of toenemende levenswijsheid is geen sprake: de drie generaties delen niet eens elkaars naam, en raken allemaal verdwaald in het leven. En de drie hoofdpersonen zijn allemaal gemarginaliseerde excentriekelingen, van de conventies losgezongen dolenden, losgeslagen schipbreukelingen, op drift geraakte eenlingen die weerloos zijn tegen de grillen van het lot. Maar het zijn ook artiesten, die hun eigen identiteit herscheppen tot een uitdagend, duister, raadselachtig maar ook inspirerend kunstwerk. Hun hele wezen is losgerukt van de conventionele wereld: die losgeruktheid wordt nog verder uitvergroot door diverse bewust gratuite en absurde levenskeuzes, en door die keuzes geven ze bewust een extra gepronoceerde vorm aan hun volkomen excentrieke identiteit. Ze zijn als het ware de auteurs van hun eigen absurde levensverhaal, en door die absurditeit te exploreren en te stileren onthechten ze zich aan de wereld en de conventies.

De ik-figuur zelf doet dat aan het begin van deze roman op wel heel pregnante manier, door zich na het overlijden van zijn oom (die een substituut-vader voor hem was) helemaal te storten in een van geld en voedsel verstoken bestaan. Hij heeft zich over aan totale armoede en hongert zichzelf bijna helemaal uit. Ongetwijfeld dacht Auster hierbij aan "Honger" van Hamsun: het intense verhaal van de zich doodhongerende en daardoor hallucinerende literator, wiens honger ook een afwijzing is van de wereld. Ook dacht Auster vast aan Kafka's "De Hongerkunstenaar": het fascinerend raadselachtige verhaal van iemand die zich doodhongert uit afkeer van de spijzen en dranken van onze wereld. Ook M.S. Fogg hongert zich nagenoeg dood, om onverklaarde en ook voor hemzelf duistere redenen. Maar duidelijk is wel dat hij uiting wil geven aan zijn verlangen om "apart from the herd" te staan. Ook spreekt hij niet voor niets van een "militant refusal to take any action at all" en "nililism raised to the level of an aesthetic proposition" die "turn[s] my life into a work of art". Zeker is dit alles ook de confrontatie met een enorme leegte, maar "this emptiness seemed to give me comfort". En mogelijk wordt hij vooral verlokt door "freedom", door "A sense of despair that becomes so great, so crushing, so catastrophic, that you have no choice but to be liberated by it". De hongerkunst van Fogg is een totaal "nee" tegen de wereld en tegen alle houvast biedende conventies daarvan. Het is daardoor ook een wanhopig makende confrontatie met het onbekende, ongeremde en waanzinnige in zijn eigen innerlijk. Maar die confrontatie is tegelijk ook een ultieme bevrijding, die het mogelijk maakt om totaal nieuwe en ongedachte perspectieven te vinden of te scheppen op zijn eigen identiteit.

In "Moon Palace" worden drie van zulke excentrieke dooltochten met elkaar verknoopt, van drie generaties. Zeer verschillende dooltochten, die mij op steeds heel andere wijze meesleepten, verrasten en ontroerden. Heel tragische dooltochten ook, want uiteindelijk komen alle personages in een soort onbegaanbaar maanlandschap terecht of in ultieme treurnis en dood. Maar ik vond het vooral ook heel inspirerende dooltochten, omdat alle personages zich zo vol van aanstekelijk vuur overgeven aan hun eigen middelpuntvliedende verhaal, omdat ze zo gepassioneerd kiezen voor de absurde ultieme vrijheid, en omdat ze de moed en creativiteit hebben om hun absurde leven vorm te geven als esthetisch object. En vooral inspirerend vond ik hoe Auster die drie absurde levens op even kunstzinnige als absurdistische wijze met elkaar verknoopt, en hoe hij in veel van zijn prachtige zinnen zowel de tragiek als de schoonheid van die absurde levens voelbaar maakt.