Kort geleden had ik van dezelfde schrijver Mendelssohn op het dak gelezen, en dat was geweldig. Maar dit boek is misschien zelfs nog wat briljanter, en minstens even fraai van stijl.

Het verhaal draait om een joodse man, die zo onopvallend mogelijk zijn dagen slijt in het door Duitsers bezette Praag. Door een bizarre toevalligheid ontsnapt hij aan de aandacht van degene die grootschalige deportaties naar vernietigingskampen regelen. Hij houdt zich schuil in zijn vervallen huis, en vindt -samen met andere merkwaardige randfiguren- een merkwaardig soort vrijheid en troost in zijn werk als tuinman van een joodse begraafplaats. Vanuit die buitenstaanderpositie bekijkt hij alles met een bijna Kafkaeske verbazing en vervreemding. Zo noemt hij de nazi's consequent 'die lui', en de kampen 'het circus': de verschrikkingen om hem heen leiden tot angst en ontzetting, maar altijd in combinatie met verwondering. Dat wordt nog gevoed door diverse absurdistische gesprekken, zoals het gesprek met iemand die blij is met zijn dodelijke ziekte. Want door die ziekte hoeft hij niet op transport, en bovendien durven de nazi's zijn piano niet in beslag te nemen uit angst voor besmetting...

Door dit soort absurdisme is Leven met de ster een heel indringend boek: die voortdurende ondertoon van verbazing en vervreemding maakt m.i. goed voelbaar hoe bizar het bestaan van vervolgden was in het Praag van WO II. Tegelijk is het boek ontroerend, o.a. door de gefantaseerde gesprekken van de hoofdpersoon met zijn ex-geliefde, en door de vriendschap die hij opbouwt met andere randfiguren en een zwerfkat. Ook de manifeste angst die eigen was aan deze periode wordt schitterend beschreven. Maar het meest briljant vind ik hoe de hoofdpersoon zijn angst verliest en zijn vervolgers totaal niet meer serieus neemt, juist omdat hij alles kwijt is en voortdurend op de grens leeft van de dood. Hij is niets meer, en juist dat is bevrijdend. Zoals ook het aburdisme van Weil bevrijdend is: hij kijkt voortdurend vanuit een vervreemdend perspectief naar de vervolgers en hun wandaden, en dat levert een zekere distantie op. Het is de stijl van iemand die niets van wat hij beschrijft als normaal wenst te accepteren. Bovendien weet hij door zijn onorthodoxe wijze van schrijven alle platitudes te vermijden.

Ik kende Weil tot voor kort niet, maar volgens mij schreef hij zeker even goed en indringend over de jodenvervolging als b.v. Levi, Kertesz, Wiesel. Dat lijkt mij geen kleine verdienste.