Tja, Pierre Michon..... Weinig bekend, maar door een aantal fans - zoals Houellebecq - enorm geroemd, in Nederland ook fel bejubeld maar weinig gelezen. Ik vind zijn boeken even weerbarstig als prachtig: zijn debuut Roemloze levens zet op m.i. geniale wijze een aantal - fictieve- door de geschiedenis vergeten personen voor het voetlicht, en in veel andere boeken - Rimbaud de zoon, Meesters en knechten- sleept hij mij helemaal mee met gefictionaliseerde verhalen over bestaande kunstenaars, waarin hij de meest fraaie dingen zegt over literatuur en kunst. Maar ja, wel in zinnen van soms wel een pagina lang, die je -zoals in mijn geval- ofwel helemaal in een roes brengen, ofwel helemaal afstoten. Ik raad iedereen aan Michon te lezen, en waarschuw tegelijk iedereen voor een enorme teleurstelling.

De elf is ook weer een meesterlijke Michon. In paginalange zinnen vol bijzinnen vol bijzinnen - ik ga dat niet citeren, dat werkt niet - tovert hij ons het even schimmige als legendarische leven van de schilder Corentin voor ogen, en ook de ontstaansgeschiedenis van het beroemde schilderij De elf. Daarop staan de elf leiders van de Franse revolutie op afgebeeld, als helden, tevens als monsters, als onbeheersbare oerkrachten die vanuit het ene perspectief glorieus lijken en vanuit het andere juist monsters. Op werkelijk onnavolgbare wijze beschrijft (beter: suggereert) Michon de geschilderde taferelen, zodanig dat je ze in alle complexiteit voor je meent te zien. Waarna Michon ineens alles terugneemt en het schilderij anders beschrijft, zodat je nu diezelfde beelden weer ziet maar anders. En dat in zinnen waarin de grandeur van de kunst, de verschrikking van de terreur, en de van modder en ellende vergeven armoede van Corentins voorouders allemaal in elkaar doorklinken. Hoe Michon dat doet, ik heb geen idee.

En dan doe je geleidelijk aan een ontdekking, en eigenlijk wist ik het van begin af aan al wel: de schilder Corentin bestaat niet. Zijn schilderij ook niet. Alle verhalen over leven en werk zijn fictief, ja, gelogen. Michon had ons al steeds op het verkeerde been gezet door ons helemaal in bepaalde taferelen te laten geloven om die taferelen dan vervolgens te hernemen en te veranderen. Maar de aap uit de mouw is dan dat die taferelen helemaal niet bestaan. Dat lijkt een cynisch commentaar op de 'waarheid' van geschiedschrijvers, die ons een waarheidsgetrouw beeld zeggen te bieden van b.v. de Franse revolutie en ons daar helemaal in laten geloven. Maar dat is allemaal illusie en drogbeeld, lijkt Michon te zeggen. En tegelijk is Michons truc -ons te laten geloven in een fictieve schilder en een schilderij die niet bestaat - ook een demonstratie van de kracht van literatuur en kunst: die toveren ons voor even een werkelijkheid voor ogen die beter is dan de echte werkelijkheid. Ook al blijft het een illusie.

Ja, ik ben een fan van Michon, zeker ook van dit boek. Ik heb er zeer van genoten. Maar het wel typisch zo'n auteur die je liefhebt OF haat: veel mensen zullen hem saai vinden, of gekunsteld, of - door die lange en in zichzelf ronddraaiende zinnen - misschien zelfs onleesbaar. Ik raad iedereen aan hem te lezen, maar ook om eerst goed na te denken of het wel wat voor je is.