‘Onderduiken bij de bezetter’ ontstond doordat auteur Pieter Palmbergen zichzelf de vraag stelde of alle Nederlanders, die in de Arbeidsdienst werkten voor de Duitsers, fout waren. Hij beet zich vast in deze vraag en een periode van research brak aan. Hij zette alle feiten op een rij en toont in zijn boek aan dat de werkelijkheid minder zwart-wit is dan velen denken.

De titel “Onderduiken bij de bezetter” is een uitspraak die veel werd gebruikt tijdens de bezetting in de Tweede Wereldoorlog. Deze uitspraak werd bedacht door de leiding van het Nederlandse leger. Ruim 55.000 ex- beroepsmilitairen en veel jongemannen vanaf 18 jaar oud moesten beschermd worden. Ze mochten niet in de Duitse handen vallen om vervolgens verplicht voor arbeid in Duitsland te worden ingezet.
Geen eenvoudige opgave aangezien het om enorm veel mensen ging.

“In 1937 werd Romme minister van Sociale zaken in het vierde kabinet Colijn. Hij stimuleerde en dwong de werklozen om in nazi-Duitslang te gaan werken. In 1938 werden door hem 18.000 mannen uit Nederland gedwongen tewerkgesteld in Duitsland.”

Palmbergen vertelt in zijn boek over de geschiedenis van de 64 kampen van de Nederlandse Arbeids Dienstplicht (NAD). Zoals die in Sellingen en Ter Apel. De kampen zijn inmiddels vergeten en verdwenen. Alleen in Ommen zijn enkele gebouwen bewaard gebleven. De NAD was eerst een vrijwillige en later een verplichte werkinzetdienst voor mannen en vrouwen in de Tweede Wereldoorlog. Ooit opgezet als een aantrekkelijke regeling ter voorkoming van werkloosheid van 55.000 Nederlandse militairen.

“Alles wat erg belangrijk was in de oorlog werd van mond tot mond doorverteld via anderen die men vertrouwde. Overal wist men wie de NSB’ers waren aan wie het natuurlijk niet werd verteld. Zo werd belangrijk nieuws soms erg snel over grote afstanden bekend.”

De Duitse bezetter zag wel iets in dit concept en wilde er hun Nationaal Socialistische propaganda aan koppelen. Militairen die opgeleid werden voor een leidinggevende functie kregen een brandweer- en/of politieopleiding aangeboden en konden daarmee aan het werk bij gemeenten, bedrijven of de politie. Pas in 1944 werden de leidinggevenden van de Nederlandse Arbeidsdienst (NAD) kampen vervangen door NSB’ers doordat de voormalige leiding massaal onderdook.

“De kranten moesten successen melden van de bezetter. Het Nieuwsblad van het Noorden bracht in de eerste helft van 1944 veel artikelen over het arbeidsdienstkamp Johan Martsuyker. De opkomst van de mannen in 1944 werd eveneens uitvoerig beschreven.”

Het boek is gebaseerd op vele persoonlijke verhalen en bevat afbeeldingen, brieven en verhalen van overlevenden over dwang en armoede, verzet en vriendschap. Palmbergen hanteert een toegankelijke schrijfstijl hetgeen zijn boek voor een groot publiek geschikt maakt.

Palmbergen heeft met zijn ‘Onderduiken bij de bezetter’ een boeiend stuk geschiedenis geopenbaard, waarover nog niet veel geschreven is.

De auteur
Pieter Pambergen is 54 en woont in Emmen. Palmbergen is auteur van Christelijke boeken en werken over de Tweede Wereldoorlog.

Uitvoering
Uitgeverij Pumbo
ISBN 9789463451390
Paperback, 250 pagina’s

Over Hanneke Tinor-Centi
Hanneke Tinor-Centi (1960), eigenaar van HT-C Communicatie en Marketing, literair agent, boekmarketeer en recensent.
http://ht-c-communicatie.nl/