‘Een natie zonder religie is als een man zonder adem.’ Met dit citaat van de beruchte minister van Propaganda Joseph Goebbels start Philip Kerr het negende deel van zijn befaamde Bernie Gunther thrillerreeks. Het citaat weet de donkere sfeer, die de Britse auteur met ‘De man zonder adem’ wil meegeven, mooi aan te kondigen. Kerr, afgestudeerd in 1980 met een mastergraad in rechten, werkte eerst als advertentiecopywriter voordat hij in 1989 begon aan zijn succesvolle ‘Berlijnse trilogie’ met politieagent Bernhard ‘Bernie’ Gunther in de hoofdrol. In deze momenteel 12-delige, hoog aangeschreven, historische thrillerreeks heeft ‘De man zonder adem’ zeker zijn aandeel.

De winter van 1943. Het moraal is ver te zoeken in Nazi-Duitsland dat, na de verpletterende nederlaag in Stalingrad, ook op zijn grondvesten begint te schudden. Plots lijkt de uitkomst van de oorlog iets minder helder en vele voorstanders van het Derde Rijk beseffen al snel dat het niet lang meer zal duren voor de geallieerden aan hun voordeur staan. Bernie Gunther, gestopt als politieman/rechercheur en allerminst voorstander van het naziregime, werkt voor het Bureau Oorlogsmisdaden van de Wehrmacht, dat steeds meer als nuttig wordt gezien in dit wankelende Duitsland. Wat vroeger niet belangrijk was, nl. Duitse oorlogsmisdaden en hoe de rest van de wereld erover denkt, lijkt nu wel aan de orde. Ontkennen van de misdaden gaat niet meer, maar relativeren lijkt een mooie optie. Het Rode Leger is immers ook schuldig aan gruweldaden van dezelfde orde. Minister van Propaganda Joseph Goebbels ziet er een goede zaak in om onweerlegbaar bewijs van de Russische gruweldaden te verzamelen en zo de Duitse oorlogsmisdaden te laten overschaduwen. Zo wil hij ook de eenheid van de geallieerden aan het wankelen brengen, wat een voordeel voor Duitsland kan zijn. Wanneer er dan in Smolensk een massagraf vol vermoorde Poolse officiers gevonden wordt, lijkt dit de perfecte gelegenheid voor Goebbels om een Russische oorlogsmisdaad internationaal aan het licht te brengen.
Aangezien minister Goebbels en de Wehrmacht erop staan dat het onderzoek geleid wordt door een professional, kan Bernie niet anders dan zijn koffers pakken en naar Smolensk vertrekken. Daar komt hij al snel tot het besef dat de zaak veel complexer is dan eerst gedacht en wordt zijn toch al door velen verachtte leven nog meer bedreigd.

‘De man zonder adem’ is, zoals eerder vermeld, Kerrs negende deel in de Bernie Gunther reeks, wat duidelijk te merken valt aan de ervaren schrijfstijl. Het is een thriller van de hoogste plank die de lezer vasthoudt tot op het einde. Kerr creëert zijn spanning niet onmiddellijk door middel van acties, maar vooral door de constante, dreigende sfeer die het boek lijkt uit te stralen. Het knappe aan deze thriller is niet meteen de spanning, maar hoe de Britse auteur de verhaallijn van zijn fictieve personage Bernie Gunther weet te verweven met waargebeurde feiten, zoals de vrouwenopstand in de Rosenstraße en het Stauffenberg-complot. Het getuigt van veel ervaring en talent.

Anders aan deze thriller is de beleving van de Tweede Wereldoorlog. Meestal beleef je het aan de zijde van de geallieerden of ondergedoken Joden, de ‘goeden’ om het zo te zeggen. Kerr weet dit heel anders te brengen met behulp van Bernie Gunther, een zeer menselijke en niet meteen sympathieke Duitser. Bernie is een echte patriot en, in tegenstelling van wat je zou verwachten van een echte Duitser, geen lid van de Partij. Hij durft zijn ongenoegen jegens de huidige regering vaak te uiten en met zijn cynische opmerkingen sleurt hij je doorheen de vreselijke periode die de Tweede Wereldoorlog was.
Het mooie is ook dat Kerr Bernie laat kampen met morele dilemma’s in een immorele samenleving. Zo slaat hij vaak de spijker op zijn kop en wordt je als lezer wakker geschud. Je beleeft de oorlog op een totaal andere, maar zeer interessante manier.

Hoewel Bernie niet de meest adorabele man is, kan je je als lezer toch goed inleven in zijn situatie en voel je als het ware met hem mee. Dit is zeer knap gepresteerd van Kerr en brengt hij mede tot stand door het vertelstandpunt, nl. personele-ik. Dit vertelstandpunt bekrachtigt ook de sterkte van deze thriller, nl. de voortdurende dreiging en spanning. Door in de ik-persoon te spreken hangt deze dreiging nog harder rondom de lezer. Als lezer wordt je voortdurend op verschillende dwaalsporen gezet tot je op een onverwacht en mooi plot stuit. Niets in deze thriller gaat te snel of te traag, alles is perfect gedoseerd zodat je als lezer net die pagina meer wil lezen.

Toch zijn er enkele bedenkingen. Kerr heeft duidelijk kennis van zaken als het om Duitsland ten tijde van de Tweede Wereldoorlog gaat en heeft zeker voldoende research gedaan. Als lezer kan dit niet het geval zijn, wat het lezen van deze thriller tot een ware hel maakt. Je krijgt vele historische namen toegespeeld zonder extra toelichting en dit kan al zeer snel verzadigend werken. Je moet hier dus niet aan beginnen zonder enige notie van de Tweede Wereldoorlog.
Ook krijg je als lezer zeer veel informatie waar je verbanden tussen moet leggen en is de schrijfstijl niet de gemakkelijkste. Deze twee zaken maken dat je als lezer toch wel wat ervaring moet hebben, anders geraak je er niet door.

Al bij al is het een zeer aan te raden thriller indien je rekening houdt met Kerrs doelpubliek. Het leest vlot, bevat een gezonde dosis humor en is, zoals reeds vermeld, perfect gedoseerd zodat je als lezer net die pagina meer wil lezen. Al wat aan de basis ligt voor een goed boek. We kijken alvast uit naar zijn nieuwste deel in de reeks, ‘Pruisisch blauw’.

Nog een kleine opmerking over de vertaling die soms wat steken liet vallen. Er waren kleine spellingsfouten zoals voetval i.p.v. voetbal enz., maar er werden ook foute zinsconstructies gemaakt en hele woorden vergeten die je er dan als lezer zelf bij moest verzinnen. Ook was er een fout in de vertaling van één woord dat twee keer dezelfde betekenis moest krijgen. Eerst werd het vertaald als geweldig en dan als fantastisch. Dit klopte niet in de context.
Dit is nu niet heel erg voor een 443 pagina's tellende thriller, maar het stoorde wel tijdens het lezen.