Dit boek wordt door o.a. Pamuk de Turkse evenknie genoemd van Madame Bovary en Anna Karenina, wat volgens diverse recensies in de Nederlandse en Duitse pers volkomen terecht is. Maar ja, die recensies zijn ook alweer van een paar jaar geleden: het boek is na zijn herontdekking alweer snel vergeten en verramsjt. Jammer, want het is prachtig: ik heb er in elk geval stevig van genoten.

Het verhaal is eigenlijk een totale draak: jonge vrouw trouwt oudere man, voelt onvrede en gaat vreemd met een rokkenjager en losbol; dochter van oudere man mist dode moeder en voelt zich verraden; iedereen gaat in zware smart ten onder. De personages worden voortdurend door extreme emotie voortgestuwd, en mede daardoor is de plot af en toe bijna ongeloofwaardig van melodramatische grilligheid. Tevens is de stijl bezwangerd van hysterie, larmoyant drama en noodlotsdreiging: mede daardoor worden de zinnen soms topzwaar van alle metaforen, herhalingen en uitweidingen. Allemaal zaken waar ik normaal gesproken totaal niet van houd. En TOCH is het boek geweldig.

Prachtig is bijvoorbeeld hoe Usakligil de binnenwereld van zijn personages beschrijft. Het verdriet van Nihal om haar dode moeder, haar worsteling met de pubertijd (als overgang van meisje naar jonge vrouw), de wrok voor Bither die haar oude vader trouwt en haar daarmee de exclusieve aandacht van haar vader ontrooft: het is allemaal bijzonder meeslepend opgeschreven. Zo ook de dromen van Bihter (zij dacht door het huwelijk met een oude man toegang te krijgen tot een verheven wereld van luxe en schoonheid), de teleurstelling en wanhopige passie, de wijze waarop zij ondanks zichzelf helemaal verslingerd raakt aan rokkenjager Behlul, de wanhoop als ook die passie op niets uitloopt, enzovoort. Zelfs de emoties van die rokkenjager worden prachtig en invoelbaar beschreven: hoe ook hij van onbereikbare liefde droomt, hoe ook hij wordt meegesleept in passie en teleurstelling, hoe ook hij slachtoffer wordt van zijn eigen innerlijke tegenstellingen. Want dat is met bijna alle personages aan de hand: ze dromen van liefde en geluk maar krijgen het niet, en worden meegesleept in een draaikolk van totaal tegenstrijdige en inconsistente emoties die ze zelf niet eens begrijpen.

Briljant vind ik dan vooral hoe Usakligil die emoties, hoe grillig en inconsistent en ronduit hysterisch ze ook zijn, TOCH volkomen helder en invoelbaar beschrijft. Hij beschrijft de innerlijke stormen van zijn personages volkomen overtuigend, hoe onwaarschijnlijk die innerlijke stormen soms ook zijn: als lezer kun je zo helemaal volgen hoe die personages worden meegesleept in bijna onnavolgbare vervoering en smart, en hoe zij willoze speelballen worden van de irrationele onderstromen in hun eigen gemoed. Usakligil laat je zien hoe iemand meer en meer bezeten raakt van erotische dromen, zonder zelf door te hebben dat het erotische dromen zijn. Hij laat je zien hoe iemand helemaal verteerd raakt door haat, zonder dit zelf te beseffen. Hij laat zien hoe iemand binnen een seconde helemaal van stemming verandert, of door een gril ineens alles vergooit waar hij of zij van droomde. En dat allemaal zo helder en overtuigend dat je als lezer begrip en zelfs sympathie voor de personages voelt, hoe onbegrijpelijk ze vaak ook zijn.

Soms is de stijl ook echt schitterend. Zo kijken twee prille geliefden bijvoorbeeld op de volgende wijze naar een natuurtafereel: 'Door de oprechte poezie in de luister van dit landschap bleven ze lange tijd stil staan kijken, verbluft, zonder nog iets te zeggen, zonder zich te verroeren, uit angst dat de luchtspiegeling, die broos trilde als een ijl schilderij, gemaakt uit deze lucht, uit dit licht, bij de minste beweging in het niets zou oplossen'. Prachtig vind ik dat: niet alleen omdat dit tafereel het verlangen naar liefde en geluk voelbaar maakt, maar vooral ook omdat de broosheid en ijlheid van dit tafereel voelbaar maakt hoe broos en breekbaar en uiteindelijk vergeefs dit verlangen is. Iets wat de personages zelf nog niet eens bewust beseffen. Ik heb dit boek kortom met veel plezier gelezen.

Een regelrechte aanrader naar mijn smaak, ondanks de drakerigheid. Opmerkelijk modern, vol zinderende erotiek en vergeefs verlangen, en vol intrigerende perspectieven op de grillige kanten van onze psyche en onze emoties. Ik zou zeggen: ga naar De Slegte of naar Antiqbook, en scoor deze roman!