Hoewel Tolkien meerdere malen heeft aangegeven een hekel aan allegorieën te hebben, vind ik het moeilijk om me aan de indruk te onttrekken dat Leaf by Niggle (Blad van Klein) over Tolkien’s eigen creatieve proces gaat, net als Smith of Wootton-Major (De smid van Groot-Wolding).

[Waarschuwing: spoilers hieronder]

Leaf by Niggle is door JRR Tolkien in één keer geschreven nadat hij op een dag met het complete verhaal in zijn hoofd wakker werd, ergens rond ~ 1938. Het gaat over een schilder, Niggle (enkele jaren geleden treffend vertaald als ‘Priegel’ voor de toneelbewerking van Theater de Lichtboog) die blijft hangen in details van bladeren, terwijl hij eigenlijk de hele boom en het land eromheen wil schilderen. Het verhaal neemt een metafysische wending als Niggle op reis moet (net als iedereen) zonder dat hij zijn levenswerk heeft kunnen afmaken.
Na de (trein)reis komt hij in een soort instelling terecht, waar hij simpel fysiek werk te doen krijgt. Dat put hem uit,. Hij wordt opgenomen om te herstellen, en daarbij wordt er besloten dat hij de volgende stap mag zetten: een tweede treinreis die hem ergens in een groen landschap afzet waar hij tot zijn verbijstering ‘zijn’ boom aantreft - voltooid.
Het houdt daar nog niet op. Samen met zijn oude buurman Parish werkt Niggle verder aan de boom en alles eromheen totdat ook dat voltooid is; en dan wordt het voor Niggle tijd om weer verder te trekken, de bergen in, die hij altijd al aan de randen van zijn schetsen heeft vermoed.
Het laatste deel van het verhaal heeft een transcendent en bevrijdend karakter dat lastig in woorden te vatten is.

De gelijkenis met Tolkien’s idee van creatie en subcreatie (en hoe dat in zijn religieuze besef paste) is treffend. Misschien is dat de reden dat het verhaal me zo raakt; het is lastig om me voor te stellen of het ook buiten die context zo’n sterke indruk maakt.