Dit was mijn tweede Lenz in vrij korte tijd, en vast niet mijn laatste. Na “Duitse les” beviel namelijk ook “Bureau gevonden voorwerpen” mij weer opperbest. Een vreemd boek, zeker in het begin, maar uiteindelijk begon ik aan de sfeer te wennen en vond ik het echt beeldschoon.

Het boek draait om Henry Neff, die – tot verbazing en gedempt verdriet van zijn welgestelde familie – geen carrière maken wil: hij kiest bewust voor een bescheiden positie bij het bureau gevonden voorwerpen van de spoorwegen. Een werkomgeving zonder glamour, maar juist dat bevalt hem. En wat hem nog meer bevalt is het verhaal dat achter elk verloren voorwerp steekt, het dagelijks contact met hen die iets hebben verloren (met ‘verliezers’ in alle betekenissen des woords), de treurnis en wroeging van dit verlies, en vooral ook de vreugde en de hoop van het terugvinden. Het is een vreemd oord, dat bureau van gevonden voorwerpen: ik vond het heel oneigentijds van sfeer (het boek is uit 2003, de sfeer van het bureau is bijna jaren ’50 of ouder), de collega’s van Neff zijn minstens zo excentriek als hij zelf, de procedures vond ik soms bijna Kafkaesk absurdistisch, en het hele oord lijkt totaal onwerelds omdat alle voorwerpen, personeelsleden en dagelijkse handelingen zo sterk van de wereld zijn afgesneden. Henry Neff noemt zichzelf op een gegeven moment ook een verloren voorwerp, wat dan door zijn vrouwelijke collega meteen als koosnaam wordt gebruikt. Even waande ik mij in een roman van Kafka of Robert Walser: zo marginaal zijn de personages, zo verloren zijn de mensen en de dingen, zo onwerelds is de sfeer. Bovendien leek het boek mij grotendeels een allegorie waarvan ik de sleutel niet had: ook dat ervaar ik altijd sterk als ik Kafka of Walser lees.

Maar het is niet alleen maar een allegorie zonder sleutel. Geleidelijk aan begon ik te merken dat dit boek ook, op zachtzinnige en onnadrukkelijke wijze, pleit voor aandacht en medemenselijkheid. Aandacht bijvoorbeeld voor verloren voorwerpen, hoe marginaal soms ook, en voor het verhaal van hoop of juist teleurstelling achter die voorwerpen en hun verlies. Maar ook aandacht voor medemensen, hoe anders en marginaal soms ook. Om te beginnen omdat Lenz onze aandacht als lezer vraagt voor de zachtaardige, weinig ambitieuze en op het eerste gezicht nogal onuitgesproken persoonlijkheid van Henry Neff. Maar ook omdat we zien hoe Henry, uiteraard op onnadrukkelijke wijze, zoveel aandacht heeft voor zijn medemensen. Bijvoorbeeld voor zijn collega Paula: mooi en ontroerend om te zien hoe hij vergeefs om haar liefde bedelt, daar toch niet heel teleurgesteld door raakt en met haar een merkwaardige maar voor hem kennelijk best bevredigende vriendschap ontwikkelt. Of met Fedor Lagutin, een geleerde uit Basjikirië -een uiteraard marginale streek ergens in Kirgizië- die hij via een gevonden voorwerp leert kennen: samen met zijn zus Barbara raakt hij zeer bevriend met deze in het westen verdwaalde man, wat onder andere een prachtige scene oplevert waarin Fedor de Basjiekse fluit speelt en helemaal blij wordt van verhalen uit zijn rijke Basjiekse cultuur. Henry is zelfs mild voor de hells angels-achtige motorduivels die hem dagelijks belagen. Al gaat hij, op even onverwachte als voor mij ook ontroerende wijze, hen wel een keer te lijf omdat hij de veiligheid van een vriend moet verdedigen en vooral de brieven (ook weer voorwerpen met een verhaal) die deze vriend voor verlies bewaren wil.

Aandacht dus voor marginale voorwerpen en marginaal lijkende personen, dat is wat dit boek uitademt. Dat is waar Lenz het hele boek door voor lijkt te pleiten. En misschien is dat ook de reden waarom de sfeer van zijn boek zo merkwaardig oneigentijds en vaak zelfs onwerelds is. Een van zijn personages zegt dat vergeetachtigheid (het vergeten van voorwerpen maar ook van rijke verhalen en gelegenheden tot avontuur) de ziekte van deze tijd is. Wie weet denkt Lenz dat ook wel: misschien moeten we Henry Neff, die geen carrière wil maken en bewust kiest voor het bureau verloren voorwerpen, wel zien als iemand die zich tegen de tijdsgeest verzet. Zoals dat hele bureau ook een oord is dat zich verzet tegen het vergeten van marginale voorwerpen en de verhalen die deze voorwerpen vertellen. En zoals het hele boek onze aandacht vraagt voor iemand die zichzelf een gevonden voorwerp vindt, maar daaronder allerminst gebukt gaat. Dit was een heel ander boek dan “Duitse les”: even vreemd, even fascinerend en ongrijpbaar van sfeer, maar wel op een totaal andere manier. Ik heb sterk het vermoeden dat zijn andere boeken ook weer anders zullen zijn, maar even prachtig. Een aanrader, die man!