Misschien wel het meest nihilistische werk van Hermans. De pik- pikzwarte geest van L.-F. Céline (Voyage au bout de la nuit) heerst over dit werk, Nu ik het na 40 jaar herlees, begrijp ik meer van de bedoeling: 'het vergeefse menselijk streven om orde te ontdekken in de chaotische werkelijkheid', zoals Pieter Steinz het formuleerde in zijn Gids voor de wereldliteratuur. Van zijn Spaanse kameraad (die hij ook weer in de steek laat) weet de ik-figuur de naam niet eens, de belofte om de boel niet te slopen wordt door de Duitsers niet gehouden, moorden worden bijna terloops gepleegd. Anno 2017 is het moeilijk het gevoel te herkennen waaruit dat is geschreven: de traumatische ervaring van WO II.
Waarom dan nog je best doen om boeken te schrijven? Dat is het raadsel aan Hermans, die de mensheid afwees en tegelijkertijd diezelfde mensheid nodig had om bewonderd te worden.