Deze bespreking sluit af met een persoonlijke beleving van het gesprek dat Arriaga voerde met deelnemers van de Hebban leesclub bij uitgeverij Atlas/Contact.

Guillermo Arriaga – De ontembare

De ontembare is in meerdere zin een ‘wreed’ boek. Enerzijds is er de verhaallijn over de rauwe jeugd van Juan Guillermo in Mexico-stad, anderzijds de jacht op een wolf in het barre winterse Canada. Arriaga trekt de lezer direct in het verhaal om deze daarna niet meer los te laten. “Twee broers had ik. Allebei verloren ze door mijn toedoen het leven,” aldus Juan Guillermo op pagina 2. Probeer het boek dan nog maar eens weg te leggen…
Juan groeit op in een wijk waar geweld eerder regel dan uitzondering is. Zijn zeven jaar oudere broer Carlos fokt chinchilla’s op het dak – de daken van de huizen, waar veel gebeurtenissen zich afspelen – en verdient op die wijze een aardige cent. Op zeker moment ontdekt hij een gat in de markt: lsd en heroïne. De plaatselijke drugsmaffia staat dit toe, zij richten zich vooral op wiet- en cocaïnegebruikers. De politie is echter een taaie tegenstander: men eist een aandeel van Carlos’ omzet op, waaraan hij geen gehoor wenst te geven. En dan zijn er nog de ‘goede jongens’, een criminele orthodox katholieke jeugdbende. Op verzoek van Carlos infiltreert Juan Guillermo in de groep, wat uiteindelijk fatale gevolgen voor de drugsdealer zal hebben.
Als de buren verhuizen, willen zij hun valse wolfshond Fang laten inslapen. Juan weet te bewerkstelligen dat hij de nieuwe eigenaar wordt van het kreng. Als hij de papieren bestudeert die hij met de hond heeft gekregen, blijkt Fang een volbloed wolf te zijn, afkomstig van een fokkerij in Canada.

Het wel en wee in Mexico-stad wordt afgewisseld door het verhaal van pelsjager Aramuq in noord-Canada. Volgens een legende huist je geest in de grootste en sterkste wolf die op je pad komt. Deze zul je moeten najagen totdat je het beest hebt gedood, pas dan zul je jezelf vinden. Aramuq kruist het pad van ‘zijn’ wolf. Vanaf het moment dat hij dit machtige dier voor het eerst ziet, weet hij zeker dat juist dit mannetje hem naar het paradijs kan brengen. Wat volgt is een bizarre jacht, een strijd op leven en dood.

Op ingenieuze wijze weet de auteur beide verhaallijnen in elkaar te knopen. Door de geslaagde cliffhangers en de afwisseling van verhalen is het nauwelijks mogelijk te stoppen met lezen (825 pagina’s). Regelmatig is sprake van gruwelijk geweld, maar Arriaga weet dat op zo’n manier te presenteren dat het prikkelt door te gaan met het verhaal. De laatste honderd pagina’s hadden meer uitgesponnen mogen zijn, maar dat is dan ook een van de weinige minpunten van De ontembare. Zeer terecht is dit boek in januari door het boekenpanel van DWDD uitverkoren tot Boek van de maand.

Zaterdag 2 februari heb ik de Mexicaanse auteur/regisseur Guillermo Arriaga op uitnodiging van uitgeverij Atlas/Contact in Amsterdam ontmoet. Als aanvulling op de bespreking van De ontembare volgt hier een weergave van die ontmoeting (de uitspraken van Arriaga zijn geen letterlijke weergave).

Hoe lang heeft u gewerkt aan De ontembare?
Ik had het boek al twintig jaar in mijn hoofd. De eerste versie was in drie jaar voltooid, daarna ben ik gaan schaven en schrappen met als resultaat dat het boek 500 pagina’s dunner is dan in de originele versie. Overigens is El Salvaje (de Mexicaanse eerste editie van 10.000 exemplaren, 2016; EW) dunner dan de Nederlandse, want de drukker vond het boek wel erg dik en heeft alle witregels weggehaald. Blijkbaar begrijpt de man niet dat witregels een functie hebben.

Maakt u vooraf een raamwerk van een roman?
Ik schrijf volkomen intuïtief, weet bij god niet waar het verhaal toe zal leiden. I’m a reader, I don’t know what comes next. I always wonder: who is dictating me? Dagelijkse gebeurtenissen bepalen de loop van het verhaal, nieuwsberichten, het weer, mijn ervaringen in de natuur.

In hoeverre is het boek gebaseerd op uw eigen leven?
Alles. Weliswaar groeide ik op in een gegoede wijk, maar ook ik ben vanwege wangedrag op mijn tiende van school getrapt. De buren hadden inderdaad een wolf als huisdier, een beest zo mak als een lammetje, dat dan weer wel. Mijn broer heet Carlos, maar hij leeft en is hoogleraar chemie. The ‘good guys’ do exist and I’ve been visiting ten or so of their meetings. Nadat ik, ongelovige, besloot deze niet meer bij te wonen, werd ik door hen bedreigd. Ook Chelo (het promiscue meisje waarop Juan verliefd is; EW) heeft bestaan. Ik was stikverliefd op haar, een meisje vijf jaar ouder dan ik, maar ze is op haar twintigste overleden. De hondengevechten en het gokimperium daaromheen: real. De Nazi’s bestaan, zij reguleren de wiet- en cocaïnehandel in Mexico-stad. (Lachend:) Hun leider ‘Mister Mexico’ is een kleine kale man, altijd en eeuwig op zijn Harley-Davidson. Wee degene die hem een strobreed in de weg legt. Het grappige is: als hij spreekt, hoor je een hoge meisjesstem. Waag het niet daar om te lachen, het zal je dood betekenen. Ook de corruptie van de politie is op werkelijkheid gebaseerd. The book is based on facts that never happened, but all could have happened.

Bent u naar winters Canada afgereisd om onderzoek te doen voor uw boek?
Nee, ik ben slechts één keer kort naar Canada geweest, in de zomer, als zestienjarige. Het betrof een soort uitwisseling, maar ik kwam bij een pedofiele man terecht en binnen de kortste keren was ik terug in Mexico! Mijn inspiratie deed ik op in Nieuw-Zeeland, waar ik in extreem winterse omstandigheden op jacht ben geweest. Het is een kwestie van vertalen naar een andere locatie.

De jacht van Amaruq op wolf Nujuaqtutuq is zeer plastisch beschreven. Bent u zelf een jager?
Ja, en ik ken het respect voor een dier. Zo jaag ik al drie jaar op een specifiek hert, een grote bok. Een prachtig dier! Het leeft op zo’n vijftien kilometer van mijn huis in Mexico-stad (op ruim 2200 meter boven de zeespiegel is Mexico-stad met haar 23 miljoen inwoners gevarieerd, van krottenwijken tot zeer uitgestrekte natuurgebieden; EW). Vaak heb ik meer dan zes uur per dag liggen wachten, pijl en boog in de aanslag. Met een geweer jagen doe ik niet, dat is laf (Amaruq jaagt overigens wel degelijk met geweer; EW). En dan ineens zie ik ‘mijn’ hert verschijnen, een seconde. Op meer dan driehonderd meter afstand is het niet mogelijk hem goed te raken. Een enkele keer is het me gelukt hem zo dicht te naderen. Dan maakte ik bewust een ritselend gebaar, zodat hij me kon ontdekken en vluchten. Maar ooit zal ik hem schieten. Dat hert is mijn Nujuaqtutuq. Hij wordt oud, dus dood zal hij toch gaan binnen afzienbare tijd. Dat ene hert is het dier waar mijn ziel in huist.

De eerste zevenhonderd pagina’s beschrijven zeer gedetailleerd het wel en wee van de protagonisten. Het laatste deel van de roman – de reis naar Canada – is als een samenvatting van de wederwaardigheden. Wat heeft u daartoe doen besluiten?
Het werd teveel, de pagina’s die ik heb geschrapt betroffen vooral dit deel van het boek. Bovendien ben ik zelf ooit met de bus naar Canada gereisd voor die rampzalige ‘vakantie’. Ik heb de tocht beschreven zoals je die vanuit zo’n bus ziet: het landschap trekt aan je voorbij, niets meer en niets minder.

De titel van uw boek is enkelvoud, maar de karakters, zowel mens als dier, zijn allemaal in zekere zin ontembaar. Vanwaar dat enkelvoud?
Je hebt gelijk, allen zijn mensen/dieren met een zeer uitgesproken eigen wil. Toen ik echter op mijn vijftiende dusdanig in elkaar ben geslagen dat ik sindsdien mijn reukzin kwijt ben, besloot ik ontembaar te worden. Juan Guillermo is voor mij de meest uitgesproken ontembare uit het verhaal.

U heeft als scenarioschrijver en regisseur meerdere prijzen in de wacht gesleept. Voelt u zich eerder cineast dan auteur?
I’m a novelist, full stop. Ook als ik een film maak ben ik eerst en vooral een auteur.

Eerdere boeken van u zijn verfilmd. Gaat u El Salvaje verfilmen? Kan/mag een ander De ontembare verfilmen?
Nee, ik zal dat nooit doen. En een ander? Als me vier miljoen dollar wordt geboden: ga je gang. Dan ga ik toekijken hoe die ander faalt. Ach, je moet er wat voor over hebben (lacht). Er zijn wel plannen er een tv-serie van te maken. Daar kan ik me iets bij voorstellen. Dit verhaal is niet in een kleine twee uur te vatten. Bovendien speelt veel zich af in de hoofden van de mensen. Dat is moeilijk in beeld vast te leggen op een manier dat het interessant blijft voor de kijker.