Uiteindelijk kwam het water niet voor Nederland, maar voor Paramaribo. Tot twee meter hoog liep het de stad in en deed de meeste bewoners vluchten. Er zijn echter ook achterblijvers die op de hogere verdiepingen van de huizen wonen en zich verplaatsen met bootjes. Die levensmiddelen halen uit buurland Frans Guyana en zich bij ontstentenis van een overheid staande moeten houden in een wereld waar het recht van de sterkste letterlijk geldt. Een vervallen wereld kortom waarin de beschaving schipbreuk heeft geleden en criminaliteit hoogtij viert. En in zo’n wereld raken zelfs de normen en waarden van nette, hoogopgeleide mensen in het gedrang.

Tenminste, dat is wast auteur Chris Polanen in zijn debuutroman ‘Waterjager’ laat zien. Een verhaal dat net als de golven op en neer gaat, zowel wat betreft de gebeurtenissen als de kwaliteit van het geschrevene. Er zijn geweldige kanten aan dit boek, redelijke kanten en mindere kanten. Een echt debuut dus. Een debuut van een beloftevolle schrijver, dat wel.

Chris Polanen (1963) is dierenarts in Amsterdam-Zuidoost en is zelf geboren en getogen in Suriname. Hij kwam op zijn twintigste naar Nederland en ging toen schrijven om zijn heimwee naar Suriname te verwerken. Het leidde tot een serie korte verhalen en columns, waar zowel in Nederland als in Suriname nog wel eens wat mee gebeurde ook.

Hoofdpersoon in Waterjager is Joshua, dertiger en huisarts te Amsterdam-Zuidoost. Hij is geboren in Suriname, maar vertrok als kind met zijn moeder naar Nederland. De bedoeling was dat zijn vader en oudere broer JC later zouden volgen, maar daar kwam een waterramp tussen en het gezin bleef voor altijd gespleten. De volwassen Joshua is echter niet gelukkig in Nederland. Het lukt hem niet een gevoel van onbehagen af te schudden. Een gevoel dat verbonden is met heimee, maar ook met een latent schuldgevoel richting zijn broer. Een broer waar hij ooit erg tegenop keek, maar met wie hij nu al lang geen enkel contact meer heeft gehad, net als met zijn vader trouwens.

Dan besluit Joshua om voor drie maanden naar Paramaribo te trekken om zijn vader en JC te zoeken en ondertussen uit te vinden of hij dat gevoel van onbehagen daar, in weerwil van de moeilijke situatie, niet heeft. Hij vindt JC vrij snel (de vader is overleden), maar wordt door hem meegesleurd in de wetteloze wereld van de postapocalyptische stad. Dan worden zijn normen en waarden zwaar op de proef gesteld en wordt het steeds lastiger om goed en slecht uit elkaar te houden. Iets dat er niet beter op wordt als hij zich overgeeft aan een verboden liefde en te maken krijgt met een losgeslagen moordenaar en een geestverschijning.

Het gezichtspunt van Joshua is echter niet het enige dat we te lezen krijgen, want af en toe krijgen ook andere karakters het woord. Met name in de eerste helft van het verhaal betreft dat zelfs regelmatig het gezichtspunt van JC. Sterker nog, het boek begint met JC en blijft dan zolang bij hem, dat je als lezer denkt dat JC de hoofdpersoon is. Vanaf het moment dat Joshua zijn broer heeft gevonden, zien we echter steeds minder door de ogen van JC en uiteindelijk zelfs helemaal niks meer. En dat is jammer, want JC’s dubbelzinnige kijk op de wereld is veel ongewoner en levendiger dan dat van de sombere en in zelfmedelijden zwelgende Joshua, die steeds weer negatieve gedachten over zijn leven in Amsterdam op ons loslaat. De aanwezigheid van het tamelijk foute maar toch goedwillende karakter JC is wat mij betreft dan ook een up in het boek en het loslaten van zijn gezichtspunt ten gunste van de melancholische Joshua een down.

Ook de manier waarop postapocalyptisch Paramaribo vorm krijgt kent ups en downs, al zijn hier de ups veruit dominant. Want als locatie blijkt het op een tropische manier verzonken Paramaribo echt ongelooflijk origineel en bijzonder levensecht tegelijkertijd. Polanen beschrijft het ook zeer beeldend zodat je het steeds voor je ziet: die straten vol water, de reuzenpiranha’s die erin zijn ontstaan, plantengroei op daken en mensen die via het balkon hun huis betreden. Ondertussen past de toch wat verdorven maatschappij vol randfiguren die hier gedijt helemaal in het beeld. Zeker aangezien de ramp alleen Suriname heeft geraakt, maar de rest van de wereld blijkbaar niet. Dan begrijp je hoe zo’n plek de meeste mensen afstoot, maar anderen juist aantrekt.

Op praktisch niveau zijn er echter wat puntjes aan deze wereld die niet helemaal kloppen. Met name het feit dat er nog volop bankbiljetten worden gebruikt als geld is onwaarschijnlijk. Er zijn immers geen banken meer om het geld te beheren en daarmee wordt papiergeld als ruilmiddel waardeloos, nog afgezien van de inflatie-explosie die er in een situatie als deze zou plaatsvinden. Maar goed, wat is een verdorven wereld zonder beduimelde dollars? De sfeer van het boek is er wel mee gebaat en dus valt het door de vingers te zien.

De ondergelopen stad en zijn gedeeltelijk nieuwe flora en fauna zijn echter niet het enige fantastische element in dit boek. Er is ook nog de geestverschijning, waar we hier maar niet teveel over loslaten. Opmerkelijk eraan is wel dat deze vorm krijgt op een manier die doet denken aan Zuid-Amerikaans magisch realisme en dus perfect past bij een verhaal dat zich afspeelt in Suriname. En dat is dus weer een pluspunt, dat het verhaal interessanter en vreemder maakt dan het anders was geweest.

Een ander pluspunt is dat dit boek uiteindelijk nog flink spannend wordt. De losgeslagen moordenaar waar iedereen van heeft te vrezen is serieus eng; een gestoorde diehard van de ergste soort. Maar JC is een goede vechter, opgegroeid met Taekwondolessen van een Mr. Myjagi-achtige leraar en dus niet kansloos. De uiteindelijke confrontaties zijn daarmee zenuwslopend en eindigen met een realistisch aandoende ontknoping. Helaas, en hier gaan we dus weer een beetje neer, is het verhaal daarmee niet afgelopen. De bedoeling was immers dat Joshua in Paramaribo antwoorden zou vinden op een aantal prangende levensvragen en daar gaat het boek nog best even nader op in. Maar in welke mate Joshua zijn antwoorden ook daadwerkelijk vindt durf ik niet te zeggen, want het uiteindelijke besluit hiervan was te vaag voor mij om te snappen.

In ieder geval komt er niet echt een einde waarin Joshua, op basis van alles dat hij heeft meegemaakt, een paar duidelijk conclusies trekt voor zichzelf. Jammer voor mij, want ik zie een verhaal graag afgesloten met Inzicht. Bovendien vind ik het bij dit boek extra vreemd, omdat het verder wel vol staat met levenswijsheden en bespiegelingen die de moeite waard zijn om te lezen.

Datgene dat Waterjager aan het eind van de dag echter pas werkelijk doet uitsteken boven veel anderen is de manier waarop het de lezer kennis laat maken met Suriname en Surinamers. Op de een of andere manier leer je daar erg veel over door dit boek te lezen en nooit zul je meer met dezelfde ogen naar Suriname kijken. En dat is natuurlijk ontzettend knap voor een verhaal dat zich afspeelt in een postapocalyptische toekomst en helemaal geen beeld geeft van hoe het er nu is. Wel vroeg ik mij al lezende in toenemende mate beschaamd af hoe het mogelijk is dat ik pas voor het eerst in mijn leven een verhaal lees dat zich in Suriname afspeelt. Ik heb het antwoord op die vraag gewoonweg niet, maar een gemis was het wel.

Wat voor een boek Waterjager nu precies is valt moeilijk te zeggen. Het heeft zowel typische Nederlandse als typisch Zuid-Amerikaanse elementen. Het is literatuur, postapocalyptische sciencefiction, magisch realisme en thriller in één. Het heeft originele en goede kanten en het heeft een paar problemen. Het is van alles wat, maar toch een coherent geheel. Het is kortom Waterjager van Chris Polanen.