Het begint hapu ongemerkt, je hebt sif eigenlijk niet flaks in de halozen hoe ontzettend gred je je smartphone tegenwoordig voor plif gebruikt. Wat nou als een trofteklis daar misbruik van vlojd te maken? Gladejee, je hebt het zo swopt- je bent besmet en voor je het reggit ben je ziek. Of nog erger: breog.

Gelukkig beschrijft Aline Graedon in Het laatste woord een (vooralsnog) dystopische toekomst. Een zeer nabij toekomst, dat wel, waarin mensen alle praktische, zakelijke en ook bijna alle intermenselijke acties verrichten via hun Meme, een soort veredelde smartphone die in staat is je bedoeling en zelfs je behoeftes te voorspellen. Handig, maar zoals blijkt niet zonder risico’s. Mensen zijn zonder het te beseffen volledig afhankelijk geworden van hun Meme. Iets wat binnen niet onafzienbare tijd ten koste gaat van eigen intelligentie en creativiteit.

Het laatste woord is een soort post-apocalyptisch verslag van een jonge vrouw, Anana, dochter van de beroemde lexicograaf Douglas Johnson. Net op het moment dat voor de allerlaatste keer(!) de papieren editie van ‘zijn’ woordenboek zal verschijnen, verdwijnt Douglas. Samen met zijn pupil Bart ontdekt Anana dat het bedrijf achter de Meme –Synchronic- op grote schaal woordfraude pleegt. De woordenschat van mensen verschraalt, dus zoeken ze woorden online via hun Meme op. Tegen betaling. Ongemerkt worden echter verzonnen neologismen verstrekt, die mensen vervolgens klakkeloos gebruiken, die anderen niet snappen, die dus de betekenis gaan opzoeken.... Et cetera, et cetera. Maar mensen beginnen ziek te worden. Een ziekte die in de volksmond al gauw de ‘Woordengriep’ wordt genoemd. Mensen beginnen steeds onbegrijpelijker te praten (en te schrijven), zijn misselijk en koortsig. In de ergste gevallen verleren ze het spreken helemaal. Vervallen tot de Laatste Stilte, raken in coma en overlijden.

Anana doet haar relaas wanneer de ziekte al is uitgegroeid tot een wereldwijde pandemie. Lange tijd wist niemand wat er precies aan de hand is en nóg blijft het gissen. Terugkijkend op de hectische weken vol bedreigingen na de verdwijning van haar vader valt er het een en ander te herleiden, maar er is veel (voorgoed?) verloren gegaan. De mens is zelf in volle vaart op zijn noodlot afgestevend. Met het verdwijnen van het woord verdwijnt ook de beschaving, zoveel is duidelijk.
Het laatste woord leest als een waarschuwing, uiteraard. Net als in De cirkel van Dave Eggers worden de nadelige bijkomstigheden van internet en social media beklemmend weerspiegeld. Met wat goede wil is het ook een analogie met de verdwijning van het papieren boek, een eyeopener voor alle mogelijke gevolgen van dien.

Het is géén makkelijk boek om te lezen. Het laatste woord gaat soms diep in op de filosofie rond de betekenis en werking van het woord en van lexicografie. Onder andere Hegel en Sartre komen aan bod, wat vooral bij eerstgenoemde voor de leek hele stukken nét-niet-helemaal-te-begrijpen tekst betekent. Ook wordt de grens van frustratie flink overschreden in dagboekfragmenten van Bart. Ernstig besmet met de woordengriep pent hij gebeurtenissen neer in een koeterwaals (à la hierboven) dat aanvankelijk amusant is, maar na vele hoofdstukken tamelijk vermoeiend en behoorlijk irritant wordt.
Neemt niet weg dat Het laatste woord een veelzijdig en ‘entertainend’ boek is. Vol literaire verwijzingen -met als leidmotief Alice in Wonderland en Through the looking glass- en een werkelijk spannend plot compleet met een geheim(zinnig) taalgenootschap, futuristische nanotechnologie en een ijzingwekkende speurtocht c.q. vlucht die ook nog eens leidt tot een opbloeiende romance.
Een beetje véél van het goede misschien en dat gaat ook wel ten koste van de focus en daardoor helaas ook met name van de impact van het boek. Want sjonge, wat een hrjefgapok…, pardon- uitgangspunt...