Deze reactie bevat spoilers, selecteer de tekst om de spoilers te lezen.   Net zoals bij Brodeck's Report is het motto achteraf zo raak:

Ik ben er. Het is mijn lot om er te zijn
(Jean-Claude Pirotte, Un voyage en automne)

De griffier van de tijd te zijn
Een assessor die men rond ziet waren
Wanneer mens en licht zich vermengen
(Jean-Claude Tardif, L'Homme de peu)

Door WOI sociaal geisoleerd van de rest van de wereld weet de verteller toch tegen het decor van oorlog een gemeenschap neer te zetten, waarbij meerdere bewoners belicht worden. Een paar personen en het verhaal van hun leven staan wat meer op de voorgrond:
De moord op de 10-jarige Belle de jour (De Zaak), de procureur Destinat (ook bekend als De Bloedzuiger of Tristesse), de onderwijzeres Lysia en de verteller zelf. Het verhaal van De Zaak richt op iedereen de schijnwerper - sommige figuranten laten niet bepaald een fraaie kant van zichzelf zien, de anderen delen een enorm verlies van hun geliefden, ieder met een eigen beleving.

Vanachter het verhaal over De Zaak besluipt Claudel je met wat de verteller kwijt wil: "Vertellen wat ik al twintig jaar op het hart heb. Berouw en grote vragen" (blz9), hetgeen ook op de andere hoofdrolspelers van toepassing is. Met mooi beeldend taalgebruik en zijn niet-chronologische aparte verhaalopbouw zit je in ene in de beklemming van de vraag over goed en kwaad, het aftasten van je eigen zwart tov het zwart van anderen, in de hoop dat enige herkenning wat meer berusting kan geven in je alleen-zijn met het verleden.

" Ik heb nog nooit een schoft of een heilige gezien. De dingen zijn nooit helemaal zwart of helemaal wit, alles is grijs."

Een mooi boek, wederom, alhoewel niet mijn absolute nummer 1 van Claudel. Misschien mogen wij als lezers in al onze eigen imperfectie en menselijkheid de volgende gedachte meenemen:
"Alleen heiligen en engelen vergissen zich nooit ." (blz 105)