Het is misschien wel begrijpelijk dat een sociaal anthropoloog als Anthonie Holslag zijn verhalen via een inleiding een haast wetenschappelijk kader probeert te geven, de indruk wekt dat zijn drie verhalenbundels haast vanuit een soort van werkhypothese doelbewust zijn geschreven, maar het is van schrijvers bekend dat ze mooie verhaaltjes verzinnen en ook al zal zijn betoog niet helemaal onjuist zijn, ik betwijfel of het de werkelijkheid helemaal correct weergeeft. Ik geloof niet dat een schrijver een verhalenbundel schrijft; hij schrijft verhalen en voegt die dan samen in een bundel. Dat er in de verschillende fasen van zijn (schrijvers)leven een bepaalde benadering (invalshoek, thema, uitwerking) zal overheersen, dat hij in verschillende perioden ook verschillende keuzen maakt, is vanzelfsprekend. Dus ja, In het kille ochtendlicht heeft een eigen accent, of, zoals Holslag het zelf verwoord: “een verschuiving naar menselijke in plaats van bovennatuurlijke horror”. De meisjes in de rode jassen, zo nadrukkelijk aanwezig in de voorgaande bundel Een bloedovergoten dageraad, zijn in nog maar één verhaal heel expliciet aanwezig. Verder zijn ze weg gelopen van de verhalen, zoals de voorkant van de bundel laat zien, en de personages in de verhalen blijven achter met de menselijke verschrikkingen die in hen zelf zitten; een horror die onder de huid zit, haast een fysiek onderdeel is van de personages, een existentieel aspect van ons menselijk bestaan, die Holslag vaak ophangt aan een thema dat voor hem heel persoonlijk lijkt te zijn, namelijk de relatie tussen vader en zoon. Een thema waarin veel lezers zich kunnen herkennen. Maar uiteindelijk zal al het beschouwen en duiden de lezer worst zijn. Hem gaat het toch vooral om de verhalen op zich en dat blijken prachtige, sfeervolle, soms tot nadenken stemmende verhalen te zijn.
Is er dan helemaal niets mis met deze bundel? Toch wel, het is namelijk tevéél. Ook van wat lekker is kun je buikpijn krijgen als je er teveel van eet. Zo erg is het met In het kille ochtendlicht niet, maar ik denk dat de bundel krachtiger, indrukwekkender was geweest, wanneer hij niet 490 maar 390 bladzijden dik was geweest. Nu wordt het soms toch iets teveel van hetzelfde, hetzelfde existentiële horrorgevoel, wel te verstaan. Ik begrijp het wel. Heb je al die prachtige verhalen geschreven en dan ga je die bundel samenstellen: welke verhalen moeten er in, wat is de volgorde? Als je een verhaal laat afvallen, is het net alsof het niet goed is, alsof het jouw verhaal is, alsof het er niet bijhoort. Het voelt haast als het vermoorden van dat verhaal. Maar ook in dit opzicht geldt wat voor schrijvers op meerdere niveaus geldt: kill your darlings. Welke verhalen dan niet in de bundel hadden moeten worden opgenomen? Ik weet het niet. Maar ik ben dan ook niet de auteur. Misschien ‘De levende dode’, dat een beetje overlapt met het direct daarop volgende ‘Taphephobia’. Maar ja, je wilt de grijze, sombere toon van de bundel toch ook onderbreken met een verhaal dat iets positiever, iets humoristischer is. Het titelverhaal ‘In het kille ochtendlicht’ wellicht, dat de thematiek van de bundel een breder, historisch karakter geeft, maar niet echt iets nieuws toevoegt, ook niet aan de wrange machteloosheid van een vader ten opzichte van zijn zoon. In ieder geval ‘Muggen’, dat prachtig geschreven is en slim en vakkundig gecomponeerd, maar dat toch krachtiger was geweest wanneer het 10 bladzijden korter was geweest, net zo lang als de daarop volgende verhalen ‘Kloostertochten’, ‘Rode mist’, ‘Schril’ en ‘Gespreksstof’, die ik bijna als een hoogtepunt van deze bundel ervaarde. Hoogtepunt? Ach, wellicht is deze bundel één lang hoogtepunt.
(Paul van Leeuwenkamp)