Els van Wijgaarden, docent en onderzoeker aan de Universiteit voor Humanistiek te Utrecht, raakte naar aanleiding van de documentaire Ongeneeslijk Oud gefascineerd door de overweging van oude mensen om te kiezen voor levensbeëindiging zonder mentaal of lichamelijk ziek te zijn, zelfeuthanasie zeg maar.
In Voltooid Leven, over leven en willen sterven brengt van Wijngaarden verslag uit van haar promotieonderzoek naar dit onderwerp. Els van Wijngaarden ging op zoek naar mensen die zelfeuthanasie overwegen en voerde een fenomenologisch onderzoek uit om te achterhalen hoe het fenomeen ‘voltooid leven’ bij deze mensen ‘geleefd’ wordt. Daarom stelde ze alle participanten in diepte-interviews dezelfde vraag: welke geleefde ervaring gaat er schuil achter de uitdrukking dat iemand zijn leven voltooid vindt? Op basis van de concrete en gedetailleerde verhalen en ervaringen van bepaalde situaties en gebeurtenissen die van Wijngaarden verzamelde, komt de auteur tot de essentie van het fenomeen ‘voltooid leven’: een kluwen van onvermogen en onwil om nog langer verbinding te maken met het leven. Vijf thema’s spelen volgens haar een essentiële rol bij deze keuze: een diep gevoel van existentiële eenzaamheid, het gevoel er niet meer toe te doen, een groeiend onvermogen om zich te uiten op een wijze die voor de persoon kernmerkend was, geestelijke en lichamelijke moeheid van het leven en een innerijke afkeer en weerzin ten aanzien van (gevreesde) afhankelijkheid.
Deze vijf thema’s die bij het fenomeen ‘voltooid leven’ relevant zijn, illustreert van Wijngaarden telkens met passende fragmenten uit de diepte-interviews en synthetiseert die na elk hoofdstuk in een wetenschappelijk ‘intermezzo’.

In de inleiding geeft van Wijngaarden aan niet zozeer te zullen verklaren wat het fenomeen ‘voltooid leven’ inhoudt, maar veeleer te willen begrijpen hoe dit onder ouderen leeft. Haar fenomenologisch onderzoek draagt hier zonder enige twijfel succesvol toe bij, maar verklaren doet ze door het analyseren van de vijf thema’s toch stiekem ook. Een standpunt neemt de auteur niet echt in, maar haar onderzoek zet wel aan tot nadenken: is iedereen klaar voor de zware beproevingen die de laatste levensfase oplegt? Feit is dat de groep mensen die opteert voor een ‘voltooid leven’ zich niet langer in de maatschappij geïncludeerd voelt. Hiermee maakt van Wijngaarden de weg vrij voor een breder debat: wat betekent oud worden voor ons en wat doen we met het onvermijdelijke ervan, hoe verhouden we ons daartoe? Hoe gaan we om met verlies, onmacht, falen, minderen en lijden? Is er genoeg oog voor het lijden van ouderen? Voelt de maatschappij zich verbonden in hun lijden? Wat kunnen we doen om de inclusie van deze groep te verzekeren?
De term ‘voltooid leven’ is volgens van Wijngaarden evengoed een product van ‘het maakbaarheidsideaal’, maar het blijkt in vele gevallen wel een illusie, een mythe.

In Voltooid Leven, over leven en willen sterven legt van Wijngaarden ontegensprekelijk de ziel bloot van mensen die lijden aan het leven, maar doet dit met het grootste respect voor de geïnterviewden en vooral zonder te oordelen. Dat deze mensen een zelfgekozen dood onder eigen regie overwegen is één zaak, het tot uitvoering brengen blijkt echter nog niet zo eenvoudig. Stof genoeg tot nadenken.