Even was ik bang dat het een soort 'joodse messias' op zijn Grunberg's zou worden, maar gelukkig was dat niet het geval. Waar Grunberg mij(n belangstelling) totaal verliest in dat boek, weet Hilsenrath me wel bij het verhaal te houden.
Er is aan Max wel een steekje los.. een mankement in zijn bovenkamer, zoals hij dat zelf omschrijft, maar toch.. hoe kan je van (bijna) normaal mens een massamoordenaar worden en daarna weer 'gewoon' verder gaan met leven. Helemaal gewoon is het in het geval van Max niet, want hij maakt het wel erg bont door het leven van Itzik, zijn joodse jeugdvriend, na de oorlog over te nemen.
Het is boeiend om het leven van Max/Itzik te volgen... nergens krijg je de pest aan hem, maar ook nergens weet hij medeleven of medelijden op te wekken.
Ook die 6 miljoen bomen vergeven of haten hem niet... er is geen enkele manier om goed te maken wat hij heeft gedaan... het is ... het was ... nee... zo is zo.... en zo was dat!
(met een vette naar Vonnegut).