Ik ben een liefhebber van de boeken van Haruki Murakami en toen ik in een artikel een verwijzing naar dit boek aantrof, besloot ik het te gaan lezen om kennis te maken met een andere Japanse schrijver. Ik heb er geen spijt van gehad. Het zijn 2 verschillende schrijvers maar wat zij gemeen hebben (althans, voorzover ik dat beoordelen na lezing van dit ene boek van Soseki) is de schrijfstijl en het je naar binnen trekken in het verhaal.
Zeker het eerste deel van Kokore leest vlot en makkelijk weg en samen met de hoofdpersoon ben je nieuwsgierig naar het leven en met name het verleden van de zonderlinge en intrigerende man, die Sensei wordt genoemd. Je volgt de belevenissen en de ontwikkeling van de hoofdpersoon en je begrijpt de wrijving die ontstaat tussen het nieuwe stadse studentenleven en het eenvoudige familieleven op het platteland. Hij vergelijkt zijn vader met Sensei en je merkt dat in zijn beleving Sensei waardevoller voor hem is. Het is maar de vraag of dat terecht is. Ik betwijfel dat, vooral nadat ik het boek had uitgelezen. De ziekte van zijn vader gaat gepaard met lichamelijke aftakeling en verlies van decorum en het zal niet prettig zijn om daarvan getuige te zijn. En ik ben mij ervan bewust dat decorum in het Japanse leven belangrijk is. Maar daartegenover staat de rust, de kalmte en de overgave van zijn vader. Een houding die de zoon naar mijn mening niet voldoende op waarde weet te schatten. Het midden van het boek zakt een beetje in en het is even je best doen om door te lezen. De vrouwonvriendelijke passages en de bij tijd en wijle neerbuigende beschrijving van het eenvoudige plattelandsbestaan versterken dat.
In het derde en laatste deel geeft de brief van Sensei uitsluitsel over het geheim dat de hoofdpersoon zo graag wilde ontrafelen. In detail vertelt Sensei de belangrijkste gebeurtenissen uit zijn leven en geeft hij inzicht in zijn handelwijze. Het gaat erom hoe, in het leven van Sensei, één bepaalde gebeurtenis in feite zijn hele verdere leven heeft bepaald. Hoe dit heeft geleid tot gevoelens van schaamte en schuld en vragen opwerpt over verantwoordelijkheid en consequenties. Het is interessant om te lezen hoe Sensei daarmee omgaat en ik weet niet of het als ‘typisch’ Japans kan worden opgevat. Ik weet dat schaamte en schuld en bijgevolg het aanvaarden van de consequenties ingebed is in de Japanse samenleving (vgl. hariki). Maar of het leven van Sensei symbool daarvoor kan staan? Sensei komt bij mij over als een zeer onzekere en af en toe labiele man en die verregaande onzekerheid leidt tot wantrouwen en inactiviteit, tot besluiteloosheid, een zekere lafheid. Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat als hij een wat ‘sterker’ karakter had gehad, hij lering had kunnen trekken van die gebeurtenis en het op een positieve manier had kunnen integreren in zijn leven .In plaats daarvan heeft hij het als een dreigende wolk over zijn leven laten hangen, als een noodlot waaraan niet te ontkomen valt, zelfs niet ondanks de hulp en genegenheid, vriendschappen en liefde die hem gedurende zijn leven ten deel vallen.
Het boek stemt wel tot nadenken.