‘De trein reed door de lange tunnel over de grens het sneeuwland in.’

Een goede opening is het halve werk. Deze korte, maar zeer krachtige openingszin smaakt naar meer en laat je als lezer meteen instappen en meereizen in dit wonderschone en ongrijpbare verhaal.
Het boek draait om vier personages, twee mannen en twee vrouwen. Hoe deze personages zich tot elkaar verhouden wordt langzaam duidelijk gemaakt. Met de trein als vertrekpunt en de vrouw die bespied wordt via het raam in de coupé begint het bijna sprookjesachtige verhaal.

‘In de diepte van de spiegel trok het avondlandschap voorbij en daaroverheen bewogen zich de spiegelende figuren als een dubbel geprojecteerd filmbeeld. De menselijke figuren en de achtergrond stonden in geen enkele relatie met elkaar. En toch smolten de mensen in hun transparante ongrijpbaarheid met de stroom van het schemerige avondlandschap samen tot een symbolische, onwerkelijke wereld. (blz. 11)’

Het verhaal

Twee mensen, twee zielen en zeer verschillend, gaan de strijd aan om de afstand tussen hen - letterlijk en figuurlijk - te overbruggen omdat ze niet anders kunnen. De aantrekkingskracht tussen de gehuwde Shimamura, een rijke toneelrecensent, en geisha Komako, is te groot. Waarom het ondanks die aantrekkingskracht niet mogelijk is een gelijkwaardige liefdesrelatie op te bouwen wordt subtiel onthuld gedurende het verhaal. De twee andere personages zijn Yoko - verpleegster en vriendin van Komako - en de man die zij als patiënt verzorgt. Om het verhaal nog wat complexiteit te geven voelt Shimamura zich ook aangetrokken tot Yoko.

Ja, Sneeuwland gaat ook over sneeuw. En geen klein beetje, maar meters! In het bergdorp waar het verhaal zich afspeelt zijn ze eraan gewend. Wanneer het flink gesneeuwd heeft kunnen kinderen vanaf de eerste verdieping van het schoolgebouw zo het gebouw verlaten zonder de trap te gebruiken en dat doen ze, naakt springen ze de sneeuw in!

Contrasten

Hoewel het boek vol staat met contrasten is het geheel een zeer fijnmazig weefsel geworden. Om door te dringen in het weefsel is het nodig om met aandacht te lezen, voor je het weet mis je een ogenschijnlijke kleinigheid.
De contrasten zijn talrijk:
- de sneeuw zijn die contrasteert met de duisternis of de hitte van het vuur
- het verschil tussen platteland en stad - Komako en Shimamura
- maar het meest opvallende contrast is te zien in de karakters van Shimamura - afwachtend - en dat van Komako, die tot actie overgaat.

Japan

De auteur is Japans, ook het verhaal speelt zich af in Japan en maakt het boek een beetje mystiek. Veel meer dan de boeken van Murakami ademt deze roman de echt Japanse sfeer. Dit boek kwam in 1947 uit, dat zorgt natuurlijk voor het verschil in tijd en misschien ook doordat het zich afspeelt in een afgelegen bergdorp waar de mensen langer vasthielden aan tradities. In elk geval wordt er een schitterend beeld geschetst van de huizen, de kleding en gewoonten. Lees hoe hun kleding gemaakt werd en bewonder de vindingrijkheid van de bewoners die zich staande hielden onder erbarmelijke omstandigheden.

‘De hennepgarens, fijner dan dierlijk haar, waren anders dan in de vochtigheid van de sneeuw moeilijk te verwerken en het donkere, koude jaargetijde was daartoe wel het beste geëigend. In de oude tijd placht men te zeggen dat de natuurlijke wisselwerking tussen de krachten van licht en donker ervoor waakte dat in midwinter geweven hennep in de heetste dagen van het jaar zo koel de huid beroerde.’

Liefde

Hoewel de liefde als een rode draad loopt door het verhaal, is het toch niet het opvallendste thema. Het contrast tussen de twee die elkaar zo vurig willen liefhebben is te groot om ook daadwerkelijk lief te kunnen hebben. Shimamura blijft als een verbaasde toeschouwer zijn rol spelen en kan niet echt van Komako houden, terwijl zij vruchteloos blijft proberen haar liefde over te brengen. Maar er is geen voedingsbodem, de eenzaamheid van beiden is schrijnend voelbaar. Shimamura leeft meer in beelden dan in de realiteit, dat wordt duidelijk in de passage helemaal in het begin van het verhaal wanneer hij Yoko bespied door in de ruit te kijken, maar ook door het werk dat hij doet. De recensies die hij schrijft over westerse balletvoorstellingen worden gedaan aan de hand van informatie die hij krijgt uit boeken en van foto's.

Tenslotte

Dit boek verlaat je niet meer, eenmaal gelezen blijven de dromerige, onwerkelijke beelden bestaan. Het lijkt alsof de auteur hemel en aarde in elkaar laat overvloeien, verstillend en prachtig:
‘De vonken verspreidden zich langs de melkweg. Shimamura voelde er zich mee heen opgezogen. Rook stroomde langs de melkweg omhoog en de melkweg zelf stroomde in tegengestelde richting naar beneden. Soms miste een waterstraal het dak en ging het eind ervan trillend over in een wittige nevel, als verlicht in de melkweg’ (blz. 132)

Nawoord

Patricia de Martelaere schrijft in het nawoord dat ‘de westerling Sneeuwland gerust kan lezen als een Griekse tragedie met een universele impact: een verschrikkelijke en in menselijke termen niet geheel te begrijpen strijd tussen krachten die de mens overstijgen maar waarin hij toch geworteld is - een strijd die leidt tot een onafwendbare ondergang die tegelijkertijd een loutering is.’