Vooropgesteld: ik heb de vertaling uit 1997 door Marko Fondse en Aai Prins gelezen, Verzamelde werken deel III. Ik vermeld dit omdat het origineel gecensureerd is geweest. Aantekeningen verdwenen, later deels weer "willekeurig" toegevoegd.

Het is een ZEER vermakelijk boek. Het eerste deel was als een satirisch toneelstuk, het tweede deel als Alice in Wonderland maar dan een "beetje" meer. Drie verhaallijnen zijn verweven in het boek: Satan in Moskou (met veel kritische noten naar Stalin, politiek, society, machtsspel, achterdocht, censuur), De Meester en Margarita (liefdesverhaal met barmhartigheid en opoffering), Jeshoea en Pilatus (een opmerkelijke invalshoek naar het geloof, Jezus, Pilatus - zoon van een sterrenwichelaar, de kruisiging en de opmerking van Margarita " van gene zijde of niet, is het niet allemaal 1 pot nat?" is niet het enige dat zijn visie weergeeft).

Het boek zit vol met prachtige zinnen, prettige dialogen, opmerkelijke karakters (Behemoth is bijna aandoenlijk dwars)(Pilatus vond ik intrigerend, de manier waarop zijn rol in het gebeuren rondom de kruisiging wordt uitgewerkt) en je vind zelfs Woland (Satan) sympathiek. De fantasierijke voorstellingen doorspekt met satirische humor maken het een veelzijdig boek. De achterliggende info is voor de niet-Rusland-kenner middels de aantekeningen goed te plaatsen. Er zitten veel verwijzingen in naar anderen zoals Goethe, Poesjkin en velen meer maar het is voor de lezer geen noodzaak deze te kennen.

Voor mij is er maar 1 reden waarom ik het nu geen 5 geef:
De eerste 200 bladzijden kreeg ik maar etappes van zo'n 30 bladzijden per keer weg gelezen door het volle taalgebruik en de vele gebeurtenissen. Het maakte wel dat door de lagere leessnelheid ik veel meer opnam...
Het boek is aan mij geleend maar als ik hem tegen kom koop ik het zeker.
Een absolute plaats in de boekenkast waard!!!!!!