Wanneer John Steinbeck verneemt dat hij aan een ongeneeslijke hartziekte lijdt, besluit hij om werk te maken van die uitgestelde roadtrip door Amerika. Steinbeck, schrijver van klassiekers zoals 'Grapes of Wrath' (1939) en 'East of Eden' (1952) speelt al langer met het idee, want hij heeft het gevoel vervreemd te zijn geraakt van het land dat zo'n prominente rol speelt in zijn boeken. Het is niet ondenkbaar dat, als hij nog iets langer wacht, zijn conditie een dergelijk intense onderneming niet meer aan zal kunnen.

De schrijver schaft zich een kleine vrachtwagen aan die hij Rocinante noemt, naar het paard van Don Quichote, en laat die ombouwen tot camper. In 1960 vertrekt hij met zijn oude hond als metgezel. Charley is een uiterst beleefde poedel die zich zelden of nooit opwindt, behalve als er wasberen in de buurt zijn. Verder komt hij goed van pas, bvb. als Steinbeck zin heeft in een praatje. Dan laat hij Charley uit de truck, drinkt rustig een kop koffie en gaat daarna op zoek naar de viervoeter, wat hem bij de betere keuken en gastvrije bewoners brengt. Onderweg voert hij geregeld filosofische gesprekken met Charley, waarin hij zich beklaagt over de eenheidsworst die wordt opgediend in wegrestaurants, de deprimerende keuze aan leesvoer onderweg, en het armzalige aanbod op de plaatselijke radiostations. Soms herkent hij zijn land niet meer, en vraagt zich af waarom vooruitgang er zo vaak uitziet als verwoesting. Charley doet er steevast het zwijgen toe, een stilte die hij hoogstens doorbreekt met een 'ftt', wat betekent dat hij de plaatselijke flora wil verkennen.

De reis verloopt van Long Island naar de Pacific en terug naar New York. Steinbeck is een smakelijk verteller, en de lezer komt alles te weten over de grote en kleine problemen die zich stellen op zo'n reis. Zo komt de vindingrijke avonturier er achter dat, als je 's morgens, voordat je vertrekt, je vuile hemd, ondergoed en sokken samen met wat water en zeep in een emmer met deksel doet, en dat met een elastisch koord aan de stang in je kleerkast vastmaakt, je 's avonds over schone was beschikt. Je leeft mee als Charley ziek wordt, en John een norse dierenarts treft die niet meteen geneigd is om nog iets voor de oude hond te doen. Charley komt er uiteindelijk weer bovenop, maar zou het verschijnen van het boek niet halen.

Het moeilijkste gedeelte van de trip wordt voor laatst bewaard. Steinbeck had al een hekel aan het idee dat hij door Texas moest, iets waar hij om familiale redenen niet onderuit kan. Maar echt grimmig wordt het pas als hij het zuiden bereikt. De kloof tussen blank en zwart is er nog onoverbrugbaar, en het is duidelijk dat niemand voorzag dat er ooit een zwarte president in het witte huis zou resideren. Het valt de schrijver, die gruwt van racisme, moeilijk om zwijgzaam toe te zien hoe kleurlingen er onder het juk van de blanken gebukt gaan. Hij moet ook op zijn tellen letten, want pottenkijkers zijn er niet welkom, vooral niet als hun wagen het kenteken van New York draagt.

Reizen met Charley vormt een buitenbeentje in het oeuvre van Steinbeck. Een reisverhaal over een verdwenen wereld. Een handige kampeergids met tal van wetenswaardigheden, en tips over reizen met honden. Een meesterlijk staaltje vertelkunst, geschreven met een vrolijke ondertoon, terwijl je tussen de regels het relaas leest van een oudere man die met een open blik naar een snel veranderende wereld kijkt. Twee jaar na de verschijning van het boek zou Steinbeck de Nobelprijs voor de Literatuur in ontvangst nemen, een kleine vier jaar voordat zijn hart het begaf.