Via de site www.desertofguilt.com raakte ik geïnteresseerd in Schuldwoestijn. De site bevat een schat aan informatie, alfabetisch gerangschikt, over gebeurtenissen en personen die betrokken waren bij een vrij onbekende splinter in de kernwapenwedloop na WO-II: het ELDO-project, het atoomprogramma van een aantal Europese landen, waaronder Nederland, en Australië. Men wilde de twee grootmachten VS en USSR tegenwicht bieden met een eigen nucleair wapenarsenaal. Zo leert de lezer het plaatsje Woomera kennen in zuid-centraal Australië. Van den Berg heeft enorm veel onderzoek moeten verrichten om tot dit boek te komen. Al dat onderzoek is de kracht en tevens de zwakte van Schuldwoestijn. Van den Berg schrijft in haar nawoord dat het boek berust op 80% non-fictie, op 20% fictie. Faction noemen de Engelsen dat zo mooi. Zo neemt ze ons mee naar Woomera, het plaatsje van waaruit Europa de wereld versteld zou doen staan. Ten koste van…
Het boek is opgedeeld in drie delen. Boek 1 begint sterk: juf Wundersitz vertelt het verhaal van de toren van Babel. Iedereen verstaat elkaar, maar als men op een morgen wakker wordt, spreekt elk gezin een andere taal. In Woomera gebeurt het tegengestelde: uit de hele wereld, vanuit verschillende culturen en talen, komen mensen naar Australië met een gemeenschappelijke missie: zij begrijpen elkaar, zijn afhankelijk van elkander, om de ultieme raket te bouwen. Het betreft kinderen van een jaar of acht, negen tot wie de juf zich richt (gezien de beschrijvingen). En dan gaat Van den Berg los: bijna 70 pagina’s lang laat zij die juf via verhalen de historie van de ontwikkeling van de raket vertellen. Het taalgebruik van de juf doet vermoeden dat de leerlingen inmiddels de lagere school al vele jaren zijn ontgroeid. Dat etaleren van kennis knaagt.
In boek 2 belanden we via de postbode Ferdinand Dupont in een villa in Colombey-les-Deux-Églises, woonstee van Charles de Gaulle. Langzaam maar zeker voelt De Gaulle de macht tussen zijn vingers doorglippen. Wat kan hij doen om de expansiedrift van die verduivelde Amerikanen te weerstaan? Hoe kan hij die Engelse gladjanussen in toom houden? Hilarisch is de briefwisseling tussen De Gaulle en onze eigen Luns (gebaseerd op historische archieven). Een Nederlandse minister van buitenlandse zaken die de Franse president de oren wast.
Boek 3 begint op een echte roman te lijken. Het is het verhaal van enkele Nederlandse ingenieurs die aan het project zijn verbonden en de beschrijving van de misverstanden die tussen de verschillende delegaties ontstaan. Daarnaast is het het verhaal van onderzoeksjournalist Gary. Van den Berg schetst de problemen die zich voordoen bij ontwerp en lancering van dat vermaledijde wapen. De Engelsen ontwerpen de eerstetrapsraket, de Fransen de tweede, de Duitsers de derde. Nederland levert haar inbreng vooral via de benodigde software. Langzaam maar zeker herrijst de toren van Babel. In dit deel ook komt het schrijnende verhaal naar voren van de Aboriginals (in Boek 1 is daar al een aanzet toe gegeven). Schrijnend is een understatement. Schokkend, weerzinwekkend is het. Ondanks dat deze oorspronkelijke bewoners van het land juist in die periode niet meer als natuur (plant, dier) worden gezien, is de wijze waarop de Australische regering en kornuiten (NASA, MI6) hen als proefdieren gebruikt bijna ongeloofwaardig. Maar zoals geschreven: Anneke heeft zeer gedegen onderzoek gedaan.
Met Schuldwoestijn heeft Van den Berg een tip van de sluier opgelicht waaruit zomaar een beerput zou kunnen ontspruiten. In die zin is dit boek een openbaring.