Ik dacht altijd dat die Tolstoj een onleesbaar wijdlopige en moralistische Rus was. Totdat ik in Kundera's Kunst van de roman en Verraden testamenten las dat het Tolstoj juist gaat om de veranderlijkheid en veelzijdigheid van de mens. In Oorlog en Vrede zie je allerlei personages op allerlei manieren veranderen, en bij al hun grilligheid blijven ze intrigerend en vaak ook sympathiek. Sterker nog: juist door hun veranderingen worden ze extra sympathiek, omdat de achterliggende gedachten en gemoedsbewegingen zo geweldig goed beschreven worden. Alles stroomt bij Tolstoj, en juist dat maakt de wereld en de menselijke geest zo veelomvattend en rijk. Bovendien laat Tolstoj op bijna hilarische manier zien hoe iedereen tijdens een veldslag totaal het overzicht verliest, en hoe Napoleon (toch bekend staand als strateeg) uiteindelijk ook alleen maar doet alsof hij de zaken onder controle heeft. Tolstoj is ruim duizend pagina's lang heel genuanceerd, vaak grappig, en door zijn ironie ook verrassend modern. En "Oorlog en vrede" is inmiddels al jaren een van mijn top tien favorieten