Jeanette Winterson is in haar romans een meesteres van vermommingen, dubbelzinnigheden, gedaanteverwisselingen en associatieve grillige plotwendingen. Ik was dus wel benieuwd hoe haar autobiografie zou zijn: "Waarom gelukkig zijn als je normaal kunt zijn", het 'ware verhaal' achter haar debuutroman "Oranges are not the only fruit". Welnu, dit autobiografische boek is al net zo grillig en onconventioneel als haar romans. En dat heeft een reden: "Ik tracht mijn eigen complexiteit te respecteren", zegt Winterson. Ook haar eigen levensgeschiedenis vertelt ze niet als rechtlijning en logisch verlopend verhaal met begin, midden en eind: dat is gewoon haar stijl niet en, belangrijker nog, haar levensgeschiedenis IS voor haar geen sluitend verhaal. Het verhaal is wel retespannend, ontroerend, dramatisch, enorm intens. Maar juist GEEN breukloos geheel. En precies dat maakt Winterson echt prachtig voelbaar.

Wintersons leven was inderdaad nogal rijk aan heftige gebeurtenissen: weggegeven door haar biologische moeder, opgegroeid bij een wel erg heftige pleegmoeder met inblazingen van de Pinkstergemeente en naar maatstaven van nu monsterlijk gedrag, en die pleegmoeder verstootte Jeanette natuurlijk direct toen die haar lesbische geaardheid ontdekte. Opmerkelijk genoeg sabelt Winterson haar pleegmoeder niet neer: "ze was een monster, maar mijn monster" zegt ze, en juist die monsterachtige heftigheid heeft Jeanette Winterson ook wel gemaakt tot wie ze was. Gek genoeg wist Jeanette in haar kinderjaren bovendien ook geluk te vinden in haar eigen fantasie, in literatuur, in kunst: allemaal poorten naar geheel andere werelden vol openheid, schoonheid en levenslust. Prachtig hoe Winterson dat allemaal opschrijft: de terreur in haar adoptiefamilie, de spoortjes genegenheid die er dan toch ook wel weer waren, en de vreugde en ongeremde levenslust die de kleine Jeannette vond door zich af te sluiten van de wereld. Nog wat adembenemder is hoe ze in de tweede helft van dit boek een totale innerlijke crisis beschrijft vanwege een gebroken relatie. Een breuk die als het ware alle eerdere breuken (verstoten door haar biologische moeder en daarna haar adoptiemoeder) in herinnering roept. Dat gaat gepaard met een zodanige pijn en verdriet dat ze bijna het leven erbij inschiet.

Briljant vind ik dan hoe Winterson ook DAT allemaal vertelt, in alle pijnlijkheid, ZONDER therapeutenjargon of psychologiseringen of platitudes. Ze verklaart niet waarom ze zich voelde zoals ze zich voelde, versimpelt de zaken dus niet, maar schrijft zinnen als: "Het was het verlies van alles door de heftige en ongeziene terugkeer van het verlies. De deur naar de donkere kamer was opengezwaaid. De deur onderaan de trap in onze nachtmerries. De Blauwbaarddeur met de bloedbevlekte sleutel." Of met zinnen als: "Ik kom het ijs dat mij van mijzelf cheidde niet verbrijzelen, ik kon het alleen laten smelten, en dat betekende dat ik alle vaste grond onder de voeten, alle bodembesef, verloor. Het betekende een chaotische versmelting met wat voelde als totale waanzin". Pijnlijk rake zinnen, naar mijn gevoel: zinnen die inderdaad de "complexiteit respecteren", zinnen die voelbaar maken hoe sterk Winterson zichzelf kwijt was zonder dit gevoel af te platten tot iets herkenbaars of verklaarbaars. Het slot van het boek is overigens zonder meer positief: Winterson doorstond de crisis, krijgt ook weer contact met haar biologische moeder, en voelt de oude passie en levenslust weer terugkomen. Maar ze geeft het boek duidelijk een open eind: ze haat conventionele 'happy endings', en ze weet bovendien niet hoe haar leven nu verder gaat. Dus verdomt ze het om dit boek sluitend af te ronden.

Een mooi boek, sterker nog, een INSPIREREND boek. Om te beginnen werd ik ondanks alle treurigheid helemaal vrolijk door Wintersons stijl. Bovendien is het echt imponerend om te zien hoe Winterson in dit boek op geheel eigen wijze vorm geeft aan al haar persoonlijke pijn. Eigenlijk doet ze dat (zo suggereert ze tussen de regels door) in al haar boeken: steeds schrijft ze over eigen pijn, gevoelsambivalentie en gemis, en die pijn wordt niet overwonnen of weggepraat, maar wordt wel op heel fraaie wijze in haar eigen levensverhaal geintegreerd. En op die manier krijgt die pijn 'zijn plaats', in al zijn schrijnende zinloosheid en zonder dat het getrivialiseerd wordt, maar ook zonder Winterson te overweldigen. Wat een schrijfster!