De Noorse schrijver Karl Ove Knausgard schijnt in eigen land (en diverse andere landen) popsterrenstatus te hebben, ook in de literaire kritiek, vooral door zijn zesdelige autobiografie Mijn strijd. En zijn grote voorbeeld schijnt Proust te zijn. Dat alles maakte mij nieuwsgierig, dus kocht ik Vader , deel 1 van Mijn strijd. Nou, daar heb ik dus geen spijt van: WAT een boek, mensen! Het boek boeide mij van begin af aan zeer, al kreeg ik er eerst geen greep op.

De eerste helft is eigenlijk opmerkelijk alledaags: Knausgard schrijft wat associatief over heden en verleden, over zichzelf als kind en jongere en over zichzelf als volwassene, maar erg spectaculair is dat allemaal niet omdat Knausgaards leven nogal 'gewoon' is. Toch fascineerde die gewoonheid mij wel. De meeste boeken gaan voorbij aan de banale details des levens, terwijl Knausgard daar juist helemaal in duikt: misschien is dus die 'gewoonheid' wel heel origineel en daardoor zo boeiend. Bovendien wordt al die gewoonheid ook gecombineerd met - naar mijn smaak - heel intrigerende essayistische uitweidingen, over schilderkunst, de dood, Rembrandt, muziek. En wat helemaal opvalt is hoeveel spanning er zit op de relatie tussen jochie Knausgard en zijn vader: veel angst, veel zwijgzaamheid, en dialogen met weinig woorden maar vol verzwegen emotie. Spannend, spannend. De tweede helft van het boek is bovendien aanzienlijk spectaculairder. Daarin draait het om de dood van Knausgards vader, en over hoe Karl Ove en zijn broer daarmee omgaan. Dat levert pagina's vol met onverdund verdriet op, met frustratie en woede, en ook met onmacht: vader is in totaal verloederde omstandigheden gecrepeerd, diens moeder (Karl Oves oma) leeft nog voort in die verloedering, en Karl Ove ruimt letterlijk de stront op. En drinkt. En zwijgt. En denkt. En huilt. En drinkt. En praat met zijn broer (waarbij allebei veel denken, maar weinig zeggen), belt met zijn vrouw (waarin veel wordt verwegen), en kijkt naar zijn verloederde oma.

Over al die verloedering en dat onmachtige verdriet schrijft Knausgard echt onthutsend prachtig. Nooit geweten dat rouw zo rauw kan worden beschreven. En tussen alle rauwe rouw door strooit hij ook nog met observaties als deze: 'Boven me had het hemelgewelf zich geopend. Wat een paar uur daarvoor een enkel dicht wolkendek was geweest, strekte zich nu als landschappelijke formaties de diepte in, met langgerekte vlaktes, steile wanden en hoog oprijzende toppen, hier wit en bloemig als sneeuw, daar grijs en compact als rotsen terwijl de grote vlaktes die door de ondergaande zon werden verlicht niet glansden of straalden of roodachtig gloeiden, zoals ze soms deden, maar meer in een vloeistof leken te zijn gedoopt. Matrood, donkerroze hingen ze boven de stad, te midden van alle denkbare nuances grijs. Het was een waanzinnig mooi beeld. Eigenlijk zouden alle mensen de straat op moeten stromen, dacht ik, zouden de auto's moeten blijven staan, de portieren open moeten gaan en de chauffeurs en passagiers met opgeheven hoofd en ogen fonkelend van nieuwsgierigheid en verlangen naar schoonheid moeten uitstappen, want wat ontwvouwde zich daar eigenlijk boven ons hoofd?'.

Prachtig geschreven, vind ik, en ook heel treffend: Knausgard verlangt zelf - van nature, en in zijn wanhoop nog extra sterk - naar schoonheid, is daar extra gevoelig voor, en ziet dus dingen die anderen ontgaan. Hij wil - net als Proust- juist NIET voorbijgaan aan zulke schoonheid, want extra aandacht voor zulke vaak genegeerde zaken (een mooie wolkenlucht, een bloem, een flard van een droom, een toevallige lichtspiegeling in een ruit) maken de menselijke ervaring nou juist extra rijk. Tegelijk echter is Karl Ove -zeker nu, door zijn rouw en mistroostigheid - ook sterk doordrongen van de vergeefsheid van alles: vrij snel na de boven geciteerde lyrische passage zegt hij namelijk: 'de verschillende vormen van de wolken en het licht betekenden niets, hoe ze er op wat voor moment ook uitzagen, ze berustten uitsluitend op toeval, dus als de wolken ergens een teken van waren, was het wel van de zinloosheid in haar puurste en volmaakste vorm'. Ook weer prachtig geschreven, vind ik. Bovendien maakt Knausgaard met dit soort passages zijn verscheurde stemming voelbaar: op het ene moment extatisch vanwege een bijna toevallig waargenomen schoonheid, meteen erna gedeprimeerd vanwege de zinloosheid die hem bij de strot grijpt. Hem, en de lezer.

Ja mensen, ik ben onder de indruk. Hopelijk worden de overige vijf delen van Mijn strijd rap vertaald, want dan kan ik ze ook rap gaan lezen!