Toen ik vernam dat de kleinzoon van J.R.R. Tolkien (in de Ban van de Ring) een historische roman schreef, gebaseerd op de oorlogservaringen van zijn beroemde opa wist ik meteen dat ik Niemandsland moest gaan lezen. Hebban voedde mijn behoefte als op commando door er een leesclub over te organiseren, waaraan ik mocht meedoen, waarvoor grote dank.
Adam Raine groeit op in een arm deel van Londen aan het begin van de 20e eeuw. Zijn vader Daniel werkt in de bouw en is daarnaast actief in het vakbondswerk, strijdend voor betere rechten en omstandigheden van arbeiders. Zijn moeder Lilian brengt Adam de liefde voor verhalen bij door hem veel voor te lezen uit klassieke werken. Lilian komt om bij een tragisch ongeval tijdens een stakingsbijeenkomst waarna vader en zoon naar het noorden vertrekken waar Daniel kan gaan werken bij een mijn in het plaatsje Scarsdale. Adam, inmiddels al een jongen in de puberleeftijd, gaat er in de buurt naar school, terwijl zijn leeftijdsgenoten al in de mijn zwaar werk moeten verrichten. Adam wordt een nog groter buitenbeentje als hij in huis wordt genomen door Sir John Scarsdale, eigenaar van de mijn en baronet van het gelijknamige landgoed Scarsdale Hall. Adams vader redt het leven van Sir John in een noodlottige brand maar moet dit met zijn eigen leven bekopen. Sir John zorgt er voor dat Adams toekomst verzekerd is. Zijn eigen zoon Brice is daar iets minder blij mee en probeert Adam op allerlei manieren een hak te zetten, gesteund door zijn moeder. Als Adam een beurs weet te krijgen voor een college in Oxford lijkt zijn toekomst beklonken, ware het niet dat inmiddels de Grote Oorlog (Eerste Wereldoorlog) in alle hevigheid is losgebarsten op het Europese vaste land en ook Adam wordt, samen met zijn vrienden uit Scarsdale, opgeroepen voor de militaire dienst en belandt uiteindelijk in de loopgraven aan de Somme in Frankrijk. De oorlog zet een grote stempel op Adams leven, hij leert er zijn vrienden door kennen, hij zal er zijn grote liefde door verliezen en de ontberingen zullen hem voor de rest van zijn leven tekenen.
Het verhaal komt wat traag op gang en hier en daar verwonder ik mij over keuzes in de Nederlandse vertaling. Ook ben ik verrast over hoe ver de technische voortgang in die tijd al is gevorderd: dubbeldekkers in de straten van Londen, liften, auto’s…Ik heb duidelijk een gat in mijn kennis van de geschiedenis want na wat onderzoek op internet bleken deze zaken gewoon allemaal al lang te bestaan. Dit gat is nu overigens goed gedicht, na het lezen van dit boek.
Echt gegrepen werd ik pas in het deel waarin Simon Tolkien de gruwelijkheden van de loopgraven in Frankrijk zeer nauwkeurig beschrijft, het kippenvel stond me letterlijk op de armen. Ik zag grote overeenkomsten met het Mordor uit In de Ban van de Ring van opa Tolkien en las geboeid verder. Om uiteindelijk tot de conclusie te komen dat dit boek een mooie ode is van Simon Tolkien aan zijn grootvader. Dat hij het schrijversbloed niet van een vreemde heeft, moge duidelijk zijn.
“Dit waren de eerste twee soldaten die hij had gedood. En het greep hem immens aan. De moordlust die tijdens de bestorming van de heuvel door hem raasde, was verdwenen en had plaatsgemaakt voor een asgrauwe troosteloosheid die, zo had hij het gevoel, nooit meer weg zou gaan.”