3,5 ster

Het boek verhaalt van het leven van Adam in de eerste twintig jaar van de twintigste eeuw. In zijn vroege jeugd in Londen overlijdt zijn moeder waardoor zijn vader zich genoodzaakt ziet te verhuizen naar Scarsdale, een mijndorpje waar zijn neef woont. Daar ontmoet Adam zijn eerste vriend, achterneef Ernest.
In een arme omgeving waarin iedere familie afhankelijk is van de mijn en zijn beheerder Sir John mag Adam bijzonder genoeg naar de kostschool. Hier ontwikkelt hij zich geestelijk tot op grotere hoogtes dan zijn mededorpsgenoten.
Door enkele noodlottige ontwikkelingen worden Adam en Rawdon, de zoon van de grootste oproerkraaier in de mijn, vrienden voor het leven en verliest Adam tegelijk ook zijn vader.
Hierbij leert hij wel Miriam, de domineesdochter, kennen en wordt verliefd op haar.
Op een gegeven moment melden de jongens uit Scarsdale zich aan voor de oorlog die in 1914 uitbreekt.

De auteur heeft me positief verrast vanwege het neerzetten van een volledig verhaal met meerdere personen in verschillende milieus. Vele thema’s zijn goed verwerkt in het verhaal:
Standenverschil; opvoeding en de band tussen kinderen en ouders; ratio tegenover emotie; opstand als in arbeiders en werkgevers en kinderen tegen hun ouders.
In mooie zinnen met veel bijvoeglijk naamwoorden beschrijft Tolkien het leven van Adam en de omgevingen waarin hij verkeert.

Bovenstaande had voor mij ook een negatief effect, in casu de leesbaarheid en lengte van het boek. De eerste 350 pagina’s hadden voor mij ingekort mogen worden, voor mij zat er weinig vaart in.
Vanaf het oorlogsgedeelte aan de Somme werd de schrijfstijl beter, omdat deze beter paste bij gebeurtenissen en omgeving. Door de staccato-achtige taal (en hier nog steeds goede beschrijvingen) leek de oorlog voor mij levensecht omdat ik het heb kunnen vergelijken met andere boeken of films.

Ondanks dat het hele boek rond Adam draait, met in vertelperspectief uitstapjes naar Miriam en Brice, zoon van Sir John, krijg ik niet goed inzicht in de personages. Als lezer word je (onbewust?) op een afstand gehouden waardoor de personen flat characters blijven. Hier is de schrijver in gebreke gebleven.

Ook plotwendingen kwamen voor mij niet als een verrassing, ze voelden eerder plichtsmatig aan, net als de liefdeslijn tussen Adam en Miriam. Misschien komt het enerzijds doordat ik vele andere Eerstewereldoorlogsboeken heb gelezen, anderzijds doordat Tolkien de spanning niet optimaal kan opbouwen.
Vermeld moet worden dat de titel Niemandsland op verschillende soorten niemandslanden slaat, naast de bekendste variant van de lege strook tussen twee frontlinies. Als je als lezer daar meer over nadenkt, valt er nog best wat uit te halen.

Via uitgeverij en de kaft van het boek word je als lezer op de hoogte gesteld van het feit dat Simon Tolkien zijn verhaal heeft laten inspireren op het oorlogsverleden van zijn opa, dé Tolkien. Ik had hier zeer graag in een nawoord over gelezen, helaas ontbrak dit.

De vergelijking met Charles Dickens wat betreft het Londengedeelte is al meerdere malen gemaakt en ik kan daarmee instemmen.
Voor wie verder wil lezen over de Oorlog, moet ik denken aan John Boyne met “De witte veer”, Stefan Brijs met “Post voor mevrouw Bromley”, Hugo Luijten met “Offer voor een verloren zaak” en Michael Morpurgo met “Soldaat Peaceful” of “War Horse”.

Bovenstaande boeken staan voor mij op nummer één, Niemandsland op een goede tweede.