In het boek 'De belevenissen van Ruben Jablonski’ van Edgar Hilsenrath maak ik een intrigerende reis met Ruben Jablonski vanuit Halle an der Saale in Duitsland.
Het begint als hij in 1938 door zijn vader met zijn moeder en broertje naar hun grootouders in Sereth Roemenie wordt gestuurd. Het is het jaar waarin er nog ontzag was voor de Joodse families, dat zou veranderen.

Al in juni 1941 wordt de Joodse gemeenschap gedeporteerd, vermoord of opgesloten in het getto van de ‘geruïneerde Oekraïense stad Mogiliev-Podolski aan de oostelijke oever van de Dnjestr’.
Ruben Jablonski en zijn familie is daarbij.

Na de capitulatie vertrekt Ruben te voet naar Sereth het was ‘alsof het stadje zijn ziel had verloren’ en later naar Boekarest. Hij treft er familie aan, hij verteld over de achterblijvers en summier over de doden, ze zijn er gewoon niet meer. Hij luistert naar de verhalen van slachtoffers van Nazi-Duitsland, hij ziet de verminkingen van een jonge vrouw, Iwonna en neemt haar mee.

Ze reizen in 1945 via het 'Bagdadspoor' in Istanbul naar Palestina;
'Het duurt niet lang of we zijn in Oost-Anatolië.'zei ik, dat was ooit Armeens gebied. Het heette zelfs Armenië, maar de naam is uitgewist. Hij staat op geen enkele landkaart meer.'
'Waarom is de naam gewist?'
'Omdat er in dat gebied geen Armeniërs zijn, zei ik.
'Waar zijn de Armeniërs?'
'De Turken hebben ze allemaal vermoord.'
'Dat bestaat niet.'
'Jawel, zei ik, 'tijdens de Eerste Wereldoorlog.'
'Eigenlijke waren het de Joden van Turkije'
‘En niemand weet dat? ‘vroeg Iwonna
'De misdaad wordt doodgezwegen.'zei ik.

In Palestina zegt zijn lerares Hebreeuws;
‘Duizenden mensen zullen hun verhaal schrijven en er zal maar weinig bij zitten wat de moeite waard is’. Ze zegt: ’Mijn familie heeft in het getto van Warschau gezeten, ze zijn allemaal omgekomen’.

Het zijn al deze korte, directe dialogen, deze kleine verhalen waarin met weinig woorden veel wordt gezegd, humor niet geschuwd. Al deze verhalen over verloren mensen, verloren taal, de schrijnende portretten van de overlevenden, de ruïnes van verwoestte steden en dorpen, de toestand in Palestina, de pogingen van Jablonski om een roman te schrijven; ze voegen zoveel toe.
Er opent een wereld waarover nooit genoeg bekend is. Prachtig.