Zijn we slim genoeg om te weten hoe slim dieren zijn? Door Frans de Waal

2 jaar geleden zag ik Frans de Waal in Zomergasten, een uitzending waar ik enorm van genoot en waarin ik veel bijleerde. Dus toen ik dit boek zag kon ik geen weerstand bieden, en gelukkig maar.

Hoewel Zijn we slim genoeg een indrukwekkend wetenschappelijk boek is, is het daarnaast ook nog best leesbaar. Ok, je moet er een beetje moeite voor doen maar je krijgt er ook veel voor terug. Je gaat feiten en weetjes lezen die je steil achterover doen slaan. De intelligentie van dieren en de domheid van de (menselijke) onderzoekers is soms adembenemend. Wist je bijvoorbeeld dat teken 18 jaar zonder voedsel kunnen? Wist je dat men ooit dacht dat olifanten te dom zijn om hun eigen spiegelbeeld te herkennen? De onderzoekers waren bij die test gewoon zo dom geweest om een te kleine spiegel te gebruiken…

Frans de Waal laat ons zien dat het onderzoek en de daaruit getrokken conclusies vaak gebaseerd zijn op foute veronderstellingen (de mens is altijd superieur, in plaats van te kijken naar welk soort talent past bij welk dier in diens wereld), verkeerde proefopstellingen (de spiegel) of oneerlijke concurrentie (een primaat achter tralies tegenover een peuter op moeders schoot).
Het ego van de mens (ergo de onderzoeker) bracht vaak de onpartijdigheid in de wetenschap in het gedrang. En jammer genoeg is dit in bepaalde richtingen nog steeds het geval.
Terwijl elke mens met huisdieren zelf al heeft kunnen ervaren hoe slim dieren zijn.

De Waal leert ons dat we heel goed moeten nadenken (slim zijn) over de opstellingen van experimenten en dat we niet van foute veronderstellingen (mens is superieur) moeten uitgaan. Dat we ook eerlijke proefopstellingen moeten maken waarin we bijvoorbeeld apen met apen testen en niet met kinderen. Hoewel het voor sommige mensen blijkbaar heel belangrijk is om ons ‘de mens’ apart van de dieren te zien moeten we inzien dat wij gewoon een klein onderdeel van deze enorm gevarieerde levende wereld zijn. Ons DNA verschilt vaak niet veel van andere soorten en onze intelligentie ook niet. Op het vlak van samenwerking, sociale status, zelfbeheersing, individuele herkenning,… noem maar op, hebben we door grondig gepast onderzoek gemerkt dat dieren veel verder staan dan iemand ooit kon vermoeden.
Cognitie gaat hand in hand met leren en elke soort heeft zijn eigen cognitieve uitdagingen. Er is geen strikte scheidingslijn, het onderscheid bevindt zich op een hellend vlak, een glijdende schaal.

Als wij slim (en eerlijk) genoeg zijn om de juiste testen te ontwikkelen en objectief genoeg om de juiste conclusies te trekken dan gaan we in de komende tijd nog meer moois te weten komen over dierlijke intelligentie.

Hoewel dit allemaal heel theoretisch klinkt is dit boek ook heel praktisch: het staat vol voorbeelden van juiste en foute tests en opmerkelijke testresultaten. Tevens komen boeiende en grappige praktijkvoorbeelden aan bod. De chimpansee Steward en zijn stok vergeet ik bijvoorbeeld nooit meer.

Bij het lezen heb ik me vaak geërgerd aan de onderzoekers en ben ik (nog) meer van dieren gaan houden. Ik heb 10-tallen stukken tekst onderlijnd en die allemaal voorgelezen aan mijn man, ze waren gewoon te geweldig om niet te delen.
Ik eet al lang geen dieren meer; ik kan me niet voorstellen dat niet iedereen na het lezen van dit boek stopt met vlees (en vis) eten.
Een fascinerend boek dat je anders laat kijken naar de wereld om je heen, ik hou er van!