สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ - วิกิพีเดีย
(เปลี่ยนทางจาก สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ)
1 เมษายน พ.ศ. 2435 [1] - 8 สิงหาคม พ.ศ. 2458[2]
เจ้าพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์ (เชย กัลยาณมิตร)
เสนาบดีกระทรวงมุรธาธร
29 มิถุนายน พ.ศ. 2466 [3] – 23 มีนาคม พ.ศ. 2468 [4]
อภิรัฐมนตรี[5]
28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 – 17 กรกฎาคม พ.ศ. 2475[6]
37 องค์
21 มิถุนายน พ.ศ. 2405
1 ธันวาคม พ.ศ. 2486 (81 ปี)
พลเอก[7] สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ (21 มิถุนายน พ.ศ. 2405 – 1 ธันวาคม พ.ศ. 2486) พระนามเดิม พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาชุ่ม พระสนมเอก และเป็นองค์ต้นราชสกุลดิศกุล[8] ชาววังออกพระนามโดยลำลองว่า "เสด็จพระองค์ดิศ" ทรงดำรงตำแหน่งที่สำคัญทางการทหารและพลเรือน เช่น เจ้าพนักงานใหญ่ ผู้ช่วยบัญชาการทหารบก อธิบดีกรมศึกษาธิการ เสนาบดีกระทรวงมหาดไทย เสนาบดีกระทรวงมุรธาธร นายกราชบัณฑิตสภา และยังทรงดำรงตำแหน่งองคมนตรีในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
นอกจากนี้ยังทรงพระปรีชาสามารถในด้านการศึกษา สาธารณสุข ประวัติศาสตร์ โบราณคดี และศิลปวัฒนธรรม ทรงได้รับพระสมัญญานามเป็น "พระบิดาแห่งประวัติศาสตร์ไทย" ในวันที่ 21 มิถุนายน พ.ศ. 2505 ที่ประชุมใหญ่ขององค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ได้ประกาศยกย่องพระองค์เป็นบุคคลสำคัญของโลกคนแรกของประเทศไทย[9] และวันที่ 27 พฤศจิกายน พ.ศ. 2544 คณะรัฐมนตรีได้มีมติให้วันที่ 1 ธันวาคม ของทุกปี ซึ่งตรงกับวันคล้ายวันสิ้นพระชนม์ของพระองค์ เป็น "วันดำรงราชานุภาพ" กำหนดขึ้นเพื่อเป็นการระลึกถึงสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ[10]
1.2 ทรงศึกษา
1.3 รับราชการ
6.2 วันดำรงราชานุภาพ
6.3 สถานที่เนื่องด้วยพระนาม
7 พระนิพนธ์
8 พงศาวดี
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ มีพระนามเดิมว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร (อ่านว่า พระ-องค์-เจ้า-ดิด-สะ-วอ-ระ-กุ-มาร) เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 57 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และเป็นพระองค์เดียวที่ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาชุ่ม พระสนมเอก ณ พระบรมมหาราชวัง เมื่อวันที่ 21 มิถุนายน พ.ศ. 2405 พระองค์ได้รับพระราชทานพระนามจากพระบิดาในวันสมโภชเดือนและขึ้นพระอู่ โดยมีรายละเอียดว่า[11]
ชาววังโดยทั่วไปเรียกกันว่า "เสด็จพระองค์ดิศ" โดยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงนำเอานามของพระยาอัพภันตริกามาตย์ (ดิศ โรจนดิศ) ซึ่งเป็นบิดาของเจ้าจอมมารดาชุ่มมาตั้งพระราชทาน เนื่องจากทรงพระราชดำริว่าท่านเป็นคนซื่อตรง[12]
ทรงศึกษา[แก้]
พ.ศ. 2418 ขณะพระชันษา 13 ปี ผนวชเป็นสามเณรที่วัดพระศรีรัตนศาสดาราม โดยมีสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์ เป็นพระอุปัชฌาย์ และประทับจำพรรษาที่วัดบวรนิเวศราชวรวิหาร
พ.ศ. 2420 ทรงสำเร็จการศึกษาจากโรงเรียนนายร้อยทหารบก ได้รับพระราชทานยศเป็นนายร้อยตรีทหารมหาดเล็ก บังคับกองแตรวง ขณะพระชันษา 15 ปี
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ได้ทรงประกอบพระกรณียกิจด้านต่าง ๆ และทรงเป็นที่ไว้วางพระราชหฤทัยในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระเชษฐา ถึงขนาดตรัสชมว่า ทรงเป็นเสมือน "เพชรประดับพระมหาพิชัยมงกุฎ"
เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคตในวันที่ 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวโปรดให้เปลี่ยนคำนำพระนามเป็นพระเจ้าบรมวงศ์เธอ[13] และในวันต่อมาพระองค์ท่านได้เข้าถือน้ำและรับตั้งเป็นองคมนตรี ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม[14] สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ก็ได้สนองพระเดชพระคุณตลอดมา ตราบจนชราทุพพลภาพ ไม่สามารถทำราชการหนักในตำแหน่งต่อไปอีก จึงกราบถวายบังคมลาออกจากตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงมหาดไทยในปี พ.ศ. 2458 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงสถาปนาเป็นเสนาบดีที่ปรึกษา[15][16]
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ เริ่มประชวรด้วยโรคพระหทัยพิการมาตั้งแต่เดือนธันวาคม พ.ศ. 2484 จึงเสด็จกลับมารักษาพระอาการประชวรในประเทศไทย (ก่อนหน้านั้นทรงประทับอยู่ต่างประเทศ จากเหตุการณ์การเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475) พระอาการทรงและทรุดเรื่อยมาจนสิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 1 ธันวาคม พ.ศ. 2486 ที่วังวรดิศ ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร สิริพระชันษา 81 ปี[15][16]
พ.ศ. 2422 ได้รับพระราชทานยศเป็นนายร้อยโท ผู้บังคับการทหารม้า ในกรมทหารมหาดเล็กและในปีเดียวกันนี้ได้รับพระราชทานยศเป็น นายร้อยเอก ราชองค์รักษ์ประจำพระองค์พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะพระชันษา 17 ปี
พ.ศ. 2425 ผนวชเป็นพระภิกษุ ณ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม โดยสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์ เป็นพระอุปัชฌาย์ และประทับจำพรรษาที่วัดนิเวศธรรมประวัติราชวรวิหาร จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
พ.ศ. 2430 โปรดเกล้าฯ ให้เป็นผู้บัญชาการทหารบก และเป็นองคมนตรี[17]
พ.ศ. 2431 ได้รับพระราชทานยศนายพลตรี
พ.ศ. 2433 โปรดเกล้าฯ ให้เลื่อนขึ้นเป็นอธิบดีกรมศึกษาธิการ
พ.ศ. 2435 - 2458 โปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงมหาดไทย
พ.ศ. 2458 ดำรงตำแหน่งนายกหอพระสมุดวชิรญาณสำหรับพระนคร
พ.ศ. 2469 ดำรงตำแหน่งนายกราชบัณฑิตยสภา
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ เป็นองค์ต้นราชสกุลดิศกุล มีหม่อม 11 คน ได้แก่
หม่อมเฉื่อย (สกุลเดิม ยมาภัย)
หม่อมนวม (สกุลเดิม โรจนดิศ)
หม่อมลำดวน (สกุลเดิม วสันตสิงห์) ธิดาหลวงอนุรักษ์ภูเบศร์ (สิงโต วสันตสิงห์)
หม่อมแสง (สกุลเดิม ศตะรัตน์) ธิดาพระดำรงราชานุภาพ
หม่อมเจิม (สกุลเดิม สนธิรัตน์) ธิดาพระยาอุไทยมนตรี (ทิม สนธิรัตน์)
หม่อมอบ (สกุลเดิม สุขไพบูลย์)
หม่อมหลวงใหญ่ (เดิม หม่อมหลวงลำดวน อิศรเสนา) ธิดาหม่อมเทวาธิราช (หม่อมราชวงศ์แดง อิศรเสนา)
หม่อมหยาด (สกุลเดิม กลัมพากร) ธิดาพระจำนงค์อักษร (เปลี่ยน กลัมพากร)
หม่อมเป๋า
หม่อมเยื้อน
หม่อมเพิ่ม (สกุลเดิม สุขไพบูลย์)
โดยมีพระโอรสและพระธิดารวมทั้งหมด 37 องค์ เป็นชาย 14 องค์ เป็นหญิง 23 องค์
1. หม่อมเจ้าจุลดิศ (ท่านชายใหญ่) ที่ 1 ในหม่อมเฉื่อย 27 ธันวาคม 2424 3 กรกฎาคม 2490 หม่อมแช่ม (เปาโรหิตย์)
2. หม่อมเจ้าอิทธิดำรง ที่ 2 ในหม่อมเฉื่อย 18 พฤศจิกายน 2428 12 เมษายน 2436
3. หม่อมเจ้าหญิงจงจิตรถนอม (ท่านหญิงใหญ่) ที่ 1 ในหม่อมนวม 3 สิงหาคม 2429 23 กันยายน 2521
4. หม่อมเจ้าหญิงพร้อมเพราพรรณ (ท่านหญิงกลาง) ที่ 2 ในหม่อมนวม 9 ธันวาคม 2431 4 กันยายน 2467 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสิงหวิกรมเกรียงไกร
5. หม่อมเจ้าทรงวุฒิภาพ (ท่านชายเล็ก) ที่ 3 ในหม่อมเฉื่อย 13 กรกฎาคม 2432 11 พฤษภาคม 2469 หม่อมราชวงศ์หญิงสอิ้ง (สนิทวงศ์)
หม่อมราชวงศ์หญิงสุทธิสอาด (สนิทวงศ์)
6. หม่อมเจ้าหญิง (แฝด) ที่ 4 ในหม่อมเฉื่อย ไม่ทราบปี ราว 3 ชั่วโมงหลังประสูติ[18]
7. หม่อมเจ้าหญิง (แฝด) ที่ 5 ในหม่อมเฉื่อย ไม่ทราบปี ราว 3 ชั่วโมงหลังประสูติ
8. หม่อมเจ้ารัชลาภจิรธิษฐ ที่ 6 ในหม่อมเฉื่อย มิถุนายน 2436 21 สิงหาคม 2443
9. หม่อมเจ้าหญิงสรรพสมบูรณ์ (ท่านหญิงกลัด) ที่ 3 ในหม่อมนวม 4 ตุลาคม 2436 15 มกราคม 2463
10. หม่อมเจ้าหญิง (ไม่ปรากฏพระนาม) 23 พฤศจิกายน 2437 ในวันประสูติ
11. หม่อมเจ้าหญิงพูนพิศมัย (ท่านหญิงพูน) ที่ 7 ในหม่อมเฉื่อย 17 กุมภาพันธ์ 2438 11 สิงหาคม 2533
12. หม่อมเจ้าหญิงพิไลยเลขา (ท่านหญิงพิไลย) ที่ 8 ในหม่อมเฉื่อย 8 สิงหาคม 2440 11 ธันวาคม 2528
13. หม่อมเจ้าหญิง (แฝด) ที่ 1 ในหม่อมลำดวน 8 มกราคม 2440 22 เมษายน 2455
14. หม่อมเจ้าหญิงพัฒนายุ หรือ หม่อมเจ้าหญิงพัฒนายุคุณวรรณ
(แฝด) (ท่านหญิงเหลือ) ที่ 2 ในหม่อมลำดวน 8 มกราคม 2440 3 ธันวาคม 2516
15. หม่อมเจ้าหญิงบันลุศิริศานต์ (ท่านหญิงเภา) ที่ 1 ในหม่อมเจิม กันยายน 2441 22 เมษายน 2455
16. หม่อมเจ้าหญิงบันดาลสวัสดี (ท่านหญิงน้อย) ที่ 9 ในหม่อมเฉื่อย 25 กรกฎาคม 2442 8 กุมภาพันธ์ 2469 หม่อมเจ้าไตรทิพเทพสุต เทวกุล
17. หม่อมเจ้าหญิงสิวลีวิลาศ (ท่านหญิงแดง) ที่ 3 ในหม่อมลำดวน 11 มกราคม 2443 16 กุมภาพันธ์ 2535
18. หม่อมเจ้าหญิงมารยาตรกัญญา (ท่านหญิงแย้ม) ที่ 1 ในหม่อมแสง 8 เมษายน 2445 11 ธันวาคม 2549
19. หม่อมเจ้าดิศศานุวัติ (ท่านชายน้อย) ที่ 10 ในหม่อมเฉื่อย 4 สิงหาคม 2445 13 พฤศจิกายน 2510 หม่อมเจ้าหญิงลุอิสาณ์ (จักรพันธุ์)
20. หม่อมเจ้าหญิงอัปภัศราภา (ท่านหญิงแก้ว) ที่ 2 ในหม่อมเจิม 4 มิถุนายน 2447 18 กุมภาพันธ์ 2524 หม่อมเจ้าอนันตนรชัย เทวกุล
21. หม่อมเจ้าหญิงทักษิณาธร (ท่านหญิงโหล) ที่ 4 ในหม่อมลำดวน 10 สิงหาคม 2446 17 เมษายน 2515
22. หม่อมเจ้าหญิงพรพิลาศ
(ลาออกจากฐานันดรศักดิ์) (ท่านหญิงพร) ที่ 2 ในหม่อมแสง 10 ธันวาคม 2447 10 ธันวาคม 2519 ชวน บุนนาค
23. หม่อมเจ้านิพัทธ์พันธุ์ดิศ (ท่านชายนิพัทธ์หรือท่านชายเจ็ด) ที่ 3 ในหม่อมเจิม 24 กรกฎาคม 2448 4 เมษายน 2514 หม่อมรำไพ (กันตามระ)
24. หม่อมเจ้าพิสิษฐดิศพงศ์ (ท่านชายแอ๊ว) ที่ 5 ในหม่อมลำดวน 9 สิงหาคม 2448 31 มีนาคม 2509 หม่อมสวาสดิ์ (เกตุทัต)
25. หม่อมเจ้าหญิงพวงมาศผกา ที่ 3 ในหม่อมแสง 3 กันยายน 2450 12 มิถุนายน 2526
26. หม่อมเจ้าหญิงรัชมาลินี (ท่านหญิงนิด) ที่ 4 ในหม่อมเจิม 11 ตุลาคม 2451 30 มกราคม 2528 หม่อมเจ้าธัญญลักษณ์ ศุขสวัสดิ์
27. หม่อมเจ้าหญิงสุมณีนงเยาว์
(ลาออกจากฐานันดรศักดิ์) (ท่านหญิงโสฬส) ที่ 6 ในหม่อมลำดวน 16 มีนาคม 2451 ประมาณ พ.ศ. 2546 พันเอกสุวัฒน์ วินิจฉัยกุล
28. หม่อมเจ้าศุกรวรรณดิศ (ท่านชายขาว) ที่ 4 ในหม่อมแสง 14 มกราคม 2452 26 กุมภาพันธ์ 2519 หม่อมลดา (อินทรกำแหง)
29. หม่อมเจ้ากาฬวรรณดิศ (ท่านชายดำ) หม่อมอบ 5 มีนาคม 2453 25 มกราคม 2527 หม่อมฉวีทิพย์ (หงสนันท์)
30. หม่อมเจ้าวีรดิศ ที่ 1 ในหม่อมหลวงใหญ่ 23 มีนาคม 2454 1 ตุลาตม 2489
31. หม่อมเจ้าหญิงเราหิณาวดี
(ลาออกจากฐานันดรศักดิ์) (ท่านหญิงเป้า) ที่ 5 ในหม่อมแสง 12 พฤศจิกายน 2455 1 มีนาคม 2527 หม่อมหลวงฉายชื่น กำภู
32. หม่อมเจ้าอาชวดิศ (ท่านชายใหม่) ที่ 5 ในหม่อมเจิม 23 มีนาคม 2456 4 ธันวาคม 2518 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงศิริรัตนบุษบง
33. หม่อมเจ้าหญิงกุมารีเฉลิมลักษณ์ ที่ 6 ในหม่อมเจิม 3 มกราคม 2458 4 พฤศจิกายน 2544 หม่อมเจ้าเพลารถ จิตรพงศ์
34. หม่อมเจ้าหญิงกฤษณาพักตรพิมล (ท่านหญิงเพียน) ที่ 6 ในหม่อมแสง 24 ธันวาคม 2460 2 ตุลาคม 2561 หม่อมเจ้าประสพสุข ศุขสวัสดิ์
35. หม่อมเจ้าพิริยดิศ ที่ 2 ในหม่อมหลวงใหญ่ 28 พฤษภาคม 2464 14 สิงหาคม 2543 หม่อมเจ้าหญิงภัทรลดา (ฉัตรชัย)
36. หม่อมเจ้าสุภัทรดิศ (ท่านชายปาน) ที่ 7 ในหม่อมเจิม 23 พฤศจิกายน 2466 6 พฤศจิกายน 2546 หม่อมอรพินทร์ (อินทรทูต)
37. หม่อมเจ้ากุมารดิศ (ท่านชายหยด) หม่อมหยาด 15 เมษายน 2471 20 มิถุนายน 2532 หม่อมอุบลวรรณ (เก่งธัญการ)
พ.ศ. 2429 พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นดำรงราชานุภาพ (ทรงศักดินา 15000)[19]
พ.ศ. 2454 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระดำรงราชานุภาพ อิสสริยลาภบดินทร์ สยามพิชิตินทรวโรปการ มโหฬารราชกฤตยานุสร อาทรประพาสการสวัสดิ์ วรรัตนปัญญาศึกษาพิเศษ นรินทราธิเบศบรมวงศ์อดิศัย ศรีรัตนตรัยคุณธาดา อุดมเดชานุภาพบพิตร (ทรงศักดินา 15000)[20]
พ.ศ. 2472 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ อิสสริยลาภบดินทร สยามวิชิตินทรวโรปการ มโหฬารรัฐประศาสน์ ปิยมหาราชนรานุศิษย์ ไพศาลราชกฤตยการี โบราณคดีปวัติศาสตรโกศล คัมภีรพนธ์นิรุกติปฏิภาน ราชบัณฑิตวิธานนิติธรรมสมรรถ ศึกษาภิวัธปิยวาที ขันติสัตยตรีสุจริตธาดา วิมลรัตนปัญญาอาชวาศรัย พุทธาทิไตรสรณาทร พิเศษคุณาภรณ์ธรรมิกนาถบพิตร (ทรงศักดินา 35000)[21]
พลเอก สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นสูงสุด[22] ดังนี้
พ.ศ. 2429 - เครื่องขัตติยราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติคุณรุ่งเรืองยิ่งมหาจักรีบรมราชวงศ์ (ม.จ.ก.) (ฝ่ายหน้า)
พ.ศ. 2444 - เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นโบราณมงคลนพรัตนราชวราภรณ์ (น.ร.) (ฝ่ายหน้า)[23]
พ.ศ. 2443 - เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นปฐมจุลจอมเกล้าวิเศษ (ป.จ.ว.)[24][25]
พ.ศ. 2454 - เครื่องราชอิสริยาภรณ์รัตนวราภรณ์ (ร.ว.)‎[26]
พ.ศ. 2456 - เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นสูงสุด มหาปรมาภรณ์ช้างเผือก (ม.ป.ช.)
พ.ศ. 2466 - เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นสูงสุด มหาวชิรมงกุฎ (ม.ว.ม.)[27]
พ.ศ. 2436 - เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้น 1 ประถมาภรณ์ช้างเผือก (ป.ช.)[28]
พ.ศ. 2454 - เครื่องราชอิสริยาภรณ์วชิรมาลา (ว.ม.ล.)[29]
พ.ศ. 2436 - เหรียญดุษฎีมาลา เข็มราชการแผ่นดิน (ร.ด.ม.(ผ)) (ฝ่ายทหาร)[30]
พ.ศ. 2433 - เหรียญดุษฎีมาลา เข็มศิลปวิทยา (ร.ด.ม.(ศ)) (ฝ่ายทหาร)
พ.ศ. 2441 - เหรียญดุษฎีมาลา เข็มศิลปวิทยา (ร.ด.ม.(ศ)) (ฝ่ายพลเรือน)[31]
พ.ศ. 2468 - เหรียญศารทูลมาลา (ร.ศ.ท.)
พ.ศ. 2447 - เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 4 ชั้นที่ 2 (ม.ป.ร.2)[32]
พ.ศ. 2451 - เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 5 ชั้นที่ 1 (จ.ป.ร.1)
พ.ศ. 2453 - เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 6 ชั้นที่ 1 (ว.ป.ร.1)
พ.ศ. 2469 - เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 7 ชั้นที่ 1 (ป.ป.ร.1)
จักรวรรดิรัสเซีย พ.ศ. 2435 เครื่องราชอิสริยาภรณ์อเล็กซานเดอร์ เนฟสกี้ ชั้นที่ 1 [33]
จักรวรรดิรัสเซีย พ.ศ. 2435 เครื่องราชอิสริยาภรณ์เซนต์แอน ชั้นที่ 1 [33]
ปรัสเซีย พ.ศ. 2435 เครื่องราชอิสริยาภรณ์นกอินทรีแดง ชั้นที่ 1 [33]
จักรวรรดิออตโตมัน พ.ศ. 2435 เครื่องราชอิสริยาภรณ์ออสมานี ชั้นที่ 1 [33]
ราชอาณาจักรอิตาลี พ.ศ. 2435 เครื่องราชอิสริยาภรณ์มอรีสแอนด์ลัสรัส ชั้นที่ 1 [33]
ราชอาณาจักรกรีซ พ.ศ. 2435 เครื่องราชอิสริยาภรณ์เซนต์โอลก้าแอนด์โซเฟีย ชั้นที่ 1 [33]
เดนมาร์ก พ.ศ. 2435 เครื่องราชอิสริยาภรณ์แดนเนอโบร ชั้นที่ 1 [33]
ฝรั่งเศส พ.ศ. 2435 เครื่องอิสริยาภรณ์เลฌียงดอเนอร์ ชั้นที่ 2 ทุติยาภรณ์ [33]
จักรวรรดิญี่ปุ่น พ.ศ. 2438 เครื่องราชอิสริยาภรณ์อาทิตย์อุทัย ชั้นที่ 1 [34]
ราชอาณาจักรอิตาลี พ.ศ. 2439 เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงกุฏอิตาลี ชั้นที่ 1 [35]
กระทรวงมหาดไทย ได้จัดสร้างพระราชานุสาวรีย์สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ในลักษณะประทับนั่ง บริเวณด้านหน้าศาลาว่าการกระทรวงมหาดไทย ถนนอัษฎางค์ แขวงวัดราชบพิตร เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร
วันดำรงราชานุภาพ[แก้]
วันดำรงราชานุภาพ ตรงกับวันที่ 1 ธันวาคม ของทุกปี ซึ่งเป็นวันคล้ายวันสิ้นพระชนม์ของพระองค์ กำหนดขึ้นเพื่อเป็นการระลึกถึงสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ สืบเนื่องจากการที่พระองค์เป็นบุคคลไทยพระองค์แรกที่ได้รับการยกย่องจากองค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ให้เป็นบุคคลสำคัญของโลก เมื่อปี พ.ศ. 2505 และทรงได้รับการถวายพระนามเป็น "พระบิดาแห่งประวัติศาสตร์ไทย"
สถานที่เนื่องด้วยพระนาม[แก้]
สถาบันดำรงราชานุภาพ สำนักงานปลัดกระทรวงมหาดไทย
หอสมุดดำรงราชานุภาพ สำนักหอสมุดแห่งชาติ
อาคารดำรงราชานุภาพ โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย
ห้องประชุมดำรงราชานุภาพ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร
ค่ายสมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ อำเภอเมือง จังหวัดอุบลราชธานี
โรงเรียนอนุบาลดำรงราชานุสรณ์ อำเภอกันทรลักษ์ จังหวัดศรีสะเกษ
ถนนดำรงสถิต อำเภอกันทรลักษ์ จังหวัดศรีสะเกษ
พระนิพนธ์[แก้]
ผลงานนิพนธ์ทั้งหมดของพระองค์ มีอาทิเช่น
พงศาวดาร 134 เรื่อง
โคลงกลอน 92 เรื่อง
ศาสนา 79 เรื่อง
อธิบายแทรก 19 เรื่อง
ประวัติ 160 เรื่อง
ตำนาน 130 เรื่อง
นิตยสารสยามสมาคม 10 เรื่อง
พงศาวดีของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ[36]
24. พระจันทราทิตย์ (บุญชู โรจนดิศ)[37]
3. เจ้าจอมมารดาชุ่ม
↑ ประกาศตั้งตำแหน่งเสนาบดี (หน้า ๒๗)
↑ "พระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งเสนาบดีที่ปรึกษา และผู้รั้งตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงมหาดไทย" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 32 (0 ก): 143. 8 สิงหาคม 2458. สืบค้นเมื่อ 8 มีนาคม 2562.
↑ "พระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งผู้แทนเสนาบดีกระทรวงการต่างประเทศและเปลี่ยนตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงมุรธาธร" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 40 (0 ก): 41. 1 กรกฎาคม 2466. สืบค้นเมื่อ 8 มีนาคม 2562.
↑ ประกาศ เรื่อง เลิกกระทรวงมุรธาธร
↑ "พระราชดำรัสทรงตั้งอภิรัฐมนตรีสภา" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 42 (0 ง): 2618. 28 พฤศจิกายน 2468. สืบค้นเมื่อ 8 มีนาคม 2562.
↑ "พระบรมราชโองการ ประกาศ เลิกอภิรัฐมนตรีสภา" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 49 (0 ก): 2618. 17 กรกฎาคม 2475. สืบค้นเมื่อ 8 มีนาคม 2562.
↑ http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2466/D/1268_1.PDF
↑ "ประกาศกรมราชเลขานุการ เรื่อง พระราชทานนามสกุล สำหรับสืบเชื้อพระวงศ์ พระเจ้าบรมวงศ์เธอชั้น ๔" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 32 (0 ง): 137. 18 เมษายน 2458. สืบค้นเมื่อ 7 มีนาคม 2562.
↑ UNESCO ยกย่อง "กรมพระยาดำรงราชานุภาพ" ให้เป็นบุคคลสำคัญของโลก [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: [1], 2560. สืบค้น 8 มีนาคม 2562.
↑ ขอให้กำหนดวันที่ 1 ธันวาคมของทุกปีเป็น "วันดำรงราชานุภาพ" [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: [http://www.cabinet.soc.go.th/soc/Program2-3.jsp?top_serl=175952&key_word=%C7%D1%B9%B4%D3%C3%A7%C3%D2%AA%D2%B9%D8%C0%D2%BE&owner_dep=&meet_date_dd=27&meet_date_mm=11&meet_date_yyyy=2544&doc_id1=&doc_id2=&meet_date_dd2=&meet_date_mm2=&meet_date_yyyy2=, 2544. สืบค้น 8 มีนาคม 2562.
↑ สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ, หน้า 2-3
↑ ราชกิจจานุเบกษา, บัญชีพระนามและนามองคมนตรี ที่พระราชทานสัญญาบัตรแล้ว, เล่ม 27, ตอน 0 ง, 1 มกราคม ร.ศ. 129, หน้า 2274
↑ 15.0 15.1 "สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ : สนเทศน่ารู้". สำนักหอสมุดกลาง มหาวิทยาลัยรามคำแหง. 29 มีนาคม 2554. สืบค้นเมื่อ 21 เมษายน 2560.
↑ 16.0 16.1 H.R.H. Prince Damrong Rajanupab
↑ หนังสือ สิ่งที่ข้าพเจ้าพบเห็น หน้า 249-250 โดย ม.จ.พูนพิศมัย ดิศกุล
↑ ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งกรม พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นดำรงค์ราชานุภาพ, เล่ม 3, ตอน 9, 22 มิถุนายน พ.ศ. 1886, หน้า 69
↑ ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ เลื่อน แลตั้งกรม แลตั้งเจ้าพระยา, เล่ม 28, ตอน 0 ง, 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454, หน้า 1735-1737
↑ ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ ตั้งกรม ตั้งพระองค์เจ้าและเจ้าพระยา, เล่ม 46, 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2472, หน้า 174-180
↑ https://www.rta.mi.th/rta_website/index.php/leaders/commanders-directory-1/113-2017-09-11-09-22-41/194-2017-10-28-05-00-43
↑ http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2444/046/873_1.PDF
↑ http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2436/034/367.PDF
↑ http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2472/D/2929.PDF
↑ http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2454/D/1165_1.PDF
↑ http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2466/D/3419_1.PDF
↑ http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2454/D/418.PDF
↑ http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2441/044/468_2.PDF
↑ 33.0 33.1 33.2 33.3 33.4 33.5 33.6 33.7 "พระราชทานพระบรมราชานุญาตเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 9 (ตอน 2): หน้า 12. 10 เมษายน 2435. สืบค้นเมื่อ 23 มิถุนายน 2562.
Jeffy Finestone. 2542. สมุดพระรูป พระราชโอรส พระราชธิดา พระราชนัดดาใน พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. ปรียนันทนา รังสิต,ม.ร.ว. โลมาโฮลดิ้ง
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ และ หม่อมเจ้าหญิง จงจิตรถนอม ดิศกุล. จดหมายถึงหญิงใหญ่ (ฉบับชำระใหม่). กรุงเทพ : สถาพรบุ๊คส์, 2551. ISBN 978-974-16-6535-8
สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ, ความทรงจำ, สำนักพิมพ์สมาคมสังคมสงเคราะห์แห่งประเทศไทย, 12 พฤศจิกายน 2505
สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร. ราชสกุลวงศ์. กรุงเทพฯ : สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร, 2554. 296 หน้า. หน้า 70-71. ISBN 978-974-417-594-6
วิกิคำคมมีคำคมเกี่ยวกับ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ
เจ้าพนักงานใหญ่ ผู้ช่วยบัญชาการทหารบก
(8 เมษายน พ.ศ. 2430 - เมษายน พ.ศ. 2433) เจ้าพระยาสุรศักดิ์มนตรี (เจิม แสง-ชูโต)
พระองค์แรก 40x40px
(1 เมษายน พ.ศ. 2435 - สิงหาคม พ.ศ. 2458) เจ้าพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์ (เชย กัลยาณมิตร)
(19 เมษายน พ.ศ. 2469 - 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475) พระยาอนุมานราชธน_(ยง_เสฐียรโกเศศ)
ดึงข้อมูลจาก "https://th.wikipedia.org/w/index.php?title=สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ_กรมพระยาดำรงราชานุภาพ&oldid=8778526"
หน้านี้แก้ไขล่าสุดเมื่อวันที่ 2 เมษายน 2563 เวลา 16:37 น.