SOFIA-SOPHIA	31	39	162	61	850	992	1
Tendencias	594	51	634	61	850	992	1
en	636	51	644	61	850	992	1
los	646	51	657	61	850	992	1
sistemas	659	51	690	61	850	992	1
educativos	692	51	730	61	850	992	1
del	732	51	743	61	850	992	1
siglo	745	51	761	61	850	992	1
XXI	763	51	775	61	850	992	1
A	292	111	301	131	850	992	1
rtículo	301	115	341	130	850	992	1
de	345	115	358	130	850	992	1
R	362	111	372	131	850	992	1
eflexión	372	115	419	130	850	992	1
Tendencias	292	166	381	188	850	992	1
en	385	166	405	188	850	992	1
los	409	166	432	188	850	992	1
sistemas	437	166	508	188	850	992	1
educativos	512	166	597	188	850	992	1
del	602	166	626	188	850	992	1
siglo	630	166	668	188	850	992	1
XXI	673	166	699	188	850	992	1
Trends	292	208	337	231	850	992	1
in	340	208	353	231	850	992	1
Education	356	208	425	231	850	992	1
Systems	429	208	486	231	850	992	1
in	489	208	502	231	850	992	1
the	505	208	528	231	850	992	1
21st	531	208	562	231	850	992	1
Century	565	208	618	231	850	992	1
Tendências	292	252	378	275	850	992	1
dos	382	252	410	275	850	992	1
sistemas	414	252	482	275	850	992	1
de	487	252	506	275	850	992	1
educação	510	252	584	275	850	992	1
do	589	252	608	275	850	992	1
século	612	252	662	275	850	992	1
21	666	252	687	275	850	992	1
J	292	301	298	321	850	992	1
ayson	298	305	330	320	850	992	1
A	334	301	342	321	850	992	1
ndrey	342	305	376	320	850	992	1
B	380	301	389	321	850	992	1
ernate	389	305	426	320	850	992	1
*	426	301	436	321	850	992	1
*	292	346	299	361	850	992	1
Doctorando	302	346	361	361	850	992	1
en	364	346	377	361	850	992	1
Ciencias	380	346	422	361	850	992	1
de	425	346	438	361	850	992	1
la	441	346	450	361	850	992	1
Educación.	453	346	509	361	850	992	1
Docente	512	346	554	361	850	992	1
Investigador	557	346	618	361	850	992	1
de	621	346	634	361	850	992	1
la	637	346	646	361	850	992	1
Corporación	649	346	710	361	850	992	1
Universitaria	292	360	355	375	850	992	1
Minuto	358	360	394	375	850	992	1
de	397	360	409	375	850	992	1
Dios,	412	360	438	375	850	992	1
UNIMINUTO.	441	360	503	375	850	992	1
Bogotá,	506	360	544	375	850	992	1
Cundinamarca,	547	360	624	375	850	992	1
Colombia	627	360	675	375	850	992	1
https://	678	360	717	375	850	992	1
orcid.org/0000-0001-5119-8916	292	374	460	390	850	992	1
OPEN	81	506	105	519	850	992	1
ACCESS	107	506	141	519	850	992	1
DOI:	81	530	99	543	850	992	1
http://dx.doi.org/10.18634/sophiaj.	101	530	255	543	850	992	1
17v.1i.1015	81	542	131	555	850	992	1
Información	81	566	131	579	850	992	1
del	133	566	146	579	850	992	1
artículo	149	566	181	579	850	992	1
Recibido:	81	590	120	603	850	992	1
octubre	122	590	154	603	850	992	1
06	162	590	174	603	850	992	1
de	179	590	189	603	850	992	1
2020	192	590	215	603	850	992	1
Revisado:	81	602	122	615	850	992	1
enero	124	602	148	615	850	992	1
12	151	602	162	615	850	992	1
de	165	602	176	615	850	992	1
2021	178	602	201	615	850	992	1
Aceptado:	81	614	123	627	850	992	1
enero	125	614	149	627	850	992	1
28	152	614	164	627	850	992	1
de	166	614	177	627	850	992	1
2021	179	614	202	627	850	992	1
Publicado:	81	626	125	639	850	992	1
abril	127	626	146	639	850	992	1
15	148	626	160	639	850	992	1
de	162	626	173	639	850	992	1
2021	176	626	199	639	850	992	1
Palabras	81	650	118	663	850	992	1
clave:	120	650	144	663	850	992	1
educación,	146	650	192	663	850	992	1
sistema	194	650	227	663	850	992	1
educativo	229	650	270	663	850	992	1
tendencia	81	662	123	675	850	992	1
educacional,	125	662	179	675	850	992	1
tecnología,	181	662	227	675	850	992	1
.	230	662	232	675	850	992	1
Keywords:	81	686	123	699	850	992	1
educational	131	686	180	699	850	992	1
trend,	188	686	213	699	850	992	1
educational	220	686	270	699	850	992	1
system,	81	698	113	711	850	992	1
technology,	115	698	163	711	850	992	1
education.	165	698	210	711	850	992	1
Palavras-chave:	81	722	146	735	850	992	1
tendência	149	722	191	735	850	992	1
educacional,	193	722	247	735	850	992	1
Sis-	249	722	264	735	850	992	1
tema	81	734	102	747	850	992	1
educacional,	105	734	158	747	850	992	1
tecnologia,	161	734	207	747	850	992	1
educao	209	734	240	747	850	992	1
Cómo	81	757	105	769	850	992	1
citar:	108	757	129	769	850	992	1
/how	131	757	153	769	850	992	1
cite:	155	757	173	769	850	992	1
Bernate,	81	775	116	788	850	992	1
J.A.	124	775	138	788	850	992	1
(2021)	147	775	175	788	850	992	1
Tendencias	184	775	230	788	850	992	1
en	239	775	249	788	850	992	1
los	258	775	270	788	850	992	1
sistemas	81	786	118	799	850	992	1
educativos	121	786	166	799	850	992	1
del	169	786	182	799	850	992	1
siglo	185	786	204	799	850	992	1
XXI.	208	786	223	799	850	992	1
Sophia	226	786	255	799	850	992	1
17	259	786	270	799	850	992	1
(1),	81	797	95	810	850	992	1
e1015	97	797	124	810	850	992	1
Sophia-Educación,	81	817	159	830	850	992	1
volumen	161	817	197	830	850	992	1
17	200	817	211	830	850	992	1
número	213	817	246	830	850	992	1
1.	248	817	257	830	850	992	1
enero/junio	81	829	130	842	850	992	1
2021.	133	829	158	842	850	992	1
Versión	161	829	192	842	850	992	1
español	194	829	228	842	850	992	1
1/8	760	920	777	933	850	992	1
SOFIA-SOPHIA	53	39	185	61	850	992	2
Copyright	49	122	89	135	850	992	2
2021	91	122	114	135	850	992	2
Universidad	117	122	166	135	850	992	2
La	169	122	179	135	850	992	2
Gran	182	122	202	135	850	992	2
Colom-	205	122	234	135	850	992	2
bia	49	134	62	147	850	992	2
Conflicto	49	206	86	219	850	992	2
de	88	206	99	219	850	992	2
interés:	101	206	133	219	850	992	2
Los	49	230	64	243	850	992	2
autores	67	230	99	243	850	992	2
declaran	101	230	138	243	850	992	2
no	140	230	151	243	850	992	2
tener	154	230	176	243	850	992	2
ningún	178	230	207	243	850	992	2
conflicto	49	242	84	255	850	992	2
de	87	242	98	255	850	992	2
interés.	100	242	132	255	850	992	2
Correspondencia	49	266	121	279	850	992	2
de	123	266	134	279	850	992	2
autor:	137	266	161	279	850	992	2
jbernate1@uniminuto.edu.co	49	290	171	303	850	992	2
ISSN	568	50	584	61	850	992	2
(electrónico):	586	50	639	61	850	992	2
2346-0806	641	50	679	61	850	992	2
ISSN	684	50	699	61	850	992	2
(impreso):	701	50	740	61	850	992	2
1794-8932	742	50	780	61	850	992	2
Sophia	53	921	80	932	850	992	2
17	82	921	91	932	850	992	2
(1)	93	921	104	932	850	992	2
http://dx.doi.org/10.18634/sophiaj.17v.1i.1015	108	920	312	933	850	992	2
Abr	365	920	378	933	850	992	2
15	381	920	393	933	850	992	2
de	395	920	406	933	850	992	2
2021	408	920	431	933	850	992	2
2/8	751	927	767	940	850	992	2
SOFIA-SOPHIA	31	39	162	61	850	992	3
Tendencias	594	51	634	61	850	992	3
en	636	51	644	61	850	992	3
los	646	51	657	61	850	992	3
sistemas	659	51	690	61	850	992	3
educativos	692	51	730	61	850	992	3
del	732	51	743	61	850	992	3
siglo	745	51	761	61	850	992	3
XXI	763	51	775	61	850	992	3
Introducción	213	87	290	105	850	992	3
Es	213	113	225	129	850	992	3
indudable	228	113	278	129	850	992	3
que	281	113	300	129	850	992	3
la	303	113	313	129	850	992	3
educación	316	113	368	129	850	992	3
en	371	113	384	129	850	992	3
todos	387	113	415	129	850	992	3
sus	418	113	435	129	850	992	3
niveles	438	113	474	129	850	992	3
requiere	477	113	519	129	850	992	3
una	522	113	541	129	850	992	3
transformación	544	113	621	129	850	992	3
social,	624	113	656	129	850	992	3
sin	659	113	674	129	850	992	3
embargo,	677	113	725	129	850	992	3
cabe	213	127	238	143	850	992	3
resaltar	241	127	280	143	850	992	3
diez	283	127	303	143	850	992	3
tendencias	306	127	362	143	850	992	3
del	365	127	380	143	850	992	3
siglo	383	127	407	143	850	992	3
XXI,	410	127	428	143	850	992	3
las	431	127	446	143	850	992	3
cuales	449	127	482	143	850	992	3
como	485	127	513	143	850	992	3
educadores	516	127	575	143	850	992	3
se	578	127	590	143	850	992	3
deben	593	127	625	143	850	992	3
tener	628	127	654	143	850	992	3
presente	657	127	702	143	850	992	3
para	705	127	728	143	850	992	3
dicha	213	141	241	157	850	992	3
transformación;	244	141	323	157	850	992	3
alumnos	326	141	370	157	850	992	3
empoderados,	373	141	446	157	850	992	3
personas	449	141	496	157	850	992	3
felices	499	141	531	157	850	992	3
y	534	141	539	157	850	992	3
sanas,	542	141	576	157	850	992	3
aprendizaje	579	141	638	157	850	992	3
permanente,	641	141	705	157	850	992	3
espíritu	708	141	746	157	850	992	3
emprendedor,	213	155	284	171	850	992	3
programar,	287	155	342	171	850	992	3
inclusión	345	155	390	171	850	992	3
de	393	155	406	171	850	992	3
tecnología,	409	155	464	171	850	992	3
gamificación,	467	155	533	171	850	992	3
responsabilidad	536	155	617	171	850	992	3
social,	620	155	652	171	850	992	3
poder	655	155	685	171	850	992	3
colectivo	688	155	732	171	850	992	3
y	735	155	740	171	850	992	3
Ágora.	743	155	775	171	850	992	3
Por	213	179	230	195	850	992	3
otro	233	179	252	195	850	992	3
lado,	255	179	280	195	850	992	3
es	283	179	295	195	850	992	3
importante	298	179	354	195	850	992	3
mencionar	357	179	411	195	850	992	3
que	414	179	433	195	850	992	3
lo	436	179	445	195	850	992	3
anterior	448	179	487	195	850	992	3
debe	490	179	515	195	850	992	3
ir	518	179	525	195	850	992	3
articulado	528	179	579	195	850	992	3
con	582	179	601	195	850	992	3
el	604	179	613	195	850	992	3
presupuesto	616	179	679	195	850	992	3
de	682	179	694	195	850	992	3
una	697	179	717	195	850	992	3
nación,	720	179	757	195	850	992	3
estas	213	193	240	209	850	992	3
mejoras	243	193	284	209	850	992	3
a	287	193	294	209	850	992	3
nivel	297	193	320	209	850	992	3
económico	323	193	378	209	850	992	3
generan	381	193	423	209	850	992	3
que	426	193	445	209	850	992	3
los	448	193	463	209	850	992	3
niveles	466	193	501	209	850	992	3
de	504	193	517	209	850	992	3
aprendizaje	520	193	579	209	850	992	3
en	582	193	594	209	850	992	3
básica	597	193	630	209	850	992	3
primaria,	633	193	679	209	850	992	3
secundaria,	682	193	741	209	850	992	3
universitaria	213	207	276	223	850	992	3
y	279	207	284	223	850	992	3
adultos	287	207	324	223	850	992	3
extra	327	207	352	223	850	992	3
edad	355	207	381	223	850	992	3
se	384	207	395	223	850	992	3
optimicen	398	207	448	223	850	992	3
en	451	207	464	223	850	992	3
todos	467	207	495	223	850	992	3
los	498	207	513	223	850	992	3
ámbitos	516	207	556	223	850	992	3
sociales	559	207	600	223	850	992	3
y	603	207	608	223	850	992	3
culturales,	611	207	664	223	850	992	3
sin	667	207	682	223	850	992	3
embargo,	685	207	733	223	850	992	3
cabe	736	207	761	223	850	992	3
destacar	213	221	257	237	850	992	3
que	260	221	279	237	850	992	3
una	282	221	302	237	850	992	3
adecuada	305	221	355	237	850	992	3
infraestructura	358	221	433	237	850	992	3
educacional	436	221	498	237	850	992	3
genera	501	221	536	237	850	992	3
mejoras	539	221	580	237	850	992	3
pedagógicas	583	221	646	237	850	992	3
y	649	221	654	237	850	992	3
curriculares	657	221	717	237	850	992	3
en	720	221	733	237	850	992	3
los	736	221	751	237	850	992	3
procesos	213	235	258	251	850	992	3
de	261	235	274	251	850	992	3
calidad	277	235	314	251	850	992	3
del	317	235	332	251	850	992	3
aprendizaje,	335	235	398	251	850	992	3
no	401	235	413	251	850	992	3
dejando	416	235	457	251	850	992	3
de	460	235	473	251	850	992	3
lado	476	235	498	251	850	992	3
la	501	235	510	251	850	992	3
constante	513	235	563	251	850	992	3
capacitación	566	235	630	251	850	992	3
docente,	633	235	677	251	850	992	3
vinculando	680	235	735	251	850	992	3
dichos	213	249	246	265	850	992	3
aportes	249	249	288	265	850	992	3
económicos	291	249	352	265	850	992	3
y	355	249	360	265	850	992	3
presupuestales	363	249	441	265	850	992	3
a	444	249	450	265	850	992	3
la	453	249	462	265	850	992	3
transformación	465	249	542	265	850	992	3
de	545	249	557	265	850	992	3
leyes	560	249	586	265	850	992	3
y	589	249	594	265	850	992	3
decretos	597	249	641	265	850	992	3
que	644	249	663	265	850	992	3
permitan	666	249	711	265	850	992	3
que	714	249	733	265	850	992	3
esto	736	249	758	265	850	992	3
no	213	263	226	279	850	992	3
se	229	263	240	279	850	992	3
quede	243	263	275	279	850	992	3
en	278	263	291	279	850	992	3
el	294	263	303	279	850	992	3
papel,	306	263	337	279	850	992	3
sino	340	263	361	279	850	992	3
que	364	263	383	279	850	992	3
verdaderamente	386	263	470	279	850	992	3
sea	473	263	491	279	850	992	3
llevado	494	263	530	279	850	992	3
a	533	263	539	279	850	992	3
las	542	263	557	279	850	992	3
aulas	560	263	587	279	850	992	3
del	590	263	606	279	850	992	3
diario	609	263	637	279	850	992	3
vivir	640	263	660	279	850	992	3
en	663	263	676	279	850	992	3
las	679	263	694	279	850	992	3
diferentes	697	263	748	279	850	992	3
instituciones	213	277	277	293	850	992	3
educativas.	280	277	338	293	850	992	3
Tal	341	277	355	293	850	992	3
como	358	277	386	293	850	992	3
señalan	389	277	429	293	850	992	3
Melo,	432	277	460	293	850	992	3
Ramos	463	277	499	293	850	992	3
&	502	277	510	293	850	992	3
Hernández	513	277	568	293	850	992	3
(2017):	571	277	607	293	850	992	3
Para	247	301	268	316	850	992	3
lograr	271	301	298	316	850	992	3
un	300	301	312	316	850	992	3
mejoramiento	315	301	380	316	850	992	3
de	382	301	394	316	850	992	3
los	397	301	410	316	850	992	3
resultados	413	301	462	316	850	992	3
académicos,	465	301	523	316	850	992	3
las	526	301	539	316	850	992	3
medidas	542	301	582	316	850	992	3
de	585	301	596	316	850	992	3
política	599	301	633	316	850	992	3
del	635	301	650	316	850	992	3
Estado	652	301	684	316	850	992	3
y	687	301	692	316	850	992	3
las	694	301	708	316	850	992	3
estrategias	711	301	762	316	850	992	3
de	765	301	776	316	850	992	3
las	247	314	261	329	850	992	3
instituciones	263	314	322	329	850	992	3
deben	325	314	354	329	850	992	3
tomar	357	314	384	329	850	992	3
en	387	314	399	329	850	992	3
cuenta,	402	314	436	329	850	992	3
además	439	314	476	329	850	992	3
de	479	314	491	329	850	992	3
los	494	314	507	329	850	992	3
criterios	510	314	547	329	850	992	3
en	550	314	561	329	850	992	3
la	564	314	572	329	850	992	3
contratación	575	314	633	329	850	992	3
de	636	314	648	329	850	992	3
docentes,	650	314	696	329	850	992	3
la	698	314	707	329	850	992	3
definición	709	314	754	329	850	992	3
de	757	314	769	329	850	992	3
incentivos	247	327	294	342	850	992	3
para	297	327	318	342	850	992	3
la	320	327	329	342	850	992	3
investigación	332	327	392	342	850	992	3
y	395	327	399	342	850	992	3
los	402	327	415	342	850	992	3
aspectos	418	327	460	342	850	992	3
administrativos	462	327	534	342	850	992	3
y	536	327	541	342	850	992	3
financieros,	544	327	597	342	850	992	3
los	600	327	613	342	850	992	3
mecanismos	616	327	675	342	850	992	3
que	678	327	695	342	850	992	3
permitan	698	327	740	342	850	992	3
ayudar	743	327	774	342	850	992	3
a	247	340	253	355	850	992	3
contrarrestar	256	340	316	355	850	992	3
el	319	340	327	355	850	992	3
impacto	330	340	367	355	850	992	3
negativo	370	340	409	355	850	992	3
derivado	412	340	452	355	850	992	3
de	455	340	466	355	850	992	3
las	469	340	483	355	850	992	3
condiciones	485	340	541	355	850	992	3
socioeconómicas	543	340	623	355	850	992	3
de	626	340	638	355	850	992	3
los	641	340	654	355	850	992	3
estudiantes	657	340	711	355	850	992	3
y	714	340	718	355	850	992	3
de	721	340	733	355	850	992	3
otros	736	340	759	355	850	992	3
factores	247	354	285	369	850	992	3
ambientales.	287	354	348	369	850	992	3
(p.	350	354	362	369	850	992	3
103)	365	354	387	369	850	992	3
A	213	378	219	393	850	992	3
partir	222	378	250	393	850	992	3
de	253	378	265	393	850	992	3
las	268	378	283	393	850	992	3
transformaciones	286	378	375	393	850	992	3
educativas	378	378	432	393	850	992	3
en	435	378	448	393	850	992	3
las	451	378	466	393	850	992	3
diferentes	469	378	520	393	850	992	3
naciones,	523	378	571	393	850	992	3
surgen	574	378	609	393	850	992	3
las	612	378	627	393	850	992	3
necesidades	630	378	694	393	850	992	3
de	697	378	709	393	850	992	3
ser	712	378	728	393	850	992	3
líderes	731	378	765	393	850	992	3
en	213	392	226	407	850	992	3
el	229	392	238	407	850	992	3
siglo	241	392	264	407	850	992	3
XXI,	267	392	285	407	850	992	3
pero	288	392	311	407	850	992	3
ello	314	392	332	407	850	992	3
implica	335	392	371	407	850	992	3
enfrentarse	374	392	433	407	850	992	3
a	436	392	443	407	850	992	3
retos	446	392	471	407	850	992	3
sociales,	474	392	518	407	850	992	3
culturales,	521	392	574	407	850	992	3
generacionales,	577	392	657	407	850	992	3
étnicos;	660	392	700	407	850	992	3
pero	703	392	725	407	850	992	3
sobre	728	392	757	407	850	992	3
todo	213	406	235	421	850	992	3
tecnológicos,	238	406	305	421	850	992	3
ya	308	406	319	421	850	992	3
que	322	406	341	421	850	992	3
este	344	406	365	421	850	992	3
último	368	406	400	421	850	992	3
cambia	403	406	440	421	850	992	3
a	443	406	450	421	850	992	3
pasos	453	406	483	421	850	992	3
agigantados	486	406	548	421	850	992	3
día	551	406	566	421	850	992	3
a	569	406	576	421	850	992	3
día	579	406	594	421	850	992	3
y	597	406	602	421	850	992	3
la	605	406	614	421	850	992	3
educación	617	406	670	421	850	992	3
en	673	406	685	421	850	992	3
todos	688	406	716	421	850	992	3
sus	719	406	737	421	850	992	3
niveles	740	406	775	421	850	992	3
se	213	420	225	435	850	992	3
debe	228	420	254	435	850	992	3
adecuar	257	420	298	435	850	992	3
a	301	420	307	435	850	992	3
estos	310	420	337	435	850	992	3
cambios,	340	420	386	435	850	992	3
puesto	389	420	424	435	850	992	3
que	427	420	446	435	850	992	3
requiere	449	420	491	435	850	992	3
influir	494	420	522	435	850	992	3
a	525	420	531	435	850	992	3
los	534	420	549	435	850	992	3
actores	552	420	589	435	850	992	3
dinámicos	592	420	644	435	850	992	3
de	647	420	660	435	850	992	3
la	663	420	672	435	850	992	3
sociedad,	675	420	724	435	850	992	3
hoy	727	420	744	435	850	992	3
día	747	420	763	435	850	992	3
no	213	434	226	449	850	992	3
se	229	434	240	449	850	992	3
trata	243	434	267	449	850	992	3
de	270	434	283	449	850	992	3
transferir	286	434	332	449	850	992	3
conocimientos,	335	434	412	449	850	992	3
sino	415	434	436	449	850	992	3
en	439	434	452	449	850	992	3
ser	455	434	471	449	850	992	3
un	474	434	487	449	850	992	3
influenciador	490	434	555	449	850	992	3
de	558	434	571	449	850	992	3
pensamiento	574	434	640	449	850	992	3
y	643	434	648	449	850	992	3
aprendizaje	651	434	710	449	850	992	3
dinámico	713	434	759	449	850	992	3
dentro	213	448	246	463	850	992	3
del	249	448	264	463	850	992	3
marco	267	448	299	463	850	992	3
pedagógico	302	448	360	463	850	992	3
y	363	448	368	463	850	992	3
didáctico,	371	448	420	463	850	992	3
las	423	448	438	463	850	992	3
instituciones	441	448	505	463	850	992	3
educativas	508	448	563	463	850	992	3
y	566	448	571	463	850	992	3
docentes	574	448	620	463	850	992	3
deben	623	448	655	463	850	992	3
ir	658	448	665	463	850	992	3
más	668	448	690	463	850	992	3
allá	693	448	711	463	850	992	3
del	714	448	729	463	850	992	3
simple	732	448	766	463	850	992	3
acto	213	462	235	477	850	992	3
enseñanza-aprendizaje,	238	462	358	477	850	992	3
puesto	361	462	396	477	850	992	3
que	399	462	418	477	850	992	3
estas	421	462	448	477	850	992	3
formas	451	462	486	477	850	992	3
son	489	462	508	477	850	992	3
cambiantes	511	462	570	477	850	992	3
y	573	462	578	477	850	992	3
fluctuantes,	581	462	640	477	850	992	3
ya	643	462	654	477	850	992	3
que	657	462	676	477	850	992	3
los	679	462	694	477	850	992	3
jóvenes	697	462	736	477	850	992	3
de	739	462	751	477	850	992	3
hoy	754	462	772	477	850	992	3
no	213	476	226	491	850	992	3
leen,	229	476	253	491	850	992	3
en	256	476	269	491	850	992	3
vez	272	476	289	491	850	992	3
de	292	476	304	491	850	992	3
esto	307	476	329	491	850	992	3
googlean	332	476	379	491	850	992	3
y	382	476	386	491	850	992	3
youtubean,	389	476	446	491	850	992	3
por	449	476	466	491	850	992	3
tal	469	476	481	491	850	992	3
motivo,	484	476	521	491	850	992	3
los	524	476	539	491	850	992	3
componentes	542	476	611	491	850	992	3
curriculares	614	476	673	491	850	992	3
y	676	476	681	491	850	992	3
metodológicos	684	476	758	491	850	992	3
de	761	476	773	491	850	992	3
la	213	490	222	505	850	992	3
enseñanza	225	490	280	505	850	992	3
deben	283	490	315	505	850	992	3
sufrir	318	490	345	505	850	992	3
adecuaciones	348	490	418	505	850	992	3
y	421	490	426	505	850	992	3
transformaciones	429	490	518	505	850	992	3
severas	521	490	560	505	850	992	3
para	563	490	586	505	850	992	3
que	589	490	608	505	850	992	3
se	611	490	622	505	850	992	3
adecuen	625	490	669	505	850	992	3
a	672	490	679	505	850	992	3
las	682	490	696	505	850	992	3
necesidades	699	490	763	505	850	992	3
de	213	504	226	519	850	992	3
la	229	504	238	519	850	992	3
realidad	241	504	282	519	850	992	3
social	285	504	315	519	850	992	3
que	318	504	337	519	850	992	3
viven	340	504	366	519	850	992	3
los	369	504	383	519	850	992	3
actores	386	504	424	519	850	992	3
directamente	427	504	494	519	850	992	3
implicados	497	504	552	519	850	992	3
en	554	504	567	519	850	992	3
el	570	504	579	519	850	992	3
acto	582	504	604	519	850	992	3
educativo.	607	504	659	519	850	992	3
Como	662	504	691	519	850	992	3
recomiendan	694	504	761	519	850	992	3
Hernández,	213	518	271	533	850	992	3
Gómez	274	518	309	533	850	992	3
&	312	518	320	533	850	992	3
Balderas	323	518	368	533	850	992	3
(2014):	371	518	408	533	850	992	3
El	247	542	255	556	850	992	3
proceso	258	542	295	556	850	992	3
de	298	542	309	556	850	992	3
inclusión	312	542	353	556	850	992	3
de	356	542	368	556	850	992	3
TIC	371	542	385	556	850	992	3
en	388	542	400	556	850	992	3
las	402	542	416	556	850	992	3
actividades	418	542	471	556	850	992	3
curriculares	474	542	529	556	850	992	3
debe	532	542	555	556	850	992	3
acompañarse	558	542	621	556	850	992	3
de	624	542	635	556	850	992	3
la	638	542	647	556	850	992	3
creatividad	649	542	701	556	850	992	3
para	703	542	725	556	850	992	3
diseñar	727	542	762	556	850	992	3
las	247	555	261	569	850	992	3
actividades	263	555	316	569	850	992	3
por	319	555	334	569	850	992	3
realizar,	337	555	373	569	850	992	3
con	376	555	393	569	850	992	3
el	396	555	404	569	850	992	3
fin	407	555	418	569	850	992	3
de	421	555	432	569	850	992	3
lograr	435	555	462	569	850	992	3
la	465	555	473	569	850	992	3
atención,	476	555	518	569	850	992	3
motivación	521	555	572	569	850	992	3
y	574	555	579	569	850	992	3
participación	582	555	642	569	850	992	3
activa	645	555	672	569	850	992	3
del	675	555	689	569	850	992	3
estudiante	692	555	741	569	850	992	3
en	744	555	756	569	850	992	3
el	758	555	767	569	850	992	3
desarrollo	247	568	293	582	850	992	3
de	296	568	308	582	850	992	3
la	310	568	319	582	850	992	3
clase,	321	568	348	582	850	992	3
teniendo	351	568	392	582	850	992	3
en	395	568	406	582	850	992	3
cuenta	409	568	441	582	850	992	3
que	444	568	461	582	850	992	3
es	464	568	475	582	850	992	3
el	478	568	486	582	850	992	3
docente	489	568	526	582	850	992	3
el	529	568	537	582	850	992	3
gestor	540	568	568	582	850	992	3
de	571	568	583	582	850	992	3
los	586	568	599	582	850	992	3
nuevos	602	568	635	582	850	992	3
ambientes	638	568	686	582	850	992	3
de	689	568	701	582	850	992	3
aprendizaje,	704	568	761	582	850	992	3
el	763	568	772	582	850	992	3
encargado	247	582	296	596	850	992	3
de	299	582	311	596	850	992	3
crearlos	313	582	351	596	850	992	3
e	353	582	359	596	850	992	3
innovarlos,	362	582	412	596	850	992	3
incorporando	415	582	476	596	850	992	3
los	479	582	492	596	850	992	3
medios	495	582	529	596	850	992	3
tecnológicos.	532	582	593	596	850	992	3
(p.	595	582	607	596	850	992	3
18)	610	582	626	596	850	992	3
Tendencias	212	603	281	621	850	992	3
tecnológicas	285	603	363	621	850	992	3
en	367	603	382	621	850	992	3
el	386	603	397	621	850	992	3
siglo	400	603	430	621	850	992	3
XXI	433	603	454	621	850	992	3
Un	213	629	227	645	850	992	3
ejemplo	230	629	270	645	850	992	3
claro	273	629	298	645	850	992	3
de	301	629	313	645	850	992	3
las	316	629	331	645	850	992	3
tendencias	334	629	390	645	850	992	3
tecnológicas	393	629	456	645	850	992	3
en	459	629	472	645	850	992	3
el	475	629	484	645	850	992	3
aula	487	629	509	645	850	992	3
es	512	629	523	645	850	992	3
el	526	629	535	645	850	992	3
modelo	538	629	576	645	850	992	3
de	579	629	592	645	850	992	3
gamificación,	595	629	661	645	850	992	3
el	664	629	673	645	850	992	3
cual	676	629	698	645	850	992	3
utiliza	701	629	731	645	850	992	3
el	734	629	743	645	850	992	3
juego	746	629	773	645	850	992	3
como	213	643	241	659	850	992	3
herramienta	244	643	306	659	850	992	3
para	309	643	332	659	850	992	3
el	335	643	344	659	850	992	3
desarrollo	347	643	398	659	850	992	3
conceptual	401	643	456	659	850	992	3
de	459	643	472	659	850	992	3
los	475	643	490	659	850	992	3
estudiantes	493	643	552	659	850	992	3
en	555	643	568	659	850	992	3
el	571	643	580	659	850	992	3
aula	583	643	605	659	850	992	3
y	608	643	613	659	850	992	3
cualquier	616	643	663	659	850	992	3
nivel	666	643	689	659	850	992	3
educativo	692	643	741	659	850	992	3
puede	744	643	776	659	850	992	3
aplicar	213	657	247	673	850	992	3
para	250	657	273	673	850	992	3
esto.	276	657	301	673	850	992	3
Explicado	304	657	352	673	850	992	3
desde	355	657	386	673	850	992	3
el	389	657	398	673	850	992	3
modelo	401	657	439	673	850	992	3
R.A.M.P.	442	657	483	673	850	992	3
(Modelo	486	657	527	673	850	992	3
de	530	657	543	673	850	992	3
las	546	657	561	673	850	992	3
motivaciones	564	657	630	673	850	992	3
intrínsecas	633	657	689	673	850	992	3
y	692	657	697	673	850	992	3
extrínsecas)	700	657	761	673	850	992	3
creado	213	671	248	687	850	992	3
por	251	671	268	687	850	992	3
Andrezj	271	671	308	687	850	992	3
Marczewski,	311	671	373	687	850	992	3
el	376	671	385	687	850	992	3
cual	388	671	409	687	850	992	3
consiste	412	671	454	687	850	992	3
en	457	671	470	687	850	992	3
desarrollar	473	671	527	687	850	992	3
en	530	671	543	687	850	992	3
los	546	671	560	687	850	992	3
estudiantes	563	671	623	687	850	992	3
cuatro	626	671	658	687	850	992	3
elementos	661	671	714	687	850	992	3
inherentes	717	671	771	687	850	992	3
en	213	685	226	701	850	992	3
el	229	685	238	701	850	992	3
proceso	241	685	281	701	850	992	3
de	284	685	296	701	850	992	3
aprendizaje	299	685	359	701	850	992	3
las	362	685	376	701	850	992	3
actividades	379	685	437	701	850	992	3
educativas,	440	685	498	701	850	992	3
pero	501	685	523	701	850	992	3
utilizando	526	685	575	701	850	992	3
el	578	685	587	701	850	992	3
juego	590	685	618	701	850	992	3
como	621	685	649	701	850	992	3
elemento	652	685	699	701	850	992	3
primario	702	685	744	701	850	992	3
en	747	685	760	701	850	992	3
pro	213	699	229	715	850	992	3
de	232	699	245	715	850	992	3
conseguir	248	699	297	715	850	992	3
los	300	699	315	715	850	992	3
saberes	318	699	358	715	850	992	3
que	361	699	380	715	850	992	3
deben	383	699	415	715	850	992	3
potenciar	418	699	466	715	850	992	3
los	469	699	483	715	850	992	3
mismos,	486	699	529	715	850	992	3
a	532	699	538	715	850	992	3
partir	541	699	569	715	850	992	3
del	572	699	587	715	850	992	3
interés	590	699	625	715	850	992	3
y	628	699	633	715	850	992	3
motivación	636	699	691	715	850	992	3
que	694	699	713	715	850	992	3
tenga	716	699	744	715	850	992	3
cada	747	699	772	715	850	992	3
uno,	213	713	235	729	850	992	3
esto	238	713	260	729	850	992	3
conlleva	263	713	304	729	850	992	3
a	307	713	314	729	850	992	3
que	317	713	336	729	850	992	3
sin	339	713	353	729	850	992	3
darse	356	713	385	729	850	992	3
cuenta	388	713	423	729	850	992	3
el	426	713	435	729	850	992	3
estudiante	438	713	492	729	850	992	3
desarrolle	495	713	545	729	850	992	3
los	548	713	563	729	850	992	3
siguientes	566	713	617	729	850	992	3
elementos:	620	713	676	729	850	992	3
relación,	679	713	723	729	850	992	3
la	726	713	735	729	850	992	3
cual	738	713	759	729	850	992	3
consiste	213	727	255	743	850	992	3
en	258	727	271	743	850	992	3
generar	274	727	313	743	850	992	3
sentido	316	727	353	743	850	992	3
de	356	727	369	743	850	992	3
pertenencia	372	727	433	743	850	992	3
en	436	727	449	743	850	992	3
lo	452	727	461	743	850	992	3
que	464	727	483	743	850	992	3
desarrolla,	486	727	539	743	850	992	3
estatus	542	727	580	743	850	992	3
social,	583	727	615	743	850	992	3
conexiones	618	727	675	743	850	992	3
y	678	727	683	743	850	992	3
compartir.	686	727	737	743	850	992	3
Como	740	727	769	743	850	992	3
segundo	213	741	257	757	850	992	3
elemento,	260	741	310	757	850	992	3
el	313	741	322	757	850	992	3
propósito,	325	741	375	757	850	992	3
el	378	741	387	757	850	992	3
cual	390	741	412	757	850	992	3
forma	415	741	444	757	850	992	3
y	447	741	452	757	850	992	3
potencia	455	741	499	757	850	992	3
el	502	741	511	757	850	992	3
altruismo	514	741	561	757	850	992	3
y	564	741	569	757	850	992	3
sentido	572	741	610	757	850	992	3
común	613	741	647	757	850	992	3
en	650	741	663	757	850	992	3
las	666	741	681	757	850	992	3
acciones	684	741	729	757	850	992	3
de	732	741	744	757	850	992	3
juego	213	755	241	771	850	992	3
para	244	755	267	771	850	992	3
que	270	755	289	771	850	992	3
pueda	292	755	324	771	850	992	3
ayudarse	327	755	373	771	850	992	3
a	376	755	382	771	850	992	3
sí	385	755	394	771	850	992	3
mismo	397	755	431	771	850	992	3
y	434	755	439	771	850	992	3
a	442	755	448	771	850	992	3
los	451	755	465	771	850	992	3
demás.	468	755	506	771	850	992	3
El	509	755	518	771	850	992	3
tercer	521	755	551	771	850	992	3
elemento,	554	755	604	771	850	992	3
es	607	755	619	771	850	992	3
la	622	755	631	771	850	992	3
muestra,	634	755	679	771	850	992	3
la	682	755	691	771	850	992	3
cual	694	755	715	771	850	992	3
consiste	718	755	760	771	850	992	3
en	213	769	226	785	850	992	3
aprender	229	769	275	785	850	992	3
y	278	769	283	785	850	992	3
mejorar	286	769	325	785	850	992	3
su	328	769	340	785	850	992	3
desempeño	343	769	403	785	850	992	3
en	406	769	418	785	850	992	3
algo	421	769	443	785	850	992	3
específico	446	769	496	785	850	992	3
y	499	769	504	785	850	992	3
así	507	769	522	785	850	992	3
lograr	525	769	554	785	850	992	3
un	557	769	570	785	850	992	3
alto	573	769	592	785	850	992	3
desempeño	595	769	654	785	850	992	3
personal.	657	769	704	785	850	992	3
Como	707	769	737	785	850	992	3
último	740	769	771	785	850	992	3
elemento,	213	783	263	799	850	992	3
la	266	783	276	799	850	992	3
autonomía,	279	783	336	799	850	992	3
la	339	783	348	799	850	992	3
cual	351	783	372	799	850	992	3
genera	375	783	410	799	850	992	3
en	413	783	426	799	850	992	3
el	429	783	438	799	850	992	3
estudiante	441	783	495	799	850	992	3
libertad	498	783	537	799	850	992	3
de	540	783	553	799	850	992	3
creatividad	556	783	612	799	850	992	3
en	615	783	627	799	850	992	3
sus	630	783	648	799	850	992	3
tareas,	651	783	686	799	850	992	3
pero	689	783	712	799	850	992	3
cumpliendo	715	783	774	799	850	992	3
roles	213	797	237	813	850	992	3
de	240	797	253	813	850	992	3
responsabilidad	256	797	337	813	850	992	3
y	340	797	345	813	850	992	3
control	348	797	383	813	850	992	3
kinestésico.	386	797	446	813	850	992	3
Como	213	821	242	837	850	992	3
se	245	821	257	837	850	992	3
observa	260	821	300	837	850	992	3
el	303	821	312	837	850	992	3
A.B.J	315	821	340	837	850	992	3
(Aprendizaje	343	821	405	837	850	992	3
basado	408	821	446	837	850	992	3
en	449	821	462	837	850	992	3
el	465	821	474	837	850	992	3
juego)	477	821	508	837	850	992	3
potencia	511	821	554	837	850	992	3
muchos	557	821	597	837	850	992	3
elementos	600	821	653	837	850	992	3
en	656	821	669	837	850	992	3
la	672	821	681	837	850	992	3
población	684	821	733	837	850	992	3
estudiantil	213	835	266	851	850	992	3
y	269	835	274	851	850	992	3
como	277	835	305	851	850	992	3
tendencia	308	835	358	851	850	992	3
educativa	361	835	410	851	850	992	3
en	413	835	426	851	850	992	3
el	429	835	438	851	850	992	3
siglo	441	835	464	851	850	992	3
XXI	467	835	483	851	850	992	3
enmarca	486	835	530	851	850	992	3
una	533	835	553	851	850	992	3
opción	556	835	589	851	850	992	3
para	592	835	616	851	850	992	3
los	619	835	633	851	850	992	3
educadores	636	835	696	851	850	992	3
modernos,	699	835	753	851	850	992	3
puesto	213	849	247	865	850	992	3
que	250	849	269	865	850	992	3
sirve	272	849	296	865	850	992	3
como	299	849	327	865	850	992	3
estrategia	330	849	381	865	850	992	3
pedagógica	384	849	442	865	850	992	3
para	445	849	468	865	850	992	3
responder	471	849	523	865	850	992	3
a	526	849	532	865	850	992	3
los	535	849	550	865	850	992	3
retos	553	849	578	865	850	992	3
sociales	581	849	622	865	850	992	3
y	625	849	630	865	850	992	3
culturales	633	849	683	865	850	992	3
de	686	849	699	865	850	992	3
la	702	849	711	865	850	992	3
sociedad	714	849	760	865	850	992	3
y	763	849	767	865	850	992	3
es	213	863	225	879	850	992	3
una	228	863	247	879	850	992	3
invitación	250	863	298	879	850	992	3
a	301	863	308	879	850	992	3
los	311	863	325	879	850	992	3
estudiantes	328	863	388	879	850	992	3
a	391	863	397	879	850	992	3
que	400	863	419	879	850	992	3
escojan	422	863	461	879	850	992	3
el	464	863	473	879	850	992	3
camino	476	863	514	879	850	992	3
más	517	863	538	879	850	992	3
difícil	541	863	568	879	850	992	3
y	571	863	576	879	850	992	3
no	579	863	592	879	850	992	3
el	595	863	604	879	850	992	3
más	607	863	628	879	850	992	3
fácil,	631	863	655	879	850	992	3
puesto	658	863	693	879	850	992	3
que	696	863	715	879	850	992	3
si	718	863	726	879	850	992	3
escogen	729	863	771	879	850	992	3
3/8	754	922	771	935	850	992	3
SOFIA-SOPHIA	53	39	185	61	850	992	4
ISSN	568	50	584	61	850	992	4
(electrónico):	586	50	639	61	850	992	4
2346-0806	641	50	679	61	850	992	4
ISSN	684	50	699	61	850	992	4
(impreso):	701	50	740	61	850	992	4
1794-8932	742	50	780	61	850	992	4
el	213	88	222	103	850	992	4
más	225	88	247	103	850	992	4
difícil	250	88	276	103	850	992	4
los	279	88	294	103	850	992	4
resultados	297	88	350	103	850	992	4
de	353	88	366	103	850	992	4
aprendizajes	369	88	434	103	850	992	4
serán	437	88	465	103	850	992	4
mucho	468	88	503	103	850	992	4
más	506	88	528	103	850	992	4
significativos.	531	88	598	103	850	992	4
Tal	601	88	615	103	850	992	4
como	618	88	646	103	850	992	4
proponen	649	88	697	103	850	992	4
Zepeda,	700	88	741	103	850	992	4
Abascal	213	102	252	117	850	992	4
&	255	102	263	117	850	992	4
Omelas	266	102	304	117	850	992	4
(2016):	307	102	345	117	850	992	4
La	247	126	258	140	850	992	4
gamificacion	261	126	319	140	850	992	4
ayuda	322	126	350	140	850	992	4
a	352	126	358	140	850	992	4
realizar	361	126	395	140	850	992	4
reflexión	398	126	437	140	850	992	4
sobre	440	126	466	140	850	992	4
la	469	126	477	140	850	992	4
didáctica	480	126	522	140	850	992	4
que	525	126	542	140	850	992	4
se	545	126	556	140	850	992	4
usa	559	126	575	140	850	992	4
en	578	126	590	140	850	992	4
una	593	126	610	140	850	992	4
clase	613	126	637	140	850	992	4
y	640	126	645	140	850	992	4
experimentar	647	126	709	140	850	992	4
con	712	126	728	140	850	992	4
nuevas	731	126	764	140	850	992	4
formas	247	139	279	153	850	992	4
lúdicas	282	139	315	153	850	992	4
que	318	139	335	153	850	992	4
permitan	338	139	380	153	850	992	4
mejorar	383	139	419	153	850	992	4
y	421	139	426	153	850	992	4
hacer	429	139	455	153	850	992	4
adecuaciones	458	139	522	153	850	992	4
en	525	139	537	153	850	992	4
la	539	139	548	153	850	992	4
conducción	551	139	604	153	850	992	4
de	606	139	618	153	850	992	4
grupo,	621	139	650	153	850	992	4
ideas	653	139	678	153	850	992	4
de	681	139	692	153	850	992	4
presentación	695	139	756	153	850	992	4
de	247	152	259	166	850	992	4
teoría,	261	152	291	166	850	992	4
actividad	293	152	335	166	850	992	4
práctica,	338	152	378	166	850	992	4
considerar	381	152	430	166	850	992	4
nuevas	433	152	466	166	850	992	4
formas	469	152	501	166	850	992	4
de	504	152	516	166	850	992	4
evaluar	518	152	552	166	850	992	4
y	555	152	560	166	850	992	4
consecuentemente	562	152	651	166	850	992	4
mejorar	654	152	690	166	850	992	4
el	693	152	701	166	850	992	4
rendimiento	704	152	760	166	850	992	4
escolar.	247	166	283	180	850	992	4
(p.	286	166	297	180	850	992	4
323)	300	166	323	180	850	992	4
Otra	213	189	234	204	850	992	4
tendencia	237	189	288	204	850	992	4
muy	291	189	312	204	850	992	4
utilizada	315	189	358	204	850	992	4
por	361	189	377	204	850	992	4
los	380	189	395	204	850	992	4
pedagogos	398	189	453	204	850	992	4
modernos	456	189	507	204	850	992	4
es	510	189	522	204	850	992	4
el	525	189	534	204	850	992	4
modelo	537	189	575	204	850	992	4
de	578	189	590	204	850	992	4
aula	593	189	615	204	850	992	4
invertida	618	189	662	204	850	992	4
flip	665	189	680	204	850	992	4
classroom	683	189	735	204	850	992	4
el	738	189	747	204	850	992	4
cual	213	203	234	218	850	992	4
articula	237	203	276	218	850	992	4
los	279	203	293	218	850	992	4
procesos	296	203	342	218	850	992	4
en	345	203	358	218	850	992	4
las	361	203	375	218	850	992	4
tendencias	378	203	434	218	850	992	4
del	437	203	452	218	850	992	4
siglo	455	203	479	218	850	992	4
XXI,	482	203	500	218	850	992	4
este	503	203	525	218	850	992	4
se	528	203	539	218	850	992	4
origina	542	203	577	218	850	992	4
en	580	203	593	218	850	992	4
los	596	203	610	218	850	992	4
años	613	203	638	218	850	992	4
noventa	641	203	681	218	850	992	4
y	684	203	689	218	850	992	4
surge	692	203	721	218	850	992	4
a	724	203	730	218	850	992	4
partir	733	203	760	218	850	992	4
de	213	217	226	232	850	992	4
necesidades	229	217	293	232	850	992	4
de	296	217	309	232	850	992	4
la	312	217	321	232	850	992	4
sociedad	324	217	369	232	850	992	4
de	372	217	385	232	850	992	4
la	388	217	397	232	850	992	4
época	400	217	431	232	850	992	4
y	434	217	439	232	850	992	4
contiene	442	217	486	232	850	992	4
cuatro	489	217	521	232	850	992	4
pilares;	524	217	561	232	850	992	4
el	564	217	573	232	850	992	4
primero,	576	217	618	232	850	992	4
es	621	217	633	232	850	992	4
el	636	217	645	232	850	992	4
de	648	217	660	232	850	992	4
ambiente	663	217	711	232	850	992	4
flexible,	714	217	752	232	850	992	4
el	755	217	764	232	850	992	4
cual	213	231	234	246	850	992	4
consiste	237	231	279	246	850	992	4
en	282	231	295	246	850	992	4
que	298	231	317	246	850	992	4
la	320	231	329	246	850	992	4
institución	332	231	385	246	850	992	4
educativa	388	231	437	246	850	992	4
cuente	440	231	474	246	850	992	4
con	477	231	496	246	850	992	4
áreas	499	231	527	246	850	992	4
amplias	530	231	570	246	850	992	4
específicas	573	231	629	246	850	992	4
de	632	231	645	246	850	992	4
aprendizaje	648	231	707	246	850	992	4
y	710	231	715	246	850	992	4
pueda	718	231	750	246	850	992	4
desarrollarse	213	245	279	260	850	992	4
plenamente	282	245	343	260	850	992	4
en	346	245	359	260	850	992	4
cada	362	245	386	260	850	992	4
una	389	245	409	260	850	992	4
de	412	245	424	260	850	992	4
ellas;	427	245	454	260	850	992	4
la	457	245	466	260	850	992	4
segunda,	469	245	516	260	850	992	4
es	519	245	531	260	850	992	4
la	534	245	543	260	850	992	4
cultura	546	245	581	260	850	992	4
de	584	245	597	260	850	992	4
aprendizaje	600	245	659	260	850	992	4
y	662	245	667	260	850	992	4
esta	670	245	692	260	850	992	4
consiste	695	245	737	260	850	992	4
en	740	245	752	260	850	992	4
que	213	259	232	274	850	992	4
el	235	259	244	274	850	992	4
estudiante	247	259	301	274	850	992	4
no	304	259	317	274	850	992	4
aprenda	320	259	362	274	850	992	4
por	365	259	382	274	850	992	4
una	385	259	404	274	850	992	4
nota	407	259	430	274	850	992	4
o	433	259	439	274	850	992	4
por	442	259	458	274	850	992	4
un	461	259	474	274	850	992	4
porcentaje	477	259	531	274	850	992	4
o	534	259	540	274	850	992	4
peso	543	259	568	274	850	992	4
académico,	571	259	629	274	850	992	4
sino	632	259	653	274	850	992	4
que	656	259	675	274	850	992	4
por	678	259	695	274	850	992	4
el	698	259	707	274	850	992	4
contrario	710	259	755	274	850	992	4
encuentre	213	273	264	288	850	992	4
interés	267	273	302	288	850	992	4
propio	305	273	337	288	850	992	4
en	340	273	353	288	850	992	4
cada	356	273	380	288	850	992	4
actividad;	383	273	432	288	850	992	4
el	435	273	444	288	850	992	4
tercero,	447	273	486	288	850	992	4
es	489	273	500	288	850	992	4
el	503	273	512	288	850	992	4
contenido	515	273	565	288	850	992	4
dirigido	568	273	606	288	850	992	4
y	609	273	614	288	850	992	4
este	617	273	638	288	850	992	4
consiste	641	273	683	288	850	992	4
en	686	273	699	288	850	992	4
que	702	273	721	288	850	992	4
el	724	273	733	288	850	992	4
rol	736	273	749	288	850	992	4
del	752	273	767	288	850	992	4
maestro	213	287	254	302	850	992	4
sea	257	287	276	302	850	992	4
activo	279	287	308	302	850	992	4
dentro	311	287	344	302	850	992	4
del	347	287	363	302	850	992	4
aula	366	287	388	302	850	992	4
y	391	287	396	302	850	992	4
genere	399	287	434	302	850	992	4
liderazgo	437	287	483	302	850	992	4
en	486	287	498	302	850	992	4
las	501	287	516	302	850	992	4
temáticas	519	287	569	302	850	992	4
de	572	287	585	302	850	992	4
interés	588	287	622	302	850	992	4
de	625	287	638	302	850	992	4
los	641	287	656	302	850	992	4
estudiantes	659	287	718	302	850	992	4
y	721	287	726	302	850	992	4
no	729	287	742	302	850	992	4
coarte	745	287	777	302	850	992	4
las	213	301	228	316	850	992	4
temáticas	231	301	280	316	850	992	4
ni	283	301	293	316	850	992	4
tampoco	296	301	340	316	850	992	4
segmente;	361	301	414	316	850	992	4
por	420	301	436	316	850	992	4
último,	439	301	474	316	850	992	4
el	477	301	486	316	850	992	4
facilitador	489	301	539	316	850	992	4
profesional,	542	301	601	316	850	992	4
el	604	301	613	316	850	992	4
cual	616	301	638	316	850	992	4
busca	641	301	671	316	850	992	4
siempre	674	301	715	316	850	992	4
la	718	301	727	316	850	992	4
evolución	730	301	778	316	850	992	4
del	213	315	229	330	850	992	4
aprendizaje	232	315	291	330	850	992	4
y	294	315	299	330	850	992	4
que	302	315	321	330	850	992	4
este	324	315	345	330	850	992	4
se	348	315	360	330	850	992	4
encuentre	363	315	415	330	850	992	4
en	418	315	430	330	850	992	4
constante	433	315	483	330	850	992	4
cambio	486	315	524	330	850	992	4
en	527	315	539	330	850	992	4
pro	542	315	559	330	850	992	4
de	562	315	574	330	850	992	4
las	577	315	592	330	850	992	4
mejoras	595	315	636	330	850	992	4
a	639	315	645	330	850	992	4
diario.	648	315	680	330	850	992	4
Es	683	315	695	330	850	992	4
un	698	315	711	330	850	992	4
modelo	714	315	752	330	850	992	4
integral,	213	329	254	344	850	992	4
dinámico	257	329	303	344	850	992	4
y	306	329	311	344	850	992	4
eficaz	314	329	343	344	850	992	4
el	346	329	355	344	850	992	4
cual	358	329	380	344	850	992	4
enmarca	383	329	427	344	850	992	4
un	430	329	443	344	850	992	4
aprendizaje	446	329	505	344	850	992	4
integral	508	329	546	344	850	992	4
dentro	549	329	582	344	850	992	4
y	585	329	590	344	850	992	4
fuera	593	329	620	344	850	992	4
del	623	329	638	344	850	992	4
aula,	641	329	666	344	850	992	4
por	669	329	686	344	850	992	4
tal	689	329	702	344	850	992	4
motivo,	705	329	741	344	850	992	4
Torrecilla	212	343	257	358	850	992	4
(2018)	260	343	295	358	850	992	4
recomienda:	298	343	361	358	850	992	4
“En	364	343	382	358	850	992	4
comparación	385	343	451	358	850	992	4
con	454	343	472	358	850	992	4
el	475	343	484	358	850	992	4
modelo	487	343	525	358	850	992	4
más	528	343	549	358	850	992	4
tradicional,	552	343	609	358	850	992	4
el	612	343	621	358	850	992	4
docente	624	343	665	358	850	992	4
trabaja	668	343	703	358	850	992	4
de	706	343	719	358	850	992	4
forma	722	343	752	358	850	992	4
más	213	357	235	372	850	992	4
cercana	238	357	278	372	850	992	4
con	281	357	299	372	850	992	4
los	302	357	317	372	850	992	4
estudiantes	320	357	379	372	850	992	4
y	382	357	387	372	850	992	4
puede	390	357	422	372	850	992	4
tener	425	357	452	372	850	992	4
un	455	357	468	372	850	992	4
conocimiento	471	357	538	372	850	992	4
más	541	357	563	372	850	992	4
amplio	566	357	600	372	850	992	4
de	603	357	616	372	850	992	4
cuáles	619	357	652	372	850	992	4
son	655	357	673	372	850	992	4
sus	676	357	694	372	850	992	4
necesidades	697	357	761	372	850	992	4
y	764	357	769	372	850	992	4
habilidades,	213	371	275	386	850	992	4
personalizando	278	371	355	386	850	992	4
el	358	371	367	386	850	992	4
proceso	370	371	410	386	850	992	4
enseñanza-aprendizaje”	413	371	535	386	850	992	4
(p.	538	371	551	386	850	992	4
18).	554	371	575	386	850	992	4
En	213	395	226	411	850	992	4
consecuencia	229	395	299	411	850	992	4
con	302	395	320	411	850	992	4
ello,	323	395	344	411	850	992	4
el	347	395	356	411	850	992	4
docente	359	395	400	411	850	992	4
canadiense	403	395	461	411	850	992	4
Ken	464	395	484	411	850	992	4
Baver	487	395	516	411	850	992	4
del	519	395	534	411	850	992	4
Tecnológico	537	395	597	411	850	992	4
de	600	395	612	411	850	992	4
Monterrey	615	395	666	411	850	992	4
sugiere	669	395	707	411	850	992	4
cuatro	710	395	742	411	850	992	4
claves	745	395	776	411	850	992	4
para	213	409	236	425	850	992	4
que	239	409	258	425	850	992	4
el	261	409	270	425	850	992	4
modelo	273	409	311	425	850	992	4
se	314	409	326	425	850	992	4
cumpla	329	409	366	425	850	992	4
plenamente,	369	409	432	425	850	992	4
las	435	409	450	425	850	992	4
cuales	453	409	486	425	850	992	4
consisten	489	409	537	425	850	992	4
en	540	409	553	425	850	992	4
el	556	409	565	425	850	992	4
aprendizaje	568	409	627	425	850	992	4
activo;	630	409	663	425	850	992	4
no	666	409	679	425	850	992	4
es	682	409	694	425	850	992	4
necesario	697	409	746	425	850	992	4
que	213	423	232	439	850	992	4
el	235	423	244	439	850	992	4
maestro	247	423	289	439	850	992	4
tenga	292	423	320	439	850	992	4
el	323	423	332	439	850	992	4
control	335	423	370	439	850	992	4
del	373	423	388	439	850	992	4
aula,	391	423	416	439	850	992	4
el	419	423	428	439	850	992	4
siguiente	431	423	477	439	850	992	4
es	480	423	492	439	850	992	4
el	495	423	504	439	850	992	4
de	507	423	520	439	850	992	4
conocer	523	423	563	439	850	992	4
a	566	423	573	439	850	992	4
sus	576	423	593	439	850	992	4
estudiantes,	596	423	659	439	850	992	4
es	662	423	673	439	850	992	4
decir,	676	423	704	439	850	992	4
que	707	423	726	439	850	992	4
se	729	423	741	439	850	992	4
interactúe	213	437	264	453	850	992	4
más	267	437	289	453	850	992	4
con	292	437	310	453	850	992	4
ellos,	313	437	340	453	850	992	4
conocer	343	437	383	453	850	992	4
sus	386	437	404	453	850	992	4
gustos,	407	437	443	453	850	992	4
sus	446	437	464	453	850	992	4
miedos,	467	437	507	453	850	992	4
sus	510	437	527	453	850	992	4
sueños,	530	437	570	453	850	992	4
sus	573	437	591	453	850	992	4
trabajos,	594	437	638	453	850	992	4
etc.	641	437	659	453	850	992	4
La	662	437	675	453	850	992	4
tercera	678	437	713	453	850	992	4
clave	716	437	742	453	850	992	4
es	745	437	757	453	850	992	4
el	760	437	769	453	850	992	4
conectivismo	213	451	279	467	850	992	4
global	282	451	313	467	850	992	4
y	316	451	321	467	850	992	4
en	324	451	337	467	850	992	4
este	340	451	361	467	850	992	4
hace	364	451	389	467	850	992	4
hincapié	392	451	435	467	850	992	4
en	438	451	451	467	850	992	4
que	454	451	473	467	850	992	4
los	476	451	490	467	850	992	4
estudiantes	493	451	553	467	850	992	4
compartan	556	451	611	467	850	992	4
sus	614	451	631	467	850	992	4
tareas,	634	451	670	467	850	992	4
sus	673	451	690	467	850	992	4
ideas	693	451	721	467	850	992	4
principales	724	451	779	467	850	992	4
y	213	465	218	481	850	992	4
sus	221	465	238	481	850	992	4
consultas	241	465	290	481	850	992	4
bibliográficas	293	465	360	481	850	992	4
por	363	465	380	481	850	992	4
medio	383	465	414	481	850	992	4
de	417	465	430	481	850	992	4
blogs	433	465	460	481	850	992	4
y	463	465	468	481	850	992	4
redes	471	465	499	481	850	992	4
sociales	502	465	543	481	850	992	4
académicas	546	465	607	481	850	992	4
navegantes	610	465	668	481	850	992	4
dinámicas;	671	465	726	481	850	992	4
por	732	465	749	481	850	992	4
último,	213	479	248	495	850	992	4
el	251	479	260	495	850	992	4
de	263	479	275	495	850	992	4
confiar	278	479	313	495	850	992	4
en	316	479	329	495	850	992	4
los	332	479	346	495	850	992	4
estudiantes,	349	479	411	495	850	992	4
recomienda	414	479	475	495	850	992	4
quitar	478	479	507	495	850	992	4
impedimentos	510	479	582	495	850	992	4
y	585	479	590	495	850	992	4
potenciar	593	479	641	495	850	992	4
la	644	479	653	495	850	992	4
autoevaluación	656	479	733	495	850	992	4
como	736	479	763	495	850	992	4
proceso	213	493	253	509	850	992	4
inherente	256	493	304	509	850	992	4
del	307	493	323	509	850	992	4
aprendizaje.	326	493	388	509	850	992	4
Aprendizaje	213	515	285	533	850	992	4
basado	288	515	333	533	850	992	4
en	336	515	352	533	850	992	4
retos	355	515	386	533	850	992	4
El	213	541	222	557	850	992	4
acto	225	541	247	557	850	992	4
de	250	541	263	557	850	992	4
educar	266	541	301	557	850	992	4
es	304	541	315	557	850	992	4
algo	318	541	340	557	850	992	4
complejo	343	541	389	557	850	992	4
y	392	541	397	557	850	992	4
sistémico,	400	541	451	557	850	992	4
demanda	454	541	502	557	850	992	4
un	505	541	518	557	850	992	4
compromiso	521	541	583	557	850	992	4
no	586	541	599	557	850	992	4
solo	602	541	623	557	850	992	4
de	626	541	638	557	850	992	4
los	641	541	656	557	850	992	4
actores	659	541	696	557	850	992	4
educativos,	699	541	757	557	850	992	4
sino	213	555	234	571	850	992	4
de	237	555	250	571	850	992	4
todo	253	555	275	571	850	992	4
un	278	555	292	571	850	992	4
sistema	295	555	334	571	850	992	4
político	337	555	374	571	850	992	4
y	377	555	382	571	850	992	4
social,	385	555	417	571	850	992	4
por	420	555	436	571	850	992	4
ello,	439	555	461	571	850	992	4
las	464	555	478	571	850	992	4
tendencias	481	555	537	571	850	992	4
modernas	540	555	591	571	850	992	4
son	594	555	612	571	850	992	4
tan	615	555	632	571	850	992	4
importantes	635	555	696	571	850	992	4
para	699	555	722	571	850	992	4
sostener	725	555	769	571	850	992	4
y	213	569	218	585	850	992	4
articular	221	569	263	585	850	992	4
esta	266	569	288	585	850	992	4
complejidad,	291	569	356	585	850	992	4
cabe	359	569	383	585	850	992	4
citar	386	569	409	585	850	992	4
el	412	569	421	585	850	992	4
aprendizaje	424	569	483	585	850	992	4
basado	486	569	523	585	850	992	4
en	526	569	539	585	850	992	4
retos	542	569	567	585	850	992	4
como	570	569	598	585	850	992	4
una	601	569	620	585	850	992	4
tendencia	623	569	674	585	850	992	4
representativa	677	569	750	585	850	992	4
en	753	569	766	585	850	992	4
el	213	583	222	599	850	992	4
mundo	225	583	260	599	850	992	4
actual	263	583	295	599	850	992	4
y	298	583	303	599	850	992	4
postmodernista,	306	583	388	599	850	992	4
ya	391	583	402	599	850	992	4
que	405	583	424	599	850	992	4
es	427	583	439	599	850	992	4
un	442	583	455	599	850	992	4
sistema	458	583	498	599	850	992	4
que	501	583	520	599	850	992	4
implica	523	583	559	599	850	992	4
estímulos	562	583	611	599	850	992	4
y	614	583	619	599	850	992	4
emociones	622	583	677	599	850	992	4
que	680	583	699	599	850	992	4
conllevan	702	583	750	599	850	992	4
al	753	583	763	599	850	992	4
estudiante	213	597	267	613	850	992	4
a	270	597	276	613	850	992	4
un	279	597	292	613	850	992	4
desafío	295	597	332	613	850	992	4
para	335	597	358	613	850	992	4
llevarse	361	597	400	613	850	992	4
a	403	597	410	613	850	992	4
cabo,	413	597	440	613	850	992	4
lo	443	597	452	613	850	992	4
involucra	455	597	501	613	850	992	4
activamente	504	597	566	613	850	992	4
en	569	597	582	613	850	992	4
una	585	597	604	613	850	992	4
situación	607	597	653	613	850	992	4
problemática	656	597	723	613	850	992	4
real	726	597	745	613	850	992	4
y	748	597	753	613	850	992	4
relevante	213	611	260	627	850	992	4
vinculando	263	611	318	627	850	992	4
el	321	611	330	627	850	992	4
entorno	333	611	372	627	850	992	4
como	375	611	403	627	850	992	4
reto	406	611	426	627	850	992	4
desarrollando	429	611	498	627	850	992	4
una	501	611	521	627	850	992	4
implementación	524	611	605	627	850	992	4
de	608	611	621	627	850	992	4
una	624	611	643	627	850	992	4
solución.	646	611	691	627	850	992	4
Así	694	611	709	627	850	992	4
es	712	611	724	627	850	992	4
como	727	611	755	627	850	992	4
Olivares	213	625	253	641	850	992	4
et	256	625	266	641	850	992	4
al.	269	625	281	641	850	992	4
(2018)	284	625	319	641	850	992	4
definen	322	625	360	641	850	992	4
el	363	625	372	641	850	992	4
ABR	375	625	396	641	850	992	4
como	399	625	427	641	850	992	4
la:	430	625	442	641	850	992	4
“Oportunidad	445	625	513	641	850	992	4
de	516	625	529	641	850	992	4
aprendizaje	532	625	591	641	850	992	4
en	594	625	606	641	850	992	4
la	609	625	619	641	850	992	4
que	622	625	641	641	850	992	4
los	644	625	658	641	850	992	4
estudiantes	661	625	720	641	850	992	4
colaboran,	723	625	777	641	850	992	4
bajo	213	639	235	655	850	992	4
la	238	639	247	655	850	992	4
guía	250	639	271	655	850	992	4
del	274	639	290	655	850	992	4
profesor,	293	639	337	655	850	992	4
para	340	639	363	655	850	992	4
aprender	366	639	412	655	850	992	4
sobre	415	639	443	655	850	992	4
problemas	446	639	500	655	850	992	4
relevantes	503	639	555	655	850	992	4
mediante	558	639	606	655	850	992	4
la	609	639	618	655	850	992	4
propuesta	621	639	672	655	850	992	4
de	675	639	688	655	850	992	4
soluciones	691	639	745	655	850	992	4
reales”	213	653	249	669	850	992	4
(p.	252	653	265	669	850	992	4
232).	268	653	295	669	850	992	4
Cabe	213	678	239	693	850	992	4
señalar	242	678	280	693	850	992	4
que	283	678	302	693	850	992	4
este	305	678	326	693	850	992	4
aprendizaje	329	678	388	693	850	992	4
es	391	678	403	693	850	992	4
basado	406	678	444	693	850	992	4
en	447	678	459	693	850	992	4
el	462	678	471	693	850	992	4
funcionamiento	474	678	553	693	850	992	4
esquemático	556	678	622	693	850	992	4
del	625	678	640	693	850	992	4
mundo	643	678	679	693	850	992	4
real	682	678	701	693	850	992	4
en	704	678	717	693	850	992	4
el	720	678	729	693	850	992	4
hacer	213	692	242	707	850	992	4
y	245	692	249	707	850	992	4
actuar	252	692	285	707	850	992	4
centralizado	288	692	350	707	850	992	4
en	353	692	366	707	850	992	4
el	369	692	378	707	850	992	4
estudiante,	381	692	437	707	850	992	4
puesto	440	692	475	707	850	992	4
que	478	692	497	707	850	992	4
articula	500	692	538	707	850	992	4
experiencias	541	692	605	707	850	992	4
de	608	692	621	707	850	992	4
vida	624	692	644	707	850	992	4
y	647	692	652	707	850	992	4
desarrolla	655	692	706	707	850	992	4
los	709	692	723	707	850	992	4
intereses	213	706	260	721	850	992	4
particulares	263	706	323	721	850	992	4
y	326	706	331	721	850	992	4
significativos	334	706	399	721	850	992	4
para	402	706	425	721	850	992	4
darle	428	706	454	721	850	992	4
un	457	706	470	721	850	992	4
significado	473	706	526	721	850	992	4
práctico	529	706	570	721	850	992	4
a	573	706	579	721	850	992	4
la	582	706	591	721	850	992	4
educación,	594	706	650	721	850	992	4
mientras	653	706	698	721	850	992	4
se	701	706	712	721	850	992	4
potencian	715	706	765	721	850	992	4
competencias	213	720	284	735	850	992	4
como	287	720	314	735	850	992	4
el	317	720	327	735	850	992	4
trabajo	330	720	365	735	850	992	4
colaborativo	368	720	430	735	850	992	4
y	433	720	438	735	850	992	4
multidisciplinario,	441	720	530	735	850	992	4
la	533	720	542	735	850	992	4
toma	545	720	571	735	850	992	4
de	574	720	587	735	850	992	4
decisiones,	590	720	647	735	850	992	4
la	650	720	659	735	850	992	4
ética	662	720	687	735	850	992	4
y	690	720	695	735	850	992	4
el	698	720	707	735	850	992	4
liderazgo.	710	720	758	735	850	992	4
Convirtiéndolo	213	734	286	749	850	992	4
en	289	734	301	749	850	992	4
una	304	734	324	749	850	992	4
tendencia	327	734	377	749	850	992	4
innovadora	380	734	436	749	850	992	4
del	439	734	455	749	850	992	4
siglo	458	734	481	749	850	992	4
XXI,	484	734	503	749	850	992	4
como	506	734	533	749	850	992	4
opción	536	734	570	749	850	992	4
para	573	734	596	749	850	992	4
los	599	734	614	749	850	992	4
sistemas	617	734	662	749	850	992	4
políticos	665	734	707	749	850	992	4
y	710	734	715	749	850	992	4
educativos	718	734	773	749	850	992	4
de	213	748	226	763	850	992	4
la	229	748	238	763	850	992	4
actualidad.	241	748	297	763	850	992	4
Tal	300	748	314	763	850	992	4
como	317	748	345	763	850	992	4
sustenta	348	748	392	763	850	992	4
Ramírez	395	748	437	763	850	992	4
(2020):	440	748	478	763	850	992	4
La	247	772	258	786	850	992	4
innovación	261	772	311	786	850	992	4
educativa	314	772	359	786	850	992	4
aparece	361	772	399	786	850	992	4
como	402	772	427	786	850	992	4
un	430	772	442	786	850	992	4
tema	445	772	469	786	850	992	4
pendiente	471	772	518	786	850	992	4
en	521	772	532	786	850	992	4
las	535	772	549	786	850	992	4
agendas	551	772	591	786	850	992	4
de	594	772	605	786	850	992	4
las	608	772	622	786	850	992	4
instituciones	624	772	683	786	850	992	4
educativas	686	772	736	786	850	992	4
a	739	772	745	786	850	992	4
nivel	748	772	769	786	850	992	4
internacional.	247	785	310	799	850	992	4
Las	313	785	329	799	850	992	4
políticas	332	785	371	799	850	992	4
educativas	373	785	424	799	850	992	4
vigentes	426	785	465	799	850	992	4
ponen	468	785	497	799	850	992	4
de	500	785	511	799	850	992	4
manifiesto	514	785	562	799	850	992	4
la	565	785	574	799	850	992	4
importancia	576	785	632	799	850	992	4
de	635	785	646	799	850	992	4
la	649	785	657	799	850	992	4
innovación	660	785	710	799	850	992	4
educativa	713	785	758	799	850	992	4
como	247	799	272	813	850	992	4
un	275	799	287	813	850	992	4
elemento	290	799	333	813	850	992	4
clave	336	799	360	813	850	992	4
para	363	799	384	813	850	992	4
la	387	799	395	813	850	992	4
mejora	398	799	430	813	850	992	4
de	433	799	444	813	850	992	4
la	447	799	456	813	850	992	4
calidad	458	799	492	813	850	992	4
educativa	495	799	540	813	850	992	4
y	543	799	547	813	850	992	4
el	550	799	558	813	850	992	4
desarrollo	561	799	607	813	850	992	4
social.	610	799	639	813	850	992	4
(p.	642	799	654	813	850	992	4
2)	657	799	666	813	850	992	4
Algunos	213	822	253	837	850	992	4
de	256	822	268	837	850	992	4
los	271	822	286	837	850	992	4
beneficios	289	822	340	837	850	992	4
para	343	822	366	837	850	992	4
los	369	822	384	837	850	992	4
estudiantes	387	822	446	837	850	992	4
en	449	822	462	837	850	992	4
dicho	465	822	492	837	850	992	4
aprendizaje	495	822	555	837	850	992	4
son	558	822	576	837	850	992	4
que	579	822	598	837	850	992	4
se	601	822	613	837	850	992	4
involucran	616	822	668	837	850	992	4
tanto	671	822	697	837	850	992	4
en	700	822	713	837	850	992	4
la	716	822	725	837	850	992	4
definición	728	822	777	837	850	992	4
del	213	836	229	851	850	992	4
problema	232	836	280	851	850	992	4
a	283	836	289	851	850	992	4
ser	292	836	308	851	850	992	4
abordado	311	836	359	851	850	992	4
como	362	836	390	851	850	992	4
en	393	836	406	851	850	992	4
la	409	836	418	851	850	992	4
solución	421	836	463	851	850	992	4
que	466	836	485	851	850	992	4
desarrollarán	488	836	555	851	850	992	4
para	558	836	581	851	850	992	4
resolverlo.	584	836	636	851	850	992	4
Logrando	639	836	687	851	850	992	4
una	690	836	709	851	850	992	4
comprensión	712	836	778	851	850	992	4
más	213	850	235	865	850	992	4
profunda	238	850	283	865	850	992	4
de	286	850	299	865	850	992	4
los	302	850	317	865	850	992	4
temas,	320	850	354	865	850	992	4
para	357	850	380	865	850	992	4
así	383	850	398	865	850	992	4
aprender	401	850	447	865	850	992	4
a	450	850	456	865	850	992	4
diagnosticar	459	850	521	865	850	992	4
pertinentemente	524	850	609	865	850	992	4
los	612	850	627	865	850	992	4
problemas	630	850	683	865	850	992	4
antes	686	850	714	865	850	992	4
de	717	850	730	865	850	992	4
proponer	733	850	779	865	850	992	4
soluciones,	213	864	270	879	850	992	4
así	273	864	288	879	850	992	4
como	291	864	319	879	850	992	4
también	322	864	364	879	850	992	4
desarrollan	367	864	423	879	850	992	4
creatividad,	426	864	485	879	850	992	4
generando	488	864	543	879	850	992	4
sensibilización	546	864	620	879	850	992	4
ante	623	864	645	879	850	992	4
una	648	864	668	879	850	992	4
situación	671	864	717	879	850	992	4
dada,	720	864	748	879	850	992	4
Sophia	53	921	80	932	850	992	4
17	82	921	91	932	850	992	4
(1)	93	921	104	932	850	992	4
http://dx.doi.org/10.18634/sophiaj.17v.1i.1015	108	920	312	933	850	992	4
Abr	365	920	378	933	850	992	4
15	381	920	393	933	850	992	4
de	395	920	406	933	850	992	4
2021	408	920	431	933	850	992	4
4/8	771	927	787	940	850	992	4
SOFIA-SOPHIA	31	39	162	61	850	992	5
Tendencias	594	51	634	61	850	992	5
en	636	51	644	61	850	992	5
los	646	51	657	61	850	992	5
sistemas	659	51	690	61	850	992	5
educativos	692	51	730	61	850	992	5
del	732	51	743	61	850	992	5
siglo	745	51	761	61	850	992	5
XXI	763	51	775	61	850	992	5
innovando	213	88	266	103	850	992	5
procesos	269	88	314	103	850	992	5
investigativos	317	88	385	103	850	992	5
innovadores	388	88	450	103	850	992	5
y	453	88	458	103	850	992	5
científicos	461	88	512	103	850	992	5
para	515	88	538	103	850	992	5
su	541	88	553	103	850	992	5
posterior	556	88	601	103	850	992	5
materialización,	604	88	684	103	850	992	5
respondiendo	687	88	756	103	850	992	5
los	759	88	774	103	850	992	5
retos	213	102	238	117	850	992	5
de	241	102	254	117	850	992	5
la	257	102	266	117	850	992	5
sociedad.	269	102	318	117	850	992	5
Como	321	102	350	117	850	992	5
propone	353	102	395	117	850	992	5
Waldman	398	102	445	117	850	992	5
&	448	102	456	117	850	992	5
Gurovich	459	102	504	117	850	992	5
(2005):	507	102	545	117	850	992	5
Dar	247	126	263	140	850	992	5
respuesta	266	126	313	140	850	992	5
a	315	126	321	140	850	992	5
los	324	126	337	140	850	992	5
desafíos	340	126	379	140	850	992	5
que	382	126	399	140	850	992	5
plantea	402	126	437	140	850	992	5
una	440	126	458	140	850	992	5
sociedad	460	126	502	140	850	992	5
cada	505	126	528	140	850	992	5
vez	530	126	545	140	850	992	5
más	548	126	568	140	850	992	5
heterogénea,	571	126	632	140	850	992	5
que	635	126	652	140	850	992	5
exige	655	126	679	140	850	992	5
mayor	681	126	710	140	850	992	5
eficiencia	713	126	756	140	850	992	5
en	759	126	771	140	850	992	5
la	247	139	255	153	850	992	5
formación	258	139	305	153	850	992	5
de	307	139	319	153	850	992	5
sus	322	139	338	153	850	992	5
ciudadanos,	341	139	397	153	850	992	5
y	400	139	405	153	850	992	5
que,	407	139	428	153	850	992	5
al	430	139	439	153	850	992	5
mismo	441	139	473	153	850	992	5
tiempo,	475	139	510	153	850	992	5
reclama	513	139	551	153	850	992	5
un	553	139	565	153	850	992	5
sistema	568	139	604	153	850	992	5
universitario	607	139	665	153	850	992	5
de	667	139	679	153	850	992	5
calidad,	682	139	718	153	850	992	5
basado	721	139	755	153	850	992	5
en	758	139	770	153	850	992	5
el	247	153	255	167	850	992	5
derecho	258	153	296	167	850	992	5
a	299	153	304	167	850	992	5
la	307	153	315	167	850	992	5
igualdad	318	153	358	167	850	992	5
de	361	153	373	167	850	992	5
oportunidades.	375	153	446	167	850	992	5
(p.	448	153	460	167	850	992	5
22)	463	153	479	167	850	992	5
Indudablemente	213	176	296	191	850	992	5
desde	299	176	330	191	850	992	5
las	333	176	348	191	850	992	5
instituciones	351	176	415	191	850	992	5
educativas	418	176	473	191	850	992	5
se	476	176	488	191	850	992	5
deben	491	176	522	191	850	992	5
generar	525	176	565	191	850	992	5
esos	568	176	591	191	850	992	5
apalancamientos	594	176	681	191	850	992	5
bien	684	176	706	191	850	992	5
cimentados	709	176	769	191	850	992	5
en	213	190	226	205	850	992	5
pro	229	190	245	205	850	992	5
de	248	190	261	205	850	992	5
mejorar	264	190	303	205	850	992	5
la	306	190	315	205	850	992	5
calidad	318	190	355	205	850	992	5
de	358	190	371	205	850	992	5
los	374	190	388	205	850	992	5
procesos	391	190	437	205	850	992	5
de	440	190	452	205	850	992	5
enseñanza-aprendizaje,	455	190	576	205	850	992	5
convirtiendo	579	190	641	205	850	992	5
y	644	190	649	205	850	992	5
transformando	652	190	727	205	850	992	5
la	730	190	739	205	850	992	5
sociedad,	213	204	262	219	850	992	5
es	265	204	277	219	850	992	5
decir,	280	204	307	219	850	992	5
que	310	204	329	219	850	992	5
esos	332	204	356	219	850	992	5
estudiantes	359	204	418	219	850	992	5
que	421	204	440	219	850	992	5
se	443	204	455	219	850	992	5
están	458	204	486	219	850	992	5
formando	489	204	538	219	850	992	5
en	541	204	554	219	850	992	5
los	557	204	572	219	850	992	5
diferentes	575	204	625	219	850	992	5
programas	628	204	683	219	850	992	5
de	686	204	698	219	850	992	5
pregrado	701	204	747	219	850	992	5
y	750	204	755	219	850	992	5
posgrado	213	218	260	233	850	992	5
respondan	263	218	317	233	850	992	5
a	320	218	327	233	850	992	5
los	330	218	344	233	850	992	5
retos	347	218	373	233	850	992	5
que	376	218	395	233	850	992	5
demanda	398	218	446	233	850	992	5
la	449	218	458	233	850	992	5
sociedad	461	218	507	233	850	992	5
de	510	218	522	233	850	992	5
manera	525	218	564	233	850	992	5
oportuna	567	218	614	233	850	992	5
y	617	218	622	233	850	992	5
eficaz.	625	218	657	233	850	992	5
Tal	660	218	674	233	850	992	5
como	680	218	708	233	850	992	5
lo	711	218	720	233	850	992	5
expone	723	218	759	233	850	992	5
Enríquez	213	232	257	247	850	992	5
(2006):	260	232	298	247	850	992	5
“Que	301	232	326	247	850	992	5
los	329	232	344	247	850	992	5
estudiantes	347	232	406	247	850	992	5
salgan	409	232	442	247	850	992	5
de	445	232	458	247	850	992	5
la	461	232	470	247	850	992	5
universidad	473	232	532	247	850	992	5
portando	535	232	581	247	850	992	5
no	584	232	597	247	850	992	5
solo	600	232	621	247	850	992	5
sus	624	232	641	247	850	992	5
diplomas	644	232	691	247	850	992	5
de	694	232	707	247	850	992	5
graduación	710	232	766	247	850	992	5
sino	213	246	234	261	850	992	5
también,	237	246	282	261	850	992	5
conocimiento	285	246	353	261	850	992	5
relevante	356	246	403	261	850	992	5
para	406	246	429	261	850	992	5
vivir	432	246	452	261	850	992	5
en	455	246	468	261	850	992	5
sociedad,	471	246	520	261	850	992	5
junto	523	246	548	261	850	992	5
con	551	246	569	261	850	992	5
la	572	246	582	261	850	992	5
destreza	585	246	628	261	850	992	5
para	631	246	654	261	850	992	5
aplicarlo	657	246	700	261	850	992	5
y	703	246	708	261	850	992	5
adaptarlo	711	246	760	261	850	992	5
a	763	246	769	261	850	992	5
un	213	260	226	275	850	992	5
mundo	229	260	264	275	850	992	5
en	267	260	280	275	850	992	5
constante	283	260	333	275	850	992	5
cambio”	336	260	378	275	850	992	5
(p.	381	260	394	275	850	992	5
12).	397	260	418	275	850	992	5
Gestión	213	282	260	300	850	992	5
educativa	263	282	323	300	850	992	5
Lo	213	308	225	324	850	992	5
que	228	308	247	324	850	992	5
se	250	308	262	324	850	992	5
necesita	265	308	308	324	850	992	5
en	311	308	324	324	850	992	5
la	327	308	336	324	850	992	5
actualidad	339	308	392	324	850	992	5
en	395	308	408	324	850	992	5
las	411	308	425	324	850	992	5
instituciones	428	308	493	324	850	992	5
educativas	496	308	550	324	850	992	5
formadoras	553	308	612	324	850	992	5
de	615	308	627	324	850	992	5
pregrado	630	308	676	324	850	992	5
y	679	308	684	324	850	992	5
posgrado	687	308	734	324	850	992	5
es	737	308	749	324	850	992	5
que	213	322	232	338	850	992	5
se	235	322	247	338	850	992	5
alimente	250	322	294	338	850	992	5
la	297	322	306	338	850	992	5
actualización	309	322	376	338	850	992	5
permanente	379	322	440	338	850	992	5
de	443	322	456	338	850	992	5
los	459	322	474	338	850	992	5
programas	477	322	531	338	850	992	5
y	534	322	539	338	850	992	5
mallas	542	322	575	338	850	992	5
curriculares,	578	322	641	338	850	992	5
que	644	322	663	338	850	992	5
respondan	666	322	720	338	850	992	5
a	723	322	730	338	850	992	5
las	733	322	747	338	850	992	5
verdaderas	213	336	269	352	850	992	5
necesidades	272	336	336	352	850	992	5
de	339	336	352	352	850	992	5
la	355	336	364	352	850	992	5
sociedad	367	336	413	352	850	992	5
actual	416	336	447	352	850	992	5
y	450	336	455	352	850	992	5
así	458	336	473	352	850	992	5
evitar	476	336	504	352	850	992	5
las	507	336	521	352	850	992	5
constantes	524	336	580	352	850	992	5
fracturas	583	336	629	352	850	992	5
entre	632	336	658	352	850	992	5
el	661	336	670	352	850	992	5
puente	673	336	709	352	850	992	5
directo	712	336	747	352	850	992	5
de	750	336	762	352	850	992	5
educación	213	350	265	366	850	992	5
y	268	350	273	366	850	992	5
vida	276	350	297	366	850	992	5
sociocultural.	300	350	368	366	850	992	5
En	371	350	384	366	850	992	5
el	387	350	396	366	850	992	5
siglo	399	350	422	366	850	992	5
XXI,	425	350	443	366	850	992	5
la	446	350	456	366	850	992	5
única	459	350	486	366	850	992	5
manera	489	350	528	366	850	992	5
de	531	350	544	366	850	992	5
fortalecer	547	350	596	366	850	992	5
la	599	350	608	366	850	992	5
identidad	611	350	659	366	850	992	5
y	662	350	667	366	850	992	5
autodeterminación	670	350	765	366	850	992	5
de	213	364	226	380	850	992	5
un	229	364	242	380	850	992	5
país	245	364	266	380	850	992	5
es	269	364	281	380	850	992	5
por	284	364	300	380	850	992	5
medio	303	364	335	380	850	992	5
de	338	364	350	380	850	992	5
la	353	364	363	380	850	992	5
educación,	366	364	421	380	850	992	5
este	424	364	445	380	850	992	5
es	451	364	463	380	850	992	5
el	466	364	475	380	850	992	5
único	478	364	506	380	850	992	5
camino.	509	364	549	380	850	992	5
Por	213	388	230	404	850	992	5
otra	233	388	253	404	850	992	5
parte,	256	388	286	404	850	992	5
es	289	388	300	404	850	992	5
preciso	303	388	340	404	850	992	5
mencionar	343	388	397	404	850	992	5
los	400	388	415	404	850	992	5
aspectos	418	388	463	404	850	992	5
negativos	466	388	514	404	850	992	5
que	517	388	537	404	850	992	5
influyen	540	388	579	404	850	992	5
en	582	388	594	404	850	992	5
el	597	388	606	404	850	992	5
desarrollo	609	388	660	404	850	992	5
e	663	388	669	404	850	992	5
impacto	672	388	712	404	850	992	5
de	715	388	728	404	850	992	5
las	731	388	746	404	850	992	5
tendencias	213	402	269	418	850	992	5
educativas	272	402	326	418	850	992	5
en	329	402	342	418	850	992	5
Latinoamérica,	345	402	421	418	850	992	5
uno	427	402	446	418	850	992	5
de	449	402	462	418	850	992	5
los	465	402	479	418	850	992	5
más	482	402	504	418	850	992	5
influyentes	507	402	561	418	850	992	5
en	564	402	577	418	850	992	5
dicho	580	402	607	418	850	992	5
proceso	610	402	651	418	850	992	5
es	654	402	665	418	850	992	5
la	668	402	677	418	850	992	5
privatización,	680	402	747	418	850	992	5
este	750	402	772	418	850	992	5
fenómeno	213	416	264	432	850	992	5
ha	267	416	280	432	850	992	5
sido	283	416	304	432	850	992	5
potenciado	307	416	363	432	850	992	5
y	366	416	371	432	850	992	5
enmarcado	374	416	431	432	850	992	5
desde	434	416	465	432	850	992	5
el	468	416	477	432	850	992	5
modelo	480	416	518	432	850	992	5
neoliberal	521	416	571	432	850	992	5
de	574	416	587	432	850	992	5
los	590	416	605	432	850	992	5
sistemas	608	416	653	432	850	992	5
políticos,	656	416	701	432	850	992	5
lo	704	416	713	432	850	992	5
cual	716	416	737	432	850	992	5
ha	740	416	753	432	850	992	5
generado	213	430	261	446	850	992	5
que	264	430	283	446	850	992	5
la	286	430	295	446	850	992	5
brecha	298	430	333	446	850	992	5
social	336	430	365	446	850	992	5
de	368	430	381	446	850	992	5
desigualdad	384	430	446	446	850	992	5
sea	449	430	467	446	850	992	5
más	470	430	492	446	850	992	5
amplia	495	430	529	446	850	992	5
en	532	430	545	446	850	992	5
los	548	430	562	446	850	992	5
jóvenes	565	430	604	446	850	992	5
de	607	430	620	446	850	992	5
bajos	623	430	650	446	850	992	5
recursos,	653	430	700	446	850	992	5
los	703	430	717	446	850	992	5
cuales	720	430	753	446	850	992	5
deben	213	444	245	460	850	992	5
solicitar	248	444	288	460	850	992	5
créditos	291	444	331	460	850	992	5
económicos	334	444	395	460	850	992	5
a	398	444	404	460	850	992	5
largo	407	444	432	460	850	992	5
plazo	435	444	462	460	850	992	5
con	465	444	483	460	850	992	5
intereses	486	444	533	460	850	992	5
muy	536	444	557	460	850	992	5
altos	560	444	585	460	850	992	5
para	588	444	611	460	850	992	5
poder	614	444	643	460	850	992	5
acceder	646	444	686	460	850	992	5
a	689	444	696	460	850	992	5
la	699	444	708	460	850	992	5
educación	711	444	763	460	850	992	5
superior,	213	458	257	474	850	992	5
estas	260	458	288	474	850	992	5
dificultades	291	458	349	474	850	992	5
las	352	458	367	474	850	992	5
cita	370	458	388	474	850	992	5
Linares	391	458	428	474	850	992	5
(2016)	431	458	465	474	850	992	5
como:	468	458	499	474	850	992	5
“El	502	458	516	474	850	992	5
entorpecimiento	519	458	602	474	850	992	5
en	605	458	618	474	850	992	5
las	621	458	635	474	850	992	5
normatividades,	638	458	720	474	850	992	5
requisitos	723	458	772	474	850	992	5
de	213	472	226	488	850	992	5
ingreso,	229	472	269	488	850	992	5
programas,	272	472	329	488	850	992	5
enfoques,	332	472	382	488	850	992	5
tendencias	385	472	441	488	850	992	5
y	444	472	449	488	850	992	5
los	452	472	466	488	850	992	5
modelos	469	472	513	488	850	992	5
que	516	472	535	488	850	992	5
han	538	472	557	488	850	992	5
desarrollado	560	472	623	488	850	992	5
estos	626	472	653	488	850	992	5
países	656	472	689	488	850	992	5
para	692	472	715	488	850	992	5
su	718	472	730	488	850	992	5
adaptación	213	486	270	502	850	992	5
hacia	273	486	300	502	850	992	5
los	303	486	318	502	850	992	5
modelos	321	486	364	502	850	992	5
neoliberales	367	486	429	502	850	992	5
y	432	486	437	502	850	992	5
de	440	486	453	502	850	992	5
globalización.”	456	486	530	502	850	992	5
(p.	533	486	545	502	850	992	5
43).	548	486	569	502	850	992	5
La	213	511	225	526	850	992	5
característica	228	511	296	526	850	992	5
primordial	299	511	350	526	850	992	5
de	353	511	366	526	850	992	5
todo	369	511	392	526	850	992	5
estudiante	395	511	448	526	850	992	5
al	451	511	461	526	850	992	5
poder	464	511	493	526	850	992	5
acceder	496	511	536	526	850	992	5
a	539	511	546	526	850	992	5
un	549	511	562	526	850	992	5
servicio	565	511	603	526	850	992	5
de	606	511	619	526	850	992	5
educación	622	511	674	526	850	992	5
superior	677	511	719	526	850	992	5
es	722	511	734	526	850	992	5
ciertamente	213	525	274	540	850	992	5
satisfactoria,	277	525	342	540	850	992	5
sin	345	525	360	540	850	992	5
embargo,	363	525	411	540	850	992	5
cuando	414	525	452	540	850	992	5
este	455	525	476	540	850	992	5
culmina	479	525	520	540	850	992	5
el	523	525	532	540	850	992	5
proceso	535	525	575	540	850	992	5
se	578	525	589	540	850	992	5
convierte	592	525	639	540	850	992	5
en	642	525	655	540	850	992	5
un	658	525	671	540	850	992	5
egresado	674	525	721	540	850	992	5
del	724	525	739	540	850	992	5
servicio	213	539	252	554	850	992	5
prestado	255	539	300	554	850	992	5
y	303	539	308	554	850	992	5
en	311	539	324	554	850	992	5
cierta	327	539	356	554	850	992	5
medida	359	539	397	554	850	992	5
entra	400	539	427	554	850	992	5
a	430	539	436	554	850	992	5
ser	439	539	455	554	850	992	5
un	458	539	471	554	850	992	5
evaluador	474	539	524	554	850	992	5
del	527	539	542	554	850	992	5
impacto	545	539	585	554	850	992	5
del	588	539	604	554	850	992	5
programa	607	539	656	554	850	992	5
y	659	539	664	554	850	992	5
su	667	539	679	554	850	992	5
incidencia	682	539	733	554	850	992	5
en	736	539	749	554	850	992	5
la	213	553	222	568	850	992	5
calidad	225	553	262	568	850	992	5
del	265	553	280	568	850	992	5
mismo,	283	553	320	568	850	992	5
juzgando	323	553	369	568	850	992	5
la	372	553	381	568	850	992	5
inversión	384	553	430	568	850	992	5
y	433	553	438	568	850	992	5
el	441	553	450	568	850	992	5
tiempo	453	553	488	568	850	992	5
del	491	553	506	568	850	992	5
mismo,	509	553	546	568	850	992	5
dándole	549	553	590	568	850	992	5
respuesta	593	553	644	568	850	992	5
alguna	647	553	681	568	850	992	5
al	684	553	693	568	850	992	5
horizonte	696	553	743	568	850	992	5
competitivo	213	567	272	582	850	992	5
laboral	275	567	309	582	850	992	5
como	312	567	340	582	850	992	5
explica	343	567	378	582	850	992	5
Villanueva	381	567	433	582	850	992	5
(2020):	436	567	474	582	850	992	5
El	247	591	255	605	850	992	5
grado	258	591	285	605	850	992	5
de	287	591	299	605	850	992	5
la	302	591	310	605	850	992	5
percepción	313	591	364	605	850	992	5
del	367	591	381	605	850	992	5
usuario	384	591	418	605	850	992	5
que	421	591	439	605	850	992	5
tiene	441	591	465	605	850	992	5
sobre	467	591	494	605	850	992	5
el	496	591	505	605	850	992	5
servicio	507	591	543	605	850	992	5
es	546	591	556	605	850	992	5
lo	559	591	567	605	850	992	5
que	570	591	588	605	850	992	5
determina	590	591	638	605	850	992	5
la	641	591	649	605	850	992	5
calidad	652	591	685	605	850	992	5
de	688	591	700	605	850	992	5
este	702	591	722	605	850	992	5
y	725	591	730	605	850	992	5
si	732	591	740	605	850	992	5
la	743	591	751	605	850	992	5
adquisición	247	604	300	618	850	992	5
de	303	604	314	618	850	992	5
conocimiento	317	604	379	618	850	992	5
en	382	604	394	618	850	992	5
una	397	604	414	618	850	992	5
institución	417	604	465	618	850	992	5
en	468	604	480	618	850	992	5
específico	482	604	529	618	850	992	5
otorga	531	604	561	618	850	992	5
o	564	604	569	618	850	992	5
no	572	604	584	618	850	992	5
un	586	604	598	618	850	992	5
reconocimiento	601	604	673	618	850	992	5
social	675	604	702	618	850	992	5
por	705	604	720	618	850	992	5
contar	723	604	753	618	850	992	5
con	755	604	772	618	850	992	5
un	247	618	259	632	850	992	5
factor	262	618	288	632	850	992	5
diferenciador	291	618	352	632	850	992	5
que	355	618	373	632	850	992	5
indica	375	618	403	632	850	992	5
que	406	618	423	632	850	992	5
este	426	618	446	632	850	992	5
servicio	449	618	484	632	850	992	5
es	487	618	498	632	850	992	5
de	501	618	512	632	850	992	5
calidad.	515	618	551	632	850	992	5
(s.f)	554	618	572	632	850	992	5
Por	213	641	230	656	850	992	5
tal	233	641	245	656	850	992	5
motivo,	248	641	285	656	850	992	5
cuando	288	641	326	656	850	992	5
se	329	641	341	656	850	992	5
apunta	344	641	379	656	850	992	5
hacia	382	641	410	656	850	992	5
sistemas	413	641	458	656	850	992	5
educativos	461	641	516	656	850	992	5
de	519	641	532	656	850	992	5
calidad	535	641	571	656	850	992	5
es	574	641	586	656	850	992	5
importante	589	641	645	656	850	992	5
y	648	641	653	656	850	992	5
pertinente	656	641	708	656	850	992	5
generar	711	641	750	656	850	992	5
estrategias	213	655	269	670	850	992	5
de	272	655	285	670	850	992	5
gestión	288	655	325	670	850	992	5
en	328	655	340	670	850	992	5
la	343	655	353	670	850	992	5
formación	356	655	406	670	850	992	5
y	409	655	414	670	850	992	5
actualización	417	655	484	670	850	992	5
docente,	487	655	530	670	850	992	5
en	533	655	546	670	850	992	5
cuanto	549	655	584	670	850	992	5
se	587	655	599	670	850	992	5
potencien	602	655	652	670	850	992	5
sus	655	655	672	670	850	992	5
habilidades	675	655	734	670	850	992	5
pedagógicas	213	669	277	684	850	992	5
y	280	669	285	684	850	992	5
metodológicas	288	669	361	684	850	992	5
en	364	669	377	684	850	992	5
pro	380	669	396	684	850	992	5
de	399	669	412	684	850	992	5
masificar	415	669	461	684	850	992	5
su	464	669	476	684	850	992	5
acto	479	669	501	684	850	992	5
educativo	504	669	553	684	850	992	5
en	556	669	569	684	850	992	5
las	572	669	586	684	850	992	5
aulas	589	669	617	684	850	992	5
y	620	669	625	684	850	992	5
sobre	628	669	656	684	850	992	5
todo	659	669	682	684	850	992	5
fuera	685	669	711	684	850	992	5
de	714	669	727	684	850	992	5
ellas,	730	669	757	684	850	992	5
para	213	683	236	698	850	992	5
poder	239	683	268	698	850	992	5
brindar	271	683	308	698	850	992	5
una	311	683	330	698	850	992	5
educación	333	683	385	698	850	992	5
de	388	683	401	698	850	992	5
calidad	404	683	441	698	850	992	5
e	444	683	450	698	850	992	5
integral	453	683	491	698	850	992	5
en	494	683	507	698	850	992	5
todos	510	683	538	698	850	992	5
sus	541	683	558	698	850	992	5
procesos,	561	683	610	698	850	992	5
para	613	683	636	698	850	992	5
poder	639	683	668	698	850	992	5
acercarse	671	683	721	698	850	992	5
al	724	683	733	698	850	992	5
objetivo	736	683	776	698	850	992	5
y	213	697	218	712	850	992	5
meta	221	697	247	712	850	992	5
ideal	250	697	274	712	850	992	5
en	277	697	290	712	850	992	5
formar	293	697	327	712	850	992	5
profesionales	330	697	398	712	850	992	5
que	400	697	420	712	850	992	5
puedan	423	697	461	712	850	992	5
responder	464	697	516	712	850	992	5
a	519	697	525	712	850	992	5
las	528	697	543	712	850	992	5
necesidades	546	697	610	712	850	992	5
de	613	697	625	712	850	992	5
la	628	697	637	712	850	992	5
sociedad	640	697	686	712	850	992	5
actual.	689	697	723	712	850	992	5
Tal	726	697	740	712	850	992	5
y	743	697	748	712	850	992	5
como	751	697	779	712	850	992	5
socializa	213	711	257	726	850	992	5
Rico	260	711	282	726	850	992	5
(2016):	285	711	322	726	850	992	5
La	247	735	258	749	850	992	5
gestión	261	735	295	749	850	992	5
de	297	735	309	749	850	992	5
procesos	312	735	354	749	850	992	5
de	356	735	368	749	850	992	5
formación	371	735	417	749	850	992	5
docente	420	735	457	749	850	992	5
es	460	735	471	749	850	992	5
necesario	474	735	519	749	850	992	5
en	522	735	533	749	850	992	5
cualquier	536	735	579	749	850	992	5
institución	582	735	630	749	850	992	5
con	633	735	650	749	850	992	5
miras	652	735	678	749	850	992	5
a	681	735	687	749	850	992	5
tener	690	735	714	749	850	992	5
una	717	735	735	749	850	992	5
educación	247	748	295	762	850	992	5
con	298	748	314	762	850	992	5
calidad,	317	748	354	762	850	992	5
y	356	748	361	762	850	992	5
no	364	748	375	762	850	992	5
solo	378	748	397	762	850	992	5
eso,	400	748	419	762	850	992	5
la	422	748	430	762	850	992	5
exigencia	433	748	476	762	850	992	5
del	479	748	493	762	850	992	5
mercado	496	748	537	762	850	992	5
hace	539	748	562	762	850	992	5
que	565	748	582	762	850	992	5
las	585	748	598	762	850	992	5
universidades	601	748	666	762	850	992	5
además	669	748	706	762	850	992	5
de	709	748	720	762	850	992	5
tener	723	748	747	762	850	992	5
excelente	247	761	291	775	850	992	5
infraestructura,	294	761	365	775	850	992	5
requieren	368	761	413	775	850	992	5
que	416	761	433	775	850	992	5
se	436	761	447	775	850	992	5
le	449	761	458	775	850	992	5
otorgue	460	761	496	775	850	992	5
valor	498	761	521	775	850	992	5
a	524	761	530	775	850	992	5
la	532	761	541	775	850	992	5
labor	543	761	567	775	850	992	5
de	570	761	581	775	850	992	5
los	584	761	597	775	850	992	5
docentes,	600	761	645	775	850	992	5
no	648	761	660	775	850	992	5
solo	663	761	682	775	850	992	5
de	684	761	696	775	850	992	5
tipo	699	761	716	775	850	992	5
económico,	719	761	772	775	850	992	5
también,	247	774	288	788	850	992	5
valor	291	774	313	788	850	992	5
a	316	774	322	788	850	992	5
la	325	774	333	788	850	992	5
labor	336	774	359	788	850	992	5
del	362	774	376	788	850	992	5
profesor	379	774	417	788	850	992	5
es	420	774	431	788	850	992	5
garantizar	434	774	480	788	850	992	5
las	483	774	497	788	850	992	5
oportunidades	499	774	567	788	850	992	5
de	570	774	581	788	850	992	5
su	584	774	595	788	850	992	5
profesionalización,	598	774	684	788	850	992	5
formación	687	774	734	788	850	992	5
y	736	774	741	788	850	992	5
desempeño	247	787	302	801	850	992	5
dentro	304	787	334	801	850	992	5
de	337	787	349	801	850	992	5
la	352	787	360	801	850	992	5
universidad,	363	787	419	801	850	992	5
de	422	787	434	801	850	992	5
esta	437	787	457	801	850	992	5
forma,	459	787	489	801	850	992	5
se	492	787	503	801	850	992	5
está	506	787	526	801	850	992	5
ahondado	528	787	575	801	850	992	5
en	578	787	590	801	850	992	5
las	592	787	606	801	850	992	5
necesidades	609	787	667	801	850	992	5
del	670	787	684	801	850	992	5
grupo	687	787	714	801	850	992	5
docente	716	787	754	801	850	992	5
y	756	787	761	801	850	992	5
abarcando	247	800	297	814	850	992	5
las	299	800	313	814	850	992	5
necesidades	316	800	374	814	850	992	5
de	377	800	389	814	850	992	5
la	391	800	400	814	850	992	5
institución	402	800	451	814	850	992	5
y	453	800	458	814	850	992	5
su	461	800	472	814	850	992	5
meta	475	800	498	814	850	992	5
de	501	800	513	814	850	992	5
alcanzar	515	800	555	814	850	992	5
una	558	800	575	814	850	992	5
educación	578	800	626	814	850	992	5
de	629	800	640	814	850	992	5
calidad.	643	800	680	814	850	992	5
(p.	682	800	694	814	850	992	5
58)	697	800	713	814	850	992	5
Es	213	823	225	839	850	992	5
imperante	228	823	280	839	850	992	5
comenzar	283	823	332	839	850	992	5
a	335	823	342	839	850	992	5
trabajar	345	823	384	839	850	992	5
directamente	387	823	455	839	850	992	5
en	458	823	471	839	850	992	5
la	474	823	483	839	850	992	5
gestión	486	823	523	839	850	992	5
de	526	823	538	839	850	992	5
los	541	823	556	839	850	992	5
procesos	559	823	604	839	850	992	5
educativos,	607	823	665	839	850	992	5
ya	668	823	679	839	850	992	5
que	682	823	701	839	850	992	5
es	704	823	716	839	850	992	5
allí	719	823	734	839	850	992	5
donde	213	837	245	853	850	992	5
se	248	837	260	853	850	992	5
planifican	263	837	312	853	850	992	5
los	315	837	329	853	850	992	5
alcances	332	837	377	853	850	992	5
e	380	837	387	853	850	992	5
impacto	390	837	430	853	850	992	5
de	433	837	446	853	850	992	5
las	449	837	463	853	850	992	5
necesidades	466	837	530	853	850	992	5
educativas,	533	837	591	853	850	992	5
por	594	837	611	853	850	992	5
tal	614	837	627	853	850	992	5
motivo,	630	837	666	853	850	992	5
el	669	837	678	853	850	992	5
liderazgo	681	837	727	853	850	992	5
escolar	730	837	767	853	850	992	5
cumple	213	851	250	867	850	992	5
un	253	851	266	867	850	992	5
papel	269	851	297	867	850	992	5
preponderante	300	851	375	867	850	992	5
en	378	851	391	867	850	992	5
estas	394	851	422	867	850	992	5
acciones	425	851	469	867	850	992	5
de	472	851	485	867	850	992	5
mejora	488	851	523	867	850	992	5
continua	526	851	571	867	850	992	5
en	574	851	586	867	850	992	5
dichos	589	851	622	867	850	992	5
procesos:	625	851	674	867	850	992	5
“Destacando	677	851	743	867	850	992	5
la	213	865	222	881	850	992	5
optimización	225	865	289	881	850	992	5
y	292	865	297	881	850	992	5
ampliación	300	865	356	881	850	992	5
de	359	865	371	881	850	992	5
las	374	865	389	881	850	992	5
infraestructuras,	392	865	476	881	850	992	5
desarrollo	479	865	529	881	850	992	5
de	532	865	545	881	850	992	5
nuevos	548	865	584	881	850	992	5
Programas	587	865	641	881	850	992	5
Educativos,	644	865	702	881	850	992	5
mayor	705	865	736	881	850	992	5
5/8	778	922	794	935	850	992	5
SOFIA-SOPHIA	53	39	185	61	850	992	6
ISSN	568	50	584	61	850	992	6
(electrónico):	586	50	639	61	850	992	6
2346-0806	641	50	679	61	850	992	6
ISSN	684	50	699	61	850	992	6
(impreso):	701	50	740	61	850	992	6
1794-8932	742	50	780	61	850	992	6
implicación	213	88	270	103	850	992	6
de	273	88	286	103	850	992	6
las	289	88	304	103	850	992	6
familias,	307	88	349	103	850	992	6
mejoras	352	88	393	103	850	992	6
organizativas	396	88	463	103	850	992	6
en	466	88	479	103	850	992	6
la	482	88	491	103	850	992	6
planificación,	494	88	561	103	850	992	6
trabajo	564	88	599	103	850	992	6
en	602	88	615	103	850	992	6
equipo,	618	88	655	103	850	992	6
TIC,	658	88	677	103	850	992	6
formación	680	88	731	103	850	992	6
del	734	88	749	103	850	992	6
profesorado,	213	102	277	117	850	992	6
etc.”	280	102	303	117	850	992	6
(Rodríguez,	306	102	363	117	850	992	6
Ordóñez	366	102	408	117	850	992	6
y	411	102	416	117	850	992	6
López,	419	102	451	117	850	992	6
2020,	454	102	486	117	850	992	6
p.	489	102	498	117	850	992	6
289).	501	102	529	117	850	992	6
Convirtiéndose	213	126	289	141	850	992	6
lo	292	126	301	141	850	992	6
anterior	304	126	343	141	850	992	6
en	346	126	359	141	850	992	6
reformas	362	126	407	141	850	992	6
educativas	410	126	465	141	850	992	6
que	468	126	487	141	850	992	6
atañen	490	126	526	141	850	992	6
los	529	126	543	141	850	992	6
sistemas	546	126	591	141	850	992	6
sociales,	594	126	639	141	850	992	6
generando	642	126	696	141	850	992	6
a	699	126	705	141	850	992	6
su	708	126	720	141	850	992	6
vez	723	126	740	141	850	992	6
ciertas	213	140	248	155	850	992	6
tensiones	251	140	300	155	850	992	6
a	303	140	309	155	850	992	6
nivel	312	140	336	155	850	992	6
político	339	140	375	155	850	992	6
y	378	140	383	155	850	992	6
gubernamental,	386	140	466	155	850	992	6
como	469	140	497	155	850	992	6
es	500	140	512	155	850	992	6
el	515	140	524	155	850	992	6
caso	527	140	551	155	850	992	6
de	554	140	566	155	850	992	6
muchos	569	140	609	155	850	992	6
países	612	140	645	155	850	992	6
latinoamericanos,	648	140	739	155	850	992	6
especialmente	213	154	287	169	850	992	6
en	290	154	303	169	850	992	6
Colombia,	306	154	356	169	850	992	6
donde	359	154	391	169	850	992	6
lamentablemente	394	154	484	169	850	992	6
los	487	154	501	169	850	992	6
recursos	504	154	548	169	850	992	6
económicos	551	154	612	169	850	992	6
se	615	154	626	169	850	992	6
desvían	629	154	669	169	850	992	6
y	672	154	677	169	850	992	6
los	680	154	694	169	850	992	6
escándalos	697	154	755	169	850	992	6
del	213	168	229	183	850	992	6
recurso	232	168	270	183	850	992	6
público	273	168	309	183	850	992	6
están	312	168	341	183	850	992	6
a	344	168	350	183	850	992	6
la	353	168	362	183	850	992	6
orden	365	168	394	183	850	992	6
del	397	168	413	183	850	992	6
día,	416	168	434	183	850	992	6
originando	437	168	491	183	850	992	6
en	494	168	507	183	850	992	6
la	510	168	519	183	850	992	6
sociedad	522	168	568	183	850	992	6
mucho	571	168	605	183	850	992	6
malestar	608	168	653	183	850	992	6
y	656	168	661	183	850	992	6
desazón	664	168	706	183	850	992	6
hacia	709	168	737	183	850	992	6
estos	740	168	767	183	850	992	6
sistemas	213	182	259	197	850	992	6
políticos	262	182	304	197	850	992	6
(Castaño	307	182	352	197	850	992	6
&	355	182	363	197	850	992	6
García,	366	182	401	197	850	992	6
2012).	404	182	438	197	850	992	6
Reforzando	213	206	270	221	850	992	6
lo	273	206	282	221	850	992	6
anterior	285	206	325	221	850	992	6
Waldman	328	206	376	221	850	992	6
(2000)	379	206	414	221	850	992	6
recomienda	417	206	477	221	850	992	6
que:	480	206	502	221	850	992	6
“El	505	206	519	221	850	992	6
principal	522	206	566	221	850	992	6
desafío	569	206	606	221	850	992	6
de	609	206	622	221	850	992	6
la	625	206	634	221	850	992	6
educación	637	206	689	221	850	992	6
superior	692	206	734	221	850	992	6
consiste	213	220	255	235	850	992	6
en	258	220	271	235	850	992	6
transformarse	274	220	345	235	850	992	6
institucional	348	220	410	235	850	992	6
y	413	220	418	235	850	992	6
académicamente	421	220	509	235	850	992	6
a	512	220	518	235	850	992	6
fin	521	220	533	235	850	992	6
de	536	220	549	235	850	992	6
satisfacer,	552	220	604	235	850	992	6
de	607	220	620	235	850	992	6
manera	623	220	662	235	850	992	6
oportuna	665	220	711	235	850	992	6
y	714	220	719	235	850	992	6
eficiente,	722	220	768	235	850	992	6
las	213	234	228	249	850	992	6
demandas	231	234	284	249	850	992	6
de	287	234	300	249	850	992	6
una	303	234	322	249	850	992	6
sociedad	325	234	371	249	850	992	6
globalizada	374	234	432	249	850	992	6
que	435	234	454	249	850	992	6
exige	457	234	483	249	850	992	6
una	486	234	505	249	850	992	6
formación	508	234	559	249	850	992	6
permanente.”	562	234	631	249	850	992	6
(p.	634	234	647	249	850	992	6
241).	650	234	676	249	850	992	6
El	679	234	689	249	850	992	6
desafío	692	234	729	249	850	992	6
de	732	234	745	249	850	992	6
la	748	234	757	249	850	992	6
educación	213	248	265	263	850	992	6
no	268	248	281	263	850	992	6
es	284	248	296	263	850	992	6
solo	299	248	320	263	850	992	6
abordar	323	248	362	263	850	992	6
problemáticas	365	248	437	263	850	992	6
sociales,	440	248	484	263	850	992	6
educativas	487	248	542	263	850	992	6
y	545	248	550	263	850	992	6
culturales,	553	248	606	263	850	992	6
va	609	248	620	263	850	992	6
mucho	623	248	658	263	850	992	6
más	661	248	683	263	850	992	6
allá	686	248	704	263	850	992	6
y	707	248	712	263	850	992	6
se	715	248	727	263	850	992	6
quiera	730	248	762	263	850	992	6
o	765	248	771	263	850	992	6
no,	213	262	229	277	850	992	6
se	232	262	243	277	850	992	6
articulan	246	262	291	277	850	992	6
con	294	262	313	277	850	992	6
lo	316	262	325	277	850	992	6
político,	328	262	367	277	850	992	6
por	370	262	387	277	850	992	6
cuestiones	390	262	445	277	850	992	6
de	448	262	460	277	850	992	6
presupuesto	463	262	526	277	850	992	6
y	529	262	534	277	850	992	6
facilidades	537	262	592	277	850	992	6
normativas	595	262	652	277	850	992	6
que	655	262	674	277	850	992	6
implican	677	262	719	277	850	992	6
reformas	722	262	768	277	850	992	6
constitucionales	213	276	296	291	850	992	6
en	299	276	311	291	850	992	6
cada	314	276	339	291	850	992	6
país.	342	276	366	291	850	992	6
Por	369	276	386	291	850	992	6
ello	389	276	407	291	850	992	6
es	410	276	422	291	850	992	6
pertinente	425	276	477	291	850	992	6
que	480	276	499	291	850	992	6
como	502	276	530	291	850	992	6
nación	533	276	567	291	850	992	6
se	570	276	582	291	850	992	6
estimulen	585	276	635	291	850	992	6
a	638	276	644	291	850	992	6
los	647	276	662	291	850	992	6
diferentes	665	276	715	291	850	992	6
actores	718	276	756	291	850	992	6
del	213	290	229	305	850	992	6
contexto	232	290	274	305	850	992	6
educativo,	277	290	329	305	850	992	6
a	332	290	339	305	850	992	6
que	342	290	361	305	850	992	6
transformen	364	290	426	305	850	992	6
sus	429	290	446	305	850	992	6
comunidades	449	290	518	305	850	992	6
en	521	290	534	305	850	992	6
pro	537	290	553	305	850	992	6
del	556	290	571	305	850	992	6
avance	574	290	610	305	850	992	6
local,	613	290	640	305	850	992	6
regional	643	290	684	305	850	992	6
y	687	290	692	305	850	992	6
nacional	695	290	738	305	850	992	6
de	741	290	754	305	850	992	6
las	757	290	771	305	850	992	6
instituciones,	213	304	280	319	850	992	6
tal	283	304	296	319	850	992	6
como	299	304	327	319	850	992	6
lo	330	304	339	319	850	992	6
recomiendan	342	304	409	319	850	992	6
Álvarez	412	304	448	319	850	992	6
et	451	304	460	319	850	992	6
al.	463	304	476	319	850	992	6
(2015)	479	304	513	319	850	992	6
“Un	516	304	535	319	850	992	6
líder	538	304	560	319	850	992	6
educativo	563	304	612	319	850	992	6
debe,	615	304	643	319	850	992	6
como	646	304	674	319	850	992	6
primera	677	304	717	319	850	992	6
instancia,	720	304	769	319	850	992	6
tener	213	318	239	333	850	992	6
los	242	318	257	333	850	992	6
conocimientos	260	318	333	333	850	992	6
fundamentales	336	318	413	333	850	992	6
en	416	318	429	333	850	992	6
cuestiones	432	318	487	333	850	992	6
administrativas	490	318	567	333	850	992	6
que	570	318	589	333	850	992	6
sustenten	592	318	643	333	850	992	6
su	646	318	658	333	850	992	6
gestión	661	318	698	333	850	992	6
adecuada,	701	318	754	333	850	992	6
mirando	213	332	255	347	850	992	6
a	258	332	264	347	850	992	6
la	267	332	276	347	850	992	6
escuela	279	332	319	347	850	992	6
como	322	332	349	347	850	992	6
una	352	332	372	347	850	992	6
organización	375	332	439	347	850	992	6
que	442	332	461	347	850	992	6
requiere	464	332	506	347	850	992	6
una	509	332	529	347	850	992	6
proyección	532	332	586	347	850	992	6
institucional	589	332	650	347	850	992	6
pertinente.”	653	332	713	347	850	992	6
(p.	716	332	729	347	850	992	6
66).	732	332	753	347	850	992	6
La	213	356	225	372	850	992	6
importancia	228	356	289	372	850	992	6
de	292	356	304	372	850	992	6
tener	307	356	334	372	850	992	6
líderes	337	356	371	372	850	992	6
preparados	374	356	432	372	850	992	6
y	435	356	440	372	850	992	6
formados	443	356	491	372	850	992	6
en	494	356	506	372	850	992	6
educación	509	356	562	372	850	992	6
es	565	356	576	372	850	992	6
un	579	356	592	372	850	992	6
factor	595	356	625	372	850	992	6
determinante	628	356	695	372	850	992	6
a	698	356	705	372	850	992	6
la	708	356	717	372	850	992	6
hora	720	356	743	372	850	992	6
de	213	370	226	386	850	992	6
exigir	229	370	255	386	850	992	6
resultados	258	370	312	386	850	992	6
óptimos	315	370	355	386	850	992	6
y	358	370	363	386	850	992	6
acordes	366	370	406	386	850	992	6
con	409	370	428	386	850	992	6
las	431	370	445	386	850	992	6
necesidades	448	370	512	386	850	992	6
de	515	370	528	386	850	992	6
todas	531	370	559	386	850	992	6
las	562	370	577	386	850	992	6
instituciones,	580	370	647	386	850	992	6
ya	650	370	662	386	850	992	6
que	665	370	684	386	850	992	6
son	687	370	705	386	850	992	6
quienes	708	370	748	386	850	992	6
marcarán	213	384	262	400	850	992	6
la	265	384	274	400	850	992	6
línea	277	384	301	400	850	992	6
de	304	384	317	400	850	992	6
partida	320	384	356	400	850	992	6
y	359	384	364	400	850	992	6
la	367	384	376	400	850	992	6
ruta	379	384	400	400	850	992	6
a	403	384	409	400	850	992	6
seguir	412	384	443	400	850	992	6
para	446	384	469	400	850	992	6
articular	472	384	514	400	850	992	6
todo	517	384	540	400	850	992	6
el	543	384	552	400	850	992	6
trabajo	555	384	591	400	850	992	6
pedagógico	594	384	652	400	850	992	6
y	655	384	660	400	850	992	6
metodológico	663	384	731	400	850	992	6
de	734	384	746	400	850	992	6
la	749	384	758	400	850	992	6
instituciones	213	398	277	414	850	992	6
y	280	398	285	414	850	992	6
de	288	398	301	414	850	992	6
esto	304	398	326	414	850	992	6
va	329	398	340	414	850	992	6
a	343	398	350	414	850	992	6
depender	353	398	401	414	850	992	6
el	404	398	413	414	850	992	6
éxito	416	398	440	414	850	992	6
o	443	398	449	414	850	992	6
el	452	398	461	414	850	992	6
fracaso	464	398	502	414	850	992	6
del	505	398	520	414	850	992	6
mismo.	523	398	560	414	850	992	6
Como	563	398	593	414	850	992	6
proponen	596	398	644	414	850	992	6
Casanoves,	647	398	705	414	850	992	6
Küster	708	398	741	414	850	992	6
y	744	398	749	414	850	992	6
Vila	752	398	770	414	850	992	6
(2019):	213	412	250	428	850	992	6
Por	247	436	262	450	850	992	6
tanto,	265	436	292	450	850	992	6
se	295	436	305	450	850	992	6
considera	308	436	354	450	850	992	6
que	356	436	374	450	850	992	6
los	377	436	390	450	850	992	6
gerentes	393	436	433	450	850	992	6
deben	436	436	465	450	850	992	6
mejorar	468	436	504	450	850	992	6
sus	507	436	523	450	850	992	6
servicios	526	436	566	450	850	992	6
e	569	436	575	450	850	992	6
instalaciones	577	436	639	450	850	992	6
y,	642	436	648	450	850	992	6
a	651	436	657	450	850	992	6
posteriori,	660	436	706	450	850	992	6
incentivar	709	436	754	450	850	992	6
a	247	449	253	463	850	992	6
capital	256	449	287	463	850	992	6
interno	289	449	322	463	850	992	6
con	325	449	342	463	850	992	6
programas	344	449	394	463	850	992	6
de	397	449	409	463	850	992	6
formación	411	449	458	463	850	992	6
y	461	449	465	463	850	992	6
mejora	468	449	500	463	850	992	6
salarial,	503	449	540	463	850	992	6
para	542	449	563	463	850	992	6
que	566	449	584	463	850	992	6
éstos	586	449	611	463	850	992	6
desarrollen	614	449	666	463	850	992	6
con	669	449	686	463	850	992	6
más	688	449	708	463	850	992	6
pasión	711	449	742	463	850	992	6
su	745	449	756	463	850	992	6
trabajo,	247	463	283	477	850	992	6
sean	285	463	308	477	850	992	6
más	311	463	331	477	850	992	6
innovadores	333	463	390	477	850	992	6
y	393	463	397	477	850	992	6
el	400	463	408	477	850	992	6
resultado	411	463	455	477	850	992	6
pueda	458	463	487	477	850	992	6
percibirse	490	463	535	477	850	992	6
por	538	463	553	477	850	992	6
parte	556	463	581	477	850	992	6
de	583	463	595	477	850	992	6
los	598	463	611	477	850	992	6
estudiantes.	614	463	671	477	850	992	6
(p.	674	463	686	477	850	992	6
123)	689	463	711	477	850	992	6
Ademas	213	486	253	502	850	992	6
de	256	486	269	502	850	992	6
las	272	486	287	502	850	992	6
demandas	290	486	343	502	850	992	6
que	346	486	365	502	850	992	6
solicita	368	486	404	502	850	992	6
hoy	407	486	425	502	850	992	6
el	428	486	437	502	850	992	6
servicio	440	486	478	502	850	992	6
educativo,	481	486	534	502	850	992	6
no	537	486	549	502	850	992	6
hay	552	486	570	502	850	992	6
que	573	486	592	502	850	992	6
dejar	595	486	621	502	850	992	6
de	624	486	636	502	850	992	6
lado	639	486	661	502	850	992	6
la	664	486	673	502	850	992	6
época	676	486	707	502	850	992	6
digital	710	486	741	502	850	992	6
que	213	500	232	516	850	992	6
se	235	500	247	516	850	992	6
está	250	500	272	516	850	992	6
viviendo,	275	500	320	516	850	992	6
ya	323	500	334	516	850	992	6
que	337	500	356	516	850	992	6
es	359	500	371	516	850	992	6
una	374	500	393	516	850	992	6
influencia	396	500	445	516	850	992	6
determinante	448	500	516	516	850	992	6
en	519	500	532	516	850	992	6
pro	535	500	551	516	850	992	6
de	554	500	567	516	850	992	6
conseguir	570	500	619	516	850	992	6
los	622	500	637	516	850	992	6
resultados	640	500	693	516	850	992	6
a	696	500	702	516	850	992	6
que	705	500	724	516	850	992	6
deben	727	500	759	516	850	992	6
llegar	213	514	241	530	850	992	6
las	244	514	259	530	850	992	6
tendencias	262	514	317	530	850	992	6
educacionales	320	514	394	530	850	992	6
de	397	514	409	530	850	992	6
hoy;	412	514	433	530	850	992	6
así	436	514	450	530	850	992	6
como	453	514	481	530	850	992	6
lo	484	514	493	530	850	992	6
sustentan	496	514	547	530	850	992	6
Ricoy	550	514	576	530	850	992	6
y	579	514	584	530	850	992	6
Martínez	587	514	632	530	850	992	6
(2020):	635	514	673	530	850	992	6
“La	676	514	693	530	850	992	6
sociedad	696	514	742	530	850	992	6
del	745	514	760	530	850	992	6
conocimiento	213	528	281	544	850	992	6
exige	284	528	310	544	850	992	6
nuevos	313	528	349	544	850	992	6
desafíos	352	528	395	544	850	992	6
que	398	528	417	544	850	992	6
deben	420	528	452	544	850	992	6
ser	455	528	471	544	850	992	6
afrontados	474	528	528	544	850	992	6
de	531	528	544	544	850	992	6
modo	547	528	576	544	850	992	6
resolutivo	579	528	628	544	850	992	6
y	631	528	636	544	850	992	6
teniendo	639	528	683	544	850	992	6
en	686	528	699	544	850	992	6
cuenta	702	528	737	544	850	992	6
el	740	528	749	544	850	992	6
dominio	213	542	254	558	850	992	6
que	257	542	276	558	850	992	6
ejerce	279	542	310	558	850	992	6
la	313	542	322	558	850	992	6
tecnología	325	542	377	558	850	992	6
digital,	380	542	414	558	850	992	6
particularmente	417	542	497	558	850	992	6
en	500	542	513	558	850	992	6
los/	516	542	536	558	850	992	6
as	539	542	551	558	850	992	6
adolescentes.”	554	542	629	558	850	992	6
(p.479).	632	542	672	558	850	992	6
Por	675	542	692	558	850	992	6
tal	695	542	708	558	850	992	6
motivo,	711	542	747	558	850	992	6
los	750	542	765	558	850	992	6
órganos	213	556	254	572	850	992	6
legales	257	556	293	572	850	992	6
y	296	556	300	572	850	992	6
estatales	303	556	350	572	850	992	6
que	353	556	372	572	850	992	6
rigen	375	556	400	572	850	992	6
estos	403	556	430	572	850	992	6
sistemas	433	556	479	572	850	992	6
educativos	482	556	536	572	850	992	6
deben	539	556	571	572	850	992	6
ser	574	556	590	572	850	992	6
conscientes	593	556	653	572	850	992	6
de	656	556	669	572	850	992	6
la	672	556	681	572	850	992	6
premura	684	556	727	572	850	992	6
que	730	556	749	572	850	992	6
exige	752	556	778	572	850	992	6
tal	213	570	226	586	850	992	6
fenómeno.	229	570	283	586	850	992	6
No	213	595	227	610	850	992	6
se	230	595	242	610	850	992	6
puede	245	595	277	610	850	992	6
dejar	280	595	305	610	850	992	6
de	308	595	321	610	850	992	6
lado	324	595	346	610	850	992	6
la	349	595	358	610	850	992	6
inclusión	361	595	406	610	850	992	6
como	409	595	437	610	850	992	6
factor	440	595	469	610	850	992	6
urgente	472	595	511	610	850	992	6
de	514	595	527	610	850	992	6
integración	530	595	586	610	850	992	6
y	589	595	594	610	850	992	6
articulación	597	595	656	610	850	992	6
a	659	595	666	610	850	992	6
todos	669	595	697	610	850	992	6
los	700	595	714	610	850	992	6
procesos	717	595	763	610	850	992	6
gestacionales	213	609	283	624	850	992	6
y	286	609	291	624	850	992	6
de	294	609	306	624	850	992	6
planificación	309	609	373	624	850	992	6
educativa,	376	609	428	624	850	992	6
ya	431	609	442	624	850	992	6
que	445	609	464	624	850	992	6
muchas	467	609	508	624	850	992	6
instituciones	511	609	575	624	850	992	6
en	578	609	591	624	850	992	6
Latinoamérica	594	609	666	624	850	992	6
hasta	669	609	698	624	850	992	6
hace	701	609	725	624	850	992	6
poco	728	609	753	624	850	992	6
están	213	623	241	638	850	992	6
repensando	244	623	305	638	850	992	6
en	308	623	321	638	850	992	6
cómo	324	623	351	638	850	992	6
hacer	354	623	383	638	850	992	6
para	386	623	409	638	850	992	6
poder	412	623	441	638	850	992	6
responder	444	623	496	638	850	992	6
a	499	623	505	638	850	992	6
esta	508	623	530	638	850	992	6
necesidad	533	623	585	638	850	992	6
social,	588	623	621	638	850	992	6
es	624	623	636	638	850	992	6
allí	639	623	653	638	850	992	6
donde	656	623	688	638	850	992	6
otra	691	623	711	638	850	992	6
tendencia	714	623	764	638	850	992	6
como	213	637	241	652	850	992	6
la	244	637	253	652	850	992	6
equidad	256	637	297	652	850	992	6
entra	300	637	327	652	850	992	6
en	330	637	343	652	850	992	6
el	346	637	355	652	850	992	6
actuar	358	637	390	652	850	992	6
asertivo	393	637	433	652	850	992	6
de	436	637	449	652	850	992	6
los	452	637	467	652	850	992	6
sistemas	470	637	515	652	850	992	6
educativos,	518	637	576	652	850	992	6
tanto	579	637	605	652	850	992	6
en	608	637	621	652	850	992	6
la	624	637	633	652	850	992	6
parte	636	637	663	652	850	992	6
pedagógica	666	637	724	652	850	992	6
como	727	637	755	652	850	992	6
en	758	637	770	652	850	992	6
la	213	651	222	666	850	992	6
parte	225	651	252	666	850	992	6
administrativa	255	651	327	666	850	992	6
y	330	651	335	666	850	992	6
legislativa,	338	651	392	666	850	992	6
como	395	651	422	666	850	992	6
deducen	425	651	469	666	850	992	6
Sánchez	472	651	516	666	850	992	6
y	519	651	523	666	850	992	6
Manzanares	526	651	589	666	850	992	6
(2013):	592	651	630	666	850	992	6
La	247	675	258	689	850	992	6
equidad	261	675	299	689	850	992	6
como	301	675	327	689	850	992	6
inclusión	330	675	371	689	850	992	6
educativa,	374	675	422	689	850	992	6
con	424	675	441	689	850	992	6
énfasis	444	675	477	689	850	992	6
en	480	675	492	689	850	992	6
la	494	675	503	689	850	992	6
redistribución	506	675	569	689	850	992	6
de	572	675	584	689	850	992	6
recursos	586	675	626	689	850	992	6
educativos,	629	675	682	689	850	992	6
generación	685	675	736	689	850	992	6
de	739	675	751	689	850	992	6
situaciones	247	688	300	702	850	992	6
de	303	688	315	702	850	992	6
aprendizaje	317	688	372	702	850	992	6
ajustadas	374	688	420	702	850	992	6
a	423	688	428	702	850	992	6
los	431	688	444	702	850	992	6
ritmos	447	688	477	702	850	992	6
y	479	688	484	702	850	992	6
expectativas	487	688	544	702	850	992	6
de	547	688	559	702	850	992	6
aprendizaje	561	688	616	702	850	992	6
del	618	688	633	702	850	992	6
alumnado	635	688	682	702	850	992	6
desde	685	688	713	702	850	992	6
un	716	688	728	702	850	992	6
enfoque	731	688	768	702	850	992	6
inclusivo.	247	701	290	715	850	992	6
A	293	701	299	715	850	992	6
los	301	701	315	715	850	992	6
inputs	317	701	346	715	850	992	6
y	349	701	353	715	850	992	6
outputs	356	701	392	715	850	992	6
se	394	701	405	715	850	992	6
les	408	701	421	715	850	992	6
empieza	424	701	463	715	850	992	6
a	466	701	472	715	850	992	6
considerar	475	701	524	715	850	992	6
elementos	526	701	575	715	850	992	6
de	578	701	590	715	850	992	6
equidad	592	701	630	715	850	992	6
implicados	633	701	683	715	850	992	6
en	685	701	697	715	850	992	6
el	700	701	708	715	850	992	6
proceso	711	701	748	715	850	992	6
educativo.	247	714	295	728	850	992	6
De	297	714	310	728	850	992	6
este	313	714	333	728	850	992	6
modo,	336	714	365	728	850	992	6
se	367	714	378	728	850	992	6
entiende	381	714	422	728	850	992	6
que	425	714	442	728	850	992	6
la	445	714	453	728	850	992	6
educación	456	714	504	728	850	992	6
debe	507	714	530	728	850	992	6
ser	533	714	547	728	850	992	6
de	550	714	561	728	850	992	6
calidad	564	714	598	728	850	992	6
para	601	714	622	728	850	992	6
todos	625	714	650	728	850	992	6
en	653	714	665	728	850	992	6
un	667	714	679	728	850	992	6
contexto	682	714	721	728	850	992	6
de	724	714	736	728	850	992	6
equidad,	738	714	779	728	850	992	6
donde	247	728	276	742	850	992	6
la	279	728	287	742	850	992	6
cohesión	290	728	332	742	850	992	6
social	335	728	361	742	850	992	6
ha	364	728	376	742	850	992	6
de	379	728	390	742	850	992	6
regir	393	728	414	742	850	992	6
la	417	728	425	742	850	992	6
función	428	728	462	742	850	992	6
y	465	728	470	742	850	992	6
misión	473	728	503	742	850	992	6
de	506	728	518	742	850	992	6
los	520	728	534	742	850	992	6
sistemas	537	728	578	742	850	992	6
educativos.	581	728	634	742	850	992	6
(p.	636	728	648	742	850	992	6
24-25)	651	728	682	742	850	992	6
Al	213	751	222	766	850	992	6
mismo	225	751	259	766	850	992	6
tiempo	262	751	297	766	850	992	6
la	300	751	309	766	850	992	6
investigación	312	751	378	766	850	992	6
educativa	381	751	430	766	850	992	6
debe	433	751	458	766	850	992	6
ser	461	751	477	766	850	992	6
un	480	751	493	766	850	992	6
papel	496	751	524	766	850	992	6
dinámico	527	751	574	766	850	992	6
dentro	577	751	610	766	850	992	6
del	613	751	628	766	850	992	6
acto	631	751	653	766	850	992	6
educativo,	656	751	708	766	850	992	6
pues	711	751	736	766	850	992	6
es	739	751	750	766	850	992	6
el	213	765	222	780	850	992	6
docente	225	765	266	780	850	992	6
quien	269	765	297	780	850	992	6
debe	300	765	325	780	850	992	6
marcar	328	765	364	780	850	992	6
el	367	765	376	780	850	992	6
camino	379	765	416	780	850	992	6
al	419	765	429	780	850	992	6
estudiante	432	765	485	780	850	992	6
en	488	765	501	780	850	992	6
todos	504	765	532	780	850	992	6
sus	535	765	553	780	850	992	6
niveles	556	765	591	780	850	992	6
de	594	765	607	780	850	992	6
una	610	765	629	780	850	992	6
manera	632	765	671	780	850	992	6
eficiente,	674	765	720	780	850	992	6
lo	723	765	732	780	850	992	6
cual	735	765	756	780	850	992	6
demandará	213	779	272	794	850	992	6
un	275	779	288	794	850	992	6
compromiso	291	779	353	794	850	992	6
reflexivo	356	779	397	794	850	992	6
y	400	779	405	794	850	992	6
responsable	408	779	470	794	850	992	6
para	473	779	496	794	850	992	6
la	499	779	508	794	850	992	6
consecución	511	779	575	794	850	992	6
de	578	779	591	794	850	992	6
la	594	779	603	794	850	992	6
transformación	606	779	682	794	850	992	6
histórica	685	779	729	794	850	992	6
y	732	779	737	794	850	992	6
social,	740	779	772	794	850	992	6
para	213	793	236	808	850	992	6
lograr	239	793	268	808	850	992	6
una	271	793	290	808	850	992	6
optimización	293	793	358	808	850	992	6
de	361	793	373	808	850	992	6
la	376	793	385	808	850	992	6
calidad	388	793	425	808	850	992	6
de	428	793	441	808	850	992	6
vida	444	793	465	808	850	992	6
(Hernández,	468	793	529	808	850	992	6
2009).	532	793	567	808	850	992	6
Todo	212	817	236	833	850	992	6
conlleva	239	817	280	833	850	992	6
a	283	817	290	833	850	992	6
que	293	817	312	833	850	992	6
el	315	817	324	833	850	992	6
proceso	327	817	367	833	850	992	6
de	370	817	382	833	850	992	6
enseñanza-aprendizaje	385	817	503	833	850	992	6
sea	506	817	524	833	850	992	6
más	527	817	549	833	850	992	6
integral	552	817	590	833	850	992	6
y	593	817	598	833	850	992	6
representativo	601	817	674	833	850	992	6
en	677	817	689	833	850	992	6
cuanto	692	817	727	833	850	992	6
a	730	817	736	833	850	992	6
lo	739	817	748	833	850	992	6
social,	213	831	246	847	850	992	6
para	249	831	272	847	850	992	6
que	275	831	294	847	850	992	6
los	297	831	311	847	850	992	6
actores	314	831	352	847	850	992	6
pedagógicos	355	831	418	847	850	992	6
lo	421	831	430	847	850	992	6
vivencien	433	831	480	847	850	992	6
y	483	831	488	847	850	992	6
comprendan	491	831	555	847	850	992	6
el	558	831	567	847	850	992	6
verdadero	570	831	621	847	850	992	6
sentido	624	831	662	847	850	992	6
de	665	831	677	847	850	992	6
educar	680	831	715	847	850	992	6
(Bernate,	718	831	765	847	850	992	6
García,	213	845	248	861	850	992	6
Fonseca	251	845	294	861	850	992	6
&	297	845	305	861	850	992	6
Ramírez,	308	845	352	861	850	992	6
2020).	355	845	390	861	850	992	6
Sophia	53	921	80	932	850	992	6
17	82	921	91	932	850	992	6
(1)	93	921	104	932	850	992	6
http://dx.doi.org/10.18634/sophiaj.17v.1i.1015	108	920	312	933	850	992	6
Abr	365	920	378	933	850	992	6
15	381	920	393	933	850	992	6
de	395	920	406	933	850	992	6
2021	408	920	431	933	850	992	6
6/8	772	922	788	935	850	992	6
SOFIA-SOPHIA	31	39	162	61	850	992	7
Tendencias	594	51	634	61	850	992	7
en	636	51	644	61	850	992	7
los	646	51	657	61	850	992	7
sistemas	659	51	690	61	850	992	7
educativos	692	51	730	61	850	992	7
del	732	51	743	61	850	992	7
siglo	745	51	761	61	850	992	7
XXI	763	51	775	61	850	992	7
Conclusiones	213	87	295	105	850	992	7
Las	213	113	231	129	850	992	7
tendencias	234	113	289	129	850	992	7
educativas	292	113	347	129	850	992	7
del	350	113	366	129	850	992	7
siglo	369	113	392	129	850	992	7
XXI	395	113	410	129	850	992	7
deben	413	113	445	129	850	992	7
estar	448	113	474	129	850	992	7
articuladas	477	113	534	129	850	992	7
con	537	113	555	129	850	992	7
los	558	113	573	129	850	992	7
sistemas	576	113	621	129	850	992	7
políticos	624	113	666	129	850	992	7
y	669	113	674	129	850	992	7
gubernamentales	677	113	766	129	850	992	7
de	213	127	226	143	850	992	7
los	229	127	243	143	850	992	7
países,	246	127	282	143	850	992	7
si	285	127	294	143	850	992	7
estos	297	127	324	143	850	992	7
van	327	127	345	143	850	992	7
en	348	127	361	143	850	992	7
contravía	364	127	410	143	850	992	7
va	413	127	425	143	850	992	7
a	428	127	434	143	850	992	7
ser	437	127	453	143	850	992	7
muy	456	127	477	143	850	992	7
difícil	480	127	507	143	850	992	7
que	510	127	529	143	850	992	7
sean	532	127	557	143	850	992	7
efectivas	560	127	605	143	850	992	7
y	608	127	612	143	850	992	7
puedan	615	127	654	143	850	992	7
responder	657	127	709	143	850	992	7
a	712	127	718	143	850	992	7
las	721	127	736	143	850	992	7
necesidades	213	141	277	157	850	992	7
sociales	280	141	321	157	850	992	7
de	324	141	337	157	850	992	7
las	340	141	354	157	850	992	7
comunidades	357	141	426	157	850	992	7
a	429	141	435	157	850	992	7
educar.	438	141	476	157	850	992	7
Los	213	165	230	181	850	992	7
planes	233	165	267	181	850	992	7
curriculares	270	165	330	181	850	992	7
en	333	165	346	181	850	992	7
los	349	165	363	181	850	992	7
componentes	366	165	435	181	850	992	7
pedagógicos	438	165	502	181	850	992	7
deben	505	165	537	181	850	992	7
romper	540	165	576	181	850	992	7
los	579	165	593	181	850	992	7
paradigmas	596	165	656	181	850	992	7
establecidos	659	165	723	181	850	992	7
durante	726	165	766	181	850	992	7
la	769	165	778	181	850	992	7
historia	213	179	250	195	850	992	7
de	253	179	266	195	850	992	7
su	269	179	281	195	850	992	7
gestación,	284	179	336	195	850	992	7
para	339	179	362	195	850	992	7
que	365	179	384	195	850	992	7
puedan	387	179	426	195	850	992	7
sufrir	429	179	455	195	850	992	7
transformaciones	458	179	547	195	850	992	7
pertinentes	550	179	608	195	850	992	7
a	611	179	617	195	850	992	7
las	620	179	635	195	850	992	7
necesidades	638	179	702	195	850	992	7
de	705	179	717	195	850	992	7
los	720	179	735	195	850	992	7
actores	738	179	775	195	850	992	7
sociales	213	193	254	209	850	992	7
de	257	193	270	209	850	992	7
la	273	193	282	209	850	992	7
comunidad	285	193	342	209	850	992	7
educativa	345	193	394	209	850	992	7
y	397	193	402	209	850	992	7
lograr	405	193	434	209	850	992	7
un	437	193	450	209	850	992	7
impacto	453	193	494	209	850	992	7
positivo	497	193	535	209	850	992	7
en	538	193	551	209	850	992	7
las	554	193	569	209	850	992	7
necesidades	572	193	636	209	850	992	7
propias.	639	193	679	209	850	992	7
Las	213	218	231	233	850	992	7
tecnologías	234	218	291	233	850	992	7
de	294	218	307	233	850	992	7
la	310	218	319	233	850	992	7
información	322	218	382	233	850	992	7
deben	385	218	417	233	850	992	7
estar	420	218	446	233	850	992	7
al	449	218	458	233	850	992	7
servicio	461	218	500	233	850	992	7
del	503	218	518	233	850	992	7
cuerpo	521	218	556	233	850	992	7
docente,	559	218	603	233	850	992	7
estudiantado	606	218	673	233	850	992	7
y	676	218	681	233	850	992	7
personal	684	218	728	233	850	992	7
administrativo,	213	232	288	247	850	992	7
para	291	232	314	247	850	992	7
que	317	232	336	247	850	992	7
se	339	232	351	247	850	992	7
pueda	354	232	386	247	850	992	7
llegar	389	232	417	247	850	992	7
a	420	232	426	247	850	992	7
todos	429	232	457	247	850	992	7
y	460	232	465	247	850	992	7
cada	468	232	493	247	850	992	7
uno	496	232	515	247	850	992	7
de	518	232	531	247	850	992	7
los	534	232	549	247	850	992	7
implicados	552	232	606	247	850	992	7
en	609	232	622	247	850	992	7
los	625	232	639	247	850	992	7
procesos	642	232	688	247	850	992	7
de	691	232	704	247	850	992	7
enseñanza-	707	232	765	247	850	992	7
aprendizaje,	213	246	275	261	850	992	7
sumergiéndose	278	246	356	261	850	992	7
constantemente	359	246	442	261	850	992	7
en	445	246	457	261	850	992	7
la	460	246	469	261	850	992	7
actualización	472	246	539	261	850	992	7
de	542	246	555	261	850	992	7
estrategias	558	246	614	261	850	992	7
modernas	617	246	668	261	850	992	7
y	671	246	676	261	850	992	7
didácticas,	679	246	733	261	850	992	7
generando	213	260	267	275	850	992	7
la	270	260	279	275	850	992	7
motivación	282	260	338	275	850	992	7
e	341	260	347	275	850	992	7
interés	350	260	385	275	850	992	7
de	388	260	400	275	850	992	7
aprender,	403	260	452	275	850	992	7
transformando	455	260	530	275	850	992	7
los	533	260	547	275	850	992	7
significados	550	260	610	275	850	992	7
del	613	260	628	275	850	992	7
aula,	631	260	656	275	850	992	7
ya	659	260	670	275	850	992	7
que	673	260	692	275	850	992	7
sin	695	260	710	275	850	992	7
emociones	713	260	768	275	850	992	7
no	213	274	226	289	850	992	7
habrá	229	274	258	289	850	992	7
aprendizaje.	261	274	323	289	850	992	7
El	213	298	222	313	850	992	7
presupuesto	225	298	288	313	850	992	7
económico	291	298	346	313	850	992	7
para	349	298	373	313	850	992	7
la	376	298	385	313	850	992	7
educación	388	298	440	313	850	992	7
en	443	298	456	313	850	992	7
los	459	298	473	313	850	992	7
países	476	298	509	313	850	992	7
latinoamericanos	512	298	600	313	850	992	7
debe	603	298	628	313	850	992	7
ser	631	298	647	313	850	992	7
una	650	298	669	313	850	992	7
inversión	672	298	718	313	850	992	7
mayoritaria,	721	298	780	313	850	992	7
respecto	213	312	257	327	850	992	7
a	260	312	266	327	850	992	7
los	269	312	284	327	850	992	7
otros	287	312	312	327	850	992	7
intereses	315	312	362	327	850	992	7
gubernamentales,	365	312	457	327	850	992	7
puesto	460	312	494	327	850	992	7
que	497	312	516	327	850	992	7
si	519	312	527	327	850	992	7
no	530	312	543	327	850	992	7
se	546	312	558	327	850	992	7
atiende	561	312	599	327	850	992	7
con	602	312	621	327	850	992	7
compromiso	624	312	686	327	850	992	7
y	689	312	694	327	850	992	7
dedicación	697	312	752	327	850	992	7
a	755	312	761	327	850	992	7
la	764	312	773	327	850	992	7
sociedad,	213	326	262	341	850	992	7
más	265	326	287	341	850	992	7
tarde	290	326	316	341	850	992	7
estos	319	326	346	341	850	992	7
podrán	349	326	385	341	850	992	7
convertirse	388	326	444	341	850	992	7
en	447	326	460	341	850	992	7
problemáticas	463	326	535	341	850	992	7
sociales	538	326	579	341	850	992	7
irreversibles.	582	326	647	341	850	992	7
Despertar	213	350	263	365	850	992	7
el	266	350	275	365	850	992	7
emprendimiento	278	350	362	365	850	992	7
con	365	350	383	365	850	992	7
sentido	386	350	423	365	850	992	7
de	426	350	439	365	850	992	7
responsabilidad	442	350	523	365	850	992	7
social	526	350	555	365	850	992	7
en	558	350	571	365	850	992	7
la	574	350	583	365	850	992	7
comunidad	586	350	643	365	850	992	7
educativa,	646	350	698	365	850	992	7
puede	701	350	733	365	850	992	7
desembarcar	213	364	280	379	850	992	7
en	283	364	296	379	850	992	7
un	299	364	312	379	850	992	7
país	315	364	336	379	850	992	7
el	339	364	348	379	850	992	7
desarrollo	351	364	401	379	850	992	7
cultural,	404	364	445	379	850	992	7
social,	448	364	480	379	850	992	7
económico	483	364	539	379	850	992	7
y	542	364	546	379	850	992	7
político,	549	364	589	379	850	992	7
que	592	364	611	379	850	992	7
a	614	364	620	379	850	992	7
su	623	364	635	379	850	992	7
vez	638	364	655	379	850	992	7
adhiere	658	364	696	379	850	992	7
consecuencias	699	364	775	379	850	992	7
positivas	213	378	257	393	850	992	7
hacia	260	378	288	393	850	992	7
la	291	378	300	393	850	992	7
nación	303	378	337	393	850	992	7
llevándola	340	378	392	393	850	992	7
a	395	378	401	393	850	992	7
la	404	378	413	393	850	992	7
constante	416	378	466	393	850	992	7
evolución	469	378	517	393	850	992	7
y	520	378	525	393	850	992	7
transformación	528	378	605	393	850	992	7
de	608	378	621	393	850	992	7
sus	624	378	641	393	850	992	7
sistemas	644	378	690	393	850	992	7
legislativos	693	378	748	393	850	992	7
y	751	378	756	393	850	992	7
gubernamentales	213	392	302	407	850	992	7
optimizando	305	392	367	407	850	992	7
el	370	392	379	407	850	992	7
desarrollo	382	392	433	407	850	992	7
crítico	436	392	466	407	850	992	7
social	469	392	498	407	850	992	7
del	501	392	517	407	850	992	7
mismo.	520	392	557	407	850	992	7
Referencias	213	414	286	432	850	992	7
bibliográficas	290	414	373	432	850	992	7
Álvarez	213	441	249	456	850	992	7
Botello,	252	441	290	456	850	992	7
J.,	293	441	303	456	850	992	7
Torres	306	441	337	456	850	992	7
Velázquez,	340	441	394	456	850	992	7
A.	397	441	406	456	850	992	7
M.,	409	441	425	456	850	992	7
&	428	441	436	456	850	992	7
Chaparro	439	441	486	456	850	992	7
Salinas,	489	441	529	456	850	992	7
E.	532	441	541	456	850	992	7
M.	544	441	557	456	850	992	7
(2015).	560	441	598	456	850	992	7
Diagnóstico	601	441	660	456	850	992	7
del	663	441	678	456	850	992	7
liderazgo	681	441	727	456	850	992	7
educativo	730	441	779	456	850	992	7
en	248	455	261	470	850	992	7
las	264	455	279	470	850	992	7
Instituciones	282	455	347	470	850	992	7
de	350	455	363	470	850	992	7
Educación	366	455	418	470	850	992	7
Superior	421	455	464	470	850	992	7
del	467	455	483	470	850	992	7
Valle	486	455	510	470	850	992	7
de	513	455	526	470	850	992	7
Toluca.	529	455	565	470	850	992	7
Revista	568	455	605	470	850	992	7
De	608	455	622	470	850	992	7
Investigación	625	455	691	470	850	992	7
Educativa,	694	455	747	470	850	992	7
34(1),	750	455	781	470	850	992	7
51-68.	248	469	282	485	850	992	7
https://doi.org/10.6018/rie.34.1.206881	285	469	499	485	850	992	7
Bernate,	213	494	256	509	850	992	7
J.	259	494	267	509	850	992	7
A.,	270	494	283	509	850	992	7
García-Celis,	287	494	349	509	850	992	7
M.	353	494	366	509	850	992	7
F.,	369	494	380	509	850	992	7
Fonseca-Franco,	384	494	467	509	850	992	7
I.	470	494	476	509	850	992	7
P.,	480	494	491	509	850	992	7
&	495	494	503	509	850	992	7
Ramírez-Ramírez-	506	494	595	509	850	992	7
N.	599	494	610	509	850	992	7
E.	613	494	623	509	850	992	7
(2020).	627	494	665	509	850	992	7
Prácticas	668	494	715	509	850	992	7
de	718	494	731	509	850	992	7
enseñan-	735	494	782	509	850	992	7
zas	248	508	265	524	850	992	7
y	270	508	275	524	850	992	7
evaluación	281	508	335	524	850	992	7
en	341	508	354	524	850	992	7
una	359	508	379	524	850	992	7
facultad	384	508	425	524	850	992	7
de	431	508	444	524	850	992	7
educación	449	508	502	524	850	992	7
colombiana.	507	508	569	524	850	992	7
Rev.investig.desarro.innov.,	575	508	712	524	850	992	7
10	718	508	732	524	850	992	7
(2).	737	508	754	524	850	992	7
Doi:	760	508	780	524	850	992	7
10.19053/20278306.v10.n2.2020.10721	247	523	466	538	850	992	7
Castaño-Duque,	213	547	294	562	850	992	7
G.	297	547	308	562	850	992	7
A.,	311	547	324	562	850	992	7
&	327	547	335	562	850	992	7
García-Serna,	339	547	407	562	850	992	7
L.	411	547	420	562	850	992	7
(2012).	423	547	461	562	850	992	7
Una	464	547	484	562	850	992	7
revisión	488	547	527	562	850	992	7
teórica	530	547	565	562	850	992	7
de	568	547	581	562	850	992	7
la	584	547	594	562	850	992	7
calidad	597	547	634	562	850	992	7
de	637	547	650	562	850	992	7
la	653	547	662	562	850	992	7
educación	666	547	718	562	850	992	7
superior	721	547	763	562	850	992	7
en	766	547	779	562	850	992	7
el	248	561	257	577	850	992	7
contexto	261	561	304	577	850	992	7
colombiano.	307	561	369	577	850	992	7
Educación	373	561	426	577	850	992	7
y	429	561	434	577	850	992	7
Educadores,	438	561	501	577	850	992	7
15(2),	505	561	536	577	850	992	7
219-243.,	539	561	590	577	850	992	7
from	593	561	616	577	850	992	7
http://www.scielo.org.co/scielo.	620	561	781	577	850	992	7
php?script=sci_arttext&pid=S0123-12942012000200005&lng=en&tlng=es	248	576	637	591	850	992	7
Casanoves	213	600	268	616	850	992	7
Boix,	271	600	296	616	850	992	7
J.,	299	600	310	616	850	992	7
Küster	313	600	347	616	850	992	7
Boluda,	350	600	389	616	850	992	7
I.,	392	600	401	616	850	992	7
&	405	600	413	616	850	992	7
Vila	417	600	435	616	850	992	7
López,	439	600	471	616	850	992	7
N.	475	600	486	616	850	992	7
(2018).	489	600	527	616	850	992	7
¿Por	531	600	554	616	850	992	7
qué	557	600	576	616	850	992	7
las	580	600	595	616	850	992	7
instituciones	598	600	662	616	850	992	7
de	666	600	679	616	850	992	7
educación	682	600	735	616	850	992	7
superior	738	600	780	616	850	992	7
deben	249	615	280	630	850	992	7
apostar	282	615	321	630	850	992	7
por	323	615	340	630	850	992	7
la	342	615	351	630	850	992	7
marca?	353	615	391	630	850	992	7
Revista	393	615	430	630	850	992	7
De	432	615	446	630	850	992	7
Investigación	448	615	514	630	850	992	7
Educativa,	516	615	569	630	850	992	7
37(1),	571	615	601	630	850	992	7
111-127.	604	615	649	630	850	992	7
https://doi.org/10.6018/	651	615	781	630	850	992	7
rie.37.1.291191	248	629	330	644	850	992	7
Enríquez	213	653	257	669	850	992	7
Clavero,	261	653	302	669	850	992	7
J	306	653	311	669	850	992	7
(2006).	320	653	358	669	850	992	7
Educación	363	653	416	669	850	992	7
superior:	420	653	465	669	850	992	7
tendencias	470	653	526	669	850	992	7
y	530	653	535	669	850	992	7
desafíos.	540	653	586	669	850	992	7
Educación	590	653	643	669	850	992	7
Médica,	648	653	689	669	850	992	7
9	693	653	700	669	850	992	7
(1),	705	653	722	669	850	992	7
06-10.	727	653	761	669	850	992	7
Re-	765	653	782	669	850	992	7
cuperado	249	668	296	683	850	992	7
de	306	668	318	683	850	992	7
http://scielo.isciii.es/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1575-18132006000100003&l-	328	668	782	683	850	992	7
ng=es&tlng=es	248	682	325	698	850	992	7
.	328	682	331	698	850	992	7
Hernández	213	707	268	722	850	992	7
Arteaga,	275	707	318	722	850	992	7
I	325	707	328	722	850	992	7
(2009).	336	707	374	722	850	992	7
El	382	707	391	722	850	992	7
docente	399	707	439	722	850	992	7
investigador	447	707	508	722	850	992	7
en	516	707	529	722	850	992	7
la	536	707	546	722	850	992	7
formación	553	707	604	722	850	992	7
de	611	707	624	722	850	992	7
profesionales.	632	707	703	722	850	992	7
Revista	710	707	747	722	850	992	7
Virtu-	755	707	782	722	850	992	7
al	249	721	258	736	850	992	7
Universidad	266	721	326	736	850	992	7
Católica	335	721	376	736	850	992	7
del	385	721	400	736	850	992	7
Norte,	409	721	440	736	850	992	7
(27)	449	721	469	736	850	992	7
,1-21..	478	721	510	736	850	992	7
Recuperado	519	721	580	736	850	992	7
de:	589	721	604	736	850	992	7
https://www.redalyc.org/articulo.	613	721	781	736	850	992	7
oa?id=1942/194215432011	248	735	400	751	850	992	7
Hernández	213	760	268	775	850	992	7
Doria,	273	760	303	775	850	992	7
C,	309	760	319	775	850	992	7
&	324	760	332	775	850	992	7
Gómez	338	760	373	775	850	992	7
Zermeño,	378	760	426	775	850	992	7
M,	432	760	444	775	850	992	7
&	450	760	458	775	850	992	7
Balderas	463	760	508	775	850	992	7
Arredondo,	514	760	569	775	850	992	7
M	575	760	584	775	850	992	7
(2014).	590	760	627	775	850	992	7
Inclusión	632	760	678	775	850	992	7
de	683	760	696	775	850	992	7
las	701	760	716	775	850	992	7
tecnologías	721	760	779	775	850	992	7
para	248	774	271	790	850	992	7
facilitar	276	774	314	790	850	992	7
los	319	774	334	790	850	992	7
procesos	338	774	384	790	850	992	7
de	389	774	402	790	850	992	7
enseñanza	407	774	462	790	850	992	7
-	467	774	470	790	850	992	7
aprendizaje	475	774	534	790	850	992	7
en	539	774	552	790	850	992	7
ciencias	557	774	598	790	850	992	7
naturales.	603	774	654	790	850	992	7
Revista	659	774	696	790	850	992	7
Electrónica	701	774	758	790	850	992	7
“Ac-	762	774	782	790	850	992	7
tualidades	248	789	302	804	850	992	7
Investigativas	306	789	375	804	850	992	7
en	379	789	392	804	850	992	7
Educación”,	396	789	457	804	850	992	7
14(3)	461	789	489	804	850	992	7
,1-19..	494	789	526	804	850	992	7
Recueprado	530	789	592	804	850	992	7
de	596	789	609	804	850	992	7
https://www.redalyc.org/articulo.	613	789	781	804	850	992	7
oa?id=447/44732048010	248	803	385	818	850	992	7
Melo-Becerra,	213	827	283	843	850	992	7
L.	288	827	297	843	850	992	7
A.,	301	827	313	843	850	992	7
Ramos-Forero,	318	827	391	843	850	992	7
J.	396	827	403	843	850	992	7
E.,	407	827	420	843	850	992	7
&	424	827	432	843	850	992	7
Hernández-Santamaría,	436	827	556	843	850	992	7
P.	561	827	569	843	850	992	7
O.	573	827	584	843	850	992	7
(2017).	588	827	625	843	850	992	7
La	630	827	642	843	850	992	7
educación	646	827	698	843	850	992	7
superior	703	827	744	843	850	992	7
en	748	827	761	843	850	992	7
Co-	766	827	782	843	850	992	7
lombia:	248	842	286	857	850	992	7
situación	289	842	335	857	850	992	7
actual	338	842	369	857	850	992	7
y	372	842	377	857	850	992	7
análisis	380	842	419	857	850	992	7
de	422	842	435	857	850	992	7
eficiencia.	438	842	488	857	850	992	7
Desarrollo	492	842	544	857	850	992	7
y	547	842	552	857	850	992	7
Sociedad,	555	842	605	857	850	992	7
2017(78),	608	842	659	857	850	992	7
59-111.	662	842	703	857	850	992	7
doi:10.13043/	706	842	781	857	850	992	7
DYS.78.2	248	856	296	872	850	992	7
7/8	767	922	783	935	850	992	7
SOFIA-SOPHIA	53	39	185	61	850	992	8
ISSN	568	50	584	61	850	992	8
(electrónico):	586	50	639	61	850	992	8
2346-0806	641	50	679	61	850	992	8
ISSN	684	50	699	61	850	992	8
(impreso):	701	50	740	61	850	992	8
1794-8932	742	50	780	61	850	992	8
Olivares	213	112	253	127	850	992	8
Olivares,	258	112	301	127	850	992	8
S.	306	112	315	127	850	992	8
L.,	320	112	332	127	850	992	8
López	336	112	366	127	850	992	8
Cabrera,	370	112	414	127	850	992	8
M.	418	112	431	127	850	992	8
V.,	435	112	447	127	850	992	8
y	451	112	456	127	850	992	8
Valdez-García,	461	112	532	127	850	992	8
J.	537	112	544	127	850	992	8
E.	548	112	558	127	850	992	8
(2018).	562	112	600	127	850	992	8
Aprendizaje	605	112	664	127	850	992	8
basado	668	112	706	127	850	992	8
en	710	112	723	127	850	992	8
retos:	727	112	756	127	850	992	8
una	760	112	779	127	850	992	8
experiencia	248	126	306	142	850	992	8
de	310	126	323	142	850	992	8
innovación	327	126	382	142	850	992	8
para	386	126	409	142	850	992	8
enfrentar	413	126	460	142	850	992	8
problemas	464	126	517	142	850	992	8
de	521	126	534	142	850	992	8
salud	538	126	566	142	850	992	8
pública.	570	126	610	142	850	992	8
Educación	614	126	667	142	850	992	8
Médica.	671	126	711	142	850	992	8
19,	715	126	732	142	850	992	8
230-237	736	126	781	142	850	992	8
doi:10.1016/j.edumed.2017.10.001	249	141	431	156	850	992	8
Ramírez	213	165	254	181	850	992	8
Ramírez,	260	165	305	181	850	992	8
L	310	165	316	181	850	992	8
(2020).	322	165	360	181	850	992	8
Tendencias	366	165	423	181	850	992	8
de	429	165	441	181	850	992	8
la	447	165	456	181	850	992	8
innovación	462	165	516	181	850	992	8
educativa	522	165	571	181	850	992	8
en	577	165	590	181	850	992	8
los	595	165	610	181	850	992	8
contextos	616	165	664	181	850	992	8
sociales.	670	165	714	181	850	992	8
Análisis	719	165	758	181	850	992	8
del	764	165	779	181	850	992	8
mapeo	248	180	283	195	850	992	8
de	288	180	301	195	850	992	8
literatura.	306	180	355	195	850	992	8
Revista	360	180	397	195	850	992	8
Educación,	402	180	458	195	850	992	8
44(1)	463	180	491	195	850	992	8
,1-27..Recuperado	496	180	588	195	850	992	8
de:	593	180	608	195	850	992	8
https://www.redalyc.org/articulo.	613	180	781	195	850	992	8
oa?id=440/44060092001	248	194	387	209	850	992	8
Rico,	213	218	238	234	850	992	8
A.D.	241	218	262	234	850	992	8
(2016)	265	218	299	234	850	992	8
La	303	218	315	234	850	992	8
gestión	318	218	355	234	850	992	8
educativa:	359	218	411	234	850	992	8
Hacia	414	218	443	234	850	992	8
la	447	218	456	234	850	992	8
optimización	459	218	523	234	850	992	8
de	527	218	539	234	850	992	8
la	543	218	552	234	850	992	8
formación	555	218	606	234	850	992	8
docente	610	218	650	234	850	992	8
en	654	218	667	234	850	992	8
la	670	218	679	234	850	992	8
educación	683	218	735	234	850	992	8
superior	738	218	780	234	850	992	8
en	248	233	261	248	850	992	8
Colombia.	264	233	315	248	850	992	8
Sophia	318	233	353	248	850	992	8
12(1):	356	233	387	248	850	992	8
55-70.	390	233	424	248	850	992	8
Ricoy,	213	257	242	273	850	992	8
M-C.,	245	257	271	273	850	992	8
y	274	257	279	273	850	992	8
Martínez-Carrera,	282	257	370	273	850	992	8
S.	373	257	383	273	850	992	8
(2020).	386	257	424	273	850	992	8
El	427	257	436	273	850	992	8
uso	439	257	457	273	850	992	8
informal	460	257	502	273	850	992	8
del	505	257	521	273	850	992	8
Smartphone	523	257	586	273	850	992	8
en	589	257	602	273	850	992	8
adolescentes	605	257	672	273	850	992	8
de	675	257	688	273	850	992	8
centros	691	257	728	273	850	992	8
de	731	257	744	273	850	992	8
protec-	747	257	782	273	850	992	8
ción:	249	272	273	287	850	992	8
un	275	272	288	287	850	992	8
reto	290	272	310	287	850	992	8
para	313	272	336	287	850	992	8
promover	338	272	386	287	850	992	8
la	388	272	397	287	850	992	8
intervención	399	272	462	287	850	992	8
socioeducativa.	464	272	543	287	850	992	8
Educación	545	272	598	287	850	992	8
XX1,	600	272	623	287	850	992	8
23(1),	626	272	657	287	850	992	8
459-482,	659	272	707	287	850	992	8
doi:	710	272	728	287	850	992	8
10.5944/	731	272	781	287	850	992	8
educXX1.23879	248	286	330	301	850	992	8
Rodríguez-Gallego,	213	310	307	326	850	992	8
M.,	311	310	326	326	850	992	8
Ordóñez-Sierra,	330	310	408	326	850	992	8
R.	411	310	421	326	850	992	8
y	425	310	430	326	850	992	8
López-Martínez,	433	310	514	326	850	992	8
A.	517	310	527	326	850	992	8
(2020).	530	310	568	326	850	992	8
La	572	310	584	326	850	992	8
dirección	588	310	634	326	850	992	8
escolar:	637	310	677	326	850	992	8
Liderazgo	680	310	729	326	850	992	8
pedagógi-	732	310	782	326	850	992	8
co	249	325	260	340	850	992	8
y	263	325	268	340	850	992	8
mejora	271	325	307	340	850	992	8
escolar.	310	325	349	340	850	992	8
Revista	352	325	389	340	850	992	8
de	392	325	405	340	850	992	8
Investigación	408	325	474	340	850	992	8
Educativa,	477	325	530	340	850	992	8
38(1),	533	325	564	340	850	992	8
275-292.	567	325	615	340	850	992	8
DOI:	618	325	639	340	850	992	8
http://dx.doi.org/10.6018/	643	325	781	340	850	992	8
rie.364581	248	339	306	355	850	992	8
Sánchez	213	364	256	379	850	992	8
Santamaría,	259	364	321	379	850	992	8
J.	324	364	331	379	850	992	8
y	334	364	339	379	850	992	8
Manzanares,	345	364	411	379	850	992	8
A.	414	364	424	379	850	992	8
(2013).	427	364	464	379	850	992	8
Tendencias	467	364	525	379	850	992	8
internacionales	528	364	605	379	850	992	8
sobre	608	364	637	379	850	992	8
equidad	640	364	681	379	850	992	8
educativa	684	364	733	379	850	992	8
desde	736	364	767	379	850	992	8
la	770	364	779	379	850	992	8
perspectiva	248	378	307	393	850	992	8
del	310	378	326	393	850	992	8
cambio	329	378	366	393	850	992	8
educativo.	369	378	421	393	850	992	8
Revista	424	378	461	393	850	992	8
Electrónica	464	378	521	393	850	992	8
de	524	378	537	393	850	992	8
Investigación	540	378	606	393	850	992	8
Educativa,	610	378	662	393	850	992	8
16(1),	666	378	696	393	850	992	8
12-28.	700	378	734	393	850	992	8
Recuper-	737	378	782	393	850	992	8
ado	249	392	268	408	850	992	8
de	271	392	283	408	850	992	8
http://redie.uabc.mx/vol16no1/contenido-sanchez-manzanares.html	286	392	637	408	850	992	8
Torrecilla	212	417	257	432	850	992	8
Manresa,	260	417	308	432	850	992	8
S.	311	417	321	432	850	992	8
(2018).	324	417	361	432	850	992	8
Flipped	364	417	402	432	850	992	8
Classroom:	404	417	461	432	850	992	8
Un	464	417	477	432	850	992	8
modelo	480	417	518	432	850	992	8
pedagógico	521	417	579	432	850	992	8
eficaz	582	417	611	432	850	992	8
en	614	417	627	432	850	992	8
el	630	417	639	432	850	992	8
aprendizaje	642	417	701	432	850	992	8
de	704	417	716	432	850	992	8
Science.	719	417	762	432	850	992	8
Re-	765	417	782	432	850	992	8
vista	248	431	272	447	850	992	8
Iberoamericana	275	431	355	447	850	992	8
De	358	431	372	447	850	992	8
Educación,	375	431	431	447	850	992	8
76(1),	434	431	465	447	850	992	8
9-22.	468	431	495	447	850	992	8
https://doi.org/10.35362/rie7612969	498	431	696	447	850	992	8
Villanueva-Vázquez,	212	456	312	471	850	992	8
A.	315	456	325	471	850	992	8
(2020).	328	456	366	471	850	992	8
Modelo	370	456	407	471	850	992	8
exploratorio	411	456	470	471	850	992	8
de	473	456	486	471	850	992	8
calidad	489	456	526	471	850	992	8
en	529	456	542	471	850	992	8
la	545	456	555	471	850	992	8
educación	558	456	610	471	850	992	8
superior.	613	456	657	471	850	992	8
Dimensión	661	456	715	471	850	992	8
Empresarial,	718	456	782	471	850	992	8
18(1).	247	470	278	485	850	992	8
DOI:	281	470	303	485	850	992	8
10.15665/dem.v18i(1).2239	306	470	455	485	850	992	8
Waldman	213	494	260	510	850	992	8
Mitnick,	265	494	305	510	850	992	8
G	310	494	318	510	850	992	8
(2000).	322	494	360	510	850	992	8
Los	365	494	383	510	850	992	8
rumbos	387	494	426	510	850	992	8
de	431	494	443	510	850	992	8
la	448	494	457	510	850	992	8
educación	462	494	514	510	850	992	8
superior:	519	494	563	510	850	992	8
tendencias	568	494	624	510	850	992	8
y	629	494	633	510	850	992	8
desafíos.	638	494	684	510	850	992	8
Revista	689	494	726	510	850	992	8
Mexicana	730	494	779	510	850	992	8
de	248	509	261	524	850	992	8
Ciencias	266	509	309	524	850	992	8
Políticas	313	509	356	524	850	992	8
y	361	509	366	524	850	992	8
Sociales,	370	509	416	524	850	992	8
XLIV	420	509	442	524	850	992	8
(180),	447	509	478	524	850	992	8
227-243.	483	509	530	524	850	992	8
Disponible	535	509	588	524	850	992	8
en:	593	509	609	524	850	992	8
https://www.redalyc.org/articulo.	613	509	781	524	850	992	8
oa?id=421/42118016	248	523	364	539	850	992	8
Waldman	213	548	260	563	850	992	8
M.,	266	548	282	563	850	992	8
G,	287	548	298	563	850	992	8
&	303	548	311	563	850	992	8
Gurovich,	317	548	364	563	850	992	8
L.	370	548	379	563	850	992	8
(2005).	384	548	422	563	850	992	8
Tendencias,	428	548	488	563	850	992	8
desafíos	494	548	537	563	850	992	8
y	542	548	547	563	850	992	8
oportunidades	553	548	627	563	850	992	8
de	632	548	645	563	850	992	8
la	650	548	659	563	850	992	8
educación	665	548	717	563	850	992	8
superior	723	548	764	563	850	992	8
al	770	548	779	563	850	992	8
inicio	248	562	275	577	850	992	8
del	282	562	298	577	850	992	8
siglo	305	562	329	577	850	992	8
XXI.	336	562	355	577	850	992	8
Universidades,	362	562	437	577	850	992	8
(29)	444	562	465	577	850	992	8
,13-22.	473	562	509	577	850	992	8
Recuperado	517	562	578	577	850	992	8
de	585	562	598	577	850	992	8
https://www.redalyc.org/articulo.	613	562	781	577	850	992	8
oa?id=373/37302903	248	576	365	592	850	992	8
Zepeda	212	601	250	616	850	992	8
-	254	601	257	616	850	992	8
Hernández,	261	601	319	616	850	992	8
S,	322	601	332	616	850	992	8
&	336	601	344	616	850	992	8
Abascal	348	601	387	616	850	992	8
-	391	601	394	616	850	992	8
Mena,	398	601	429	616	850	992	8
R,	433	601	444	616	850	992	8
&	447	601	455	616	850	992	8
López	459	601	489	616	850	992	8
-	493	601	496	616	850	992	8
Ornelas,	499	601	541	616	850	992	8
E	545	601	552	616	850	992	8
(2016).	555	601	593	616	850	992	8
Integración	596	601	653	616	850	992	8
de	657	601	669	616	850	992	8
gamificación	673	601	737	616	850	992	8
y	741	601	745	616	850	992	8
apren-	749	601	782	616	850	992	8
dizaje	249	615	278	631	850	992	8
activo	283	615	313	631	850	992	8
en	317	615	330	631	850	992	8
el	335	615	344	631	850	992	8
aula.	348	615	373	631	850	992	8
Ra	378	615	392	631	850	992	8
Ximhai,	397	615	434	631	850	992	8
12(6)	439	615	467	631	850	992	8
,315-325..	472	615	525	631	850	992	8
Recuperado	530	615	591	631	850	992	8
de	596	615	609	631	850	992	8
https://www.redalyc.org/articulo.	613	615	781	631	850	992	8
oa?id=461/46148194022	248	630	385	645	850	992	8
Sophia	53	921	80	932	850	992	8
17	82	921	91	932	850	992	8
(1)	93	921	104	932	850	992	8
http://dx.doi.org/10.18634/sophiaj.17v.1i.1015	108	920	312	933	850	992	8
Abr	365	920	378	933	850	992	8
15	381	920	393	933	850	992	8
de	395	920	406	933	850	992	8
2021	408	920	431	933	850	992	8
8/8	772	922	788	935	850	992	8
