Enfermedades	241	42	293	53	482	680	1
infecciosas,	295	42	335	53	482	680	1
migración	338	42	374	53	482	680	1
y	376	42	380	53	482	680	1
salud	383	42	401	53	482	680	1
global	403	42	425	53	482	680	1
Enfermedades	86	96	201	120	482	680	1
infecciosas,	206	96	296	120	482	680	1
migración	301	96	382	120	482	680	1
y	387	96	396	120	482	680	1
salud	193	119	234	143	482	680	1
global	239	119	289	143	482	680	1
Estudio	176	150	218	165	482	680	1
de	222	150	235	165	482	680	1
caso:	238	150	265	165	482	680	1
Bolivia	268	150	306	165	482	680	1
Infectious	123	179	203	203	482	680	1
diseases,	208	179	275	203	482	680	1
migration	280	179	359	203	482	680	1
and	172	202	201	226	482	680	1
global	206	202	255	226	482	680	1
health	260	202	310	226	482	680	1
Case	189	233	216	248	482	680	1
study:	219	233	252	248	482	680	1
Bolivia	255	233	293	248	482	680	1
Pilar	57	257	79	271	482	680	1
Hernández	82	257	130	271	482	680	1
Pastor	133	257	160	271	482	680	1
Investigadora	57	270	106	281	482	680	1
Instituto	57	281	88	292	482	680	1
Internacional	90	281	139	292	482	680	1
de	141	281	150	292	482	680	1
Integración	152	281	195	292	482	680	1
Convenio	57	292	93	303	482	680	1
Andrés	95	292	121	303	482	680	1
Bello	123	292	142	303	482	680	1
phernandez@iiicab.org.bo	57	302	152	314	482	680	1
RESUMEN	218	322	264	333	482	680	1
Palabras	57	447	90	458	482	680	1
clave:	92	447	114	458	482	680	1
Migración,	116	447	157	458	482	680	1
enfermedades	159	447	209	458	482	680	1
infecciosas,	211	447	252	458	482	680	1
cambio	255	447	281	458	482	680	1
climático,	284	447	319	458	482	680	1
salud	321	447	340	458	482	680	1
global,	342	447	367	458	482	680	1
Bolivia.	369	447	397	458	482	680	1
ABSTRACT	216	466	266	477	482	680	1
Keywords:	57	569	98	581	482	680	1
Migration,	101	569	140	581	482	680	1
infectious	142	569	178	581	482	680	1
disease,	180	569	208	581	482	680	1
climate	210	569	236	581	482	680	1
change,	239	569	267	581	482	680	1
global	269	569	291	581	482	680	1
health,	293	569	318	581	482	680	1
Bolivia.	321	569	348	581	482	680	1
Recibido:	57	589	94	600	482	680	1
Abril	97	589	115	600	482	680	1
de	117	589	126	600	482	680	1
2013	128	589	146	600	482	680	1
/	148	589	152	600	482	680	1
Aceptado:	154	589	193	600	482	680	1
Mayo	195	589	216	600	482	680	1
de	219	589	227	600	482	680	1
2013	229	589	247	600	482	680	1
Integra	57	637	83	647	482	680	1
Educativa	85	637	120	647	482	680	1
Vol.	123	637	137	647	482	680	1
VI	139	637	149	647	482	680	1
/	151	637	154	647	482	680	1
Nº	156	637	167	647	482	680	1
1	169	637	173	647	482	680	1
111	410	636	425	649	482	680	1
Pilar	57	42	74	53	482	680	2
Hernández	76	42	113	53	482	680	2
Pastor	115	42	136	53	482	680	2
En	57	69	70	82	482	680	2
el	72	69	80	82	482	680	2
área	83	69	101	82	482	680	2
de	104	69	114	82	482	680	2
salud,	117	69	143	82	482	680	2
la	145	69	153	82	482	680	2
globalización	156	69	214	82	482	680	2
tiene	217	69	239	82	482	680	2
un	242	69	253	82	482	680	2
impacto	256	69	292	82	482	680	2
muy	295	69	314	82	482	680	2
grande	317	69	348	82	482	680	2
en	350	69	361	82	482	680	2
enfermedades	364	69	425	82	482	680	2
infecciosas	57	82	104	96	482	680	2
(también	109	82	149	96	482	680	2
llamadas	154	82	193	96	482	680	2
transmisibles	198	82	256	96	482	680	2
o	261	82	267	96	482	680	2
comunicables),	272	82	338	96	482	680	2
en	343	82	354	96	482	680	2
contraposición	359	82	425	96	482	680	2
con	57	95	73	109	482	680	2
enfermedades	76	95	138	109	482	680	2
no	141	95	152	109	482	680	2
comunicables,	155	95	219	109	482	680	2
precisamente	222	95	281	109	482	680	2
por	284	95	299	109	482	680	2
la	302	95	310	109	482	680	2
facilidad	313	95	351	109	482	680	2
que	354	95	370	109	482	680	2
tienen	373	95	401	109	482	680	2
estas	404	95	425	109	482	680	2
primeras	57	108	96	122	482	680	2
para	99	108	118	122	482	680	2
ser	122	108	135	122	482	680	2
trasladadas	138	108	187	122	482	680	2
con	190	108	206	122	482	680	2
las	210	108	221	122	482	680	2
personas	225	108	263	122	482	680	2
y	267	108	272	122	482	680	2
con	275	108	292	122	482	680	2
sus	295	108	308	122	482	680	2
medios	312	108	344	122	482	680	2
de	347	108	358	122	482	680	2
transporte.	361	108	410	122	482	680	2
La	413	108	425	122	482	680	2
transmisión	57	121	109	135	482	680	2
de	114	121	125	135	482	680	2
estas	130	121	151	135	482	680	2
enfermedades	156	121	218	135	482	680	2
puede	223	121	249	135	482	680	2
darse	255	121	278	135	482	680	2
principalmente	283	121	351	135	482	680	2
de	356	121	366	135	482	680	2
dos	372	121	387	135	482	680	2
formas:	392	121	425	135	482	680	2
directa	57	135	87	148	482	680	2
o	90	135	96	148	482	680	2
indirectamente.	98	135	168	148	482	680	2
La	171	135	183	148	482	680	2
forma	186	135	212	148	482	680	2
directa	215	135	245	148	482	680	2
de	248	135	259	148	482	680	2
infección	261	135	302	148	482	680	2
se	305	135	314	148	482	680	2
da	316	135	327	148	482	680	2
de	329	135	340	148	482	680	2
persona	343	135	378	148	482	680	2
a	380	135	385	148	482	680	2
persona,	388	135	425	148	482	680	2
y	57	148	62	162	482	680	2
las	66	148	77	162	482	680	2
vías	81	148	97	162	482	680	2
más	101	148	118	162	482	680	2
usuales	122	148	154	162	482	680	2
de	158	148	168	162	482	680	2
contagio	172	148	210	162	482	680	2
son	214	148	230	162	482	680	2
vía	233	148	246	162	482	680	2
aérea,	250	148	276	162	482	680	2
sexual	280	148	306	162	482	680	2
y	310	148	315	162	482	680	2
por	319	148	334	162	482	680	2
contacto.	338	148	379	162	482	680	2
La	383	148	395	162	482	680	2
forma	399	148	425	162	482	680	2
indirecta	57	161	96	175	482	680	2
de	101	161	111	175	482	680	2
transmisión	116	161	168	175	482	680	2
se	173	161	182	175	482	680	2
da	186	161	197	175	482	680	2
a	201	161	206	175	482	680	2
través	211	161	237	175	482	680	2
de	242	161	252	175	482	680	2
un	257	161	268	175	482	680	2
vector	273	161	301	175	482	680	2
1	301	162	304	170	482	680	2
o	309	161	314	175	482	680	2
de	319	161	330	175	482	680	2
sustancias	334	161	378	175	482	680	2
u	383	161	388	175	482	680	2
objetos	393	161	425	175	482	680	2
contaminados,	57	174	121	188	482	680	2
como	124	174	149	188	482	680	2
pueden	152	174	184	188	482	680	2
ser	187	174	200	188	482	680	2
agua	203	174	223	188	482	680	2
o	226	174	232	188	482	680	2
comida.	234	174	270	188	482	680	2
Así,	71	195	87	208	482	680	2
los	90	195	103	208	482	680	2
movimientos	105	195	163	208	482	680	2
poblacionales	166	195	226	208	482	680	2
y	229	195	234	208	482	680	2
las	236	195	248	208	482	680	2
infecciones	251	195	300	208	482	680	2
siempre	303	195	338	208	482	680	2
han	341	195	357	208	482	680	2
ido	360	195	374	208	482	680	2
de	377	195	387	208	482	680	2
la	390	195	398	208	482	680	2
mano	400	195	425	208	482	680	2
a	57	208	61	222	482	680	2
lo	64	208	73	222	482	680	2
largo	75	208	98	222	482	680	2
de	101	208	111	222	482	680	2
la	114	208	121	222	482	680	2
historia,	124	208	160	222	482	680	2
porque	163	208	195	222	482	680	2
cuando	197	208	229	222	482	680	2
los	232	208	244	222	482	680	2
humanos	247	208	288	222	482	680	2
se	290	208	299	222	482	680	2
desplazan	301	208	345	222	482	680	2
a	347	208	352	222	482	680	2
otros	354	208	377	222	482	680	2
territorios	380	208	425	222	482	680	2
no	57	221	68	235	482	680	2
lo	70	221	79	235	482	680	2
hacen	81	221	107	235	482	680	2
solos,	109	221	134	235	482	680	2
sino	136	221	155	235	482	680	2
acompañados	157	221	217	235	482	680	2
de	219	221	229	235	482	680	2
toda	232	221	251	235	482	680	2
su	253	221	263	235	482	680	2
flora	265	221	285	235	482	680	2
bacteriana	288	221	333	235	482	680	2
autóctona	335	221	379	235	482	680	2
y	382	221	387	235	482	680	2
también	389	221	425	235	482	680	2
de	57	234	67	248	482	680	2
la	70	234	78	248	482	680	2
invasora,	80	234	120	248	482	680	2
así	122	234	134	248	482	680	2
como	137	234	161	248	482	680	2
de	164	234	175	248	482	680	2
vectores	177	234	214	248	482	680	2
que	216	234	233	248	482	680	2
se	235	234	244	248	482	680	2
trasladan	247	234	287	248	482	680	2
en	289	234	300	248	482	680	2
medios	303	234	335	248	482	680	2
de	337	234	348	248	482	680	2
transporte,	351	234	399	248	482	680	2
tanto	402	234	425	248	482	680	2
en	57	247	67	261	482	680	2
equipajes	70	247	111	261	482	680	2
como	114	247	139	261	482	680	2
en	142	247	152	261	482	680	2
mercancías.	155	247	207	261	482	680	2
Los	71	268	88	281	482	680	2
patrones	91	268	129	281	482	680	2
de	132	268	143	281	482	680	2
circulación	146	268	195	281	482	680	2
de	198	268	208	281	482	680	2
las	211	268	223	281	482	680	2
enfermedades	226	268	288	281	482	680	2
han	291	268	307	281	482	680	2
influido	310	268	345	281	482	680	2
en	348	268	359	281	482	680	2
guerras,	362	268	397	281	482	680	2
como	400	268	425	281	482	680	2
es	57	281	65	295	482	680	2
el	68	281	76	295	482	680	2
caso	79	281	98	295	482	680	2
del	100	281	114	295	482	680	2
intento	116	281	149	295	482	680	2
de	151	281	162	295	482	680	2
invasión	165	281	201	295	482	680	2
de	204	281	215	295	482	680	2
Rusia	217	281	242	295	482	680	2
por	245	281	260	295	482	680	2
parte	263	281	286	295	482	680	2
de	288	281	299	295	482	680	2
Napoleón,	301	281	349	295	482	680	2
cuyo	351	281	373	295	482	680	2
ejército	375	281	409	295	482	680	2
fue	411	281	425	295	482	680	2
totalmente	57	294	105	308	482	680	2
debilitado	108	294	152	308	482	680	2
por	155	294	171	308	482	680	2
el	174	294	182	308	482	680	2
tifus;	185	294	207	308	482	680	2
en	210	294	220	308	482	680	2
el	223	294	231	308	482	680	2
desarrollo	234	294	279	308	482	680	2
de	281	294	292	308	482	680	2
sociedades	295	294	342	308	482	680	2
humanas,	345	294	387	308	482	680	2
como	390	294	415	308	482	680	2
la	418	294	425	308	482	680	2
drástica	57	307	91	321	482	680	2
reducción	94	307	138	321	482	680	2
de	142	307	152	321	482	680	2
las	156	307	167	321	482	680	2
poblaciones	171	307	223	321	482	680	2
pre-colombinas	227	307	296	321	482	680	2
a	300	307	304	321	482	680	2
causa	308	307	331	321	482	680	2
de	335	307	345	321	482	680	2
la	349	307	356	321	482	680	2
viruela	359	307	390	321	482	680	2
cuando	393	307	425	321	482	680	2
llegaron	57	320	93	334	482	680	2
los	96	320	108	334	482	680	2
colonizadores	110	320	172	334	482	680	2
españoles;	174	320	219	334	482	680	2
o	222	320	227	334	482	680	2
en	230	320	241	334	482	680	2
el	243	320	251	334	482	680	2
curso	253	320	277	334	482	680	2
de	279	320	290	334	482	680	2
la	292	320	300	334	482	680	2
historia,	302	320	339	334	482	680	2
como	341	320	366	334	482	680	2
el	368	320	376	334	482	680	2
declive	378	320	409	334	482	680	2
del	412	320	425	334	482	680	2
imperio	57	334	92	347	482	680	2
mongol	94	334	129	347	482	680	2
influenciado	132	334	187	347	482	680	2
por	189	334	205	347	482	680	2
la	207	334	215	347	482	680	2
expansión	218	334	262	347	482	680	2
de	265	334	275	347	482	680	2
la	278	334	286	347	482	680	2
plaga.	288	334	315	347	482	680	2
Hace	71	354	94	368	482	680	2
tan	98	354	112	368	482	680	2
sólo	115	354	133	368	482	680	2
unas	137	354	157	368	482	680	2
décadas,	160	354	197	368	482	680	2
los	201	354	213	368	482	680	2
patógenos	217	354	262	368	482	680	2
se	265	354	274	368	482	680	2
desplazaban	277	354	331	368	482	680	2
a	334	354	339	368	482	680	2
la	342	354	350	368	482	680	2
velocidad	353	354	395	368	482	680	2
de	399	354	409	368	482	680	2
los	413	354	425	368	482	680	2
caminantes.	57	367	109	381	482	680	2
En	111	367	124	381	482	680	2
la	126	367	134	381	482	680	2
actualidad,	135	367	183	381	482	680	2
lo	185	367	194	381	482	680	2
hacen	195	367	221	381	482	680	2
con	223	367	239	381	482	680	2
la	241	367	249	381	482	680	2
rapidez	251	367	283	381	482	680	2
de	285	367	296	381	482	680	2
los	297	367	310	381	482	680	2
aviones,	312	367	347	381	482	680	2
incrementándose	349	367	425	381	482	680	2
la	57	380	64	394	482	680	2
velocidad	68	380	110	394	482	680	2
de	113	380	124	394	482	680	2
desplazamiento	127	380	196	394	482	680	2
en	199	380	210	394	482	680	2
1.000	213	380	238	394	482	680	2
veces	241	380	265	394	482	680	2
desde	268	380	293	394	482	680	2
el	296	380	304	394	482	680	2
año	308	380	324	394	482	680	2
1.800	327	380	352	394	482	680	2
(Wilson,	355	380	394	394	482	680	2
1995).	397	380	425	394	482	680	2
Los	57	394	74	407	482	680	2
viajes,	79	394	106	407	482	680	2
además,	111	394	146	407	482	680	2
también	152	394	188	407	482	680	2
introducen	193	394	242	407	482	680	2
resistencias	248	394	298	407	482	680	2
microbianas	303	394	357	407	482	680	2
en	362	394	373	407	482	680	2
las	378	394	390	407	482	680	2
nuevas	395	394	425	407	482	680	2
poblaciones,	57	407	112	421	482	680	2
así	115	407	126	421	482	680	2
como	129	407	154	421	482	680	2
cepas	156	407	180	421	482	680	2
más	183	407	200	421	482	680	2
virulentas	203	407	247	421	482	680	2
de	249	407	260	421	482	680	2
los	263	407	275	421	482	680	2
microorganismos.	278	407	358	421	482	680	2
De	360	407	374	421	482	680	2
este	377	407	394	421	482	680	2
modo,	397	407	425	421	482	680	2
la	57	420	64	434	482	680	2
difusión	67	420	103	434	482	680	2
tanto	105	420	129	434	482	680	2
de	131	420	142	434	482	680	2
resistencias	144	420	195	434	482	680	2
como	197	420	222	434	482	680	2
de	225	420	235	434	482	680	2
cepas	238	420	261	434	482	680	2
virulentas	264	420	307	434	482	680	2
en	310	420	321	434	482	680	2
poblaciones	323	420	376	434	482	680	2
que	378	420	395	434	482	680	2
tienen	397	420	425	434	482	680	2
niveles	57	433	87	447	482	680	2
bajos	90	433	113	447	482	680	2
de	115	433	126	447	482	680	2
inmunidad	129	433	177	447	482	680	2
o	180	433	185	447	482	680	2
que	188	433	205	447	482	680	2
viven	207	433	231	447	482	680	2
con	234	433	250	447	482	680	2
condiciones	253	433	306	447	482	680	2
de	309	433	319	447	482	680	2
saneamiento	322	433	378	447	482	680	2
y	381	433	386	447	482	680	2
vivienda	388	433	425	447	482	680	2
poco	57	446	78	460	482	680	2
adecuadas	82	446	127	460	482	680	2
puede	131	446	158	460	482	680	2
dar	161	446	176	460	482	680	2
lugar	180	446	203	460	482	680	2
a	207	446	211	460	482	680	2
grandes	215	446	250	460	482	680	2
epidemias.	254	446	301	460	482	680	2
Es	305	446	316	460	482	680	2
por	320	446	335	460	482	680	2
todas	339	446	363	460	482	680	2
estas	367	446	387	460	482	680	2
razones	391	446	425	460	482	680	2
que	57	460	73	473	482	680	2
la	76	460	84	473	482	680	2
salud	87	460	110	473	482	680	2
pública	113	460	145	473	482	680	2
actual	148	460	174	473	482	680	2
tiene	177	460	199	473	482	680	2
que	203	460	219	473	482	680	2
hacer	222	460	246	473	482	680	2
un	249	460	261	473	482	680	2
esfuerzo	264	460	301	473	482	680	2
para	304	460	323	473	482	680	2
adaptarse	326	460	368	473	482	680	2
a	371	460	376	473	482	680	2
esta	379	460	396	473	482	680	2
nueva	399	460	425	473	482	680	2
situación	57	473	97	487	482	680	2
y	99	473	104	487	482	680	2
los	107	473	120	487	482	680	2
retos	122	473	144	487	482	680	2
que	147	473	163	487	482	680	2
ésta	166	473	183	487	482	680	2
comporta.	186	473	231	487	482	680	2
1.	57	503	67	518	482	680	2
Movimientos	70	503	142	518	482	680	2
poblacionales	146	503	220	518	482	680	2
históricos	223	503	276	518	482	680	2
En	57	524	70	538	482	680	2
la	75	524	83	538	482	680	2
antigüedad,	88	524	140	538	482	680	2
fueron	146	524	175	538	482	680	2
especialmente	180	524	243	538	482	680	2
las	248	524	260	538	482	680	2
rutas	265	524	287	538	482	680	2
comerciales,	293	524	348	538	482	680	2
los	353	524	366	538	482	680	2
peregrinajes	371	524	425	538	482	680	2
religiosos,	57	538	102	551	482	680	2
y	105	538	110	551	482	680	2
los	113	538	126	551	482	680	2
movimientos	129	538	187	551	482	680	2
militares	190	538	229	551	482	680	2
entre	232	538	255	551	482	680	2
las	259	538	270	551	482	680	2
diferentes	273	538	317	551	482	680	2
regiones	321	538	358	551	482	680	2
del	362	538	375	551	482	680	2
planeta	378	538	410	551	482	680	2
las	414	538	425	551	482	680	2
que	57	551	73	565	482	680	2
contribuyeron	75	551	139	565	482	680	2
enormemente	141	551	203	565	482	680	2
a	206	551	210	565	482	680	2
la	213	551	220	565	482	680	2
expansión	223	551	267	565	482	680	2
de	269	551	280	565	482	680	2
las	282	551	294	565	482	680	2
enfermedades	296	551	357	565	482	680	2
(Wilson,	360	551	398	565	482	680	2
1995;	401	551	425	565	482	680	2
Tatem	57	564	85	578	482	680	2
y	88	564	93	578	482	680	2
otros,	96	564	121	578	482	680	2
2006).Tenemos	124	564	192	578	482	680	2
muchos	195	564	230	578	482	680	2
ejemplos	232	564	272	578	482	680	2
históricos	275	564	318	578	482	680	2
de	320	564	331	578	482	680	2
cómo	334	564	359	578	482	680	2
las	361	564	373	578	482	680	2
infecciones	375	564	425	578	482	680	2
se	57	577	65	591	482	680	2
han	68	577	85	591	482	680	2
desplazado	87	577	136	591	482	680	2
de	139	577	149	591	482	680	2
un	152	577	163	591	482	680	2
lugar	166	577	189	591	482	680	2
a	192	577	196	591	482	680	2
otro.	199	577	221	591	482	680	2
1	65	606	69	616	482	680	2
Vector	71	606	92	616	482	680	2
se	96	606	102	616	482	680	2
define	106	606	126	616	482	680	2
como	129	606	147	616	482	680	2
organismo	151	606	185	616	482	680	2
(comúnmente	188	606	233	616	482	680	2
es	237	606	243	616	482	680	2
un	247	606	255	616	482	680	2
insecto)	259	606	284	616	482	680	2
que	287	606	299	616	482	680	2
transmite	303	606	333	616	482	680	2
un	337	606	345	616	482	680	2
agente	349	606	370	616	482	680	2
patógeno	373	606	404	616	482	680	2
desde	407	606	425	616	482	680	2
individuos	71	616	104	626	482	680	2
infectados	106	616	139	626	482	680	2
a	141	616	145	626	482	680	2
individuos	147	616	180	626	482	680	2
sanos,	182	616	202	626	482	680	2
a	204	616	207	626	482	680	2
través	209	616	228	626	482	680	2
de	230	616	238	626	482	680	2
picaduras	240	616	270	626	482	680	2
u	272	616	276	626	482	680	2
otros	278	616	295	626	482	680	2
mecanismos.	297	616	338	626	482	680	2
112	57	636	72	649	482	680	2
Integra	309	637	335	647	482	680	2
Educativa	337	637	372	647	482	680	2
Vol.	375	637	389	647	482	680	2
VI	391	637	401	647	482	680	2
/	403	637	406	647	482	680	2
Nº	408	637	419	647	482	680	2
1	421	637	425	647	482	680	2
Enfermedades	241	42	293	53	482	680	3
infecciosas,	295	42	335	53	482	680	3
migración	338	42	374	53	482	680	3
y	376	42	380	53	482	680	3
salud	383	42	401	53	482	680	3
global	403	42	425	53	482	680	3
Las	71	69	87	82	482	680	3
primeras	91	69	130	82	482	680	3
evidencias	134	69	179	82	482	680	3
de	183	69	194	82	482	680	3
la	198	69	206	82	482	680	3
viruela,	210	69	242	82	482	680	3
infección	246	69	287	82	482	680	3
causada	291	69	325	82	482	680	3
por	329	69	345	82	482	680	3
el	349	69	357	82	482	680	3
virus	361	69	382	82	482	680	3
Variola	386	69	416	83	482	680	3
y	420	69	425	82	482	680	3
que	57	82	73	96	482	680	3
se	76	82	85	96	482	680	3
transmite	89	82	131	96	482	680	3
por	134	82	150	96	482	680	3
contacto	153	82	191	96	482	680	3
directo	195	82	226	96	482	680	3
de	230	82	240	96	482	680	3
persona	244	82	278	96	482	680	3
a	282	82	286	96	482	680	3
persona,	290	82	327	96	482	680	3
se	331	82	340	96	482	680	3
encontraron	343	82	398	96	482	680	3
ya	401	82	411	96	482	680	3
en	414	82	425	96	482	680	3
momias	57	95	91	109	482	680	3
egipcias.	96	95	134	109	482	680	3
Se	138	95	149	109	482	680	3
especula	153	95	190	109	482	680	3
que	194	95	211	109	482	680	3
fueron	215	95	244	109	482	680	3
comerciantes	249	95	307	109	482	680	3
egipcios	312	95	348	109	482	680	3
los	352	95	365	109	482	680	3
que	369	95	385	109	482	680	3
llevaron	389	95	425	109	482	680	3
la	57	108	64	122	482	680	3
viruela	69	108	99	122	482	680	3
a	103	108	108	122	482	680	3
la	113	108	120	122	482	680	3
India	125	108	148	122	482	680	3
durante	152	108	187	122	482	680	3
el	191	108	199	122	482	680	3
primer	203	108	234	122	482	680	3
milenio	238	108	272	122	482	680	3
antes	277	108	300	122	482	680	3
de	304	108	315	122	482	680	3
Cristo,	319	108	350	122	482	680	3
desde	355	108	380	122	482	680	3
donde	384	108	412	122	482	680	3
se	416	108	425	122	482	680	3
introdujo	57	121	99	135	482	680	3
probablemente	103	121	170	135	482	680	3
a	175	121	179	135	482	680	3
China	184	121	211	135	482	680	3
en	216	121	227	135	482	680	3
el	231	121	239	135	482	680	3
primer	243	121	274	135	482	680	3
siglo	278	121	299	135	482	680	3
después	304	121	338	135	482	680	3
de	343	121	353	135	482	680	3
Cristo	358	121	386	135	482	680	3
(Riedel,	390	121	425	135	482	680	3
2005).	57	135	85	148	482	680	3
Posteriormente,	88	135	160	148	482	680	3
se	164	135	173	148	482	680	3
introdujo	176	135	218	148	482	680	3
en	222	135	232	148	482	680	3
Europa,	236	135	272	148	482	680	3
donde	275	135	303	148	482	680	3
influenció	306	135	351	148	482	680	3
de	354	135	365	148	482	680	3
gran	368	135	389	148	482	680	3
manera	392	135	425	148	482	680	3
el	57	148	65	162	482	680	3
desarrollo	69	148	113	162	482	680	3
de	118	148	128	162	482	680	3
la	132	148	140	162	482	680	3
cultura	144	148	175	162	482	680	3
occidental,	180	148	228	162	482	680	3
con	232	148	248	162	482	680	3
eventos	253	148	286	162	482	680	3
como	290	148	315	162	482	680	3
por	319	148	335	162	482	680	3
ejemplo	339	148	375	162	482	680	3
la	379	148	387	162	482	680	3
llamada	391	148	425	162	482	680	3
“Plaga	57	161	86	175	482	680	3
de	88	161	99	175	482	680	3
Antonino”	102	161	149	175	482	680	3
que	151	161	168	175	482	680	3
causó	170	161	195	175	482	680	3
7	197	161	203	175	482	680	3
millones	206	161	243	175	482	680	3
de	246	161	257	175	482	680	3
muertes	259	161	295	175	482	680	3
durante	298	161	332	175	482	680	3
la	335	161	342	175	482	680	3
época	345	161	370	175	482	680	3
del	373	161	387	175	482	680	3
Imperio	389	161	425	175	482	680	3
Romano.	57	174	98	188	482	680	3
La	103	174	115	188	482	680	3
expansión	120	174	164	188	482	680	3
árabe,	169	174	196	188	482	680	3
las	201	174	213	188	482	680	3
Cruzadas,	218	174	262	188	482	680	3
y	268	174	273	188	482	680	3
el	278	174	286	188	482	680	3
descubrimiento	291	174	360	188	482	680	3
de	366	174	376	188	482	680	3
las	381	174	393	188	482	680	3
Indias	398	174	425	188	482	680	3
orientales	57	187	100	201	482	680	3
contribuyeron	103	187	167	201	482	680	3
a	169	187	174	201	482	680	3
la	177	187	184	201	482	680	3
propagación	187	187	242	201	482	680	3
de	245	187	256	201	482	680	3
la	258	187	266	201	482	680	3
enfermedad	269	187	321	201	482	680	3
a	324	187	329	201	482	680	3
otros	332	187	354	201	482	680	3
continentes.	357	187	412	201	482	680	3
El	71	210	81	224	482	680	3
cólera,	83	210	113	224	482	680	3
causado	116	210	151	224	482	680	3
por	153	210	168	224	482	680	3
la	171	210	178	224	482	680	3
bacteria	181	210	216	224	482	680	3
Vibrio	218	210	244	224	482	680	3
cholerae,	247	210	282	224	482	680	3
y	284	210	289	224	482	680	3
cuyos	292	210	317	224	482	680	3
síntomas	319	210	358	224	482	680	3
incluyen	361	210	399	224	482	680	3
grave	401	210	425	224	482	680	3
deshidratación,	57	223	125	237	482	680	3
diarrea	127	223	159	237	482	680	3
y	161	223	167	237	482	680	3
muerte,	169	223	204	237	482	680	3
ha	207	223	218	237	482	680	3
causado	221	223	256	237	482	680	3
graves	258	223	286	237	482	680	3
epidemias	289	223	334	237	482	680	3
a	337	223	341	237	482	680	3
lo	344	223	353	237	482	680	3
largo	356	223	379	237	482	680	3
de	382	223	392	237	482	680	3
toda	395	223	415	237	482	680	3
la	418	223	425	237	482	680	3
historia.	57	236	93	250	482	680	3
Se	96	236	107	250	482	680	3
transmite	110	236	152	250	482	680	3
a	156	236	160	250	482	680	3
través	163	236	189	250	482	680	3
del	193	236	206	250	482	680	3
agua	209	236	230	250	482	680	3
contaminada	233	236	290	250	482	680	3
y	293	236	298	250	482	680	3
de	301	236	312	250	482	680	3
la	315	236	323	250	482	680	3
comida	326	236	358	250	482	680	3
lavada	362	236	389	250	482	680	3
con	392	236	409	250	482	680	3
esa	412	236	425	250	482	680	3
agua.	57	249	80	263	482	680	3
En	83	249	96	263	482	680	3
los	99	249	111	263	482	680	3
últimos	114	249	147	263	482	680	3
185	150	249	167	263	482	680	3
años,	170	249	192	263	482	680	3
esta	195	249	212	263	482	680	3
bacteria	215	249	250	263	482	680	3
ha	253	249	264	263	482	680	3
causado	266	249	301	263	482	680	3
varias	304	249	329	263	482	680	3
pandemias	332	249	379	263	482	680	3
partiendo	382	249	425	263	482	680	3
de	57	263	67	276	482	680	3
su	72	263	81	276	482	680	3
zona	85	263	106	276	482	680	3
endémica	111	263	153	276	482	680	3
originaria	157	263	201	276	482	680	3
en	205	263	216	276	482	680	3
la	220	263	228	276	482	680	3
India	232	263	255	276	482	680	3
(Sack	259	263	283	276	482	680	3
y	287	263	292	276	482	680	3
otros,	297	263	322	276	482	680	3
2004).	327	263	355	276	482	680	3
La	359	263	371	276	482	680	3
primera	375	263	410	276	482	680	3
de	415	263	425	276	482	680	3
éstas	57	276	78	290	482	680	3
se	81	276	90	290	482	680	3
propagó	94	276	130	290	482	680	3
a	134	276	139	290	482	680	3
causa	142	276	166	290	482	680	3
de	169	276	180	290	482	680	3
los	184	276	196	290	482	680	3
movimientos	200	276	258	290	482	680	3
de	261	276	272	290	482	680	3
las	275	276	287	290	482	680	3
tropas	290	276	318	290	482	680	3
británicas	321	276	364	290	482	680	3
y	368	276	373	290	482	680	3
sus	377	276	390	290	482	680	3
barcos,	394	276	425	290	482	680	3
haciendo	57	289	97	303	482	680	3
que	101	289	117	303	482	680	3
la	122	289	129	303	482	680	3
infección	133	289	174	303	482	680	3
alcanzara	178	289	219	303	482	680	3
China,	224	289	254	303	482	680	3
Japón	258	289	284	303	482	680	3
e	288	289	293	303	482	680	3
Indonesia.	297	289	343	303	482	680	3
A	347	289	354	303	482	680	3
través	358	289	384	303	482	680	3
de	389	289	399	303	482	680	3
rutas	403	289	425	303	482	680	3
comerciales	57	302	109	316	482	680	3
se	113	302	121	316	482	680	3
expandió	125	302	165	316	482	680	3
también	169	302	205	316	482	680	3
a	209	302	213	316	482	680	3
Rusia.	217	302	244	316	482	680	3
Sucesivamente,	248	302	316	316	482	680	3
las	320	302	332	316	482	680	3
epidemias	335	302	380	316	482	680	3
se	383	302	392	316	482	680	3
fueron	396	302	425	316	482	680	3
haciendo	57	315	97	329	482	680	3
más	102	315	119	329	482	680	3
severas	124	315	156	329	482	680	3
como	161	315	186	329	482	680	3
reflejo	191	315	219	329	482	680	3
del	224	315	238	329	482	680	3
crecimiento	243	315	296	329	482	680	3
del	301	315	314	329	482	680	3
transporte	319	315	365	329	482	680	3
global	370	315	398	329	482	680	3
y	403	315	408	329	482	680	3
los	413	315	425	329	482	680	3
movimientos	57	329	115	342	482	680	3
poblacionales,	119	329	182	342	482	680	3
especialmente	187	329	250	342	482	680	3
en	254	329	265	342	482	680	3
peregrinajes	270	329	324	342	482	680	3
religiosos.	329	329	374	342	482	680	3
En	379	329	392	342	482	680	3
el	396	329	404	342	482	680	3
año	409	329	425	342	482	680	3
1831	57	342	79	356	482	680	3
el	81	342	89	356	482	680	3
cólera	91	342	118	356	482	680	3
llegó	120	342	142	356	482	680	3
a	144	342	149	356	482	680	3
la	151	342	159	356	482	680	3
Meca,	161	342	188	356	482	680	3
junto	191	342	214	356	482	680	3
con	216	342	233	356	482	680	3
muchos	235	342	269	356	482	680	3
peregrinos,	272	342	322	356	482	680	3
y	324	342	329	356	482	680	3
se	331	342	340	356	482	680	3
cree	342	342	361	356	482	680	3
que	363	342	380	356	482	680	3
éste	382	342	399	356	482	680	3
fue	401	342	415	356	482	680	3
el	417	342	425	356	482	680	3
origen	57	355	86	369	482	680	3
de	88	355	99	369	482	680	3
las	101	355	113	369	482	680	3
aproximadamente	116	355	195	369	482	680	3
40	198	355	209	369	482	680	3
epidemias	211	355	256	369	482	680	3
que	258	355	275	369	482	680	3
se	277	355	286	369	482	680	3
dieron	289	355	318	369	482	680	3
más	320	355	338	369	482	680	3
tarde	340	355	363	369	482	680	3
en	366	355	377	369	482	680	3
1912.	379	355	404	369	482	680	3
Más	406	355	425	369	482	680	3
recientemente,	57	368	123	382	482	680	3
se	126	368	134	382	482	680	3
han	137	368	153	382	482	680	3
dado	156	368	177	382	482	680	3
pandemias	180	368	227	382	482	680	3
que	229	368	246	382	482	680	3
se	248	368	257	382	482	680	3
han	259	368	276	382	482	680	3
extendido	278	368	322	382	482	680	3
por	324	368	340	382	482	680	3
varios	342	368	368	382	482	680	3
continentes,	371	368	425	382	482	680	3
diseminándose	57	381	122	395	482	680	3
otros	125	381	148	395	482	680	3
serotipos	151	381	191	395	482	680	3
y	194	381	199	395	482	680	3
resistencias	202	381	252	395	482	680	3
a	255	381	259	395	482	680	3
antibióticos.	262	381	317	395	482	680	3
Pero	71	404	92	417	482	680	3
sin	95	404	108	417	482	680	3
duda,	111	404	135	417	482	680	3
si	138	404	145	417	482	680	3
hay	148	404	163	417	482	680	3
una	166	404	183	417	482	680	3
enfermedad	186	404	238	417	482	680	3
infecciosa	241	404	285	417	482	680	3
que	288	404	304	417	482	680	3
ha	307	404	317	417	482	680	3
influenciado	320	404	375	417	482	680	3
la	378	404	386	417	482	680	3
historia,	389	404	425	417	482	680	3
ésta	57	417	74	431	482	680	3
es	77	417	86	431	482	680	3
la	89	417	96	431	482	680	3
plaga,	99	417	126	431	482	680	3
también	129	417	165	431	482	680	3
conocida	168	417	208	431	482	680	3
como	211	417	236	431	482	680	3
la	239	417	246	431	482	680	3
“muerte	250	417	286	431	482	680	3
negra”.	289	417	322	431	482	680	3
Se	325	417	335	431	482	680	3
ha	338	417	349	431	482	680	3
sugerido	352	417	390	431	482	680	3
incluso	394	417	425	431	482	680	3
que	57	430	73	444	482	680	3
el	76	430	84	444	482	680	3
colapso	87	430	120	444	482	680	3
del	123	430	137	444	482	680	3
Imperio	140	430	176	444	482	680	3
Romano	179	430	217	444	482	680	3
estuvo	220	430	249	444	482	680	3
ligado	252	430	279	444	482	680	3
a	283	430	287	444	482	680	3
la	290	430	298	444	482	680	3
expansión	301	430	345	444	482	680	3
de	349	430	359	444	482	680	3
la	362	430	370	444	482	680	3
plaga	373	430	396	444	482	680	3
traída	400	430	425	444	482	680	3
por	57	443	72	457	482	680	3
los	75	443	88	457	482	680	3
soldados	91	443	129	457	482	680	3
romanos	132	443	171	457	482	680	3
que	174	443	190	457	482	680	3
volvieron	193	443	235	457	482	680	3
de	238	443	248	457	482	680	3
la	251	443	259	457	482	680	3
batalla	262	443	291	457	482	680	3
en	294	443	305	457	482	680	3
el	308	443	316	457	482	680	3
Golfo	319	443	345	457	482	680	3
Pérsico	348	443	381	457	482	680	3
en	384	443	395	457	482	680	3
el	398	443	406	457	482	680	3
año	409	443	425	457	482	680	3
165	57	456	73	470	482	680	3
antes	77	456	100	470	482	680	3
de	104	456	114	470	482	680	3
Cristo.	118	456	149	470	482	680	3
La	153	456	165	470	482	680	3
plaga,	169	456	195	470	482	680	3
causada	199	456	233	470	482	680	3
por	236	456	252	470	482	680	3
la	256	456	263	470	482	680	3
bacteria	267	456	302	470	482	680	3
Yersinia	306	457	339	470	482	680	3
pestis,	343	457	366	470	482	680	3
se	370	456	379	470	482	680	3
transmite	383	456	425	470	482	680	3
a	57	470	61	483	482	680	3
los	66	470	78	483	482	680	3
humanos	83	470	123	483	482	680	3
a	128	470	132	483	482	680	3
través	137	470	163	483	482	680	3
de	167	470	178	483	482	680	3
la	182	470	190	483	482	680	3
picadura	194	470	232	483	482	680	3
de	237	470	247	483	482	680	3
una	252	470	268	483	482	680	3
pulga	273	470	297	483	482	680	3
infectada,	301	470	344	483	482	680	3
que	349	470	365	483	482	680	3
viven	370	470	393	483	482	680	3
en	397	470	408	483	482	680	3
los	413	470	425	483	482	680	3
pequeños	57	483	99	497	482	680	3
roedores,	103	483	144	497	482	680	3
entre	148	483	171	497	482	680	3
ellos	175	483	195	497	482	680	3
las	199	483	211	497	482	680	3
ratas.	214	483	238	497	482	680	3
La	242	483	254	497	482	680	3
denominada	257	483	312	497	482	680	3
“Gran	316	483	344	497	482	680	3
Plaga”,	348	483	379	497	482	680	3
originada	383	483	425	497	482	680	3
en	57	496	67	510	482	680	3
China	70	496	98	510	482	680	3
en	101	496	112	510	482	680	3
el	115	496	123	510	482	680	3
año	126	496	142	510	482	680	3
1334	145	496	167	510	482	680	3
se	170	496	179	510	482	680	3
expandió	182	496	222	510	482	680	3
a	225	496	230	510	482	680	3
través	233	496	259	510	482	680	3
de	262	496	272	510	482	680	3
las	275	496	287	510	482	680	3
transitadas	290	496	337	510	482	680	3
rutas	340	496	362	510	482	680	3
comerciales	365	496	417	510	482	680	3
a	421	496	425	510	482	680	3
través	57	509	83	523	482	680	3
de	85	509	96	523	482	680	3
Constantinopla	98	509	167	523	482	680	3
y	169	509	174	523	482	680	3
llegó	177	509	199	523	482	680	3
a	201	509	206	523	482	680	3
Europa,	208	509	244	523	482	680	3
donde	246	509	274	523	482	680	3
acabó	276	509	302	523	482	680	3
con	304	509	321	523	482	680	3
el	323	509	331	523	482	680	3
60%	333	509	354	523	482	680	3
de	356	509	367	523	482	680	3
su	369	509	379	523	482	680	3
población	381	509	425	523	482	680	3
(Benedictow,	57	522	114	536	482	680	3
1996).	117	522	145	536	482	680	3
Unos	71	545	95	558	482	680	3
siglos	97	545	122	558	482	680	3
más	125	545	142	558	482	680	3
tarde	144	545	167	558	482	680	3
y,	170	545	177	558	482	680	3
casi	179	545	195	558	482	680	3
se	198	545	206	558	482	680	3
podría	209	545	238	558	482	680	3
decir	240	545	262	558	482	680	3
que	265	545	281	558	482	680	3
como	283	545	308	558	482	680	3
venganza	310	545	351	558	482	680	3
por	354	545	369	558	482	680	3
las	372	545	383	558	482	680	3
masacres	386	545	425	558	482	680	3
producidas	57	558	105	572	482	680	3
por	109	558	124	572	482	680	3
los	128	558	140	572	482	680	3
conquistadores	144	558	211	572	482	680	3
españoles,	214	558	259	572	482	680	3
éstos	263	558	285	572	482	680	3
se	288	558	297	572	482	680	3
llevaron	301	558	337	572	482	680	3
la	340	558	348	572	482	680	3
sífilis	351	558	374	572	482	680	3
de	377	558	388	572	482	680	3
retorno	391	558	425	572	482	680	3
a	57	571	61	585	482	680	3
su	66	571	75	585	482	680	3
continente	79	571	127	585	482	680	3
(Nguyen	131	571	171	585	482	680	3
y	175	571	180	585	482	680	3
otros,	185	571	210	585	482	680	3
2013;	214	571	239	585	482	680	3
Rothschild,	243	571	295	585	482	680	3
2005).	299	571	327	585	482	680	3
Se	331	571	342	585	482	680	3
especula	346	571	383	585	482	680	3
que	388	571	404	585	482	680	3
esta	408	571	425	585	482	680	3
enfermedad,	57	584	112	598	482	680	3
causada	116	584	150	598	482	680	3
por	153	584	169	598	482	680	3
la	172	584	180	598	482	680	3
bacteria	184	584	219	598	482	680	3
Treponema	222	585	268	598	482	680	3
pallidum	271	585	308	598	482	680	3
y	312	584	317	598	482	680	3
que	320	584	337	598	482	680	3
se	340	584	349	598	482	680	3
contagia	353	584	390	598	482	680	3
por	394	584	409	598	482	680	3
vía	413	584	425	598	482	680	3
sexual,	57	597	86	611	482	680	3
fue	89	597	103	611	482	680	3
llevada	105	597	136	611	482	680	3
por	138	597	154	611	482	680	3
la	156	597	164	611	482	680	3
tripulación	167	597	215	611	482	680	3
de	218	597	228	611	482	680	3
Cristóbal	231	597	272	611	482	680	3
Colón	275	597	303	611	482	680	3
de	306	597	316	611	482	680	3
vuelta	319	597	345	611	482	680	3
a	348	597	352	611	482	680	3
Europa	355	597	388	611	482	680	3
después	391	597	425	611	482	680	3
de	57	611	67	624	482	680	3
haberla	70	611	103	624	482	680	3
contraído	106	611	148	624	482	680	3
en	151	611	162	624	482	680	3
el	165	611	172	624	482	680	3
continente	175	611	223	624	482	680	3
americano.	226	611	275	624	482	680	3
Integra	57	637	83	647	482	680	3
Educativa	85	637	120	647	482	680	3
Vol.	123	637	137	647	482	680	3
VI	139	637	149	647	482	680	3
/	151	637	154	647	482	680	3
Nº	156	637	167	647	482	680	3
1	169	637	173	647	482	680	3
113	410	636	425	649	482	680	3
Pilar	57	42	74	53	482	680	4
Hernández	76	42	113	53	482	680	4
Pastor	115	42	136	53	482	680	4
Como	71	69	99	82	482	680	4
se	103	69	112	82	482	680	4
ha	116	69	126	82	482	680	4
mencionado	130	69	185	82	482	680	4
anteriormente,	189	69	255	82	482	680	4
no	259	69	270	82	482	680	4
sólo	274	69	293	82	482	680	4
existe	296	69	321	82	482	680	4
contagio	325	69	364	82	482	680	4
de	367	69	378	82	482	680	4
persona	382	69	417	82	482	680	4
a	421	69	425	82	482	680	4
persona.	57	82	94	96	482	680	4
Los	97	82	114	96	482	680	4
patógenos	116	82	162	96	482	680	4
que	164	82	181	96	482	680	4
se	183	82	192	96	482	680	4
transmiten	195	82	243	96	482	680	4
a	245	82	250	96	482	680	4
través	253	82	279	96	482	680	4
de	281	82	292	96	482	680	4
vectores	294	82	331	96	482	680	4
viajan	334	82	359	96	482	680	4
cómodamente	362	82	425	96	482	680	4
en	57	95	67	109	482	680	4
la	70	95	77	109	482	680	4
sangre	79	95	108	109	482	680	4
de	110	95	121	109	482	680	4
los	123	95	136	109	482	680	4
humanos.	138	95	181	109	482	680	4
Estas	183	95	206	109	482	680	4
personas,	209	95	250	109	482	680	4
una	252	95	268	109	482	680	4
vez	271	95	285	109	482	680	4
llegan	287	95	314	109	482	680	4
a	316	95	321	109	482	680	4
ambientes	323	95	368	109	482	680	4
con	370	95	386	109	482	680	4
vectores	389	95	425	109	482	680	4
adecuados,	57	108	105	122	482	680	4
son	108	108	123	122	482	680	4
fuentes	126	108	158	122	482	680	4
de	160	108	171	122	482	680	4
alimentación	173	108	231	122	482	680	4
para	234	108	253	122	482	680	4
éstos	255	108	277	122	482	680	4
que,	280	108	299	122	482	680	4
cuando	301	108	334	122	482	680	4
pican	336	108	360	122	482	680	4
a	363	108	367	122	482	680	4
sus	370	108	384	122	482	680	4
víctimas,	386	108	425	122	482	680	4
se	57	121	65	135	482	680	4
infectan	69	121	105	135	482	680	4
y	109	121	114	135	482	680	4
pueden	118	121	151	135	482	680	4
expandir	155	121	194	135	482	680	4
las	198	121	209	135	482	680	4
infecciones	213	121	263	135	482	680	4
al	267	121	274	135	482	680	4
resto	278	121	300	135	482	680	4
de	304	121	315	135	482	680	4
la	319	121	327	135	482	680	4
población	331	121	374	135	482	680	4
autóctona.	378	121	425	135	482	680	4
Un	57	135	71	148	482	680	4
ejemplo	75	135	111	148	482	680	4
de	114	135	125	148	482	680	4
este	129	135	146	148	482	680	4
caso	150	135	169	148	482	680	4
se	173	135	181	148	482	680	4
da	185	135	195	148	482	680	4
en	199	135	210	148	482	680	4
la	214	135	221	148	482	680	4
época	225	135	251	148	482	680	4
colonial,	255	135	293	148	482	680	4
en	296	135	307	148	482	680	4
que	311	135	327	148	482	680	4
la	331	135	339	148	482	680	4
fiebre	342	135	368	148	482	680	4
amarilla	372	135	408	148	482	680	4
fue	411	135	425	148	482	680	4
transportada	57	148	113	162	482	680	4
desde	115	148	140	162	482	680	4
África	143	148	170	162	482	680	4
como	173	148	197	162	482	680	4
producto	200	148	241	162	482	680	4
del	243	148	257	162	482	680	4
comercio	260	148	301	162	482	680	4
de	304	148	314	162	482	680	4
esclavos	317	148	352	162	482	680	4
que	355	148	371	162	482	680	4
llevaron	374	148	410	162	482	680	4
los	413	148	425	162	482	680	4
portugueses	57	161	110	175	482	680	4
a	113	161	118	175	482	680	4
sus	121	161	134	175	482	680	4
colonias	137	161	174	175	482	680	4
de	177	161	187	175	482	680	4
América	190	161	227	175	482	680	4
(Bryant	230	161	264	175	482	680	4
y	267	161	272	175	482	680	4
otros,	275	161	300	175	482	680	4
2007).	303	161	331	175	482	680	4
La	334	161	346	175	482	680	4
fiebre	349	161	375	175	482	680	4
amarilla	378	161	413	175	482	680	4
es	416	161	425	175	482	680	4
una	57	174	73	188	482	680	4
infección	76	174	117	188	482	680	4
vírica	120	174	144	188	482	680	4
causada	147	174	181	188	482	680	4
por	184	174	199	188	482	680	4
un	202	174	213	188	482	680	4
Flavivirus	216	174	259	188	482	680	4
cuyo	262	174	283	188	482	680	4
nombre	286	174	321	188	482	680	4
proviene	324	174	363	188	482	680	4
de	366	174	376	188	482	680	4
la	379	174	387	188	482	680	4
ictericia	390	174	425	188	482	680	4
que	57	187	73	201	482	680	4
provoca	77	187	112	201	482	680	4
en	116	187	127	201	482	680	4
los	131	187	144	201	482	680	4
pacientes.	148	187	191	201	482	680	4
Las	195	187	211	201	482	680	4
personas	215	187	254	201	482	680	4
infectadas,	258	187	305	201	482	680	4
en	309	187	320	201	482	680	4
este	324	187	341	201	482	680	4
caso,	345	187	366	201	482	680	4
los	370	187	383	201	482	680	4
esclavos,	387	187	425	201	482	680	4
toparon	70	201	105	214	482	680	4
con	109	201	126	214	482	680	4
los	130	201	143	214	482	680	4
vectores	147	201	183	214	482	680	4
adecuados,	188	201	236	214	482	680	4
los	241	201	253	214	482	680	4
mosquitos	257	201	303	214	482	680	4
Aedes,	307	201	333	215	482	680	4
que	338	201	354	214	482	680	4
expandieron	358	201	413	214	482	680	4
la	418	201	425	214	482	680	4
enfermedad	57	214	109	228	482	680	4
en	112	214	123	228	482	680	4
América,	126	214	166	228	482	680	4
donde	168	214	196	228	482	680	4
sigue	199	214	222	228	482	680	4
existiendo	224	214	269	228	482	680	4
actualmente.	272	214	329	228	482	680	4
Finalmente,	71	234	124	248	482	680	4
no	126	234	137	248	482	680	4
hay	138	234	154	248	482	680	4
que	155	234	171	248	482	680	4
olvidar	172	234	203	248	482	680	4
que	204	234	220	248	482	680	4
los	221	234	234	248	482	680	4
vectores	235	234	272	248	482	680	4
transmisores	273	234	329	248	482	680	4
de	330	234	341	248	482	680	4
estas	342	234	363	248	482	680	4
enfermedades	364	234	425	248	482	680	4
también	57	247	93	261	482	680	4
pueden	97	247	130	261	482	680	4
trasladarse	134	247	181	261	482	680	4
en	186	247	197	261	482	680	4
contenedores	201	247	261	261	482	680	4
de	265	247	275	261	482	680	4
barcos	280	247	308	261	482	680	4
que	313	247	329	261	482	680	4
transportan	333	247	385	261	482	680	4
diversos	389	247	425	261	482	680	4
tipos	57	261	78	274	482	680	4
de	83	261	93	274	482	680	4
mercancías	98	261	147	274	482	680	4
en	151	261	162	274	482	680	4
sus	167	261	180	274	482	680	4
rutas	185	261	206	274	482	680	4
comerciales.	211	261	266	274	482	680	4
Un	270	261	285	274	482	680	4
caso	289	261	308	274	482	680	4
interesante	313	261	362	274	482	680	4
que	366	261	382	274	482	680	4
combina	387	261	425	274	482	680	4
dos	57	274	72	288	482	680	4
tipos	76	274	98	288	482	680	4
de	102	274	112	288	482	680	4
fatalidades	116	274	163	288	482	680	4
relacionadas	167	274	222	288	482	680	4
con	226	274	242	288	482	680	4
la	246	274	254	288	482	680	4
globalización	258	274	317	288	482	680	4
de	321	274	331	288	482	680	4
las	335	274	347	288	482	680	4
infecciones	351	274	401	288	482	680	4
es	405	274	413	288	482	680	4
el	417	274	425	288	482	680	4
del	57	287	70	301	482	680	4
virus	73	287	95	301	482	680	4
Chikungunya.	98	287	161	301	482	680	4
Este	164	287	184	301	482	680	4
patógeno	187	287	228	301	482	680	4
se	232	287	240	301	482	680	4
aisló	243	287	264	301	482	680	4
originalmente	267	287	329	301	482	680	4
en	332	287	343	301	482	680	4
Tanzania	346	287	386	301	482	680	4
en	389	287	400	301	482	680	4
1953	403	287	425	301	482	680	4
de	57	300	67	314	482	680	4
poblaciones	72	300	124	314	482	680	4
de	128	300	139	314	482	680	4
primates	143	300	182	314	482	680	4
que	186	300	202	314	482	680	4
vivían	206	300	233	314	482	680	4
en	237	300	248	314	482	680	4
los	252	300	265	314	482	680	4
bosques	269	300	304	314	482	680	4
de	308	300	319	314	482	680	4
ese	323	300	337	314	482	680	4
país	341	300	358	314	482	680	4
y	363	300	368	314	482	680	4
se	372	300	381	314	482	680	4
expandió	385	300	425	314	482	680	4
por	57	313	72	327	482	680	4
varios	76	313	102	327	482	680	4
países	105	313	131	327	482	680	4
asiáticos.	135	313	175	327	482	680	4
El	178	313	188	327	482	680	4
virus,	192	313	216	327	482	680	4
de	219	313	230	327	482	680	4
la	233	313	241	327	482	680	4
familia	245	313	275	327	482	680	4
Togaviridae,	278	314	330	327	482	680	4
se	333	313	342	327	482	680	4
transmite	345	313	388	327	482	680	4
a	391	313	396	327	482	680	4
través	399	313	425	327	482	680	4
de	57	327	67	340	482	680	4
mosquitos	71	327	117	340	482	680	4
Aedes,	120	327	146	341	482	680	4
provoca	150	327	185	340	482	680	4
fiebres	192	327	222	340	482	680	4
severas	225	327	257	340	482	680	4
en	260	327	271	340	482	680	4
sus	275	327	288	340	482	680	4
pacientes	292	327	333	340	482	680	4
y	336	327	341	340	482	680	4
puede	345	327	372	340	482	680	4
llegar	375	327	400	340	482	680	4
a	404	327	409	340	482	680	4
ser	412	327	425	340	482	680	4
mortal.	57	340	89	354	482	680	4
A	92	340	99	354	482	680	4
este	103	340	120	354	482	680	4
virus	123	340	145	354	482	680	4
no	148	340	160	354	482	680	4
se	163	340	172	354	482	680	4
le	175	340	183	354	482	680	4
prestó	186	340	214	354	482	680	4
demasiada	217	340	263	354	482	680	4
atención	266	340	304	354	482	680	4
a	308	340	312	354	482	680	4
nivel	316	340	337	354	482	680	4
internacional	341	340	399	354	482	680	4
hasta	403	340	425	354	482	680	4
que	57	353	73	367	482	680	4
afectó	76	353	102	367	482	680	4
a	105	353	110	367	482	680	4
un	112	353	124	367	482	680	4
país	126	353	144	367	482	680	4
europeo:	146	353	186	367	482	680	4
Italia.	188	353	214	367	482	680	4
El	216	353	226	367	482	680	4
brote	229	353	253	367	482	680	4
que	255	353	272	367	482	680	4
se	274	353	283	367	482	680	4
dio	286	353	300	367	482	680	4
en	303	353	313	367	482	680	4
el	316	353	324	367	482	680	4
año	326	353	343	367	482	680	4
2007	345	353	367	367	482	680	4
se	370	353	379	367	482	680	4
inició	381	353	406	367	482	680	4
con	409	353	425	367	482	680	4
la	57	366	64	380	482	680	4
visita	67	366	90	380	482	680	4
de	92	366	103	380	482	680	4
una	105	366	122	380	482	680	4
persona	124	366	159	380	482	680	4
infectada	161	366	202	380	482	680	4
proveniente	204	366	257	380	482	680	4
de	260	366	270	380	482	680	4
la	273	366	281	380	482	680	4
India	283	366	306	380	482	680	4
a	309	366	313	380	482	680	4
sus	316	366	329	380	482	680	4
familiares	332	366	375	380	482	680	4
en	378	366	388	380	482	680	4
el	391	366	399	380	482	680	4
norte	401	366	425	380	482	680	4
de	57	379	67	393	482	680	4
Italia	70	379	92	393	482	680	4
y	95	379	100	393	482	680	4
afectó	102	379	129	393	482	680	4
a	131	379	136	393	482	680	4
más	138	379	156	393	482	680	4
de	158	379	169	393	482	680	4
200	171	379	187	393	482	680	4
personas,	190	379	231	393	482	680	4
causando	234	379	274	393	482	680	4
una	277	379	293	393	482	680	4
muerte	295	379	327	393	482	680	4
(Rezza	330	379	359	393	482	680	4
y	362	379	367	393	482	680	4
otros,	369	379	395	393	482	680	4
2007).	397	379	425	393	482	680	4
Lo	57	393	70	406	482	680	4
interesante	72	393	121	406	482	680	4
es	124	393	132	406	482	680	4
que	135	393	151	406	482	680	4
el	153	393	161	406	482	680	4
mosquito	164	393	205	406	482	680	4
vector	208	393	236	406	482	680	4
Aedes	238	393	261	407	482	680	4
albopictus	264	393	303	407	482	680	4
que	305	393	321	406	482	680	4
propagó	324	393	361	406	482	680	4
la	363	393	371	406	482	680	4
infección	373	393	414	406	482	680	4
se	416	393	425	406	482	680	4
había	57	406	81	420	482	680	4
introducido	84	406	136	420	482	680	4
anteriormente	139	406	203	420	482	680	4
en	206	406	217	420	482	680	4
Italia	220	406	243	420	482	680	4
en	246	406	257	420	482	680	4
neumáticos	260	406	311	420	482	680	4
usados	314	406	343	420	482	680	4
importados	346	406	397	420	482	680	4
desde	400	406	425	420	482	680	4
Estados	57	419	91	433	482	680	4
Unidos	95	419	128	433	482	680	4
que,	131	419	150	433	482	680	4
a	153	419	158	433	482	680	4
su	161	419	171	433	482	680	4
vez,	174	419	192	433	482	680	4
había	195	419	219	433	482	680	4
recibido	222	419	259	433	482	680	4
los	262	419	275	433	482	680	4
mosquitos	278	419	324	433	482	680	4
en	327	419	338	433	482	680	4
neumáticos	342	419	392	433	482	680	4
usados	396	419	425	433	482	680	4
procedentes	57	432	110	446	482	680	4
de	113	432	124	446	482	680	4
Japón	126	432	152	446	482	680	4
(Relman	154	432	192	446	482	680	4
y	195	432	200	446	482	680	4
otros,	202	432	228	446	482	680	4
2010).	230	432	258	446	482	680	4
El	261	432	271	446	482	680	4
mosquito	273	432	315	446	482	680	4
se	318	432	327	446	482	680	4
adaptó	329	432	359	446	482	680	4
perfectamente	361	432	425	446	482	680	4
a	57	445	61	459	482	680	4
las	64	445	76	459	482	680	4
condiciones	78	445	131	459	482	680	4
del	134	445	148	459	482	680	4
norte	150	445	174	459	482	680	4
de	177	445	188	459	482	680	4
Italia	190	445	213	459	482	680	4
y	216	445	221	459	482	680	4
posteriormente	224	445	292	459	482	680	4
sirvió	295	445	319	459	482	680	4
de	322	445	333	459	482	680	4
vector	336	445	363	459	482	680	4
que	366	445	382	459	482	680	4
expandió	385	445	425	459	482	680	4
el	57	459	65	472	482	680	4
virus	67	459	89	472	482	680	4
Chikungunya,	91	459	155	472	482	680	4
dando	157	459	185	472	482	680	4
origen	188	459	217	472	482	680	4
al	219	459	227	472	482	680	4
brote.	230	459	256	472	482	680	4
2.	57	489	67	504	482	680	4
Movimientos	71	489	143	504	482	680	4
poblacionales	146	489	220	504	482	680	4
actuales:	224	489	271	504	482	680	4
turismo	274	489	317	504	482	680	4
y	320	489	326	504	482	680	4
migración	71	503	126	518	482	680	4
internacional	129	503	201	518	482	680	4
Las	57	525	73	538	482	680	4
razones	77	525	110	538	482	680	4
actuales	114	525	149	538	482	680	4
por	153	525	169	538	482	680	4
las	173	525	184	538	482	680	4
cuales	189	525	215	538	482	680	4
los	219	525	232	538	482	680	4
humanos	236	525	276	538	482	680	4
se	280	525	289	538	482	680	4
desplazan	293	525	336	538	482	680	4
de	340	525	351	538	482	680	4
un	355	525	366	538	482	680	4
lugar	371	525	393	538	482	680	4
a	397	525	402	538	482	680	4
otro	406	525	425	538	482	680	4
del	57	538	70	552	482	680	4
globo	74	538	99	552	482	680	4
han	103	538	120	552	482	680	4
variado	123	538	156	552	482	680	4
respecto	160	538	197	552	482	680	4
a	201	538	206	552	482	680	4
la	209	538	217	552	482	680	4
antigüedad.	221	538	273	552	482	680	4
En	276	538	290	552	482	680	4
los	293	538	306	552	482	680	4
últimos	310	538	343	552	482	680	4
años	347	538	367	552	482	680	4
se	371	538	380	552	482	680	4
han	383	538	400	552	482	680	4
dado	404	538	425	552	482	680	4
desplazamientos	57	551	129	565	482	680	4
poblacionales	136	551	196	565	482	680	4
motivados	203	551	249	565	482	680	4
por	256	551	271	565	482	680	4
el	278	551	286	565	482	680	4
turismo	292	551	327	565	482	680	4
y	334	551	339	565	482	680	4
cuestiones	346	551	391	565	482	680	4
socio-	398	551	425	565	482	680	4
económicas,	57	564	111	578	482	680	4
entre	114	564	137	578	482	680	4
otras.	139	564	164	578	482	680	4
Además,	166	564	204	578	482	680	4
los	207	564	219	578	482	680	4
desplazamientos	222	564	294	578	482	680	4
se	297	564	306	578	482	680	4
dan	308	564	324	578	482	680	4
a	327	564	331	578	482	680	4
lugares	334	564	366	578	482	680	4
muy	368	564	388	578	482	680	4
alejados	390	564	425	578	482	680	4
los	57	577	69	591	482	680	4
unos	72	577	93	591	482	680	4
de	96	577	106	591	482	680	4
los	109	577	122	591	482	680	4
otros	124	577	147	591	482	680	4
y	150	577	155	591	482	680	4
a	158	577	162	591	482	680	4
una	165	577	181	591	482	680	4
velocidad	184	577	226	591	482	680	4
sin	229	577	242	591	482	680	4
precedentes.	244	577	300	591	482	680	4
Actualmente,	71	598	130	612	482	680	4
el	135	598	143	612	482	680	4
turismo	148	598	182	612	482	680	4
intercontinental	187	598	259	612	482	680	4
se	264	598	273	612	482	680	4
ha	278	598	288	612	482	680	4
normalizado	293	598	349	612	482	680	4
y	354	598	359	612	482	680	4
ha	364	598	374	612	482	680	4
producido	379	598	425	612	482	680	4
el	57	611	65	625	482	680	4
surgimiento	69	611	123	625	482	680	4
de	127	611	138	625	482	680	4
la	142	611	150	625	482	680	4
denominada	155	611	209	625	482	680	4
“medicina	214	611	259	625	482	680	4
del	264	611	277	625	482	680	4
viajero”.	282	611	319	625	482	680	4
Los	324	611	340	625	482	680	4
viajeros	345	611	379	625	482	680	4
y	383	611	388	625	482	680	4
turistas	393	611	425	625	482	680	4
114	57	636	72	649	482	680	4
Integra	309	637	335	647	482	680	4
Educativa	337	637	372	647	482	680	4
Vol.	375	637	389	647	482	680	4
VI	391	637	401	647	482	680	4
/	403	637	406	647	482	680	4
Nº	408	637	419	647	482	680	4
1	421	637	425	647	482	680	4
Enfermedades	241	42	293	53	482	680	5
infecciosas,	295	42	335	53	482	680	5
migración	338	42	374	53	482	680	5
y	376	42	380	53	482	680	5
salud	383	42	401	53	482	680	5
global	403	42	425	53	482	680	5
conectan	57	69	97	82	482	680	5
zonas	101	69	126	82	482	680	5
que	131	69	147	82	482	680	5
hace	152	69	172	82	482	680	5
un	176	69	188	82	482	680	5
tiempo	192	69	224	82	482	680	5
eran	229	69	248	82	482	680	5
totalmente	253	69	301	82	482	680	5
remotas	306	69	341	82	482	680	5
y	346	69	351	82	482	680	5
sirven	356	69	382	82	482	680	5
tanto	387	69	410	82	482	680	5
de	415	69	425	82	482	680	5
“fuentes”	57	82	98	96	482	680	5
como	100	82	125	96	482	680	5
de	127	82	138	96	482	680	5
“receptores”	140	82	196	96	482	680	5
de	198	82	209	96	482	680	5
enfermedades	211	82	272	96	482	680	5
infecciosas	275	82	322	96	482	680	5
de	324	82	335	96	482	680	5
lugares	337	82	369	96	482	680	5
endémicos	371	82	418	96	482	680	5
a	421	82	425	96	482	680	5
lugares	57	95	88	109	482	680	5
que	90	95	106	109	482	680	5
no	108	95	120	109	482	680	5
lo	122	95	130	109	482	680	5
son	132	95	148	109	482	680	5
(Edward	149	95	188	109	482	680	5
y	189	95	195	109	482	680	5
otros,	196	95	222	109	482	680	5
2002)	224	95	249	109	482	680	5
(y	251	95	259	109	482	680	5
que	261	95	277	109	482	680	5
pueden	279	95	312	109	482	680	5
convertirse	314	95	363	109	482	680	5
en	365	95	376	109	482	680	5
endémicos	378	95	425	109	482	680	5
posteriormente).	57	108	131	122	482	680	5
Los	137	108	153	122	482	680	5
movimientos	159	108	217	122	482	680	5
de	222	108	233	122	482	680	5
población	238	108	282	122	482	680	5
se	288	108	296	122	482	680	5
dan	302	108	318	122	482	680	5
de	324	108	334	122	482	680	5
países	340	108	366	122	482	680	5
tropicales	371	108	414	122	482	680	5
o	420	108	425	122	482	680	5
subtropicales	57	121	115	135	482	680	5
a	118	121	122	135	482	680	5
países	125	121	151	135	482	680	5
en	154	121	164	135	482	680	5
otras	167	121	189	135	482	680	5
latitudes,	192	121	232	135	482	680	5
por	235	121	250	135	482	680	5
lo	253	121	261	135	482	680	5
que	264	121	280	135	482	680	5
las	283	121	294	135	482	680	5
enfermedades	297	121	359	135	482	680	5
antes	361	121	384	135	482	680	5
llamadas	387	121	425	135	482	680	5
“tropicales”	57	135	109	148	482	680	5
ahora	114	135	139	148	482	680	5
ya	144	135	154	148	482	680	5
se	159	135	168	148	482	680	5
encuentran	173	135	223	148	482	680	5
en	228	135	238	148	482	680	5
regiones	243	135	281	148	482	680	5
que	286	135	302	148	482	680	5
no	307	135	319	148	482	680	5
necesariamente	324	135	392	148	482	680	5
tienen	397	135	425	148	482	680	5
estas	57	148	78	162	482	680	5
características.	81	148	145	162	482	680	5
Un	148	148	163	162	482	680	5
curioso	166	148	198	162	482	680	5
ejemplo	201	148	237	162	482	680	5
de	240	148	250	162	482	680	5
esto	253	148	271	162	482	680	5
último	274	148	304	162	482	680	5
es	307	148	315	162	482	680	5
lo	318	148	327	162	482	680	5
que	330	148	346	162	482	680	5
se	349	148	358	162	482	680	5
llama	361	148	385	162	482	680	5
“malaria	388	148	425	162	482	680	5
de	57	161	67	175	482	680	5
aeropuerto”	71	161	125	175	482	680	5
(Thang	129	161	162	175	482	680	5
y	166	161	171	175	482	680	5
otros,	175	161	201	175	482	680	5
2002).	205	161	233	175	482	680	5
Éstos	237	161	261	175	482	680	5
son	265	161	280	175	482	680	5
casos	284	161	307	175	482	680	5
reportados	311	161	359	175	482	680	5
de	363	161	374	175	482	680	5
malaria	378	161	410	175	482	680	5
en	414	161	425	175	482	680	5
personas	57	174	95	188	482	680	5
que	99	174	115	188	482	680	5
no	119	174	130	188	482	680	5
han	134	174	151	188	482	680	5
visitado	154	174	188	188	482	680	5
países	192	174	218	188	482	680	5
endémicos	222	174	269	188	482	680	5
para	273	174	292	188	482	680	5
esta	295	174	312	188	482	680	5
enfermedad	316	174	369	188	482	680	5
pero	373	174	393	188	482	680	5
que	397	174	413	188	482	680	5
se	416	174	425	188	482	680	5
han	57	187	73	201	482	680	5
infectado	76	187	118	201	482	680	5
a	121	187	125	201	482	680	5
través	128	187	154	201	482	680	5
de	158	187	168	201	482	680	5
mosquitos	171	187	217	201	482	680	5
portadores	220	187	268	201	482	680	5
del	271	187	285	201	482	680	5
virus	288	187	309	201	482	680	5
que	313	187	329	201	482	680	5
han	332	187	348	201	482	680	5
sobrevivido	351	187	403	201	482	680	5
a	406	187	411	201	482	680	5
un	414	187	425	201	482	680	5
viaje	57	201	77	214	482	680	5
en	80	201	90	214	482	680	5
avión	93	201	117	214	482	680	5
desde	120	201	145	214	482	680	5
zonas	148	201	173	214	482	680	5
endémicas.	176	201	225	214	482	680	5
Estos	228	201	252	214	482	680	5
casos	255	201	278	214	482	680	5
presentan	281	201	324	214	482	680	5
una	327	201	343	214	482	680	5
especial	346	201	381	214	482	680	5
dificultad	383	201	425	214	482	680	5
de	57	214	67	228	482	680	5
identificación	72	214	132	228	482	680	5
para	137	214	156	228	482	680	5
los	160	214	173	228	482	680	5
especialistas,	177	214	234	228	482	680	5
ya	238	214	248	228	482	680	5
que	252	214	269	228	482	680	5
se	273	214	282	228	482	680	5
trata	286	214	307	228	482	680	5
de	311	214	322	228	482	680	5
pacientes	326	214	368	228	482	680	5
que	372	214	388	228	482	680	5
no	393	214	404	228	482	680	5
han	409	214	425	228	482	680	5
estado	57	227	85	241	482	680	5
en	88	227	99	241	482	680	5
zonas	101	227	126	241	482	680	5
de	129	227	140	241	482	680	5
dónde	142	227	170	241	482	680	5
son	173	227	188	241	482	680	5
originarias	191	227	239	241	482	680	5
las	241	227	253	241	482	680	5
enfermedades	256	227	317	241	482	680	5
o	320	227	326	241	482	680	5
en	329	227	339	241	482	680	5
contacto	342	227	381	241	482	680	5
con	383	227	400	241	482	680	5
otros	402	227	425	241	482	680	5
pacientes,	57	240	100	254	482	680	5
y	104	240	109	254	482	680	5
nada	112	240	133	254	482	680	5
hace	136	240	157	254	482	680	5
sospechar	160	240	203	254	482	680	5
que	207	240	223	254	482	680	5
puedan	226	240	259	254	482	680	5
tener	262	240	285	254	482	680	5
una	289	240	305	254	482	680	5
“enfermedad	308	240	366	254	482	680	5
tropical”.	369	240	411	254	482	680	5
Es	414	240	425	254	482	680	5
por	57	253	72	267	482	680	5
esta	75	253	92	267	482	680	5
razón	96	253	121	267	482	680	5
que	124	253	140	267	482	680	5
es	144	253	153	267	482	680	5
necesario	156	253	198	267	482	680	5
que	201	253	217	267	482	680	5
los	220	253	233	267	482	680	5
profesionales	236	253	295	267	482	680	5
se	298	253	307	267	482	680	5
actualicen	310	253	355	267	482	680	5
e	358	253	363	267	482	680	5
intercambien	366	253	425	267	482	680	5
experiencias	57	267	111	280	482	680	5
con	113	267	130	280	482	680	5
personal	132	267	170	280	482	680	5
de	173	267	183	280	482	680	5
las	186	267	197	280	482	680	5
regiones	200	267	238	280	482	680	5
endémicas	240	267	287	280	482	680	5
para	289	267	308	280	482	680	5
el	311	267	319	280	482	680	5
tratamiento	321	267	373	280	482	680	5
de	376	267	387	280	482	680	5
casos	389	267	412	280	482	680	5
de	415	267	425	280	482	680	5
esta	57	280	74	294	482	680	5
naturaleza	77	280	123	294	482	680	5
(Gushulak	126	280	172	294	482	680	5
y	175	280	180	294	482	680	5
MacPherson,	183	280	242	294	482	680	5
2004).	245	280	273	294	482	680	5
En	277	280	290	294	482	680	5
general	293	280	326	294	482	680	5
la	329	280	336	294	482	680	5
mortalidad	339	280	388	294	482	680	5
causada	391	280	425	294	482	680	5
por	57	293	72	307	482	680	5
las	74	293	86	307	482	680	5
llamadas	88	293	127	307	482	680	5
“enfermedades	129	293	195	307	482	680	5
tropicales”	198	293	245	307	482	680	5
es	248	293	256	307	482	680	5
más	259	293	276	307	482	680	5
elevada	278	293	311	307	482	680	5
en	313	293	324	307	482	680	5
lugares	326	293	358	307	482	680	5
donde	360	293	388	307	482	680	5
éstas	390	293	411	307	482	680	5
no	414	293	425	307	482	680	5
son	57	306	72	320	482	680	5
originarias,	74	306	124	320	482	680	5
por	127	306	142	320	482	680	5
la	144	306	152	320	482	680	5
falta	154	306	173	320	482	680	5
de	175	306	186	320	482	680	5
experiencia	188	306	238	320	482	680	5
del	241	306	254	320	482	680	5
personal	256	306	294	320	482	680	5
sanitario	296	306	335	320	482	680	5
de	337	306	347	320	482	680	5
esas	349	306	367	320	482	680	5
latitudes	369	306	407	320	482	680	5
con	409	306	425	320	482	680	5
estas	57	319	78	333	482	680	5
patologías	80	319	126	333	482	680	5
y	128	319	133	333	482	680	5
por	136	319	152	333	482	680	5
la	154	319	162	333	482	680	5
dificultad	165	319	206	333	482	680	5
de	209	319	220	333	482	680	5
relacionarlas	222	319	279	333	482	680	5
con	281	319	298	333	482	680	5
el	300	319	308	333	482	680	5
entorno.	311	319	349	333	482	680	5
Pero	71	343	92	356	482	680	5
no	94	343	106	356	482	680	5
son	107	343	123	356	482	680	5
sólo	125	343	143	356	482	680	5
los	145	343	157	356	482	680	5
viajeros	159	343	193	356	482	680	5
las	195	343	206	356	482	680	5
potenciales	208	343	258	356	482	680	5
fuentes	260	343	292	356	482	680	5
de	294	343	304	356	482	680	5
enfermedad.	306	343	361	356	482	680	5
Algunos	363	343	400	356	482	680	5
datos	402	343	425	356	482	680	5
sugieren	57	356	94	370	482	680	5
que	97	356	113	370	482	680	5
la	115	356	123	370	482	680	5
actual	125	356	151	370	482	680	5
pandemia	153	356	197	370	482	680	5
de	199	356	209	370	482	680	5
VIH/SIDA	212	356	262	370	482	680	5
(VIH:	264	356	291	370	482	680	5
Virus	293	356	317	370	482	680	5
de	319	356	330	370	482	680	5
la	332	356	340	370	482	680	5
Inmunodeficiencia	342	356	425	370	482	680	5
Humana,	57	369	98	383	482	680	5
SIDA:	101	369	129	383	482	680	5
Síndrome	132	369	176	383	482	680	5
de	179	369	189	383	482	680	5
la	192	369	199	383	482	680	5
Inmunodeficiencia	202	369	285	383	482	680	5
Adquirida)	288	369	336	383	482	680	5
empezó	338	369	373	383	482	680	5
a	376	369	380	383	482	680	5
mediados	383	369	425	383	482	680	5
de	57	382	67	396	482	680	5
los	70	382	83	396	482	680	5
años	86	382	106	396	482	680	5
1970s	110	382	135	396	482	680	5
y	139	382	144	396	482	680	5
que	147	382	163	396	482	680	5
hacia	166	382	189	396	482	680	5
los	192	382	205	396	482	680	5
años	208	382	228	396	482	680	5
1980s,	231	382	260	396	482	680	5
a	263	382	268	396	482	680	5
través	271	382	297	396	482	680	5
de	300	382	311	396	482	680	5
viajes	314	382	338	396	482	680	5
aéreos	341	382	369	396	482	680	5
y	373	382	378	396	482	680	5
marinos	381	382	417	396	482	680	5
y	420	382	425	396	482	680	5
migraciones	57	395	111	409	482	680	5
humanas,	114	395	156	409	482	680	5
ya	159	395	169	409	482	680	5
se	172	395	181	409	482	680	5
había	184	395	207	409	482	680	5
propagado	211	395	258	409	482	680	5
entre	261	395	284	409	482	680	5
100.000	287	395	323	409	482	680	5
y	326	395	331	409	482	680	5
300.000	334	395	370	409	482	680	5
personas	373	395	411	409	482	680	5
en	414	395	425	409	482	680	5
al	57	409	64	422	482	680	5
menos	68	409	97	422	482	680	5
cinco	101	409	125	422	482	680	5
continentes	129	409	181	422	482	680	5
(Tatem	185	409	217	422	482	680	5
y	221	409	226	422	482	680	5
otros,	230	409	255	422	482	680	5
2006).	259	409	287	422	482	680	5
Varios	291	409	319	422	482	680	5
estudios	323	409	360	422	482	680	5
muestran	364	409	405	422	482	680	5
que	409	409	425	422	482	680	5
algunos	57	422	91	436	482	680	5
grupos	95	422	125	436	482	680	5
de	129	422	140	436	482	680	5
población	143	422	187	436	482	680	5
móvil	191	422	216	436	482	680	5
y	220	422	225	436	482	680	5
sexualmente	229	422	284	436	482	680	5
activa	287	422	313	436	482	680	5
son	317	422	332	436	482	680	5
fuentes	336	422	368	436	482	680	5
importantes	372	422	425	436	482	680	5
de	57	435	67	449	482	680	5
epidemias	70	435	115	449	482	680	5
locales,	118	435	150	449	482	680	5
incluyendo	154	435	203	449	482	680	5
migrantes,	206	435	253	449	482	680	5
consumidores	256	435	318	449	482	680	5
de	321	435	332	449	482	680	5
drogas	335	435	364	449	482	680	5
intravenosas,	368	435	425	449	482	680	5
choferes	57	448	94	462	482	680	5
de	98	448	108	462	482	680	5
camiones,	112	448	156	462	482	680	5
tropas	160	448	187	462	482	680	5
militares	191	448	230	462	482	680	5
y	233	448	239	462	482	680	5
marineros	242	448	287	462	482	680	5
(Salit	291	448	314	462	482	680	5
y	318	448	323	462	482	680	5
otros,	327	448	352	462	482	680	5
2005).	356	448	384	462	482	680	5
El	387	448	398	462	482	680	5
papel	401	448	425	462	482	680	5
de	57	461	67	475	482	680	5
los	71	461	84	475	482	680	5
viajes	88	461	112	475	482	680	5
internacionales	116	461	184	475	482	680	5
en	188	461	198	475	482	680	5
la	203	461	210	475	482	680	5
expansión	214	461	258	475	482	680	5
del	263	461	276	475	482	680	5
VIH	280	461	301	475	482	680	5
quedó	305	461	333	475	482	680	5
patente	337	461	370	475	482	680	5
con	374	461	390	475	482	680	5
el	394	461	402	475	482	680	5
caso	406	461	425	475	482	680	5
del	57	475	70	488	482	680	5
“paciente	75	475	117	488	482	680	5
cero”,	122	475	148	488	482	680	5
un	153	475	165	488	482	680	5
auxiliar	169	475	202	488	482	680	5
de	207	475	217	488	482	680	5
vuelo	222	475	246	488	482	680	5
canadiense	251	475	299	488	482	680	5
(homosexual)	304	475	363	488	482	680	5
que	368	475	384	488	482	680	5
viajó	389	475	410	488	482	680	5
de	415	475	425	488	482	680	5
forma	57	488	83	502	482	680	5
extensiva	87	488	127	502	482	680	5
por	130	488	146	502	482	680	5
el	149	488	157	502	482	680	5
mundo.	160	488	194	502	482	680	5
El	198	488	208	502	482	680	5
análisis	211	488	243	502	482	680	5
de	246	488	257	502	482	680	5
varios	260	488	286	502	482	680	5
casos	289	488	312	502	482	680	5
de	316	488	326	502	482	680	5
SIDA	329	488	355	502	482	680	5
mostró	358	488	390	502	482	680	5
que	393	488	409	502	482	680	5
los	413	488	425	502	482	680	5
individuos	57	501	103	515	482	680	5
infectados	107	501	152	515	482	680	5
eran	156	501	175	515	482	680	5
contactos	179	501	221	515	482	680	5
sexuales	225	501	261	515	482	680	5
directos	264	501	300	515	482	680	5
o	304	501	309	515	482	680	5
indirectos	313	501	357	515	482	680	5
del	361	501	374	515	482	680	5
auxiliar	378	501	411	515	482	680	5
de	415	501	425	515	482	680	5
vuelo.	57	514	83	528	482	680	5
Se	86	514	96	528	482	680	5
hizo	99	514	118	528	482	680	5
el	120	514	128	528	482	680	5
seguimiento	130	514	185	528	482	680	5
a	187	514	192	528	482	680	5
varias	194	514	219	528	482	680	5
ciudades	221	514	259	528	482	680	5
de	262	514	272	528	482	680	5
los	274	514	287	528	482	680	5
Estados	289	514	324	528	482	680	5
Unidos	326	514	359	528	482	680	5
y	361	514	366	528	482	680	5
se	368	514	377	528	482	680	5
comprobó	379	514	425	528	482	680	5
que	57	527	73	541	482	680	5
este	77	527	94	541	482	680	5
individuo	99	527	141	541	482	680	5
fue	145	527	159	541	482	680	5
el	163	527	171	541	482	680	5
iniciador	175	527	215	541	482	680	5
de	219	527	230	541	482	680	5
la	234	527	242	541	482	680	5
epidemia	246	527	286	541	482	680	5
en	291	527	301	541	482	680	5
ese	306	527	319	541	482	680	5
país.	324	527	344	541	482	680	5
Con	348	527	367	541	482	680	5
este	372	527	389	541	482	680	5
caso	393	527	412	541	482	680	5
se	416	527	425	541	482	680	5
demostró	57	541	99	554	482	680	5
el	101	541	109	554	482	680	5
importante	112	541	161	554	482	680	5
papel	164	541	188	554	482	680	5
de	190	541	201	554	482	680	5
los	203	541	216	554	482	680	5
viajes	218	541	242	554	482	680	5
internacionales	245	541	312	554	482	680	5
en	315	541	326	554	482	680	5
la	328	541	336	554	482	680	5
expansión	338	541	382	554	482	680	5
del	385	541	398	554	482	680	5
virus.	401	541	425	554	482	680	5
Los	71	564	88	578	482	680	5
movimientos	89	564	147	578	482	680	5
poblacionales	149	564	209	578	482	680	5
en	211	564	221	578	482	680	5
los	223	564	235	578	482	680	5
últimos	237	564	270	578	482	680	5
años	272	564	292	578	482	680	5
incluyen	294	564	332	578	482	680	5
también	333	564	370	578	482	680	5
migraciones	371	564	425	578	482	680	5
motivadas,	57	577	104	591	482	680	5
en	109	577	120	591	482	680	5
parte,	124	577	150	591	482	680	5
por	154	577	170	591	482	680	5
situaciones	174	577	223	591	482	680	5
de	228	577	238	591	482	680	5
pobreza	243	577	278	591	482	680	5
extrema	283	577	318	591	482	680	5
o	323	577	329	591	482	680	5
por	333	577	349	591	482	680	5
causas	353	577	381	591	482	680	5
políticas.	386	577	425	591	482	680	5
En	57	590	70	604	482	680	5
este	73	590	90	604	482	680	5
tipo	94	590	111	604	482	680	5
de	115	590	125	604	482	680	5
migraciones,	129	590	185	604	482	680	5
que	189	590	205	604	482	680	5
suelen	208	590	236	604	482	680	5
darse	240	590	263	604	482	680	5
de	266	590	277	604	482	680	5
países	280	590	306	604	482	680	5
de	309	590	320	604	482	680	5
renta	323	590	346	604	482	680	5
baja	349	590	367	604	482	680	5
a	371	590	375	604	482	680	5
países	379	590	405	604	482	680	5
más	408	590	425	604	482	680	5
industrializados,	57	603	129	617	482	680	5
las	132	603	143	617	482	680	5
poblaciones	145	603	198	617	482	680	5
migrantes	200	603	245	617	482	680	5
tienen	247	603	275	617	482	680	5
que	277	603	293	617	482	680	5
adaptarse	296	603	337	617	482	680	5
a	340	603	345	617	482	680	5
nuevos	347	603	378	617	482	680	5
ambientes	380	603	425	617	482	680	5
Integra	57	637	83	647	482	680	5
Educativa	85	637	120	647	482	680	5
Vol.	123	637	137	647	482	680	5
VI	139	637	149	647	482	680	5
/	151	637	154	647	482	680	5
Nº	156	637	167	647	482	680	5
1	169	637	173	647	482	680	5
115	410	636	425	649	482	680	5
Pilar	57	42	74	53	482	680	6
Hernández	76	42	113	53	482	680	6
Pastor	115	42	136	53	482	680	6
y	57	69	62	82	482	680	6
a	65	69	70	82	482	680	6
la	73	69	81	82	482	680	6
vez	84	69	99	82	482	680	6
están	102	69	125	82	482	680	6
expuestas	128	69	170	82	482	680	6
a	174	69	178	82	482	680	6
diversos	182	69	218	82	482	680	6
peligros	221	69	257	82	482	680	6
que	260	69	276	82	482	680	6
son	280	69	295	82	482	680	6
prevalentes	298	69	349	82	482	680	6
en	352	69	363	82	482	680	6
sus	366	69	380	82	482	680	6
entornos.	383	69	425	82	482	680	6
Las	57	82	73	96	482	680	6
desigualdades	77	82	138	96	482	680	6
sociales	142	82	176	96	482	680	6
que	180	82	196	96	482	680	6
sufren	201	82	229	96	482	680	6
muchos	233	82	268	96	482	680	6
de	272	82	282	96	482	680	6
los	287	82	299	96	482	680	6
migrantes	304	82	348	96	482	680	6
en	352	82	363	96	482	680	6
los	367	82	380	96	482	680	6
países	384	82	410	96	482	680	6
de	415	82	425	96	482	680	6
destino	57	95	89	109	482	680	6
hacen	92	95	118	109	482	680	6
que	120	95	136	109	482	680	6
estos	139	95	161	109	482	680	6
grupos	163	95	193	109	482	680	6
de	196	95	206	109	482	680	6
población	209	95	253	109	482	680	6
sean	255	95	274	109	482	680	6
más	277	95	294	109	482	680	6
vulnerables	297	95	347	109	482	680	6
a	349	95	354	109	482	680	6
contraer	357	95	394	109	482	680	6
ciertas	396	95	425	109	482	680	6
enfermedades,	57	108	121	122	482	680	6
como	126	108	151	122	482	680	6
por	155	108	171	122	482	680	6
ejemplo	175	108	211	122	482	680	6
la	216	108	223	122	482	680	6
tuberculosis,	228	108	284	122	482	680	6
lepra	289	108	311	122	482	680	6
o	316	108	321	122	482	680	6
sífilis,	326	108	352	122	482	680	6
que	356	108	372	122	482	680	6
les	377	108	389	122	482	680	6
afectan	394	108	425	122	482	680	6
desproporcionadamente	57	121	164	135	482	680	6
(Gushulak	168	121	214	135	482	680	6
y	218	121	223	135	482	680	6
MacPherson,	227	121	286	135	482	680	6
2006).	290	121	318	135	482	680	6
También	321	121	361	135	482	680	6
a	365	121	369	135	482	680	6
la	373	121	381	135	482	680	6
infección	384	121	425	135	482	680	6
con	57	135	73	148	482	680	6
VIH,	77	135	101	148	482	680	6
ya	105	135	115	148	482	680	6
que	119	135	135	148	482	680	6
muchas	139	135	173	148	482	680	6
personas	177	135	215	148	482	680	6
migrantes,	220	135	266	148	482	680	6
en	271	135	281	148	482	680	6
especial	285	135	320	148	482	680	6
mujeres,	324	135	362	148	482	680	6
están	366	135	389	148	482	680	6
más	393	135	410	148	482	680	6
en	414	135	425	148	482	680	6
riesgo	57	148	84	162	482	680	6
de	88	148	98	162	482	680	6
contraer	102	148	140	162	482	680	6
la	143	148	151	162	482	680	6
infección	155	148	196	162	482	680	6
en	200	148	210	162	482	680	6
sus	214	148	228	162	482	680	6
países	232	148	258	162	482	680	6
de	261	148	272	162	482	680	6
destino	276	148	308	162	482	680	6
como	312	148	337	162	482	680	6
consecuencia	341	148	399	162	482	680	6
de	403	148	414	162	482	680	6
la	418	148	425	162	482	680	6
trata	57	161	77	175	482	680	6
y	80	161	85	175	482	680	6
tráfico	88	161	116	175	482	680	6
y	119	161	124	175	482	680	6
explotación	127	161	178	175	482	680	6
sexual.	181	161	211	175	482	680	6
Muchas	71	184	106	198	482	680	6
de	108	184	119	198	482	680	6
estas	121	184	142	198	482	680	6
enfermedades	145	184	206	198	482	680	6
han	209	184	225	198	482	680	6
sido	227	184	246	198	482	680	6
denominadas	248	184	307	198	482	680	6
“enfermedades	309	184	375	198	482	680	6
infecciosas	378	184	425	198	482	680	6
emergentes”,	57	197	116	211	482	680	6
ya	119	197	129	211	482	680	6
que	133	197	149	211	482	680	6
se	152	197	161	211	482	680	6
introducen	164	197	213	211	482	680	6
en	217	197	227	211	482	680	6
lugares	231	197	262	211	482	680	6
donde	266	197	294	211	482	680	6
nunca	297	197	324	211	482	680	6
existieron	327	197	371	211	482	680	6
o	374	197	380	211	482	680	6
vuelven	383	197	417	211	482	680	6
a	421	197	425	211	482	680	6
surgir	57	211	83	224	482	680	6
en	85	211	96	224	482	680	6
lugares	99	211	131	224	482	680	6
donde	133	211	161	224	482	680	6
ya	163	211	173	224	482	680	6
habían	176	211	206	224	482	680	6
sido	208	211	226	224	482	680	6
eliminadas.	229	211	279	224	482	680	6
Tales	282	211	304	224	482	680	6
son	307	211	323	224	482	680	6
los	325	211	338	224	482	680	6
casos	340	211	363	224	482	680	6
de	366	211	376	224	482	680	6
sarampión	379	211	425	224	482	680	6
(Coughlan	57	224	104	238	482	680	6
y	108	224	113	238	482	680	6
otros,	117	224	143	238	482	680	6
2002)	146	224	172	238	482	680	6
o	176	224	181	238	482	680	6
de	185	224	196	238	482	680	6
hepatitis	200	224	237	238	482	680	6
A	241	224	248	238	482	680	6
(Castelli	252	224	289	238	482	680	6
y	293	224	298	238	482	680	6
otros,	302	224	328	238	482	680	6
1999)	332	224	357	238	482	680	6
y	361	224	366	238	482	680	6
B	370	224	376	238	482	680	6
(Gjørup	380	224	416	238	482	680	6
y	420	224	425	238	482	680	6
otros,	57	237	82	251	482	680	6
2003)	86	237	111	251	482	680	6
que,	114	237	133	251	482	680	6
siendo	137	237	166	251	482	680	6
enfermedades	169	237	231	251	482	680	6
que	234	237	251	251	482	680	6
se	254	237	263	251	482	680	6
pueden	266	237	299	251	482	680	6
prevenir	303	237	340	251	482	680	6
mediante	343	237	385	251	482	680	6
vacunas,	388	237	425	251	482	680	6
han	57	250	73	264	482	680	6
dado	75	250	97	264	482	680	6
lugar	99	250	122	264	482	680	6
a	125	250	129	264	482	680	6
pequeños	132	250	174	264	482	680	6
brotes	176	250	204	264	482	680	6
fruto	206	250	228	264	482	680	6
de	231	250	241	264	482	680	6
la	243	250	251	264	482	680	6
migración,	253	250	301	264	482	680	6
precisamente	304	250	362	264	482	680	6
porque	365	250	396	264	482	680	6
en	399	250	409	264	482	680	6
sus	412	250	425	264	482	680	6
lugares	57	263	88	277	482	680	6
de	91	263	101	277	482	680	6
destino	103	263	136	277	482	680	6
estas	138	263	159	277	482	680	6
vacunas	161	263	196	277	482	680	6
ya	198	263	208	277	482	680	6
se	210	263	219	277	482	680	6
retiraron	221	263	261	277	482	680	6
del	263	263	277	277	482	680	6
esquema	279	263	318	277	482	680	6
regular	320	263	352	277	482	680	6
de	354	263	364	277	482	680	6
vacunaciones	367	263	425	277	482	680	6
por	57	277	72	290	482	680	6
no	75	277	86	290	482	680	6
representar	89	277	140	290	482	680	6
un	143	277	154	290	482	680	6
peligro	157	277	189	290	482	680	6
para	191	277	210	290	482	680	6
la	213	277	221	290	482	680	6
salud	223	277	246	290	482	680	6
pública.	249	277	284	290	482	680	6
El	71	300	81	314	482	680	6
impacto	84	300	120	314	482	680	6
en	123	300	134	314	482	680	6
salud	137	300	160	314	482	680	6
de	163	300	174	314	482	680	6
la	177	300	185	314	482	680	6
población	188	300	232	314	482	680	6
móvil	235	300	260	314	482	680	6
depende	263	300	301	314	482	680	6
de	304	300	315	314	482	680	6
dos	318	300	333	314	482	680	6
factores	336	300	371	314	482	680	6
principales.	374	300	425	314	482	680	6
Primero,	57	313	97	327	482	680	6
depende	99	313	137	327	482	680	6
de	139	313	150	327	482	680	6
las	152	313	164	327	482	680	6
enfermedades	166	313	228	327	482	680	6
presentes	230	313	272	327	482	680	6
en	274	313	285	327	482	680	6
su	287	313	297	327	482	680	6
lugar	299	313	322	327	482	680	6
de	325	313	335	327	482	680	6
origen.	338	313	369	327	482	680	6
Si	372	313	381	327	482	680	6
hablamos	383	313	425	327	482	680	6
de	57	326	67	340	482	680	6
países	72	326	98	340	482	680	6
en	102	326	113	340	482	680	6
vías	117	326	134	340	482	680	6
de	138	326	149	340	482	680	6
desarrollo,	153	326	201	340	482	680	6
encontramos	205	326	263	340	482	680	6
enfermedades	267	326	329	340	482	680	6
prevalentes	333	326	384	340	482	680	6
como	388	326	413	340	482	680	6
el	417	326	425	340	482	680	6
VIH/SIDA,	57	339	110	353	482	680	6
la	113	339	120	353	482	680	6
tuberculosis,	123	339	179	353	482	680	6
infecciones	182	339	232	353	482	680	6
gastrointestinales	235	339	312	353	482	680	6
y	315	339	320	353	482	680	6
respiratorias.	323	339	381	353	482	680	6
Segundo,	383	339	425	353	482	680	6
dependerá	57	353	103	366	482	680	6
de	107	353	118	366	482	680	6
si	122	353	129	366	482	680	6
en	133	353	144	366	482	680	6
el	148	353	156	366	482	680	6
lugar	160	353	183	366	482	680	6
de	187	353	197	366	482	680	6
destino,	201	353	236	366	482	680	6
las	241	353	252	366	482	680	6
personas	256	353	295	366	482	680	6
tienen	299	353	327	366	482	680	6
acceso	331	353	360	366	482	680	6
a	364	353	369	366	482	680	6
servicios	373	353	411	366	482	680	6
de	415	353	425	366	482	680	6
salud.	57	366	82	380	482	680	6
En	87	366	100	380	482	680	6
este	105	366	123	380	482	680	6
caso,	128	366	149	380	482	680	6
la	154	366	162	380	482	680	6
población	167	366	211	380	482	680	6
llamada	216	366	250	380	482	680	6
“ilegal”	255	366	288	380	482	680	6
tiene	293	366	315	380	482	680	6
una	320	366	337	380	482	680	6
gran	342	366	362	380	482	680	6
desventaja,	367	366	415	380	482	680	6
y	420	366	425	380	482	680	6
es	57	379	65	393	482	680	6
que	70	379	86	393	482	680	6
no	90	379	102	393	482	680	6
suele	106	379	129	393	482	680	6
tener	133	379	156	393	482	680	6
acceso	161	379	189	393	482	680	6
al	194	379	201	393	482	680	6
sistema	206	379	238	393	482	680	6
regular	243	379	274	393	482	680	6
de	279	379	289	393	482	680	6
salud,	294	379	319	393	482	680	6
por	324	379	339	393	482	680	6
lo	343	379	352	393	482	680	6
que	356	379	373	393	482	680	6
tiene	381	379	403	393	482	680	6
más	408	379	425	393	482	680	6
tendencia	57	392	100	406	482	680	6
a	103	392	108	406	482	680	6
no	111	392	123	406	482	680	6
tratarse	126	392	160	406	482	680	6
enfermedades	163	392	225	406	482	680	6
que,	228	392	247	406	482	680	6
además	251	392	283	406	482	680	6
de	287	392	297	406	482	680	6
afectar	301	392	331	406	482	680	6
de	334	392	345	406	482	680	6
forma	348	392	375	406	482	680	6
individual,	378	392	425	406	482	680	6
tienen	57	405	85	419	482	680	6
el	90	405	98	419	482	680	6
potencial	103	405	143	419	482	680	6
de	149	405	159	419	482	680	6
expandirse	164	405	211	419	482	680	6
al	217	405	224	419	482	680	6
resto	229	405	251	419	482	680	6
de	256	405	267	419	482	680	6
la	272	405	280	419	482	680	6
población,	285	405	331	419	482	680	6
empezando	336	405	387	419	482	680	6
por	392	405	408	419	482	680	6
los	413	405	425	419	482	680	6
contactos	57	419	99	432	482	680	6
directos.	103	419	141	432	482	680	6
Esto	146	419	166	432	482	680	6
último	170	419	200	432	482	680	6
es	204	419	213	432	482	680	6
de	217	419	228	432	482	680	6
gran	232	419	252	432	482	680	6
controversia,	256	419	314	432	482	680	6
ya	318	419	328	432	482	680	6
que	332	419	348	432	482	680	6
dependiendo	353	419	410	432	482	680	6
de	415	419	425	432	482	680	6
los	57	432	69	446	482	680	6
países,	73	432	102	446	482	680	6
se	105	432	114	446	482	680	6
ofrecen	118	432	151	446	482	680	6
servicios	155	432	193	446	482	680	6
de	196	432	207	446	482	680	6
salud	210	432	233	446	482	680	6
de	237	432	247	446	482	680	6
forma	251	432	278	446	482	680	6
gratuita	281	432	316	446	482	680	6
para	320	432	339	446	482	680	6
toda	342	432	362	446	482	680	6
su	365	432	375	446	482	680	6
población,	379	432	425	446	482	680	6
independientemente	57	445	148	459	482	680	6
de	151	445	162	459	482	680	6
su	165	445	174	459	482	680	6
estado	177	445	205	459	482	680	6
legal	208	445	229	459	482	680	6
en	232	445	243	459	482	680	6
el	246	445	253	459	482	680	6
país,	256	445	276	459	482	680	6
mientras	279	445	318	459	482	680	6
que	321	445	337	459	482	680	6
existen	340	445	371	459	482	680	6
otros	373	445	396	459	482	680	6
países	399	445	425	459	482	680	6
donde	57	458	84	472	482	680	6
los	87	458	99	472	482	680	6
servicios	102	458	140	472	482	680	6
de	142	458	152	472	482	680	6
salud	155	458	178	472	482	680	6
gratuitos	180	458	219	472	482	680	6
o	222	458	227	472	482	680	6
bien	230	458	249	472	482	680	6
prácticamente	251	458	314	472	482	680	6
no	316	458	328	472	482	680	6
existen,	330	458	364	472	482	680	6
o	366	458	372	472	482	680	6
existen	374	458	405	472	482	680	6
sólo	407	458	425	472	482	680	6
para	57	471	76	485	482	680	6
personas	79	471	117	485	482	680	6
con	120	471	136	485	482	680	6
estatus	139	471	169	485	482	680	6
“legal”	172	471	202	485	482	680	6
en	205	471	216	485	482	680	6
el	218	471	226	485	482	680	6
país.	229	471	249	485	482	680	6
Un	71	494	86	508	482	680	6
caso	90	494	109	508	482	680	6
que	114	494	130	508	482	680	6
ha	135	494	145	508	482	680	6
aumentado	150	494	200	508	482	680	6
el	204	494	212	508	482	680	6
interés	217	494	247	508	482	680	6
de	252	494	262	508	482	680	6
la	267	494	275	508	482	680	6
comunidad	279	494	329	508	482	680	6
internacional	334	494	393	508	482	680	6
en	397	494	408	508	482	680	6
los	413	494	425	508	482	680	6
últimos	57	508	90	521	482	680	6
años	94	508	114	521	482	680	6
es	118	508	127	521	482	680	6
la	131	508	138	521	482	680	6
enfermedad	142	508	195	521	482	680	6
de	199	508	209	521	482	680	6
Chagas,	213	508	248	521	482	680	6
que	252	508	269	521	482	680	6
no	272	508	284	521	482	680	6
se	288	508	297	521	482	680	6
transmite	300	508	343	521	482	680	6
solamente	347	508	392	521	482	680	6
dentro	396	508	425	521	482	680	6
de	57	521	67	535	482	680	6
los	71	521	84	535	482	680	6
países	88	521	114	535	482	680	6
endémicos,	117	521	167	535	482	680	6
sino	171	521	190	535	482	680	6
que	194	521	210	535	482	680	6
también	214	521	250	535	482	680	6
traspasa	254	521	289	535	482	680	6
fronteras.	293	521	336	535	482	680	6
Esta	340	521	359	535	482	680	6
patología	363	521	404	535	482	680	6
está	408	521	425	535	482	680	6
causada	57	534	91	548	482	680	6
por	95	534	111	548	482	680	6
el	115	534	123	548	482	680	6
parásito	127	534	163	548	482	680	6
Trypanosoma	167	534	221	548	482	680	6
cruzi	226	534	247	548	482	680	6
y	251	534	257	548	482	680	6
está	261	534	278	548	482	680	6
presente	283	534	320	548	482	680	6
en	325	534	336	548	482	680	6
todo	340	534	361	548	482	680	6
el	365	534	373	548	482	680	6
continente	377	534	425	548	482	680	6
latinoamericano.	57	547	131	561	482	680	6
Sin	136	547	151	561	482	680	6
embargo,	156	547	198	561	482	680	6
últimamente,	203	547	262	561	482	680	6
algunos	267	547	302	561	482	680	6
de	307	547	317	561	482	680	6
los	322	547	335	561	482	680	6
países	340	547	366	561	482	680	6
que	371	547	387	561	482	680	6
reciben	392	547	425	561	482	680	6
mayor	57	560	85	574	482	680	6
número	88	560	123	574	482	680	6
de	126	560	136	574	482	680	6
migrantes	139	560	184	574	482	680	6
de	186	560	197	574	482	680	6
países	200	560	226	574	482	680	6
latinoamericanos	229	560	305	574	482	680	6
como	308	560	332	574	482	680	6
es	335	560	344	574	482	680	6
España	347	560	379	574	482	680	6
o	382	560	388	574	482	680	6
Estados	391	560	425	574	482	680	6
Unidos,	57	574	92	587	482	680	6
han	95	574	111	587	482	680	6
incrementado	114	574	176	587	482	680	6
su	179	574	188	587	482	680	6
atención	191	574	229	587	482	680	6
hacia	232	574	255	587	482	680	6
esta	257	574	274	587	482	680	6
enfermedad.	277	574	333	587	482	680	6
En	71	597	84	611	482	680	6
los	87	597	99	611	482	680	6
países	102	597	128	611	482	680	6
endémicos,	131	597	181	611	482	680	6
el	184	597	192	611	482	680	6
mal	194	597	211	611	482	680	6
de	214	597	224	611	482	680	6
Chagas	227	597	260	611	482	680	6
se	263	597	271	611	482	680	6
transmite	274	597	316	611	482	680	6
mayormente	319	597	376	611	482	680	6
a	378	597	383	611	482	680	6
través	386	597	412	611	482	680	6
de	415	597	425	611	482	680	6
los	57	610	69	624	482	680	6
vectores	73	610	109	624	482	680	6
Triatoma,	113	610	154	624	482	680	6
pero	158	610	178	624	482	680	6
en	181	610	192	624	482	680	6
los	196	610	208	624	482	680	6
países	212	610	238	624	482	680	6
no	241	610	253	624	482	680	6
endémicos,	256	610	306	624	482	680	6
los	310	610	322	624	482	680	6
modos	326	610	355	624	482	680	6
de	359	610	369	624	482	680	6
transmisión	373	610	425	624	482	680	6
116	57	636	72	649	482	680	6
Integra	309	637	335	647	482	680	6
Educativa	337	637	372	647	482	680	6
Vol.	375	637	389	647	482	680	6
VI	391	637	401	647	482	680	6
/	403	637	406	647	482	680	6
Nº	408	637	419	647	482	680	6
1	421	637	425	647	482	680	6
Enfermedades	241	42	293	53	482	680	7
infecciosas,	295	42	335	53	482	680	7
migración	338	42	374	53	482	680	7
y	376	42	380	53	482	680	7
salud	383	42	401	53	482	680	7
global	403	42	425	53	482	680	7
más	57	69	74	82	482	680	7
comunes	77	69	116	82	482	680	7
son	119	69	134	82	482	680	7
por	137	69	152	82	482	680	7
transfusión	155	69	204	82	482	680	7
sanguínea	207	69	251	82	482	680	7
y	254	69	259	82	482	680	7
trasplante	261	69	305	82	482	680	7
de	308	69	318	82	482	680	7
órganos	321	69	356	82	482	680	7
desde	359	69	384	82	482	680	7
personas	387	69	425	82	482	680	7
infectadas,	57	82	104	96	482	680	7
o	108	82	114	96	482	680	7
transmisión	118	82	170	96	482	680	7
vertical	174	82	207	96	482	680	7
de	211	82	222	96	482	680	7
mujeres	226	82	261	96	482	680	7
embarazadas	265	82	322	96	482	680	7
a	326	82	331	96	482	680	7
sus	335	82	348	96	482	680	7
hijos.	353	82	377	96	482	680	7
Ya	381	82	391	96	482	680	7
se	396	82	405	96	482	680	7
han	409	82	425	96	482	680	7
registrado	57	95	102	109	482	680	7
varios	107	95	133	109	482	680	7
casos	139	95	162	109	482	680	7
de	167	95	178	109	482	680	7
este	183	95	200	109	482	680	7
tipo	206	95	223	109	482	680	7
en	229	95	240	109	482	680	7
Estados	245	95	280	109	482	680	7
Unidos	285	95	318	109	482	680	7
(CDC,	323	95	354	109	482	680	7
2012),	360	95	388	109	482	680	7
España	393	95	425	109	482	680	7
(Ramos	57	108	91	122	482	680	7
y	93	108	98	122	482	680	7
otros,	101	108	126	122	482	680	7
2012)	129	108	154	122	482	680	7
o	157	108	162	122	482	680	7
Suiza	165	108	189	122	482	680	7
(Jackson	191	108	228	122	482	680	7
y	231	108	236	122	482	680	7
otros,	239	108	264	122	482	680	7
2009),	267	108	295	122	482	680	7
entre	297	108	321	122	482	680	7
otros.	323	108	349	122	482	680	7
De	354	108	367	122	482	680	7
esta	370	108	387	122	482	680	7
manera,	389	108	425	122	482	680	7
enfermedades	57	121	118	135	482	680	7
que	123	121	139	135	482	680	7
se	144	121	153	135	482	680	7
consideran	158	121	206	135	482	680	7
“de	211	121	226	135	482	680	7
la	231	121	239	135	482	680	7
pobreza”,	243	121	286	135	482	680	7
como	291	121	316	135	482	680	7
es	321	121	329	135	482	680	7
este	334	121	351	135	482	680	7
caso,	356	121	378	135	482	680	7
empiezan	383	121	425	135	482	680	7
a	57	135	61	148	482	680	7
llamar	67	135	95	148	482	680	7
la	100	135	108	148	482	680	7
atención	113	135	151	148	482	680	7
de	156	135	167	148	482	680	7
naciones	172	135	210	148	482	680	7
de	216	135	226	148	482	680	7
renta	231	135	254	148	482	680	7
alta,	260	135	278	148	482	680	7
siempre	283	135	319	148	482	680	7
pensando	324	135	366	148	482	680	7
que	371	135	387	148	482	680	7
pueden	393	135	425	148	482	680	7
representar	57	148	107	162	482	680	7
un	113	148	124	162	482	680	7
peligro	129	148	161	162	482	680	7
para	166	148	185	162	482	680	7
ellas.	190	148	213	162	482	680	7
Hace	218	148	241	162	482	680	7
unos	246	148	267	162	482	680	7
meses,	273	148	302	162	482	680	7
una	307	148	323	162	482	680	7
publicación	328	148	380	162	482	680	7
científica	385	148	425	162	482	680	7
hizo	57	161	76	175	482	680	7
saltar	80	161	104	175	482	680	7
la	109	161	116	175	482	680	7
alarma	121	161	151	175	482	680	7
a	155	161	160	175	482	680	7
nivel	164	161	186	175	482	680	7
mundial	190	161	227	175	482	680	7
cuando	231	161	263	175	482	680	7
comparó	268	161	307	175	482	680	7
el	311	161	319	175	482	680	7
mal	324	161	340	175	482	680	7
de	345	161	355	175	482	680	7
Chagas	360	161	392	175	482	680	7
con	397	161	413	175	482	680	7
el	417	161	425	175	482	680	7
SIDA,	57	174	85	188	482	680	7
titulando	88	174	128	188	482	680	7
su	131	174	141	188	482	680	7
publicación	144	174	195	188	482	680	7
como:	198	174	226	188	482	680	7
“¿Es	229	174	249	188	482	680	7
el	252	174	260	188	482	680	7
mal	263	174	279	188	482	680	7
de	282	174	293	188	482	680	7
Chagas	295	174	328	188	482	680	7
el	331	174	339	188	482	680	7
nuevo	342	174	369	188	482	680	7
SIDA	372	174	397	188	482	680	7
de	400	174	411	188	482	680	7
las	414	174	425	188	482	680	7
Américas?”	57	187	107	201	482	680	7
(Talerton,	109	187	153	201	482	680	7
2012).	155	187	183	201	482	680	7
La	185	187	197	201	482	680	7
publicación	198	187	250	201	482	680	7
pasó	252	187	272	201	482	680	7
de	273	187	284	201	482	680	7
la	286	187	293	201	482	680	7
esfera	295	187	321	201	482	680	7
estrictamente	323	187	383	201	482	680	7
científica	385	187	425	201	482	680	7
a	57	201	61	214	482	680	7
otras	64	201	86	214	482	680	7
esferas	89	201	118	214	482	680	7
periodísticas,	121	201	179	214	482	680	7
como	182	201	207	214	482	680	7
The	209	201	225	215	482	680	7
New	228	201	247	215	482	680	7
York	250	201	269	215	482	680	7
Times,	271	201	299	215	482	680	7
entre	301	201	325	214	482	680	7
otras	327	201	349	214	482	680	7
publicaciones	352	201	412	214	482	680	7
de	415	201	425	214	482	680	7
gran	57	214	77	228	482	680	7
audiencia,	80	214	125	228	482	680	7
e	129	214	133	228	482	680	7
hizo	137	214	156	228	482	680	7
que	159	214	176	228	482	680	7
muchas	179	214	213	228	482	680	7
personas	216	214	255	228	482	680	7
que	258	214	275	228	482	680	7
jamás	278	214	303	228	482	680	7
habían	306	214	336	228	482	680	7
oído	339	214	359	228	482	680	7
hablar	363	214	391	228	482	680	7
de	394	214	405	228	482	680	7
esta	408	214	425	228	482	680	7
enfermedad	57	227	109	241	482	680	7
se	112	227	121	241	482	680	7
informaran	124	227	174	241	482	680	7
acerca	177	227	204	241	482	680	7
de	207	227	218	241	482	680	7
ésta	220	227	237	241	482	680	7
y	240	227	245	241	482	680	7
el	248	227	256	241	482	680	7
peligro	258	227	290	241	482	680	7
potencial	293	227	334	241	482	680	7
que	336	227	353	241	482	680	7
supone.	355	227	390	241	482	680	7
Pero	71	250	92	264	482	680	7
sin	96	250	109	264	482	680	7
duda,	112	250	137	264	482	680	7
independientemente	140	250	232	264	482	680	7
de	235	250	246	264	482	680	7
las	250	250	261	264	482	680	7
motivaciones	265	250	323	264	482	680	7
sociales	327	250	360	264	482	680	7
o	364	250	370	264	482	680	7
económicas	373	250	425	264	482	680	7
de	57	263	67	277	482	680	7
la	71	263	79	277	482	680	7
población	83	263	127	277	482	680	7
que	131	263	147	277	482	680	7
se	151	263	160	277	482	680	7
desplaza,	164	263	204	277	482	680	7
la	208	263	216	277	482	680	7
globalización	220	263	279	277	482	680	7
representa	283	263	330	277	482	680	7
una	334	263	350	277	482	680	7
ventaja	354	263	385	277	482	680	7
para	389	263	409	277	482	680	7
los	413	263	425	277	482	680	7
microorganismos	57	277	134	290	482	680	7
patógenos	136	277	182	290	482	680	7
en	184	277	194	290	482	680	7
términos	197	277	236	290	482	680	7
de	239	277	249	290	482	680	7
velocidad.	251	277	296	290	482	680	7
Cuando	298	277	334	290	482	680	7
en	336	277	347	290	482	680	7
los	349	277	362	290	482	680	7
siglos	364	277	389	290	482	680	7
pasados	391	277	425	290	482	680	7
las	57	290	68	304	482	680	7
epidemias	71	290	115	304	482	680	7
tardaban	117	290	156	304	482	680	7
años	158	290	179	304	482	680	7
en	181	290	192	304	482	680	7
extenderse,	194	290	244	304	482	680	7
ahora	246	290	271	304	482	680	7
lo	274	290	282	304	482	680	7
hacen	284	290	310	304	482	680	7
en	313	290	324	304	482	680	7
cuestión	326	290	363	304	482	680	7
de	365	290	376	304	482	680	7
días,	378	290	398	304	482	680	7
como	400	290	425	304	482	680	7
fue	57	303	71	317	482	680	7
el	73	303	81	317	482	680	7
caso	84	303	103	317	482	680	7
de	105	303	116	317	482	680	7
la	119	303	126	317	482	680	7
epidemia	129	303	169	317	482	680	7
de	172	303	183	317	482	680	7
SARS	185	303	211	317	482	680	7
(por	214	303	233	317	482	680	7
sus	236	303	249	317	482	680	7
siglas	252	303	276	317	482	680	7
en	278	303	289	317	482	680	7
inglés:	292	303	320	317	482	680	7
Severe	323	303	350	317	482	680	7
Acute	353	303	376	317	482	680	7
Respiratory	379	303	425	317	482	680	7
Syndrome),	57	316	104	330	482	680	7
enfermedad	108	316	161	330	482	680	7
respiratoria	165	316	216	330	482	680	7
causada	220	316	254	330	482	680	7
por	259	316	274	330	482	680	7
un	278	316	290	330	482	680	7
Coronavirus,	294	316	348	330	482	680	7
que	352	316	368	330	482	680	7
se	372	316	381	330	482	680	7
inició	385	316	410	330	482	680	7
en	414	316	425	330	482	680	7
Hong	57	329	83	343	482	680	7
Kong	86	329	111	343	482	680	7
transportada	115	329	171	343	482	680	7
por	174	329	190	343	482	680	7
un	193	329	205	343	482	680	7
viajero	208	329	238	343	482	680	7
desde	241	329	266	343	482	680	7
el	270	329	278	343	482	680	7
sur	281	329	295	343	482	680	7
de	298	329	309	343	482	680	7
China,	312	329	342	343	482	680	7
y	346	329	351	343	482	680	7
que	354	329	370	343	482	680	7
hizo	374	329	393	343	482	680	7
cundir	396	329	425	343	482	680	7
el	57	343	65	356	482	680	7
pánico	68	343	97	356	482	680	7
a	100	343	105	356	482	680	7
nivel	108	343	130	356	482	680	7
mundial	133	343	170	356	482	680	7
en	173	343	184	356	482	680	7
el	187	343	195	356	482	680	7
año	198	343	214	356	482	680	7
2003	217	343	239	356	482	680	7
(Lee	242	343	263	356	482	680	7
y	266	343	271	356	482	680	7
otros,	274	343	300	356	482	680	7
2003)	303	343	328	356	482	680	7
en	332	343	342	356	482	680	7
cuestión	346	343	383	356	482	680	7
de	386	343	396	356	482	680	7
pocos	400	343	425	356	482	680	7
días.	57	356	77	370	482	680	7
O	80	356	88	370	482	680	7
el	91	356	99	370	482	680	7
caso	102	356	121	370	482	680	7
reciente	124	356	160	370	482	680	7
de	162	356	173	370	482	680	7
la	176	356	184	370	482	680	7
gripe	186	356	210	370	482	680	7
aviar	212	356	234	370	482	680	7
H1N1	237	356	266	370	482	680	7
en	269	356	280	370	482	680	7
el	282	356	290	370	482	680	7
año	293	356	309	370	482	680	7
2009,	312	356	337	370	482	680	7
que	340	356	356	370	482	680	7
ha	359	356	370	370	482	680	7
sido	372	356	391	370	482	680	7
incluso	394	356	425	370	482	680	7
clasificada	57	369	102	383	482	680	7
como	105	369	130	383	482	680	7
pandemia	138	369	181	383	482	680	7
y	185	369	190	383	482	680	7
que	194	369	210	383	482	680	7
se	214	369	222	383	482	680	7
estima	226	369	255	383	482	680	7
que	259	369	275	383	482	680	7
mató	279	369	301	383	482	680	7
alrededor	305	369	348	383	482	680	7
de	351	369	362	383	482	680	7
unas	366	369	386	383	482	680	7
300.000	390	369	425	383	482	680	7
personas	57	382	95	396	482	680	7
(Dawood	98	382	139	396	482	680	7
y	141	382	146	396	482	680	7
otros,	149	382	174	396	482	680	7
2012).	176	382	204	396	482	680	7
En	207	382	220	396	482	680	7
ambos	222	382	251	396	482	680	7
casos,	253	382	279	396	482	680	7
la	281	382	289	396	482	680	7
extrema	291	382	327	396	482	680	7
virulencia	329	382	372	396	482	680	7
de	375	382	385	396	482	680	7
las	388	382	399	396	482	680	7
cepas	401	382	425	396	482	680	7
de	57	395	67	409	482	680	7
virus,	70	395	94	409	482	680	7
combinadas	97	395	150	409	482	680	7
con	152	395	169	409	482	680	7
la	171	395	179	409	482	680	7
velocidad	182	395	224	409	482	680	7
de	227	395	237	409	482	680	7
desplazamiento	240	395	309	409	482	680	7
de	311	395	322	409	482	680	7
las	325	395	336	409	482	680	7
personas,	339	395	381	409	482	680	7
ha	383	395	394	409	482	680	7
tenido	397	395	425	409	482	680	7
consecuencias	57	409	119	422	482	680	7
fatales.	122	409	152	422	482	680	7
3.	57	442	67	457	482	680	7
Situación	70	442	121	457	482	680	7
en	124	442	138	457	482	680	7
Bolivia:	141	442	182	457	482	680	7
migraciones	185	442	252	457	482	680	7
internas,	255	442	303	457	482	680	7
urbanización	71	456	142	471	482	680	7
y	145	456	151	471	482	680	7
cambio	154	456	194	471	482	680	7
climático	197	456	247	471	482	680	7
Centrándonos	57	480	120	494	482	680	7
en	125	480	136	494	482	680	7
el	140	480	148	494	482	680	7
caso	152	480	171	494	482	680	7
boliviano,	175	480	219	494	482	680	7
vamos	224	480	252	494	482	680	7
a	256	480	261	494	482	680	7
ver	265	480	279	494	482	680	7
cómo	283	480	308	494	482	680	7
las	312	480	324	494	482	680	7
migraciones	328	480	382	494	482	680	7
internas,	387	480	425	494	482	680	7
motivadas	57	494	101	507	482	680	7
por	103	494	119	507	482	680	7
cuestiones	121	494	167	507	482	680	7
políticas	169	494	206	507	482	680	7
y	208	494	213	507	482	680	7
económicas	215	494	267	507	482	680	7
y,	269	494	276	507	482	680	7
más	278	494	295	507	482	680	7
recientemente,	297	494	364	507	482	680	7
por	366	494	381	507	482	680	7
el	383	494	391	507	482	680	7
cambio	393	494	425	507	482	680	7
climático	57	507	98	521	482	680	7
han	100	507	117	521	482	680	7
afectado	119	507	157	521	482	680	7
a	159	507	164	521	482	680	7
la	167	507	174	521	482	680	7
situación	177	507	217	521	482	680	7
sanitaria	220	507	257	521	482	680	7
de	260	507	270	521	482	680	7
la	273	507	281	521	482	680	7
población.	283	507	330	521	482	680	7
Los	71	530	88	544	482	680	7
gobiernos	92	530	136	544	482	680	7
bolivianos	141	530	186	544	482	680	7
han	190	530	207	544	482	680	7
promovido	211	530	260	544	482	680	7
a	265	530	270	544	482	680	7
lo	274	530	283	544	482	680	7
largo	287	530	310	544	482	680	7
de	315	530	325	544	482	680	7
la	330	530	337	544	482	680	7
historia	342	530	375	544	482	680	7
la	380	530	387	544	482	680	7
idea	392	530	410	544	482	680	7
de	415	530	425	544	482	680	7
colonización,	57	543	116	557	482	680	7
en	118	543	129	557	482	680	7
especial	132	543	166	557	482	680	7
hacia	169	543	192	557	482	680	7
las	195	543	206	557	482	680	7
tierras	209	543	237	557	482	680	7
bajas.	240	543	264	557	482	680	7
Se	267	543	278	557	482	680	7
hicieron	280	543	317	557	482	680	7
planes	320	543	348	557	482	680	7
ya	351	543	360	557	482	680	7
en	363	543	374	557	482	680	7
los	376	543	389	557	482	680	7
1830s	392	543	417	557	482	680	7
y	420	543	425	557	482	680	7
se	57	556	65	570	482	680	7
creó	68	556	88	570	482	680	7
legislación	91	556	138	570	482	680	7
en	141	556	151	570	482	680	7
los	154	556	167	570	482	680	7
años	170	556	190	570	482	680	7
1886,	193	556	218	570	482	680	7
1890	221	556	243	570	482	680	7
y	246	556	251	570	482	680	7
1905.	254	556	278	570	482	680	7
Sin	281	556	296	570	482	680	7
embargo,	299	556	341	570	482	680	7
la	344	556	351	570	482	680	7
colonización	354	556	411	570	482	680	7
no	414	556	425	570	482	680	7
ocurrió	57	569	90	583	482	680	7
masivamente	92	569	150	583	482	680	7
hasta	152	569	175	583	482	680	7
la	177	569	185	583	482	680	7
revolución	187	569	234	583	482	680	7
de	236	569	247	583	482	680	7
1952	249	569	271	583	482	680	7
(Vacaflores,	273	569	325	583	482	680	7
2003).	327	569	355	583	482	680	7
A	357	569	365	583	482	680	7
consecuencia	367	569	425	583	482	680	7
de	57	583	67	596	482	680	7
ese	72	583	86	596	482	680	7
fenómeno	91	583	136	596	482	680	7
histórico,	140	583	182	596	482	680	7
miles	187	583	211	596	482	680	7
de	215	583	226	596	482	680	7
personas	231	583	269	596	482	680	7
que	274	583	290	596	482	680	7
antes	295	583	318	596	482	680	7
vivían	323	583	349	596	482	680	7
en	354	583	365	596	482	680	7
el	370	583	377	596	482	680	7
campo	382	583	412	596	482	680	7
se	416	583	425	596	482	680	7
desplazaron	57	596	109	610	482	680	7
de	112	596	122	610	482	680	7
forma	124	596	151	610	482	680	7
abrupta	153	596	187	610	482	680	7
a	189	596	194	610	482	680	7
vivir	196	596	216	610	482	680	7
en	218	596	229	610	482	680	7
las	231	596	243	610	482	680	7
ciudades.	245	596	286	610	482	680	7
En	288	596	301	610	482	680	7
las	303	596	315	610	482	680	7
siguientes	317	596	361	610	482	680	7
décadas,	363	596	400	610	482	680	7
tanto	402	596	425	610	482	680	7
los	57	609	69	623	482	680	7
asentamientos	72	609	135	623	482	680	7
promovidos	138	609	191	623	482	680	7
por	194	609	209	623	482	680	7
los	212	609	224	623	482	680	7
gobiernos	227	609	271	623	482	680	7
como	274	609	299	623	482	680	7
los	302	609	314	623	482	680	7
espontáneos	317	609	371	623	482	680	7
provocaron	374	609	425	623	482	680	7
Integra	57	637	83	647	482	680	7
Educativa	85	637	120	647	482	680	7
Vol.	123	637	137	647	482	680	7
VI	139	637	149	647	482	680	7
/	151	637	154	647	482	680	7
Nº	156	637	167	647	482	680	7
1	169	637	173	647	482	680	7
117	410	636	425	649	482	680	7
Pilar	57	42	74	53	482	680	8
Hernández	76	42	113	53	482	680	8
Pastor	115	42	136	53	482	680	8
un	57	69	68	82	482	680	8
crecimiento	71	69	124	82	482	680	8
poblacional,	126	69	180	82	482	680	8
en	183	69	194	82	482	680	8
especial	196	69	231	82	482	680	8
en	233	69	244	82	482	680	8
las	247	69	258	82	482	680	8
regiones	261	69	299	82	482	680	8
de	301	69	312	82	482	680	8
alrededor	314	69	357	82	482	680	8
de	359	69	370	82	482	680	8
la	373	69	380	82	482	680	8
ciudad	383	69	412	82	482	680	8
de	415	69	425	82	482	680	8
Santa	57	82	81	96	482	680	8
Cruz,	84	82	109	96	482	680	8
el	112	82	120	96	482	680	8
Alto	123	82	142	96	482	680	8
Beni	145	82	165	96	482	680	8
y	168	82	173	96	482	680	8
el	176	82	184	96	482	680	8
Chapare,	187	82	228	96	482	680	8
con	230	82	247	96	482	680	8
pobladores	250	82	298	96	482	680	8
provenientes	301	82	358	96	482	680	8
sobre	361	82	385	96	482	680	8
todo	388	82	409	96	482	680	8
del	412	82	425	96	482	680	8
Altiplano.	57	95	101	109	482	680	8
Posteriormente,	71	117	143	131	482	680	8
desastres	146	117	185	131	482	680	8
naturales	188	117	229	131	482	680	8
tales	231	117	251	131	482	680	8
como	254	117	279	131	482	680	8
las	282	117	293	131	482	680	8
inundaciones	296	117	355	131	482	680	8
que	358	117	374	131	482	680	8
se	377	117	386	131	482	680	8
dieron	389	117	418	131	482	680	8
a	421	117	425	131	482	680	8
consecuencia	57	131	115	144	482	680	8
de	118	131	129	144	482	680	8
El	131	131	142	144	482	680	8
Niño	145	131	168	144	482	680	8
en	171	131	182	144	482	680	8
los	185	131	197	144	482	680	8
años	200	131	220	144	482	680	8
1982	223	131	245	144	482	680	8
y	248	131	253	144	482	680	8
1983,	256	131	281	144	482	680	8
que	284	131	300	144	482	680	8
destrozaron	303	131	355	144	482	680	8
barrios	358	131	389	144	482	680	8
enteros	392	131	425	144	482	680	8
en	57	144	67	158	482	680	8
Santa	71	144	96	158	482	680	8
Cruz	99	144	122	158	482	680	8
y	126	144	131	158	482	680	8
dieron	134	144	164	158	482	680	8
lugar	167	144	190	158	482	680	8
al	194	144	201	158	482	680	8
que	205	144	221	158	482	680	8
hoy	225	144	242	158	482	680	8
se	245	144	254	158	482	680	8
conoce	258	144	289	158	482	680	8
como	293	144	318	158	482	680	8
el	321	144	329	158	482	680	8
Plan	333	144	353	158	482	680	8
3000;	357	144	381	158	482	680	8
así	385	144	397	158	482	680	8
como	400	144	425	158	482	680	8
sequías	57	157	88	171	482	680	8
que	93	157	109	171	482	680	8
se	114	157	123	171	482	680	8
produjeron	127	157	177	171	482	680	8
en	182	157	193	171	482	680	8
el	197	157	205	171	482	680	8
Altiplano,	210	157	254	171	482	680	8
especialmente	258	157	321	171	482	680	8
en	325	157	336	171	482	680	8
el	341	157	348	171	482	680	8
norte	353	157	377	171	482	680	8
de	382	157	392	171	482	680	8
Potosí	397	157	425	171	482	680	8
(Salamanca	57	170	107	184	482	680	8
y	109	170	114	184	482	680	8
otros,	116	170	142	184	482	680	8
2011),	144	170	172	184	482	680	8
ocasionaron	174	170	228	184	482	680	8
una	230	170	246	184	482	680	8
constante	248	170	291	184	482	680	8
migración	293	170	338	184	482	680	8
de	340	170	351	184	482	680	8
personas	353	170	392	184	482	680	8
y	394	170	399	184	482	680	8
de	401	170	412	184	482	680	8
un	414	170	425	184	482	680	8
crecimiento	57	183	110	197	482	680	8
desordenado	113	183	169	197	482	680	8
de	172	183	183	197	482	680	8
las	186	183	197	197	482	680	8
ciudades.	200	183	241	197	482	680	8
Más	247	183	265	197	482	680	8
tarde,	268	183	294	197	482	680	8
en	297	183	307	197	482	680	8
el	310	183	318	197	482	680	8
año	321	183	337	197	482	680	8
1985,	340	183	365	197	482	680	8
coincidiendo	368	183	425	197	482	680	8
con	57	197	73	210	482	680	8
el	76	197	84	210	482	680	8
Decreto	87	197	123	210	482	680	8
21060,	127	197	157	210	482	680	8
se	160	197	169	210	482	680	8
produjo	172	197	207	210	482	680	8
otra	210	197	228	210	482	680	8
oleada	231	197	260	210	482	680	8
masiva	263	197	293	210	482	680	8
del	296	197	309	210	482	680	8
campo	312	197	342	210	482	680	8
a	345	197	349	210	482	680	8
las	353	197	364	210	482	680	8
urbes,	367	197	394	210	482	680	8
lo	397	197	406	210	482	680	8
que	409	197	425	210	482	680	8
hizo	57	210	76	224	482	680	8
crecer	79	210	106	224	482	680	8
las	109	210	120	224	482	680	8
condiciones	123	210	176	224	482	680	8
de	179	210	189	224	482	680	8
pobreza	192	210	227	224	482	680	8
en	230	210	241	224	482	680	8
la	243	210	251	224	482	680	8
ciudad.	254	210	286	224	482	680	8
Así,	71	232	87	246	482	680	8
las	89	232	101	246	482	680	8
migraciones	103	232	157	246	482	680	8
han	158	232	175	246	482	680	8
continuado	177	232	227	246	482	680	8
a	229	232	233	246	482	680	8
lo	235	232	244	246	482	680	8
largo	246	232	268	246	482	680	8
de	270	232	281	246	482	680	8
los	283	232	295	246	482	680	8
años	297	232	317	246	482	680	8
dirección	319	232	360	246	482	680	8
campo-campo	362	232	425	246	482	680	8
y	57	245	62	259	482	680	8
también	65	245	102	259	482	680	8
campo-ciudad,	105	245	171	259	482	680	8
sobre	174	245	198	259	482	680	8
todo	202	245	222	259	482	680	8
a	226	245	230	259	482	680	8
las	234	245	245	259	482	680	8
ciudades	249	245	287	259	482	680	8
del	290	245	304	259	482	680	8
eje	307	245	320	259	482	680	8
central.	323	245	357	259	482	680	8
La	360	245	372	259	482	680	8
motivación	375	245	425	259	482	680	8
principal	57	258	96	272	482	680	8
de	100	258	110	272	482	680	8
las	113	258	125	272	482	680	8
mismas	128	258	161	272	482	680	8
ha	165	258	175	272	482	680	8
sido	178	258	197	272	482	680	8
la	200	258	208	272	482	680	8
búsqueda	211	258	253	272	482	680	8
de	256	258	267	272	482	680	8
nuevas	270	258	300	272	482	680	8
formas	303	258	334	272	482	680	8
subsistencia	337	258	390	272	482	680	8
cuando	393	258	425	272	482	680	8
sus	57	272	70	285	482	680	8
previas	73	272	104	285	482	680	8
formas	106	272	137	285	482	680	8
de	139	272	150	285	482	680	8
vida	152	272	170	285	482	680	8
se	173	272	182	285	482	680	8
vieron	184	272	212	285	482	680	8
alteradas	215	272	254	285	482	680	8
o	257	272	262	285	482	680	8
eliminadas.	265	272	315	285	482	680	8
Es	317	272	328	285	482	680	8
por	331	272	346	285	482	680	8
esta	349	272	366	285	482	680	8
razón	368	272	393	285	482	680	8
que	396	272	412	285	482	680	8
en	414	272	425	285	482	680	8
Bolivia	57	285	88	299	482	680	8
no	90	285	102	299	482	680	8
se	105	285	113	299	482	680	8
puede	116	285	143	299	482	680	8
hablar	146	285	174	299	482	680	8
de	176	285	187	299	482	680	8
migración	190	285	235	299	482	680	8
interna	238	285	269	299	482	680	8
sin	272	285	285	299	482	680	8
hablar	288	285	316	299	482	680	8
de	318	285	329	299	482	680	8
urbanización.	332	285	392	299	482	680	8
A	71	307	78	321	482	680	8
nivel	81	307	103	321	482	680	8
internacional,	106	307	168	321	482	680	8
las	171	307	183	321	482	680	8
migraciones	186	307	240	321	482	680	8
masivas	244	307	277	321	482	680	8
también	281	307	317	321	482	680	8
han	321	307	337	321	482	680	8
provocado	341	307	387	321	482	680	8
durante	391	307	425	321	482	680	8
años	57	320	77	334	482	680	8
una	81	320	97	334	482	680	8
urbanización	102	320	159	334	482	680	8
desordenada	164	320	219	334	482	680	8
de	224	320	234	334	482	680	8
las	239	320	250	334	482	680	8
ciudades,	254	320	295	334	482	680	8
con	300	320	316	334	482	680	8
la	320	320	328	334	482	680	8
consecuente	332	320	387	334	482	680	8
falta	391	320	410	334	482	680	8
de	415	320	425	334	482	680	8
servicios	57	333	95	347	482	680	8
básicos	97	333	129	347	482	680	8
como	131	333	156	347	482	680	8
el	159	333	166	347	482	680	8
agua	169	333	189	347	482	680	8
y	192	333	197	347	482	680	8
saneamiento,	200	333	258	347	482	680	8
servicios	261	333	299	347	482	680	8
de	301	333	312	347	482	680	8
salud	314	333	337	347	482	680	8
o	340	333	345	347	482	680	8
educación,	348	333	395	347	482	680	8
lo	398	333	406	347	482	680	8
que	409	333	425	347	482	680	8
a	57	347	61	360	482	680	8
su	63	347	73	360	482	680	8
vez,	75	347	92	360	482	680	8
ha	94	347	105	360	482	680	8
provocado	107	347	154	360	482	680	8
la	156	347	163	360	482	680	8
agudización	165	347	218	360	482	680	8
de	220	347	231	360	482	680	8
la	233	347	241	360	482	680	8
pobreza	243	347	278	360	482	680	8
en	280	347	291	360	482	680	8
muchos	293	347	328	360	482	680	8
grupos	330	347	360	360	482	680	8
poblacionales.	362	347	425	360	482	680	8
Es	57	360	68	374	482	680	8
por	71	360	87	374	482	680	8
esta	90	360	107	374	482	680	8
razón	110	360	135	374	482	680	8
que	138	360	155	374	482	680	8
se	158	360	167	374	482	680	8
ha	170	360	181	374	482	680	8
acuñado	184	360	221	374	482	680	8
el	224	360	232	374	482	680	8
término	235	360	271	374	482	680	8
de	274	360	285	374	482	680	8
“pobreza	288	360	328	374	482	680	8
urbana”.	331	360	370	374	482	680	8
Así,	373	360	389	374	482	680	8
aunque	393	360	425	374	482	680	8
en	57	373	67	387	482	680	8
general	70	373	103	387	482	680	8
la	106	373	113	387	482	680	8
población	116	373	160	387	482	680	8
urbana	162	373	193	387	482	680	8
tiene	195	373	218	387	482	680	8
un	220	373	232	387	482	680	8
acceso	234	373	263	387	482	680	8
más	265	373	283	387	482	680	8
amplio	285	373	316	387	482	680	8
a	319	373	323	387	482	680	8
diversos	326	373	362	387	482	680	8
servicios	365	373	402	387	482	680	8
y	405	373	410	387	482	680	8
los	413	373	425	387	482	680	8
indicadores	57	386	108	400	482	680	8
de	110	386	121	400	482	680	8
salud,	124	386	149	400	482	680	8
tales	152	386	172	400	482	680	8
como	175	386	200	400	482	680	8
la	202	386	210	400	482	680	8
mortalidad	213	386	262	400	482	680	8
infantil	264	386	296	400	482	680	8
(Montgomery,	299	386	364	400	482	680	8
2009),	366	386	394	400	482	680	8
suelen	397	386	425	400	482	680	8
ser	57	399	70	413	482	680	8
mejores	74	399	109	413	482	680	8
que	113	399	129	413	482	680	8
en	133	399	144	413	482	680	8
las	147	399	159	413	482	680	8
zonas	163	399	188	413	482	680	8
rurales,	192	399	225	413	482	680	8
la	229	399	236	413	482	680	8
urbanización	240	399	298	413	482	680	8
desordenada	302	399	358	413	482	680	8
implica	362	399	394	413	482	680	8
riesgo	398	399	425	413	482	680	8
para	57	413	76	426	482	680	8
ciertas	79	413	107	426	482	680	8
enfermedades.	110	413	174	426	482	680	8
Los	71	435	88	449	482	680	8
“pobres	92	435	127	449	482	680	8
urbanos”	131	435	171	449	482	680	8
sufren	176	435	203	449	482	680	8
enfermedades	208	435	269	449	482	680	8
que	274	435	290	449	482	680	8
pertenecen	294	435	344	449	482	680	8
tanto	348	435	371	449	482	680	8
a	375	435	380	449	482	680	8
las	384	435	396	449	482	680	8
zonas	400	435	425	449	482	680	8
poco	57	448	78	462	482	680	8
industrializadas	81	448	150	462	482	680	8
como	152	448	177	462	482	680	8
a	179	448	184	462	482	680	8
las	186	448	198	462	482	680	8
zonas	200	448	225	462	482	680	8
más	228	448	245	462	482	680	8
industrializadas.	248	448	319	462	482	680	8
Entre	322	448	347	462	482	680	8
las	350	448	361	462	482	680	8
enfermedades	364	448	425	462	482	680	8
del	57	461	70	475	482	680	8
primer	74	461	105	475	482	680	8
grupo	108	461	135	475	482	680	8
se	139	461	148	475	482	680	8
encuentran	151	461	201	475	482	680	8
las	205	461	217	475	482	680	8
que	221	461	237	475	482	680	8
están	241	461	264	475	482	680	8
relacionadas	267	461	322	475	482	680	8
a	326	461	331	475	482	680	8
la	335	461	342	475	482	680	8
falta	346	461	365	475	482	680	8
de	369	461	380	475	482	680	8
higiene	383	461	416	475	482	680	8
y	420	461	425	475	482	680	8
malnutrición,	57	475	117	488	482	680	8
que	121	475	137	488	482	680	8
son	141	475	156	488	482	680	8
típicamente	160	475	212	488	482	680	8
las	216	475	227	488	482	680	8
infecciosas.	231	475	281	488	482	680	8
Las	285	475	300	488	482	680	8
que	304	475	320	488	482	680	8
pertenecen	324	475	373	488	482	680	8
al	377	475	384	488	482	680	8
segundo	388	475	425	488	482	680	8
grupo	57	488	83	502	482	680	8
son	86	488	101	502	482	680	8
enfermedades	103	488	165	502	482	680	8
crónicas	167	488	204	502	482	680	8
derivadas	206	488	248	502	482	680	8
del	250	488	263	502	482	680	8
sedentarismo	266	488	325	502	482	680	8
y	327	488	332	502	482	680	8
la	334	488	342	502	482	680	8
mala	344	488	365	502	482	680	8
alimentación	368	488	425	502	482	680	8
(incluyendo	57	501	109	515	482	680	8
la	112	501	120	515	482	680	8
llamada	122	501	157	515	482	680	8
“comida	160	501	197	515	482	680	8
basura”).	199	501	239	515	482	680	8
No	71	523	86	537	482	680	8
existen	88	523	119	537	482	680	8
demasiados	121	523	172	537	482	680	8
estudios	175	523	211	537	482	680	8
publicados	213	523	261	537	482	680	8
en	263	523	274	537	482	680	8
Bolivia	277	523	308	537	482	680	8
acerca	310	523	338	537	482	680	8
de	340	523	351	537	482	680	8
la	354	523	361	537	482	680	8
relación	364	523	399	537	482	680	8
entre	402	523	425	537	482	680	8
migración	57	536	102	550	482	680	8
y	105	536	110	550	482	680	8
salud,	113	536	138	550	482	680	8
en	141	536	152	550	482	680	8
especial	154	536	189	550	482	680	8
en	192	536	203	550	482	680	8
lo	205	536	214	550	482	680	8
que	217	536	233	550	482	680	8
se	236	536	245	550	482	680	8
refiere	247	536	276	550	482	680	8
a	279	536	284	550	482	680	8
enfermedades	286	536	348	550	482	680	8
infecciosas.	351	536	401	550	482	680	8
Pero	404	536	425	550	482	680	8
tenemos	57	550	94	563	482	680	8
ejemplos	97	550	137	563	482	680	8
de	140	550	151	563	482	680	8
otros	154	550	177	563	482	680	8
países,	180	550	209	563	482	680	8
que	212	550	228	563	482	680	8
nos	231	550	247	563	482	680	8
dan	250	550	266	563	482	680	8
una	269	550	286	563	482	680	8
idea	289	550	307	563	482	680	8
de	310	550	321	563	482	680	8
lo	324	550	333	563	482	680	8
que	336	550	352	563	482	680	8
está	355	550	372	563	482	680	8
sucediendo	375	550	425	563	482	680	8
aquí.	57	563	78	577	482	680	8
La	71	585	83	599	482	680	8
migración	84	585	130	599	482	680	8
del	131	585	145	599	482	680	8
campo	146	585	176	599	482	680	8
a	177	585	182	599	482	680	8
la	184	585	191	599	482	680	8
ciudad	193	585	222	599	482	680	8
que	224	585	240	599	482	680	8
ha	242	585	252	599	482	680	8
experimentado	254	585	320	599	482	680	8
y	322	585	327	599	482	680	8
sigue	329	585	351	599	482	680	8
experimentando	353	585	425	599	482	680	8
Bolivia	57	598	88	612	482	680	8
implica	90	598	123	612	482	680	8
una	125	598	142	612	482	680	8
transición	144	598	188	612	482	680	8
de	191	598	201	612	482	680	8
actividades	204	598	252	612	482	680	8
y	255	598	260	612	482	680	8
alimentación	263	598	320	612	482	680	8
que	323	598	339	612	482	680	8
no	341	598	353	612	482	680	8
solamente	355	598	401	612	482	680	8
tiene	403	598	425	612	482	680	8
consecuencias	57	612	119	625	482	680	8
en	124	612	135	625	482	680	8
enfermedades	139	612	201	625	482	680	8
no	206	612	217	625	482	680	8
comunicables,	222	612	285	625	482	680	8
como	290	612	315	625	482	680	8
es	320	612	328	625	482	680	8
el	333	612	341	625	482	680	8
gran	346	612	366	625	482	680	8
aumento	371	612	410	625	482	680	8
de	415	612	425	625	482	680	8
118	57	636	72	649	482	680	8
Integra	309	637	335	647	482	680	8
Educativa	337	637	372	647	482	680	8
Vol.	375	637	389	647	482	680	8
VI	391	637	401	647	482	680	8
/	403	637	406	647	482	680	8
Nº	408	637	419	647	482	680	8
1	421	637	425	647	482	680	8
Enfermedades	241	42	293	53	482	680	9
infecciosas,	295	42	335	53	482	680	9
migración	338	42	374	53	482	680	9
y	376	42	380	53	482	680	9
salud	383	42	401	53	482	680	9
global	403	42	425	53	482	680	9
enfermedades	57	69	118	82	482	680	9
cardiovasculares	121	69	193	82	482	680	9
y	195	69	201	82	482	680	9
de	203	69	214	82	482	680	9
diabetes	216	69	252	82	482	680	9
entre	255	69	278	82	482	680	9
la	281	69	288	82	482	680	9
población	291	69	335	82	482	680	9
migrante	337	69	377	82	482	680	9
(Gurven	380	69	418	82	482	680	9
y	420	69	425	82	482	680	9
otros,	57	82	82	96	482	680	9
2013),	85	82	113	96	482	680	9
sino	116	82	134	96	482	680	9
que	137	82	153	96	482	680	9
provoca	156	82	191	96	482	680	9
un	194	82	205	96	482	680	9
cambio	208	82	240	96	482	680	9
de	243	82	254	96	482	680	9
patrones	256	82	295	96	482	680	9
en	297	82	308	96	482	680	9
enfermedades	311	82	372	96	482	680	9
infecciosas,	375	82	425	96	482	680	9
tales	57	95	77	109	482	680	9
como	80	95	105	109	482	680	9
la	109	95	117	109	482	680	9
simple	120	95	150	109	482	680	9
caries.	153	95	181	109	482	680	9
La	185	95	197	109	482	680	9
prevalencia	201	95	251	109	482	680	9
de	255	95	265	109	482	680	9
las	269	95	281	109	482	680	9
caries,	284	95	312	109	482	680	9
causadas	316	95	354	109	482	680	9
principalmente	358	95	425	109	482	680	9
por	57	108	72	122	482	680	9
la	75	108	82	122	482	680	9
bacteria	85	108	120	122	482	680	9
Streptococcus	123	108	175	122	482	680	9
mutans,	178	108	211	122	482	680	9
es	213	108	222	122	482	680	9
extremadamente	225	108	299	122	482	680	9
elevada	301	108	334	122	482	680	9
en	337	108	347	122	482	680	9
grandes	350	108	384	122	482	680	9
ciudades	387	108	425	122	482	680	9
como	57	121	82	135	482	680	9
consecuencia	86	121	144	135	482	680	9
de	149	121	159	135	482	680	9
una	164	121	180	135	482	680	9
alimentación	184	121	242	135	482	680	9
llena	246	121	267	135	482	680	9
de	272	121	282	135	482	680	9
refrescos	287	121	326	135	482	680	9
y	331	121	336	135	482	680	9
dulces	340	121	368	135	482	680	9
a	372	121	377	135	482	680	9
las	381	121	393	135	482	680	9
que	397	121	413	135	482	680	9
la	418	121	425	135	482	680	9
población	57	135	100	148	482	680	9
no	104	135	115	148	482	680	9
tenía	118	135	140	148	482	680	9
acceso	143	135	172	148	482	680	9
cuando	175	135	207	148	482	680	9
vivía	210	135	231	148	482	680	9
en	234	135	245	148	482	680	9
el	248	135	256	148	482	680	9
campo.	259	135	291	148	482	680	9
Esa	294	135	310	148	482	680	9
alimentación,	313	135	373	148	482	680	9
combinada	377	135	425	148	482	680	9
con	57	148	73	162	482	680	9
la	76	148	84	162	482	680	9
falta	87	148	106	162	482	680	9
de	109	148	120	162	482	680	9
higiene,	123	148	158	162	482	680	9
da	162	148	172	162	482	680	9
lugar	175	148	198	162	482	680	9
a	201	148	206	162	482	680	9
infecciones	209	148	259	162	482	680	9
bucales	262	148	294	162	482	680	9
(y	297	148	306	162	482	680	9
sus	309	148	322	162	482	680	9
consecuencias)	325	148	391	162	482	680	9
que	394	148	411	162	482	680	9
no	414	148	425	162	482	680	9
sufrían	57	161	87	175	482	680	9
con	90	161	106	175	482	680	9
tanta	109	161	131	175	482	680	9
frecuencia	134	161	180	175	482	680	9
cuando	182	161	215	175	482	680	9
vivían	217	161	244	175	482	680	9
en	246	161	257	175	482	680	9
el	260	161	268	175	482	680	9
área	270	161	289	175	482	680	9
rural.	292	161	316	175	482	680	9
La	71	183	83	197	482	680	9
tuberculosis,	87	183	143	197	482	680	9
causada	147	183	181	197	482	680	9
por	184	183	200	197	482	680	9
la	204	183	211	197	482	680	9
bacteria	215	183	250	197	482	680	9
Mycobacterium	254	184	317	197	482	680	9
tuberculosis,	320	184	370	197	482	680	9
existe	373	183	398	197	482	680	9
tanto	402	183	425	197	482	680	9
en	57	197	67	210	482	680	9
el	70	197	78	210	482	680	9
área	81	197	99	210	482	680	9
rural	102	197	123	210	482	680	9
como	126	197	151	210	482	680	9
urbana	153	197	184	210	482	680	9
de	186	197	197	210	482	680	9
Bolivia.	200	197	233	210	482	680	9
Sin	236	197	251	210	482	680	9
embargo,	253	197	295	210	482	680	9
su	298	197	308	210	482	680	9
prevalencia	310	197	360	210	482	680	9
es	363	197	372	210	482	680	9
mucho	374	197	405	210	482	680	9
más	408	197	425	210	482	680	9
alta	57	210	73	224	482	680	9
en	75	210	86	224	482	680	9
el	89	210	97	224	482	680	9
área	100	210	118	224	482	680	9
urbana,	121	210	154	224	482	680	9
siendo	157	210	186	224	482	680	9
a	189	210	193	224	482	680	9
la	196	210	204	224	482	680	9
vez	207	210	221	224	482	680	9
una	224	210	240	224	482	680	9
de	243	210	253	224	482	680	9
las	256	210	268	224	482	680	9
más	271	210	288	224	482	680	9
elevadas	291	210	327	224	482	680	9
de	330	210	341	224	482	680	9
todo	344	210	364	224	482	680	9
el	367	210	375	224	482	680	9
continente	377	210	425	224	482	680	9
americano	57	223	103	237	482	680	9
(WHO,	108	223	143	237	482	680	9
2012).	148	223	176	237	482	680	9
Esto	181	223	202	237	482	680	9
es	206	223	215	237	482	680	9
debido	220	223	251	237	482	680	9
a	256	223	260	237	482	680	9
que	265	223	281	237	482	680	9
esta	286	223	303	237	482	680	9
infección	308	223	349	237	482	680	9
se	354	223	363	237	482	680	9
transmite	367	223	410	237	482	680	9
de	415	223	425	237	482	680	9
persona	57	236	91	250	482	680	9
a	94	236	99	250	482	680	9
persona	102	236	137	250	482	680	9
vía	139	236	152	250	482	680	9
microgotas	155	236	204	250	482	680	9
producidas	207	236	256	250	482	680	9
por	259	236	274	250	482	680	9
los	277	236	289	250	482	680	9
pacientes	292	236	333	250	482	680	9
al	336	236	344	250	482	680	9
toser	346	236	369	250	482	680	9
y	371	236	376	250	482	680	9
que	379	236	396	250	482	680	9
llegan	398	236	425	250	482	680	9
vía	57	249	69	263	482	680	9
aérea	73	249	96	263	482	680	9
a	100	249	105	263	482	680	9
otras	109	249	131	263	482	680	9
personas,	135	249	176	263	482	680	9
y	180	249	185	263	482	680	9
la	189	249	197	263	482	680	9
población	201	249	245	263	482	680	9
que	249	249	265	263	482	680	9
migra	269	249	295	263	482	680	9
del	299	249	312	263	482	680	9
campo	316	249	346	263	482	680	9
a	350	249	354	263	482	680	9
la	358	249	366	263	482	680	9
ciudad	370	249	399	263	482	680	9
tiene	403	249	425	263	482	680	9
mayor	57	263	85	276	482	680	9
tendencia	89	263	132	276	482	680	9
a	137	263	142	276	482	680	9
vivir	146	263	166	276	482	680	9
en	170	263	181	276	482	680	9
situaciones	185	263	234	276	482	680	9
de	238	263	249	276	482	680	9
hacinamiento.	253	263	317	276	482	680	9
Este	321	263	341	276	482	680	9
contacto	345	263	383	276	482	680	9
estrecho	388	263	425	276	482	680	9
entre	57	276	80	290	482	680	9
personas,	83	276	125	290	482	680	9
sumado	128	276	163	290	482	680	9
a	166	276	171	290	482	680	9
niveles	174	276	205	290	482	680	9
elevados	208	276	246	290	482	680	9
de	249	276	260	290	482	680	9
malnutrición	263	276	321	290	482	680	9
y	324	276	329	290	482	680	9
un	333	276	344	290	482	680	9
acceso	348	276	376	290	482	680	9
limitado	380	276	417	290	482	680	9
a	420	276	425	290	482	680	9
servicios	57	289	95	303	482	680	9
de	98	289	108	303	482	680	9
salud,	112	289	137	303	482	680	9
ha	141	289	151	303	482	680	9
sido	154	289	173	303	482	680	9
uno	176	289	193	303	482	680	9
de	196	289	207	303	482	680	9
los	210	289	223	303	482	680	9
factores	226	289	261	303	482	680	9
de	264	289	274	303	482	680	9
persistencia	278	289	330	303	482	680	9
de	333	289	344	303	482	680	9
la	347	289	354	303	482	680	9
tuberculosis	358	289	411	303	482	680	9
en	414	289	425	303	482	680	9
zonas	57	302	82	316	482	680	9
urbanas	84	302	119	316	482	680	9
(Greene,	122	302	161	316	482	680	9
2004).	164	302	192	316	482	680	9
La	71	324	83	338	482	680	9
“pobreza	87	324	128	338	482	680	9
urbana”	132	324	168	338	482	680	9
está	172	324	189	338	482	680	9
relacionada	194	324	245	338	482	680	9
también	250	324	286	338	482	680	9
por	291	324	306	338	482	680	9
ejemplo	311	324	346	338	482	680	9
con	351	324	367	338	482	680	9
la	372	324	380	338	482	680	9
infección	384	324	425	338	482	680	9
del	57	338	70	351	482	680	9
VIH.	75	338	98	351	482	680	9
Aunque	103	338	137	351	482	680	9
Bolivia	142	338	173	351	482	680	9
es	177	338	186	351	482	680	9
un	190	338	202	351	482	680	9
país	206	338	223	351	482	680	9
con	228	338	244	351	482	680	9
una	248	338	265	351	482	680	9
baja	269	338	287	351	482	680	9
incidencia	291	338	336	351	482	680	9
de	341	338	351	351	482	680	9
infecciones	356	338	405	351	482	680	9
por	410	338	425	351	482	680	9
VIH	57	351	78	365	482	680	9
a	82	351	87	365	482	680	9
nivel	91	351	112	365	482	680	9
mundial,	117	351	156	365	482	680	9
hasta	160	351	183	365	482	680	9
junio	187	351	210	365	482	680	9
de	214	351	225	365	482	680	9
2012	229	351	251	365	482	680	9
se	255	351	264	365	482	680	9
registraron	268	351	317	365	482	680	9
8.319	322	351	346	365	482	680	9
casos	350	351	373	365	482	680	9
en	378	351	388	365	482	680	9
todo	393	351	413	365	482	680	9
el	417	351	425	365	482	680	9
país.	57	364	77	378	482	680	9
Sin	81	364	96	378	482	680	9
embargo,	100	364	142	378	482	680	9
teniendo	147	364	186	378	482	680	9
en	191	364	201	378	482	680	9
cuenta	206	364	235	378	482	680	9
el	240	364	248	378	482	680	9
grave	252	364	276	378	482	680	9
subregistro	281	364	331	378	482	680	9
de	335	364	346	378	482	680	9
pacientes	350	364	391	378	482	680	9
que	396	364	412	378	482	680	9
se	416	364	425	378	482	680	9
calcula	57	377	87	391	482	680	9
en	90	377	101	391	482	680	9
un	105	377	116	391	482	680	9
70%	120	377	141	391	482	680	9
a	144	377	149	391	482	680	9
nivel	152	377	174	391	482	680	9
nacional	177	377	214	391	482	680	9
(Protto	218	377	250	391	482	680	9
y	254	377	259	391	482	680	9
otros,	262	377	288	391	482	680	9
2008),	291	377	319	391	482	680	9
podemos	323	377	363	391	482	680	9
hacernos	366	377	406	391	482	680	9
a	410	377	414	391	482	680	9
la	418	377	425	391	482	680	9
idea	57	390	75	404	482	680	9
del	79	390	92	404	482	680	9
número	97	390	132	404	482	680	9
real	136	390	152	404	482	680	9
de	156	390	167	404	482	680	9
casos	171	390	194	404	482	680	9
y	198	390	203	404	482	680	9
del	207	390	221	404	482	680	9
porcentaje	225	390	271	404	482	680	9
de	276	390	286	404	482	680	9
la	290	390	298	404	482	680	9
población	302	390	346	404	482	680	9
que	350	390	366	404	482	680	9
representan.	370	390	425	404	482	680	9
Como	57	404	85	417	482	680	9
datos	88	404	112	417	482	680	9
científicos	115	404	161	417	482	680	9
demuestran,	164	404	219	417	482	680	9
el	222	404	230	417	482	680	9
VIH/SIDA	234	404	284	417	482	680	9
es	288	404	297	417	482	680	9
más	300	404	318	417	482	680	9
prevalente	321	404	367	417	482	680	9
en	371	404	382	417	482	680	9
las	385	404	397	417	482	680	9
zonas	400	404	425	417	482	680	9
urbanas	57	417	91	431	482	680	9
que	96	417	112	431	482	680	9
en	116	417	127	431	482	680	9
las	131	417	143	431	482	680	9
rurales	147	417	177	431	482	680	9
(Mercado	182	417	225	431	482	680	9
y	229	417	234	431	482	680	9
otros,	238	417	264	431	482	680	9
2007).	268	417	296	431	482	680	9
En	301	417	314	431	482	680	9
Bolivia	318	417	349	431	482	680	9
se	353	417	362	431	482	680	9
concentra	366	417	410	431	482	680	9
en	414	417	425	431	482	680	9
poblaciones	57	430	109	444	482	680	9
clave,	112	430	137	444	482	680	9
que	140	430	156	444	482	680	9
suelen	159	430	187	444	482	680	9
ser	190	430	203	444	482	680	9
urbanas,	206	430	243	444	482	680	9
y	246	430	251	444	482	680	9
que	254	430	270	444	482	680	9
incluyen	273	430	311	444	482	680	9
hombres	314	430	353	444	482	680	9
que	356	430	372	444	482	680	9
tienen	375	430	403	444	482	680	9
sexo	406	430	425	444	482	680	9
con	57	443	73	457	482	680	9
hombres,	77	443	119	457	482	680	9
trabajadoras	123	443	177	457	482	680	9
sexuales	182	443	217	457	482	680	9
y	221	443	226	457	482	680	9
transgénero.	231	443	286	457	482	680	9
De	291	443	304	457	482	680	9
estos	309	443	331	457	482	680	9
grupos,	335	443	368	457	482	680	9
la	372	443	380	457	482	680	9
infección	384	443	425	457	482	680	9
se	57	456	65	470	482	680	9
está	69	456	86	470	482	680	9
expandiendo	90	456	146	470	482	680	9
a	150	456	154	470	482	680	9
otros	158	456	181	470	482	680	9
sectores	184	456	220	470	482	680	9
de	223	456	234	470	482	680	9
la	237	456	245	470	482	680	9
población,	248	456	295	470	482	680	9
como	299	456	323	470	482	680	9
son	327	456	342	470	482	680	9
los	346	456	358	470	482	680	9
jóvenes,	362	456	397	470	482	680	9
sobre	401	456	425	470	482	680	9
todo	57	470	77	483	482	680	9
a	80	470	84	483	482	680	9
través	87	470	113	483	482	680	9
de	115	470	126	483	482	680	9
las	128	470	140	483	482	680	9
llamadas	142	470	180	483	482	680	9
“personas	183	470	226	483	482	680	9
puente”,	229	470	267	483	482	680	9
como	269	470	294	483	482	680	9
son	296	470	312	483	482	680	9
los	314	470	327	483	482	680	9
bisexuales,	329	470	376	483	482	680	9
que	379	470	395	483	482	680	9
tienen	397	470	425	483	482	680	9
relaciones	57	483	101	497	482	680	9
tanto	104	483	127	497	482	680	9
con	130	483	146	497	482	680	9
hombres	149	483	188	497	482	680	9
como	191	483	215	497	482	680	9
con	218	483	234	497	482	680	9
mujeres.	237	483	275	497	482	680	9
Una	71	505	90	519	482	680	9
infección	96	505	137	519	482	680	9
que	142	505	158	519	482	680	9
representa	164	505	210	519	482	680	9
un	216	505	227	519	482	680	9
claro	233	505	255	519	482	680	9
ejemplo	261	505	296	519	482	680	9
de	302	505	312	519	482	680	9
los	318	505	330	519	482	680	9
deficientes	336	505	383	519	482	680	9
sistemas	389	505	425	519	482	680	9
de	57	518	67	532	482	680	9
saneamiento	71	518	127	532	482	680	9
que	131	518	148	532	482	680	9
sufren	152	518	180	532	482	680	9
algunas	184	518	217	532	482	680	9
zonas	221	518	246	532	482	680	9
urbanas,	250	518	288	532	482	680	9
especialmente	292	518	355	532	482	680	9
las	359	518	370	532	482	680	9
de	375	518	385	532	482	680	9
reciente	389	518	425	532	482	680	9
creación,	57	531	97	545	482	680	9
es	101	531	110	545	482	680	9
la	114	531	121	545	482	680	9
rabia.	125	531	150	545	482	680	9
Esta	154	531	173	545	482	680	9
infección	177	531	218	545	482	680	9
vírica	222	531	247	545	482	680	9
causada	250	531	284	545	482	680	9
por	288	531	304	545	482	680	9
un	308	531	319	545	482	680	9
patógeno	323	531	365	545	482	680	9
de	369	531	379	545	482	680	9
la	383	531	391	545	482	680	9
familia	395	531	425	545	482	680	9
Rhabdoviridae,	57	545	119	559	482	680	9
y	122	545	127	558	482	680	9
mortal	131	545	160	558	482	680	9
si	164	545	171	558	482	680	9
no	174	545	186	558	482	680	9
se	189	545	198	558	482	680	9
trata	202	545	222	558	482	680	9
a	226	545	230	558	482	680	9
tiempo,	234	545	268	558	482	680	9
es	272	545	280	558	482	680	9
transmitida	284	545	335	558	482	680	9
por	338	545	354	558	482	680	9
las	357	545	369	558	482	680	9
mordeduras	372	545	425	558	482	680	9
de	57	558	67	572	482	680	9
animales	72	558	111	572	482	680	9
infectados,	116	558	164	572	482	680	9
entre	168	558	192	572	482	680	9
los	197	558	209	572	482	680	9
cuales	214	558	241	572	482	680	9
se	246	558	254	572	482	680	9
encuentran	259	558	309	572	482	680	9
los	314	558	327	572	482	680	9
perros.	331	558	363	572	482	680	9
Bolivia	367	558	398	572	482	680	9
tiene	403	558	425	572	482	680	9
actualmente	57	571	111	585	482	680	9
el	115	571	123	585	482	680	9
mayor	126	571	155	585	482	680	9
número	159	571	194	585	482	680	9
de	198	571	208	585	482	680	9
casos	212	571	235	585	482	680	9
de	239	571	249	585	482	680	9
rabia	253	571	275	585	482	680	9
canina	279	571	308	585	482	680	9
y	312	571	317	585	482	680	9
humana	321	571	356	585	482	680	9
del	360	571	374	585	482	680	9
continente	378	571	425	585	482	680	9
(Suzuki	57	584	90	598	482	680	9
y	94	584	99	598	482	680	9
otros,	102	584	128	598	482	680	9
2008),	132	584	160	598	482	680	9
que	163	584	180	598	482	680	9
se	183	584	192	598	482	680	9
dan	196	584	212	598	482	680	9
en	215	584	226	598	482	680	9
su	230	584	239	598	482	680	9
mayoría	243	584	279	598	482	680	9
en	283	584	293	598	482	680	9
las	297	584	309	598	482	680	9
ciudades.	312	584	353	598	482	680	9
Los	357	584	373	598	482	680	9
perros	377	584	405	598	482	680	9
que	409	584	425	598	482	680	9
viven	57	597	80	611	482	680	9
en	83	597	93	611	482	680	9
las	96	597	107	611	482	680	9
zonas	110	597	135	611	482	680	9
urbanas	137	597	172	611	482	680	9
se	174	597	183	611	482	680	9
alimentan	185	597	230	611	482	680	9
de	232	597	243	611	482	680	9
la	245	597	253	611	482	680	9
basura	255	597	284	611	482	680	9
de	286	597	297	611	482	680	9
las	299	597	311	611	482	680	9
calles	313	597	337	611	482	680	9
y	340	597	345	611	482	680	9
se	347	597	356	611	482	680	9
reproducen	359	597	410	611	482	680	9
sin	412	597	425	611	482	680	9
control,	57	611	92	624	482	680	9
especialmente	95	611	158	624	482	680	9
en	161	611	172	624	482	680	9
los	176	611	188	624	482	680	9
barrios	192	611	223	624	482	680	9
más	226	611	243	624	482	680	9
desatendidos,	247	611	307	624	482	680	9
llegando	310	611	349	624	482	680	9
a	352	611	357	624	482	680	9
existir	360	611	387	624	482	680	9
grandes	391	611	425	624	482	680	9
Integra	57	637	83	647	482	680	9
Educativa	85	637	120	647	482	680	9
Vol.	123	637	137	647	482	680	9
VI	139	637	149	647	482	680	9
/	151	637	154	647	482	680	9
Nº	156	637	167	647	482	680	9
1	169	637	173	647	482	680	9
119	410	636	425	649	482	680	9
Pilar	57	42	74	53	482	680	10
Hernández	76	42	113	53	482	680	10
Pastor	115	42	136	53	482	680	10
densidades	57	69	105	82	482	680	10
de	108	69	119	82	482	680	10
población	122	69	166	82	482	680	10
canina	169	69	198	82	482	680	10
sin	201	69	214	82	482	680	10
vacunar	217	69	252	82	482	680	10
(Widdowson	255	69	313	82	482	680	10
y	316	69	321	82	482	680	10
otros,	324	69	350	82	482	680	10
2002)	353	69	378	82	482	680	10
y	382	69	387	82	482	680	10
que	390	69	406	82	482	680	10
son	410	69	425	82	482	680	10
transmisores	57	82	113	96	482	680	10
potenciales	117	82	167	96	482	680	10
de	170	82	181	96	482	680	10
esta	185	82	202	96	482	680	10
enfermedad.	206	82	261	96	482	680	10
Esto	265	82	286	96	482	680	10
pone	290	82	312	96	482	680	10
en	316	82	326	96	482	680	10
riesgo	330	82	357	96	482	680	10
de	361	82	372	96	482	680	10
infección	376	82	417	96	482	680	10
a	420	82	425	96	482	680	10
la	57	95	64	109	482	680	10
población,	67	95	114	109	482	680	10
pero	117	95	137	109	482	680	10
sobre	140	95	165	109	482	680	10
todo	168	95	188	109	482	680	10
a	191	95	196	109	482	680	10
los	199	95	212	109	482	680	10
menores	215	95	253	109	482	680	10
de	256	95	267	109	482	680	10
15	270	95	281	109	482	680	10
años,	284	95	307	109	482	680	10
que	310	95	326	109	482	680	10
son	329	95	345	109	482	680	10
los	348	95	360	109	482	680	10
que	363	95	379	109	482	680	10
tienen	383	95	411	109	482	680	10
un	414	95	425	109	482	680	10
riesgo	57	108	84	122	482	680	10
más	87	108	104	122	482	680	10
elevado	107	108	140	122	482	680	10
de	143	108	154	122	482	680	10
recibir	157	108	186	122	482	680	10
mordeduras	189	108	242	122	482	680	10
de	245	108	256	122	482	680	10
perros.	259	108	290	122	482	680	10
En	292	108	306	122	482	680	10
lo	308	108	317	122	482	680	10
que	320	108	336	122	482	680	10
va	339	108	349	122	482	680	10
de	352	108	362	122	482	680	10
año	365	108	381	122	482	680	10
y	384	108	389	122	482	680	10
hasta	392	108	415	122	482	680	10
la	418	108	425	122	482	680	10
fecha,	57	121	83	135	482	680	10
ya	86	121	95	135	482	680	10
se	98	121	107	135	482	680	10
han	109	121	126	135	482	680	10
confirmado	128	121	180	135	482	680	10
37	182	121	193	135	482	680	10
casos	196	121	219	135	482	680	10
de	221	121	232	135	482	680	10
rabia	235	121	257	135	482	680	10
canina	259	121	288	135	482	680	10
en	291	121	301	135	482	680	10
el	304	121	312	135	482	680	10
país	314	121	332	135	482	680	10
(Ministerio	334	121	385	135	482	680	10
de	387	121	398	135	482	680	10
Salud	400	121	425	135	482	680	10
y	57	135	62	148	482	680	10
Deportes	65	135	106	148	482	680	10
de	109	135	119	148	482	680	10
Bolivia,	122	135	156	148	482	680	10
2013).	158	135	186	148	482	680	10
Un	71	156	86	170	482	680	10
tipo	90	156	107	170	482	680	10
de	111	156	122	170	482	680	10
movilidad	126	156	170	170	482	680	10
poblacional	174	156	226	170	482	680	10
muy	230	156	249	170	482	680	10
específica	253	156	296	170	482	680	10
del	300	156	313	170	482	680	10
campo	317	156	347	170	482	680	10
a	351	156	356	170	482	680	10
la	360	156	367	170	482	680	10
ciudad	371	156	401	170	482	680	10
es	405	156	414	170	482	680	10
la	418	156	425	170	482	680	10
migración	57	170	102	183	482	680	10
que	104	170	120	183	482	680	10
se	122	170	131	183	482	680	10
da	133	170	144	183	482	680	10
hacia	146	170	169	183	482	680	10
El	171	170	181	183	482	680	10
Alto	183	170	202	183	482	680	10
desde	204	170	229	183	482	680	10
el	232	170	239	183	482	680	10
Altiplano.	242	170	286	183	482	680	10
En	288	170	301	183	482	680	10
ésta,	303	170	323	183	482	680	10
las	325	170	336	183	482	680	10
personas,	339	170	380	183	482	680	10
siguiendo	382	170	425	183	482	680	10
una	57	183	73	197	482	680	10
lógica	76	183	102	197	482	680	10
comerciante,	105	183	162	197	482	680	10
viven	165	183	189	197	482	680	10
entre	191	183	215	197	482	680	10
el	217	183	225	197	482	680	10
campo	228	183	257	197	482	680	10
y	260	183	265	197	482	680	10
la	268	183	276	197	482	680	10
ciudad,	278	183	311	197	482	680	10
más	313	183	331	197	482	680	10
que	333	183	350	197	482	680	10
migrar	352	183	383	197	482	680	10
de	385	183	396	197	482	680	10
forma	399	183	425	197	482	680	10
definitiva	57	196	98	210	482	680	10
a	101	196	106	210	482	680	10
la	108	196	116	210	482	680	10
ciudad.	119	196	151	210	482	680	10
Así,	153	196	170	210	482	680	10
una	173	196	189	210	482	680	10
gran	192	196	212	210	482	680	10
proporción	214	196	265	210	482	680	10
de	267	196	278	210	482	680	10
personas	280	196	319	210	482	680	10
tiene	322	196	344	210	482	680	10
todavía	347	196	379	210	482	680	10
una	381	196	398	210	482	680	10
doble	400	196	425	210	482	680	10
residencia	57	209	101	223	482	680	10
entre	105	209	128	223	482	680	10
su	132	209	141	223	482	680	10
comunidad	145	209	195	223	482	680	10
de	198	209	209	223	482	680	10
origen	212	209	241	223	482	680	10
(manteniendo	245	209	307	223	482	680	10
una	310	209	327	223	482	680	10
actividad	330	209	370	223	482	680	10
agricultora)	373	209	425	223	482	680	10
y	57	222	62	236	482	680	10
El	65	222	75	236	482	680	10
Alto	78	222	98	236	482	680	10
(donde	101	222	132	236	482	680	10
existen	135	222	166	236	482	680	10
nuevas	169	222	199	236	482	680	10
oportunidades	202	222	266	236	482	680	10
y	269	222	274	236	482	680	10
actividades	277	222	326	236	482	680	10
diferentes)	329	222	376	236	482	680	10
(Mazurek,	380	222	425	236	482	680	10
2007).	57	236	85	249	482	680	10
Las	87	236	103	249	482	680	10
consecuencias	105	236	168	249	482	680	10
para	170	236	189	249	482	680	10
las	191	236	203	249	482	680	10
enfermedades	205	236	267	249	482	680	10
infecciosas	269	236	317	249	482	680	10
son	319	236	335	249	482	680	10
obvias,	337	236	367	249	482	680	10
ya	370	236	379	249	482	680	10
que	382	236	398	249	482	680	10
existe	400	236	425	249	482	680	10
un	57	249	68	263	482	680	10
intercambio	71	249	125	263	482	680	10
de	127	249	138	263	482	680	10
dichas	141	249	169	263	482	680	10
patologías	171	249	216	263	482	680	10
del	219	249	233	263	482	680	10
área	235	249	254	263	482	680	10
rural	257	249	278	263	482	680	10
a	281	249	285	263	482	680	10
la	288	249	296	263	482	680	10
urbana	299	249	329	263	482	680	10
y	332	249	337	263	482	680	10
viceversa.	340	249	382	263	482	680	10
Este	71	270	90	284	482	680	10
último	95	270	125	284	482	680	10
caso	130	270	149	284	482	680	10
está	154	270	171	284	482	680	10
probablemente	176	270	243	284	482	680	10
afectando	248	270	291	284	482	680	10
a	296	270	300	284	482	680	10
la	305	270	313	284	482	680	10
expansión	318	270	362	284	482	680	10
del	367	270	380	284	482	680	10
virus	385	270	407	284	482	680	10
del	412	270	425	284	482	680	10
papiloma	57	284	98	297	482	680	10
humano	100	284	137	297	482	680	10
(HPV,	140	284	168	297	482	680	10
por	171	284	186	297	482	680	10
sus	189	284	202	297	482	680	10
siglas	205	284	229	297	482	680	10
en	232	284	242	297	482	680	10
inglés:	245	284	274	297	482	680	10
Human	277	284	311	297	482	680	10
Papillomavirus).	313	284	386	297	482	680	10
El	389	284	399	297	482	680	10
HPV	402	284	425	297	482	680	10
es	57	297	65	311	482	680	10
la	69	297	77	311	482	680	10
causa	81	297	104	311	482	680	10
principal	108	297	148	311	482	680	10
del	151	297	165	311	482	680	10
cáncer	169	297	198	311	482	680	10
cervical	201	297	235	311	482	680	10
en	239	297	250	311	482	680	10
mujeres	254	297	289	311	482	680	10
en	292	297	303	311	482	680	10
Bolivia,	307	297	341	311	482	680	10
que	344	297	361	311	482	680	10
cuenta	364	297	394	311	482	680	10
con	398	297	414	311	482	680	10
la	418	297	425	311	482	680	10
incidencia	57	310	102	324	482	680	10
de	106	310	116	324	482	680	10
infección	121	310	161	324	482	680	10
más	165	310	183	324	482	680	10
elevada	187	310	220	324	482	680	10
del	224	310	237	324	482	680	10
continente	241	310	289	324	482	680	10
americano.	293	310	342	324	482	680	10
Hace	346	310	369	324	482	680	10
tiempo	373	310	405	324	482	680	10
que	409	310	425	324	482	680	10
estudios	57	323	93	337	482	680	10
han	95	323	112	337	482	680	10
demostrado	114	323	167	337	482	680	10
que	170	323	186	337	482	680	10
mujeres	188	323	223	337	482	680	10
con	226	323	242	337	482	680	10
esposos	245	323	278	337	482	680	10
que	281	323	297	337	482	680	10
tienen	300	323	328	337	482	680	10
trabajos	330	323	365	337	482	680	10
que	368	323	384	337	482	680	10
implican	387	323	425	337	482	680	10
desplazamientos,	57	336	132	350	482	680	10
tal	135	336	146	350	482	680	10
es	148	336	157	350	482	680	10
el	160	336	167	350	482	680	10
caso	170	336	189	350	482	680	10
de	191	336	202	350	482	680	10
los	204	336	217	350	482	680	10
transportistas,	219	336	282	350	482	680	10
tienen	284	336	312	350	482	680	10
unos	315	336	336	350	482	680	10
niveles	338	336	369	350	482	680	10
de	371	336	382	350	482	680	10
infección	384	336	425	350	482	680	10
más	57	350	74	363	482	680	10
elevados	80	350	117	363	482	680	10
(Beral,	123	350	152	363	482	680	10
1974),	157	350	185	363	482	680	10
y	191	350	196	363	482	680	10
por	201	350	217	363	482	680	10
tanto	222	350	246	363	482	680	10
una	251	350	267	363	482	680	10
probabilidad	273	350	329	363	482	680	10
mucho	334	350	365	363	482	680	10
más	371	350	388	363	482	680	10
alta	393	350	409	363	482	680	10
de	415	350	425	363	482	680	10
desarrollar	57	363	104	377	482	680	10
cáncer	107	363	136	377	482	680	10
cervical.	139	363	176	377	482	680	10
Datos	178	363	205	377	482	680	10
actuales	208	363	243	377	482	680	10
estiman	246	363	280	377	482	680	10
que	283	363	299	377	482	680	10
cada	302	363	322	377	482	680	10
año	325	363	341	377	482	680	10
mueren	344	363	378	377	482	680	10
en	381	363	391	377	482	680	10
Bolivia	394	363	425	377	482	680	10
638	57	376	73	390	482	680	10
mujeres	75	376	110	390	482	680	10
a	113	376	117	390	482	680	10
causa	120	376	143	390	482	680	10
del	146	376	159	390	482	680	10
cáncer	162	376	191	390	482	680	10
cervical	193	376	227	390	482	680	10
(WHO	229	376	262	390	482	680	10
y	264	376	269	390	482	680	10
ICO,	272	376	295	390	482	680	10
2010),	297	376	325	390	482	680	10
lo	328	376	336	390	482	680	10
que	339	376	355	390	482	680	10
muchas	357	376	391	390	482	680	10
todavía	393	376	425	390	482	680	10
no	57	389	68	403	482	680	10
relacionan	71	389	117	403	482	680	10
con	120	389	136	403	482	680	10
la	139	389	146	403	482	680	10
infección	149	389	190	403	482	680	10
por	192	389	208	403	482	680	10
HPV.	210	389	235	403	482	680	10
Así,	238	389	255	403	482	680	10
que	257	389	273	403	482	680	10
si	276	389	283	403	482	680	10
nos	285	389	301	403	482	680	10
imaginamos	304	389	357	403	482	680	10
el	360	389	368	403	482	680	10
escenario	370	389	412	403	482	680	10
de	415	389	425	403	482	680	10
desplazamientos	57	402	129	416	482	680	10
entre	132	402	156	416	482	680	10
el	158	402	166	416	482	680	10
campo	169	402	198	416	482	680	10
y	201	402	206	416	482	680	10
la	209	402	217	416	482	680	10
ciudad,	220	402	252	416	482	680	10
podemos	255	402	295	416	482	680	10
hacernos	298	402	337	416	482	680	10
a	340	402	345	416	482	680	10
la	348	402	355	416	482	680	10
idea	358	402	376	416	482	680	10
de	379	402	390	416	482	680	10
cómo	392	402	417	416	482	680	10
y	420	402	425	416	482	680	10
con	57	416	73	429	482	680	10
qué	76	416	92	429	482	680	10
frecuencia	95	416	140	429	482	680	10
deben	143	416	170	429	482	680	10
expandirse	173	416	220	429	482	680	10
las	223	416	235	429	482	680	10
infecciones.	237	416	290	429	482	680	10
La	293	416	304	429	482	680	10
buena	307	416	334	429	482	680	10
noticia	337	416	367	429	482	680	10
es	370	416	379	429	482	680	10
que	381	416	398	429	482	680	10
existe	400	416	425	429	482	680	10
una	57	429	73	443	482	680	10
vacuna	76	429	107	443	482	680	10
para	110	429	129	443	482	680	10
el	132	429	140	443	482	680	10
HPV,	143	429	168	443	482	680	10
la	171	429	178	443	482	680	10
mala	182	429	203	443	482	680	10
noticia	206	429	236	443	482	680	10
es	239	429	248	443	482	680	10
que	251	429	267	443	482	680	10
en	270	429	281	443	482	680	10
Bolivia	284	429	315	443	482	680	10
esta	318	429	335	443	482	680	10
vacuna	338	429	369	443	482	680	10
sólo	372	429	390	443	482	680	10
ha	393	429	404	443	482	680	10
sido	407	429	425	443	482	680	10
aplicada	57	442	93	456	482	680	10
por	95	442	111	456	482	680	10
organizaciones	113	442	179	456	482	680	10
no	182	442	194	456	482	680	10
gubernamentales	196	442	272	456	482	680	10
de	275	442	285	456	482	680	10
forma	288	442	314	456	482	680	10
puntual	317	442	351	456	482	680	10
(Ladner	354	442	389	456	482	680	10
y	392	442	397	456	482	680	10
otros,	400	442	425	456	482	680	10
2012)	57	455	82	469	482	680	10
y	84	455	90	469	482	680	10
por	92	455	108	469	482	680	10
lo	110	455	119	469	482	680	10
tanto,	121	455	147	469	482	680	10
la	150	455	157	469	482	680	10
población	160	455	204	469	482	680	10
en	206	455	217	469	482	680	10
riesgo	220	455	247	469	482	680	10
todavía	249	455	281	469	482	680	10
no	284	455	295	469	482	680	10
tiene	298	455	320	469	482	680	10
un	322	455	334	469	482	680	10
acceso	336	455	365	469	482	680	10
masivo	368	455	398	469	482	680	10
a	401	455	406	469	482	680	10
esta	408	455	425	469	482	680	10
vacuna.	57	468	90	482	482	680	10
Uno	71	490	91	504	482	680	10
de	93	490	104	504	482	680	10
los	106	490	118	504	482	680	10
ejemplos	120	490	159	504	482	680	10
actuales	161	490	196	504	482	680	10
de	198	490	209	504	482	680	10
las	211	490	222	504	482	680	10
migraciones	224	490	278	504	482	680	10
campo-campo	280	490	343	504	482	680	10
que	345	490	361	504	482	680	10
han	363	490	380	504	482	680	10
afectado	382	490	419	504	482	680	10
a	421	490	425	504	482	680	10
la	57	503	64	517	482	680	10
salud	67	503	90	517	482	680	10
es	92	503	101	517	482	680	10
la	103	503	111	517	482	680	10
colonización	113	503	169	517	482	680	10
que	172	503	188	517	482	680	10
se	190	503	199	517	482	680	10
ha	201	503	212	517	482	680	10
dado	214	503	236	517	482	680	10
de	238	503	249	517	482	680	10
grupos	251	503	282	517	482	680	10
poblacionales	284	503	344	517	482	680	10
desde	346	503	371	517	482	680	10
el	374	503	382	517	482	680	10
Altiplano	384	503	425	517	482	680	10
a	57	517	61	530	482	680	10
la	65	517	73	530	482	680	10
región	77	517	106	530	482	680	10
subtropical	110	517	160	530	482	680	10
de	164	517	174	530	482	680	10
los	178	517	191	530	482	680	10
Yungas,	195	517	229	530	482	680	10
principalmente	233	517	301	530	482	680	10
motivados	305	517	351	530	482	680	10
por	355	517	370	530	482	680	10
el	374	517	382	530	482	680	10
lucrativo	386	517	425	530	482	680	10
negocio	57	530	92	544	482	680	10
del	94	530	108	544	482	680	10
cultivo	110	530	140	544	482	680	10
de	143	530	153	544	482	680	10
la	156	530	163	544	482	680	10
coca.	166	530	188	544	482	680	10
Cuando	191	530	226	544	482	680	10
las	229	530	240	544	482	680	10
personas	243	530	281	544	482	680	10
migran	284	530	316	544	482	680	10
a	318	530	323	544	482	680	10
esta	325	530	342	544	482	680	10
región	344	530	373	544	482	680	10
subtropical	376	530	425	544	482	680	10
con	57	543	73	557	482	680	10
el	76	543	84	557	482	680	10
fin	87	543	99	557	482	680	10
de	102	543	112	557	482	680	10
cultivar,	115	543	151	557	482	680	10
suelen	154	543	182	557	482	680	10
deforestar	185	543	230	557	482	680	10
grandes	233	543	268	557	482	680	10
superficies	271	543	317	557	482	680	10
de	320	543	331	557	482	680	10
terreno.	334	543	370	557	482	680	10
Sin	373	543	388	557	482	680	10
saberlo,	391	543	425	557	482	680	10
interfieren	57	556	104	570	482	680	10
en	108	556	119	570	482	680	10
el	123	556	131	570	482	680	10
ciclo	135	556	156	570	482	680	10
selvático	160	556	198	570	482	680	10
(mantenido	202	556	254	570	482	680	10
por	258	556	273	570	482	680	10
insectos	277	556	313	570	482	680	10
y	317	556	322	570	482	680	10
animales)	326	556	368	570	482	680	10
del	372	556	386	570	482	680	10
parásito	390	556	425	570	482	680	10
Leishmania,	57	570	108	583	482	680	10
causante	112	569	150	583	482	680	10
de	154	569	165	583	482	680	10
la	170	569	177	583	482	680	10
leishmaniosis,	182	569	244	583	482	680	10
y	248	569	253	583	482	680	10
lo	258	569	266	583	482	680	10
convierten	271	569	318	583	482	680	10
en	323	569	333	583	482	680	10
un	338	569	350	583	482	680	10
ciclo	354	569	375	583	482	680	10
doméstico	379	569	425	583	482	680	10
(mantenido	57	583	108	596	482	680	10
por	110	583	125	596	482	680	10
los	127	583	140	596	482	680	10
insectos	142	583	177	596	482	680	10
y	179	583	184	596	482	680	10
el	186	583	194	596	482	680	10
ser	195	583	208	596	482	680	10
humano).	210	583	253	596	482	680	10
Así,	255	583	271	596	482	680	10
los	273	583	286	596	482	680	10
flebotominos	288	583	346	596	482	680	10
(insectos	348	583	387	596	482	680	10
vectores	389	583	425	596	482	680	10
de	57	596	67	610	482	680	10
la	71	596	79	610	482	680	10
leishmaniosis)	83	596	139	610	482	680	10
que	144	596	160	610	482	680	10
antes	164	596	187	610	482	680	10
se	191	596	200	610	482	680	10
alimentaban	204	596	259	610	482	680	10
de	263	596	274	610	482	680	10
la	278	596	285	610	482	680	10
sangre	290	596	319	610	482	680	10
de	323	596	333	610	482	680	10
animales	337	596	376	610	482	680	10
selváticos,	380	596	425	610	482	680	10
ahora	57	609	82	623	482	680	10
se	85	609	94	623	482	680	10
alimentan	97	609	141	623	482	680	10
de	145	609	155	623	482	680	10
la	159	609	166	623	482	680	10
sangre	170	609	199	623	482	680	10
de	202	609	213	623	482	680	10
las	216	609	227	623	482	680	10
personas	231	609	270	623	482	680	10
que	273	609	289	623	482	680	10
ocupan	292	609	325	623	482	680	10
las	328	609	340	623	482	680	10
zonas	343	609	368	623	482	680	10
donde	371	609	399	623	482	680	10
antes	402	609	425	623	482	680	10
120	57	636	72	649	482	680	10
Integra	309	637	335	647	482	680	10
Educativa	337	637	372	647	482	680	10
Vol.	375	637	389	647	482	680	10
VI	391	637	401	647	482	680	10
/	403	637	406	647	482	680	10
Nº	408	637	419	647	482	680	10
1	421	637	425	647	482	680	10
Enfermedades	241	42	293	53	482	680	11
infecciosas,	295	42	335	53	482	680	11
migración	338	42	374	53	482	680	11
y	376	42	380	53	482	680	11
salud	383	42	401	53	482	680	11
global	403	42	425	53	482	680	11
había	57	69	81	82	482	680	11
bosques	85	69	120	82	482	680	11
y	124	69	129	82	482	680	11
ninguna	133	69	169	82	482	680	11
presencia	173	69	215	82	482	680	11
humana,	219	69	257	82	482	680	11
expandiendo	262	69	318	82	482	680	11
la	322	69	330	82	482	680	11
enfermedad	334	69	387	82	482	680	11
a	391	69	395	82	482	680	11
través	399	69	425	82	482	680	11
de	57	82	67	96	482	680	11
las	72	82	83	96	482	680	11
picaduras.	87	82	132	96	482	680	11
De	136	82	150	96	482	680	11
esta	154	82	171	96	482	680	11
manera,	176	82	211	96	482	680	11
la	216	82	223	96	482	680	11
incidencia	228	82	273	96	482	680	11
de	277	82	288	96	482	680	11
la	292	82	300	96	482	680	11
leishmaniosis	304	82	357	96	482	680	11
ha	361	82	371	96	482	680	11
aumentado	376	82	425	96	482	680	11
enormemente	57	95	119	109	482	680	11
en	122	95	133	109	482	680	11
los	136	95	149	109	482	680	11
últimos	152	95	186	109	482	680	11
años	189	95	209	109	482	680	11
en	213	95	224	109	482	680	11
el	227	95	235	109	482	680	11
país,	238	95	258	109	482	680	11
dándose	262	95	298	109	482	680	11
principalmente	301	95	369	109	482	680	11
en	372	95	383	109	482	680	11
personas	386	95	425	109	482	680	11
que	57	108	73	122	482	680	11
trabajan	75	108	111	122	482	680	11
en	114	108	124	122	482	680	11
el	127	108	135	122	482	680	11
monte.	137	108	169	122	482	680	11
Bolivia	171	108	202	122	482	680	11
presenta	204	108	242	122	482	680	11
en	244	108	255	122	482	680	11
la	258	108	265	122	482	680	11
actualidad	268	108	313	122	482	680	11
la	315	108	323	122	482	680	11
incidencia	325	108	370	122	482	680	11
más	373	108	390	122	482	680	11
elevada	393	108	425	122	482	680	11
de	57	121	67	135	482	680	11
esta	70	121	87	135	482	680	11
enfermedad	90	121	143	135	482	680	11
de	145	121	156	135	482	680	11
todo	159	121	179	135	482	680	11
el	182	121	190	135	482	680	11
continente	192	121	240	135	482	680	11
(Tedesqui	243	121	286	135	482	680	11
y	289	121	294	135	482	680	11
otros,	297	121	322	135	482	680	11
2012).	325	121	353	135	482	680	11
Pero	71	143	92	157	482	680	11
indiscutiblemente,	94	143	176	157	482	680	11
el	178	143	185	157	482	680	11
cambio	187	143	219	157	482	680	11
climático	221	143	262	157	482	680	11
se	263	143	272	157	482	680	11
ha	274	143	284	157	482	680	11
convertido	286	143	333	157	482	680	11
en	335	143	346	157	482	680	11
una	347	143	363	157	482	680	11
preocupación	365	143	425	157	482	680	11
global	57	156	84	170	482	680	11
en	86	156	97	170	482	680	11
los	99	156	111	170	482	680	11
últimos	113	156	147	170	482	680	11
años	149	156	169	170	482	680	11
por	171	156	186	170	482	680	11
diversas	188	156	223	170	482	680	11
razones.	225	156	262	170	482	680	11
Éste	264	156	283	170	482	680	11
causa	285	156	309	170	482	680	11
un	311	156	322	170	482	680	11
desequilibro	324	156	379	170	482	680	11
ambiental	381	156	425	170	482	680	11
que	57	170	73	183	482	680	11
provoca	77	170	112	183	482	680	11
migraciones	116	170	170	183	482	680	11
tanto	173	170	197	183	482	680	11
de	200	170	211	183	482	680	11
personas	215	170	253	183	482	680	11
como	257	170	282	183	482	680	11
de	286	170	296	183	482	680	11
insectos	300	170	335	183	482	680	11
y	339	170	344	183	482	680	11
otros	348	170	371	183	482	680	11
vectores	374	170	411	183	482	680	11
de	415	170	425	183	482	680	11
enfermedades.	57	183	121	197	482	680	11
En	124	183	137	197	482	680	11
Bolivia,	140	183	174	197	482	680	11
los	177	183	189	197	482	680	11
efectos	192	183	223	197	482	680	11
del	226	183	240	197	482	680	11
cambio	243	183	275	197	482	680	11
climático	278	183	319	197	482	680	11
tienen	322	183	350	197	482	680	11
especial	353	183	388	197	482	680	11
crudeza	391	183	425	197	482	680	11
y	57	196	62	210	482	680	11
afectan,	64	196	99	210	482	680	11
además	101	196	134	210	482	680	11
de	136	196	146	210	482	680	11
a	149	196	154	210	482	680	11
la	156	196	164	210	482	680	11
economía	166	196	209	210	482	680	11
familiar	212	196	246	210	482	680	11
y	248	196	253	210	482	680	11
nacional,	256	196	296	210	482	680	11
también	298	196	335	210	482	680	11
a	337	196	342	210	482	680	11
la	344	196	352	210	482	680	11
salud	354	196	377	210	482	680	11
de	379	196	390	210	482	680	11
manera	392	196	425	210	482	680	11
evidente	57	209	94	223	482	680	11
(Molina,	97	209	136	223	482	680	11
2009).	139	209	167	223	482	680	11
El	170	209	180	223	482	680	11
cambio	183	209	215	223	482	680	11
climático	218	209	259	223	482	680	11
incide	262	209	289	223	482	680	11
especialmente	292	209	355	223	482	680	11
en	358	209	369	223	482	680	11
la	372	209	379	223	482	680	11
existencia	382	209	425	223	482	680	11
de	57	222	67	236	482	680	11
algunas	71	222	104	236	482	680	11
infecciones,	108	222	160	236	482	680	11
entre	164	222	187	236	482	680	11
ellas	191	222	211	236	482	680	11
las	214	222	226	236	482	680	11
Enfermedades	230	222	294	236	482	680	11
Diarreicas	297	222	343	236	482	680	11
Agudas	347	222	379	236	482	680	11
(EDAs)	383	222	417	236	482	680	11
e	420	222	425	236	482	680	11
Infecciones	57	236	107	249	482	680	11
Respiratorias	111	236	169	249	482	680	11
Agudas	173	236	205	249	482	680	11
(IRAs)	209	236	237	249	482	680	11
en	241	236	252	249	482	680	11
el	255	236	263	249	482	680	11
occidente	266	236	309	249	482	680	11
del	313	236	326	249	482	680	11
país	329	236	347	249	482	680	11
y	350	236	355	249	482	680	11
en	359	236	369	249	482	680	11
la	373	236	380	249	482	680	11
malaria	384	236	417	249	482	680	11
y	420	236	425	249	482	680	11
dengue	57	249	89	263	482	680	11
en	92	249	103	263	482	680	11
los	105	249	118	263	482	680	11
municipios	121	249	170	263	482	680	11
del	172	249	186	263	482	680	11
oriente.	189	249	223	263	482	680	11
El	71	272	81	286	482	680	11
dengue	86	272	119	286	482	680	11
es	124	272	133	286	482	680	11
una	138	272	155	286	482	680	11
infección	160	272	201	286	482	680	11
viral	206	272	226	286	482	680	11
que	231	272	247	286	482	680	11
ejemplifica	253	272	301	286	482	680	11
tanto	306	272	330	286	482	680	11
la	335	272	343	286	482	680	11
problemática	348	272	406	286	482	680	11
del	412	272	425	286	482	680	11
crecimiento	57	285	110	299	482	680	11
urbano	112	285	144	299	482	680	11
descontrolado	147	285	210	299	482	680	11
y	212	285	217	299	482	680	11
como	220	285	245	299	482	680	11
el	247	285	255	299	482	680	11
cambio	258	285	290	299	482	680	11
climático.	293	285	336	299	482	680	11
Esta	339	285	358	299	482	680	11
enfermedad	361	285	414	299	482	680	11
se	416	285	425	299	482	680	11
ha	57	298	67	312	482	680	11
incrementado	71	298	132	312	482	680	11
considerablemente	136	298	220	312	482	680	11
en	223	298	234	312	482	680	11
los	237	298	250	312	482	680	11
últimos	253	298	287	312	482	680	11
años	290	298	310	312	482	680	11
por	314	298	329	312	482	680	11
la	333	298	340	312	482	680	11
elevada	344	298	377	312	482	680	11
migración	380	298	425	312	482	680	11
rural-urbana,	57	312	116	325	482	680	11
que	121	312	137	325	482	680	11
suele	142	312	164	325	482	680	11
ir	169	312	176	325	482	680	11
acompañada	181	312	236	325	482	680	11
de	241	312	251	325	482	680	11
un	256	312	268	325	482	680	11
crecimiento	273	312	326	325	482	680	11
descontrolado	330	312	393	325	482	680	11
de	398	312	409	325	482	680	11
las	414	312	425	325	482	680	11
ciudades	57	325	95	338	482	680	11
y,	97	325	104	338	482	680	11
en	107	325	118	338	482	680	11
consecuencia,	120	325	182	338	482	680	11
de	184	325	195	338	482	680	11
una	197	325	214	338	482	680	11
falta	216	325	235	338	482	680	11
de	238	325	249	338	482	680	11
infraestructuras	251	325	321	338	482	680	11
sanitarias	323	325	365	338	482	680	11
básicas	367	325	398	338	482	680	11
en	400	325	411	338	482	680	11
las	414	325	425	338	482	680	11
áreas	57	338	79	352	482	680	11
donde	82	338	110	352	482	680	11
se	113	338	122	352	482	680	11
instalan	125	338	159	352	482	680	11
los	163	338	175	352	482	680	11
nuevos	178	338	209	352	482	680	11
pobladores.	212	338	264	352	482	680	11
El	267	338	277	352	482	680	11
aumento	280	338	319	352	482	680	11
de	322	338	333	352	482	680	11
los	336	338	349	352	482	680	11
residuos	352	338	389	352	482	680	11
sólidos,	392	338	425	352	482	680	11
como	57	351	82	365	482	680	11
por	84	351	100	365	482	680	11
ejemplo	103	351	138	365	482	680	11
los	141	351	154	365	482	680	11
neumáticos	157	351	208	365	482	680	11
y	211	351	216	365	482	680	11
contenedores	219	351	278	365	482	680	11
plásticos	281	351	319	365	482	680	11
donde	322	351	350	365	482	680	11
se	353	351	362	365	482	680	11
acumula	365	351	402	365	482	680	11
agua	405	351	425	365	482	680	11
y	57	364	62	378	482	680	11
crecen	65	364	94	378	482	680	11
las	97	364	109	378	482	680	11
larvas,	112	364	140	378	482	680	11
es	143	364	151	378	482	680	11
el	154	364	162	378	482	680	11
principal	165	364	205	378	482	680	11
factor	208	364	234	378	482	680	11
de	237	364	247	378	482	680	11
peligro.	251	364	285	378	482	680	11
Esto,	288	364	311	378	482	680	11
sumado	314	364	349	378	482	680	11
al	352	364	359	378	482	680	11
calentamiento	362	364	425	378	482	680	11
global	57	378	84	391	482	680	11
provocado	88	378	134	391	482	680	11
por	138	378	153	391	482	680	11
el	157	378	165	391	482	680	11
cambio	168	378	201	391	482	680	11
climático,	204	378	248	391	482	680	11
que	251	378	267	391	482	680	11
hace	271	378	291	391	482	680	11
que	294	378	311	391	482	680	11
el	314	378	322	391	482	680	11
mosquito	325	378	367	391	482	680	11
vector	371	378	399	391	482	680	11
Aedes	402	378	425	391	482	680	11
se	57	391	65	404	482	680	11
tenga	69	391	94	404	482	680	11
más	98	391	115	404	482	680	11
lugares	119	391	151	404	482	680	11
donde	154	391	182	404	482	680	11
reproducirse	186	391	242	404	482	680	11
y	246	391	251	404	482	680	11
expanda	255	391	291	404	482	680	11
su	295	391	305	404	482	680	11
área	308	391	327	404	482	680	11
endémica,	331	391	376	404	482	680	11
da	380	391	390	404	482	680	11
lugar	394	391	417	404	482	680	11
a	421	391	425	404	482	680	11
un	57	404	68	418	482	680	11
aumento	72	404	111	418	482	680	11
de	115	404	126	418	482	680	11
casos	130	404	153	418	482	680	11
de	157	404	167	418	482	680	11
dengue	171	404	204	418	482	680	11
y	208	404	213	418	482	680	11
de	217	404	227	418	482	680	11
la	231	404	239	418	482	680	11
propagación	243	404	298	418	482	680	11
de	302	404	312	418	482	680	11
la	316	404	324	418	482	680	11
enfermedad	328	404	381	418	482	680	11
a	385	404	389	418	482	680	11
lugares	393	404	425	418	482	680	11
donde	57	417	84	431	482	680	11
antes	88	417	111	431	482	680	11
no	114	417	126	431	482	680	11
existía.	129	417	160	431	482	680	11
Esto	163	417	183	431	482	680	11
quedó	187	417	214	431	482	680	11
patente	218	417	251	431	482	680	11
con	254	417	270	431	482	680	11
la	274	417	282	431	482	680	11
epidemia	285	417	325	431	482	680	11
dengue	329	417	361	431	482	680	11
que	365	417	381	431	482	680	11
se	384	417	393	431	482	680	11
dio	397	417	411	431	482	680	11
en	414	417	425	431	482	680	11
Bolivia	57	430	88	444	482	680	11
en	91	430	102	444	482	680	11
el	105	430	113	444	482	680	11
año	116	430	132	444	482	680	11
2009,	136	430	160	444	482	680	11
en	164	430	175	444	482	680	11
que	178	430	194	444	482	680	11
se	197	430	206	444	482	680	11
confirmaron	210	430	265	444	482	680	11
6.998	268	430	293	444	482	680	11
casos	296	430	319	444	482	680	11
en	323	430	333	444	482	680	11
el	337	430	345	444	482	680	11
laboratorio	348	430	398	444	482	680	11
(63%	401	430	425	444	482	680	11
en	57	444	67	457	482	680	11
el	71	444	78	457	482	680	11
Departamento	81	444	147	457	482	680	11
de	150	444	160	457	482	680	11
Santa	163	444	188	457	482	680	11
Cruz),	191	444	219	457	482	680	11
190	223	444	239	457	482	680	11
de	242	444	253	457	482	680	11
los	256	444	268	457	482	680	11
cuales	271	444	298	457	482	680	11
fueron	301	444	331	457	482	680	11
de	334	444	344	457	482	680	11
tipo	347	444	365	457	482	680	11
hemorrágico	368	444	425	457	482	680	11
(IFRC,	57	457	89	470	482	680	11
2010).	91	457	119	470	482	680	11
Otro	71	480	93	494	482	680	11
de	99	480	110	494	482	680	11
los	116	480	128	494	482	680	11
efectos	134	480	165	494	482	680	11
del	171	480	185	494	482	680	11
cambio	191	480	223	494	482	680	11
climático	229	480	270	494	482	680	11
en	276	480	287	494	482	680	11
relación	293	480	329	494	482	680	11
a	335	480	340	494	482	680	11
las	346	480	358	494	482	680	11
enfermedades	364	480	425	494	482	680	11
infecciosas	57	493	104	507	482	680	11
en	108	493	118	507	482	680	11
Bolivia	122	493	153	507	482	680	11
es	156	493	165	507	482	680	11
el	168	493	176	507	482	680	11
aumento	179	493	218	507	482	680	11
de	222	493	232	507	482	680	11
casos	236	493	259	507	482	680	11
de	262	493	273	507	482	680	11
fiebre	276	493	302	507	482	680	11
amarilla	305	493	341	507	482	680	11
que	344	493	360	507	482	680	11
se	364	493	372	507	482	680	11
dio	376	493	390	507	482	680	11
a	393	493	398	507	482	680	11
causa	402	493	425	507	482	680	11
de	57	506	67	520	482	680	11
las	70	506	81	520	482	680	11
inundaciones	84	506	143	520	482	680	11
en	145	506	156	520	482	680	11
el	159	506	166	520	482	680	11
Beni	169	506	190	520	482	680	11
del	192	506	206	520	482	680	11
año	208	506	224	520	482	680	11
2007	227	506	249	520	482	680	11
(Chavez-Navarro,	252	506	332	520	482	680	11
2007)	335	506	360	520	482	680	11
y	362	506	368	520	482	680	11
que	370	506	386	520	482	680	11
tiene	389	506	411	520	482	680	11
un	414	506	425	520	482	680	11
gran	57	519	77	533	482	680	11
potencial	80	519	121	533	482	680	11
de	124	519	134	533	482	680	11
expansión	138	519	182	533	482	680	11
si	185	519	192	533	482	680	11
no	195	519	206	533	482	680	11
se	210	519	218	533	482	680	11
toman	221	519	250	533	482	680	11
las	253	519	265	533	482	680	11
medidas	268	519	304	533	482	680	11
adecuadas	307	519	352	533	482	680	11
para	355	519	374	533	482	680	11
su	377	519	387	533	482	680	11
control.	390	519	425	533	482	680	11
A	57	533	64	546	482	680	11
pesar	67	533	90	546	482	680	11
de	94	533	104	546	482	680	11
existir	107	533	134	546	482	680	11
una	138	533	154	546	482	680	11
vacuna	157	533	188	546	482	680	11
para	191	533	210	546	482	680	11
la	213	533	221	546	482	680	11
fiebre	224	533	250	546	482	680	11
amarilla,	253	533	292	546	482	680	11
las	295	533	306	546	482	680	11
inundaciones	310	533	368	546	482	680	11
en	372	533	382	546	482	680	11
las	386	533	397	546	482	680	11
zonas	400	533	425	546	482	680	11
tropicales	57	546	100	560	482	680	11
y	103	546	108	560	482	680	11
subtropicales	112	546	170	560	482	680	11
del	173	546	187	560	482	680	11
país	190	546	207	560	482	680	11
que	211	546	227	560	482	680	11
se	230	546	239	560	482	680	11
dan	242	546	259	560	482	680	11
en	262	546	273	560	482	680	11
época	276	546	302	560	482	680	11
de	305	546	316	560	482	680	11
lluvias	319	546	347	560	482	680	11
y	351	546	356	560	482	680	11
que	359	546	375	560	482	680	11
se	379	546	387	560	482	680	11
agravan	391	546	425	560	482	680	11
como	57	559	82	573	482	680	11
consecuencia	84	559	142	573	482	680	11
del	145	559	158	573	482	680	11
cambio	161	559	193	573	482	680	11
climático,	196	559	239	573	482	680	11
han	242	559	258	573	482	680	11
hecho	261	559	288	573	482	680	11
que	290	559	306	573	482	680	11
se	309	559	318	573	482	680	11
aumenten	320	559	364	573	482	680	11
el	367	559	375	573	482	680	11
número	377	559	412	573	482	680	11
de	415	559	425	573	482	680	11
casos	57	572	80	586	482	680	11
y	82	572	87	586	482	680	11
se	90	572	98	586	482	680	11
den	101	572	117	586	482	680	11
muertes	120	572	156	586	482	680	11
totalmente	158	572	206	586	482	680	11
evitables	209	572	247	586	482	680	11
si	250	572	257	586	482	680	11
se	259	572	268	586	482	680	11
hubiera	270	572	304	586	482	680	11
prevenido	307	572	351	586	482	680	11
adecuadamente.	354	572	425	586	482	680	11
La	71	595	83	609	482	680	11
población	89	595	133	609	482	680	11
boliviana,	139	595	182	609	482	680	11
siguiendo	188	595	231	609	482	680	11
patrones	237	595	276	609	482	680	11
mundiales	282	595	327	609	482	680	11
de	333	595	344	609	482	680	11
crecimiento	350	595	403	609	482	680	11
que	409	595	425	609	482	680	11
predicen	57	609	95	622	482	680	11
que	98	609	114	622	482	680	11
para	117	609	136	622	482	680	11
el	139	609	147	622	482	680	11
año	149	609	166	622	482	680	11
2050	168	609	190	622	482	680	11
el	193	609	201	622	482	680	11
70%	203	609	224	622	482	680	11
de	227	609	237	622	482	680	11
la	240	609	248	622	482	680	11
población	250	609	294	622	482	680	11
mundial	297	609	333	622	482	680	11
será	336	609	354	622	482	680	11
urbana	356	609	387	622	482	680	11
(WHO,	390	609	425	622	482	680	11
Integra	57	637	83	647	482	680	11
Educativa	85	637	120	647	482	680	11
Vol.	123	637	137	647	482	680	11
VI	139	637	149	647	482	680	11
/	151	637	154	647	482	680	11
Nº	156	637	167	647	482	680	11
1	169	637	173	647	482	680	11
121	410	636	425	649	482	680	11
Pilar	57	42	74	53	482	680	12
Hernández	76	42	113	53	482	680	12
Pastor	115	42	136	53	482	680	12
2013),	57	69	85	82	482	680	12
seguirá	87	69	119	82	482	680	12
migrando	122	69	165	82	482	680	12
hacia	168	69	191	82	482	680	12
las	194	69	205	82	482	680	12
ciudades	208	69	246	82	482	680	12
en	249	69	259	82	482	680	12
los	262	69	275	82	482	680	12
próximos	278	69	319	82	482	680	12
años.	322	69	345	82	482	680	12
Esto	347	69	368	82	482	680	12
se	370	69	379	82	482	680	12
producirá	382	69	425	82	482	680	12
en	57	82	67	96	482	680	12
parte	70	82	93	96	482	680	12
como	95	82	120	96	482	680	12
consecuencia	122	82	181	96	482	680	12
los	183	82	195	96	482	680	12
eventos	198	82	231	96	482	680	12
climáticos	234	82	278	96	482	680	12
extremos	281	82	321	96	482	680	12
causados	324	82	362	96	482	680	12
por	365	82	380	96	482	680	12
el	383	82	390	96	482	680	12
cambio	393	82	425	96	482	680	12
climático,	57	95	100	109	482	680	12
tales	105	95	125	109	482	680	12
como	130	95	154	109	482	680	12
sequías	159	95	191	109	482	680	12
en	195	95	206	109	482	680	12
el	211	95	219	109	482	680	12
Chaco	223	95	252	109	482	680	12
o	257	95	262	109	482	680	12
inundaciones	267	95	326	109	482	680	12
en	330	95	341	109	482	680	12
el	346	95	354	109	482	680	12
Beni,	358	95	382	109	482	680	12
hacia	386	95	409	109	482	680	12
las	414	95	425	109	482	680	12
ciudades	57	108	95	122	482	680	12
que	98	108	114	122	482	680	12
les	117	108	129	122	482	680	12
brinden	132	108	167	122	482	680	12
oportunidades,	170	108	236	122	482	680	12
con	239	108	256	122	482	680	12
los	259	108	271	122	482	680	12
consecuentes	274	108	333	122	482	680	12
riesgos	336	108	367	122	482	680	12
para	370	108	389	122	482	680	12
la	392	108	399	122	482	680	12
salud	402	108	425	122	482	680	12
(Hoffmann	57	121	107	135	482	680	12
y	111	121	116	135	482	680	12
Requena,	120	121	161	135	482	680	12
2012).	165	121	193	135	482	680	12
De	197	121	211	135	482	680	12
este	215	121	232	135	482	680	12
modo,	236	121	264	135	482	680	12
tanto	268	121	291	135	482	680	12
la	295	121	303	135	482	680	12
población	307	121	350	135	482	680	12
urbana	354	121	385	135	482	680	12
como	389	121	414	135	482	680	12
la	418	121	425	135	482	680	12
rural	57	135	78	148	482	680	12
se	81	135	90	148	482	680	12
enfrentarán	92	135	144	148	482	680	12
a	147	135	152	148	482	680	12
nuevas	154	135	184	148	482	680	12
amenazas	187	135	229	148	482	680	12
sanitarias	232	135	273	148	482	680	12
en	276	135	287	148	482	680	12
un	290	135	301	148	482	680	12
futuro	304	135	332	148	482	680	12
cercano.	335	135	372	148	482	680	12
4.	57	166	67	181	482	680	12
Conclusiones:	70	166	147	181	482	680	12
de	151	166	164	181	482	680	12
una	167	166	187	181	482	680	12
salud	191	166	219	181	482	680	12
internacional	222	166	294	181	482	680	12
a	298	166	303	181	482	680	12
una	307	166	327	181	482	680	12
salud	330	166	358	181	482	680	12
global	362	166	395	181	482	680	12
Como	57	188	85	201	482	680	12
se	88	188	97	201	482	680	12
ha	100	188	111	201	482	680	12
podido	114	188	146	201	482	680	12
comprobar	149	188	198	201	482	680	12
a	201	188	206	201	482	680	12
lo	209	188	218	201	482	680	12
largo	221	188	244	201	482	680	12
de	248	188	258	201	482	680	12
la	262	188	269	201	482	680	12
historia	273	188	306	201	482	680	12
y	310	188	315	201	482	680	12
en	318	188	329	201	482	680	12
la	332	188	340	201	482	680	12
actualidad,	343	188	391	201	482	680	12
existen	394	188	425	201	482	680	12
pocas	57	201	81	214	482	680	12
patologías	84	201	129	214	482	680	12
infecciosas	132	201	179	214	482	680	12
que	182	201	198	214	482	680	12
afecten	201	201	233	214	482	680	12
de	235	201	246	214	482	680	12
manera	248	201	282	214	482	680	12
aislada	284	201	314	214	482	680	12
a	316	201	321	214	482	680	12
una	324	201	340	214	482	680	12
región	343	201	371	214	482	680	12
del	374	201	388	214	482	680	12
planeta.	390	201	425	214	482	680	12
Los	57	214	74	228	482	680	12
movimientos	76	214	134	228	482	680	12
poblacionales	137	214	197	228	482	680	12
seguirán	200	214	237	228	482	680	12
ocurriendo	240	214	289	228	482	680	12
por	292	214	307	228	482	680	12
diversas	310	214	345	228	482	680	12
causas	348	214	375	228	482	680	12
y	378	214	383	228	482	680	12
con	386	214	402	228	482	680	12
ellos	405	214	425	228	482	680	12
inevitablemente	57	227	128	241	482	680	12
también	131	227	167	241	482	680	12
las	170	227	181	241	482	680	12
infecciones	184	227	234	241	482	680	12
van	236	227	252	241	482	680	12
a	255	227	259	241	482	680	12
expandirse	262	227	309	241	482	680	12
y	312	227	317	241	482	680	12
globalizarse.	320	227	375	241	482	680	12
Los	71	248	88	262	482	680	12
grupos	92	248	122	262	482	680	12
poblacionales	126	248	186	262	482	680	12
móviles	190	248	224	262	482	680	12
sirven	228	248	254	262	482	680	12
de	258	248	269	262	482	680	12
puentes	273	248	307	262	482	680	12
biológicos	311	248	356	262	482	680	12
entre	360	248	384	262	482	680	12
regiones	387	248	425	262	482	680	12
alejadas,	57	261	94	275	482	680	12
frustrando	96	261	143	275	482	680	12
cualquier	146	261	187	275	482	680	12
esfuerzo	190	261	227	275	482	680	12
para	230	261	249	275	482	680	12
confinar	252	261	289	275	482	680	12
las	291	261	303	275	482	680	12
enfermedades	306	261	367	275	482	680	12
infecciosas	370	261	418	275	482	680	12
a	421	261	425	275	482	680	12
las	57	274	68	288	482	680	12
fronteras	72	274	112	288	482	680	12
políticas	115	274	152	288	482	680	12
de	155	274	166	288	482	680	12
los	169	274	182	288	482	680	12
países.	185	274	214	288	482	680	12
De	217	274	231	288	482	680	12
esta	234	274	251	288	482	680	12
manera,	254	274	290	288	482	680	12
cuando	293	274	326	288	482	680	12
se	329	274	338	288	482	680	12
pretende	341	274	381	288	482	680	12
controlar	384	274	425	288	482	680	12
una	57	288	73	301	482	680	12
enfermedad	78	288	131	301	482	680	12
infecciosa	136	288	180	301	482	680	12
que	185	288	202	301	482	680	12
atraviesa	207	288	245	301	482	680	12
fronteras	251	288	291	301	482	680	12
políticas,	296	288	336	301	482	680	12
se	341	288	350	301	482	680	12
requiere	355	288	392	301	482	680	12
de	398	288	408	301	482	680	12
un	414	288	425	301	482	680	12
esfuerzo	57	301	94	315	482	680	12
de	98	301	108	315	482	680	12
cooperación	112	301	167	315	482	680	12
internacional	171	301	229	315	482	680	12
en	233	301	244	315	482	680	12
vigilancia	248	301	290	315	482	680	12
epidemiológica	294	301	362	315	482	680	12
y	365	301	371	315	482	680	12
declaración	374	301	425	315	482	680	12
de	57	314	67	328	482	680	12
la	70	314	78	328	482	680	12
existencia	81	314	124	328	482	680	12
de	126	314	137	328	482	680	12
enfermedades.	140	314	204	328	482	680	12
Algunos	207	314	244	328	482	680	12
autores	246	314	279	328	482	680	12
han	282	314	298	328	482	680	12
apuntado	301	314	342	328	482	680	12
que	345	314	361	328	482	680	12
las	364	314	376	328	482	680	12
estrategias	379	314	425	328	482	680	12
de	57	327	67	341	482	680	12
intervención	70	327	126	341	482	680	12
tienen	128	327	156	341	482	680	12
que	158	327	174	341	482	680	12
enfocarse	177	327	219	341	482	680	12
en	221	327	232	341	482	680	12
la	234	327	242	341	482	680	12
movilidad	244	327	288	341	482	680	12
como	291	327	315	341	482	680	12
determinante	318	327	377	341	482	680	12
de	380	327	390	341	482	680	12
la	392	327	400	341	482	680	12
salud	402	327	425	341	482	680	12
pública,	57	340	92	354	482	680	12
y	94	340	99	354	482	680	12
no	101	340	113	354	482	680	12
tanto	115	340	139	354	482	680	12
en	141	340	152	354	482	680	12
contener	154	340	193	354	482	680	12
las	196	340	207	354	482	680	12
enfermedades	210	340	271	354	482	680	12
específicas	274	340	320	354	482	680	12
(	322	342	325	354	482	680	12
Relman	325	340	360	354	482	680	12
y	362	340	367	354	482	680	12
otros,	369	340	395	354	482	680	12
2010).	397	340	425	354	482	680	12
Durante	71	361	108	375	482	680	12
muchos	112	361	147	375	482	680	12
años	151	361	171	375	482	680	12
se	175	361	184	375	482	680	12
ha	188	361	199	375	482	680	12
empleado	203	361	246	375	482	680	12
el	250	361	258	375	482	680	12
término	262	361	298	375	482	680	12
de	302	361	312	375	482	680	12
salud	316	361	339	375	482	680	12
internacional	343	361	402	375	482	680	12
para	406	361	425	375	482	680	12
referirse	57	374	94	388	482	680	12
a	98	374	103	388	482	680	12
asuntos	108	374	141	388	482	680	12
de	145	374	156	388	482	680	12
salud	160	374	183	388	482	680	12
que	188	374	204	388	482	680	12
implican	208	374	247	388	482	680	12
a	251	374	256	388	482	680	12
diferentes	261	374	305	388	482	680	12
países.	309	374	338	388	482	680	12
Sin	342	374	357	388	482	680	12
embargo,	361	374	403	388	482	680	12
este	408	374	425	388	482	680	12
término	57	388	92	401	482	680	12
ya	94	388	104	401	482	680	12
no	106	388	117	401	482	680	12
abarca	119	388	148	401	482	680	12
las	150	388	161	401	482	680	12
necesidades	163	388	215	401	482	680	12
de	217	388	227	401	482	680	12
la	229	388	237	401	482	680	12
salud	239	388	261	401	482	680	12
pública	263	388	296	401	482	680	12
actual.	297	388	326	401	482	680	12
La	328	388	340	401	482	680	12
salud	342	388	365	401	482	680	12
internacional	367	388	425	401	482	680	12
hace	57	401	77	415	482	680	12
referencia	80	401	124	415	482	680	12
a	127	401	132	415	482	680	12
prácticas	134	401	173	415	482	680	12
de	176	401	187	415	482	680	12
salud,	190	401	215	415	482	680	12
políticas	218	401	255	415	482	680	12
y	258	401	263	415	482	680	12
sistemas	266	401	302	415	482	680	12
entre	305	401	328	415	482	680	12
diferentes	331	401	375	415	482	680	12
países,	378	401	407	415	482	680	12
y	410	401	415	415	482	680	12
el	417	401	425	415	482	680	12
término	57	414	92	428	482	680	12
está	95	414	112	428	482	680	12
referido	115	414	151	428	482	680	12
a	154	414	158	428	482	680	12
la	161	414	169	428	482	680	12
ayuda	172	414	198	428	482	680	12
externa	201	414	233	428	482	680	12
bilateral	236	414	272	428	482	680	12
más	275	414	293	428	482	680	12
que	296	414	312	428	482	680	12
a	315	414	319	428	482	680	12
una	322	414	339	428	482	680	12
acción	341	414	370	428	482	680	12
colectiva	373	414	412	428	482	680	12
de	415	414	425	428	482	680	12
esfuerzo	57	427	94	441	482	680	12
para	97	427	117	441	482	680	12
el	120	427	128	441	482	680	12
control	131	427	164	441	482	680	12
de	167	427	178	441	482	680	12
las	181	427	193	441	482	680	12
enfermedades	196	427	258	441	482	680	12
(Kickbusch,	262	427	314	441	482	680	12
2006).	318	427	346	441	482	680	12
El	349	427	360	441	482	680	12
término	363	427	399	441	482	680	12
salud	402	427	425	441	482	680	12
global	57	440	84	454	482	680	12
(Franco-Giraldo	86	440	160	454	482	680	12
y	163	440	168	454	482	680	12
Álvarez-Dardet,	170	440	242	454	482	680	12
2009),	244	440	272	454	482	680	12
preferido	274	440	316	454	482	680	12
por	318	440	334	454	482	680	12
los	336	440	348	454	482	680	12
profesionales	351	440	409	454	482	680	12
del	412	440	425	454	482	680	12
área,	57	454	78	467	482	680	12
se	81	454	90	467	482	680	12
refiere	93	454	122	467	482	680	12
a	126	454	131	467	482	680	12
asuntos	134	454	167	467	482	680	12
de	171	454	181	467	482	680	12
salud	185	454	208	467	482	680	12
que	211	454	227	467	482	680	12
trascienden	231	454	282	467	482	680	12
fronteras,	285	454	328	467	482	680	12
clases,	331	454	359	467	482	680	12
razas,	363	454	387	467	482	680	12
etnias	391	454	417	467	482	680	12
y	420	454	425	467	482	680	12
culturas,	57	467	95	481	482	680	12
y	97	467	102	481	482	680	12
realza	105	467	131	481	482	680	12
la	134	467	142	481	482	680	12
acción	144	467	173	481	482	680	12
colectiva	176	467	214	481	482	680	12
para	217	467	236	481	482	680	12
el	239	467	247	481	482	680	12
control	250	467	282	481	482	680	12
de	285	467	295	481	482	680	12
las	298	467	310	481	482	680	12
enfermedades.	312	467	377	481	482	680	12
Así,	71	488	87	501	482	680	12
hoy	89	488	106	501	482	680	12
en	107	488	118	501	482	680	12
día	119	488	132	501	482	680	12
es	134	488	143	501	482	680	12
preferible	144	488	187	501	482	680	12
hablar	189	488	217	501	482	680	12
de	218	488	229	501	482	680	12
salud	230	488	253	501	482	680	12
global	255	488	282	501	482	680	12
y	283	488	288	501	482	680	12
no	290	488	301	501	482	680	12
tanto	303	488	326	501	482	680	12
de	328	488	338	501	482	680	12
salud	340	488	362	501	482	680	12
internacional,	364	488	425	501	482	680	12
ya	57	501	66	515	482	680	12
que	69	501	86	515	482	680	12
la	89	501	96	515	482	680	12
problemática	99	501	158	515	482	680	12
actual	161	501	187	515	482	680	12
se	190	501	199	515	482	680	12
ha	201	501	212	515	482	680	12
convertido	215	501	263	515	482	680	12
en	266	501	277	515	482	680	12
un	280	501	291	515	482	680	12
asunto	294	501	324	515	482	680	12
que	327	501	343	515	482	680	12
traspasa	346	501	381	515	482	680	12
todo	384	501	404	515	482	680	12
tipo	407	501	425	515	482	680	12
de	57	514	67	528	482	680	12
fronteras	72	514	112	528	482	680	12
políticas	116	514	153	528	482	680	12
y	158	514	163	528	482	680	12
sociales,	167	514	203	528	482	680	12
y	208	514	213	528	482	680	12
hace	217	514	238	528	482	680	12
necesario	242	514	284	528	482	680	12
que	288	514	304	528	482	680	12
exista	309	514	333	528	482	680	12
una	338	514	354	528	482	680	12
colaboración	358	514	416	528	482	680	12
y	420	514	425	528	482	680	12
coordinación	57	527	115	541	482	680	12
entre	118	527	141	541	482	680	12
los	144	527	156	541	482	680	12
diferentes	159	527	203	541	482	680	12
países	206	527	232	541	482	680	12
del	235	527	248	541	482	680	12
mundo.	251	527	285	541	482	680	12
Sin	71	548	86	562	482	680	12
embargo,	88	548	130	562	482	680	12
no	132	548	144	562	482	680	12
existen	146	548	177	562	482	680	12
acciones	179	548	217	562	482	680	12
globales	219	548	255	562	482	680	12
que	258	548	274	562	482	680	12
no	276	548	288	562	482	680	12
empiecen	290	548	333	562	482	680	12
por	335	548	351	562	482	680	12
acciones	353	548	390	562	482	680	12
locales,	393	548	425	562	482	680	12
que	57	561	73	575	482	680	12
son	77	561	92	575	482	680	12
las	96	561	108	575	482	680	12
primeras	112	561	151	575	482	680	12
medidas	155	561	191	575	482	680	12
que	195	561	211	575	482	680	12
deberían	215	561	254	575	482	680	12
tomar	258	561	285	575	482	680	12
todos	289	561	313	575	482	680	12
los	317	561	330	575	482	680	12
países	333	561	359	575	482	680	12
para	363	561	383	575	482	680	12
tener	386	561	410	575	482	680	12
un	414	561	425	575	482	680	12
impacto	57	575	93	588	482	680	12
a	95	575	100	588	482	680	12
gran	103	575	123	588	482	680	12
escala.	126	575	154	588	482	680	12
Algunas	157	575	193	588	482	680	12
de	195	575	206	588	482	680	12
estas	209	575	230	588	482	680	12
acciones	232	575	270	588	482	680	12
locales	272	575	302	588	482	680	12
incluyen:	305	575	345	588	482	680	12
a)	88	595	96	609	482	680	12
Mejorar	99	595	134	609	482	680	12
los	136	595	148	609	482	680	12
sistemas	150	595	185	609	482	680	12
de	187	595	198	609	482	680	12
información	199	595	252	609	482	680	12
y	254	595	259	609	482	680	12
registros	261	595	298	609	482	680	12
del	299	595	313	609	482	680	12
sistema	314	595	346	609	482	680	12
sanitario	348	595	384	609	482	680	12
con	386	595	402	609	482	680	12
el	404	595	412	609	482	680	12
fin	414	595	425	609	482	680	12
evitar	99	609	123	622	482	680	12
el	125	609	133	622	482	680	12
enorme	135	609	169	622	482	680	12
subregistro	171	609	219	622	482	680	12
de	221	609	231	622	482	680	12
enfermedades	234	609	293	622	482	680	12
existente	295	609	333	622	482	680	12
en	335	609	345	622	482	680	12
muchos	348	609	381	622	482	680	12
países.	384	609	411	622	482	680	12
122	57	636	72	649	482	680	12
Integra	309	637	335	647	482	680	12
Educativa	337	637	372	647	482	680	12
Vol.	375	637	389	647	482	680	12
VI	391	637	401	647	482	680	12
/	403	637	406	647	482	680	12
Nº	408	637	419	647	482	680	12
1	421	637	425	647	482	680	12
Enfermedades	241	42	293	53	482	680	13
infecciosas,	295	42	335	53	482	680	13
migración	338	42	374	53	482	680	13
y	376	42	380	53	482	680	13
salud	383	42	401	53	482	680	13
global	403	42	425	53	482	680	13
b)	88	69	97	82	482	680	13
Incrementar	99	69	155	82	482	680	13
y	159	69	164	82	482	680	13
mejorar	169	69	204	82	482	680	13
la	208	69	216	82	482	680	13
vigilancia	220	69	262	82	482	680	13
epidemiológica	267	69	335	82	482	680	13
de	339	69	350	82	482	680	13
enfermedades	354	69	416	82	482	680	13
a	421	69	425	82	482	680	13
nivel	99	82	121	96	482	680	13
regional	123	82	160	96	482	680	13
y	163	82	168	96	482	680	13
nacional.	171	82	211	96	482	680	13
c)	88	101	96	115	482	680	13
Expandir	99	101	140	115	482	680	13
el	146	101	154	115	482	680	13
uso	161	101	176	115	482	680	13
de	182	101	193	115	482	680	13
medicamentos	199	101	263	115	482	680	13
genéricos	270	101	312	115	482	680	13
con	318	101	335	115	482	680	13
tal	341	101	352	115	482	680	13
de	358	101	369	115	482	680	13
reducir	375	101	407	115	482	680	13
las	414	101	425	115	482	680	13
limitaciones	99	114	153	128	482	680	13
económicas	161	114	213	128	482	680	13
que	221	114	237	128	482	680	13
impiden	245	114	282	128	482	680	13
el	290	114	297	128	482	680	13
acceso	305	114	334	128	482	680	13
a	342	114	347	128	482	680	13
tratamiento	355	114	407	128	482	680	13
de	415	114	425	128	482	680	13
enfermedades	99	127	161	141	482	680	13
a	164	127	168	141	482	680	13
muchas	171	127	205	141	482	680	13
personas.	207	127	249	141	482	680	13
d)	88	146	97	160	482	680	13
Aumentar	99	146	144	160	482	680	13
el	146	146	154	160	482	680	13
control	156	146	188	160	482	680	13
y	190	146	196	160	482	680	13
eliminación	198	146	250	160	482	680	13
de	252	146	263	160	482	680	13
vectores	265	146	301	160	482	680	13
que	303	146	320	160	482	680	13
potencialmente	322	146	390	160	482	680	13
pueden	393	146	425	160	482	680	13
expandir	99	159	138	173	482	680	13
infecciones.	140	159	193	173	482	680	13
e)	88	178	96	192	482	680	13
Incluir	99	178	129	192	482	680	13
en	136	178	147	192	482	680	13
el	154	178	162	192	482	680	13
esquema	169	178	208	192	482	680	13
regular	215	178	246	192	482	680	13
de	254	178	264	192	482	680	13
vacunaciones	271	178	330	192	482	680	13
las	337	178	348	192	482	680	13
vacunas	355	178	390	192	482	680	13
contra	397	178	425	192	482	680	13
enfermedades	99	191	161	205	482	680	13
tales	163	191	183	205	482	680	13
como	185	191	210	205	482	680	13
la	213	191	220	205	482	680	13
rabia,	223	191	247	205	482	680	13
el	250	191	258	205	482	680	13
virus	260	191	282	205	482	680	13
del	284	191	297	205	482	680	13
papiloma	300	191	341	205	482	680	13
humano	343	191	380	205	482	680	13
y	382	191	387	205	482	680	13
la	390	191	397	205	482	680	13
fiebre	400	191	425	205	482	680	13
amarilla	99	204	135	218	482	680	13
para	138	204	157	218	482	680	13
personas	160	204	198	218	482	680	13
en	201	204	212	218	482	680	13
zonas	215	204	239	218	482	680	13
endémicas	242	204	288	218	482	680	13
o	291	204	297	218	482	680	13
de	300	204	310	218	482	680	13
alto	313	204	330	218	482	680	13
riesgo.	332	204	362	218	482	680	13
f)	88	223	95	237	482	680	13
Mejorar	99	223	136	237	482	680	13
la	138	223	146	237	482	680	13
alimentación	148	223	206	237	482	680	13
de	208	223	219	237	482	680	13
la	222	223	229	237	482	680	13
población	232	223	276	237	482	680	13
para	278	223	297	237	482	680	13
reducir	300	223	332	237	482	680	13
el	335	223	342	237	482	680	13
riesgo	345	223	372	237	482	680	13
de	374	223	385	237	482	680	13
contraer	388	223	425	237	482	680	13
de	99	237	110	250	482	680	13
enfermedades	113	237	174	250	482	680	13
tales	177	237	197	250	482	680	13
como	200	237	224	250	482	680	13
la	227	237	235	250	482	680	13
tuberculosis.	237	237	294	250	482	680	13
g)	88	255	97	269	482	680	13
Mejorar	99	255	136	269	482	680	13
las	138	255	150	269	482	680	13
condiciones	153	255	205	269	482	680	13
de	208	255	219	269	482	680	13
saneamiento	221	255	277	269	482	680	13
básico	280	255	307	269	482	680	13
de	310	255	321	269	482	680	13
nuevas	323	255	353	269	482	680	13
zonas	356	255	381	269	482	680	13
urbanas.	384	255	421	269	482	680	13
h)	88	274	97	288	482	680	13
Crear	99	274	125	288	482	680	13
programas	128	274	176	288	482	680	13
que	179	274	195	288	482	680	13
se	199	274	207	288	482	680	13
centren	211	274	245	288	482	680	13
en	248	274	259	288	482	680	13
los	262	274	275	288	482	680	13
nuevos	278	274	309	288	482	680	13
grupos	313	274	343	288	482	680	13
vulnerables	346	274	397	288	482	680	13
como	400	274	425	288	482	680	13
son	99	288	115	301	482	680	13
los	117	288	130	301	482	680	13
“pobres	133	288	167	301	482	680	13
urbanos”.	170	288	213	301	482	680	13
i)	88	306	94	320	482	680	13
Adaptación	99	306	150	320	482	680	13
de	154	306	165	320	482	680	13
los	169	306	182	320	482	680	13
sistemas	187	306	223	320	482	680	13
sanitarios	228	306	270	320	482	680	13
a	275	306	279	320	482	680	13
pacientes	284	306	325	320	482	680	13
procedentes	330	306	383	320	482	680	13
de	388	306	399	320	482	680	13
otras	403	306	425	320	482	680	13
zonas	99	320	124	333	482	680	13
geográficas,	128	320	181	333	482	680	13
por	185	320	200	333	482	680	13
ejemplo,	205	320	243	333	482	680	13
con	247	320	263	333	482	680	13
formación	268	320	314	333	482	680	13
del	318	320	331	333	482	680	13
personal	336	320	373	333	482	680	13
médico	378	320	410	333	482	680	13
en	414	320	425	333	482	680	13
temáticas	99	333	141	347	482	680	13
relacionadas	144	333	198	347	482	680	13
con	201	333	217	347	482	680	13
enfermedades	220	333	282	347	482	680	13
tropicales	284	333	327	347	482	680	13
y	330	333	335	347	482	680	13
cambio	338	333	370	347	482	680	13
climático.	373	333	417	347	482	680	13
j)	88	352	94	365	482	680	13
Adecuar	99	352	136	365	482	680	13
los	139	352	152	365	482	680	13
sistemas	156	352	192	365	482	680	13
y	196	352	201	365	482	680	13
programas	204	352	251	365	482	680	13
de	255	352	265	365	482	680	13
salud	269	352	292	365	482	680	13
a	295	352	300	365	482	680	13
las	303	352	315	365	482	680	13
culturas	318	352	354	365	482	680	13
y	357	352	362	365	482	680	13
concepciones	366	352	425	365	482	680	13
locales	99	365	129	379	482	680	13
de	131	365	142	379	482	680	13
manera	144	365	177	379	482	680	13
que	180	365	196	379	482	680	13
se	198	365	207	379	482	680	13
adapten	210	365	245	379	482	680	13
a	247	365	252	379	482	680	13
la	254	365	262	379	482	680	13
problemática	264	365	322	379	482	680	13
y	325	365	330	379	482	680	13
necesidades	332	365	384	379	482	680	13
reales	387	365	412	379	482	680	13
de	415	365	425	379	482	680	13
la	99	378	107	392	482	680	13
población.	110	378	156	392	482	680	13
Así,	71	400	87	414	482	680	13
evitar	89	400	114	414	482	680	13
la	116	400	124	414	482	680	13
mayoría	126	400	162	414	482	680	13
de	164	400	175	414	482	680	13
enfermedades	177	400	238	414	482	680	13
infecciosas	240	400	288	414	482	680	13
es	290	400	298	414	482	680	13
en	300	400	311	414	482	680	13
gran	313	400	333	414	482	680	13
medida	335	400	368	414	482	680	13
una	370	400	386	414	482	680	13
cuestión	388	400	425	414	482	680	13
de	57	414	67	427	482	680	13
voluntad	71	414	110	427	482	680	13
política,	114	414	150	427	482	680	13
ya	154	414	164	427	482	680	13
que	168	414	184	427	482	680	13
existen	188	414	219	427	482	680	13
soluciones	223	414	269	427	482	680	13
reales	273	414	298	427	482	680	13
para	302	414	322	427	482	680	13
evitar	326	414	351	427	482	680	13
la	355	414	362	427	482	680	13
expansión	366	414	411	427	482	680	13
de	415	414	425	427	482	680	13
estas	57	427	78	440	482	680	13
patologías.	80	427	128	440	482	680	13
Muchas	71	450	106	464	482	680	13
de	109	450	120	464	482	680	13
estas	123	450	144	464	482	680	13
intervenciones	147	450	212	464	482	680	13
se	215	450	224	464	482	680	13
traducen	227	450	266	464	482	680	13
en	269	450	280	464	482	680	13
gran	283	450	303	464	482	680	13
parte	306	450	329	464	482	680	13
en	332	450	343	464	482	680	13
el	346	450	354	464	482	680	13
fortalecimiento	357	450	425	464	482	680	13
de	57	463	67	477	482	680	13
los	70	463	83	477	482	680	13
sistemas	85	463	122	477	482	680	13
de	125	463	135	477	482	680	13
salud	138	463	161	477	482	680	13
de	164	463	174	477	482	680	13
los	177	463	189	477	482	680	13
países	192	463	218	477	482	680	13
y	221	463	226	477	482	680	13
el	229	463	237	477	482	680	13
incremento	239	463	291	477	482	680	13
al	293	463	301	477	482	680	13
acceso	304	463	332	477	482	680	13
de	335	463	346	477	482	680	13
servicios	348	463	386	477	482	680	13
de	389	463	400	477	482	680	13
salud	402	463	425	477	482	680	13
y	57	476	62	490	482	680	13
medicamentos	66	476	130	490	482	680	13
para	134	476	153	490	482	680	13
su	157	476	166	490	482	680	13
población.	170	476	217	490	482	680	13
En	221	476	234	490	482	680	13
esta	238	476	255	490	482	680	13
línea,	259	476	283	490	482	680	13
la	287	476	294	490	482	680	13
denominada	298	476	353	490	482	680	13
Agenda	357	476	390	490	482	680	13
para	394	476	413	490	482	680	13
el	417	476	425	490	482	680	13
Desarrollo	57	489	104	503	482	680	13
post-2015,	109	489	157	503	482	680	13
que	162	489	178	503	482	680	13
da	183	489	193	503	482	680	13
las	198	489	210	503	482	680	13
pautas	215	489	243	503	482	680	13
internacionales	248	489	315	503	482	680	13
sobre	320	489	344	503	482	680	13
los	349	489	362	503	482	680	13
Objetivos	367	489	410	503	482	680	13
de	415	489	425	503	482	680	13
Desarrollo	57	503	104	516	482	680	13
del	107	503	121	516	482	680	13
Milenio	124	503	159	516	482	680	13
(ODMs)	162	503	200	516	482	680	13
(ONU,	203	503	236	516	482	680	13
2000)	239	503	264	516	482	680	13
más	267	503	284	516	482	680	13
allá	287	503	302	516	482	680	13
del	305	503	319	516	482	680	13
año	322	503	338	516	482	680	13
2015,	341	503	365	516	482	680	13
ha	368	503	379	516	482	680	13
planteado	382	503	425	516	482	680	13
la	57	516	64	530	482	680	13
denominada	68	516	123	530	482	680	13
Cobertura	126	516	173	530	482	680	13
Universal	176	516	219	530	482	680	13
de	223	516	233	530	482	680	13
Salud	237	516	262	530	482	680	13
(CUS)	265	516	295	530	482	680	13
retomando	298	516	347	530	482	680	13
los	351	516	363	530	482	680	13
principios	367	516	411	530	482	680	13
de	415	516	425	530	482	680	13
“Salud	57	529	86	543	482	680	13
para	89	529	108	543	482	680	13
Todos”	111	529	143	543	482	680	13
de	146	529	156	543	482	680	13
la	159	529	166	543	482	680	13
Declaración	169	529	223	543	482	680	13
de	226	529	236	543	482	680	13
Alma	239	529	263	543	482	680	13
Ata	265	529	281	543	482	680	13
del	283	529	297	543	482	680	13
año	300	529	316	543	482	680	13
1978	319	529	340	543	482	680	13
(WHO,	343	529	379	543	482	680	13
1978).	382	529	409	543	482	680	13
La	71	552	83	566	482	680	13
CUS	85	552	108	566	482	680	13
busca	110	552	135	566	482	680	13
asegurar	138	552	175	566	482	680	13
que	178	552	194	566	482	680	13
todas	196	552	220	566	482	680	13
las	222	552	234	566	482	680	13
personas	236	552	275	566	482	680	13
tengan	278	552	308	566	482	680	13
acceso	311	552	339	566	482	680	13
a	342	552	346	566	482	680	13
servicios	349	552	387	566	482	680	13
de	389	552	400	566	482	680	13
salud	402	552	425	566	482	680	13
en	57	565	67	579	482	680	13
las	72	565	84	579	482	680	13
áreas	89	565	111	579	482	680	13
de	116	565	126	579	482	680	13
promoción,	131	565	183	579	482	680	13
prevención,	188	565	240	579	482	680	13
curación	245	565	283	579	482	680	13
y	288	565	293	579	482	680	13
rehabilitación,	298	565	362	579	482	680	13
de	367	565	378	579	482	680	13
suficiente	383	565	425	579	482	680	13
calidad,	57	579	91	592	482	680	13
a	94	579	99	592	482	680	13
la	102	579	110	592	482	680	13
vez	113	579	128	592	482	680	13
asegurando	131	579	182	592	482	680	13
que	185	579	202	592	482	680	13
las	205	579	217	592	482	680	13
personas	220	579	259	592	482	680	13
no	262	579	274	592	482	680	13
tengan	277	579	308	592	482	680	13
barreras	311	579	347	592	482	680	13
económicas	351	579	403	592	482	680	13
para	406	579	425	592	482	680	13
acceder	57	592	90	606	482	680	13
a	93	592	98	606	482	680	13
estos	101	592	123	606	482	680	13
servicios.	126	592	167	606	482	680	13
Así,	170	592	187	606	482	680	13
la	190	592	197	606	482	680	13
Cobertura	201	592	247	606	482	680	13
Universal	250	592	293	606	482	680	13
de	296	592	307	606	482	680	13
Salud	310	592	335	606	482	680	13
se	338	592	347	606	482	680	13
ha	350	592	360	606	482	680	13
convertido	363	592	411	606	482	680	13
en	414	592	425	606	482	680	13
una	57	605	73	619	482	680	13
de	76	605	86	619	482	680	13
las	89	605	100	619	482	680	13
principales	103	605	152	619	482	680	13
prioridades	154	605	204	619	482	680	13
de	207	605	218	619	482	680	13
la	221	605	228	619	482	680	13
Organización	231	605	291	619	482	680	13
Mundial	294	605	332	619	482	680	13
de	335	605	345	619	482	680	13
la	348	605	356	619	482	680	13
Salud	358	605	383	619	482	680	13
(OMS)	386	605	417	619	482	680	13
y	420	605	425	619	482	680	13
Integra	57	637	83	647	482	680	13
Educativa	85	637	120	647	482	680	13
Vol.	123	637	137	647	482	680	13
VI	139	637	149	647	482	680	13
/	151	637	154	647	482	680	13
Nº	156	637	167	647	482	680	13
1	169	637	173	647	482	680	13
123	410	636	425	649	482	680	13
Pilar	57	42	74	53	482	680	14
Hernández	76	42	113	53	482	680	14
Pastor	115	42	136	53	482	680	14
debería	57	69	90	82	482	680	14
serlo	92	69	114	82	482	680	14
también	116	69	153	82	482	680	14
de	155	69	166	82	482	680	14
todos	169	69	193	82	482	680	14
los	196	69	208	82	482	680	14
gobiernos	211	69	255	82	482	680	14
del	258	69	271	82	482	680	14
mundo,	274	69	308	82	482	680	14
de	311	69	321	82	482	680	14
manera	324	69	357	82	482	680	14
que	360	69	376	82	482	680	14
a	379	69	383	82	482	680	14
través	386	69	412	82	482	680	14
de	415	69	425	82	482	680	14
acciones	57	82	94	96	482	680	14
locales	97	82	126	96	482	680	14
se	129	82	138	96	482	680	14
obtengan	141	82	182	96	482	680	14
resultados	185	82	230	96	482	680	14
globales.	233	82	272	96	482	680	14
Bibliografía	57	115	120	130	482	680	14
Benedictow,	57	139	116	153	482	680	14
O.J.	122	139	142	153	482	680	14
(1996).	148	139	179	153	482	680	14
“Plague	185	139	220	153	482	680	14
in	226	139	235	153	482	680	14
the	241	139	256	153	482	680	14
Late	262	139	282	153	482	680	14
Medieval	288	139	329	153	482	680	14
Nordic	336	139	368	153	482	680	14
Countries”.	374	139	425	153	482	680	14
Epidemiological	74	153	138	166	482	680	14
Studies.	140	153	173	166	482	680	14
Beral,	57	170	85	184	482	680	14
V.	89	170	98	184	482	680	14
(1974).	102	170	133	184	482	680	14
“Cancer	136	170	173	184	482	680	14
of	177	170	186	184	482	680	14
the	189	170	203	184	482	680	14
cervix:	207	170	236	184	482	680	14
a	239	170	244	184	482	680	14
sexually	247	170	282	184	482	680	14
transmitted	285	170	337	184	482	680	14
infection?”.	340	170	392	184	482	680	14
Lancet.	395	170	425	184	482	680	14
25;	74	183	87	197	482	680	14
1(7865):	90	183	127	197	482	680	14
1037-40.	130	183	170	197	482	680	14
Bryant,	57	200	92	214	482	680	14
J.E.y	99	200	121	214	482	680	14
otros	128	200	153	214	482	680	14
(2007).	159	201	190	214	482	680	14
“Out	197	201	219	214	482	680	14
of	225	201	234	214	482	680	14
Africa:	240	201	270	214	482	680	14
a	276	201	281	214	482	680	14
molecular	287	201	331	214	482	680	14
perspective	337	201	387	214	482	680	14
on	393	201	405	214	482	680	14
the	411	201	425	214	482	680	14
introduction	74	214	130	228	482	680	14
of	132	214	141	228	482	680	14
yellow	143	214	172	228	482	680	14
fever	174	214	197	228	482	680	14
virus	199	214	220	228	482	680	14
into	223	214	241	228	482	680	14
the	243	214	257	228	482	680	14
Americas”.	259	214	308	228	482	680	14
PLoS	310	214	333	228	482	680	14
Pathog.	335	214	366	228	482	680	14
18;	369	214	382	228	482	680	14
3(5):	385	214	405	228	482	680	14
e75.	408	214	425	228	482	680	14
Castelli,	57	231	96	245	482	680	14
F.	102	231	110	245	482	680	14
y	116	231	121	245	482	680	14
otros	127	231	152	245	482	680	14
(1999).	158	231	189	245	482	680	14
“Pediatric	194	231	239	245	482	680	14
migration	244	231	288	245	482	680	14
and	294	231	310	245	482	680	14
hepatitis	315	231	353	245	482	680	14
A	358	231	365	245	482	680	14
risk	371	231	387	245	482	680	14
in	392	231	401	245	482	680	14
host	406	231	425	245	482	680	14
population”.	74	244	129	258	482	680	14
J	132	245	137	258	482	680	14
Travel	140	245	167	258	482	680	14
Med.;	170	245	194	258	482	680	14
6(3):	197	245	217	258	482	680	14
204-6.	220	245	249	258	482	680	14
Centers	57	262	95	276	482	680	14
for	102	262	116	276	482	680	14
Disease	122	262	159	276	482	680	14
Control	166	262	204	276	482	680	14
and	211	262	228	276	482	680	14
Prevention	234	262	288	276	482	680	14
(CDC)	294	262	327	276	482	680	14
(2012).	333	262	365	276	482	680	14
“Congenital	371	262	425	276	482	680	14
transmission	74	275	130	289	482	680	14
of	134	275	143	289	482	680	14
Chagas	147	275	180	289	482	680	14
disease	184	275	215	289	482	680	14
-	219	275	224	289	482	680	14
Virginia,	228	275	267	289	482	680	14
2010”.MMWR	271	275	338	289	482	680	14
Morb	342	275	365	289	482	680	14
Mortal	369	275	398	289	482	680	14
Wkly	403	275	425	289	482	680	14
Rep.	74	288	92	302	482	680	14
6;	94	288	103	302	482	680	14
61(26):	105	288	137	302	482	680	14
477-9.	140	288	169	302	482	680	14
Chavez-Navarro,	57	306	139	319	482	680	14
E.	142	306	152	319	482	680	14
(2007).	155	306	186	319	482	680	14
“Enfermedades	188	306	257	319	482	680	14
tropicales	259	306	302	319	482	680	14
en	305	306	315	319	482	680	14
Bolivia:	318	306	352	319	482	680	14
ﬁebre	354	306	380	319	482	680	14
amarilla	382	306	418	319	482	680	14
y	420	306	425	319	482	680	14
dengue”.	74	319	114	333	482	680	14
En	116	319	129	333	482	680	14
Rev.	132	319	150	333	482	680	14
bol.	153	319	167	333	482	680	14
ped.,	170	319	189	333	482	680	14
vol.46,	192	319	220	333	482	680	14
no.1.	223	319	243	333	482	680	14
Coughlan,	57	336	107	350	482	680	14
S.	112	336	121	350	482	680	14
y	126	336	132	350	482	680	14
otros	137	336	162	350	482	680	14
(2002).	167	336	198	350	482	680	14
“Suboptimal	203	336	259	350	482	680	14
measles-mumps-rubella	264	336	370	350	482	680	14
vaccination	375	336	425	350	482	680	14
coverage	74	350	113	363	482	680	14
facilitates	116	350	158	363	482	680	14
an	161	350	171	363	482	680	14
imported	174	350	215	363	482	680	14
measles	218	350	252	363	482	680	14
outbreak	255	350	294	363	482	680	14
in	297	350	306	363	482	680	14
Ireland”.	308	350	348	363	482	680	14
Clin	351	350	369	364	482	680	14
Infect	372	350	394	364	482	680	14
Dis.	397	350	414	364	482	680	14
1;	417	350	425	364	482	680	14
35(1):	74	363	100	377	482	680	14
84-6.	103	363	126	377	482	680	14
Dawood,	57	380	100	394	482	680	14
F.S.y	103	380	126	394	482	680	14
otros	129	380	154	394	482	680	14
(2012).	157	380	189	394	482	680	14
“Estimated	192	380	242	394	482	680	14
global	245	380	272	394	482	680	14
mortality	275	380	317	394	482	680	14
associated	320	380	364	394	482	680	14
with	367	380	387	394	482	680	14
the	390	380	405	394	482	680	14
first	408	380	425	394	482	680	14
12	74	393	85	407	482	680	14
months	88	393	122	407	482	680	14
of	125	393	134	407	482	680	14
2009	137	393	159	407	482	680	14
pandemic	163	393	206	407	482	680	14
influenza	209	393	250	407	482	680	14
A	253	393	260	407	482	680	14
H1N1	264	393	293	407	482	680	14
virus	296	393	318	407	482	680	14
circulation:	321	393	372	407	482	680	14
a	375	393	380	407	482	680	14
modeling	383	393	425	407	482	680	14
study”.	74	407	105	420	482	680	14
Lancet	108	407	135	421	482	680	14
Infect	138	407	161	421	482	680	14
Dis.	163	407	180	421	482	680	14
12(9):687-95.	183	407	244	421	482	680	14
Edward,	57	424	97	438	482	680	14
T.	100	424	110	438	482	680	14
y	113	424	118	438	482	680	14
otros	121	424	146	438	482	680	14
(2002).	149	424	180	438	482	680	14
“Illness	182	424	216	438	482	680	14
after	218	424	239	438	482	680	14
International	241	424	300	438	482	680	14
Travel”.	303	424	338	438	482	680	14
N	341	424	349	438	482	680	14
Engl	352	424	371	438	482	680	14
J	374	424	379	438	482	680	14
Med;	382	424	403	438	482	680	14
347:	406	424	425	438	482	680	14
505-516.	74	437	113	451	482	680	14
Franco-Giraldo,	57	455	135	469	482	680	14
A.	137	455	147	469	482	680	14
y	149	455	155	469	482	680	14
Álvarez-Dardet,	157	455	234	469	482	680	14
C.	236	455	248	469	482	680	14
(2009).	250	455	281	469	482	680	14
“Salud	283	455	312	469	482	680	14
pública	314	455	347	469	482	680	14
global:	349	455	379	469	482	680	14
un	381	455	392	469	482	680	14
desafío	394	455	425	469	482	680	14
a	74	468	78	482	482	680	14
los	82	468	95	482	482	680	14
límites	98	468	128	482	482	680	14
de	132	468	142	482	482	680	14
la	146	468	154	482	482	680	14
salud	157	468	180	482	482	680	14
internacional	184	468	242	482	482	680	14
a	246	468	251	482	482	680	14
propósito	254	468	297	482	482	680	14
de	301	468	311	482	482	680	14
la	315	468	323	482	482	680	14
epidemia	326	468	367	482	482	680	14
de	370	468	381	482	482	680	14
influenza	385	468	425	482	482	680	14
humana”.	74	481	117	495	482	680	14
Rev.	119	481	138	495	482	680	14
Panam	140	481	170	495	482	680	14
Salud	173	481	197	495	482	680	14
Publica.	199	481	232	495	482	680	14
25(6):	235	481	261	495	482	680	14
540–7.	264	481	294	495	482	680	14
Gjørup,	57	498	95	512	482	680	14
I.E.	98	498	115	512	482	680	14
y	118	498	124	512	482	680	14
otros	127	498	152	512	482	680	14
(2003).	154	499	186	512	482	680	14
“Twenty-year	188	499	249	512	482	680	14
survey	252	499	280	512	482	680	14
of	283	499	292	512	482	680	14
the	295	499	309	512	482	680	14
epidemiology	312	499	373	512	482	680	14
of	375	499	384	512	482	680	14
hepatitis	387	499	425	512	482	680	14
in	74	512	83	526	482	680	14
Denmark:	85	512	130	526	482	680	14
effect	133	512	158	526	482	680	14
of	161	512	170	526	482	680	14
immigration”.	172	512	235	526	482	680	14
Scand	238	512	263	526	482	680	14
J	265	512	270	526	482	680	14
Infect	273	512	296	526	482	680	14
Dis.;	299	512	319	526	482	680	14
35(4):	321	512	347	526	482	680	14
260-4.	350	512	379	526	482	680	14
Greene,	57	529	96	543	482	680	14
J.A.	101	529	119	543	482	680	14
(2004).	124	529	155	543	482	680	14
“An	160	529	178	543	482	680	14
ethnography	183	529	239	543	482	680	14
of	244	529	253	543	482	680	14
nonadherence:	258	529	324	543	482	680	14
culture,	329	529	363	543	482	680	14
poverty,	368	529	404	543	482	680	14
and	409	529	425	543	482	680	14
tuberculosis	74	542	127	556	482	680	14
in	130	542	139	556	482	680	14
urban	142	542	168	556	482	680	14
Bolivia”.	170	542	209	556	482	680	14
Cult	211	543	230	556	482	680	14
Med	233	543	251	556	482	680	14
Psychiatry,	254	543	299	556	482	680	14
28(3):	302	543	328	556	482	680	14
401-25.	331	543	365	556	482	680	14
Gurven,	57	560	96	574	482	680	14
M.	100	560	113	574	482	680	14
y	117	560	122	574	482	680	14
otros	126	560	151	574	482	680	14
(2013).	155	560	186	574	482	680	14
“Physical	189	560	227	574	482	680	14
activity	230	560	263	574	482	680	14
and	266	560	282	574	482	680	14
modernization	286	560	351	574	482	680	14
among	354	560	385	574	482	680	14
Bolivian	388	560	425	574	482	680	14
Amerindians”.	74	573	138	587	482	680	14
PLoS	141	573	163	587	482	680	14
One.8(1):e55679.	166	573	241	587	482	680	14
Gushulak,	57	590	106	604	482	680	14
B.D.	113	590	135	604	482	680	14
y	142	590	147	604	482	680	14
MacPherson,	154	590	218	604	482	680	14
D.W.	225	590	250	604	482	680	14
(2004).	257	591	288	604	482	680	14
“Globalization	294	591	360	604	482	680	14
of	366	591	375	604	482	680	14
infectious	382	591	425	604	482	680	14
diseases:	74	604	111	618	482	680	14
the	114	604	128	618	482	680	14
impact	131	604	161	618	482	680	14
of	164	604	173	618	482	680	14
migration”.	176	604	227	618	482	680	14
Clin	230	604	248	618	482	680	14
Infect	251	604	274	618	482	680	14
Dis.	276	604	293	618	482	680	14
15;	296	604	310	618	482	680	14
38	313	604	324	618	482	680	14
(12):1742-8.	326	604	381	618	482	680	14
124	57	636	72	649	482	680	14
Integra	309	637	335	647	482	680	14
Educativa	337	637	372	647	482	680	14
Vol.	375	637	389	647	482	680	14
VI	391	637	401	647	482	680	14
/	403	637	406	647	482	680	14
Nº	408	637	419	647	482	680	14
1	421	637	425	647	482	680	14
Enfermedades	241	42	293	53	482	680	15
infecciosas,	295	42	335	53	482	680	15
migración	338	42	374	53	482	680	15
y	376	42	380	53	482	680	15
salud	383	42	401	53	482	680	15
global	403	42	425	53	482	680	15
Gushulak,	57	69	106	82	482	680	15
B.D.	109	69	132	82	482	680	15
y	135	69	140	82	482	680	15
MacPherson,	144	69	208	82	482	680	15
D.W.	211	69	236	82	482	680	15
(2006).“The	239	69	294	82	482	680	15
basic	297	69	319	82	482	680	15
principles	322	69	366	82	482	680	15
of	369	69	378	82	482	680	15
migration	381	69	425	82	482	680	15
health:	74	82	104	96	482	680	15
population	109	82	158	96	482	680	15
mobility	163	82	200	96	482	680	15
and	205	82	221	96	482	680	15
gaps	226	82	246	96	482	680	15
in	251	82	260	96	482	680	15
disease	265	82	296	96	482	680	15
prevalence”.	301	82	356	96	482	680	15
Emerg	361	82	389	96	482	680	15
Themes	394	82	425	96	482	680	15
Epidemiol.	74	95	118	109	482	680	15
4;3:3.	120	95	145	109	482	680	15
Hoffmann,	57	112	109	125	482	680	15
D.	113	112	125	125	482	680	15
y	129	112	135	125	482	680	15
Requena,	139	112	184	125	482	680	15
C.	188	112	200	125	482	680	15
(2012).	204	112	235	125	482	680	15
Bolivia	239	112	268	126	482	680	15
en	272	112	281	126	482	680	15
un	285	112	296	126	482	680	15
mundo	300	112	328	126	482	680	15
4	332	112	338	126	482	680	15
grados	342	112	368	126	482	680	15
más	372	112	388	126	482	680	15
caliente.	392	112	425	126	482	680	15
Escenarios	74	125	116	139	482	680	15
sociopolíticos	120	125	169	139	482	680	15
ante	174	125	192	139	482	680	15
el	196	125	203	139	482	680	15
cambio	208	125	236	139	482	680	15
climático	241	125	276	139	482	680	15
para	281	125	300	139	482	680	15
los	305	125	315	139	482	680	15
años	319	125	337	139	482	680	15
2030	342	125	364	139	482	680	15
y	369	125	373	139	482	680	15
2060	378	125	400	139	482	680	15
en	404	125	414	139	482	680	15
el	419	125	425	139	482	680	15
altiplano	74	138	109	152	482	680	15
norte.	112	138	136	152	482	680	15
La	139	138	151	152	482	680	15
Paz:	153	138	172	152	482	680	15
Instituto	175	138	213	152	482	680	15
Boliviano	216	138	259	152	482	680	15
de	261	138	272	152	482	680	15
la	275	138	282	152	482	680	15
Montaña/Fundación	285	138	377	152	482	680	15
PIEB.	380	138	407	152	482	680	15
International	57	155	120	168	482	680	15
Federation	124	155	176	168	482	680	15
of	180	155	190	168	482	680	15
Red	194	155	213	168	482	680	15
Cross	217	155	245	168	482	680	15
and	249	155	266	168	482	680	15
Red	270	155	289	168	482	680	15
Crescent	293	155	337	168	482	680	15
Societies	340	155	383	168	482	680	15
(DREF)	387	155	425	168	482	680	15
(2009).	74	168	105	182	482	680	15
Operation	110	168	151	182	482	680	15
Final	156	168	179	182	482	680	15
Report.	184	168	214	182	482	680	15
Bolivia:	219	168	250	182	482	680	15
dengue	255	168	284	182	482	680	15
outbreak.	289	168	327	182	482	680	15
DREF	332	168	362	182	482	680	15
operation	367	168	410	182	482	680	15
n°	415	168	425	182	482	680	15
MDRBO004	74	181	132	195	482	680	15
Glide	135	181	160	195	482	680	15
No.EP-2009-000013-BOL	163	181	284	195	482	680	15
29	287	181	298	195	482	680	15
October	301	181	338	195	482	680	15
2009.	341	181	366	195	482	680	15
Jackson,	57	198	97	211	482	680	15
Y.	101	198	110	211	482	680	15
y	114	198	119	211	482	680	15
otros	123	198	148	211	482	680	15
(2009).	152	198	183	211	482	680	15
“Congenital	187	198	241	211	482	680	15
transmission	245	198	301	211	482	680	15
of	305	198	314	211	482	680	15
Chagas	318	198	350	211	482	680	15
disease	354	198	385	211	482	680	15
in	388	198	397	211	482	680	15
Latin	401	198	425	211	482	680	15
American	74	211	117	225	482	680	15
immigrants	119	211	170	225	482	680	15
in	173	211	182	225	482	680	15
Switzerland”.Emerg	185	211	273	225	482	680	15
Infect	275	211	298	225	482	680	15
Dis.15(4):601-3.	301	211	373	225	482	680	15
Kickbusch,	57	227	110	241	482	680	15
I.	115	227	123	241	482	680	15
(2006).	127	228	159	241	482	680	15
“The	163	228	187	241	482	680	15
need	192	228	213	241	482	680	15
for	218	228	231	241	482	680	15
a	235	228	240	241	482	680	15
European	245	228	289	241	482	680	15
Strategy	293	228	330	241	482	680	15
on	335	228	347	241	482	680	15
Global	351	228	382	241	482	680	15
Health”.	387	228	425	241	482	680	15
Scandinavian	74	241	130	255	482	680	15
Journal	133	241	165	255	482	680	15
of	167	241	175	255	482	680	15
Public	177	241	203	255	482	680	15
Health;	205	241	237	255	482	680	15
34:	239	241	253	255	482	680	15
561–565.	256	241	297	255	482	680	15
Ladner,	57	257	94	271	482	680	15
J.	100	257	107	271	482	680	15
y	113	257	119	271	482	680	15
otros	125	257	150	271	482	680	15
(2012).	156	257	187	271	482	680	15
“Assessment	193	257	248	271	482	680	15
of	254	257	263	271	482	680	15
eight	269	257	291	271	482	680	15
HPV	297	257	321	271	482	680	15
vaccination	327	257	377	271	482	680	15
programs	383	257	425	271	482	680	15
implemented	74	271	133	284	482	680	15
in	135	271	144	284	482	680	15
lowest	147	271	175	284	482	680	15
income	178	271	211	284	482	680	15
countries”.	214	271	262	284	482	680	15
BMC	265	271	288	284	482	680	15
Public	291	271	316	284	482	680	15
Health.	319	271	350	284	482	680	15
23;	353	271	367	284	482	680	15
12:	370	271	383	284	482	680	15
370.	386	271	405	284	482	680	15
Lee,	57	287	78	301	482	680	15
N.	81	287	93	301	482	680	15
y	96	287	101	301	482	680	15
otros	104	287	129	301	482	680	15
(2003).	131	287	163	301	482	680	15
“A	165	287	177	301	482	680	15
major	180	287	206	301	482	680	15
outbreak	208	287	248	301	482	680	15
of	250	287	259	301	482	680	15
severe	262	287	290	301	482	680	15
acute	292	287	316	301	482	680	15
respiratory	318	287	367	301	482	680	15
syndrome	370	287	414	301	482	680	15
in	416	287	425	301	482	680	15
Hong	74	300	100	314	482	680	15
Kong”.	103	300	135	314	482	680	15
N	138	301	146	314	482	680	15
Engl	149	301	169	314	482	680	15
J	171	301	176	314	482	680	15
Med.	179	301	201	314	482	680	15
15;	203	301	217	314	482	680	15
348(20):	220	301	257	314	482	680	15
1986-94.	260	301	299	314	482	680	15
Mazurek,	57	317	103	331	482	680	15
H.	108	317	120	331	482	680	15
(2007).	125	317	156	331	482	680	15
“Three	161	317	194	331	482	680	15
pre-concepts	198	317	256	331	482	680	15
regarding	261	317	304	331	482	680	15
the	309	317	323	331	482	680	15
internal	328	317	363	331	482	680	15
migration	368	317	412	331	482	680	15
in	416	317	425	331	482	680	15
Bolivia”.	74	330	112	344	482	680	15
Rev.	115	330	133	344	482	680	15
humanid.	136	330	176	344	482	680	15
cienc.	178	330	200	344	482	680	15
soc.	203	330	216	344	482	680	15
(St.	219	330	234	344	482	680	15
Cruz	237	330	259	344	482	680	15
Sierra)	262	330	291	344	482	680	15
vol.	294	330	309	344	482	680	15
3.	311	330	320	344	482	680	15
Mercado,	57	347	102	361	482	680	15
S.	107	347	116	361	482	680	15
y	121	347	126	361	482	680	15
otros	130	347	156	361	482	680	15
(2007).	160	347	191	361	482	680	15
“Urban	196	347	229	361	482	680	15
poverty:	234	347	270	361	482	680	15
an	275	347	285	361	482	680	15
urgent	289	347	319	361	482	680	15
public	323	347	351	361	482	680	15
health	355	347	383	361	482	680	15
issue”.	387	347	416	361	482	680	15
J	420	347	425	361	482	680	15
Urban	74	360	101	374	482	680	15
Health.	104	360	135	374	482	680	15
84(3	138	360	158	374	482	680	15
Suppl):	161	360	190	374	482	680	15
i7-15.	193	360	219	374	482	680	15
Ministerio	57	376	107	390	482	680	15
de	114	376	125	390	482	680	15
Salud	131	376	158	390	482	680	15
y	164	376	169	390	482	680	15
Deportes	176	376	221	390	482	680	15
de	227	376	238	390	482	680	15
Bolivia	245	376	278	390	482	680	15
(2013).	283	377	315	390	482	680	15
Notificación	321	377	369	390	482	680	15
Semanal	375	377	411	390	482	680	15
de	416	377	425	390	482	680	15
Vigilancia	74	390	116	404	482	680	15
Epidemiológica,	122	390	186	404	482	680	15
Semana	192	390	227	404	482	680	15
16/2013	233	390	270	404	482	680	15
Actualizado	276	390	328	404	482	680	15
26-04-2013.	334	390	389	404	482	680	15
Página	395	390	425	404	482	680	15
web:http://www.sns.gob.bo/snis/	74	403	220	417	482	680	15
Molina,	57	419	94	433	482	680	15
O.	99	419	111	433	482	680	15
(2009).	115	420	146	433	482	680	15
El	151	420	160	433	482	680	15
Impacto	165	420	197	433	482	680	15
de	201	420	210	433	482	680	15
los	214	420	224	433	482	680	15
Cambios	229	420	264	433	482	680	15
Climáticos	268	420	311	433	482	680	15
sobre	315	420	335	433	482	680	15
la	339	420	347	433	482	680	15
Salud	351	420	375	433	482	680	15
en	380	420	389	433	482	680	15
Bolivia:	393	420	425	433	482	680	15
Estimación	74	433	119	447	482	680	15
de	123	433	131	447	482	680	15
Costos	135	433	160	447	482	680	15
y	164	433	168	447	482	680	15
Beneficios	172	433	211	447	482	680	15
hasta	215	433	236	447	482	680	15
el	240	433	247	447	482	680	15
2100.	251	433	275	447	482	680	15
Instituto	279	433	318	447	482	680	15
de	322	433	332	447	482	680	15
Estudios	336	433	375	447	482	680	15
Avanzados	378	433	425	447	482	680	15
en	74	446	84	460	482	680	15
Desarrollo.	87	446	137	460	482	680	15
Serie	140	446	163	460	482	680	15
de	165	446	176	460	482	680	15
Documentos	178	446	236	460	482	680	15
de	238	446	249	460	482	680	15
Trabajo	252	446	286	460	482	680	15
sobre	288	446	313	460	482	680	15
Desarrollo	315	446	363	460	482	680	15
No.	366	446	383	460	482	680	15
14/2009.	386	446	425	460	482	680	15
Montgomery,	57	462	122	476	482	680	15
M.	127	462	140	476	482	680	15
(2009).“Urban	145	463	210	476	482	680	15
Poverty	214	463	249	476	482	680	15
and	254	463	270	476	482	680	15
Health	274	463	305	476	482	680	15
in	310	463	319	476	482	680	15
developing	323	463	372	476	482	680	15
countries”.	377	463	425	476	482	680	15
Population	74	476	118	490	482	680	15
Bulletin.	120	476	156	490	482	680	15
Population	159	476	203	490	482	680	15
Reference	206	476	244	490	482	680	15
Bureau.	247	476	280	490	482	680	15
Vol.	283	476	298	490	482	680	15
64,	301	476	315	490	482	680	15
No.	317	476	333	490	482	680	15
2.	335	476	343	490	482	680	15
Nguyen,	57	492	98	506	482	680	15
T,	103	492	113	506	482	680	15
y	118	492	123	506	482	680	15
otros	128	492	153	506	482	680	15
(2013).	158	492	189	506	482	680	15
“A	194	492	205	506	482	680	15
few	210	492	226	506	482	680	15
milestones	230	492	277	506	482	680	15
in	282	492	291	506	482	680	15
the	295	492	309	506	482	680	15
history	314	492	345	506	482	680	15
of	350	492	358	506	482	680	15
syphilis”.	363	492	404	506	482	680	15
Ned	408	493	425	506	482	680	15
Tijdschr	74	506	107	519	482	680	15
Geneeskd.	110	506	151	519	482	680	15
157	153	506	170	519	482	680	15
(12):A6024.	173	506	225	519	482	680	15
Protto,	57	522	91	536	482	680	15
J.P.	94	522	110	536	482	680	15
y	113	522	118	536	482	680	15
otros	121	522	146	536	482	680	15
(2008).	148	522	180	536	482	680	15
“Entorno	182	522	225	536	482	680	15
epidemiológico	228	522	297	536	482	680	15
y	299	522	304	536	482	680	15
respuesta	307	522	348	536	482	680	15
a	351	522	356	536	482	680	15
la	358	522	366	536	482	680	15
epidemia	369	522	409	536	482	680	15
del	412	522	425	536	482	680	15
VIH	74	535	95	549	482	680	15
en	97	535	108	549	482	680	15
Bolivia”.	111	535	149	549	482	680	15
Rev	152	536	168	549	482	680	15
Panam	170	536	200	549	482	680	15
Salud	203	536	227	549	482	680	15
Publica.	229	536	262	549	482	680	15
23(4):	265	536	291	549	482	680	15
288-94.	294	536	328	549	482	680	15
Ramos,	57	552	91	566	482	680	15
J.M.	94	552	114	566	482	680	15
y	116	552	122	566	482	680	15
otros	124	552	148	566	482	680	15
(2012).	150	552	180	566	482	680	15
“Chagas	183	552	219	566	482	680	15
disease	221	552	251	566	482	680	15
in	253	552	261	566	482	680	15
Latin	263	552	287	566	482	680	15
American	289	552	331	566	482	680	15
pregnant	333	552	371	566	482	680	15
immigrants:	374	552	425	566	482	680	15
experience	74	565	119	579	482	680	15
in	122	565	130	579	482	680	15
a	133	565	137	579	482	680	15
non-endemic	140	565	197	579	482	680	15
country”.	199	565	239	579	482	680	15
Arch	242	565	261	579	482	680	15
Gynecol	263	565	294	579	482	680	15
Obstet.	296	565	324	579	482	680	15
285(4):	326	565	357	579	482	680	15
919-23.	359	565	392	579	482	680	15
Relman,	57	582	94	596	482	680	15
D.A.	98	582	119	596	482	680	15
y	124	582	129	596	482	680	15
otros	133	582	156	596	482	680	15
(2010).	160	582	189	596	482	680	15
“Infectious	193	582	238	596	482	680	15
Disease	243	582	274	596	482	680	15
Movement	278	582	323	596	482	680	15
in	328	582	336	596	482	680	15
a	340	582	344	596	482	680	15
Borderless	349	582	392	596	482	680	15
World.	396	582	425	596	482	680	15
Workshop	74	595	117	609	482	680	15
summary.Institute	120	595	194	609	482	680	15
of	197	595	206	609	482	680	15
Medicine	209	595	248	609	482	680	15
of	251	595	259	609	482	680	15
the	262	595	276	609	482	680	15
National	279	595	315	609	482	680	15
Academies.	318	595	365	609	482	680	15
The	368	595	386	609	482	680	15
National	389	595	425	609	482	680	15
Academic	74	608	114	622	482	680	15
Press”.	116	608	144	622	482	680	15
Forum	147	608	173	622	482	680	15
on	175	608	184	622	482	680	15
Microbial	187	608	223	622	482	680	15
Threats	225	608	254	622	482	680	15
Board	257	608	279	622	482	680	15
on	282	608	291	622	482	680	15
Global	293	608	318	622	482	680	15
Health.	320	608	349	622	482	680	15
Washington,	351	608	398	622	482	680	15
D.C.	401	608	420	622	482	680	15
Integra	57	637	83	647	482	680	15
Educativa	85	637	120	647	482	680	15
Vol.	123	637	137	647	482	680	15
VI	139	637	149	647	482	680	15
/	151	637	154	647	482	680	15
Nº	156	637	167	647	482	680	15
1	169	637	173	647	482	680	15
125	410	636	425	649	482	680	15
Pilar	57	42	74	53	482	680	16
Hernández	76	42	113	53	482	680	16
Pastor	115	42	136	53	482	680	16
Rezza,	57	69	89	82	482	680	16
G.	92	69	104	82	482	680	16
y	107	69	112	82	482	680	16
otros	116	69	141	82	482	680	16
(2007).	144	69	175	82	482	680	16
“Infection	178	69	224	82	482	680	16
with	227	69	246	82	482	680	16
chikungunya	249	69	307	82	482	680	16
virus	310	69	331	82	482	680	16
in	334	69	343	82	482	680	16
Italy:	346	69	369	82	482	680	16
an	372	69	383	82	482	680	16
outbreak	386	69	425	82	482	680	16
in	74	82	83	96	482	680	16
a	85	82	90	96	482	680	16
temperate	93	82	138	96	482	680	16
region”.	140	82	177	96	482	680	16
Lancet.	179	82	210	96	482	680	16
1;	212	82	221	96	482	680	16
370(9602):	223	82	271	96	482	680	16
1840-6.	274	82	308	96	482	680	16
Riedel,	57	99	91	113	482	680	16
S.	95	99	104	113	482	680	16
(2005).	108	99	139	113	482	680	16
“Edward	143	99	182	113	482	680	16
Jenner	186	99	215	113	482	680	16
and	219	99	235	113	482	680	16
the	239	99	253	113	482	680	16
history	257	99	288	113	482	680	16
of	292	99	301	113	482	680	16
smallpox	304	99	344	113	482	680	16
and	347	99	364	113	482	680	16
vaccination”.	367	99	425	113	482	680	16
Proc	74	112	92	126	482	680	16
(BaylUniv	94	112	138	126	482	680	16
Med	141	112	160	126	482	680	16
Cent).	162	112	188	126	482	680	16
18(1):21-5.	191	112	241	126	482	680	16
Rothschild,	57	129	108	143	482	680	16
B.M.	111	129	134	143	482	680	16
(2005).	137	129	168	143	482	680	16
“History	171	129	211	143	482	680	16
of	214	129	223	143	482	680	16
Syphilis”.	226	129	269	143	482	680	16
Clin	272	129	290	143	482	680	16
Infect	293	129	316	143	482	680	16
Dis.	319	129	336	143	482	680	16
40	340	129	351	143	482	680	16
(10):1454-1463.	354	129	425	143	482	680	16
doi:	74	142	88	156	482	680	16
10.1086/429626.	91	142	166	156	482	680	16
Sack,	57	159	82	173	482	680	16
D.A.	85	159	107	173	482	680	16
y	110	159	115	173	482	680	16
otros	118	159	143	173	482	680	16
(2004).“Cholera”.Lancet.	146	159	256	173	482	680	16
17;	258	159	272	173	482	680	16
363(9404):	275	159	323	173	482	680	16
223-33.	326	159	360	173	482	680	16
Salamanca	57	176	107	190	482	680	16
Mazuelo,	111	176	156	190	482	680	16
L.	159	176	169	190	482	680	16
y	173	176	179	190	482	680	16
otros	182	176	207	190	482	680	16
(2011).	211	176	242	190	482	680	16
“Ochenta	246	176	289	190	482	680	16
y	293	176	298	190	482	680	16
cinco	301	176	325	190	482	680	16
años	329	176	349	190	482	680	16
de	352	176	363	190	482	680	16
la	366	176	374	190	482	680	16
historia	377	176	411	190	482	680	16
de	415	176	425	190	482	680	16
desastres	74	189	113	203	482	680	16
en	119	189	129	203	482	680	16
Bolivia	132	189	163	203	482	680	16
(1920-2005)”.	166	189	228	203	482	680	16
Revista	231	189	260	203	482	680	16
Virtual	263	189	294	203	482	680	16
REDESMA	296	189	348	203	482	680	16
Vol.	350	189	366	203	482	680	16
5(2).	369	189	389	203	482	680	16
Salit,	57	206	81	220	482	680	16
I.E.	83	206	101	220	482	680	16
y	103	206	108	220	482	680	16
otros	111	206	136	220	482	680	16
(2005).	138	206	169	220	482	680	16
Travel	171	206	200	220	482	680	16
patterns	202	206	238	220	482	680	16
and	240	206	256	220	482	680	16
risk	259	206	275	220	482	680	16
behaviour	277	206	321	220	482	680	16
of	324	206	333	220	482	680	16
HIV-positive	335	206	393	220	482	680	16
people	395	206	425	220	482	680	16
travelling	74	219	116	233	482	680	16
internationally.	119	219	186	233	482	680	16
CMAJ.	189	219	221	233	482	680	16
29;	224	219	237	233	482	680	16
172(7):884-8.	240	219	301	233	482	680	16
Suzuki,	57	236	92	250	482	680	16
K.	98	236	110	250	482	680	16
y	116	236	121	250	482	680	16
otros	127	236	152	250	482	680	16
(2008).	158	236	189	250	482	680	16
“Antibody	195	236	241	250	482	680	16
seroprevalences	246	236	316	250	482	680	16
against	322	236	353	250	482	680	16
rabies	358	236	385	250	482	680	16
in	390	236	399	250	482	680	16
dogs	404	236	425	250	482	680	16
vaccinated	74	249	120	263	482	680	16
under	122	249	149	263	482	680	16
field	151	249	171	263	482	680	16
conditions	173	249	219	263	482	680	16
in	222	249	231	263	482	680	16
Bolivia”.	233	249	271	263	482	680	16
Trop	273	249	292	263	482	680	16
Anim	295	249	319	263	482	680	16
Health	321	249	349	263	482	680	16
Prod.	352	249	374	263	482	680	16
40(8):	376	249	402	263	482	680	16
607-	405	249	425	263	482	680	16
13.	74	263	87	276	482	680	16
Tarleton,	57	279	102	293	482	680	16
R.L.	106	279	127	293	482	680	16
y	131	279	136	293	482	680	16
Curran,	140	279	178	293	482	680	16
J.W.	182	279	203	293	482	680	16
(2012).	206	279	238	293	482	680	16
“Is	242	279	254	293	482	680	16
Chagas	258	279	291	293	482	680	16
disease	294	279	325	293	482	680	16
really	329	279	354	293	482	680	16
the	358	279	372	293	482	680	16
‘new	376	279	397	293	482	680	16
HIV/	400	279	425	293	482	680	16
AIDS	74	293	99	306	482	680	16
of	102	293	111	306	482	680	16
the	114	293	128	306	482	680	16
Americas'?”.	131	293	187	306	482	680	16
PLoS	189	293	212	306	482	680	16
Negl	215	293	234	306	482	680	16
Trop	237	293	256	306	482	680	16
Dis.	262	293	279	306	482	680	16
6(10):	281	293	308	306	482	680	16
e1861.	310	293	339	306	482	680	16
Tatem,	57	309	91	323	482	680	16
A.J.y	97	309	119	323	482	680	16
otros	125	309	150	323	482	680	16
(2006).	155	309	187	323	482	680	16
“Global	192	309	227	323	482	680	16
transport	232	309	273	323	482	680	16
networks	279	309	319	323	482	680	16
and	324	309	341	323	482	680	16
infectious	346	309	389	323	482	680	16
disease	394	309	425	323	482	680	16
spread”.	74	323	110	336	482	680	16
Adv	113	323	130	337	482	680	16
Parasitol.	133	323	172	337	482	680	16
62:	175	323	188	337	482	680	16
293-343.	191	323	231	337	482	680	16
Tedesqui,	57	339	104	353	482	680	16
V.L.	117	339	137	353	482	680	16
y	150	339	156	353	482	680	16
otros	169	339	194	353	482	680	16
(2012).	207	339	239	353	482	680	16
“Active	251	339	284	353	482	680	16
surveillance	296	339	348	353	482	680	16
of	361	339	370	353	482	680	16
American	382	339	425	353	482	680	16
tegumentaryleishmaniasis	74	353	188	366	482	680	16
in	192	353	201	366	482	680	16
endemic	204	353	242	366	482	680	16
areas	245	353	267	366	482	680	16
in	270	353	279	366	482	680	16
rural	282	353	304	366	482	680	16
Bolivia”.	307	353	346	366	482	680	16
Rev	349	353	365	367	482	680	16
Soc	368	353	381	367	482	680	16
Bras	384	353	403	367	482	680	16
Med	406	353	425	367	482	680	16
Trop.;	74	366	98	380	482	680	16
45(1):	101	366	127	380	482	680	16
30-4.	130	366	153	380	482	680	16
Thang,	57	383	92	397	482	680	16
H.D.	95	383	119	397	482	680	16
y	123	383	128	397	482	680	16
otros	131	383	156	397	482	680	16
(2002).	159	383	190	397	482	680	16
“Airport	194	383	231	397	482	680	16
malaria:	234	383	270	397	482	680	16
report	273	383	301	397	482	680	16
of	304	383	313	397	482	680	16
a	316	383	321	397	482	680	16
case	324	383	342	397	482	680	16
and	345	383	361	397	482	680	16
a	364	383	369	397	482	680	16
brief	372	383	393	397	482	680	16
review	396	383	425	397	482	680	16
of	74	396	83	410	482	680	16
the	85	396	100	410	482	680	16
literature”.	102	396	151	410	482	680	16
Neth	154	396	175	410	482	680	16
J	177	396	182	410	482	680	16
Med.60	185	396	218	410	482	680	16
(11):	220	396	241	410	482	680	16
441-3.	244	396	273	410	482	680	16
Vacaflores	57	413	106	427	482	680	16
Pereira,	110	413	148	427	482	680	16
V.	152	413	162	427	482	680	16
(2003).	166	413	197	427	482	680	16
“Migración	201	413	252	427	482	680	16
interna	256	413	287	427	482	680	16
e	291	413	296	427	482	680	16
intraregional	300	413	358	427	482	680	16
en	361	413	372	427	482	680	16
Bolivia.	376	413	410	427	482	680	16
La	413	413	425	427	482	680	16
mano	74	426	99	440	482	680	16
visible	101	426	129	440	482	680	16
de	132	426	142	440	482	680	16
Adam	145	426	171	440	482	680	16
Smith”.	173	426	208	440	482	680	16
Disponible	210	426	260	440	482	680	16
en:	262	426	276	440	482	680	16
http://www.iidh.ed.cr/comunidades/	278	426	425	440	482	680	16
diversidades/docs/div_enlineamigrantes/migracion%20interna.htm.	74	439	352	453	482	680	16
Consultado	358	439	409	453	482	680	16
en	414	439	425	453	482	680	16
fecha:	74	452	100	466	482	680	16
11.4.2013.	103	452	149	466	482	680	16
Widdowson,	57	469	117	483	482	680	16
M.A.	124	469	147	483	482	680	16
(2002).	153	469	185	483	482	680	16
“Epidemiology	191	469	258	483	482	680	16
of	264	469	273	483	482	680	16
urbancaninerabies,	279	469	363	483	482	680	16
Santa	369	469	394	483	482	680	16
Cruz,	400	469	425	483	482	680	16
Bolivia,	74	483	107	496	482	680	16
1972-1997”.Emerg	110	483	193	496	482	680	16
Infect	196	483	219	496	482	680	16
Dis.	222	483	239	496	482	680	16
8(5):	242	483	262	496	482	680	16
458-61.	265	483	299	496	482	680	16
Wilson,	57	499	94	513	482	680	16
M.E.	98	499	122	513	482	680	16
(1995).	127	499	158	513	482	680	16
“Travel	162	499	195	513	482	680	16
and	199	499	215	513	482	680	16
the	219	499	234	513	482	680	16
emergence	238	499	286	513	482	680	16
of	290	499	299	513	482	680	16
infectious	303	499	347	513	482	680	16
diseases”.	351	499	393	513	482	680	16
Emerg	397	500	425	513	482	680	16
Infect	74	513	97	527	482	680	16
Dis.	99	513	116	527	482	680	16
1(2):	119	513	140	527	482	680	16
39-46.	143	513	171	527	482	680	16
World	57	530	85	544	482	680	16
Health	88	530	119	544	482	680	16
Organization	122	530	181	544	482	680	16
and	183	530	200	544	482	680	16
Institut	202	530	236	544	482	680	16
Catalàd'	238	530	275	544	482	680	16
Oncologia	278	530	324	544	482	680	16
(WHO	327	530	359	544	482	680	16
y	362	530	367	544	482	680	16
ICO)	370	530	394	544	482	680	16
(2010).	396	530	425	544	482	680	16
“Human	74	543	110	557	482	680	16
Papillomavirus	112	543	173	557	482	680	16
and	175	543	191	557	482	680	16
Related	193	543	224	557	482	680	16
Cancers”.Summary	226	543	305	557	482	680	16
Report	306	543	331	557	482	680	16
Update.	333	543	363	557	482	680	16
Bolivia.	365	543	394	557	482	680	16
World	57	561	87	575	482	680	16
Health	90	561	123	575	482	680	16
Organization	126	561	190	575	482	680	16
(2012).	193	561	224	575	482	680	16
Global	227	561	254	575	482	680	16
tuberculosis	259	561	305	575	482	680	16
report	308	561	333	575	482	680	16
2012.	335	561	360	575	482	680	16
World	57	578	87	592	482	680	16
Health	90	578	123	592	482	680	16
Organization	125	578	189	592	482	680	16
(2013).	192	578	223	592	482	680	16
Global	225	578	252	592	482	680	16
Health	255	578	283	592	482	680	16
Observatory.	285	578	338	592	482	680	16
Página	340	578	371	592	482	680	16
web:	373	578	394	592	482	680	16
http://	396	578	425	592	482	680	16
www.who.int/gho/urban_health/situation_trends/urban_population_growth_	74	591	425	605	482	680	16
text/en/.	74	605	112	618	482	680	16
Consultado	114	605	166	618	482	680	16
en	169	605	179	618	482	680	16
fecha:	182	605	208	618	482	680	16
28.4.2013.	211	605	258	618	482	680	16
126	57	636	72	649	482	680	16
Integra	309	637	335	647	482	680	16
Educativa	337	637	372	647	482	680	16
Vol.	375	637	389	647	482	680	16
VI	391	637	401	647	482	680	16
/	403	637	406	647	482	680	16
Nº	408	637	419	647	482	680	16
1	421	637	425	647	482	680	16
