Presentación	18	6	64	14	612	792	1
El	102	49	117	64	612	792	1
papel	122	49	164	64	612	792	1
del	168	49	192	64	612	792	1
Estado	196	49	250	64	612	792	1
en	254	49	273	64	612	792	1
el	278	49	291	64	612	792	1
desarrollo	295	49	373	64	612	792	1
ético	377	49	415	64	612	792	1
y	420	49	429	64	612	792	1
duradero	433	49	503	64	612	792	1
1	503	47	510	59	612	792	1
Guy	270	95	297	108	612	792	1
Bajoit	301	95	340	108	612	792	1
2	340	93	346	104	612	792	1
Innumerables	10	264	88	276	612	792	1
son	92	264	113	276	612	792	1
los	116	264	133	276	612	792	1
sociólogos	136	264	197	276	612	792	1
y	201	264	208	276	612	792	1
los	211	264	228	276	612	792	1
economistas	231	264	304	276	612	792	1
que,	307	264	332	276	612	792	1
desde	336	264	371	276	612	792	1
hace	375	264	403	276	612	792	1
sesenta	406	264	452	276	612	792	1
años,	455	264	487	276	612	792	1
han	491	264	512	276	612	792	1
procurado	516	264	574	276	612	792	1
elucidar	10	280	55	292	612	792	1
la	59	280	69	292	612	792	1
cuestión	72	280	121	292	612	792	1
del	124	280	141	292	612	792	1
desarrollo.	145	280	205	292	612	792	1
Sin	209	280	228	292	612	792	1
embargo,	231	280	286	292	612	792	1
hay	289	280	310	292	612	792	1
que	314	280	335	292	612	792	1
reconocerlo	339	280	406	292	612	792	1
bien,	410	280	438	292	612	792	1
a	442	280	449	292	612	792	1
pesar	452	280	485	292	612	792	1
de	488	280	503	292	612	792	1
sus	506	280	526	292	612	792	1
esfuerzos,	530	280	590	292	612	792	1
los	10	295	27	307	612	792	1
actores	30	295	72	307	612	792	1
económicos,	76	295	149	307	612	792	1
políticos	152	295	200	307	612	792	1
y	203	295	210	307	612	792	1
sociales	213	295	260	307	612	792	1
a	264	295	271	307	612	792	1
quienes	274	295	320	307	612	792	1
han	323	295	345	307	612	792	1
guiado	348	295	387	307	612	792	1
con	391	295	412	307	612	792	1
sus	415	295	435	307	612	792	1
consejos	439	295	490	307	612	792	1
o	493	295	501	307	612	792	1
quienes	504	295	549	307	612	792	1
se	553	295	567	307	612	792	1
han	570	295	592	307	612	792	1
inspirado	10	311	62	323	612	792	1
en	66	311	80	323	612	792	1
sus	84	311	104	323	612	792	1
escritos,	108	311	156	323	612	792	1
no	159	311	174	323	612	792	1
han	177	311	199	323	612	792	1
conseguido	203	311	269	323	612	792	1
resolver	272	311	318	323	612	792	1
este	322	311	346	323	612	792	1
terrible	350	311	389	323	612	792	1
problema:	393	311	450	323	612	792	1
las	454	311	470	323	612	792	1
desigualdades	474	311	557	323	612	792	1
entre	561	311	590	323	612	792	1
las	10	326	27	338	612	792	1
naciones	30	326	82	338	612	792	1
que	85	326	107	338	612	792	1
componen	111	326	171	338	612	792	1
el	174	326	185	338	612	792	1
planeta	188	326	231	338	612	792	1
están	234	326	266	338	612	792	1
siempre	269	326	315	338	612	792	1
allí,	319	326	339	338	612	792	1
insoportables,	343	326	423	338	612	792	1
escandalosas;	427	326	509	338	612	792	1
en	513	326	527	338	612	792	1
términos	531	326	580	338	612	792	1
relativos,	10	342	62	354	612	792	1
ellas	65	342	92	354	612	792	1
mismas	95	342	140	354	612	792	1
son	144	342	164	354	612	792	1
más	168	342	192	354	612	792	1
grandes	196	342	243	354	612	792	1
que	246	342	268	354	612	792	1
nunca	271	342	307	354	612	792	1
para	310	342	336	354	612	792	1
la	340	342	350	354	612	792	1
mayoría	353	342	400	354	612	792	1
de	404	342	418	354	612	792	1
los	422	342	438	354	612	792	1
países	442	342	480	354	612	792	1
del	483	342	501	354	612	792	1
sur.	504	342	526	354	612	792	1
Las	529	342	550	354	612	792	1
cuestiones	10	357	72	369	612	792	1
permanecen	75	357	147	369	612	792	1
pues:	151	357	182	369	612	792	1
¿Cuáles	186	357	234	369	612	792	1
son	238	357	259	369	612	792	1
las	262	357	279	369	612	792	1
condiciones	282	357	350	369	612	792	1
(¿cuándo?)	354	357	420	369	612	792	1
y	424	357	430	369	612	792	1
los	434	357	450	369	612	792	1
procesos	454	357	506	369	612	792	1
(¿cómo?)	510	357	565	369	612	792	1
que	569	357	590	369	612	792	1
son	10	373	31	385	612	792	1
necesarios	34	373	97	385	612	792	1
(o	101	373	112	385	612	792	1
al	116	373	126	385	612	792	1
menos	129	373	168	385	612	792	1
útiles)	172	373	206	385	612	792	1
para	210	373	236	385	612	792	1
que	239	373	261	385	612	792	1
una	264	373	286	385	612	792	1
colectividad	289	373	357	385	612	792	1
humana	361	373	407	385	612	792	1
se	411	373	424	385	612	792	1
comprometa	428	373	500	385	612	792	1
en	503	373	518	385	612	792	1
una	521	373	543	385	612	792	1
dinámica	547	373	598	385	612	792	1
de	10	388	24	400	612	792	1
mejoramiento	28	388	106	400	612	792	1
de	110	388	124	400	612	792	1
las	128	388	144	400	612	792	1
condiciones	148	388	216	400	612	792	1
materiales	220	388	279	400	612	792	1
y	283	388	289	400	612	792	1
sociales	293	388	340	400	612	792	1
de	343	388	358	400	612	792	1
vida	361	388	385	400	612	792	1
de	389	388	403	400	612	792	1
sus	406	388	427	400	612	792	1
miembros?	430	388	494	400	612	792	1
¿Y	498	388	514	400	612	792	1
qué	518	388	539	400	612	792	1
papel	543	388	575	400	612	792	1
debe	10	404	39	416	612	792	1
jugar	42	404	71	416	612	792	1
el	75	404	85	416	612	792	1
Estado	88	404	129	416	612	792	1
para	132	404	158	416	612	792	1
reunir	162	404	195	416	612	792	1
estas	198	404	229	416	612	792	1
condiciones	233	404	301	416	612	792	1
y	305	404	311	416	612	792	1
fomentar	315	404	366	416	612	792	1
estos	369	404	400	416	612	792	1
procesos?	404	404	463	416	612	792	1
Es	10	438	25	450	612	792	1
verdad	29	438	68	450	612	792	1
que	72	438	93	450	612	792	1
a	97	438	104	450	612	792	1
estas	108	438	139	450	612	792	1
cuestiones,	142	438	208	450	612	792	1
los	211	438	228	450	612	792	1
sociólogos	231	438	292	450	612	792	1
y	296	438	302	450	612	792	1
los	306	438	322	450	612	792	1
economistas,	326	438	402	450	612	792	1
la	406	438	416	450	612	792	1
más	419	438	444	450	612	792	1
de	447	438	462	450	612	792	1
las	465	438	482	450	612	792	1
veces,	485	438	523	450	612	792	1
no	526	438	541	450	612	792	1
han	544	438	566	450	612	792	1
aportado	10	454	61	466	612	792	1
más	65	454	89	466	612	792	1
que	93	454	114	466	612	792	1
respuestas	118	454	181	466	612	792	1
excesivamente	185	454	271	466	612	792	1
reduccionistas.	274	454	361	466	612	792	1
Han	364	454	388	466	612	792	1
simplificado	391	454	459	466	612	792	1
la	462	454	473	466	612	792	1
explicación	476	454	540	466	612	792	1
reduciéndola	10	469	84	481	612	792	1
a	88	469	95	481	612	792	1
una	98	469	120	481	612	792	1
de	124	469	138	481	612	792	1
sus	141	469	162	481	612	792	1
dimensiones,	165	469	241	481	612	792	1
la	245	469	255	481	612	792	1
que	259	469	280	481	612	792	1
han	284	469	305	481	612	792	1
juzgado	309	469	354	481	612	792	1
esencial,	358	469	409	481	612	792	1
en	412	469	427	481	612	792	1
general	430	469	473	481	612	792	1
por	477	469	496	481	612	792	1
razones	499	469	545	481	612	792	1
más	549	469	573	481	612	792	1
ideológicas	10	485	75	497	612	792	1
que	78	485	100	497	612	792	1
científicas.	103	485	164	497	612	792	1
Así,	168	485	190	497	612	792	1
en	194	485	208	497	612	792	1
un	212	485	226	497	612	792	1
primer	230	485	266	497	612	792	1
tiempo	270	485	309	497	612	792	1
—digamos,	312	485	378	497	612	792	1
entre	381	485	411	497	612	792	1
1950	414	485	443	497	612	792	1
y	447	485	453	497	612	792	1
1980—	457	485	498	497	612	792	1
han	502	485	524	497	612	792	1
puesto	527	485	566	497	612	792	1
en	570	485	584	497	612	792	1
unas	68	500	96	512	612	792	1
veces	100	500	134	512	612	792	1
factores	137	500	183	512	612	792	1
culturales,	187	500	246	512	612	792	1
y,	249	500	259	512	612	792	1
otras,	263	500	295	512	612	792	1
factores	299	500	345	512	612	792	1
políticos,	348	500	399	512	612	792	1
elaborando	403	500	468	512	612	792	1
así	471	500	488	512	612	792	1
dos	492	500	513	512	612	792	1
grandes	516	500	563	512	612	792	1
teorías	10	516	50	528	612	792	1
contradictorias,	53	516	141	528	612	792	1
que	144	516	166	528	612	792	1
son	169	516	190	528	612	792	1
combatidas	194	516	260	528	612	792	1
duramente:	264	516	329	528	612	792	1
•	50	550	55	562	612	792	1
Teoría	62	550	99	562	612	792	1
de	103	550	117	562	612	792	1
la	121	550	131	562	612	792	1
modernización:	134	550	222	562	612	792	1
el	225	550	236	562	612	792	1
subdesarrollo	239	550	317	562	612	792	1
se	320	550	334	562	612	792	1
explicaría	338	550	393	562	612	792	1
por	396	550	415	562	612	792	1
las	419	550	435	562	612	792	1
variables	439	550	490	562	612	792	1
culturales;	494	550	553	562	612	792	1
la	50	566	60	578	612	792	1
mentalidad	64	566	127	578	612	792	1
tradicional	130	566	189	578	612	792	1
de	193	566	207	578	612	792	1
los	211	566	227	578	612	792	1
pueblos	231	566	276	578	612	792	1
concernientes	280	566	360	578	612	792	1
los	364	566	380	578	612	792	1
incitaría	384	566	429	578	612	792	1
a	433	566	440	578	612	792	1
rechazar	444	566	494	578	612	792	1
la	497	566	508	578	612	792	1
modernidad	50	581	118	593	612	792	1
y	122	581	128	593	612	792	1
sería	132	581	161	593	612	792	1
la	164	581	174	593	612	792	1
causa	178	581	212	593	612	792	1
de	216	581	230	593	612	792	1
su	234	581	248	593	612	792	1
estancamiento;	251	581	339	593	612	792	1
desde	342	581	378	593	612	792	1
entonces,	381	581	437	593	612	792	1
los	441	581	457	593	612	792	1
Estados	461	581	508	593	612	792	1
deberían	50	597	101	609	612	792	1
comprometerse	105	597	194	609	612	792	1
en	198	597	212	609	612	792	1
programas	216	597	278	609	612	792	1
de	281	597	296	609	612	792	1
modernización;	299	597	387	609	612	792	1
•	50	631	55	643	612	792	1
Teoría	62	631	99	643	612	792	1
de	103	631	117	643	612	792	1
la	121	631	131	643	612	792	1
dependencia:	134	631	212	643	612	792	1
el	215	631	225	643	612	792	1
subdesarrollo	229	631	307	643	612	792	1
se	310	631	324	643	612	792	1
explicaría	327	631	383	643	612	792	1
por	386	631	405	643	612	792	1
los	409	631	425	643	612	792	1
factores	429	631	475	643	612	792	1
políticos;	478	631	529	643	612	792	1
sería	50	647	79	659	612	792	1
la	82	647	92	659	612	792	1
dependencia	96	647	170	659	612	792	1
de	174	647	188	659	612	792	1
los	192	647	208	659	612	792	1
países	212	647	250	659	612	792	1
del	253	647	271	659	612	792	1
sur	274	647	292	659	612	792	1
frente	296	647	329	659	612	792	1
a	332	647	339	659	612	792	1
los	343	647	360	659	612	792	1
Estados	363	647	410	659	612	792	1
hegemónicos	413	647	490	659	612	792	1
y	494	647	500	659	612	792	1
las	504	647	520	659	612	792	1
empresas	50	662	107	674	612	792	1
multinacionales,	110	662	203	674	612	792	1
y	207	662	213	674	612	792	1
el	217	662	227	674	612	792	1
pillaje	230	662	263	674	612	792	1
de	267	662	281	674	612	792	1
sus	285	662	305	674	612	792	1
recursos	309	662	358	674	612	792	1
materiales	362	662	421	674	612	792	1
con	425	662	446	674	612	792	1
la	449	662	459	674	612	792	1
complicidad	463	662	531	674	612	792	1
de	535	662	549	674	612	792	1
clases	50	678	87	690	612	792	1
dominantes	90	678	157	690	612	792	1
internas	161	678	207	690	612	792	1
parasitarias,	210	678	281	690	612	792	1
que	284	678	306	690	612	792	1
prohibirían	309	678	370	690	612	792	1
el	374	678	384	690	612	792	1
desarrollo;	388	678	448	690	612	792	1
pues,	451	678	483	690	612	792	1
el	487	678	497	690	612	792	1
Estado,	500	678	544	690	612	792	1
colocado	50	693	102	705	612	792	1
bajo	105	693	130	705	612	792	1
el	133	693	143	705	612	792	1
control	147	693	186	705	612	792	1
de	189	693	204	705	612	792	1
fuerzas	207	693	250	705	612	792	1
políticas	253	693	301	705	612	792	1
antiimperialistas,	304	693	400	705	612	792	1
debería	404	693	448	705	612	792	1
hacer	452	693	484	705	612	792	1
la	487	693	497	705	612	792	1
revolución	50	709	109	721	612	792	1
nacional	112	709	161	721	612	792	1
y	164	709	171	721	612	792	1
social.	174	709	211	721	612	792	1
El	10	743	21	755	612	792	1
conflicto	25	743	72	755	612	792	1
intelectual	76	743	134	755	612	792	1
—pero	138	743	177	755	612	792	1
más	180	743	205	755	612	792	1
aún	208	743	230	755	612	792	1
ideológico	233	743	292	755	612	792	1
y	295	743	302	755	612	792	1
político—	305	743	359	755	612	792	1
entre	363	743	392	755	612	792	1
estas	396	743	427	755	612	792	1
dos	430	743	451	755	612	792	1
explicaciones	455	743	532	755	612	792	1
ocupaba,	536	743	589	755	612	792	1
file:///C|/SciELO/serial/rbcst/v12n26/body/v12n26a09.htm	18	779	230	787	612	792	1
(1	232	779	240	787	612	792	1
of	242	779	250	787	612	792	1
12)20/05/2010	252	779	305	787	612	792	1
14:25:31	307	779	339	787	612	792	1
Presentación	18	6	64	14	612	792	2
en	10	29	24	41	612	792	2
aquella	28	29	70	41	612	792	2
época,	73	29	112	41	612	792	2
todo	116	29	141	41	612	792	2
el	144	29	154	41	612	792	2
campo	158	29	197	41	612	792	2
de	200	29	215	41	612	792	2
la	218	29	228	41	612	792	2
reflexión	232	29	281	41	612	792	2
“científica”	284	29	344	41	612	792	2
sobre	348	29	380	41	612	792	2
la	384	29	394	41	612	792	2
cuestión	397	29	445	41	612	792	2
del	449	29	466	41	612	792	2
desarrollo.	470	29	530	41	612	792	2
Después	534	29	585	41	612	792	2
vino	10	44	34	56	612	792	2
la	37	44	47	56	612	792	2
crisis	51	44	80	56	612	792	2
de	84	44	98	56	612	792	2
los	102	44	118	56	612	792	2
años	122	44	150	56	612	792	2
1975-1985,	154	44	219	56	612	792	2
y	223	44	229	56	612	792	2
el	233	44	243	56	612	792	2
comienzo	246	44	302	56	612	792	2
de	305	44	320	56	612	792	2
la	323	44	333	56	612	792	2
“gran	337	44	367	56	612	792	2
transformación”	371	44	460	56	612	792	2
neoliberal.	464	44	524	56	612	792	2
Con	527	44	551	56	612	792	2
ésta,	554	44	582	56	612	792	2
aplicada	10	60	58	72	612	792	2
a	62	60	69	72	612	792	2
los	72	60	89	72	612	792	2
países	93	60	131	72	612	792	2
del	134	60	152	72	612	792	2
sur,	155	60	177	72	612	792	2
se	180	60	194	72	612	792	2
ha	197	60	212	72	612	792	2
visto	215	60	242	72	612	792	2
imponerse	246	60	306	72	612	792	2
una	310	60	331	72	612	792	2
tercera	335	60	375	72	612	792	2
lectura,	378	60	421	72	612	792	2
tan	424	60	442	72	612	792	2
reduccionista	446	60	522	72	612	792	2
como	526	60	557	72	612	792	2
las	561	60	577	72	612	792	2
dos	10	75	31	87	612	792	2
primeras.	34	75	88	87	612	792	2
•	50	110	55	122	612	792	2
Teoría	62	110	99	122	612	792	2
de	103	110	117	122	612	792	2
la	121	110	131	122	612	792	2
competición:	134	110	207	122	612	792	2
el	210	110	220	122	612	792	2
subdesarrollo	224	110	302	122	612	792	2
se	305	110	319	122	612	792	2
explicaría	322	110	378	122	612	792	2
por	381	110	400	122	612	792	2
los	404	110	420	122	612	792	2
factores	424	110	470	122	612	792	2
económicos;	473	110	546	122	612	792	2
la	50	125	60	137	612	792	2
falta	64	125	88	137	612	792	2
de	92	125	106	137	612	792	2
dinamismo	110	125	172	137	612	792	2
del	176	125	193	137	612	792	2
crecimiento	197	125	263	137	612	792	2
de	266	125	281	137	612	792	2
las	284	125	301	137	612	792	2
riquezas	304	125	353	137	612	792	2
se	357	125	370	137	612	792	2
explicaría	374	125	429	137	612	792	2
por	433	125	451	137	612	792	2
el	455	125	465	137	612	792	2
exceso	469	125	510	137	612	792	2
de	513	125	528	137	612	792	2
interferencia	50	141	121	153	612	792	2
nefasta	125	141	167	153	612	792	2
de	171	141	185	153	612	792	2
los	189	141	205	153	612	792	2
Estados	209	141	255	153	612	792	2
sobre	259	141	291	153	612	792	2
el	295	141	305	153	612	792	2
libre	309	141	333	153	612	792	2
funcionamiento	337	141	424	153	612	792	2
de	428	141	442	153	612	792	2
la	446	141	456	153	612	792	2
racionalidad	459	141	529	153	612	792	2
económica,	50	156	116	168	612	792	2
entiéndase,	120	156	186	168	612	792	2
del	190	156	207	168	612	792	2
mercado.	211	156	265	168	612	792	2
Pues,	268	156	301	168	612	792	2
¡el	305	156	319	168	612	792	2
Estado	323	156	363	168	612	792	2
debería	367	156	411	168	612	792	2
ponerse	414	156	461	168	612	792	2
al	464	156	475	168	612	792	2
servicio	478	156	522	168	612	792	2
del	526	156	543	168	612	792	2
mercado	50	172	100	184	612	792	2
y	104	172	110	184	612	792	2
dejarlo	114	172	153	184	612	792	2
hacer!	156	172	192	184	612	792	2
Desafortunadamente,	10	206	134	218	612	792	2
los	138	206	154	218	612	792	2
resultados	158	206	218	218	612	792	2
de	221	206	236	218	612	792	2
este	239	206	264	218	612	792	2
tercer	267	206	300	218	612	792	2
modelo	304	206	346	218	612	792	2
fueron,	350	206	390	218	612	792	2
y	394	206	400	218	612	792	2
son	404	206	424	218	612	792	2
siempre,	428	206	478	218	612	792	2
terroríficos:	481	206	546	218	612	792	2
¡sus	549	206	574	218	612	792	2
costos	10	222	47	234	612	792	2
sociales,	51	222	101	234	612	792	2
ecológicos	105	222	166	234	612	792	2
y	169	222	176	234	612	792	2
culturales	179	222	235	234	612	792	2
son	238	222	259	234	612	792	2
cada	263	222	291	234	612	792	2
vez	294	222	315	234	612	792	2
más	318	222	343	234	612	792	2
intolerables…	346	222	425	234	612	792	2
y	429	222	435	234	612	792	2
mal	439	222	460	234	612	792	2
tolerados!	463	222	520	234	612	792	2
En	524	222	539	234	612	792	2
muchos	543	222	588	234	612	792	2
países	10	237	48	249	612	792	2
—sobre	52	237	97	249	612	792	2
todo	101	237	126	249	612	792	2
en	129	237	144	249	612	792	2
el	147	237	157	249	612	792	2
sur,	161	237	182	249	612	792	2
es	186	237	200	249	612	792	2
verdad,	203	237	246	249	612	792	2
pero	250	237	276	249	612	792	2
también	279	237	325	249	612	792	2
en	329	237	343	249	612	792	2
el	347	237	357	249	612	792	2
norte—,	361	237	407	249	612	792	2
las	410	237	427	249	612	792	2
poblaciones	430	237	499	249	612	792	2
se	503	237	516	249	612	792	2
han	520	237	542	249	612	792	2
levantado	10	253	66	265	612	792	2
para	70	253	95	265	612	792	2
protestar.	99	253	154	265	612	792	2
Entonces	157	253	211	265	612	792	2
los	215	253	231	265	612	792	2
sociólogos	235	253	296	265	612	792	2
y	299	253	306	265	612	792	2
los	310	253	326	265	612	792	2
economistas	330	253	402	265	612	792	2
formularon,	406	253	471	265	612	792	2
aunque	475	253	518	265	612	792	2
más	521	253	546	265	612	792	2
confusamente,	10	268	95	280	612	792	2
dos	98	268	119	280	612	792	2
explicaciones	123	268	200	280	612	792	2
suplementarias:	204	268	295	280	612	792	2
•	50	303	55	315	612	792	2
Teoría	62	303	99	315	612	792	2
de	103	303	117	315	612	792	2
la	121	303	131	315	612	792	2
democracia:	134	303	205	315	612	792	2
algunos	208	303	253	315	612	792	2
han	257	303	279	315	612	792	2
insistido	282	303	329	315	612	792	2
en	332	303	347	315	612	792	2
las	350	303	367	315	612	792	2
razones	371	303	417	315	612	792	2
sociales	420	303	467	315	612	792	2
y	470	303	477	315	612	792	2
políticas;	480	303	531	315	612	792	2
la	535	303	545	315	612	792	2
causa	50	318	84	330	612	792	2
del	88	318	105	330	612	792	2
subdesarrollo	109	318	186	330	612	792	2
tendría	190	318	230	330	612	792	2
que	234	318	255	330	612	792	2
buscar	259	318	298	330	612	792	2
en	301	318	316	330	612	792	2
las	319	318	336	330	612	792	2
lagunas	339	318	385	330	612	792	2
de	388	318	403	330	612	792	2
la	406	318	416	330	612	792	2
democracia,	420	318	490	330	612	792	2
en	494	318	508	330	612	792	2
la	512	318	522	330	612	792	2
represión	50	334	104	346	612	792	2
de	107	334	122	346	612	792	2
la	125	334	135	346	612	792	2
sociedad	139	334	191	346	612	792	2
civil	194	334	216	346	612	792	2
por	219	334	238	346	612	792	2
las	242	334	258	346	612	792	2
dictaduras,	262	334	325	346	612	792	2
abiertas	329	334	375	346	612	792	2
o	378	334	385	346	612	792	2
disfrazadas;	389	334	459	346	612	792	2
el	462	334	472	346	612	792	2
Estado	476	334	516	346	612	792	2
debería	50	350	94	361	612	792	2
pues	97	350	125	361	612	792	2
restablecer	129	350	193	361	612	792	2
y	197	350	203	361	612	792	2
garantizar	207	350	264	361	612	792	2
la	268	350	278	361	612	792	2
democracia	281	350	348	361	612	792	2
política	352	350	393	361	612	792	2
y	396	350	403	361	612	792	2
la	406	350	416	361	612	792	2
democracia	420	350	487	361	612	792	2
social.	490	350	527	361	612	792	2
•	50	384	55	396	612	792	2
Teoría	62	384	99	396	612	792	2
de	103	384	117	396	612	792	2
la	121	384	131	396	612	792	2
identidad	134	384	187	396	612	792	2
cultural:	190	384	236	396	612	792	2
otros	239	384	268	396	612	792	2
—desde	271	384	320	396	612	792	2
una	323	384	345	396	612	792	2
veintena	348	384	397	396	612	792	2
de	401	384	415	396	612	792	2
años—	419	384	460	396	612	792	2
se	463	384	477	396	612	792	2
han	480	384	502	396	612	792	2
vuelto	506	384	540	396	612	792	2
hacia	50	400	81	411	612	792	2
las	84	400	101	411	612	792	2
variables	105	400	156	411	612	792	2
culturales;	160	400	219	411	612	792	2
sería	222	400	251	411	612	792	2
el	255	400	265	411	612	792	2
etnocentrismo	268	400	349	411	612	792	2
de	353	400	367	411	612	792	2
todas	371	400	403	411	612	792	2
estas	406	400	437	411	612	792	2
teorías,	441	400	484	411	612	792	2
inventadas	487	400	550	411	612	792	2
en	50	415	64	427	612	792	2
el	68	415	78	427	612	792	2
norte	82	415	111	427	612	792	2
y	115	415	121	427	612	792	2
exportadas	125	415	189	427	612	792	2
al	192	415	202	427	612	792	2
sur,	206	415	227	427	612	792	2
el	231	415	241	427	612	792	2
que	245	415	266	427	612	792	2
explicaría	270	415	325	427	612	792	2
sus	329	415	349	427	612	792	2
resultados	352	415	412	427	612	792	2
tan	416	415	434	427	612	792	2
decepcionantes:	437	415	531	427	612	792	2
estos	50	431	81	442	612	792	2
modelos	84	431	133	442	612	792	2
serían	137	431	173	442	612	792	2
inadaptables	176	431	250	442	612	792	2
a	253	431	260	442	612	792	2
otras	264	431	293	442	612	792	2
culturas;	296	431	345	442	612	792	2
pues,	349	431	380	442	612	792	2
valdría	384	431	423	442	612	792	2
mejor	426	431	459	442	612	792	2
dejar	462	431	491	442	612	792	2
a	495	431	502	442	612	792	2
cada	505	431	533	442	612	792	2
pueblo	50	446	89	458	612	792	2
inventar	92	446	138	458	612	792	2
su	142	446	156	458	612	792	2
propio	159	446	195	458	612	792	2
desarrollo	199	446	255	458	612	792	2
y	259	446	265	458	612	792	2
hacer	269	446	301	458	612	792	2
del	305	446	322	458	612	792	2
Estado	326	446	366	458	612	792	2
la	370	446	380	458	612	792	2
garantía	383	446	431	458	612	792	2
de	434	446	449	458	612	792	2
este	452	446	477	458	612	792	2
multiculturalismo.	50	462	150	474	612	792	2
Todo	10	496	39	508	612	792	2
esto	43	496	67	508	612	792	2
nos	71	496	92	508	612	792	2
ha	95	496	110	508	612	792	2
tomado	113	496	157	508	612	792	2
sesenta	160	496	205	508	612	792	2
años:	209	496	241	508	612	792	2
desde	244	496	279	508	612	792	2
que	283	496	305	508	612	792	2
los	308	496	325	508	612	792	2
sociólogos	328	496	389	508	612	792	2
y	393	496	399	508	612	792	2
los	403	496	419	508	612	792	2
economistas	423	496	496	508	612	792	2
han	499	496	521	508	612	792	2
comenzado	524	496	591	508	612	792	2
a	10	512	17	524	612	792	2
problematizar	21	512	99	524	612	792	2
la	103	512	113	524	612	792	2
cuestión	116	512	164	524	612	792	2
del	168	512	185	524	612	792	2
desarrollo	189	512	246	524	612	792	2
(hacia	249	512	284	524	612	792	2
1948),	288	512	325	524	612	792	2
¡hasta	328	512	364	524	612	792	2
hoy	368	512	389	524	612	792	2
día!	392	512	414	524	612	792	2
Y	417	512	426	524	612	792	2
durante	429	512	473	524	612	792	2
todo	477	512	502	524	612	792	2
aquel	506	512	537	524	612	792	2
tiempo,	541	512	583	524	612	792	2
el	587	512	597	524	612	792	2
problema	10	527	64	539	612	792	2
se	67	527	81	539	612	792	2
agravó:	85	527	128	539	612	792	2
¡las	131	527	152	539	612	792	2
desigualdades	156	527	239	539	612	792	2
se	243	527	256	539	612	792	2
volvieron	260	527	312	539	612	792	2
peores	315	527	355	539	612	792	2
que	358	527	380	539	612	792	2
antes,	384	527	419	539	612	792	2
la	422	527	432	539	612	792	2
población	436	527	491	539	612	792	2
del	495	527	512	539	612	792	2
mundo	516	527	555	539	612	792	2
ha	559	527	573	539	612	792	2
sobrepasado	10	543	85	555	612	792	2
los	88	543	105	555	612	792	2
seis	108	543	131	555	612	792	2
mil	135	543	151	555	612	792	2
millones	155	543	202	555	612	792	2
de	206	543	220	555	612	792	2
habitantes	224	543	284	555	612	792	2
y	287	543	294	555	612	792	2
los	297	543	314	555	612	792	2
límites	317	543	355	555	612	792	2
ecológicos	358	543	419	555	612	792	2
ahora	423	543	456	555	612	792	2
nos	460	543	480	555	612	792	2
hacen	484	543	519	555	612	792	2
comprender	523	543	592	555	612	792	2
que	10	558	32	570	612	792	2
jamás	35	558	70	570	612	792	2
podrán	73	558	113	570	612	792	2
vivir	117	558	140	570	612	792	2
todos	144	558	175	570	612	792	2
como	179	558	210	570	612	792	2
en	214	558	228	570	612	792	2
Europa	232	558	274	570	612	792	2
o	277	558	284	570	612	792	2
en	288	558	302	570	612	792	2
los	306	558	322	570	612	792	2
Estados	326	558	373	570	612	792	2
Unidos	376	558	417	570	612	792	2
—y	420	558	440	570	612	792	2
todavía	443	558	486	570	612	792	2
menos	489	558	528	570	612	792	2
en	531	558	546	570	612	792	2
Europa	549	558	591	570	612	792	2
o	10	574	17	586	612	792	2
en	21	574	35	586	612	792	2
los	39	574	55	586	612	792	2
Estados	59	574	106	586	612	792	2
Unidos!—.	109	574	169	586	612	792	2
Cualesquiera	10	608	86	620	612	792	2
que	90	608	111	620	612	792	2
sean	115	608	143	620	612	792	2
las	146	608	163	620	612	792	2
razones	167	608	213	620	612	792	2
por	216	608	235	620	612	792	2
las	238	608	255	620	612	792	2
cuales	259	608	296	620	612	792	2
los	299	608	316	620	612	792	2
economistas	320	608	392	620	612	792	2
y	396	608	402	620	612	792	2
los	406	608	422	620	612	792	2
sociólogos	426	608	487	620	612	792	2
se	491	608	504	620	612	792	2
han	508	608	529	620	612	792	2
revelado	533	608	582	620	612	792	2
tan	10	624	28	636	612	792	2
impotentes	32	624	95	636	612	792	2
para	98	624	124	636	612	792	2
explicar	128	624	172	636	612	792	2
el	176	624	186	636	612	792	2
desarrollo	190	624	246	636	612	792	2
—que	250	624	284	636	612	792	2
su	288	624	302	636	612	792	2
inocencia	305	624	360	636	612	792	2
les	363	624	380	636	612	792	2
hubiera	383	624	427	636	612	792	2
vuelto	430	624	465	636	612	792	2
víctimas	468	624	516	636	612	792	2
de	519	624	534	636	612	792	2
modos	537	624	576	636	612	792	2
intelectuales,	10	639	85	651	612	792	2
que	89	639	111	651	612	792	2
hubieran	114	639	164	651	612	792	2
sido	168	639	192	651	612	792	2
cegados	195	639	244	651	612	792	2
por	248	639	266	651	612	792	2
las	270	639	287	651	612	792	2
ideologías	290	639	349	651	612	792	2
reinantes,	353	639	409	651	612	792	2
¡o	413	639	424	651	612	792	2
que	428	639	450	651	612	792	2
su	453	639	467	651	612	792	2
duplicidad	470	639	529	651	612	792	2
los	532	639	549	651	612	792	2
hubiera	552	639	595	651	612	792	2
atado	10	655	42	667	612	792	2
a	46	655	53	667	612	792	2
actores	57	655	99	667	612	792	2
cuyos	103	655	136	667	612	792	2
intereses	140	655	192	667	612	792	2
eran	196	655	222	667	612	792	2
contrarios	225	655	282	667	612	792	2
a	286	655	293	667	612	792	2
las	297	655	313	667	612	792	2
necesidades	317	655	389	667	612	792	2
del	393	655	410	667	612	792	2
desarrollo!—,	414	655	491	667	612	792	2
es	494	655	508	667	612	792	2
urgente	511	655	555	667	612	792	2
tomar	559	655	592	667	612	792	2
ahora	10	670	43	682	612	792	2
distancia	47	670	98	682	612	792	2
frente	101	670	134	682	612	792	2
a	138	670	145	682	612	792	2
todos	149	670	180	682	612	792	2
estos	184	670	215	682	612	792	2
discursos	218	670	273	682	612	792	2
supuestamente	276	670	365	682	612	792	2
científicos.	368	670	429	682	612	792	2
Hay	433	670	456	682	612	792	2
que,	460	670	485	682	612	792	2
desafortunadamente,	10	686	132	698	612	792	2
reconocer	136	686	193	698	612	792	2
bien	197	686	221	698	612	792	2
que	225	686	246	698	612	792	2
las	250	686	266	698	612	792	2
buenas	270	686	312	698	612	792	2
intenciones,	316	686	385	698	612	792	2
fijadas	389	686	426	698	612	792	2
en	430	686	444	698	612	792	2
los	447	686	464	698	612	792	2
discursos	468	686	522	698	612	792	2
de	526	686	540	698	612	792	2
los	544	686	560	698	612	792	2
actores	10	701	52	713	612	792	2
que	56	701	78	713	612	792	2
pretenden	81	701	139	713	612	792	2
querer	143	701	180	713	612	792	2
el	184	701	194	713	612	792	2
interés	197	701	236	713	612	792	2
general	240	701	283	713	612	792	2
y	287	701	293	713	612	792	2
el	297	701	307	713	612	792	2
bien	310	701	335	713	612	792	2
común,	338	701	381	713	612	792	2
no	384	701	399	713	612	792	2
hacen	402	701	437	713	612	792	2
sino	441	701	465	713	612	792	2
llenar	468	701	500	713	612	792	2
el	503	701	514	713	612	792	2
infierno	517	701	560	713	612	792	2
del	563	701	580	713	612	792	2
subdesarrollo:	10	717	91	729	612	792	2
¡la	95	717	109	729	612	792	2
más	113	717	137	729	612	792	2
de	141	717	155	729	612	792	2
las	159	717	175	729	612	792	2
veces,	179	717	216	729	612	792	2
en	220	717	234	729	612	792	2
esta	238	717	262	729	612	792	2
materia,	266	717	312	729	612	792	2
las	316	717	332	729	612	792	2
fuerzas	336	717	378	729	612	792	2
conservadoras	382	717	467	729	612	792	2
son	470	717	491	729	612	792	2
las	495	717	511	729	612	792	2
más	515	717	539	729	612	792	2
poderosas	10	732	70	744	612	792	2
que	74	732	95	744	612	792	2
las	99	732	116	744	612	792	2
fuerzas	119	732	162	744	612	792	2
progresistas	165	732	236	744	612	792	2
y	239	732	246	744	612	792	2
es	249	732	263	744	612	792	2
mucho	266	732	305	744	612	792	2
más	309	732	333	744	612	792	2
difícil	337	732	366	744	612	792	2
de	370	732	384	744	612	792	2
conseguir	388	732	444	744	612	792	2
un	447	732	462	744	612	792	2
proyecto	465	732	515	744	612	792	2
de	519	732	533	744	612	792	2
desarrollo	536	732	593	744	612	792	2
file:///C|/SciELO/serial/rbcst/v12n26/body/v12n26a09.htm	18	779	230	787	612	792	2
(2	232	779	240	787	612	792	2
of	242	779	250	787	612	792	2
12)20/05/2010	252	779	305	787	612	792	2
14:25:31	307	779	339	787	612	792	2
Presentación	18	6	64	14	612	792	3
que	10	28	32	40	612	792	3
sabotearlo!	35	28	99	40	612	792	3
Debemos,	103	28	162	40	612	792	3
desde	165	28	200	40	612	792	3
entonces,	204	28	260	40	612	792	3
asumir	264	28	302	40	612	792	3
la	306	28	316	40	612	792	3
inmensa	320	28	368	40	612	792	3
complejidad	372	28	441	40	612	792	3
de	445	28	459	40	612	792	3
esta	463	28	487	40	612	792	3
cuestión	491	28	539	40	612	792	3
y	542	28	549	40	612	792	3
cesar	552	28	584	40	612	792	3
de	10	44	24	56	612	792	3
simplificarla,	28	44	99	56	612	792	3
a	103	44	110	56	612	792	3
falta	113	44	138	56	612	792	3
de	141	44	156	56	612	792	3
lo	159	44	169	56	612	792	3
cual,	173	44	200	56	612	792	3
continuaremos	204	44	289	56	612	792	3
escribiendo	292	44	358	56	612	792	3
libros	362	44	393	56	612	792	3
y	396	44	403	56	612	792	3
organizando	406	44	478	56	612	792	3
coloquios	481	44	536	56	612	792	3
inútiles.	539	44	583	56	612	792	3
Decir	10	78	40	90	612	792	3
de	44	78	58	90	612	792	3
un	62	78	76	90	612	792	3
fenómeno	80	78	137	90	612	792	3
que	141	78	162	90	612	792	3
es	166	78	180	90	612	792	3
complejo	183	78	235	90	612	792	3
significa	238	78	285	90	612	792	3
que	289	78	310	90	612	792	3
hay	314	78	335	90	612	792	3
que	338	78	360	90	612	792	3
considerarlo	363	78	434	90	612	792	3
a	437	78	445	90	612	792	3
la	448	78	458	90	612	792	3
vez	462	78	482	90	612	792	3
en	486	78	500	90	612	792	3
todas	503	78	535	90	612	792	3
sus	539	78	559	90	612	792	3
dimensiones,	10	94	86	106	612	792	3
incluso	90	94	130	106	612	792	3
(y	134	94	144	106	612	792	3
sobre	148	94	180	106	612	792	3
todo)	184	94	213	106	612	792	3
si	217	94	226	106	612	792	3
éstas	230	94	261	106	612	792	3
son	264	94	285	106	612	792	3
contradictorias.	289	94	376	106	612	792	3
Ahora	380	94	414	106	612	792	3
bien,	418	94	446	106	612	792	3
ocurre	450	94	486	106	612	792	3
así	490	94	507	106	612	792	3
con	511	94	531	106	612	792	3
el	535	94	545	106	612	792	3
proceso	549	94	595	106	612	792	3
de	10	109	24	121	612	792	3
desarrollo.	28	109	88	121	612	792	3
Todas	92	109	128	121	612	792	3
las	131	109	148	121	612	792	3
razones	151	109	197	121	612	792	3
—y	201	109	220	121	612	792	3
sin	224	109	241	121	612	792	3
duda	244	109	273	121	612	792	3
aún	276	109	298	121	612	792	3
más—	302	109	339	121	612	792	3
que	343	109	364	121	612	792	3
los	368	109	384	121	612	792	3
sociólogos	388	109	449	121	612	792	3
y	452	109	459	121	612	792	3
los	463	109	479	121	612	792	3
economistas	483	109	555	121	612	792	3
han	559	109	580	121	612	792	3
invocado	10	125	62	137	612	792	3
hasta	65	125	97	137	612	792	3
aquí,	101	125	129	137	612	792	3
para	133	125	159	137	612	792	3
explicar	162	125	207	137	612	792	3
la	210	125	220	137	612	792	3
ausencia	224	125	276	137	612	792	3
o	279	125	287	137	612	792	3
la	290	125	300	137	612	792	3
insuficiencia	304	125	374	137	612	792	3
del	378	125	395	137	612	792	3
dinamismo	399	125	461	137	612	792	3
de	465	125	479	137	612	792	3
desarrollo	483	125	539	137	612	792	3
de	543	125	557	137	612	792	3
ciertas	10	140	48	152	612	792	3
sociedades,	52	140	121	152	612	792	3
son	124	140	145	152	612	792	3
verdaderas	149	140	213	152	612	792	3
en	217	140	231	152	612	792	3
conjunto,	235	140	287	152	612	792	3
y	291	140	297	152	612	792	3
deben	301	140	337	152	612	792	3
pues	340	140	368	152	612	792	3
ser	372	140	390	152	612	792	3
consideradas	394	140	470	152	612	792	3
en	474	140	488	152	612	792	3
su	492	140	506	152	612	792	3
articulación	509	140	575	152	612	792	3
y	578	140	585	152	612	792	3
sus	10	156	30	168	612	792	3
contradicciones.	34	156	127	168	612	792	3
Voy,	131	156	157	168	612	792	3
muy	160	156	185	168	612	792	3
brevemente,	188	156	260	168	612	792	3
a	264	156	271	168	612	792	3
intentar	274	156	317	168	612	792	3
explicitar	321	156	372	168	612	792	3
aquí	376	156	401	168	612	792	3
esta	404	156	429	168	612	792	3
idea	432	156	457	168	612	792	3
central.	460	156	503	168	612	792	3
EL	10	190	27	202	612	792	3
DESARROLLO	30	190	121	202	612	792	3
ES	124	190	141	202	612	792	3
UN	145	190	164	202	612	792	3
PROCESO	167	190	232	202	612	792	3
QUE	235	190	263	202	612	792	3
CONSISTE	267	190	333	202	612	792	3
EN	337	190	355	202	612	792	3
RESOLVER	358	190	429	202	612	792	3
SEIS	433	190	462	202	612	792	3
GRANDES	466	190	531	202	612	792	3
“CUESTIONES”	10	206	107	218	612	792	3
De	10	240	27	252	612	792	3
las	30	240	47	252	612	792	3
innumerables	50	240	128	252	612	792	3
tentativas	131	240	187	252	612	792	3
de	190	240	205	252	612	792	3
desarrollo	208	240	265	252	612	792	3
que	269	240	290	252	612	792	3
han	294	240	315	252	612	792	3
sido	319	240	343	252	612	792	3
emprendidas	346	240	421	252	612	792	3
en	424	240	439	252	612	792	3
los	442	240	459	252	612	792	3
países	463	240	501	252	612	792	3
del	504	240	521	252	612	792	3
sur	525	240	543	252	612	792	3
desde	547	240	582	252	612	792	3
hace	10	256	38	268	612	792	3
más	42	256	66	268	612	792	3
de	70	256	84	268	612	792	3
medio	88	256	123	268	612	792	3
siglo,	126	256	157	268	612	792	3
me	160	256	178	268	612	792	3
parece	182	256	221	268	612	792	3
que	225	256	246	268	612	792	3
se	250	256	264	268	612	792	3
deben	267	256	303	268	612	792	3
retener	307	256	348	268	612	792	3
las	351	256	368	268	612	792	3
seis	371	256	394	268	612	792	3
lecciones	398	256	452	268	612	792	3
siguientes:	455	256	517	268	612	792	3
1.	10	290	21	302	612	792	3
LA	24	290	40	302	612	792	3
CUESTIÓN	44	290	111	302	612	792	3
INTERSOCIAL	114	290	200	302	612	792	3
No	10	325	27	337	612	792	3
hay	30	325	51	337	612	792	3
desarrollo	55	325	111	337	612	792	3
duradero	115	325	167	337	612	792	3
de	170	325	185	337	612	792	3
una	188	325	210	337	612	792	3
colectividad	213	325	281	337	612	792	3
humana	284	325	331	337	612	792	3
—local,	335	325	378	337	612	792	3
nacional,	381	325	433	337	612	792	3
regional—	437	325	496	337	612	792	3
sin	499	325	516	337	612	792	3
crecimiento	519	325	585	337	612	792	3
de	10	341	24	353	612	792	3
sus	28	341	48	353	612	792	3
intercambios	52	341	125	353	612	792	3
económicos,	129	341	201	353	612	792	3
políticos,	205	341	256	353	612	792	3
culturales	259	341	315	353	612	792	3
y	318	341	325	353	612	792	3
demográficos	328	341	406	353	612	792	3
con	409	341	430	353	612	792	3
las	434	341	450	353	612	792	3
otras.	454	341	486	353	612	792	3
La	490	341	504	353	612	792	3
autarquía	508	341	562	353	612	792	3
no	566	341	580	353	612	792	3
es	584	341	598	353	612	792	3
“rentable”	10	356	65	368	612	792	3
y	69	356	75	368	612	792	3
lo	79	356	89	368	612	792	3
es	93	356	106	368	612	792	3
menos	110	356	149	368	612	792	3
todavía	152	356	195	368	612	792	3
con	198	356	219	368	612	792	3
la	223	356	233	368	612	792	3
avanzada	236	356	292	368	612	792	3
actual	296	356	330	368	612	792	3
de	334	356	348	368	612	792	3
la	352	356	362	368	612	792	3
mundialización,	366	356	455	368	612	792	3
que	458	356	480	368	612	792	3
la	483	356	493	368	612	792	3
francamente	10	372	82	384	612	792	3
imposible.	85	372	144	384	612	792	3
Sin	147	372	166	384	612	792	3
embargo,	169	372	224	384	612	792	3
el	228	372	238	384	612	792	3
desarrollo	241	372	298	384	612	792	3
no	302	372	316	384	612	792	3
es	320	372	333	384	612	792	3
duradero	337	372	389	384	612	792	3
tampoco	392	372	442	384	612	792	3
si	445	372	455	384	612	792	3
esta	458	372	483	384	612	792	3
colectividad,	486	372	557	384	612	792	3
intercambiando	10	387	98	399	612	792	3
con	102	387	123	399	612	792	3
las	126	387	143	399	612	792	3
otras,	146	387	179	399	612	792	3
pierde	182	387	218	399	612	792	3
el	222	387	232	399	612	792	3
control	236	387	274	399	612	792	3
de	278	387	292	399	612	792	3
sus	296	387	316	399	612	792	3
recursos	320	387	369	399	612	792	3
propios,	373	387	419	399	612	792	3
y	422	387	429	399	612	792	3
si,	432	387	445	399	612	792	3
desde	449	387	484	399	612	792	3
entonces,	488	387	544	399	612	792	3
no	547	387	562	399	612	792	3
puede	10	403	46	415	612	792	3
beneficiarse	50	403	119	415	612	792	3
plenamente	123	403	190	415	612	792	3
para	194	403	220	415	612	792	3
mejorar	223	403	267	415	612	792	3
las	271	403	287	415	612	792	3
condiciones	291	403	359	415	612	792	3
de	363	403	377	415	612	792	3
vida	381	403	404	415	612	792	3
de	408	403	422	415	612	792	3
sus	426	403	446	415	612	792	3
propios	450	403	492	415	612	792	3
miembros.	496	403	556	415	612	792	3
2.	10	437	21	449	612	792	3
LA	24	437	40	449	612	792	3
CUESTIÓN	44	437	111	449	612	792	3
ECONÓMICA	114	437	194	449	612	792	3
No	10	472	27	484	612	792	3
hay	30	472	51	484	612	792	3
desarrollo	55	472	111	484	612	792	3
duradero	115	472	167	484	612	792	3
sin	170	472	187	484	612	792	3
crecimiento	190	472	256	484	612	792	3
de	260	472	274	484	612	792	3
la	278	472	288	484	612	792	3
riqueza	292	472	334	484	612	792	3
material	338	472	383	484	612	792	3
producida:	387	472	447	484	612	792	3
es	451	472	465	484	612	792	3
evidentemente	468	472	553	484	612	792	3
indispensable	10	487	89	499	612	792	3
hacer	93	487	125	499	612	792	3
aumentar	129	487	183	499	612	792	3
el	187	487	197	499	612	792	3
“pastel”	200	487	243	499	612	792	3
si	247	487	256	499	612	792	3
se	260	487	274	499	612	792	3
quiere	277	487	313	499	612	792	3
mejorar	317	487	360	499	612	792	3
las	364	487	381	499	612	792	3
condiciones	384	487	452	499	612	792	3
materiales	456	487	516	499	612	792	3
y	519	487	526	499	612	792	3
sociales	529	487	576	499	612	792	3
de	580	487	594	499	612	792	3
vida	10	503	34	515	612	792	3
de	37	503	52	515	612	792	3
una	55	503	77	515	612	792	3
población;	80	503	139	515	612	792	3
aún	143	503	164	515	612	792	3
cuando	168	503	210	515	612	792	3
el	214	503	224	515	612	792	3
desarrollo	228	503	284	515	612	792	3
no	288	503	302	515	612	792	3
consiste	306	503	353	515	612	792	3
solamente	357	503	417	515	612	792	3
en	420	503	435	515	612	792	3
“recuperar	438	503	498	515	612	792	3
un	501	503	516	515	612	792	3
retraso”	519	503	564	515	612	792	3
en	567	503	582	515	612	792	3
la	585	503	595	515	612	792	3
clasificación	10	518	80	530	612	792	3
del	83	518	100	530	612	792	3
“PIB	104	518	129	530	612	792	3
por	133	518	151	530	612	792	3
cabeza”,	155	518	205	530	612	792	3
se	208	518	222	530	612	792	3
debe	225	518	254	530	612	792	3
reconocer	258	518	315	530	612	792	3
bien	319	518	343	530	612	792	3
que	347	518	368	530	612	792	3
este	372	518	396	530	612	792	3
crecimiento	400	518	466	530	612	792	3
es,	470	518	487	530	612	792	3
no	491	518	505	530	612	792	3
obstante,	508	518	562	530	612	792	3
indispensable.	10	534	93	546	612	792	3
Sin	96	534	115	546	612	792	3
embargo,	118	534	173	546	612	792	3
el	177	534	187	546	612	792	3
desarrollo	190	534	247	546	612	792	3
no	251	534	265	546	612	792	3
es	269	534	282	546	612	792	3
duradero	286	534	338	546	612	792	3
tampoco	341	534	391	546	612	792	3
si	394	534	404	546	612	792	3
este	407	534	432	546	612	792	3
“pastel”	435	534	478	546	612	792	3
es	482	534	496	546	612	792	3
mal	499	534	520	546	612	792	3
repartido,	524	534	578	546	612	792	3
si	582	534	591	546	612	792	3
no	10	549	24	561	612	792	3
aprovecha	28	549	88	561	612	792	3
más	92	549	116	561	612	792	3
que	120	549	141	561	612	792	3
a	145	549	152	561	612	792	3
algunos	156	549	201	561	612	792	3
y	205	549	211	561	612	792	3
deja	215	549	239	561	612	792	3
en	243	549	257	561	612	792	3
la	261	549	271	561	612	792	3
miseria	274	549	316	561	612	792	3
y	320	549	326	561	612	792	3
la	330	549	340	561	612	792	3
explotación	343	549	409	561	612	792	3
a	412	549	419	561	612	792	3
la	423	549	433	561	612	792	3
más	437	549	461	561	612	792	3
grande	465	549	505	561	612	792	3
parte	508	549	538	561	612	792	3
de	542	549	556	561	612	792	3
los	560	549	576	561	612	792	3
miembros	10	565	67	577	612	792	3
de	70	565	85	577	612	792	3
la	88	565	98	577	612	792	3
colectividad.	102	565	173	577	612	792	3
La	177	565	191	577	612	792	3
injusticia	195	565	244	577	612	792	3
engendra	248	565	302	577	612	792	3
toda	306	565	331	577	612	792	3
clase	335	565	365	577	612	792	3
de	368	565	383	577	612	792	3
miserias	386	565	434	577	612	792	3
sociales,	438	565	488	577	612	792	3
y	492	565	498	577	612	792	3
esto	502	565	526	577	612	792	3
más	530	565	554	577	612	792	3
aún	558	565	580	577	612	792	3
en	583	565	598	577	612	792	3
un	10	580	24	592	612	792	3
mundo	28	580	67	592	612	792	3
de	71	580	85	592	612	792	3
comunicación	89	580	168	592	612	792	3
donde	172	580	208	592	612	792	3
cada	211	580	239	592	612	792	3
uno	243	580	264	592	612	792	3
ve	268	580	282	592	612	792	3
cómo	285	580	317	592	612	792	3
viven	320	580	350	592	612	792	3
otros.	354	580	386	592	612	792	3
3.	10	615	21	627	612	792	3
LA	24	615	40	627	612	792	3
CUESTIÓN	44	615	111	627	612	792	3
TECNOLÓGICA	114	615	208	627	612	792	3
No	10	650	27	662	612	792	3
hay	30	650	51	662	612	792	3
tampoco	55	650	104	662	612	792	3
desarrollo	108	650	164	662	612	792	3
sin	168	650	185	662	612	792	3
innovación	188	650	250	662	612	792	3
tecnológica,	253	650	322	662	612	792	3
sin	326	650	343	662	612	792	3
una	346	650	368	662	612	792	3
participación	371	650	444	662	612	792	3
activa	447	650	481	662	612	792	3
en	485	650	499	662	612	792	3
el	503	650	513	662	612	792	3
gran	516	650	542	662	612	792	3
movimiento	10	665	76	677	612	792	3
humano	80	665	126	677	612	792	3
del	130	665	147	677	612	792	3
progreso	151	665	202	677	612	792	3
de	205	665	220	677	612	792	3
los	223	665	240	677	612	792	3
conocimientos,	243	665	330	677	612	792	3
de	333	665	348	677	612	792	3
invención	351	665	406	677	612	792	3
y	409	665	416	677	612	792	3
de	419	665	434	677	612	792	3
adopción	437	665	490	677	612	792	3
de	493	665	508	677	612	792	3
nuevas	511	665	553	677	612	792	3
tecnologías,	10	681	80	693	612	792	3
permitiendo	83	681	151	693	612	792	3
asegurar	154	681	205	693	612	792	3
el	209	681	219	693	612	792	3
crecimiento	223	681	289	693	612	792	3
y	292	681	299	693	612	792	3
diversificar	302	681	364	693	612	792	3
la	368	681	378	693	612	792	3
economía,	381	681	442	693	612	792	3
pero	445	681	471	693	612	792	3
también	475	681	521	693	612	792	3
aliviar	524	681	558	693	612	792	3
el	562	681	572	693	612	792	3
sufrimiento	10	696	73	708	612	792	3
y	77	696	83	708	612	792	3
el	87	696	97	708	612	792	3
trabajo	100	696	140	708	612	792	3
de	144	696	158	708	612	792	3
los	162	696	178	708	612	792	3
humanos.	182	696	238	708	612	792	3
Sin	242	696	261	708	612	792	3
embargo	264	696	315	708	612	792	3
—hoy	319	696	353	708	612	792	3
día	356	696	374	708	612	792	3
se	378	696	391	708	612	792	3
está	395	696	419	708	612	792	3
cada	423	696	451	708	612	792	3
vez	455	696	475	708	612	792	3
más	478	696	503	708	612	792	3
convencido	506	696	572	708	612	792	3
de	575	696	590	708	612	792	3
ello—,	10	712	47	724	612	792	3
este	50	712	75	724	612	792	3
desarrollo	78	712	135	724	612	792	3
no	139	712	153	724	612	792	3
es	157	712	170	724	612	792	3
(o,	174	712	189	724	612	792	3
por	192	712	211	724	612	792	3
lo	215	712	225	724	612	792	3
menos,	228	712	271	724	612	792	3
no	274	712	289	724	612	792	3
es	292	712	306	724	612	792	3
más)	310	712	338	724	612	792	3
duradero	342	712	394	724	612	792	3
si	397	712	406	724	612	792	3
perturba	410	712	458	724	612	792	3
los	462	712	478	724	612	792	3
equilibrios	482	712	540	724	612	792	3
ecológicos	10	727	71	739	612	792	3
y	75	727	81	739	612	792	3
si	85	727	94	739	612	792	3
se	98	727	111	739	612	792	3
agota	115	727	147	739	612	792	3
los	151	727	167	739	612	792	3
recursos	171	727	220	739	612	792	3
no	224	727	238	739	612	792	3
renovables	242	727	305	739	612	792	3
de	309	727	323	739	612	792	3
un	327	727	341	739	612	792	3
planeta	345	727	387	739	612	792	3
tan	391	727	409	739	612	792	3
maltratado	412	727	473	739	612	792	3
que	477	727	498	739	612	792	3
se	502	727	516	739	612	792	3
vuelve	519	727	557	739	612	792	3
demasiado	10	743	73	755	612	792	3
pequeño.	77	743	131	755	612	792	3
file:///C|/SciELO/serial/rbcst/v12n26/body/v12n26a09.htm	18	779	230	787	612	792	3
(3	232	779	240	787	612	792	3
of	242	779	250	787	612	792	3
12)20/05/2010	252	779	305	787	612	792	3
14:25:31	307	779	339	787	612	792	3
Presentación	18	6	64	14	612	792	4
4.	10	47	21	59	612	792	4
LA	24	47	40	59	612	792	4
CUESTIÓN	44	47	111	59	612	792	4
POLÍTICA	114	47	173	59	612	792	4
Pero	10	82	37	94	612	792	4
el	41	82	51	94	612	792	4
desarrollo	55	82	111	94	612	792	4
no	115	82	129	94	612	792	4
es	133	82	146	94	612	792	4
solamente	150	82	210	94	612	792	4
un	213	82	228	94	612	792	4
proceso	231	82	277	94	612	792	4
económico	281	82	343	94	612	792	4
y	347	82	353	94	612	792	4
técnico.	357	82	401	94	612	792	4
Es	405	82	420	94	612	792	4
también	424	82	470	94	612	792	4
una	473	82	495	94	612	792	4
tarea	498	82	528	94	612	792	4
política,	531	82	576	94	612	792	4
larga	10	97	39	109	612	792	4
y	42	97	49	109	612	792	4
compleja,	52	97	108	109	612	792	4
que	111	97	133	109	612	792	4
necesita	136	97	185	109	612	792	4
ser	188	97	206	109	612	792	4
programada,	210	97	283	109	612	792	4
guiada,	287	97	329	109	612	792	4
puesta	333	97	371	109	612	792	4
en	375	97	389	109	612	792	4
obra	393	97	419	109	612	792	4
por	422	97	441	109	612	792	4
un	445	97	459	109	612	792	4
actor-piloto	463	97	526	109	612	792	4
coherente,	530	97	591	109	612	792	4
fuerte	10	113	43	125	612	792	4
y	47	113	53	125	612	792	4
unido,	57	113	92	125	612	792	4
luego,	95	113	131	125	612	792	4
por	134	113	153	125	612	792	4
un	157	113	171	125	612	792	4
poder	175	113	208	125	612	792	4
ejecutivo	211	113	262	125	612	792	4
—un	266	113	293	125	612	792	4
gobierno—	297	113	360	125	612	792	4
capaz	363	113	398	125	612	792	4
de	401	113	416	125	612	792	4
movilizar	419	113	470	125	612	792	4
los	474	113	491	125	612	792	4
recursos	494	113	544	125	612	792	4
humanos	10	128	63	140	612	792	4
y	67	128	73	140	612	792	4
materiales	77	128	136	140	612	792	4
de	140	128	154	140	612	792	4
manera	158	128	202	140	612	792	4
eficaz	205	128	239	140	612	792	4
y	243	128	249	140	612	792	4
eficiente.	253	128	304	140	612	792	4
Sin	308	128	327	140	612	792	4
embargo,	330	128	385	140	612	792	4
tal	389	128	402	140	612	792	4
poder	406	128	439	140	612	792	4
—como	442	128	487	140	612	792	4
la	491	128	501	140	612	792	4
experiencia	504	128	570	140	612	792	4
histórica	10	144	58	156	612	792	4
abundantemente	62	144	159	156	612	792	4
lo	162	144	172	156	612	792	4
ha	176	144	190	156	612	792	4
probado	194	144	241	156	612	792	4
desde	245	144	280	156	612	792	4
hace	284	144	312	156	612	792	4
siglos—,	315	144	365	156	612	792	4
acaba	368	144	404	156	612	792	4
siempre	407	144	453	156	612	792	4
por	457	144	475	156	612	792	4
transformarse	479	144	559	156	612	792	4
en	562	144	577	156	612	792	4
oligarquía	10	159	67	171	612	792	4
y	70	159	77	171	612	792	4
por	80	159	99	171	612	792	4
corromperse,	103	159	179	171	612	792	4
si	182	159	192	171	612	792	4
no	195	159	210	171	612	792	4
es	213	159	227	171	612	792	4
cuidadosamente	230	159	325	171	612	792	4
vigilado	329	159	373	171	612	792	4
por	376	159	395	171	612	792	4
los	399	159	415	171	612	792	4
ciudadanos,	419	159	488	171	612	792	4
gracias	492	159	534	171	612	792	4
a	537	159	544	171	612	792	4
las	548	159	564	171	612	792	4
instituciones	10	175	81	187	612	792	4
democráticas.	85	175	165	187	612	792	4
5.	10	209	21	221	612	792	4
LA	24	209	40	221	612	792	4
CUESTIÓN	44	209	111	221	612	792	4
SOCIAL	114	209	162	221	612	792	4
Muchas	10	244	55	256	612	792	4
veces	59	244	93	256	612	792	4
se	96	244	110	256	612	792	4
lo	113	244	123	256	612	792	4
ha	127	244	141	256	612	792	4
probado,	145	244	196	256	612	792	4
el	200	244	210	256	612	792	4
desarrollo	213	244	270	256	612	792	4
no	274	244	288	256	612	792	4
es	292	244	305	256	612	792	4
posible	309	244	350	256	612	792	4
si	353	244	363	256	612	792	4
la	366	244	376	256	612	792	4
colectividad	380	244	447	256	612	792	4
es	451	244	465	256	612	792	4
constantemente	468	244	560	256	612	792	4
perturbada	10	260	72	271	612	792	4
por	76	260	95	271	612	792	4
acciones	98	260	149	271	612	792	4
violentas.	153	260	208	271	612	792	4
Por	211	260	231	271	612	792	4
eso	235	260	256	271	612	792	4
es	259	260	273	271	612	792	4
tan	276	260	294	271	612	792	4
importante	298	260	359	271	612	792	4
instituir	363	260	404	271	612	792	4
un	407	260	422	271	612	792	4
contrato	425	260	472	271	612	792	4
social	475	260	508	271	612	792	4
aceptable,	512	260	572	271	612	792	4
favoreciendo	10	275	84	287	612	792	4
la	88	275	98	287	612	792	4
constitución	101	275	169	287	612	792	4
de	173	275	187	287	612	792	4
cuerpos	191	275	237	287	612	792	4
intermediarios	241	275	322	287	612	792	4
(grupos	325	275	369	287	612	792	4
de	373	275	387	287	612	792	4
presión,	391	275	437	287	612	792	4
sindicatos	440	275	498	287	612	792	4
de	501	275	516	287	612	792	4
trabajadores	519	275	591	287	612	792	4
o	10	291	17	302	612	792	4
de	21	291	35	302	612	792	4
profesionistas,	39	291	122	302	612	792	4
movimientos	126	291	198	302	612	792	4
sociales),	202	291	256	302	612	792	4
que	260	291	281	302	612	792	4
representen	285	291	354	302	612	792	4
y	358	291	364	302	612	792	4
negocien	368	291	420	302	612	792	4
los	424	291	440	302	612	792	4
intereses	444	291	496	302	612	792	4
de	500	291	514	302	612	792	4
sus	518	291	538	302	612	792	4
miembros	542	291	598	302	612	792	4
y	10	306	16	318	612	792	4
que	20	306	42	318	612	792	4
institucionalicen	45	306	136	318	612	792	4
así	140	306	157	318	612	792	4
los	161	306	177	318	612	792	4
conflictos	181	306	235	318	612	792	4
entre	238	306	268	318	612	792	4
ellos	271	306	298	318	612	792	4
y	302	306	308	318	612	792	4
con	312	306	332	318	612	792	4
el	336	306	346	318	612	792	4
Estado.	350	306	394	318	612	792	4
Pero,	397	306	428	318	612	792	4
como	432	306	463	318	612	792	4
lo	467	306	477	318	612	792	4
aprendemos	480	306	552	318	612	792	4
también	10	322	56	334	612	792	4
de	60	322	74	334	612	792	4
la	78	322	88	334	612	792	4
historia	91	322	133	334	612	792	4
concreta,	136	322	190	334	612	792	4
este	193	322	218	334	612	792	4
contrato	221	322	268	334	612	792	4
social	271	322	304	334	612	792	4
excluye	308	322	352	334	612	792	4
la	355	322	366	334	612	792	4
mayoría	369	322	416	334	612	792	4
de	419	322	434	334	612	792	4
las	437	322	454	334	612	792	4
veces	457	322	491	334	612	792	4
varias	495	322	529	334	612	792	4
categorías	533	322	593	334	612	792	4
de	10	337	24	349	612	792	4
individuos	28	337	85	349	612	792	4
incapaces	89	337	147	349	612	792	4
de	151	337	165	349	612	792	4
constituirse	169	337	234	349	612	792	4
en	238	337	252	349	612	792	4
actores	256	337	298	349	612	792	4
colectivos:	302	337	362	349	612	792	4
los	366	337	382	349	612	792	4
pobres,	386	337	429	349	612	792	4
los	432	337	449	349	612	792	4
precarios	452	337	506	349	612	792	4
(cualquiera	509	337	573	349	612	792	4
que	577	337	598	349	612	792	4
sea	10	353	31	365	612	792	4
la	34	353	44	365	612	792	4
razón),	48	353	88	365	612	792	4
las	92	353	108	365	612	792	4
minorías	112	353	162	365	612	792	4
de	165	353	179	365	612	792	4
toda	183	353	208	365	612	792	4
clase	212	353	242	365	612	792	4
(étnicas	246	353	291	365	612	792	4
u	294	353	302	365	612	792	4
otras),	305	353	342	365	612	792	4
que	345	353	367	365	612	792	4
también	371	353	417	365	612	792	4
necesitan	420	353	475	365	612	792	4
de	479	353	493	365	612	792	4
ayuda	497	353	532	365	612	792	4
y	536	353	542	365	612	792	4
protección	10	368	70	380	612	792	4
y	73	368	80	380	612	792	4
permanecen,	83	368	159	380	612	792	4
sin	162	368	179	380	612	792	4
embargo,	182	368	237	380	612	792	4
víctimas	241	368	288	380	612	792	4
de	292	368	306	380	612	792	4
las	310	368	326	380	612	792	4
desigualdades.	330	368	417	380	612	792	4
6.	10	403	21	415	612	792	4
LA	24	403	40	415	612	792	4
CUESTIÓN	44	403	111	415	612	792	4
CULTURAL	114	403	182	415	612	792	4
El	10	437	21	449	612	792	4
desarrollo	25	437	82	449	612	792	4
implica,	85	437	129	449	612	792	4
por	133	437	151	449	612	792	4
último,	155	437	193	449	612	792	4
un	197	437	211	449	612	792	4
compromiso,	215	437	289	449	612	792	4
una	292	437	314	449	612	792	4
movilización	317	437	388	449	612	792	4
de	391	437	406	449	612	792	4
la	409	437	419	449	612	792	4
más	423	437	447	449	612	792	4
grande	451	437	491	449	612	792	4
posible	495	437	536	449	612	792	4
parte	539	437	569	449	612	792	4
de	572	437	587	449	612	792	4
la	10	453	20	465	612	792	4
colectividad	24	453	91	465	612	792	4
en	95	453	109	465	612	792	4
un	113	453	127	465	612	792	4
proyecto	131	453	180	465	612	792	4
de	184	453	198	465	612	792	4
sociedad	202	453	254	465	612	792	4
creíble,	257	453	299	465	612	792	4
una	303	453	325	465	612	792	4
ideología	328	453	381	465	612	792	4
que	384	453	406	465	612	792	4
dé	409	453	424	465	612	792	4
sentido	427	453	469	465	612	792	4
a	473	453	480	465	612	792	4
la	483	453	493	465	612	792	4
existencia	497	453	555	465	612	792	4
de	558	453	572	465	612	792	4
cada	10	468	38	480	612	792	4
uno,	42	468	67	480	612	792	4
que	70	468	92	480	612	792	4
ofrezca	95	468	138	480	612	792	4
a	141	468	149	480	612	792	4
cada	152	468	180	480	612	792	4
individuo	184	468	235	480	612	792	4
un	238	468	253	480	612	792	4
sitio,	256	468	283	480	612	792	4
un	287	468	301	480	612	792	4
papel	305	468	336	480	612	792	4
que	340	468	361	480	612	792	4
jugar,	365	468	397	480	612	792	4
y	401	468	407	480	612	792	4
que	411	468	432	480	612	792	4
integre	436	468	476	480	612	792	4
así	479	468	496	480	612	792	4
el	500	468	510	480	612	792	4
conjunto	514	468	562	480	612	792	4
de	566	468	580	480	612	792	4
la	584	468	594	480	612	792	4
sociedad.	10	484	65	496	612	792	4
Pero	69	484	96	496	612	792	4
tal	100	484	113	496	612	792	4
proyecto	117	484	167	496	612	792	4
jamás	170	484	205	496	612	792	4
convence	208	484	264	496	612	792	4
a	267	484	274	496	612	792	4
todo	278	484	303	496	612	792	4
el	307	484	317	496	612	792	4
mundo:	320	484	363	496	612	792	4
los	367	484	384	496	612	792	4
numerosos	387	484	451	496	612	792	4
individuos	455	484	512	496	612	792	4
y	516	484	522	496	612	792	4
grupos,	526	484	569	496	612	792	4
por	572	484	591	496	612	792	4
razones	10	499	56	511	612	792	4
diversas,	60	499	111	511	612	792	4
no	115	499	129	511	612	792	4
creerán	133	499	177	511	612	792	4
en	180	499	195	511	612	792	4
eso,	198	499	223	511	612	792	4
no	226	499	241	511	612	792	4
lo	244	499	254	511	612	792	4
implicarán,	258	499	320	511	612	792	4
e	324	499	331	511	612	792	4
incluso	335	499	375	511	612	792	4
lo	378	499	389	511	612	792	4
combatirán.	392	499	460	511	612	792	4
Para	463	499	491	511	612	792	4
que	494	499	516	511	612	792	4
sea	519	499	540	511	612	792	4
duradero	544	499	595	511	612	792	4
y	10	515	16	527	612	792	4
éticamente	20	515	83	527	612	792	4
defendible,	87	515	150	527	612	792	4
este	154	515	178	527	612	792	4
proyecto	182	515	231	527	612	792	4
de	235	515	249	527	612	792	4
futuro	253	515	286	527	612	792	4
no	289	515	304	527	612	792	4
puede	307	515	343	527	612	792	4
volverse	347	515	395	527	612	792	4
dogmático,	399	515	462	527	612	792	4
sectario	465	515	511	527	612	792	4
o	514	515	521	527	612	792	4
totalitario:	525	515	581	527	612	792	4
es	585	515	598	527	612	792	4
importante	10	530	71	542	612	792	4
respetar	75	530	122	542	612	792	4
los	126	530	142	542	612	792	4
derechos	146	530	199	542	612	792	4
de	202	530	217	542	612	792	4
los	220	530	237	542	612	792	4
individuos	241	530	298	542	612	792	4
de	302	530	316	542	612	792	4
pensar,	320	530	363	542	612	792	4
de	366	530	381	542	612	792	4
expresarse	384	530	448	542	612	792	4
y	452	530	458	542	612	792	4
de	462	530	476	542	612	792	4
llevar	480	530	511	542	612	792	4
su	514	530	528	542	612	792	4
existencia	531	530	589	542	612	792	4
como	10	546	42	558	612	792	4
se	45	546	59	558	612	792	4
lo	62	546	72	558	612	792	4
propongan,	76	546	141	558	612	792	4
aun	145	546	167	558	612	792	4
cuando,	170	546	216	558	612	792	4
haciendo	220	546	272	558	612	792	4
esto,	276	546	304	558	612	792	4
no	307	546	322	558	612	792	4
aporten	325	546	369	558	612	792	4
al	373	546	383	558	612	792	4
movimiento	386	546	452	558	612	792	4
colectivo.	456	546	510	558	612	792	4
Estas	10	580	42	592	612	792	4
seis	46	580	69	592	612	792	4
cuestiones	72	580	134	592	612	792	4
nos	138	580	159	592	612	792	4
parecen,	162	580	213	592	612	792	4
teóricamente	216	580	291	592	612	792	4
al	294	580	304	592	612	792	4
menos,	308	580	350	592	612	792	4
de	354	580	368	592	612	792	4
una	372	580	394	592	612	792	4
igual	397	580	424	592	612	792	4
importancia.	428	580	498	592	612	792	4
Como	502	580	536	592	612	792	4
ampliamente	10	596	84	608	612	792	4
lo	88	596	98	608	612	792	4
demuestra	101	596	162	608	612	792	4
la	166	596	176	608	612	792	4
experiencia,	179	596	249	608	612	792	4
si	253	596	262	608	612	792	4
una	266	596	287	608	612	792	4
colectividad	291	596	358	608	612	792	4
está	362	596	386	608	612	792	4
impedida,	390	596	446	608	612	792	4
por	450	596	468	608	612	792	4
una	472	596	493	608	612	792	4
u	497	596	504	608	612	792	4
otra	508	596	530	608	612	792	4
razón,	534	596	570	608	612	792	4
para	10	611	36	623	612	792	4
encontrar	39	611	94	623	612	792	4
las	98	611	114	623	612	792	4
soluciones	118	611	179	623	612	792	4
adecuadas	182	611	246	623	612	792	4
para	249	611	275	623	612	792	4
cualquiera	279	611	338	623	612	792	4
de	342	611	356	623	612	792	4
ellas,	360	611	390	623	612	792	4
se	394	611	407	623	612	792	4
vuelve,	411	611	452	623	612	792	4
al	455	611	465	623	612	792	4
mismo	469	611	507	623	612	792	4
tiempo,	511	611	553	623	612	792	4
incapaz	10	627	55	639	612	792	4
de	58	627	72	639	612	792	4
resolver	76	627	122	639	612	792	4
convenientemente	126	627	231	639	612	792	4
las	235	627	251	639	612	792	4
otras.	255	627	287	639	612	792	4
Desde	291	627	328	639	612	792	4
luego,	332	627	367	639	612	792	4
en	371	627	385	639	612	792	4
cada	389	627	417	639	612	792	4
situación	420	627	471	639	612	792	4
concreta,	475	627	528	639	612	792	4
estas	531	627	562	639	612	792	4
cuestiones	10	642	72	654	612	792	4
presentan	75	642	133	654	612	792	4
evidentemente	136	642	221	654	612	792	4
grados	225	642	264	654	612	792	4
diferentes	268	642	325	654	612	792	4
de	328	642	343	654	612	792	4
prioridad.	346	642	400	654	612	792	4
CADA	10	677	47	689	612	792	4
UNA	51	677	79	689	612	792	4
DE	82	677	100	689	612	792	4
ESTAS	104	677	147	689	612	792	4
SEIS	151	677	180	689	612	792	4
GRANDES	184	677	248	689	612	792	4
CUESTIONES	252	677	336	689	612	792	4
EXIGE	340	677	379	689	612	792	4
LA	383	677	400	689	612	792	4
RESOLUCIÓN	403	677	490	689	612	792	4
DE	493	677	511	689	612	792	4
UNA	515	677	543	689	612	792	4
CONTRADICCIÓN	10	692	120	704	612	792	4
ESPECÍFICA	123	692	201	704	612	792	4
Como	10	727	44	739	612	792	4
la	48	727	58	739	612	792	4
mayoría	62	727	108	739	612	792	4
de	112	727	126	739	612	792	4
las	130	727	146	739	612	792	4
acciones	150	727	201	739	612	792	4
humanas,	205	727	261	739	612	792	4
el	265	727	275	739	612	792	4
desarrollo	279	727	335	739	612	792	4
es	339	727	353	739	612	792	4
un	356	727	371	739	612	792	4
proceso	374	727	420	739	612	792	4
ambiguo	424	727	473	739	612	792	4
y	477	727	483	739	612	792	4
contradictorio.	487	727	568	739	612	792	4
Se	572	727	587	739	612	792	4
ve	10	743	24	755	612	792	4
fácilmente	27	743	86	755	612	792	4
que	90	743	111	755	612	792	4
cada	115	743	143	755	612	792	4
una	146	743	168	755	612	792	4
de	172	743	186	755	612	792	4
las	190	743	206	755	612	792	4
cuestiones	210	743	271	755	612	792	4
anteriormente	275	743	355	755	612	792	4
mencionadas	358	743	435	755	612	792	4
requieren,	439	743	497	755	612	792	4
para	501	743	526	755	612	792	4
ser	530	743	548	755	612	792	4
file:///C|/SciELO/serial/rbcst/v12n26/body/v12n26a09.htm	18	779	230	787	612	792	4
(4	232	779	240	787	612	792	4
of	242	779	250	787	612	792	4
12)20/05/2010	252	779	305	787	612	792	4
14:25:31	307	779	339	787	612	792	4
Presentación	18	6	64	14	612	792	5
resueltas,	10	28	66	40	612	792	5
acciones	70	28	121	40	612	792	5
—y	124	28	144	40	612	792	5
por	147	28	166	40	612	792	5
tanto	169	28	198	40	612	792	5
actores—	202	28	257	40	612	792	5
a	261	28	268	40	612	792	5
la	271	28	282	40	612	792	5
vez	285	28	305	40	612	792	5
complementarias	309	28	407	40	612	792	5
y	411	28	417	40	612	792	5
sin	421	28	437	40	612	792	5
embargo	441	28	492	40	612	792	5
opuestas.	496	28	552	40	612	792	5
Tratándose	10	63	75	75	612	792	5
de	79	63	93	75	612	792	5
la	97	63	107	75	612	792	5
cuestión	111	63	159	75	612	792	5
intersocial,	162	63	224	75	612	792	5
¡es	228	63	246	75	612	792	5
evidente	249	63	298	75	612	792	5
que	302	63	323	75	612	792	5
es	327	63	340	75	612	792	5
justamente	344	63	407	75	612	792	5
por	411	63	429	75	612	792	5
la	433	63	443	75	612	792	5
baja	447	63	471	75	612	792	5
de	475	63	489	75	612	792	5
sus	493	63	513	75	612	792	5
intercambios	516	63	590	75	612	792	5
con	10	78	31	90	612	792	5
otros	34	78	63	90	612	792	5
que	67	78	88	90	612	792	5
una	92	78	113	90	612	792	5
colectividad	117	78	185	90	612	792	5
puede	188	78	224	90	612	792	5
perder	228	78	265	90	612	792	5
—y	269	78	288	90	612	792	5
pierde	292	78	327	90	612	792	5
efectivamente—	331	78	424	90	612	792	5
el	428	78	438	90	612	792	5
control	442	78	480	90	612	792	5
de	484	78	498	90	612	792	5
sus	502	78	522	90	612	792	5
recursos!	526	78	579	90	612	792	5
Porque	10	94	52	106	612	792	5
estos	55	94	86	106	612	792	5
intercambios	90	94	163	106	612	792	5
son,	167	94	191	106	612	792	5
en	195	94	209	106	612	792	5
efecto,	213	94	251	106	612	792	5
relaciones	255	94	314	106	612	792	5
de	317	94	332	106	612	792	5
competencia	335	94	409	106	612	792	5
y	412	94	419	106	612	792	5
de	422	94	437	106	612	792	5
dominación,	440	94	510	106	612	792	5
en	514	94	528	106	612	792	5
donde	531	94	567	106	612	792	5
cada	10	109	38	121	612	792	5
colectividad	42	109	109	121	612	792	5
aprovecha	113	109	173	121	612	792	5
en	177	109	191	121	612	792	5
lo	195	109	205	121	612	792	5
posible	208	109	249	121	612	792	5
su	253	109	266	121	612	792	5
fuerza	270	109	306	121	612	792	5
y	310	109	316	121	612	792	5
explota	320	109	361	121	612	792	5
lo	365	109	375	121	612	792	5
mejor	378	109	411	121	612	792	5
posible	414	109	455	121	612	792	5
las	459	109	475	121	612	792	5
debilidades	479	109	544	121	612	792	5
de	548	109	562	121	612	792	5
otras.	566	109	598	121	612	792	5
Se	10	125	26	137	612	792	5
trata	29	125	55	137	612	792	5
pues	59	125	87	137	612	792	5
aquí	90	125	116	137	612	792	5
de	119	125	134	137	612	792	5
una	137	125	159	137	612	792	5
primera	162	125	206	137	612	792	5
y	210	125	216	137	612	792	5
delicada	220	125	268	137	612	792	5
contradicción:	271	125	351	137	612	792	5
hay	355	125	376	137	612	792	5
que	379	125	401	137	612	792	5
saber	404	125	437	137	612	792	5
a	440	125	447	137	612	792	5
la	451	125	461	137	612	792	5
vez	465	125	485	137	612	792	5
participar	488	125	542	137	612	792	5
en	545	125	560	137	612	792	5
los	563	125	580	137	612	792	5
intercambios,	10	140	87	152	612	792	5
abrirse	90	140	130	152	612	792	5
al	134	140	144	152	612	792	5
mundo	147	140	187	152	612	792	5
y,	190	140	200	152	612	792	5
sin	204	140	220	152	612	792	5
embargo,	224	140	279	152	612	792	5
no	282	140	297	152	612	792	5
perder,	300	140	341	152	612	792	5
a	345	140	352	152	612	792	5
corto,	355	140	388	152	612	792	5
mediano	391	140	441	152	612	792	5
o	445	140	452	152	612	792	5
largo	455	140	484	152	612	792	5
plazo,	488	140	522	152	612	792	5
el	526	140	536	152	612	792	5
beneficio	539	140	591	152	612	792	5
de	10	156	24	168	612	792	5
las	28	156	44	168	612	792	5
riquezas	48	156	97	168	612	792	5
que	101	156	122	168	612	792	5
la	126	156	136	168	612	792	5
naturaleza	139	156	200	168	612	792	5
—que	203	156	238	168	612	792	5
el	241	156	251	168	612	792	5
azar—	255	156	293	168	612	792	5
ha	297	156	311	168	612	792	5
colocado	315	156	366	168	612	792	5
al	370	156	380	168	612	792	5
interior	384	156	423	168	612	792	5
de	427	156	441	168	612	792	5
sus	445	156	465	168	612	792	5
fronteras.	468	156	523	168	612	792	5
Lo	10	190	24	202	612	792	5
mismo	28	190	66	202	612	792	5
ocurre	70	190	106	202	612	792	5
con	110	190	131	202	612	792	5
la	134	190	144	202	612	792	5
cuestión	148	190	196	202	612	792	5
económica.	200	190	266	202	612	792	5
Es	269	190	284	202	612	792	5
bien	288	190	312	202	612	792	5
conocido,	316	190	371	202	612	792	5
los	375	190	391	202	612	792	5
que	395	190	417	202	612	792	5
controlan	420	190	473	202	612	792	5
los	477	190	493	202	612	792	5
medios	497	190	539	202	612	792	5
de	542	190	557	202	612	792	5
hacer	560	190	593	202	612	792	5
crecer	10	206	46	218	612	792	5
la	49	206	60	218	612	792	5
riqueza	63	206	106	218	612	792	5
no	109	206	123	218	612	792	5
son	127	206	148	218	612	792	5
generalmente	151	206	231	218	612	792	5
propensos	234	206	294	218	612	792	5
a	298	206	305	218	612	792	5
repartirla:	309	206	363	218	612	792	5
tienen	367	206	402	218	612	792	5
la	406	206	416	218	612	792	5
vista	419	206	446	218	612	792	5
corta,	450	206	482	218	612	792	5
no	485	206	500	218	612	792	5
ven	503	206	524	218	612	792	5
más	528	206	552	218	612	792	5
que	556	206	577	218	612	792	5
sus	10	221	30	233	612	792	5
intereses	34	221	86	233	612	792	5
inmediatos,	90	221	156	233	612	792	5
dan	159	221	181	233	612	792	5
prueba	185	221	225	233	612	792	5
la	228	221	238	233	612	792	5
mayoría	242	221	289	233	612	792	5
de	292	221	307	233	612	792	5
las	310	221	327	233	612	792	5
veces	330	221	364	233	612	792	5
de	368	221	382	233	612	792	5
un	386	221	400	233	612	792	5
egoísmo	404	221	453	233	612	792	5
inconmensurable,	457	221	559	233	612	792	5
de	562	221	577	233	612	792	5
una	10	237	32	249	612	792	5
irresponsabilidad	35	237	133	249	612	792	5
intolerable.	136	237	200	249	612	792	5
Tan	203	237	225	249	612	792	5
pronto	229	237	266	249	612	792	5
como	269	237	301	249	612	792	5
sea	304	237	325	249	612	792	5
cuestión	329	237	377	249	612	792	5
del	381	237	398	249	612	792	5
menor	401	237	438	249	612	792	5
reparto,	442	237	486	249	612	792	5
se	490	237	503	249	612	792	5
ponen	507	237	543	249	612	792	5
a	547	237	554	249	612	792	5
amenazar:	10	252	71	264	612	792	5
reducen	75	252	121	264	612	792	5
sus	125	252	145	264	612	792	5
inversiones	149	252	214	264	612	792	5
y	218	252	224	264	612	792	5
expatrian	228	252	281	264	612	792	5
sus	284	252	304	264	612	792	5
capitales.	308	252	363	264	612	792	5
He	366	252	383	264	612	792	5
aquí	386	252	412	264	612	792	5
una	415	252	437	264	612	792	5
segunda	440	252	490	264	612	792	5
contradicción:	493	252	573	264	612	792	5
hay	577	252	598	264	612	792	5
que	10	268	32	280	612	792	5
saber	35	268	67	280	612	792	5
a	71	268	78	280	612	792	5
la	82	268	92	280	612	792	5
vez	95	268	116	280	612	792	5
repartir	119	268	160	280	612	792	5
el	164	268	174	280	612	792	5
“pastel”,	177	268	224	280	612	792	5
mientras	228	268	277	280	612	792	5
se	281	268	294	280	612	792	5
continúa	298	268	347	280	612	792	5
haciéndolo	350	268	413	280	612	792	5
crecer.	417	268	456	280	612	792	5
Otra	10	302	35	314	612	792	5
contradicción	39	302	115	314	612	792	5
atraviesa	118	302	171	314	612	792	5
la	174	302	185	314	612	792	5
cuestión	188	302	236	314	612	792	5
tecnológica:	240	302	309	314	612	792	5
es	312	302	326	314	612	792	5
justo	330	302	357	314	612	792	5
inventando	361	302	424	314	612	792	5
sin	427	302	444	314	612	792	5
cesar	447	302	479	314	612	792	5
técnicas	483	302	530	314	612	792	5
nuevas	534	302	575	314	612	792	5
que	10	318	32	330	612	792	5
los	35	318	52	330	612	792	5
humanos	55	318	108	330	612	792	5
han	112	318	134	330	612	792	5
llegado	137	318	179	330	612	792	5
a	182	318	190	330	612	792	5
poner	193	318	226	330	612	792	5
en	230	318	244	330	612	792	5
peligro	248	318	287	330	612	792	5
su	290	318	304	330	612	792	5
propio	307	318	343	330	612	792	5
nicho	347	318	378	330	612	792	5
ecológico.	381	318	440	330	612	792	5
De	443	318	460	330	612	792	5
donde	463	318	499	330	612	792	5
nace	503	318	531	330	612	792	5
una	534	318	556	330	612	792	5
tercera	10	333	50	345	612	792	5
contradicción:	54	333	134	345	612	792	5
hay	137	333	158	345	612	792	5
que	162	333	183	345	612	792	5
saber	187	333	219	345	612	792	5
a	223	333	230	345	612	792	5
la	233	333	243	345	612	792	5
vez	247	333	267	345	612	792	5
promover	271	333	325	345	612	792	5
la	329	333	339	345	612	792	5
tecnología	343	333	402	345	612	792	5
y	406	333	412	345	612	792	5
hacer	416	333	448	345	612	792	5
buen	452	333	480	345	612	792	5
uso	484	333	505	345	612	792	5
para	508	333	534	345	612	792	5
no	538	333	552	345	612	792	5
destruir	10	349	53	361	612	792	5
el	57	349	67	361	612	792	5
entorno	70	349	114	361	612	792	5
natural.	118	349	161	361	612	792	5
La	10	383	24	395	612	792	5
cuestión	28	383	76	395	612	792	5
política	80	383	121	395	612	792	5
también	124	383	170	395	612	792	5
reposa	174	383	213	395	612	792	5
sobre	217	383	249	395	612	792	5
una	253	383	274	395	612	792	5
tensión	278	383	320	395	612	792	5
central.	323	383	366	395	612	792	5
Las	369	383	390	395	612	792	5
relaciones	394	383	452	395	612	792	5
entre	456	383	486	395	612	792	5
el	489	383	499	395	612	792	5
desarrollo	503	383	559	395	612	792	5
y	563	383	570	395	612	792	5
la	573	383	583	395	612	792	5
democracia	10	399	77	411	612	792	5
política	80	399	121	411	612	792	5
son	125	399	146	411	612	792	5
muy	149	399	174	411	612	792	5
complejas:	177	399	239	411	612	792	5
a	243	399	250	411	612	792	5
veces,	253	399	291	411	612	792	5
estos	294	399	325	411	612	792	5
dos	329	399	350	411	612	792	5
términos	353	399	403	411	612	792	5
mantienen	406	399	467	411	612	792	5
entre	470	399	500	411	612	792	5
ellos	503	399	530	411	612	792	5
un	534	399	548	411	612	792	5
“círculo	552	399	594	411	612	792	5
virtuoso”	10	414	60	426	612	792	5
(más	63	414	92	426	612	792	5
de	95	414	110	426	612	792	5
uno	113	414	135	426	612	792	5
engendra	139	414	193	426	612	792	5
más	197	414	221	426	612	792	5
del	225	414	242	426	612	792	5
otro),	246	414	276	426	612	792	5
pero	279	414	305	426	612	792	5
a	309	414	316	426	612	792	5
veces,	320	414	357	426	612	792	5
ellos	361	414	387	426	612	792	5
se	391	414	404	426	612	792	5
contradicen	408	414	475	426	612	792	5
(cada	478	414	511	426	612	792	5
término	514	414	557	426	612	792	5
tiende	561	414	596	426	612	792	5
a	10	430	17	442	612	792	5
paralizar	21	430	70	442	612	792	5
al	74	430	84	442	612	792	5
otro).	88	430	118	442	612	792	5
He	121	430	138	442	612	792	5
aquí	141	430	167	442	612	792	5
pues	170	430	198	442	612	792	5
una	202	430	223	442	612	792	5
cuarta	227	430	263	442	612	792	5
contradicción:	266	430	346	442	612	792	5
hay	350	430	371	442	612	792	5
que	374	430	396	442	612	792	5
conseguir	399	430	455	442	612	792	5
instaurar	459	430	509	442	612	792	5
ese	513	430	534	442	612	792	5
“círculo	537	430	580	442	612	792	5
virtuoso”,	10	445	63	457	612	792	5
que	67	445	88	457	612	792	5
permite	92	445	135	457	612	792	5
conciliar	139	445	186	457	612	792	5
un	190	445	204	457	612	792	5
gobierno	208	445	258	457	612	792	5
fuerte	261	445	294	457	612	792	5
con	298	445	319	457	612	792	5
el	322	445	332	457	612	792	5
respeto	336	445	379	457	612	792	5
de	383	445	397	457	612	792	5
las	401	445	417	457	612	792	5
exigencias	421	445	482	457	612	792	5
de	485	445	500	457	612	792	5
la	503	445	514	457	612	792	5
democracia	517	445	584	457	612	792	5
política	10	461	51	473	612	792	5
(el	55	461	69	473	612	792	5
derecho	72	461	119	473	612	792	5
de	123	461	137	473	612	792	5
los	141	461	157	473	612	792	5
ciudadanos	161	461	227	473	612	792	5
de	231	461	245	473	612	792	5
elegir,	248	461	284	473	612	792	5
controlar,	287	461	341	473	612	792	5
criticar	345	461	383	473	612	792	5
y,	386	461	396	473	612	792	5
en	400	461	414	473	612	792	5
caso	418	461	445	473	612	792	5
de	449	461	463	473	612	792	5
necesidad,	467	461	529	473	612	792	5
cambiar	533	461	579	473	612	792	5
a	582	461	590	473	612	792	5
sus	10	476	30	488	612	792	5
gobernantes).	34	476	113	488	612	792	5
Otra	10	511	35	523	612	792	5
contradicción	39	511	115	523	612	792	5
atraviesa	118	511	171	523	612	792	5
la	174	511	185	523	612	792	5
cuestión	188	511	236	523	612	792	5
social:	240	511	276	523	612	792	5
es	280	511	294	523	612	792	5
justo	297	511	325	523	612	792	5
instituyendo	328	511	397	523	612	792	5
los	401	511	417	523	612	792	5
conflictos	421	511	475	523	612	792	5
que	478	511	500	523	612	792	5
se	503	511	517	523	612	792	5
garantiza	521	511	574	523	612	792	5
la	577	511	587	523	612	792	5
coexistencia	10	526	81	538	612	792	5
pacífica,	85	526	133	538	612	792	5
pero	136	526	162	538	612	792	5
es	166	526	180	538	612	792	5
también	183	526	229	538	612	792	5
instituyéndolos	233	526	318	538	612	792	5
que	322	526	343	538	612	792	5
se	347	526	361	538	612	792	5
excluye	364	526	408	538	612	792	5
del	412	526	429	538	612	792	5
contrato	432	526	479	538	612	792	5
social	483	526	516	538	612	792	5
a	519	526	526	538	612	792	5
ciertas	530	526	568	538	612	792	5
categorías	10	542	70	554	612	792	5
de	74	542	88	554	612	792	5
individuos	92	542	149	554	612	792	5
y	153	542	159	554	612	792	5
que	163	542	185	554	612	792	5
vuelve	188	542	225	554	612	792	5
a	229	542	236	554	612	792	5
acusar	240	542	279	554	612	792	5
la	282	542	292	554	612	792	5
democracia	296	542	363	554	612	792	5
social	366	542	399	554	612	792	5
(el	403	542	417	554	612	792	5
derecho	421	542	468	554	612	792	5
de	471	542	485	554	612	792	5
toda	489	542	514	554	612	792	5
categoría	518	542	572	554	612	792	5
de	575	542	590	554	612	792	5
personas	10	557	63	569	612	792	5
—en	67	557	94	569	612	792	5
los	98	557	114	569	612	792	5
límites	118	557	155	569	612	792	5
de	159	557	173	569	612	792	5
lo	177	557	187	569	612	792	5
legal—,	190	557	234	569	612	792	5
de	238	557	252	569	612	792	5
organizarse,	256	557	327	569	612	792	5
de	330	557	345	569	612	792	5
reivindicar,	348	557	411	569	612	792	5
de	414	557	429	569	612	792	5
negociar	432	557	482	569	612	792	5
y	485	557	492	569	612	792	5
de	496	557	510	569	612	792	5
gozar	513	557	546	569	612	792	5
de	549	557	564	569	612	792	5
la	567	557	577	569	612	792	5
protección	10	573	70	585	612	792	5
del	73	573	90	585	612	792	5
Estado).	94	573	142	585	612	792	5
Por	10	607	30	619	612	792	5
último,	34	607	72	619	612	792	5
la	75	607	85	619	612	792	5
cuestión	89	607	137	619	612	792	5
cultural	141	607	182	619	612	792	5
no	186	607	200	619	612	792	5
carece,	204	607	246	619	612	792	5
tampoco	250	607	299	619	612	792	5
ella,	303	607	327	619	612	792	5
de	330	607	345	619	612	792	5
tensión	348	607	390	619	612	792	5
contradictoria.	394	607	475	619	612	792	5
Los	478	607	499	619	612	792	5
que	503	607	524	619	612	792	5
son	528	607	549	619	612	792	5
portadores	10	623	72	635	612	792	5
de	75	623	90	635	612	792	5
un	93	623	108	635	612	792	5
proyecto	111	623	161	635	612	792	5
y	164	623	171	635	612	792	5
de	174	623	189	635	612	792	5
una	192	623	214	635	612	792	5
ideología	218	623	270	635	612	792	5
de	274	623	288	635	612	792	5
desarrollo	292	623	348	635	612	792	5
tienen	352	623	387	635	612	792	5
tendencia	391	623	447	635	612	792	5
a	450	623	458	635	612	792	5
no	461	623	476	635	612	792	5
tolerar	479	623	516	635	612	792	5
a	519	623	526	635	612	792	5
los	530	623	547	635	612	792	5
tibios,	550	623	584	635	612	792	5
e	588	623	595	635	612	792	5
incluso	10	638	50	650	612	792	5
menos	54	638	93	650	612	792	5
a	96	638	103	650	612	792	5
los	107	638	123	650	612	792	5
que	127	638	149	650	612	792	5
no	152	638	167	650	612	792	5
piensan	170	638	215	650	612	792	5
como	219	638	251	650	612	792	5
ellos,	254	638	284	650	612	792	5
luego	288	638	320	650	612	792	5
a	323	638	330	650	612	792	5
volverse	334	638	382	650	612	792	5
represivos,	386	638	449	650	612	792	5
incluso	452	638	493	650	612	792	5
totalitarios.	496	638	559	650	612	792	5
EL	10	673	27	685	612	792	5
CONCEPTO	30	673	103	685	612	792	5
DE	107	673	125	685	612	792	5
DESARROLLO	128	673	219	685	612	792	5
ÉTICO	223	673	262	685	612	792	5
Y	266	673	274	685	612	792	5
DURADERO	278	673	352	685	612	792	5
Sin	10	708	29	720	612	792	5
pretender	32	708	88	720	612	792	5
ser	91	708	109	720	612	792	5
exhaustivo,	113	708	178	720	612	792	5
parece	182	708	221	720	612	792	5
claro	225	708	253	720	612	792	5
que	256	708	278	720	612	792	5
las	282	708	298	720	612	792	5
“lecciones	302	708	360	720	612	792	5
de	363	708	378	720	612	792	5
la	381	708	391	720	612	792	5
historia”,	395	708	445	720	612	792	5
que	448	708	470	720	612	792	5
acabamos	473	708	533	720	612	792	5
de	536	708	551	720	612	792	5
recordar,	10	723	62	735	612	792	5
nos	65	723	86	735	612	792	5
han	90	723	111	735	612	792	5
proporcionado	115	723	197	735	612	792	5
las	201	723	218	735	612	792	5
seis	221	723	244	735	612	792	5
condiciones	248	723	316	735	612	792	5
que	320	723	341	735	612	792	5
consideramos	345	723	425	735	612	792	5
como	429	723	460	735	612	792	5
necesarias	464	723	526	735	612	792	5
para	530	723	556	735	612	792	5
un	559	723	574	735	612	792	5
desarrollo	10	739	67	751	612	792	5
ético	70	739	98	751	612	792	5
y	101	739	108	751	612	792	5
duradero:	111	739	167	751	612	792	5
file:///C|/SciELO/serial/rbcst/v12n26/body/v12n26a09.htm	18	779	230	787	612	792	5
(5	232	779	240	787	612	792	5
of	242	779	250	787	612	792	5
12)20/05/2010	252	779	305	787	612	792	5
14:25:31	307	779	339	787	612	792	5
Presentación	18	6	64	14	612	792	6
Se	10	310	26	322	612	792	6
ve	29	310	43	322	612	792	6
claro,	47	310	78	322	612	792	6
se	82	310	95	322	612	792	6
trata	99	310	125	322	612	792	6
aquí	129	310	154	322	612	792	6
de	157	310	172	322	612	792	6
verdaderas	175	310	240	322	612	792	6
contradicciones	243	310	333	322	612	792	6
en	337	310	351	322	612	792	6
los	355	310	371	322	612	792	6
sentidos	375	310	423	322	612	792	6
filosóficos	427	310	483	322	612	792	6
del	487	310	504	322	612	792	6
término	508	310	551	322	612	792	6
3	551	309	557	319	612	792	6
:	557	310	560	322	612	792	6
si	564	310	573	322	612	792	6
se	577	310	590	322	612	792	6
quiere	10	326	46	338	612	792	6
que	50	326	71	338	612	792	6
el	75	326	85	338	612	792	6
desarrollo	88	326	145	338	612	792	6
sea	149	326	169	338	612	792	6
a	173	326	180	338	612	792	6
la	184	326	194	338	612	792	6
vez	197	326	218	338	612	792	6
ético	221	326	248	338	612	792	6
y	252	326	259	338	612	792	6
duradero,	262	326	317	338	612	792	6
no	321	326	335	338	612	792	6
se	339	326	353	338	612	792	6
pueden	356	326	399	338	612	792	6
disociar	403	326	447	338	612	792	6
los	451	326	468	338	612	792	6
dos	471	326	492	338	612	792	6
términos	496	326	545	338	612	792	6
de	549	326	563	338	612	792	6
cada	567	326	595	338	612	792	6
una	10	341	32	353	612	792	6
de	35	341	50	353	612	792	6
estas	53	341	84	353	612	792	6
políticas,	88	341	139	353	612	792	6
sino	142	341	166	353	612	792	6
que	169	341	191	353	612	792	6
es	195	341	208	353	612	792	6
justo,	212	341	243	353	612	792	6
sin	246	341	263	353	612	792	6
embargo,	266	341	321	353	612	792	6
realizando	325	341	384	353	612	792	6
uno	388	341	409	353	612	792	6
que	413	341	435	353	612	792	6
se	438	341	452	353	612	792	6
corre	455	341	485	353	612	792	6
el	488	341	498	353	612	792	6
riesgo	502	341	537	353	612	792	6
de	541	341	555	353	612	792	6
no	559	341	573	353	612	792	6
poder	10	357	43	369	612	792	6
realizar	47	357	89	369	612	792	6
también	93	357	139	369	612	792	6
el	142	357	152	369	612	792	6
otro.	156	357	182	369	612	792	6
Se	10	392	26	403	612	792	6
admitirá	29	392	75	403	612	792	6
sin	79	392	95	403	612	792	6
dificultad,	99	392	154	403	612	792	6
en	157	392	172	403	612	792	6
efecto,	175	392	214	403	612	792	6
que	218	392	239	403	612	792	6
el	243	392	253	403	612	792	6
desarrollo	256	392	313	403	612	792	6
es	317	392	330	403	612	792	6
imposible	334	392	389	403	612	792	6
si	392	392	401	403	612	792	6
las	405	392	422	403	612	792	6
condiciones	425	392	493	403	612	792	6
que	497	392	519	403	612	792	6
figuran	522	392	562	403	612	792	6
en	565	392	580	403	612	792	6
la	583	392	593	403	612	792	6
columna	10	407	59	419	612	792	6
de	62	407	77	419	612	792	6
la	80	407	90	419	612	792	6
derecha	94	407	141	419	612	792	6
no	144	407	159	419	612	792	6
son	162	407	183	419	612	792	6
reunidas:	187	407	240	419	612	792	6
no	243	407	258	419	612	792	6
se	261	407	275	419	612	792	6
concibe	279	407	323	419	612	792	6
(y	327	407	338	419	612	792	6
más	341	407	366	419	612	792	6
hoy	369	407	390	419	612	792	6
día)	394	407	416	419	612	792	6
un	419	407	434	419	612	792	6
desarrollo	437	407	494	419	612	792	6
sin	498	407	514	419	612	792	6
participación	518	407	590	419	612	792	6
en	10	423	24	434	612	792	6
los	28	423	44	434	612	792	6
intercambios	48	423	121	434	612	792	6
mundiales,	125	423	187	434	612	792	6
sin	191	423	208	434	612	792	6
crecimiento	211	423	277	434	612	792	6
económico	281	423	343	434	612	792	6
diversificado,	347	423	422	434	612	792	6
sin	426	423	442	434	612	792	6
innovación	446	423	508	434	612	792	6
tecnológica,	511	423	580	434	612	792	6
sin	10	438	27	450	612	792	6
un	30	438	44	450	612	792	6
gobierno	48	438	98	450	612	792	6
fuerte,	102	438	139	450	612	792	6
sin	142	438	159	450	612	792	6
una	162	438	184	450	612	792	6
buena	187	438	223	450	612	792	6
institucionalización	227	438	335	450	612	792	6
de	338	438	353	450	612	792	6
los	356	438	373	450	612	792	6
conflictos	376	438	430	450	612	792	6
y	434	438	440	450	612	792	6
sin	444	438	460	450	612	792	6
una	464	438	486	450	612	792	6
fuerte	489	438	522	450	612	792	6
movilización	526	438	596	450	612	792	6
de	10	454	24	465	612	792	6
la	28	454	38	465	612	792	6
población.	42	454	101	465	612	792	6
Son	104	454	127	465	612	792	6
claras	131	454	165	465	612	792	6
aquí,	169	454	197	465	612	792	6
en	201	454	215	465	612	792	6
efecto,	219	454	258	465	612	792	6
las	261	454	278	465	612	792	6
condiciones	282	454	350	465	612	792	6
mínimas	353	454	402	465	612	792	6
de	406	454	420	465	612	792	6
éxito	424	454	451	465	612	792	6
de	455	454	469	465	612	792	6
un	473	454	487	465	612	792	6
proyecto	491	454	540	465	612	792	6
de	544	454	558	465	612	792	6
desarrollo,	10	469	70	481	612	792	6
sin	74	469	90	481	612	792	6
las	94	469	111	481	612	792	6
cuales	114	469	151	481	612	792	6
no	155	469	169	481	612	792	6
sabría	173	469	209	481	612	792	6
ser	213	469	230	481	612	792	6
duradero.	234	469	289	481	612	792	6
Sin	293	469	312	481	612	792	6
embargo,	315	469	370	481	612	792	6
aun	373	469	395	481	612	792	6
cuando	399	469	441	481	612	792	6
estas	445	469	475	481	612	792	6
condiciones	479	469	547	481	612	792	6
son	551	469	572	481	612	792	6
reunidas	10	485	60	497	612	792	6
—lo	63	485	86	497	612	792	6
que	90	485	111	497	612	792	6
es	115	485	129	497	612	792	6
ya	132	485	146	497	612	792	6
muy	149	485	174	497	612	792	6
raro—,	177	485	217	497	612	792	6
es	220	485	234	497	612	792	6
habitual	238	485	283	497	612	792	6
que	287	485	308	497	612	792	6
las	312	485	328	497	612	792	6
tentativas	332	485	387	497	612	792	6
se	391	485	404	497	612	792	6
ahoguen	408	485	458	497	612	792	6
rápidamente	462	485	534	497	612	792	6
o	537	485	544	497	612	792	6
no	548	485	562	497	612	792	6
produzcan	10	500	70	512	612	792	6
más	74	500	98	512	612	792	6
que	102	500	123	512	612	792	6
resultados	127	500	187	512	612	792	6
decepcionantes	190	500	281	512	612	792	6
y	284	500	291	512	612	792	6
provisorios.	294	500	361	512	612	792	6
¿Por	364	500	392	512	612	792	6
qué?	396	500	424	512	612	792	6
Porque	428	500	470	512	612	792	6
estas	473	500	504	512	612	792	6
condiciones	508	500	576	512	612	792	6
mínimas	10	516	59	528	612	792	6
jamás	62	516	97	528	612	792	6
resisten	100	516	146	528	612	792	6
muy	149	516	174	528	612	792	6
largo	177	516	206	528	612	792	6
tiempo,	210	516	252	528	612	792	6
si	256	516	265	528	612	792	6
los	269	516	285	528	612	792	6
actores	289	516	331	528	612	792	6
no	335	516	349	528	612	792	6
tienen	353	516	388	528	612	792	6
en	391	516	406	528	612	792	6
cuenta	409	516	448	528	612	792	6
aquéllas	452	516	500	528	612	792	6
que	503	516	525	528	612	792	6
figuran	529	516	568	528	612	792	6
en	572	516	586	528	612	792	6
la	10	531	20	543	612	792	6
columna	24	531	72	543	612	792	6
izquierda,	76	531	132	543	612	792	6
si	136	531	145	543	612	792	6
no	149	531	163	543	612	792	6
son	167	531	187	543	612	792	6
ellas	191	531	218	543	612	792	6
moderadas	221	531	286	543	612	792	6
y	289	531	296	543	612	792	6
guiadas	299	531	345	543	612	792	6
por	348	531	367	543	612	792	6
las	371	531	387	543	612	792	6
exigencias	391	531	452	543	612	792	6
de	455	531	470	543	612	792	6
un	473	531	488	543	612	792	6
desarrollo	491	531	548	543	612	792	6
ético.	552	531	582	543	612	792	6
Comprendamos	10	566	102	578	612	792	6
bien.	106	566	134	578	612	792	6
No	137	566	154	578	612	792	6
se	157	566	171	578	612	792	6
trata	174	566	200	578	612	792	6
de	204	566	218	578	612	792	6
“hacer	222	566	259	578	612	792	6
un	262	566	276	578	612	792	6
poco	280	566	308	578	612	792	6
de	312	566	326	578	612	792	6
las	330	566	346	578	612	792	6
dos”,	350	566	378	578	612	792	6
de	382	566	396	578	612	792	6
encontrar	400	566	455	578	612	792	6
compromisos	458	566	535	578	612	792	6
aceptables	10	581	72	593	612	792	6
entre	76	581	106	593	612	792	6
los	109	581	126	593	612	792	6
actores	129	581	172	593	612	792	6
que	175	581	197	593	612	792	6
privilegian	200	581	259	593	612	792	6
los	262	581	279	593	612	792	6
objetivos	282	581	333	593	612	792	6
de	337	581	351	593	612	792	6
la	355	581	365	593	612	792	6
columna	368	581	417	593	612	792	6
“de	421	581	440	593	612	792	6
la	443	581	453	593	612	792	6
derecha”	457	581	508	593	612	792	6
y	511	581	518	593	612	792	6
los	521	581	538	593	612	792	6
que	542	581	563	593	612	792	6
tienen	10	597	45	609	612	792	6
una	49	597	70	609	612	792	6
preferencia	74	597	139	609	612	792	6
por	142	597	161	609	612	792	6
la	164	597	174	609	612	792	6
columna	178	597	227	609	612	792	6
“de	231	597	249	609	612	792	6
la	253	597	263	609	612	792	6
izquierda”:	266	597	327	609	612	792	6
¡no	330	597	349	609	612	792	6
se	353	597	366	609	612	792	6
trata	370	597	396	609	612	792	6
de	399	597	414	609	612	792	6
comprar	417	597	465	609	612	792	6
la	468	597	478	609	612	792	6
paz	482	597	503	609	612	792	6
social	506	597	539	609	612	792	6
practicando	10	612	77	624	612	792	6
una	80	612	102	624	612	792	6
política	106	612	146	624	612	792	6
reformista	150	612	208	624	612	792	6
del	211	612	228	624	612	792	6
“justo	232	612	264	624	612	792	6
medio”,	267	612	310	624	612	792	6
sea	314	612	335	624	612	792	6
social-demócrata	338	612	437	624	612	792	6
o	440	612	447	624	612	792	6
demócrata	451	612	512	624	612	792	6
cristiana!	516	612	567	624	612	792	6
Se	571	612	587	624	612	792	6
trata,	10	628	39	640	612	792	6
y	43	628	50	640	612	792	6
esto	53	628	78	640	612	792	6
me	81	628	99	640	612	792	6
parece	103	628	142	640	612	792	6
del	146	628	163	640	612	792	6
todo	167	628	192	640	612	792	6
esencial,	195	628	246	640	612	792	6
de	250	628	264	640	612	792	6
superar	268	628	312	640	612	792	6
estas	315	628	346	640	612	792	6
contradicciones,	350	628	443	640	612	792	6
es	447	628	460	640	612	792	6
decir,	464	628	496	640	612	792	6
de	499	628	514	640	612	792	6
resolverlas	517	628	580	640	612	792	6
como	10	644	42	656	612	792	6
lo	45	644	55	656	612	792	6
quiere	59	644	95	656	612	792	6
la	98	644	108	656	612	792	6
dialéctica,	112	644	169	656	612	792	6
al	173	644	183	656	612	792	6
menos	187	644	225	656	612	792	6
desde	229	644	264	656	612	792	6
Hegel	268	644	302	656	612	792	6
4	302	643	307	653	612	792	6
,	307	644	311	656	612	792	6
saliendo	315	644	363	656	612	792	6
de	366	644	381	656	612	792	6
círculos	384	644	429	656	612	792	6
viciosos	432	644	478	656	612	792	6
por	482	644	501	656	612	792	6
los	504	644	521	656	612	792	6
cuales	524	644	562	656	612	792	6
los	565	644	582	656	612	792	6
dos	10	660	31	672	612	792	6
términos	34	660	84	672	612	792	6
opuestos	88	660	140	672	612	792	6
se	144	660	157	672	612	792	6
destruyen,	161	660	221	672	612	792	6
para	225	660	251	672	612	792	6
colocar	254	660	296	672	612	792	6
círculos	299	660	344	672	612	792	6
“virtuosos”	348	660	408	672	612	792	6
gracias	411	660	453	672	612	792	6
a	457	660	464	672	612	792	6
los	468	660	484	672	612	792	6
cuales	488	660	525	672	612	792	6
estos	529	660	559	672	612	792	6
términos	10	675	60	687	612	792	6
se	63	675	77	687	612	792	6
refuerzan	80	675	135	687	612	792	6
y	139	675	145	687	612	792	6
se	149	675	162	687	612	792	6
enriquecen	166	675	230	687	612	792	6
uno	233	675	255	687	612	792	6
al	259	675	269	687	612	792	6
otro.	272	675	298	687	612	792	6
EL	10	710	27	722	612	792	6
PAPEL	30	710	73	722	612	792	6
DEL	77	710	103	722	612	792	6
ESTADO:	106	710	164	722	612	792	6
ADMINISTRAR	168	710	258	722	612	792	6
ESTAS	262	710	305	722	612	792	6
CONTRADICCIONES	309	710	436	722	612	792	6
¡Sólo	10	745	40	757	612	792	6
el	44	745	54	757	612	792	6
Estado	57	745	98	757	612	792	6
puede	101	745	137	757	612	792	6
hacer	141	745	173	757	612	792	6
esto!	177	745	205	757	612	792	6
No	208	745	225	757	612	792	6
se	228	745	242	757	612	792	6
ve	246	745	259	757	612	792	6
en	263	745	277	757	612	792	6
efecto	281	745	316	757	612	792	6
que	320	745	341	757	612	792	6
dejando	345	745	391	757	612	792	6
estas	394	745	425	757	612	792	6
mismas	429	745	473	757	612	792	6
a	477	745	484	757	612	792	6
los	488	745	504	757	612	792	6
actores	508	745	550	757	612	792	6
de	554	745	568	757	612	792	6
la	572	745	582	757	612	792	6
file:///C|/SciELO/serial/rbcst/v12n26/body/v12n26a09.htm	18	779	230	787	612	792	6
(6	232	779	240	787	612	792	6
of	242	779	250	787	612	792	6
12)20/05/2010	252	779	305	787	612	792	6
14:25:31	307	779	339	787	612	792	6
Presentación	18	6	64	14	612	792	7
sociedad	10	30	62	42	612	792	7
civil	65	30	87	42	612	792	7
(las	90	30	111	42	612	792	7
clases	115	30	151	42	612	792	7
sociales,	155	30	205	42	612	792	7
las	209	30	225	42	612	792	7
fuerzas	229	30	271	42	612	792	7
políticas,	275	30	326	42	612	792	7
los	330	30	346	42	612	792	7
grupos	350	30	389	42	612	792	7
de	393	30	407	42	612	792	7
presión,	411	30	457	42	612	792	7
los	460	30	477	42	612	792	7
movimientos	480	30	553	42	612	792	7
sociales,	10	46	60	58	612	792	7
las	64	46	80	58	612	792	7
innumerables	84	46	162	58	612	792	7
organizaciones	165	46	252	58	612	792	7
que	256	46	277	58	612	792	7
la	281	46	291	58	612	792	7
representan),	294	46	371	58	612	792	7
puedan	375	46	418	58	612	792	7
éstos	422	46	452	58	612	792	7
mismos	456	46	501	58	612	792	7
encontrar	504	46	559	58	612	792	7
por	562	46	581	58	612	792	7
sus	10	61	30	73	612	792	7
propias	34	61	76	73	612	792	7
iniciativas	80	61	136	73	612	792	7
los	139	61	156	73	612	792	7
caminos	159	61	207	73	612	792	7
que	211	61	233	73	612	792	7
les	236	61	253	73	612	792	7
llevarían	256	61	305	73	612	792	7
a	309	61	316	73	612	792	7
poner	320	61	353	73	612	792	7
en	356	61	371	73	612	792	7
obra	374	61	400	73	612	792	7
tales	404	61	431	73	612	792	7
círculos	434	61	479	73	612	792	7
“virtuosos”.	483	61	547	73	612	792	7
Ningún	550	61	591	73	612	792	7
actor	10	77	39	89	612	792	7
privado	42	77	85	89	612	792	7
tiene	88	77	116	89	612	792	7
razón	120	77	152	89	612	792	7
para	156	77	182	89	612	792	7
preferir	185	77	226	89	612	792	7
el	230	77	240	89	612	792	7
interés	243	77	282	89	612	792	7
general	286	77	329	89	612	792	7
a	332	77	340	89	612	792	7
sus	343	77	363	89	612	792	7
intereses	367	77	419	89	612	792	7
particulares	423	77	490	89	612	792	7
y,	493	77	503	89	612	792	7
si,	507	77	520	89	612	792	7
a	524	77	531	89	612	792	7
pesar	534	77	567	89	612	792	7
de	570	77	585	89	612	792	7
ello,	10	92	34	104	612	792	7
se	37	92	51	104	612	792	7
preocupa	55	92	108	104	612	792	7
a	112	92	119	104	612	792	7
veces	123	92	157	104	612	792	7
del	160	92	177	104	612	792	7
bien	181	92	205	104	612	792	7
común,	209	92	251	104	612	792	7
esto	255	92	279	104	612	792	7
sólo	283	92	307	104	612	792	7
en	310	92	325	104	612	792	7
la	328	92	338	104	612	792	7
medida,	342	92	388	104	612	792	7
siempre	391	92	437	104	612	792	7
limitada	441	92	485	104	612	792	7
y	489	92	496	104	612	792	7
provisional,	499	92	564	104	612	792	7
en	568	92	582	104	612	792	7
que	10	108	32	120	612	792	7
éste	35	108	60	120	612	792	7
no	63	108	78	120	612	792	7
es	81	108	95	120	612	792	7
contrario	98	108	149	120	612	792	7
a	152	108	159	120	612	792	7
sus	163	108	183	120	612	792	7
intereses.	187	108	243	120	612	792	7
Más	246	108	271	120	612	792	7
precisamente,	274	108	355	120	612	792	7
es	359	108	373	120	612	792	7
del	376	108	394	120	612	792	7
todo	397	108	422	120	612	792	7
excepcional	426	108	494	120	612	792	7
que	498	108	519	120	612	792	7
los	523	108	539	120	612	792	7
Estados	543	108	590	120	612	792	7
más	10	123	34	135	612	792	7
poderosos	38	123	98	135	612	792	7
tengan	102	123	141	135	612	792	7
en	145	123	159	135	612	792	7
cuenta	163	123	202	135	612	792	7
los	205	123	222	135	612	792	7
intereses	226	123	278	135	612	792	7
de	282	123	296	135	612	792	7
los	299	123	316	135	612	792	7
más	320	123	344	135	612	792	7
dependientes,	348	123	429	135	612	792	7
sin	432	123	449	135	612	792	7
que	452	123	474	135	612	792	7
éstos	478	123	509	135	612	792	7
los	512	123	529	135	612	792	7
obliguen	532	123	581	135	612	792	7
a	585	123	592	135	612	792	7
ello;	10	139	34	151	612	792	7
que	37	139	59	151	612	792	7
una	62	139	84	151	612	792	7
clase	88	139	118	151	612	792	7
dirigente	121	139	171	151	612	792	7
ofrezca	174	139	217	151	612	792	7
a	220	139	228	151	612	792	7
la	231	139	241	151	612	792	7
clase	245	139	275	151	612	792	7
productora	279	139	340	151	612	792	7
el	344	139	354	151	612	792	7
reparto	358	139	399	151	612	792	7
de	402	139	417	151	612	792	7
los	420	139	437	151	612	792	7
frutos	440	139	473	151	612	792	7
del	476	139	493	151	612	792	7
crecimiento	497	139	563	151	612	792	7
económico,	10	154	76	166	612	792	7
si	80	154	89	166	612	792	7
ésta	93	154	117	166	612	792	7
no	121	154	135	166	612	792	7
se	139	154	152	166	612	792	7
organiza	156	154	205	166	612	792	7
como	209	154	241	166	612	792	7
una	244	154	266	166	612	792	7
fuerza	269	154	305	166	612	792	7
social	309	154	342	166	612	792	7
capaz	345	154	380	166	612	792	7
de	384	154	398	166	612	792	7
exigirlo;	401	154	446	166	612	792	7
que	450	154	471	166	612	792	7
los	475	154	491	166	612	792	7
innovadores	495	154	565	166	612	792	7
renuncien	10	170	67	182	612	792	7
a	70	170	78	182	612	792	7
sus	81	170	101	182	612	792	7
descubrimientos	105	170	199	182	612	792	7
tecnológicos	202	170	274	182	612	792	7
si	278	170	287	182	612	792	7
ellos	291	170	317	182	612	792	7
son	321	170	342	182	612	792	7
nocivos	345	170	389	182	612	792	7
para	393	170	419	182	612	792	7
la	422	170	432	182	612	792	7
naturaleza,	436	170	500	182	612	792	7
sin	503	170	520	182	612	792	7
ser	524	170	542	182	612	792	7
obligados	10	185	65	197	612	792	7
a	69	185	76	197	612	792	7
ello	80	185	100	197	612	792	7
por	103	185	122	197	612	792	7
fuerzas	126	185	168	197	612	792	7
preocupadas	172	185	246	197	612	792	7
por	250	185	269	197	612	792	7
proteger	272	185	320	197	612	792	7
el	324	185	334	197	612	792	7
medio	338	185	373	197	612	792	7
ambiente;	376	185	433	197	612	792	7
que	437	185	458	197	612	792	7
las	462	185	478	197	612	792	7
elites	482	185	512	197	612	792	7
políticas	516	185	563	197	612	792	7
se	567	185	580	197	612	792	7
sometan	10	201	60	213	612	792	7
por	63	201	82	213	612	792	7
su	85	201	99	213	612	792	7
propia	103	201	139	213	612	792	7
voluntad	142	201	191	213	612	792	7
al	195	201	205	213	612	792	7
control	208	201	247	213	612	792	7
de	251	201	265	213	612	792	7
los	269	201	285	213	612	792	7
ciudadanos	289	201	355	213	612	792	7
que	358	201	380	213	612	792	7
ellos	384	201	410	213	612	792	7
gobiernan,	414	201	475	213	612	792	7
sin	478	201	495	213	612	792	7
que	498	201	520	213	612	792	7
éstos	524	201	554	213	612	792	7
les	558	201	575	213	612	792	7
impongan	10	216	67	228	612	792	7
su	70	216	84	228	612	792	7
vigilancia;	88	216	144	228	612	792	7
¡que	148	216	174	228	612	792	7
las	177	216	194	228	612	792	7
fuerzas	197	216	240	228	612	792	7
políticas	243	216	291	228	612	792	7
o	294	216	302	228	612	792	7
los	305	216	322	228	612	792	7
movimientos	325	216	398	228	612	792	7
sociales	401	216	448	228	612	792	7
más	452	216	476	228	612	792	7
influyentes	480	216	541	228	612	792	7
se	545	216	559	228	612	792	7
muestren	10	232	64	244	612	792	7
solidarios	67	232	122	244	612	792	7
con	126	232	146	244	612	792	7
aquellos	150	232	198	244	612	792	7
que	202	232	223	244	612	792	7
son	227	232	248	244	612	792	7
menos,	251	232	294	244	612	792	7
si	297	232	307	244	612	792	7
éstos	310	232	341	244	612	792	7
no	345	232	359	244	612	792	7
les	363	232	379	244	612	792	7
obligan	383	232	424	244	612	792	7
a	428	232	435	244	612	792	7
ello!	439	232	463	244	612	792	7
Se	10	266	26	278	612	792	7
dice,	29	266	57	278	612	792	7
¡el	60	266	75	278	612	792	7
Estado	78	266	118	278	612	792	7
no	122	266	136	278	612	792	7
es	140	266	154	278	612	792	7
tampoco,	157	266	210	278	612	792	7
lejos	214	266	241	278	612	792	7
de	244	266	259	278	612	792	7
hacer	262	266	294	278	612	792	7
falta,	298	266	326	278	612	792	7
un	330	266	344	278	612	792	7
Deus	348	266	378	278	612	792	7
ex	381	266	395	278	612	792	7
machina	399	266	447	278	612	792	7
situado	451	266	493	278	612	792	7
por	496	266	515	278	612	792	7
encima	519	266	560	278	612	792	7
de	564	266	578	278	612	792	7
la	582	266	592	278	612	792	7
pelea!	10	282	45	294	612	792	7
Él	49	282	60	294	612	792	7
es	64	282	78	294	612	792	7
en	81	282	95	294	612	792	7
primer	99	282	136	294	612	792	7
lugar	139	282	168	294	612	792	7
el	172	282	182	294	612	792	7
reflejo	185	282	220	294	612	792	7
de	224	282	238	294	612	792	7
las	242	282	259	294	612	792	7
relaciones	262	282	321	294	612	792	7
de	325	282	339	294	612	792	7
las	343	282	359	294	612	792	7
fuerzas	363	282	405	294	612	792	7
que	409	282	430	294	612	792	7
prevalecen	434	282	497	294	612	792	7
en	501	282	515	294	612	792	7
la	519	282	529	294	612	792	7
sociedad	532	282	584	294	612	792	7
civil.	10	297	35	309	612	792	7
Y,	39	297	51	309	612	792	7
entonces,	55	297	111	309	612	792	7
si	114	297	123	309	612	792	7
él	127	297	137	309	612	792	7
mismo	141	297	179	309	612	792	7
no	182	297	197	309	612	792	7
está	200	297	225	309	612	792	7
estrechamente	228	297	314	309	612	792	7
controlado	317	297	378	309	612	792	7
por	381	297	400	309	612	792	7
los	404	297	420	309	612	792	7
actores	424	297	466	309	612	792	7
civiles,	470	297	508	309	612	792	7
su	512	297	526	309	612	792	7
deriva	529	297	564	309	612	792	7
lo	568	297	578	309	612	792	7
conduce	10	313	59	325	612	792	7
inexorablemente	62	313	158	325	612	792	7
a	162	313	169	325	612	792	7
la	172	313	182	325	612	792	7
burocracia,	186	313	250	325	612	792	7
a	253	313	261	325	612	792	7
la	264	313	274	325	612	792	7
corrupción,	278	313	342	325	612	792	7
a	345	313	353	325	612	792	7
la	356	313	366	325	612	792	7
represión,	370	313	427	325	612	792	7
incluso	431	313	471	325	612	792	7
al	475	313	485	325	612	792	7
totalitarismo,	488	313	562	325	612	792	7
y	565	313	572	325	612	792	7
se	575	313	589	325	612	792	7
vuelve	10	328	47	340	612	792	7
rápidamente	51	328	123	340	612	792	7
incapaz	126	328	171	340	612	792	7
de	174	328	189	340	612	792	7
resolver	192	328	238	340	612	792	7
las	242	328	259	340	612	792	7
cuestiones	262	328	324	340	612	792	7
del	327	328	345	340	612	792	7
desarrollo.	348	328	409	340	612	792	7
¡Así	10	363	33	375	612	792	7
están	37	363	68	375	612	792	7
hechos	72	363	113	375	612	792	7
los	117	363	134	375	612	792	7
humanos,	137	363	194	375	612	792	7
y	197	363	204	375	612	792	7
es	208	363	221	375	612	792	7
preferible	225	363	279	375	612	792	7
tomarles	282	363	332	375	612	792	7
por	335	363	354	375	612	792	7
lo	358	363	368	375	612	792	7
que	371	363	393	375	612	792	7
son,	396	363	421	375	612	792	7
más	424	363	449	375	612	792	7
que	452	363	474	375	612	792	7
construir	478	363	527	375	612	792	7
proyectos	531	363	587	375	612	792	7
utópicos,	10	378	62	390	612	792	7
contando	65	378	118	390	612	792	7
con	122	378	143	390	612	792	7
lo	146	378	157	390	612	792	7
que	160	378	182	390	612	792	7
ellos	185	378	212	390	612	792	7
deberían	215	378	266	390	612	792	7
ser!	270	378	292	390	612	792	7
EL	10	413	27	425	612	792	7
RETORNO	30	413	95	425	612	792	7
DEL	98	413	124	425	612	792	7
ESTADO	128	413	182	425	612	792	7
EN	185	413	203	425	612	792	7
AMÉRICA	207	413	267	425	612	792	7
LATINA	271	413	318	425	612	792	7
Durante	10	448	56	460	612	792	7
mucho	60	448	98	460	612	792	7
tiempo	102	448	141	460	612	792	7
—por	144	448	176	460	612	792	7
lo	179	448	190	460	612	792	7
menos	193	448	232	460	612	792	7
desde	236	448	271	460	612	792	7
la	274	448	284	460	612	792	7
crisis	288	448	317	460	612	792	7
de	321	448	335	460	612	792	7
1929	339	448	368	460	612	792	7
hasta	371	448	403	460	612	792	7
la	406	448	417	460	612	792	7
de	420	448	434	460	612	792	7
1975—	438	448	480	460	612	792	7
el	483	448	493	460	612	792	7
Estado	497	448	537	460	612	792	7
ha	541	448	555	460	612	792	7
sido	559	448	582	460	612	792	7
considerado	10	463	80	475	612	792	7
como	84	463	116	475	612	792	7
el	119	463	129	475	612	792	7
actor	133	463	162	475	612	792	7
central	165	463	204	475	612	792	7
del	208	463	225	475	612	792	7
desarrollo:	228	463	289	475	612	792	7
ya	292	463	306	475	612	792	7
se	310	463	323	475	612	792	7
trate	327	463	353	475	612	792	7
de	356	463	371	475	612	792	7
la	374	463	384	475	612	792	7
vía	388	463	405	475	612	792	7
capitalista	409	463	466	475	612	792	7
o	470	463	477	475	612	792	7
de	480	463	495	475	612	792	7
la	498	463	508	475	612	792	7
vía	512	463	529	475	612	792	7
socialista,	533	463	590	475	612	792	7
era	10	479	29	491	612	792	7
el	32	479	42	491	612	792	7
pilar	46	479	70	491	612	792	7
de	74	479	88	491	612	792	7
las	92	479	108	491	612	792	7
políticas	112	479	159	491	612	792	7
de	163	479	177	491	612	792	7
modernización,	181	479	269	491	612	792	7
unas	272	479	300	491	612	792	7
veces	304	479	338	491	612	792	7
al	341	479	351	491	612	792	7
servicio	355	479	399	491	612	792	7
de	402	479	417	491	612	792	7
una	420	479	442	491	612	792	7
hipotética	445	479	501	491	612	792	7
burguesía	504	479	562	491	612	792	7
nacional,	10	494	62	506	612	792	7
y	65	494	72	506	612	792	7
otras	75	494	104	506	612	792	7
en	108	494	122	506	612	792	7
beneficio	126	494	177	506	612	792	7
de	181	494	195	506	612	792	7
las	199	494	215	506	612	792	7
clases	219	494	256	506	612	792	7
populares,	259	494	320	506	612	792	7
y,	323	494	333	506	612	792	7
a	337	494	344	506	612	792	7
veces	348	494	381	506	612	792	7
incluso,	385	494	429	506	612	792	7
creíamos,	432	494	489	506	612	792	7
en	493	494	507	506	612	792	7
provecho	511	494	564	506	612	792	7
de	567	494	582	506	612	792	7
ambas	10	510	49	522	612	792	7
a	52	510	60	522	612	792	7
la	63	510	73	522	612	792	7
vez.	77	510	101	522	612	792	7
La	10	544	24	556	612	792	7
crisis	28	544	57	556	612	792	7
de	61	544	75	556	612	792	7
los	79	544	95	556	612	792	7
años	99	544	127	556	612	792	7
75	131	544	145	556	612	792	7
nos	149	544	169	556	612	792	7
devolvió,	173	544	224	556	612	792	7
en	228	544	242	556	612	792	7
el	246	544	256	556	612	792	7
Norte	259	544	291	556	612	792	7
como	294	544	326	556	612	792	7
en	330	544	344	556	612	792	7
el	348	544	358	556	612	792	7
Sur,	361	544	385	556	612	792	7
el	389	544	399	556	612	792	7
viejo	402	544	429	556	612	792	7
liberalismo,	432	544	498	556	612	792	7
en	501	544	516	556	612	792	7
su	519	544	533	556	612	792	7
apariencia	536	544	596	556	612	792	7
“neo”.	10	560	44	572	612	792	7
Por	47	560	67	572	612	792	7
todas	71	560	103	572	612	792	7
partes,	106	560	146	572	612	792	7
entonces,	149	560	205	572	612	792	7
se	209	560	223	572	612	792	7
han	226	560	248	572	612	792	7
puesto	251	560	290	572	612	792	7
a	294	560	301	572	612	792	7
criticar	305	560	343	572	612	792	7
al	346	560	356	572	612	792	7
Estado,	360	560	404	572	612	792	7
considerando	407	560	485	572	612	792	7
que	488	560	510	572	612	792	7
era	514	560	532	572	612	792	7
el	536	560	546	572	612	792	7
peor	549	560	575	572	612	792	7
gestor	10	575	46	587	612	792	7
posible	50	575	90	587	612	792	7
del	94	575	111	587	612	792	7
desarrollo,	115	575	175	587	612	792	7
limitando	179	575	230	587	612	792	7
sus	234	575	254	587	612	792	7
intervenciones	258	575	341	587	612	792	7
a	345	575	352	587	612	792	7
sostener	355	575	405	587	612	792	7
el	409	575	419	587	612	792	7
mercado,	422	575	476	587	612	792	7
reduciendo	480	575	544	587	612	792	7
sus	547	575	567	587	612	792	7
recursos,	10	591	63	603	612	792	7
y	67	591	73	603	612	792	7
privatizando	77	591	146	603	612	792	7
todo	150	591	175	603	612	792	7
lo	179	591	189	603	612	792	7
que	192	591	214	603	612	792	7
podía	218	591	250	603	612	792	7
ser	254	591	271	603	612	792	7
él.	275	591	289	603	612	792	7
América	292	591	340	603	612	792	7
Latina	343	591	378	603	612	792	7
no	382	591	396	603	612	792	7
ha	400	591	414	603	612	792	7
escapado	418	591	474	603	612	792	7
del	478	591	495	603	612	792	7
maremoto	498	591	557	603	612	792	7
neoliberal:	10	606	70	618	612	792	7
¡todos	73	606	109	618	612	792	7
los	113	606	129	618	612	792	7
países	133	606	171	618	612	792	7
han	174	606	196	618	612	792	7
pasado	200	606	242	618	612	792	7
por	246	606	264	618	612	792	7
allí!	268	606	288	618	612	792	7
Por	292	606	312	618	612	792	7
desgracia,	315	606	375	618	612	792	7
después	378	606	427	618	612	792	7
de	431	606	445	618	612	792	7
algunos	449	606	494	618	612	792	7
años	498	606	526	618	612	792	7
de	529	606	544	618	612	792	7
experiencia	10	622	76	634	612	792	7
concreta	80	622	129	634	612	792	7
de	133	622	147	634	612	792	7
este	151	622	175	634	612	792	7
modelo	179	622	221	634	612	792	7
puro	225	622	251	634	612	792	7
y	254	622	261	634	612	792	7
duro,	264	622	294	634	612	792	7
se	297	622	311	634	612	792	7
ha	315	622	329	634	612	792	7
tomado	333	622	376	634	612	792	7
por	379	622	398	634	612	792	7
todas	401	622	433	634	612	792	7
partes	437	622	473	634	612	792	7
la	476	622	486	634	612	792	7
medida	490	622	532	634	612	792	7
de	536	622	550	634	612	792	7
sus	554	622	574	634	612	792	7
efectos	10	637	52	649	612	792	7
nefastos.	55	637	108	649	612	792	7
Incluso	111	637	152	649	612	792	7
cuando	156	637	198	649	612	792	7
hace	202	637	230	649	612	792	7
escalar	233	637	275	649	612	792	7
el	279	637	289	649	612	792	7
PIB	292	637	313	649	612	792	7
per	317	637	335	649	612	792	7
cápita,	339	637	377	649	612	792	7
lo	381	637	391	649	612	792	7
que	394	637	416	649	612	792	7
frecuentemente	419	637	509	649	612	792	7
es	513	637	526	649	612	792	7
el	530	637	540	649	612	792	7
caso,	544	637	575	649	612	792	7
tiene	10	653	38	665	612	792	7
siempre	42	653	88	665	612	792	7
costos	91	653	129	665	612	792	7
prohibitivos:	132	653	201	665	612	792	7
costos	205	653	242	665	612	792	7
sociales	246	653	292	665	612	792	7
(desigualdad,	296	653	373	665	612	792	7
explotación	377	653	442	665	612	792	7
ultrajante,	446	653	503	665	612	792	7
exclusión,	506	653	564	665	612	792	7
inseguridad,	10	668	80	680	612	792	7
crisis	84	668	113	680	612	792	7
alimentaria),	117	668	188	680	612	792	7
costos	192	668	229	680	612	792	7
ecológicos	233	668	294	680	612	792	7
y	297	668	304	680	612	792	7
costos	307	668	345	680	612	792	7
culturales.	348	668	407	680	612	792	7
Y,	411	668	423	680	612	792	7
por	427	668	445	680	612	792	7
todas	449	668	480	680	612	792	7
partes,	484	668	524	680	612	792	7
los	527	668	544	680	612	792	7
que	547	668	569	680	612	792	7
pagan	10	684	46	696	612	792	7
gravosamente	50	684	131	696	612	792	7
el	135	684	145	696	612	792	7
precio	149	684	184	696	612	792	7
de	187	684	202	696	612	792	7
este	205	684	230	696	612	792	7
modelo,	233	684	279	696	612	792	7
las	283	684	299	696	612	792	7
clases	303	684	340	696	612	792	7
populares,	343	684	404	696	612	792	7
protestan,	407	684	465	696	612	792	7
más	468	684	493	696	612	792	7
o	496	684	503	696	612	792	7
menos:	507	684	549	696	612	792	7
los	553	684	570	696	612	792	7
movimientos	10	699	83	711	612	792	7
indigenistas	86	699	154	711	612	792	7
se	158	699	172	711	612	792	7
despiertan	175	699	236	711	612	792	7
(particularmente	239	699	332	711	612	792	7
los	336	699	353	711	612	792	7
zapatistas	356	699	414	711	612	792	7
en	418	699	432	711	612	792	7
México,	436	699	480	711	612	792	7
y	484	699	490	711	612	792	7
los	494	699	511	711	612	792	7
pueblos	514	699	559	711	612	792	7
indígenas	10	715	66	727	612	792	7
un	70	715	84	727	612	792	7
poco	88	715	116	727	612	792	7
por	119	715	138	727	612	792	7
todas	141	715	173	727	612	792	7
partes:	177	715	216	727	612	792	7
Bolivia,	220	715	261	727	612	792	7
Ecuador,	265	715	317	727	612	792	7
Perú);	320	715	356	727	612	792	7
y	359	715	366	727	612	792	7
movimientos	369	715	442	727	612	792	7
de	445	715	460	727	612	792	7
excluidos	463	715	517	727	612	792	7
se	521	715	534	727	612	792	7
organizan	538	715	595	727	612	792	7
(particularmente	10	730	103	742	612	792	7
el	107	730	117	742	612	792	7
Movimiento	121	730	187	742	612	792	7
de	190	730	205	742	612	792	7
los	208	730	225	742	612	792	7
Sin	228	730	247	742	612	792	7
Tierra	251	730	284	742	612	792	7
y	288	730	294	742	612	792	7
el	298	730	308	742	612	792	7
de	312	730	326	742	612	792	7
la	330	730	340	742	612	792	7
economía	343	730	400	742	612	792	7
solidaria	404	730	452	742	612	792	7
en	455	730	470	742	612	792	7
Brasil,	473	730	509	742	612	792	7
o	513	730	520	742	612	792	7
el	524	730	534	742	612	792	7
de	537	730	552	742	612	792	7
los	555	730	572	742	612	792	7
file:///C|/SciELO/serial/rbcst/v12n26/body/v12n26a09.htm	18	779	230	787	612	792	7
(7	232	779	240	787	612	792	7
of	242	779	250	787	612	792	7
12)20/05/2010	252	779	305	787	612	792	7
14:25:31	307	779	339	787	612	792	7
Presentación	18	6	64	14	612	792	8
“piqueteros”	10	28	79	40	612	792	8
y	83	28	89	40	612	792	8
de	93	28	107	40	612	792	8
la	111	28	121	40	612	792	8
autogestión	124	28	191	40	612	792	8
de	195	28	209	40	612	792	8
empresas	213	28	269	40	612	792	8
en	273	28	287	40	612	792	8
Argentina).	291	28	354	40	612	792	8
Estos	10	63	42	75	612	792	8
movimientos	46	63	118	75	612	792	8
sociales	122	63	169	75	612	792	8
sostienen	172	63	228	75	612	792	8
las	231	63	248	75	612	792	8
fuerzas	251	63	294	75	612	792	8
políticas	297	63	345	75	612	792	8
progresistas,	348	63	422	75	612	792	8
que	426	63	447	75	612	792	8
han	451	63	473	75	612	792	8
llegado,	476	63	521	75	612	792	8
por	525	63	544	75	612	792	8
la	547	63	557	75	612	792	8
vía	561	63	578	75	612	792	8
electoral,	10	78	62	90	612	792	8
a	66	78	73	90	612	792	8
tomar	77	78	110	90	612	792	8
el	113	78	123	90	612	792	8
control	127	78	166	90	612	792	8
del	169	78	187	90	612	792	8
poder	190	78	223	90	612	792	8
ejecutivo	227	78	278	90	612	792	8
en	282	78	296	90	612	792	8
más	299	78	324	90	612	792	8
de	327	78	342	90	612	792	8
la	345	78	355	90	612	792	8
mitad	359	78	391	90	612	792	8
de	394	78	409	90	612	792	8
América	412	78	460	90	612	792	8
Latina.	463	78	502	90	612	792	8
Los	506	78	526	90	612	792	8
gobiernos	530	78	587	90	612	792	8
llamados	10	94	62	106	612	792	8
“de	65	94	84	106	612	792	8
izquierda”	88	94	144	106	612	792	8
han	148	94	169	106	612	792	8
tomado	173	94	216	106	612	792	8
un	220	94	234	106	612	792	8
lugar	238	94	266	106	612	792	8
en	270	94	284	106	612	792	8
una	288	94	310	106	612	792	8
decena	313	94	356	106	612	792	8
de	359	94	373	106	612	792	8
países:	377	94	419	106	612	792	8
Venezuela,	422	94	487	106	612	792	8
Bolivia,	491	94	532	106	612	792	8
Ecuador,	536	94	588	106	612	792	8
Nicaragua,	10	109	72	121	612	792	8
Brasil,	76	109	112	121	612	792	8
Argentina,	116	109	174	121	612	792	8
Uruguay	178	109	227	121	612	792	8
y	230	109	237	121	612	792	8
Chile	241	109	270	121	612	792	8
y,	274	109	284	121	612	792	8
recientemente,	287	109	373	121	612	792	8
Paraguay,	376	109	435	121	612	792	8
sin	439	109	455	121	612	792	8
olvidar,	459	109	501	121	612	792	8
por	504	109	523	121	612	792	8
supuesto,	526	109	582	121	612	792	8
Cuba,	10	125	44	137	612	792	8
donde	48	125	84	137	612	792	8
el	88	125	98	137	612	792	8
Estado	101	125	141	137	612	792	8
es	145	125	159	137	612	792	8
omnipresente	162	125	241	137	612	792	8
desde	244	125	279	137	612	792	8
hace	283	125	311	137	612	792	8
casi	315	125	338	137	612	792	8
medio	341	125	376	137	612	792	8
siglo.	380	125	410	137	612	792	8
Estos	414	125	446	137	612	792	8
gobiernos	450	125	506	137	612	792	8
se	510	125	524	137	612	792	8
esfuerzan,	527	125	588	137	612	792	8
con	10	140	31	152	612	792	8
más	34	140	59	152	612	792	8
o	62	140	70	152	612	792	8
menos	73	140	112	152	612	792	8
de	116	140	130	152	612	792	8
voluntad	134	140	182	152	612	792	8
y	186	140	192	152	612	792	8
éxito,	196	140	227	152	612	792	8
por	231	140	249	152	612	792	8
restablecer	253	140	317	152	612	792	8
un	320	140	335	152	612	792	8
cierto	338	140	370	152	612	792	8
control	373	140	412	152	612	792	8
del	416	140	433	152	612	792	8
Estado	437	140	477	152	612	792	8
sobre	480	140	513	152	612	792	8
el	516	140	526	152	612	792	8
mercado,	530	140	584	152	612	792	8
por	10	156	29	168	612	792	8
hacer	32	156	65	168	612	792	8
intervenir	68	156	121	168	612	792	8
de	125	156	139	168	612	792	8
nuevo	143	156	178	168	612	792	8
al	182	156	192	168	612	792	8
Estado	195	156	236	168	612	792	8
como	239	156	271	168	612	792	8
actor	274	156	303	168	612	792	8
piloto	307	156	338	168	612	792	8
del	341	156	358	168	612	792	8
proceso	362	156	408	168	612	792	8
de	412	156	426	168	612	792	8
desarrollo.	429	156	490	168	612	792	8
Se	493	156	509	168	612	792	8
esfuerzan,	513	156	573	168	612	792	8
unos	10	171	38	183	612	792	8
más,	42	171	70	183	612	792	8
otros	73	171	102	183	612	792	8
menos,	106	171	148	183	612	792	8
por	151	171	170	183	612	792	8
dar	174	171	192	183	612	792	8
un	196	171	210	183	612	792	8
rostro	214	171	247	183	612	792	8
humano	251	171	297	183	612	792	8
al	301	171	311	183	612	792	8
neoliberalismo,	315	171	401	183	612	792	8
por	405	171	424	183	612	792	8
poner	427	171	460	183	612	792	8
la	464	171	474	183	612	792	8
economía	478	171	534	183	612	792	8
al	538	171	548	183	612	792	8
servicio	552	171	595	183	612	792	8
de	10	187	24	199	612	792	8
la	28	187	38	199	612	792	8
sociedad,	42	187	97	199	612	792	8
y	101	187	107	199	612	792	8
no	111	187	125	199	612	792	8
a	129	187	136	199	612	792	8
la	139	187	149	199	612	792	8
inversa.	153	187	198	199	612	792	8
Se	202	187	218	199	612	792	8
puede,	221	187	261	199	612	792	8
pues,	264	187	296	199	612	792	8
con	300	187	320	199	612	792	8
razón,	324	187	360	199	612	792	8
hablar	363	187	399	199	612	792	8
de	403	187	417	199	612	792	8
un	421	187	435	199	612	792	8
“retorno	439	187	484	199	612	792	8
del	488	187	505	199	612	792	8
Estado	509	187	549	199	612	792	8
en	552	187	567	199	612	792	8
América	10	202	57	214	612	792	8
Latina”.	61	202	104	214	612	792	8
Justo	108	202	139	214	612	792	8
es	142	202	156	214	612	792	8
sirviéndome	159	202	229	214	612	792	8
de	233	202	247	214	612	792	8
las	251	202	267	214	612	792	8
seis	271	202	294	214	612	792	8
cuestiones	297	202	359	214	612	792	8
que	363	202	384	214	612	792	8
ponen	388	202	424	214	612	792	8
el	427	202	437	214	612	792	8
concepto	441	202	493	214	612	792	8
de	497	202	511	214	612	792	8
desarrollo	515	202	572	214	612	792	8
ético	10	219	37	231	612	792	8
y	41	219	47	231	612	792	8
duradero	51	219	103	231	612	792	8
que	106	219	128	231	612	792	8
he	131	219	146	231	612	792	8
intentado,	149	219	206	231	612	792	8
en	210	219	224	231	612	792	8
otro	228	219	250	231	612	792	8
lugar	254	219	282	231	612	792	8
5	282	217	288	227	612	792	8
,	288	219	292	231	612	792	8
evaluar	295	219	338	231	612	792	8
algunas	341	219	386	231	612	792	8
de	390	219	404	231	612	792	8
estas	408	219	439	231	612	792	8
experiencias	442	219	515	231	612	792	8
actualmente	519	219	589	231	612	792	8
en	10	234	24	246	612	792	8
curso.	28	234	63	246	612	792	8
¿Estos	67	234	107	246	612	792	8
Estados,	111	234	161	246	612	792	8
controlados	164	234	231	246	612	792	8
por	235	234	253	246	612	792	8
estos	257	234	288	246	612	792	8
gobiernos,	292	234	352	246	612	792	8
llegan	355	234	390	246	612	792	8
a	394	234	401	246	612	792	8
resolver	404	234	450	246	612	792	8
las	454	234	470	246	612	792	8
contradicciones	474	234	564	246	612	792	8
enunciadas	10	250	76	262	612	792	8
más	80	250	104	262	612	792	8
arriba?	108	250	148	262	612	792	8
La	10	284	24	296	612	792	8
respuesta	28	284	85	296	612	792	8
a	88	284	95	296	612	792	8
esta	99	284	124	296	612	792	8
cuestión	127	284	175	296	612	792	8
es	179	284	192	296	612	792	8
demasiado	196	284	259	296	612	792	8
compleja	263	284	315	296	612	792	8
para	318	284	344	296	612	792	8
ser	348	284	366	296	612	792	8
resumida	369	284	422	296	612	792	8
aquí	426	284	451	296	612	792	8
en	455	284	469	296	612	792	8
pocas	473	284	507	296	612	792	8
palabras.	511	284	564	296	612	792	8
Sin	567	284	586	296	612	792	8
embargo,	10	300	65	312	612	792	8
sin	68	300	85	312	612	792	8
prejuzgar	88	300	142	312	612	792	8
el	146	300	156	312	612	792	8
porvenir	159	300	206	312	612	792	8
de	210	300	224	312	612	792	8
estas	228	300	259	312	612	792	8
tentativas	262	300	317	312	612	792	8
y	321	300	327	312	612	792	8
con	331	300	352	312	612	792	8
las	355	300	372	312	612	792	8
informaciones,	376	300	460	312	612	792	8
a	463	300	470	312	612	792	8
menudo	474	300	521	312	612	792	8
parciales,	524	300	580	312	612	792	8
de	583	300	598	312	612	792	8
las	10	315	27	327	612	792	8
que	30	315	52	327	612	792	8
he	55	315	70	327	612	792	8
podido	73	315	112	327	612	792	8
disponer	116	315	165	327	612	792	8
para	169	315	195	327	612	792	8
dirigir	198	315	230	327	612	792	8
este	233	315	258	327	612	792	8
estudio,	261	315	307	327	612	792	8
creo	310	315	335	327	612	792	8
poder	339	315	372	327	612	792	8
hacer	376	315	408	327	612	792	8
aquí	412	315	437	327	612	792	8
algunos	440	315	486	327	612	792	8
comentarios.	489	315	563	327	612	792	8
Más	10	350	34	362	612	792	8
que	38	350	60	362	612	792	8
resolver	63	350	109	362	612	792	8
las	113	350	129	362	612	792	8
contradicciones	133	350	223	362	612	792	8
del	226	350	243	362	612	792	8
desarrollo,	247	350	307	362	612	792	8
estos	311	350	342	362	612	792	8
gobiernos	345	350	402	362	612	792	8
me	406	350	424	362	612	792	8
parece	427	350	467	362	612	792	8
que	470	350	492	362	612	792	8
han	496	350	517	362	612	792	8
elegido	521	350	562	362	612	792	8
privilegiar	10	365	65	377	612	792	8
una	69	365	90	377	612	792	8
de	94	365	108	377	612	792	8
las	112	365	129	377	612	792	8
dos	132	365	153	377	612	792	8
columnas	157	365	212	377	612	792	8
del	215	365	233	377	612	792	8
cuadro	236	365	276	377	612	792	8
presentado	279	365	344	377	612	792	8
más	348	365	372	377	612	792	8
arriba.	376	365	412	377	612	792	8
Así,	10	400	32	412	612	792	8
los	36	400	52	412	612	792	8
dirigentes	56	400	112	412	612	792	8
de	116	400	130	412	612	792	8
Venezuela,	134	400	198	412	612	792	8
de	202	400	216	412	612	792	8
Bolivia	220	400	258	412	612	792	8
y	261	400	268	412	612	792	8
de	271	400	286	412	612	792	8
Ecuador	289	400	338	412	612	792	8
tienen	341	400	376	412	612	792	8
una	380	400	401	412	612	792	8
neta	405	400	430	412	612	792	8
preferencia	434	400	498	412	612	792	8
por	502	400	521	412	612	792	8
los	524	400	541	412	612	792	8
objetivos	544	400	595	412	612	792	8
que	10	415	32	427	612	792	8
figuran	35	415	75	427	612	792	8
en	78	415	93	427	612	792	8
la	96	415	106	427	612	792	8
columna	110	415	159	427	612	792	8
de	162	415	177	427	612	792	8
la	180	415	190	427	612	792	8
izquierda:	194	415	250	427	612	792	8
buscan	254	415	295	427	612	792	8
recuperar	299	415	354	427	612	792	8
el	358	415	368	427	612	792	8
control	371	415	410	427	612	792	8
de	414	415	428	427	612	792	8
sus	432	415	452	427	612	792	8
riquezas	455	415	504	427	612	792	8
naturales;	508	415	565	427	612	792	8
colocan	10	431	55	443	612	792	8
una	58	431	80	443	612	792	8
nueva	83	431	118	443	612	792	8
distribución	122	431	187	443	612	792	8
más	191	431	215	443	612	792	8
equitativa	219	431	274	443	612	792	8
de	278	431	292	443	612	792	8
las	296	431	312	443	612	792	8
riquezas;	316	431	368	443	612	792	8
se	372	431	386	443	612	792	8
apoyan	389	431	432	443	612	792	8
en	435	431	450	443	612	792	8
la	453	431	463	443	612	792	8
voluntad	467	431	516	443	612	792	8
democrática	519	431	590	443	612	792	8
de	10	447	24	458	612	792	8
la	28	447	38	458	612	792	8
mayoría	42	447	88	458	612	792	8
de	92	447	106	458	612	792	8
la	110	447	120	458	612	792	8
población	123	447	179	458	612	792	8
(aunque	182	447	230	458	612	792	8
este	233	447	258	458	612	792	8
apoyo	261	447	297	458	612	792	8
es,	300	447	317	458	612	792	8
al	321	447	331	458	612	792	8
menos	335	447	373	458	612	792	8
en	377	447	391	458	612	792	8
parte,	395	447	428	458	612	792	8
el	432	447	442	458	612	792	8
de	445	447	460	458	612	792	8
una	463	447	485	458	612	792	8
“clientela”	488	447	544	458	612	792	8
fidelizada	10	462	65	474	612	792	8
por	68	462	87	474	612	792	8
políticas	90	462	138	474	612	792	8
sociales	141	462	188	474	612	792	8
generosas);	192	462	260	474	612	792	8
se	264	462	277	474	612	792	8
esfuerzan,	281	462	341	474	612	792	8
con	345	462	366	474	612	792	8
mucha	369	462	408	474	612	792	8
dificultad,	412	462	466	474	612	792	8
por	470	462	488	474	612	792	8
reconstruir	492	462	553	474	612	792	8
un	557	462	571	474	612	792	8
contrato	10	478	57	489	612	792	8
social	60	478	93	489	612	792	8
que	97	478	118	489	612	792	8
incluya	122	478	162	489	612	792	8
a	166	478	173	489	612	792	8
los	177	478	193	489	612	792	8
grupos	197	478	236	489	612	792	8
sociales	240	478	287	489	612	792	8
hasta	290	478	322	489	612	792	8
entonces	325	478	378	489	612	792	8
dominados	381	478	445	489	612	792	8
y	448	478	455	489	612	792	8
excluidos;	458	478	516	489	612	792	8
movilizan	519	478	573	489	612	792	8
a	577	478	584	489	612	792	8
su	10	493	24	505	612	792	8
población	27	493	83	505	612	792	8
alrededor	86	493	141	505	612	792	8
de	144	493	159	505	612	792	8
un	162	493	177	505	612	792	8
proyecto	180	493	230	505	612	792	8
creíble	233	493	272	505	612	792	8
que	276	493	297	505	612	792	8
asocia	301	493	338	505	612	792	8
a	342	493	349	505	612	792	8
las	353	493	369	505	612	792	8
“minorías”	373	493	431	505	612	792	8
culturales;	434	493	493	505	612	792	8
y	497	493	503	505	612	792	8
parecen	507	493	554	505	612	792	8
inclusive	10	509	60	520	612	792	8
preocuparse	63	509	135	520	612	792	8
un	139	509	153	520	612	792	8
poco	157	509	185	520	612	792	8
—aunque	188	509	244	520	612	792	8
estén	248	509	279	520	612	792	8
muy	283	509	307	520	612	792	8
lejos	311	509	338	520	612	792	8
de	341	509	355	520	612	792	8
la	359	509	369	520	612	792	8
realidad—	373	509	432	520	612	792	8
por	435	509	454	520	612	792	8
la	457	509	468	520	612	792	8
protección	471	509	531	520	612	792	8
de	534	509	549	520	612	792	8
su	552	509	566	520	612	792	8
entorno	10	524	54	536	612	792	8
natural.	57	524	101	536	612	792	8
Pero	104	524	131	536	612	792	8
estas	135	524	166	536	612	792	8
elecciones	169	524	231	536	612	792	8
vuelven	234	524	279	536	612	792	8
muy	282	524	307	536	612	792	8
difícil	310	524	340	536	612	792	8
la	343	524	353	536	612	792	8
prosecución	357	524	427	536	612	792	8
de	430	524	445	536	612	792	8
los	448	524	465	536	612	792	8
objetivos	468	524	519	536	612	792	8
que	523	524	544	536	612	792	8
figuran	548	524	587	536	612	792	8
en	10	540	24	552	612	792	8
la	28	540	38	552	612	792	8
columna	42	540	90	552	612	792	8
de	94	540	108	552	612	792	8
la	112	540	122	552	612	792	8
derecha:	126	540	176	552	612	792	8
su	180	540	193	552	612	792	8
política	197	540	238	552	612	792	8
antiimperialista	241	540	327	552	612	792	8
tiende	331	540	366	552	612	792	8
a	370	540	377	552	612	792	8
marginalizarlos	381	540	468	552	612	792	8
y	471	540	478	552	612	792	8
deben	481	540	517	552	612	792	8
reconstruir	521	540	582	552	612	792	8
lazos	10	555	40	567	612	792	8
de	44	555	58	567	612	792	8
solidaridad	62	555	124	567	612	792	8
entre	128	555	157	567	612	792	8
ellos;	161	555	191	567	612	792	8
sus	195	555	215	567	612	792	8
clases	218	555	255	567	612	792	8
dominantes	259	555	325	567	612	792	8
sabotean	329	555	382	567	612	792	8
su	386	555	399	567	612	792	8
proyecto	403	555	452	567	612	792	8
de	456	555	470	567	612	792	8
desarrollo	474	555	531	567	612	792	8
(huelga	534	555	577	567	612	792	8
patronal,	10	571	60	583	612	792	8
amenaza	64	571	117	583	612	792	8
de	121	571	135	583	612	792	8
secesión)	139	571	194	583	612	792	8
y	197	571	204	583	612	792	8
les	208	571	224	583	612	792	8
cuesta	228	571	266	583	612	792	8
trabajo	269	571	309	583	612	792	8
diversificar	312	571	374	583	612	792	8
sus	378	571	398	583	612	792	8
economías,	401	571	468	583	612	792	8
que	472	571	493	583	612	792	8
continúan,	497	571	557	583	612	792	8
entonces,	10	586	66	598	612	792	8
dependiendo	70	586	144	598	612	792	8
del	148	586	165	598	612	792	8
exceso	169	586	210	598	612	792	8
de	213	586	228	598	612	792	8
las	231	586	248	598	612	792	8
exportaciones	251	586	332	598	612	792	8
de	335	586	350	598	612	792	8
petróleo	353	586	400	598	612	792	8
y	404	586	410	598	612	792	8
de	414	586	428	598	612	792	8
gas;	432	586	456	598	612	792	8
aunque	460	586	503	598	612	792	8
confirmados	506	586	577	598	612	792	8
por	10	602	29	614	612	792	8
elección,	32	602	83	614	612	792	8
sus	87	602	107	614	612	792	8
regímenes	111	602	172	614	612	792	8
políticos	175	602	223	614	612	792	8
quedan	226	602	269	614	612	792	8
muy	273	602	297	614	612	792	8
inestables	301	602	359	614	612	792	8
y	363	602	369	614	612	792	8
amenazados	373	602	447	614	612	792	8
por	450	602	469	614	612	792	8
sus	473	602	493	614	612	792	8
adversarios	496	602	563	614	612	792	8
internos	10	617	56	629	612	792	8
y	60	617	66	629	612	792	8
externos;	70	617	123	629	612	792	8
el	126	617	136	629	612	792	8
contrato	140	617	187	629	612	792	8
social	190	617	223	629	612	792	8
y	227	617	233	629	612	792	8
la	237	617	247	629	612	792	8
integración	251	617	314	629	612	792	8
nacional,	317	617	369	629	612	792	8
sobre	373	617	405	629	612	792	8
todo	409	617	434	629	612	792	8
en	437	617	452	629	612	792	8
Bolivia,	455	617	497	629	612	792	8
son	501	617	521	629	612	792	8
constantemente	10	633	102	645	612	792	8
acusados	106	633	161	645	612	792	8
por	164	633	183	645	612	792	8
fuerzas	187	633	229	645	612	792	8
centrífugas	233	633	297	645	612	792	8
que	300	633	322	645	612	792	8
buscan	325	633	367	645	612	792	8
sembrar	371	633	418	645	612	792	8
el	422	633	432	645	612	792	8
caos…	435	633	475	645	612	792	8
A	10	667	19	679	612	792	8
la	22	667	32	679	612	792	8
inversa,	36	667	81	679	612	792	8
los	85	667	101	679	612	792	8
dirigentes	105	667	161	679	612	792	8
de	164	667	179	679	612	792	8
Chile,	182	667	215	679	612	792	8
de	219	667	233	679	612	792	8
Argentina	237	667	292	679	612	792	8
y	296	667	302	679	612	792	8
de	306	667	320	679	612	792	8
Uruguay	324	667	373	679	612	792	8
parecen	376	667	423	679	612	792	8
tener	427	667	456	679	612	792	8
una	460	667	481	679	612	792	8
preferencia	485	667	549	679	612	792	8
marcada	10	683	60	695	612	792	8
para	64	683	90	695	612	792	8
los	93	683	110	695	612	792	8
objetivos	113	683	164	695	612	792	8
que	168	683	190	695	612	792	8
figuran	193	683	233	695	612	792	8
en	236	683	251	695	612	792	8
la	254	683	264	695	612	792	8
columna	268	683	317	695	612	792	8
de	320	683	335	695	612	792	8
la	338	683	348	695	612	792	8
derecha:	352	683	402	695	612	792	8
han	406	683	427	695	612	792	8
tomado	431	683	474	695	612	792	8
su	478	683	491	695	612	792	8
lugar	495	683	524	695	612	792	8
en	527	683	542	695	612	792	8
los	545	683	562	695	612	792	8
intercambios	10	698	83	710	612	792	8
mundiales	87	698	146	710	612	792	8
firmando	149	698	200	710	612	792	8
numerosos	203	698	267	710	612	792	8
tratados	271	698	317	710	612	792	8
de	321	698	335	710	612	792	8
libre	339	698	363	710	612	792	8
comercio,	367	698	423	710	612	792	8
particularmente	427	698	516	710	612	792	8
con	519	698	540	710	612	792	8
los	544	698	560	710	612	792	8
Estados	10	714	57	726	612	792	8
occidentales;	60	714	136	726	612	792	8
aprovechando	139	714	221	726	612	792	8
la	225	714	235	726	612	792	8
coyuntura	238	714	295	726	612	792	8
favorable	299	714	352	726	612	792	8
(la	356	714	370	726	612	792	8
demanda	373	714	427	726	612	792	8
asiática),	431	714	483	726	612	792	8
su	486	714	500	726	612	792	8
economía	503	714	560	726	612	792	8
produce	10	729	57	741	612	792	8
un	60	729	75	741	612	792	8
tanto	78	729	107	741	612	792	8
bien	111	729	135	741	612	792	8
y	139	729	145	741	612	792	8
se	149	729	162	741	612	792	8
esfuerzan	166	729	223	741	612	792	8
(más	226	729	255	741	612	792	8
o	259	729	266	741	612	792	8
menos	269	729	308	741	612	792	8
según	312	729	347	741	612	792	8
los	350	729	367	741	612	792	8
casos)	371	729	409	741	612	792	8
por	412	729	431	741	612	792	8
diversificarla;	435	729	510	741	612	792	8
sus	513	729	534	741	612	792	8
regímenes	537	729	598	741	612	792	8
son	10	745	31	757	612	792	8
estables	34	745	83	757	612	792	8
y	86	745	93	757	612	792	8
sus	96	745	116	757	612	792	8
gobiernos	120	745	177	757	612	792	8
son	180	745	201	757	612	792	8
fuertes;	205	745	248	757	612	792	8
llegan,	251	745	289	757	612	792	8
mal	293	745	314	757	612	792	8
que	317	745	339	757	612	792	8
bien,	343	745	371	757	612	792	8
a	374	745	381	757	612	792	8
institucionalizar	385	745	473	757	612	792	8
los	477	745	493	757	612	792	8
conflictos	497	745	551	757	612	792	8
con	554	745	575	757	612	792	8
los	579	745	595	757	612	792	8
file:///C|/SciELO/serial/rbcst/v12n26/body/v12n26a09.htm	18	779	230	787	612	792	8
(8	232	779	240	787	612	792	8
of	242	779	250	787	612	792	8
12)20/05/2010	252	779	305	787	612	792	8
14:25:31	307	779	339	787	612	792	8
Presentación	18	6	64	14	612	792	9
movimientos	10	30	83	42	612	792	9
sociales	86	30	133	42	612	792	9
más	136	30	161	42	612	792	9
bien	164	30	189	42	612	792	9
débiles;	192	30	237	42	612	792	9
el	241	30	251	42	612	792	9
modelo	254	30	297	42	612	792	9
cultural	300	30	342	42	612	792	9
CCC	345	30	373	42	612	792	9
(competición,	377	30	454	42	612	792	9
consumo,	457	30	513	42	612	792	9
comunicación)	10	46	93	58	612	792	9
les	97	46	113	58	612	792	9
hace	117	46	145	58	612	792	9
las	149	46	165	58	612	792	9
veces	169	46	202	58	612	792	9
de	206	46	220	58	612	792	9
proyecto	224	46	274	58	612	792	9
cultural.	277	46	322	58	612	792	9
Pero	326	46	353	58	612	792	9
esta	357	46	381	58	612	792	9
política	385	46	426	58	612	792	9
tiene	429	46	457	58	612	792	9
su	461	46	475	58	612	792	9
revés.	478	46	513	58	612	792	9
Descuidan	517	46	578	58	612	792	9
los	582	46	598	58	612	792	9
objetivos	10	61	61	73	612	792	9
de	65	61	79	73	612	792	9
la	83	61	93	73	612	792	9
columna	96	61	145	73	612	792	9
de	149	61	163	73	612	792	9
la	167	61	177	73	612	792	9
izquierda:	180	61	236	73	612	792	9
se	240	61	253	73	612	792	9
alinean	257	61	299	73	612	792	9
bajo	302	61	327	73	612	792	9
las	330	61	347	73	612	792	9
exigencias	350	61	412	73	612	792	9
del	415	61	432	73	612	792	9
modelo	436	61	478	73	612	792	9
económico	482	61	544	73	612	792	9
neoliberal	10	77	66	89	612	792	9
mundializado;	70	77	149	89	612	792	9
las	153	77	169	89	612	792	9
desigualdades	173	77	256	89	612	792	9
sociales	260	77	307	89	612	792	9
se	310	77	324	89	612	792	9
engrandecen	327	77	403	89	612	792	9
mientras	406	77	456	89	612	792	9
que	460	77	481	89	612	792	9
sus	485	77	505	89	612	792	9
economías	508	77	572	89	612	792	9
son	575	77	596	89	612	792	9
más	10	92	34	104	612	792	9
bien	38	92	62	104	612	792	9
florecientes;	66	92	136	104	612	792	9
sus	139	92	159	104	612	792	9
regímenes	163	92	224	104	612	792	9
políticos	228	92	275	104	612	792	9
reposan	279	92	325	104	612	792	9
sobre	329	92	361	104	612	792	9
democracias	365	92	438	104	612	792	9
que	442	92	463	104	612	792	9
quedan	467	92	510	104	612	792	9
limitadas;	514	92	568	104	612	792	9
sus	572	92	592	104	612	792	9
políticas	10	108	57	120	612	792	9
sociales	61	108	108	120	612	792	9
son	111	108	132	120	612	792	9
minimalistas:	136	108	210	120	612	792	9
son	214	108	235	120	612	792	9
suficientes	238	108	299	120	612	792	9
apenas	303	108	345	120	612	792	9
para	349	108	375	120	612	792	9
preservar	378	108	433	120	612	792	9
una	437	108	458	120	612	792	9
paz	462	108	483	120	612	792	9
social	486	108	519	120	612	792	9
precaria,	523	108	573	120	612	792	9
pero	10	123	36	135	612	792	9
no	39	123	54	135	612	792	9
permiten	57	123	108	135	612	792	9
resolver	111	123	157	135	612	792	9
la	161	123	171	135	612	792	9
cuestión	174	123	223	135	612	792	9
social;	226	123	263	135	612	792	9
el	266	123	276	135	612	792	9
contrato	280	123	327	135	612	792	9
social	330	123	363	135	612	792	9
es	367	123	381	135	612	792	9
constantemente	384	123	476	135	612	792	9
amenazado	480	123	547	135	612	792	9
por	551	123	570	135	612	792	9
la	573	123	583	135	612	792	9
exclusión	10	139	64	151	612	792	9
y	67	139	74	151	612	792	9
la	78	139	88	151	612	792	9
inseguridad;	91	139	162	151	612	792	9
su	165	139	179	151	612	792	9
proyecto	182	139	232	151	612	792	9
cultural	236	139	277	151	612	792	9
fabrica	281	139	320	151	612	792	9
individuos	323	139	381	151	612	792	9
consumidores,	384	139	468	151	612	792	9
pero	472	139	498	151	612	792	9
excluye	501	139	545	151	612	792	9
a	549	139	556	151	612	792	9
todos	559	139	591	151	612	792	9
los	10	154	27	166	612	792	9
que	30	154	52	166	612	792	9
no	55	154	70	166	612	792	9
tienen	73	154	108	166	612	792	9
los	112	154	129	166	612	792	9
medios	132	154	174	166	612	792	9
para	177	154	203	166	612	792	9
participar	207	154	260	166	612	792	9
en	264	154	278	166	612	792	9
él	282	154	292	166	612	792	9
—¡pero	295	154	338	166	612	792	9
son	342	154	363	166	612	792	9
con	366	154	387	166	612	792	9
todo	391	154	416	166	612	792	9
conscientes	419	154	488	166	612	792	9
de	491	154	506	166	612	792	9
que	509	154	531	166	612	792	9
la	534	154	544	166	612	792	9
parte	548	154	577	166	612	792	9
que	10	170	32	182	612	792	9
les	35	170	52	182	612	792	9
corresponde	55	170	127	182	612	792	9
se	131	170	144	182	612	792	9
mejora	148	170	187	182	612	792	9
apenas,	191	170	237	182	612	792	9
mientras	241	170	290	182	612	792	9
que	294	170	315	182	612	792	9
“el	319	170	333	182	612	792	9
pastel”	337	170	376	182	612	792	9
se	379	170	393	182	612	792	9
agranda!	396	170	447	182	612	792	9
Y,	10	204	22	216	612	792	9
en	26	204	40	216	612	792	9
un	44	204	58	216	612	792	9
caso	62	204	89	216	612	792	9
como	93	204	124	216	612	792	9
en	128	204	142	216	612	792	9
el	146	204	156	216	612	792	9
otro,	159	204	185	216	612	792	9
en	189	204	203	216	612	792	9
el	207	204	217	216	612	792	9
conjunto	220	204	269	216	612	792	9
de	273	204	287	216	612	792	9
los	291	204	307	216	612	792	9
países	311	204	349	216	612	792	9
latinoamericanos,	353	204	454	216	612	792	9
la	458	204	468	216	612	792	9
cuestión	471	204	519	216	612	792	9
tecnológica	523	204	588	216	612	792	9
es	10	220	24	232	612	792	9
descuidada,	27	220	97	232	612	792	9
tanto	101	220	129	232	612	792	9
en	133	220	147	232	612	792	9
lo	151	220	161	232	612	792	9
que	164	220	186	232	612	792	9
concierne	190	220	246	232	612	792	9
a	249	220	256	232	612	792	9
la	260	220	270	232	612	792	9
participación	274	220	346	232	612	792	9
en	350	220	364	232	612	792	9
el	368	220	378	232	612	792	9
movimiento	381	220	447	232	612	792	9
de	451	220	465	232	612	792	9
innovaciones,	469	220	548	232	612	792	9
como	552	220	583	232	612	792	9
por	10	235	29	247	612	792	9
lo	32	235	42	247	612	792	9
que	46	235	67	247	612	792	9
mira	71	235	96	247	612	792	9
a	100	235	107	247	612	792	9
los	111	235	127	247	612	792	9
enormes	131	235	181	247	612	792	9
daños	185	235	220	247	612	792	9
causados	223	235	279	247	612	792	9
al	282	235	292	247	612	792	9
entorno.	296	235	343	247	612	792	9
Particularmente,	347	235	441	247	612	792	9
las	445	235	461	247	612	792	9
inversiones	465	235	530	247	612	792	9
en	534	235	548	247	612	792	9
el	552	235	562	247	612	792	9
sector	10	251	45	263	612	792	9
de	49	251	63	263	612	792	9
los	67	251	83	263	612	792	9
agrocombustibles,	87	251	192	263	612	792	9
no	195	251	210	263	612	792	9
solamente	213	251	273	263	612	792	9
no	276	251	291	263	612	792	9
parecen	294	251	341	263	612	792	9
aportar	345	251	386	263	612	792	9
una	389	251	411	263	612	792	9
solución	414	251	462	263	612	792	9
a	465	251	473	263	612	792	9
la	476	251	486	263	612	792	9
crisis	490	251	519	263	612	792	9
energética,	523	251	587	263	612	792	9
sino	10	266	34	278	612	792	9
que	37	266	59	278	612	792	9
engendran	62	266	124	278	612	792	9
enormes	128	266	178	278	612	792	9
costos	182	266	219	278	612	792	9
ecológicos	223	266	284	278	612	792	9
y	287	266	294	278	612	792	9
sociales	297	266	344	278	612	792	9
(agotamiento	348	266	423	278	612	792	9
de	427	266	441	278	612	792	9
las	445	266	461	278	612	792	9
aguas,	465	266	503	278	612	792	9
polución	507	266	555	278	612	792	9
de	559	266	573	278	612	792	9
los	577	266	593	278	612	792	9
suelos	10	282	47	294	612	792	9
y	51	282	57	294	612	792	9
de	61	282	75	294	612	792	9
las	79	282	95	294	612	792	9
capas	99	282	134	294	612	792	9
freáticas,	137	282	190	294	612	792	9
destrucción	193	282	259	294	612	792	9
de	263	282	277	294	612	792	9
la	281	282	291	294	612	792	9
biodiversidad,	294	282	374	294	612	792	9
eliminación	378	282	442	294	612	792	9
de	446	282	460	294	612	792	9
la	464	282	474	294	612	792	9
economía	478	282	534	294	612	792	9
rural	538	282	564	294	612	792	9
familiar,	10	297	55	309	612	792	9
crisis	59	297	88	309	612	792	9
alimentaria,	92	297	159	309	612	792	9
desplazamiento	162	297	253	309	612	792	9
de	256	297	271	309	612	792	9
poblaciones):	274	297	351	309	612	792	9
aparecen	355	297	409	309	612	792	9
más	412	297	437	309	612	792	9
bien	440	297	465	309	612	792	9
como	468	297	500	309	612	792	9
una	503	297	525	309	612	792	9
“nueva	529	297	568	309	612	792	9
frontera	10	314	55	326	612	792	9
del	58	314	75	326	612	792	9
capitalismo”,	79	314	151	326	612	792	9
como	155	314	187	326	612	792	9
un	190	314	205	326	612	792	9
nuevo	208	314	243	326	612	792	9
sector	247	314	282	326	612	792	9
estratégico	286	314	349	326	612	792	9
de	353	314	367	326	612	792	9
la	371	314	381	326	612	792	9
acumulación	384	314	457	326	612	792	9
del	460	314	478	326	612	792	9
capital	481	314	519	326	612	792	9
6	519	313	524	322	612	792	9
.	524	314	528	326	612	792	9
Los	531	314	552	326	612	792	9
actores	556	314	598	326	612	792	9
económicos	10	330	79	342	612	792	9
sacan	83	330	117	342	612	792	9
provecho	121	330	174	342	612	792	9
de	177	330	192	342	612	792	9
la	195	330	205	342	612	792	9
legitimidad	209	330	271	342	612	792	9
actual	274	330	309	342	612	792	9
de	312	330	327	342	612	792	9
la	330	330	340	342	612	792	9
esfera	344	330	380	342	612	792	9
de	383	330	398	342	612	792	9
influencia	401	330	456	342	612	792	9
ecológica	460	330	514	342	612	792	9
para	518	330	544	342	612	792	9
preparar,	10	345	62	357	612	792	9
en	66	345	80	357	612	792	9
su	84	345	98	357	612	792	9
nombre,	101	345	149	357	612	792	9
los	152	345	169	357	612	792	9
futuros	172	345	212	357	612	792	9
provechos	215	345	275	357	612	792	9
extraordinarios	279	345	364	357	612	792	9
de	368	345	382	357	612	792	9
las	386	345	402	357	612	792	9
empresas	406	345	462	357	612	792	9
multinacionales.	466	345	559	357	612	792	9
Como	10	380	44	392	612	792	9
lo	48	380	58	392	612	792	9
muestran	62	380	116	392	612	792	9
los	119	380	136	392	612	792	9
ejemplos	139	380	191	392	612	792	9
citados	195	380	236	392	612	792	9
anteriormente,	239	380	322	392	612	792	9
es	326	380	340	392	612	792	9
claro	343	380	371	392	612	792	9
que	375	380	396	392	612	792	9
elegir	400	380	432	392	612	792	9
uno	435	380	457	392	612	792	9
de	460	380	475	392	612	792	9
los	478	380	495	392	612	792	9
dos	498	380	519	392	612	792	9
términos	523	380	572	392	612	792	9
de	576	380	590	392	612	792	9
una	10	395	32	407	612	792	9
contradicción	35	395	111	407	612	792	9
no	115	395	129	407	612	792	9
corresponde	133	395	205	407	612	792	9
a	208	395	215	407	612	792	9
resolverla,	219	395	279	407	612	792	9
sino	282	395	306	407	612	792	9
al	310	395	320	407	612	792	9
contrario.	323	395	377	407	612	792	9
Ella	381	395	402	407	612	792	9
queda	406	395	442	407	612	792	9
encerrada	445	395	503	407	612	792	9
en	507	395	521	407	612	792	9
su	525	395	539	407	612	792	9
círculo	542	395	580	407	612	792	9
vicioso	10	411	49	423	612	792	9
y	53	411	60	423	612	792	9
el	63	411	73	423	612	792	9
término	77	411	120	423	612	792	9
descuidado	123	411	190	423	612	792	9
acaba	193	411	228	423	612	792	9
por	232	411	251	423	612	792	9
destruir	254	411	297	423	612	792	9
los	301	411	317	423	612	792	9
esfuerzos,	321	411	381	423	612	792	9
por	384	411	403	423	612	792	9
honestos	406	411	459	423	612	792	9
que	462	411	484	423	612	792	9
sean	488	411	516	423	612	792	9
—¡y	519	411	543	423	612	792	9
lo	547	411	557	423	612	792	9
son	560	411	581	423	612	792	9
a	585	411	592	423	612	792	9
veces!—	10	426	60	438	612	792	9
para	64	426	90	438	612	792	9
llevar	93	426	124	438	612	792	9
a	128	426	135	438	612	792	9
cabo	139	426	167	438	612	792	9
políticas	170	426	218	438	612	792	9
que	221	426	243	438	612	792	9
pretenden	246	426	305	438	612	792	9
consolidar	308	426	367	438	612	792	9
el	371	426	381	438	612	792	9
término	384	426	427	438	612	792	9
privilegiado.	431	426	500	438	612	792	9
Es	503	426	519	438	612	792	9
por	522	426	541	438	612	792	9
eso	544	426	565	438	612	792	9
que,	569	426	594	438	612	792	9
me	10	442	28	454	612	792	9
parece,	32	442	75	454	612	792	9
las	78	442	95	454	612	792	9
tentativas	98	442	154	454	612	792	9
de	157	442	172	454	612	792	9
“retorno	175	442	220	454	612	792	9
del	224	442	241	454	612	792	9
Estado”,	245	442	293	454	612	792	9
del	297	442	314	454	612	792	9
que	317	442	339	454	612	792	9
ha	343	442	357	454	612	792	9
sido	361	442	384	454	612	792	9
cuestión	388	442	436	454	612	792	9
aquí,	440	442	468	454	612	792	9
quedan	472	442	515	454	612	792	9
terriblemente	519	442	594	454	612	792	9
frágiles,	10	457	55	469	612	792	9
porque	59	457	99	469	612	792	9
la	103	457	113	469	612	792	9
continuidad	116	457	182	469	612	792	9
de	186	457	200	469	612	792	9
sus	204	457	224	469	612	792	9
políticas	228	457	275	469	612	792	9
depende	279	457	329	469	612	792	9
de	333	457	347	469	612	792	9
variables	350	457	402	469	612	792	9
demasiado	406	457	469	469	612	792	9
aleatorias:	473	457	532	469	612	792	9
del	536	457	553	469	612	792	9
precio	557	457	592	469	612	792	9
de	10	473	24	485	612	792	9
la	28	473	38	485	612	792	9
energía	42	473	85	485	612	792	9
o	89	473	96	485	612	792	9
de	100	473	114	485	612	792	9
otras	118	473	146	485	612	792	9
materias	150	473	200	485	612	792	9
primas	203	473	242	485	612	792	9
en	246	473	260	485	612	792	9
los	264	473	280	485	612	792	9
internacionales;	344	473	434	485	612	792	9
de	438	473	452	485	612	792	9
las	456	473	473	485	612	792	9
maniobras	476	473	536	485	612	792	9
de	540	473	554	485	612	792	9
los	558	473	575	485	612	792	9
Estados	10	488	57	500	612	792	9
hegemónicos;	60	488	141	500	612	792	9
de	144	488	159	500	612	792	9
las	162	488	179	500	612	792	9
reacciones	182	488	245	500	612	792	9
de	248	488	263	500	612	792	9
las	266	488	283	500	612	792	9
clases	287	488	323	500	612	792	9
dominantes	327	488	394	500	612	792	9
nacionales	397	488	459	500	612	792	9
o	463	488	470	500	612	792	9
locales,	473	488	517	500	612	792	9
actores	521	488	563	500	612	792	9
políticos	10	504	57	516	612	792	9
de	61	504	75	516	612	792	9
oposición	79	504	134	516	612	792	9
y	137	504	144	516	612	792	9
grupos	147	504	187	516	612	792	9
de	190	504	205	516	612	792	9
presión;	208	504	254	516	612	792	9
de	258	504	272	516	612	792	9
la	276	504	286	516	612	792	9
unidad,	289	504	332	516	612	792	9
del	335	504	353	516	612	792	9
sentido	356	504	398	516	612	792	9
cívico	401	504	435	516	612	792	9
y	438	504	445	516	612	792	9
de	448	504	463	516	612	792	9
la	466	504	476	516	612	792	9
inteligencia	480	504	544	516	612	792	9
de	548	504	562	516	612	792	9
los	566	504	582	516	612	792	9
actores	10	519	52	531	612	792	9
políticos	56	519	103	531	612	792	9
y	107	519	113	531	612	792	9
sociales	117	519	164	531	612	792	9
que	167	519	189	531	612	792	9
sostienen	192	519	248	531	612	792	9
los	251	519	268	531	612	792	9
gobiernos…	271	519	341	531	612	792	9
A	345	519	353	531	612	792	9
menudo,	357	519	407	531	612	792	9
el	411	519	421	531	612	792	9
futuro	424	519	457	531	612	792	9
de	461	519	475	531	612	792	9
estos	479	519	510	531	612	792	9
proyectos	514	519	570	531	612	792	9
está	573	519	598	531	612	792	9
pendiente	10	535	67	547	612	792	9
de	70	535	85	547	612	792	9
un	88	535	103	547	612	792	9
hilo	106	535	126	547	612	792	9
y,	130	535	140	547	612	792	9
lo	144	535	154	547	612	792	9
que	157	535	179	547	612	792	9
todavía	182	535	225	547	612	792	9
es	228	535	242	547	612	792	9
peor,	246	535	275	547	612	792	9
no	279	535	293	547	612	792	9
reposa	297	535	336	547	612	792	9
a	340	535	347	547	612	792	9
veces	351	535	384	547	612	792	9
más	388	535	412	547	612	792	9
que	416	535	437	547	612	792	9
en	441	535	455	547	612	792	9
un	459	535	473	547	612	792	9
individuo,	477	535	532	547	612	792	9
cuya	535	535	562	547	612	792	9
desaparición	10	550	83	562	612	792	9
bastaría	87	550	134	562	612	792	9
para	137	550	163	562	612	792	9
poner	167	550	200	562	612	792	9
fin	203	550	217	562	612	792	9
a	220	550	228	562	612	792	9
la	231	550	241	562	612	792	9
tentativa.	245	550	297	562	612	792	9
Desde	10	585	47	597	612	792	9
luego,	51	585	86	597	612	792	9
en	90	585	104	597	612	792	9
el	108	585	118	597	612	792	9
destino	121	585	163	597	612	792	9
de	167	585	181	597	612	792	9
estos	185	585	215	597	612	792	9
proyectos,	219	585	279	597	612	792	9
los	282	585	299	597	612	792	9
recursos	302	585	352	597	612	792	9
disponibles	355	585	420	597	612	792	9
juegan	424	585	463	597	612	792	9
un	466	585	480	597	612	792	9
papel	484	585	516	597	612	792	9
esencial:	519	585	570	597	612	792	9
es	574	585	588	597	612	792	9
legítimo	10	600	55	612	612	792	9
servirse	59	600	104	612	612	792	9
de	108	600	122	612	612	792	9
un	126	600	140	612	612	792	9
recurso	144	600	187	612	612	792	9
nacional,	190	600	242	612	612	792	9
fuertemente	246	600	315	612	612	792	9
valorizado	318	600	377	612	612	792	9
en	381	600	395	612	612	792	9
los	399	600	415	612	612	792	9
mercados	419	600	475	612	612	792	9
por	479	600	498	612	612	792	9
una	501	600	523	612	612	792	9
coyuntura	526	600	583	612	612	792	9
favorable.	10	616	67	628	612	792	9
Todavía	70	616	117	628	612	792	9
hay	121	616	141	628	612	792	9
que	145	616	167	628	612	792	9
saber	170	616	203	628	612	792	9
aprovechar	206	616	271	628	612	792	9
la	274	616	284	628	612	792	9
ocasión	288	616	333	628	612	792	9
para	336	616	362	628	612	792	9
avanzar	366	616	412	628	612	792	9
efectivamente	415	616	496	628	612	792	9
sobre	499	616	531	628	612	792	9
la	535	616	545	628	612	792	9
vía	549	616	566	628	612	792	9
del	570	616	587	628	612	792	9
desarrollo	10	631	67	643	612	792	9
ético	70	631	98	643	612	792	9
y	101	631	108	643	612	792	9
duradero,	111	631	167	643	612	792	9
y	170	631	177	643	612	792	9
no	180	631	195	643	612	792	9
contentarse	198	631	266	643	612	792	9
con	269	631	290	643	612	792	9
venderla	294	631	343	643	612	792	9
lo	347	631	357	643	612	792	9
más	361	631	385	643	612	792	9
caro	389	631	414	643	612	792	9
posible,	417	631	462	643	612	792	9
para	465	631	491	643	612	792	9
enriquecer	495	631	556	643	612	792	9
el	559	631	570	643	612	792	9
Estado	10	647	50	659	612	792	9
y	54	647	60	659	612	792	9
permitirle	64	647	117	659	612	792	9
comprar	121	647	168	659	612	792	9
la	172	647	182	659	612	792	9
paz	185	647	206	659	612	792	9
social,	210	647	246	659	612	792	9
y	250	647	256	659	612	792	9
ofrecerse	260	647	314	659	612	792	9
a	317	647	325	659	612	792	9
una	328	647	350	659	612	792	9
clientela	353	647	401	659	612	792	9
electoral,	404	647	457	659	612	792	9
¡qué	460	647	486	659	612	792	9
reelegirá	490	647	540	659	612	792	9
a	544	647	551	659	612	792	9
los	554	647	571	659	612	792	9
gobernantes	10	662	82	674	612	792	9
en	85	662	100	674	612	792	9
las	103	662	120	674	612	792	9
próximas	124	662	176	674	612	792	9
elecciones!	180	662	244	674	612	792	9
La	248	662	262	674	612	792	9
historia	266	662	307	674	612	792	9
nos	311	662	332	674	612	792	9
ha	335	662	350	674	612	792	9
enseñado	353	662	410	674	612	792	9
que	414	662	435	674	612	792	9
el	439	662	449	674	612	792	9
dinero	452	662	488	674	612	792	9
fácilmente	492	662	551	674	612	792	9
adquirido	10	678	63	690	612	792	9
engendrará	67	678	133	690	612	792	9
frecuentemente	136	678	226	690	612	792	9
efectos	230	678	271	690	612	792	9
muy	275	678	299	690	612	792	9
perversos:	303	678	363	690	612	792	9
permite	367	678	410	690	612	792	9
aplazar	414	678	456	690	612	792	9
para	460	678	485	690	612	792	9
más	489	678	513	690	612	792	9
tarde	517	678	547	690	612	792	9
la	550	678	560	690	612	792	9
resolución	10	695	69	707	612	792	9
de	72	695	87	707	612	792	9
las	90	695	107	707	612	792	9
cuestiones	111	695	172	707	612	792	9
del	176	695	193	707	612	792	9
desarrollo.	197	695	257	707	612	792	9
7	257	693	263	703	612	792	9
¿SER	10	729	44	741	612	792	9
“DE	48	729	72	741	612	792	9
IZQUIERDA”	76	729	154	741	612	792	9
HOY?	157	729	193	741	612	792	9
file:///C|/SciELO/serial/rbcst/v12n26/body/v12n26a09.htm	18	779	230	787	612	792	9
(9	232	779	240	787	612	792	9
of	242	779	250	787	612	792	9
12)20/05/2010	252	779	305	787	612	792	9
14:25:31	307	779	339	787	612	792	9
Presentación	18	6	64	14	612	792	10
He	10	34	27	46	612	792	10
tratado	30	34	70	46	612	792	10
aquí	74	34	99	46	612	792	10
el	103	34	113	46	612	792	10
retorno	116	34	157	46	612	792	10
del	161	34	178	46	612	792	10
Estado	182	34	222	46	612	792	10
en	226	34	240	46	612	792	10
América	243	34	291	46	612	792	10
Latina;	294	34	333	46	612	792	10
¡y	337	34	348	46	612	792	10
no	351	34	366	46	612	792	10
del	369	34	386	46	612	792	10
retorno	390	34	431	46	612	792	10
de	435	34	449	46	612	792	10
la	452	34	463	46	612	792	10
izquierda!	466	34	522	46	612	792	10
Sin	526	34	544	46	612	792	10
embargo	10	49	61	61	612	792	10
los	65	49	81	61	612	792	10
gobiernos	85	49	141	61	612	792	10
citados	145	49	186	61	612	792	10
se	190	49	203	61	612	792	10
dicen	207	49	238	61	612	792	10
todos,	241	49	276	61	612	792	10
unos	280	49	308	61	612	792	10
más,	312	49	340	61	612	792	10
otros	343	49	372	61	612	792	10
menos,	376	49	418	61	612	792	10
“de	422	49	440	61	612	792	10
izquierda”.	444	49	504	61	612	792	10
¿Qué	508	49	540	61	612	792	10
es	544	49	557	61	612	792	10
esto,	561	49	589	61	612	792	10
exactamente?	10	65	91	77	612	792	10
Desde	10	99	47	111	612	792	10
luego,	51	99	86	111	612	792	10
ser	90	99	108	111	612	792	10
de	111	99	126	111	612	792	10
izquierda	129	99	182	111	612	792	10
es	185	99	199	111	612	792	10
siempre	203	99	248	111	612	792	10
—como	252	99	297	111	612	792	10
ayer—	300	99	338	111	612	792	10
mostrarse	342	99	399	111	612	792	10
solidario	403	99	451	111	612	792	10
con	455	99	475	111	612	792	10
los	479	99	495	111	612	792	10
grupos	499	99	539	111	612	792	10
sociales	542	99	589	111	612	792	10
dominados,	10	115	77	127	612	792	10
luchar	80	115	116	127	612	792	10
contra	119	115	155	127	612	792	10
toda	159	115	184	127	612	792	10
forma	187	115	220	127	612	792	10
de	224	115	238	127	612	792	10
explotación	242	115	307	127	612	792	10
social,	311	115	348	127	612	792	10
combatir	351	115	401	127	612	792	10
la	404	115	414	127	612	792	10
alienación	418	115	476	127	612	792	10
bajo	480	115	504	127	612	792	10
todos	508	115	539	127	612	792	10
sus	543	115	563	127	612	792	10
aspectos,	10	130	65	142	612	792	10
rechazarla	69	130	129	142	612	792	10
de	133	130	147	142	612	792	10
dondequiera	151	130	223	142	612	792	10
que	226	130	248	142	612	792	10
venga	251	130	287	142	612	792	10
—luego,	290	130	338	142	612	792	10
no	342	130	356	142	612	792	10
solamente	360	130	419	142	612	792	10
en	423	130	437	142	612	792	10
el	441	130	451	142	612	792	10
mundo	455	130	494	142	612	792	10
del	498	130	515	142	612	792	10
trabajo—.	519	130	575	142	612	792	10
Y,	578	130	590	142	612	792	10
si	10	146	19	158	612	792	10
se	23	146	37	158	612	792	10
considera	40	146	96	158	612	792	10
esto,	100	146	128	158	612	792	10
se	131	146	145	158	612	792	10
puede	149	146	185	158	612	792	10
decir,	188	146	220	158	612	792	10
sin	223	146	240	158	612	792	10
la	243	146	253	158	612	792	10
sombra	257	146	300	158	612	792	10
de	304	146	318	158	612	792	10
una	322	146	343	158	612	792	10
duda,	347	146	379	158	612	792	10
que	383	146	404	158	612	792	10
los	408	146	424	158	612	792	10
gobiernos	428	146	485	158	612	792	10
de	488	146	503	158	612	792	10
H.	506	146	519	158	612	792	10
Chávez,	523	146	570	158	612	792	10
de	574	146	588	158	612	792	10
E.	10	161	22	173	612	792	10
Morales	26	161	72	173	612	792	10
o	75	161	83	173	612	792	10
de	86	161	101	173	612	792	10
R.	104	161	117	173	612	792	10
Correa	121	161	160	173	612	792	10
están	164	161	195	173	612	792	10
más	199	161	223	173	612	792	10
“a	227	161	238	173	612	792	10
la	242	161	252	173	612	792	10
izquierda”	256	161	312	173	612	792	10
que	316	161	338	173	612	792	10
los	341	161	358	173	612	792	10
de	361	161	376	173	612	792	10
M.	379	161	394	173	612	792	10
Bachelet,	397	161	451	173	612	792	10
de	455	161	469	173	612	792	10
N.	473	161	485	173	612	792	10
o	489	161	496	173	612	792	10
C.	500	161	513	173	612	792	10
Kirchner	516	161	564	173	612	792	10
o	568	161	575	173	612	792	10
de	579	161	593	173	612	792	10
T.	10	177	21	189	612	792	10
Vásquez,	25	177	79	189	612	792	10
por	83	177	101	189	612	792	10
no	105	177	119	189	612	792	10
citar	123	177	147	189	612	792	10
más	151	177	175	189	612	792	10
que	179	177	200	189	612	792	10
ésos.	204	177	235	189	612	792	10
Pero,	238	177	269	189	612	792	10
ser	273	177	291	189	612	792	10
de	294	177	309	189	612	792	10
izquierda	312	177	365	189	612	792	10
no	368	177	383	189	612	792	10
es	386	177	400	189	612	792	10
solamente	404	177	463	189	612	792	10
estar	467	177	496	189	612	792	10
contra,	499	177	539	189	612	792	10
es	542	177	556	189	612	792	10
también	10	192	56	204	612	792	10
estar	60	192	88	204	612	792	10
por	92	192	111	204	612	792	10
una	114	192	136	204	612	792	10
cierta	139	192	171	204	612	792	10
manera	174	192	218	204	612	792	10
de	222	192	236	204	612	792	10
organizar	240	192	294	204	612	792	10
la	297	192	307	204	612	792	10
vida	311	192	335	204	612	792	10
social.	338	192	375	204	612	792	10
¿Cuál	378	192	413	204	612	792	10
hoy	417	192	437	204	612	792	10
día?	441	192	466	204	612	792	10
¿En	470	192	493	204	612	792	10
nombre	497	192	541	204	612	792	10
de	544	192	559	204	612	792	10
qué	562	192	584	204	612	792	10
se	10	208	24	220	612	792	10
puede	27	208	63	220	612	792	10
aún	67	208	88	220	612	792	10
ser	92	208	110	220	612	792	10
de	113	208	128	220	612	792	10
izquierda?	131	208	191	220	612	792	10
¿Con	195	208	226	220	612	792	10
cuál	230	208	254	220	612	792	10
proyecto	257	208	307	220	612	792	10
alternativo?	310	208	377	220	612	792	10
La	10	242	24	254	612	792	10
cuestión	28	242	76	254	612	792	10
es	80	242	93	254	612	792	10
difícil	97	242	126	254	612	792	10
porque,	130	242	174	254	612	792	10
en	177	242	192	254	612	792	10
nuestros	195	242	245	254	612	792	10
días,	248	242	277	254	612	792	10
después	280	242	329	254	612	792	10
del	333	242	350	254	612	792	10
jaque	353	242	385	254	612	792	10
que	389	242	410	254	612	792	10
resuena	414	242	460	254	612	792	10
en	464	242	478	254	612	792	10
los	482	242	498	254	612	792	10
regímenes	502	242	563	254	612	792	10
socialistas,	10	258	73	270	612	792	10
no	77	258	91	270	612	792	10
se	95	258	108	270	612	792	10
sabe	112	258	140	270	612	792	10
tampoco	144	258	193	270	612	792	10
muy	197	258	221	270	612	792	10
bien	225	258	249	270	612	792	10
lo	253	258	263	270	612	792	10
que	266	258	288	270	612	792	10
significa	292	258	338	270	612	792	10
“ser	342	258	364	270	612	792	10
de	368	258	382	270	612	792	10
izquierda”.	386	258	446	270	612	792	10
Pienso	450	258	489	270	612	792	10
sin	493	258	509	270	612	792	10
embargo	513	258	564	270	612	792	10
que	567	258	589	270	612	792	10
la	10	273	20	285	612	792	10
concepción	24	273	89	285	612	792	10
del	93	273	110	285	612	792	10
desarrollo	113	273	170	285	612	792	10
propuesta	174	273	231	285	612	792	10
aquí	235	273	260	285	612	792	10
permite	264	273	307	285	612	792	10
iluminar	310	273	355	285	612	792	10
esta	359	273	383	285	612	792	10
cuestión	387	273	435	285	612	792	10
—o	439	273	459	285	612	792	10
al	463	273	473	285	612	792	10
menos,	476	273	519	285	612	792	10
alimentar	522	273	575	285	612	792	10
un	579	273	593	285	612	792	10
debate,	10	289	53	301	612	792	10
que	57	289	78	301	612	792	10
parece	82	289	121	301	612	792	10
perderse	125	289	176	301	612	792	10
en	180	289	194	301	612	792	10
un	198	289	212	301	612	792	10
impase	215	289	257	301	612	792	10
intelectual	261	289	319	301	612	792	10
y	322	289	329	301	612	792	10
político—,	333	289	390	301	612	792	10
formulando	394	289	458	301	612	792	10
una	462	289	483	301	612	792	10
proposición	487	289	553	301	612	792	10
concreta	10	304	60	316	612	792	10
susceptible	63	304	128	316	612	792	10
de	131	304	146	316	612	792	10
ofrecer	149	304	190	316	612	792	10
un	193	304	208	316	612	792	10
nuevo	211	304	246	316	612	792	10
horizonte	250	304	303	316	612	792	10
a	307	304	314	316	612	792	10
la	317	304	327	316	612	792	10
izquierda	331	304	384	316	612	792	10
del	387	304	404	316	612	792	10
siglo	408	304	435	316	612	792	10
XXI.	438	304	463	316	612	792	10
Ser	466	304	486	316	612	792	10
de	490	304	504	316	612	792	10
izquierda,	508	304	564	316	612	792	10
es	567	304	581	316	612	792	10
primero,	10	320	57	332	612	792	10
me	61	320	79	332	612	792	10
parece,	83	320	126	332	612	792	10
para	129	320	155	332	612	792	10
cada	159	320	187	332	612	792	10
uno	190	320	212	332	612	792	10
de	215	320	230	332	612	792	10
nosotros,	233	320	287	332	612	792	10
con	290	320	311	332	612	792	10
los	315	320	331	332	612	792	10
recursos	335	320	384	332	612	792	10
de	388	320	402	332	612	792	10
los	406	320	422	332	612	792	10
que	426	320	447	332	612	792	10
dispone	451	320	496	332	612	792	10
y	500	320	506	332	612	792	10
para	510	320	536	332	612	792	10
los	539	320	556	332	612	792	10
sitios	559	320	589	332	612	792	10
que	10	335	32	347	612	792	10
ocupa	35	335	70	347	612	792	10
en	74	335	88	347	612	792	10
la	92	335	102	347	612	792	10
vida	106	335	129	347	612	792	10
social,	133	335	169	347	612	792	10
contribuir	173	335	226	347	612	792	10
para	230	335	256	347	612	792	10
resolver	259	335	305	347	612	792	10
las	309	335	325	347	612	792	10
contradicciones	329	335	419	347	612	792	10
del	422	335	440	347	612	792	10
desarrollo	443	335	500	347	612	792	10
ético	503	335	531	347	612	792	10
y	534	335	541	347	612	792	10
duradero.	544	335	600	347	612	792	10
Pero	10	370	37	382	612	792	10
la	41	370	51	382	612	792	10
izquierda	55	370	107	382	612	792	10
jamás	111	370	145	382	612	792	10
ha	149	370	163	382	612	792	10
sido,	167	370	194	382	612	792	10
y	197	370	204	382	612	792	10
no	208	370	222	382	612	792	10
sabría	225	370	261	382	612	792	10
ser,	265	370	287	382	612	792	10
una	290	370	312	382	612	792	10
suma	315	370	347	382	612	792	10
de	350	370	365	382	612	792	10
individuos	368	370	426	382	612	792	10
aislados,	429	370	480	382	612	792	10
aunque	484	370	527	382	612	792	10
fueran	531	370	567	382	612	792	10
ellos	571	370	598	382	612	792	10
de	10	385	24	397	612	792	10
buena	28	385	64	397	612	792	10
voluntad.	67	385	120	397	612	792	10
Ella	124	385	145	397	612	792	10
necesita	149	385	197	397	612	792	10
existir	200	385	234	397	612	792	10
como	238	385	269	397	612	792	10
movimiento	273	385	339	397	612	792	10
social;	343	385	379	397	612	792	10
exige	383	385	414	397	612	792	10
una	417	385	439	397	612	792	10
solidaridad	442	385	505	397	612	792	10
organizada,	508	385	576	397	612	792	10
a	580	385	587	397	612	792	10
falta	10	401	34	413	612	792	10
de	38	401	52	413	612	792	10
la	56	401	66	413	612	792	10
cual	70	401	93	413	612	792	10
no	97	401	111	413	612	792	10
puede	115	401	151	413	612	792	10
ser	154	401	172	413	612	792	10
eficaz.	176	401	213	413	612	792	10
Como	217	401	251	413	612	792	10
la	255	401	265	413	612	792	10
experiencia	269	401	335	413	612	792	10
histórica	338	401	386	413	612	792	10
lo	390	401	400	413	612	792	10
demuestra	404	401	465	413	612	792	10
suficientemente,	468	401	562	413	612	792	10
los	566	401	582	413	612	792	10
gestores	10	416	60	428	612	792	10
de	63	416	78	428	612	792	10
la	81	416	91	428	612	792	10
economía	95	416	152	428	612	792	10
y	155	416	162	428	612	792	10
los	165	416	182	428	612	792	10
dirigentes	185	416	241	428	612	792	10
del	245	416	262	428	612	792	10
Estado	266	416	306	428	612	792	10
—aun	310	416	344	428	612	792	10
cuando	348	416	390	428	612	792	10
se	394	416	407	428	612	792	10
consideran	411	416	474	428	612	792	10
progresistas—	478	416	561	428	612	792	10
entenderán	10	432	75	444	612	792	10
las	79	432	95	444	612	792	10
exigencias	99	432	160	444	612	792	10
de	164	432	178	444	612	792	10
las	182	432	198	444	612	792	10
clases	202	432	238	444	612	792	10
populares	242	432	299	444	612	792	10
solo	302	432	326	444	612	792	10
si	330	432	339	444	612	792	10
son	343	432	363	444	612	792	10
capaces	367	432	415	444	612	792	10
de	419	432	433	444	612	792	10
ejercer	437	432	476	444	612	792	10
sobre	480	432	512	444	612	792	10
ellos	516	432	542	444	612	792	10
un	546	432	560	444	612	792	10
control	10	447	49	459	612	792	10
crítico	52	447	87	459	612	792	10
y	90	447	97	459	612	792	10
de	100	447	115	459	612	792	10
presiones	118	447	174	459	612	792	10
suficientemente	178	447	269	459	612	792	10
fuertes,	272	447	315	459	612	792	10
para	319	447	345	459	612	792	10
que	348	447	370	459	612	792	10
estén	373	447	405	459	612	792	10
obligados	409	447	464	459	612	792	10
a	468	447	475	459	612	792	10
escucharlo	478	447	541	459	612	792	10
y	544	447	551	459	612	792	10
a	554	447	562	459	612	792	10
tenerlo	10	463	50	475	612	792	10
en	53	463	67	475	612	792	10
cuenta.	71	463	113	475	612	792	10
Y	117	463	126	475	612	792	10
entonces,	129	463	185	475	612	792	10
me	189	463	207	475	612	792	10
parece	210	463	250	475	612	792	10
que	254	463	275	475	612	792	10
ser	279	463	297	475	612	792	10
de	300	463	315	475	612	792	10
izquierda	318	463	371	475	612	792	10
hoy	374	463	395	475	612	792	10
día,	399	463	420	475	612	792	10
es	424	463	437	475	612	792	10
participar	441	463	494	475	612	792	10
activamente	498	463	567	475	612	792	10
en	571	463	585	475	612	792	10
la	10	478	20	490	612	792	10
construcción	24	478	96	490	612	792	10
de	100	478	114	490	612	792	10
movimientos	118	478	190	490	612	792	10
sociales	194	478	241	490	612	792	10
capaces	244	478	292	490	612	792	10
de	296	478	310	490	612	792	10
proponer	314	478	366	490	612	792	10
y	369	478	376	490	612	792	10
de	379	478	394	490	612	792	10
imponer	397	478	444	490	612	792	10
a	447	478	455	490	612	792	10
los	458	478	475	490	612	792	10
dirigentes	478	478	534	490	612	792	10
de	538	478	552	490	612	792	10
la	556	478	566	490	612	792	10
economía	10	494	67	506	612	792	10
y	70	494	77	506	612	792	10
del	80	494	98	506	612	792	10
Estado	101	494	141	506	612	792	10
las	145	494	162	506	612	792	10
soluciones	165	494	226	506	612	792	10
a	230	494	237	506	612	792	10
las	241	494	257	506	612	792	10
contradicciones	261	494	350	506	612	792	10
del	354	494	371	506	612	792	10
desarrollo	375	494	432	506	612	792	10
ético	435	494	463	506	612	792	10
y	466	494	473	506	612	792	10
duradero.	476	494	531	506	612	792	10
Tal	535	494	553	506	612	792	10
es,	557	494	574	506	612	792	10
a	577	494	585	506	612	792	10
mi	10	510	24	521	612	792	10
parecer,	27	510	75	521	612	792	10
la	78	510	88	521	612	792	10
sola	92	510	116	521	612	792	10
garantía	119	510	167	521	612	792	10
—¡y	170	510	194	521	612	792	10
aún	197	510	219	521	612	792	10
así,	223	510	243	521	612	792	10
no	247	510	261	521	612	792	10
es	265	510	279	521	612	792	10
absoluta!—	282	510	348	521	612	792	10
de	351	510	366	521	612	792	10
que	369	510	391	521	612	792	10
pudiéramos	394	510	462	521	612	792	10
disponer	465	510	515	521	612	792	10
para	519	510	544	521	612	792	10
progresar	10	525	65	537	612	792	10
en	69	525	83	537	612	792	10
esta	87	525	111	537	612	792	10
vía.	115	525	136	537	612	792	10
file:///C|/SciELO/serial/rbcst/v12n26/body/v12n26a09.htm	18	779	230	787	612	792	10
(10	232	779	244	787	612	792	10
of	247	779	254	787	612	792	10
12)20/05/2010	256	779	309	787	612	792	10
14:25:31	312	779	344	787	612	792	10
Presentación	18	6	64	14	612	792	11
DATOS	10	544	55	556	612	792	11
1	10	579	17	591	612	792	11
Conferencia	28	579	98	591	612	792	11
pronunciada	101	579	172	591	612	792	11
para	176	579	202	591	612	792	11
la	205	579	215	591	612	792	11
apertura	219	579	267	591	612	792	11
del	271	579	288	591	612	792	11
coloquio	292	579	340	591	612	792	11
realizado	343	579	396	591	612	792	11
conjuntamente	399	579	484	591	612	792	11
por	488	579	506	591	612	792	11
el	510	579	520	591	612	792	11
UNIMONTES	10	594	88	606	612	792	11
(Universidad	91	594	164	606	612	792	11
del	167	594	184	606	612	792	11
Estado	188	594	228	606	612	792	11
de	232	594	246	606	612	792	11
Montes	250	594	292	606	612	792	11
Claros)	296	594	337	606	612	792	11
y	341	594	348	606	612	792	11
el	351	594	361	606	612	792	11
CR30	365	594	398	606	612	792	11
del	401	594	419	606	612	792	11
AISLF	422	594	458	606	612	792	11
(Asociación	462	594	529	606	612	792	11
Internacional	10	610	84	622	612	792	11
de	88	610	102	622	612	792	11
Sociólogos	106	610	169	622	612	792	11
de	172	610	187	622	612	792	11
Lengua	190	610	233	622	612	792	11
Francesa)	237	610	295	622	612	792	11
en	299	610	313	622	612	792	11
la	317	610	327	622	612	792	11
que	330	610	352	622	612	792	11
se	356	610	369	622	612	792	11
recupera	373	610	424	622	612	792	11
una	427	610	449	622	612	792	11
reflexión	452	610	501	622	612	792	11
de	505	610	519	622	612	792	11
cerca	523	610	554	622	612	792	11
de	558	610	572	622	612	792	11
40	576	610	590	622	612	792	11
años	10	625	38	637	612	792	11
sobre	42	625	74	637	612	792	11
el	78	625	88	637	612	792	11
tema.	91	625	123	637	612	792	11
Traducción	127	625	191	637	612	792	11
de	195	625	209	637	612	792	11
Manuel	213	625	255	637	612	792	11
Alejandro	259	625	313	637	612	792	11
y	317	625	323	637	612	792	11
Paulo	327	625	360	637	612	792	11
Sergio	363	625	401	637	612	792	11
Mendoza	404	625	457	637	612	792	11
Gurrola.	461	625	508	637	612	792	11
2	10	660	17	672	612	792	11
Guy	24	660	48	672	612	792	11
Bajoit	52	660	84	672	612	792	11
es	88	660	101	672	612	792	11
doctor	105	660	141	672	612	792	11
en	144	660	159	672	612	792	11
Sociología,	162	660	226	672	612	792	11
profesor	230	660	277	672	612	792	11
e	281	660	288	672	612	792	11
investigador	292	660	361	672	612	792	11
emérito	365	660	408	672	612	792	11
de	412	660	426	672	612	792	11
Sociología	429	660	490	672	612	792	11
en	493	660	508	672	612	792	11
la	511	660	521	672	612	792	11
Universidad	525	660	593	672	612	792	11
Católica	10	675	57	687	612	792	11
de	60	675	75	687	612	792	11
Lovaina	78	675	123	687	612	792	11
(Bélgica);	127	675	182	687	612	792	11
profesor	189	675	236	687	612	792	11
visitante	240	675	287	687	612	792	11
en	291	675	305	687	612	792	11
diversas	309	675	357	687	612	792	11
universidades	361	675	440	687	612	792	11
de	444	675	458	687	612	792	11
Latinoamérica;	462	675	547	687	612	792	11
guy.	550	675	575	687	612	792	11
bajoit@uclouvain.be	10	693	127	705	612	792	11
3	10	729	17	741	612	792	11
Según	28	729	65	741	612	792	11
una	69	729	90	741	612	792	11
de	94	729	108	741	612	792	11
las	112	729	129	741	612	792	11
definiciones	132	729	200	741	612	792	11
que	204	729	226	741	612	792	11
da	229	729	243	741	612	792	11
la	247	729	257	741	612	792	11
filosofía,	261	729	309	741	612	792	11
una	312	729	334	741	612	792	11
contradicción	338	729	414	741	612	792	11
es	417	729	431	741	612	792	11
el	435	729	445	741	612	792	11
“carácter	448	729	499	741	612	792	11
de	503	729	517	741	612	792	11
un	521	729	535	741	612	792	11
término	539	729	582	741	612	792	11
o	585	729	593	741	612	792	11
de	10	745	24	757	612	792	11
una	28	745	50	757	612	792	11
proposición	53	745	119	757	612	792	11
que	123	745	144	757	612	792	11
reúne	148	745	181	757	612	792	11
elementos	185	745	244	757	612	792	11
incompatibles”	248	745	331	757	612	792	11
y	335	745	341	757	612	792	11
dos	345	745	366	757	612	792	11
términos	369	745	419	757	612	792	11
son	422	745	443	757	612	792	11
contrarios	447	745	503	757	612	792	11
cuando	507	745	549	757	612	792	11
“cada	553	745	585	757	612	792	11
file:///C|/SciELO/serial/rbcst/v12n26/body/v12n26a09.htm	18	779	230	787	612	792	11
(11	232	779	244	787	612	792	11
of	247	779	254	787	612	792	11
12)20/05/2010	256	779	309	787	612	792	11
14:25:31	312	779	344	787	612	792	11
Presentación	18	6	64	14	612	792	12
uno	10	30	32	42	612	792	12
tiene	35	30	63	42	612	792	12
como	67	30	98	42	612	792	12
punto	102	30	134	42	612	792	12
de	138	30	152	42	612	792	12
llegada,	156	30	201	42	612	792	12
o	205	30	212	42	612	792	12
de	215	30	230	42	612	792	12
dirección,	233	30	289	42	612	792	12
lo	292	30	302	42	612	792	12
que	306	30	328	42	612	792	12
para	331	30	357	42	612	792	12
el	361	30	371	42	612	792	12
otro	374	30	396	42	612	792	12
es	400	30	414	42	612	792	12
punto	417	30	450	42	612	792	12
de	453	30	468	42	612	792	12
partida	471	30	511	42	612	792	12
o	514	30	521	42	612	792	12
de	525	30	539	42	612	792	12
origen”.	543	30	587	42	612	792	12
Ver	10	46	30	58	612	792	12
a	34	46	41	58	612	792	12
Lalande,	44	46	94	58	612	792	12
Vocabulaire	98	46	166	58	612	792	12
technique	169	46	226	58	612	792	12
et	229	46	240	58	612	792	12
critique	243	46	285	58	612	792	12
de	289	46	303	58	612	792	12
la	307	46	317	58	612	792	12
philosophie,	320	46	389	58	612	792	12
vol.	393	46	413	58	612	792	12
I,	417	46	424	58	612	792	12
pp.	427	46	445	58	612	792	12
183-184.	449	46	500	58	612	792	12
4	10	80	17	92	612	792	12
En	28	80	44	92	612	792	12
su	47	80	61	92	612	792	12
acepción	65	80	116	92	612	792	12
hegeliana,	120	80	180	92	612	792	12
el	183	80	193	92	612	792	12
paso	197	80	225	92	612	792	12
dialéctico	228	80	282	92	612	792	12
consiste	286	80	333	92	612	792	12
en	337	80	351	92	612	792	12
“reconocer	355	80	417	92	612	792	12
la	420	80	430	92	612	792	12
inseparabilidad	434	80	521	92	612	792	12
de	524	80	539	92	612	792	12
los	542	80	559	92	612	792	12
contradictorios	10	96	94	108	612	792	12
y	98	96	104	108	612	792	12
en	108	96	122	108	612	792	12
descubrir	126	96	179	108	612	792	12
el	182	96	192	108	612	792	12
principio	196	96	244	108	612	792	12
de	248	96	262	108	612	792	12
esta	266	96	290	108	612	792	12
unión	294	96	325	108	612	792	12
en	329	96	343	108	612	792	12
una	347	96	368	108	612	792	12
categoría	372	96	426	108	612	792	12
superior”,	429	96	484	108	612	792	12
por	488	96	506	108	612	792	12
tanto	514	96	542	108	612	792	12
en	546	96	560	108	612	792	12
superar	10	111	54	123	612	792	12
la	57	111	67	123	612	792	12
tesis	71	111	98	123	612	792	12
y	101	111	108	123	612	792	12
la	111	111	121	123	612	792	12
antítesis	125	111	173	123	612	792	12
en	177	111	191	123	612	792	12
la	195	111	205	123	612	792	12
síntesis	208	111	252	123	612	792	12
(cf.	256	111	274	123	612	792	12
Lalande,	277	111	327	123	612	792	12
Vocabulaire…,	330	111	415	123	612	792	12
pp.	419	111	437	123	612	792	12
225-228).	440	111	496	123	612	792	12
5	10	146	17	158	612	792	12
Reenvío	28	146	76	158	612	792	12
al	80	146	90	158	612	792	12
lector	93	146	125	158	612	792	12
a:	129	146	139	158	612	792	12
Guy	143	146	167	158	612	792	12
Bajoit,	170	146	206	158	612	792	12
Francisco	210	146	266	158	612	792	12
Houtart	269	146	312	158	612	792	12
y	315	146	322	158	612	792	12
Bernard	325	146	371	158	612	792	12
Duterme,	375	146	428	158	612	792	12
Amérique	432	146	487	158	612	792	12
Latine,	490	146	529	158	612	792	12
à	533	146	540	158	612	792	12
gauche	544	146	586	158	612	792	12
toute	10	161	39	173	612	792	12
?	42	161	50	173	612	792	12
(2008),	53	161	94	173	612	792	12
Ed.	98	161	117	173	612	792	12
Couleur	121	161	166	173	612	792	12
Livre.	169	161	201	173	612	792	12
Mi	205	161	218	173	612	792	12
análisis	222	161	265	173	612	792	12
evaluativo	269	161	327	173	612	792	12
se	330	161	344	173	612	792	12
ha	348	161	362	173	612	792	12
apoyado	366	161	415	173	612	792	12
en	419	161	433	173	612	792	12
la	437	161	447	173	612	792	12
Venezuela	450	161	511	173	612	792	12
de	515	161	529	173	612	792	12
H.	533	161	546	173	612	792	12
Chavez,	549	161	597	173	612	792	12
la	10	177	20	189	612	792	12
Bolivia	24	177	62	189	612	792	12
de	65	177	80	189	612	792	12
E.	83	177	95	189	612	792	12
Morales	99	177	145	189	612	792	12
y	149	177	155	189	612	792	12
la	159	177	169	189	612	792	12
Argentina	172	177	228	189	612	792	12
de	231	177	246	189	612	792	12
N.	249	177	262	189	612	792	12
Kirchner.	266	177	317	189	612	792	12
6	10	211	17	223	612	792	12
Ver	28	211	48	223	612	792	12
sobre	52	211	84	223	612	792	12
este	88	211	112	223	612	792	12
punto	116	211	148	223	612	792	12
la	152	211	162	223	612	792	12
notable	165	211	208	223	612	792	12
intervención	211	211	281	223	612	792	12
de	284	211	299	223	612	792	12
François	302	211	352	223	612	792	12
Houtart	356	211	398	223	612	792	12
en	401	211	416	223	612	792	12
el	419	211	429	223	612	792	12
coloquio	433	211	481	223	612	792	12
de	485	211	499	223	612	792	12
Montes-Claros.	503	211	590	223	612	792	12
7	10	246	17	258	612	792	12
Muchos	28	246	73	258	612	792	12
ejemplos	77	246	129	258	612	792	12
pueden	132	246	175	258	612	792	12
ser	179	246	197	258	612	792	12
citados	200	246	241	258	612	792	12
para	245	246	271	258	612	792	12
el	274	246	284	258	612	792	12
apoyo	288	246	323	258	612	792	12
de	327	246	341	258	612	792	12
esta	345	246	369	258	612	792	12
afirmación.	373	246	436	258	612	792	12
Desde	440	246	477	258	612	792	12
España	480	246	524	258	612	792	12
(del	528	246	549	258	612	792	12
siglo	553	246	580	258	612	792	12
XVI	10	261	31	273	612	792	12
al	34	261	44	273	612	792	12
XX),	48	261	73	273	612	792	12
cuyas	77	261	111	273	612	792	12
riquezas	114	261	163	273	612	792	12
(pilladas	167	261	215	273	612	792	12
en	218	261	233	273	612	792	12
América	236	261	284	273	612	792	12
Latina)	287	261	327	273	612	792	12
han	330	261	352	273	612	792	12
permitido	355	261	409	273	612	792	12
el	412	261	422	273	612	792	12
desarrollo	426	261	483	273	612	792	12
de	486	261	501	273	612	792	12
la	504	261	514	273	612	792	12
Gran	518	261	547	273	612	792	12
Bretaña	550	261	595	273	612	792	12
y	10	277	16	289	612	792	12
de	20	277	34	289	612	792	12
Francia,	38	277	85	289	612	792	12
más	88	277	113	289	612	792	12
que	116	277	138	289	612	792	12
el	141	277	151	289	612	792	12
suyo	155	277	182	289	612	792	12
propio,	186	277	225	289	612	792	12
hasta	229	277	261	289	612	792	12
la	264	277	274	289	612	792	12
mayoría	278	277	325	289	612	792	12
de	328	277	343	289	612	792	12
los	346	277	363	289	612	792	12
países	366	277	404	289	612	792	12
petroleros	408	277	465	289	612	792	12
de	469	277	483	289	612	792	12
hoy	487	277	508	289	612	792	12
día.	511	277	533	289	612	792	12
file:///C|/SciELO/serial/rbcst/v12n26/body/v12n26a09.htm	18	779	230	787	612	792	12
(12	232	779	244	787	612	792	12
of	247	779	254	787	612	792	12
12)20/05/2010	256	779	309	787	612	792	12
14:25:31	312	779	344	787	612	792	12
