HELCOS	480	5	569	33	595	794	1
EVIDENCIAS	41	12	98	27	595	794	1
PARA	100	12	126	27	595	794	1
LA	128	12	140	27	595	794	1
PRÁCTICA	141	12	189	27	595	794	1
¿Es	96	88	121	109	595	794	1
efectiva	126	88	186	109	595	794	1
la	190	88	205	109	595	794	1
aplicación	209	88	289	109	595	794	1
de	85	110	104	131	595	794	1
apósitos	108	110	174	131	595	794	1
en	179	110	198	131	595	794	1
las	203	110	226	131	595	794	1
heridas	230	110	289	131	595	794	1
quirúrgicas	106	132	195	153	595	794	1
que	200	132	230	153	595	794	1
cierran	234	132	289	153	595	794	1
por	77	154	104	175	595	794	1
primera	108	154	171	175	595	794	1
intención	175	154	249	175	595	794	1
para	254	154	289	175	595	794	1
prevenir	122	176	187	197	595	794	1
la	191	176	206	197	595	794	1
infección?	210	176	289	197	595	794	1
Is	47	207	61	231	595	794	1
the	66	207	92	231	595	794	1
application	97	207	187	231	595	794	1
of	192	207	207	231	595	794	1
dressings	212	207	289	231	595	794	1
on	77	229	97	253	595	794	1
surgical	102	229	166	253	595	794	1
wounds	171	229	236	253	595	794	1
closed	241	229	289	253	595	794	1
by	50	251	69	275	595	794	1
primary	74	251	140	275	595	794	1
intention	145	251	218	275	595	794	1
effective	223	251	289	275	595	794	1
at	98	273	114	297	595	794	1
preventing	119	273	206	297	595	794	1
infection?	211	273	289	297	595	794	1
RESUMEN	230	341	289	355	595	794	1
Miriam	306	88	332	100	595	794	1
Paula	334	88	353	100	595	794	1
Marcos	355	88	382	100	595	794	1
1	382	89	385	96	595	794	1
Miriam	306	100	332	112	595	794	1
Vázquez	334	100	362	112	595	794	1
Campo	364	100	389	112	595	794	1
2	389	101	391	108	595	794	1
Eva	306	112	319	124	595	794	1
Tizón	321	112	339	124	595	794	1
Bouza	341	112	362	124	595	794	1
3	362	113	364	120	595	794	1
1.	306	137	311	147	595	794	1
Enfermera.	315	137	344	147	595	794	1
Máster	345	137	365	147	595	794	1
Universitario	366	137	400	147	595	794	1
en	402	137	408	147	595	794	1
Deterioro	410	137	435	147	595	794	1
de	436	137	443	147	595	794	1
la	444	137	449	147	595	794	1
Integridad	451	137	478	147	595	794	1
Cutánea,	479	137	503	147	595	794	1
úlceras	505	137	524	147	595	794	1
y	525	137	528	147	595	794	1
heridas.	530	137	551	147	595	794	1
Servicio	315	147	336	156	595	794	1
Canario	337	147	358	156	595	794	1
de	359	147	366	156	595	794	1
Salud.	368	147	385	156	595	794	1
2.	306	156	311	166	595	794	1
Enfermera	315	156	342	166	595	794	1
y	344	156	347	166	595	794	1
psicóloga.	348	156	375	166	595	794	1
Xerencia	377	156	400	166	595	794	1
de	402	156	408	166	595	794	1
Xestión	410	156	430	166	595	794	1
Integrada	431	156	457	166	595	794	1
de	458	156	465	166	595	794	1
Ourense.	466	156	491	166	595	794	1
O	492	156	496	166	595	794	1
Barco	498	156	513	166	595	794	1
e	514	156	518	166	595	794	1
Verín	519	156	533	166	595	794	1
(Ourense).	315	166	342	176	595	794	1
3.	306	176	311	185	595	794	1
Enfermera.	315	176	344	185	595	794	1
Máster	345	176	365	185	595	794	1
Universitario	366	176	400	185	595	794	1
en	402	176	408	185	595	794	1
Deterioro	410	176	435	185	595	794	1
de	436	176	443	185	595	794	1
la	444	176	449	185	595	794	1
Integridad	451	176	478	185	595	794	1
Cutánea,	479	176	503	185	595	794	1
úlceras	505	176	524	185	595	794	1
y	525	176	528	185	595	794	1
heridas.	530	176	551	185	595	794	1
Complejo	315	185	340	195	595	794	1
Hospitalario	341	185	374	195	595	794	1
Universitario	375	185	409	195	595	794	1
de	410	185	417	195	595	794	1
Ferrol	419	185	434	195	595	794	1
(A	435	185	441	195	595	794	1
Coruña).	442	185	465	195	595	794	1
Correspondencia:	306	208	362	218	595	794	1
Miriam	306	218	327	227	595	794	1
Paula	328	218	344	227	595	794	1
Marcos	346	218	367	227	595	794	1
Avenida	306	227	329	237	595	794	1
Marítima	331	227	357	237	595	794	1
del	358	227	367	237	595	794	1
Sur,	369	227	379	237	595	794	1
s/n.	381	227	392	237	595	794	1
35016	306	237	324	246	595	794	1
-	325	237	327	246	595	794	1
Las	329	237	339	246	595	794	1
Palmas	340	237	361	246	595	794	1
de	362	237	369	246	595	794	1
Gran	371	237	385	246	595	794	1
Canaria.	386	237	410	246	595	794	1
Tel.:	306	246	318	256	595	794	1
666	319	246	330	256	595	794	1
562	331	246	342	256	595	794	1
776	344	246	354	256	595	794	1
E-mail:	306	256	326	266	595	794	1
paula.mar.esp@gmail.com	327	256	402	266	595	794	1
ABSTRACT	306	341	370	355	595	794	1
Artículo	51	693	80	704	595	794	1
seleccionado:	81	693	130	704	595	794	1
Walter	132	693	155	704	595	794	1
CJ,	157	693	167	704	595	794	1
Dumville	169	693	198	704	595	794	1
JC,	200	693	210	704	595	794	1
Sharp	212	693	231	704	595	794	1
CA,	233	693	245	704	595	794	1
Page	247	693	263	704	595	794	1
T.	265	693	270	704	595	794	1
Systematic	272	693	308	704	595	794	1
review	310	693	332	704	595	794	1
and	334	693	346	704	595	794	1
meta-analysis	348	693	393	704	595	794	1
of	395	693	402	704	595	794	1
wound	404	693	426	704	595	794	1
dressings	428	693	459	704	595	794	1
in	461	693	467	704	595	794	1
the	469	693	479	704	595	794	1
prevention	481	693	516	704	595	794	1
of	518	693	524	704	595	794	1
surgical-site	51	704	91	715	595	794	1
infections	93	704	125	715	595	794	1
in	127	704	133	715	595	794	1
surgical	135	704	161	715	595	794	1
wounds	163	704	188	715	595	794	1
healing	190	704	214	715	595	794	1
by	216	704	224	715	595	794	1
primary	226	704	250	715	595	794	1
intention.	252	704	283	715	595	794	1
Br	285	704	292	715	595	794	1
J	294	704	298	715	595	794	1
Surg.	300	704	317	715	595	794	1
2012;99(9):1185-94.	319	704	384	715	595	794	1
doi:	386	704	398	715	595	794	1
10.1002/bjs.8812	400	704	456	715	595	794	1
Gerokomos.	484	764	512	772	595	794	1
2015;26(2):73-75	514	764	553	772	595	794	1
73	564	761	573	774	595	794	1
EVIDENCIAS	405	12	462	27	595	794	2
PARA	464	12	490	27	595	794	2
LA	492	12	504	27	595	794	2
PRÁCTICA	505	12	553	27	595	794	2
Miriam	28	55	44	63	595	794	2
Paula	45	55	57	63	595	794	2
Marcos,	58	55	75	63	595	794	2
Miriam	76	55	92	63	595	794	2
Vázquez	93	55	110	63	595	794	2
Campo	111	55	126	63	595	794	2
y	127	55	130	63	595	794	2
Eva	131	55	138	63	595	794	2
Tizón	140	55	150	63	595	794	2
Bouza	152	55	164	63	595	794	2
¿Es	28	63	37	72	595	794	2
efectiva	39	63	59	72	595	794	2
la	61	63	65	72	595	794	2
aplicación	67	63	93	72	595	794	2
de	94	63	101	72	595	794	2
apósitos	102	63	124	72	595	794	2
en	125	63	132	72	595	794	2
las	133	63	141	72	595	794	2
heridas	142	63	161	72	595	794	2
quirúrgicas	163	63	191	72	595	794	2
que	193	63	202	72	595	794	2
cierran	204	63	221	72	595	794	2
por	223	63	231	72	595	794	2
primera	233	63	253	72	595	794	2
intención	254	63	278	72	595	794	2
para	279	63	291	72	595	794	2
prevenir	292	63	313	72	595	794	2
la	314	63	319	72	595	794	2
infección?	321	63	347	72	595	794	2
INTRODUCCIÓN	56	89	161	105	595	794	2
D	43	266	50	278	595	794	2
iseño	50	269	69	277	595	794	2
Se	306	112	314	125	595	794	2
incluyeron	317	112	354	125	595	794	2
16	357	112	366	125	595	794	2
ensayos	369	112	395	125	595	794	2
clínicos,	399	112	427	125	595	794	2
que	430	112	443	125	595	794	2
aglutinan	446	112	479	125	595	794	2
2	482	112	486	125	595	794	2
578	489	112	503	125	595	794	2
participantes.	506	112	553	125	595	794	2
Todos	306	123	327	136	595	794	2
los	329	123	339	136	595	794	2
ensayos	341	123	367	136	595	794	2
tuvieron	369	123	398	136	595	794	2
un	400	123	410	136	595	794	2
riesgo	412	123	432	136	595	794	2
de	434	123	442	136	595	794	2
sesgo	445	123	462	136	595	794	2
alto	464	123	477	136	595	794	2
o	480	123	484	136	595	794	2
incierto.	486	123	515	136	595	794	2
Nueve	517	123	539	136	595	794	2
en-	542	123	553	136	595	794	2
sayos	306	134	324	147	595	794	2
incluyeron	326	134	363	147	595	794	2
pacientes	364	134	396	147	595	794	2
con	398	134	411	147	595	794	2
heridas	412	134	437	147	595	794	2
debidas	439	134	465	147	595	794	2
a	467	134	470	147	595	794	2
procedimientos	472	134	526	147	595	794	2
quirúr-	528	134	553	147	595	794	2
gicos	306	145	323	158	595	794	2
con	326	145	339	158	595	794	2
una	341	145	354	158	595	794	2
clasificación	357	145	399	158	595	794	2
de	401	145	410	158	595	794	2
contaminación	412	145	464	158	595	794	2
de	467	145	475	158	595	794	2
“limpio”,	478	145	510	158	595	794	2
dos	512	145	524	158	595	794	2
ensayos	527	145	553	158	595	794	2
incluyeron	306	156	343	169	595	794	2
pacientes	346	156	377	169	595	794	2
con	380	156	393	169	595	794	2
heridas	395	156	420	169	595	794	2
debidas	422	156	448	169	595	794	2
a	451	156	455	169	595	794	2
procedimientos	457	156	511	169	595	794	2
quirúrgicos	514	156	553	169	595	794	2
con	306	167	319	180	595	794	2
una	323	167	336	180	595	794	2
clasificación	340	167	382	180	595	794	2
de	386	167	394	180	595	794	2
contaminación	398	167	450	180	595	794	2
de	454	167	462	180	595	794	2
“limpio/contaminado”	466	167	545	180	595	794	2
y	549	167	553	180	595	794	2
los	306	178	316	191	595	794	2
ensayos	319	178	345	191	595	794	2
restantes	348	178	377	191	595	794	2
evaluaron	380	178	414	191	595	794	2
pacientes	417	178	449	191	595	794	2
con	452	178	464	191	595	794	2
heridas	467	178	492	191	595	794	2
debidas	495	178	521	191	595	794	2
a	524	178	528	191	595	794	2
proce-	531	178	553	191	595	794	2
dimientos	306	189	341	202	595	794	2
quirúrgicos	345	189	384	202	595	794	2
diversos	388	189	416	202	595	794	2
con	420	189	432	202	595	794	2
clasificaciones	436	189	485	202	595	794	2
de	489	189	497	202	595	794	2
contaminación	501	189	553	202	595	794	2
diferentes.	306	200	342	213	595	794	2
Dos	344	200	359	213	595	794	2
ensayos	361	200	387	213	595	794	2
compararon	390	200	432	213	595	794	2
los	434	200	444	213	595	794	2
apósitos	446	200	474	213	595	794	2
en	477	200	485	213	595	794	2
la	488	200	494	213	595	794	2
herida	496	200	518	213	595	794	2
con	520	200	533	213	595	794	2
dejar	536	200	553	213	595	794	2
las	306	211	315	224	595	794	2
heridas	318	211	343	224	595	794	2
expuestas.	346	211	381	224	595	794	2
Los	384	211	397	224	595	794	2
14	400	211	409	224	595	794	2
ensayos	413	211	439	224	595	794	2
restantes	442	211	472	224	595	794	2
compararon	475	211	517	224	595	794	2
dos	521	211	532	224	595	794	2
tipos	536	211	553	224	595	794	2
de	306	222	314	235	595	794	2
apósitos	317	222	345	235	595	794	2
alternativos.	347	222	389	235	595	794	2
No	391	222	403	235	595	794	2
se	405	222	412	235	595	794	2
identificaron	414	222	458	235	595	794	2
pruebas	461	222	488	235	595	794	2
que	490	222	503	235	595	794	2
indicaran	505	222	538	235	595	794	2
que	540	222	553	235	595	794	2
cualquier	306	233	338	246	595	794	2
apósito	340	233	365	246	595	794	2
redujera	367	233	395	246	595	794	2
significativamente	397	233	460	246	595	794	2
el	462	233	467	246	595	794	2
riesgo	469	233	490	246	595	794	2
de	492	233	500	246	595	794	2
desarrollar	502	233	538	246	595	794	2
una	540	233	553	246	595	794	2
infección	306	244	338	257	595	794	2
en	340	244	348	257	595	794	2
comparación	350	244	395	257	595	794	2
con	397	244	410	257	595	794	2
dejar	412	244	429	257	595	794	2
las	431	244	440	257	595	794	2
heridas	442	244	467	257	595	794	2
expuestas	469	244	501	257	595	794	2
o	503	244	508	257	595	794	2
en	510	244	518	257	595	794	2
compara-	520	244	553	257	595	794	2
ción	306	255	321	268	595	794	2
con	324	255	337	268	595	794	2
los	339	255	349	268	595	794	2
apósitos	351	255	379	268	595	794	2
alternativos	382	255	422	268	595	794	2
en	424	255	433	268	595	794	2
pacientes	435	255	467	268	595	794	2
que	469	255	482	268	595	794	2
presentaron	485	255	525	268	595	794	2
heridas	528	255	553	268	595	794	2
quirúrgicas	306	266	345	279	595	794	2
que	347	266	360	279	595	794	2
cicatrizaban	362	266	403	279	595	794	2
por	405	266	417	279	595	794	2
segunda	419	266	447	279	595	794	2
intención.	450	266	485	279	595	794	2
Revisión	43	288	72	301	595	794	2
y	114	288	118	301	595	794	2
metaanálisis.	120	288	164	301	595	794	2
C	306	288	312	300	595	794	2
onclusiones	312	291	357	299	595	794	2
C	43	310	49	322	595	794	2
riterios	49	313	78	321	595	794	2
de	80	313	89	321	595	794	2
selección	91	313	126	321	595	794	2
No	306	310	317	323	595	794	2
hubo	320	310	338	323	595	794	2
diferencias	340	310	377	323	595	794	2
en	379	310	387	323	595	794	2
las	390	310	398	323	595	794	2
tasas	401	310	417	323	595	794	2
de	419	310	427	323	595	794	2
infección	429	310	461	323	595	794	2
entre	464	310	481	323	595	794	2
las	483	310	492	323	595	794	2
heridas	495	310	519	323	595	794	2
quirúrgi-	522	310	553	323	595	794	2
cas	306	321	316	334	595	794	2
cubiertas	318	321	349	334	595	794	2
con	351	321	364	334	595	794	2
algún	366	321	385	334	595	794	2
apósito	387	321	412	334	595	794	2
y	414	321	418	334	595	794	2
las	420	321	429	334	595	794	2
que	431	321	444	334	595	794	2
quedaban	446	321	479	334	595	794	2
al	481	321	487	334	595	794	2
descubierto.	489	321	531	334	595	794	2
No	533	321	544	334	595	794	2
se	546	321	553	334	595	794	2
observaron	306	332	344	345	595	794	2
tampoco	347	332	377	345	595	794	2
diferencias	380	332	417	345	595	794	2
en	420	332	428	345	595	794	2
el	431	332	437	345	595	794	2
dolor,	440	332	460	345	595	794	2
cicatrización	463	332	506	345	595	794	2
o	509	332	513	345	595	794	2
aceptación	516	332	553	345	595	794	2
del	306	343	317	356	595	794	2
apósito.	319	343	346	356	595	794	2
J	43	123	46	135	595	794	2
ustificación	46	126	90	134	595	794	2
La	43	145	51	158	595	794	2
mayoría	55	145	83	158	595	794	2
de	86	145	94	158	595	794	2
las	98	145	107	158	595	794	2
heridas	110	145	135	158	595	794	2
quirúrgicas	138	145	177	158	595	794	2
cierran	180	145	204	158	595	794	2
por	208	145	220	158	595	794	2
primera	223	145	250	158	595	794	2
intención,	254	145	289	158	595	794	2
pero	43	156	58	169	595	794	2
cuando	61	156	86	169	595	794	2
este	89	156	102	169	595	794	2
tipo	105	156	119	169	595	794	2
de	122	156	130	169	595	794	2
heridas	133	156	158	169	595	794	2
se	161	156	167	169	595	794	2
infectan	170	156	198	169	595	794	2
generan	201	156	228	169	595	794	2
un	231	156	240	169	595	794	2
elevado	243	156	269	169	595	794	2
coste	272	156	289	169	595	794	2
debido	43	167	66	180	595	794	2
a	69	167	72	180	595	794	2
su	75	167	82	180	595	794	2
mortalidad.	84	167	125	180	595	794	2
Una	127	167	142	180	595	794	2
práctica	144	167	171	180	595	794	2
habitual	174	167	202	180	595	794	2
es	204	167	211	180	595	794	2
tapar	213	167	230	180	595	794	2
la	233	167	239	180	595	794	2
herida	241	167	263	180	595	794	2
con	265	167	278	180	595	794	2
un	280	167	289	180	595	794	2
apósito	43	178	67	191	595	794	2
con	70	178	82	191	595	794	2
el	85	178	90	191	595	794	2
fin	93	178	102	191	595	794	2
de	104	178	112	191	595	794	2
crear	115	178	131	191	595	794	2
una	134	178	147	191	595	794	2
barrera	149	178	173	191	595	794	2
protectora	175	178	211	191	595	794	2
frente	213	178	233	191	595	794	2
a	235	178	239	191	595	794	2
la	241	178	247	191	595	794	2
contamina-	249	178	289	191	595	794	2
ción	43	189	58	202	595	794	2
y	60	189	64	202	595	794	2
disminuir	66	189	100	202	595	794	2
así	102	189	111	202	595	794	2
el	113	189	119	202	595	794	2
riesgo	121	189	141	202	595	794	2
de	144	189	152	202	595	794	2
infección	154	189	186	202	595	794	2
de	188	189	196	202	595	794	2
la	198	189	204	202	595	794	2
herida	207	189	228	202	595	794	2
quirúrgica.	231	189	268	202	595	794	2
O	43	211	50	223	595	794	2
bjetivo	50	214	75	222	595	794	2
Evaluar	43	233	68	246	595	794	2
el	70	233	76	246	595	794	2
efecto	78	233	98	246	595	794	2
de	100	233	108	246	595	794	2
los	110	233	119	246	595	794	2
diferentes	121	233	154	246	595	794	2
tipos	156	233	173	246	595	794	2
de	175	233	183	246	595	794	2
apósitos	185	233	212	246	595	794	2
sobre	214	233	232	246	595	794	2
la	234	233	240	246	595	794	2
prevención	242	233	279	246	595	794	2
de	281	233	289	246	595	794	2
la	43	244	48	257	595	794	2
infección	50	244	81	257	595	794	2
en	84	244	92	257	595	794	2
heridas	94	244	118	257	595	794	2
quirúrgicas	120	244	158	257	595	794	2
que	160	244	172	257	595	794	2
cicatrizan	174	244	206	257	595	794	2
por	208	244	220	257	595	794	2
primera	222	244	249	257	595	794	2
intención.	251	244	285	257	595	794	2
Ensayos	43	332	70	345	595	794	2
controlados	73	332	114	345	595	794	2
aleatorios	117	332	150	345	595	794	2
que	153	332	166	345	595	794	2
compararon	169	332	211	345	595	794	2
los	214	332	223	345	595	794	2
apósitos	227	332	254	345	595	794	2
alternati-	258	332	289	345	595	794	2
vos	43	343	54	356	595	794	2
o	57	343	61	356	595	794	2
los	64	343	74	356	595	794	2
apósitos	77	343	105	356	595	794	2
en	108	343	116	356	595	794	2
la	120	343	126	356	595	794	2
herida	129	343	150	356	595	794	2
con	154	343	166	356	595	794	2
dejar	170	343	187	356	595	794	2
las	190	343	199	356	595	794	2
heridas	202	343	226	356	595	794	2
expuestas	230	343	262	356	595	794	2
para	265	343	280	356	595	794	2
el	283	343	289	356	595	794	2
tratamiento	43	354	83	367	595	794	2
posoperatorio	86	354	134	367	595	794	2
de	137	354	145	367	595	794	2
las	148	354	157	367	595	794	2
heridas	160	354	185	367	595	794	2
quirúrgicas	188	354	226	367	595	794	2
que	229	354	242	367	595	794	2
cicatrizan	245	354	278	367	595	794	2
de	281	354	289	367	595	794	2
primera	43	365	70	378	595	794	2
intención.	72	365	107	378	595	794	2
E	306	365	311	377	595	794	2
ntidad	311	368	337	376	595	794	2
financiadora	339	368	387	376	595	794	2
P	43	387	48	399	595	794	2
rincipales	48	390	84	398	595	794	2
medidas	86	390	115	398	595	794	2
de	117	390	126	398	595	794	2
resultados	128	390	167	398	595	794	2
No	306	387	317	400	595	794	2
se	320	387	326	400	595	794	2
especifica.	328	387	363	400	595	794	2
Primarias:	43	409	79	421	595	794	2
infección	81	409	113	422	595	794	2
de	115	409	123	422	595	794	2
la	125	409	131	422	595	794	2
herida	134	409	155	422	595	794	2
quirúrgica.	157	409	195	422	595	794	2
Secundarias:	43	420	87	432	595	794	2
dolor,	89	420	109	433	595	794	2
cicatrización,	111	420	157	433	595	794	2
aceptación	159	420	196	433	595	794	2
del	198	420	209	433	595	794	2
apósito.	211	420	238	433	595	794	2
C	306	409	312	421	595	794	2
onflictos	312	412	348	420	595	794	2
de	350	412	359	420	595	794	2
interés	361	412	387	420	595	794	2
.	387	409	389	421	595	794	2
E	43	442	48	454	595	794	2
strategia	48	445	81	453	595	794	2
de	84	445	92	453	595	794	2
búsqueda	95	445	129	453	595	794	2
Se	43	464	50	477	595	794	2
hicieron	53	464	81	477	595	794	2
búsquedas	84	464	120	477	595	794	2
en	123	464	131	477	595	794	2
el	133	464	139	477	595	794	2
Registro	142	464	170	477	595	794	2
Especializado	173	464	219	477	595	794	2
del	222	464	232	477	595	794	2
Grupo	235	464	258	477	595	794	2
Cochra-	261	464	289	477	595	794	2
ne	43	475	51	488	595	794	2
de	54	475	62	488	595	794	2
Heridas	64	475	92	488	595	794	2
(Cochrane	94	475	131	488	595	794	2
Wounds	134	475	163	488	595	794	2
Group)	165	475	191	488	595	794	2
(búsqueda	194	475	230	488	595	794	2
10	233	475	242	488	595	794	2
mayo	244	475	263	488	595	794	2
2011),	266	475	289	488	595	794	2
en	43	486	51	499	595	794	2
el	54	486	60	499	595	794	2
Registro	64	486	92	499	595	794	2
Cochrane	96	486	130	499	595	794	2
Central	133	486	159	499	595	794	2
de	163	486	171	499	595	794	2
Ensayos	175	486	202	499	595	794	2
Controlados	206	486	249	499	595	794	2
(Cochrane	252	486	289	499	595	794	2
Central	43	497	69	510	595	794	2
Register	71	497	99	510	595	794	2
of	101	497	108	510	595	794	2
Controlled	111	497	149	510	595	794	2
Trials)	151	497	173	510	595	794	2
(CENTRAL)	175	497	222	510	595	794	2
(The	224	497	240	510	595	794	2
Cochrane	243	497	276	510	595	794	2
Li-	279	497	289	510	595	794	2
brary	43	508	61	521	595	794	2
2011,	64	508	84	521	595	794	2
número	88	508	115	521	595	794	2
2);	118	508	128	521	595	794	2
Ovid	131	508	149	521	595	794	2
MEDLINE	153	508	194	521	595	794	2
(1950	197	508	218	521	595	794	2
hasta	221	508	239	521	595	794	2
abril,	242	508	260	521	595	794	2
semana	264	508	289	521	595	794	2
4,	43	519	49	532	595	794	2
2011);	53	519	76	532	595	794	2
Ovid	79	519	97	532	595	794	2
MEDLINE	100	519	141	532	595	794	2
(In-Process	145	519	183	532	595	794	2
&	186	519	194	532	595	794	2
Other	197	519	218	532	595	794	2
Non-Indexed	221	519	268	532	595	794	2
Cita-	271	519	289	532	595	794	2
tions,	43	530	62	543	595	794	2
9	65	530	69	543	595	794	2
mayo	72	530	91	543	595	794	2
2011);	94	530	118	543	595	794	2
Ovid	121	530	138	543	595	794	2
EMBASE	141	530	176	543	595	794	2
(1980	179	530	200	543	595	794	2
hasta	203	530	220	543	595	794	2
2011,	223	530	243	543	595	794	2
semana	246	530	272	543	595	794	2
18);	275	530	289	543	595	794	2
EBSCO	43	541	71	554	595	794	2
CINAHL	73	541	107	554	595	794	2
(1982	109	541	130	554	595	794	2
hasta	132	541	150	554	595	794	2
el	152	541	158	554	595	794	2
6	160	541	165	554	595	794	2
mayo	167	541	186	554	595	794	2
2011).	188	541	211	554	595	794	2
No	213	541	224	554	595	794	2
hubo	226	541	244	554	595	794	2
restricciones	247	541	289	554	595	794	2
en	43	552	51	565	595	794	2
cuanto	53	552	77	565	595	794	2
al	79	552	85	565	595	794	2
idioma	87	552	111	565	595	794	2
o	114	552	118	565	595	794	2
fecha	120	552	138	565	595	794	2
de	141	552	149	565	595	794	2
publicación.	151	552	194	565	595	794	2
R	43	574	48	586	595	794	2
ecogida	48	577	77	585	595	794	2
y	80	577	83	585	595	794	2
extracción	85	577	126	585	595	794	2
de	128	577	137	585	595	794	2
datos	139	577	159	585	595	794	2
La	43	596	51	609	595	794	2
selección	54	596	85	609	595	794	2
de	88	596	96	609	595	794	2
los	100	596	109	609	595	794	2
estudios	112	596	140	609	595	794	2
que	143	596	156	609	595	794	2
cumplieron	159	596	199	609	595	794	2
los	202	596	212	609	595	794	2
criterios	215	596	243	609	595	794	2
de	246	596	254	609	595	794	2
inclusión	257	596	289	609	595	794	2
así	43	607	51	620	595	794	2
como	54	607	74	620	595	794	2
la	77	607	83	620	595	794	2
extracción	86	607	121	620	595	794	2
de	124	607	133	620	595	794	2
datos	136	607	154	620	595	794	2
se	157	607	163	620	595	794	2
realizó	167	607	189	620	595	794	2
por	192	607	204	620	595	794	2
pares.	207	607	227	620	595	794	2
En	230	607	240	620	595	794	2
caso	243	607	257	620	595	794	2
de	260	607	269	620	595	794	2
duda	272	607	289	620	595	794	2
resolvió	43	618	69	631	595	794	2
un	71	618	81	631	595	794	2
tercero.	83	618	109	631	595	794	2
E	43	640	48	652	595	794	2
valuación	48	643	83	651	595	794	2
de	85	643	94	651	595	794	2
sesgos	96	643	119	651	595	794	2
Se	43	662	50	675	595	794	2
evaluó	53	662	75	675	595	794	2
el	78	662	84	675	595	794	2
riesgo	87	662	107	675	595	794	2
de	110	662	118	675	595	794	2
sesgo	121	662	139	675	595	794	2
mediante	142	662	174	675	595	794	2
los	177	662	186	675	595	794	2
criterios	189	662	217	675	595	794	2
de	220	662	228	675	595	794	2
Cochrane	231	662	265	675	595	794	2
Colla-	268	662	289	675	595	794	2
boration.	43	673	74	686	595	794	2
A	43	695	48	707	595	794	2
nálisis	48	698	72	706	595	794	2
de	74	698	82	706	595	794	2
resultados	85	698	124	706	595	794	2
Los	43	717	55	730	595	794	2
datos	57	717	75	730	595	794	2
fueron	78	717	100	730	595	794	2
estratificados	103	717	148	730	595	794	2
según	150	717	170	730	595	794	2
los	172	717	181	730	595	794	2
diferentes	184	717	217	730	595	794	2
apósitos	220	717	247	730	595	794	2
utilizados	250	717	283	730	595	794	2
y	285	717	289	730	595	794	2
los	43	728	52	741	595	794	2
niveles	55	728	78	741	595	794	2
de	80	728	89	741	595	794	2
contaminación	91	728	143	741	595	794	2
de	146	728	154	741	595	794	2
las	157	728	165	741	595	794	2
heridas.	168	728	195	741	595	794	2
Los	198	728	210	741	595	794	2
datos	213	728	231	741	595	794	2
se	233	728	240	741	595	794	2
agruparon	243	728	278	741	595	794	2
en	281	728	289	741	595	794	2
un	43	739	52	752	595	794	2
metaanálisis	54	739	96	752	595	794	2
cuando	98	739	124	752	595	794	2
la	126	739	132	752	595	794	2
heterogeneidad	134	739	187	752	595	794	2
lo	189	739	196	752	595	794	2
permitió.	198	739	230	752	595	794	2
74	23	761	31	774	595	794	2
R	306	90	312	102	595	794	2
esultados	312	93	347	101	595	794	2
Gerokomos.	43	764	71	772	595	794	2
2015;26(2):73-75	72	764	111	772	595	794	2
Los	306	431	318	444	595	794	2
autores	321	431	345	444	595	794	2
declaran	348	431	377	444	595	794	2
no	379	431	388	444	595	794	2
tener	390	431	408	444	595	794	2
conflictos	410	431	443	444	595	794	2
de	446	431	454	444	595	794	2
interés.	456	431	481	444	595	794	2
E-	306	453	314	465	595	794	2
mail	314	456	330	464	595	794	2
del	332	456	345	464	595	794	2
artículo	347	456	378	464	595	794	2
original	381	456	411	464	595	794	2
catherine.walter@nuh.net	306	475	395	488	595	794	2
P	306	497	312	509	595	794	2
alabras	312	500	338	508	595	794	2
clave	341	500	360	508	595	794	2
Evidencia	306	519	338	532	595	794	2
científica,	340	519	372	532	595	794	2
cuidados	374	519	403	532	595	794	2
postoperatorios,	405	519	458	532	595	794	2
herida	460	519	481	532	595	794	2
quirúrgica,	483	519	519	532	595	794	2
apósitos.	521	519	549	532	595	794	2
K	306	541	313	553	595	794	2
eywords	313	544	343	552	595	794	2
Scientific	306	563	337	576	595	794	2
evidence,	339	563	371	576	595	794	2
postoperative	373	563	418	576	595	794	2
nursing	420	563	445	576	595	794	2
care,	447	563	463	576	595	794	2
surgical	465	563	491	576	595	794	2
wound,	493	563	519	576	595	794	2
dressings.	520	563	553	576	595	794	2
COMENTARIO	320	593	407	609	595	794	2
CRÍTICO	410	593	463	609	595	794	2
Calidad	306	619	343	632	595	794	2
de	346	619	358	632	595	794	2
la	361	619	370	632	595	794	2
evidencia	373	619	419	632	595	794	2
El	306	640	314	653	595	794	2
estudio	316	640	341	653	595	794	2
1	341	641	344	648	595	794	2
se	346	640	353	653	595	794	2
adecua	355	640	379	653	595	794	2
a	381	640	385	653	595	794	2
los	387	640	396	653	595	794	2
criterios	399	640	427	653	595	794	2
propuestos	429	640	467	653	595	794	2
en	469	640	477	653	595	794	2
la	480	640	486	653	595	794	2
lista	488	640	502	653	595	794	2
de	504	640	512	653	595	794	2
comproba-	515	640	553	653	595	794	2
ción	306	651	321	664	595	794	2
PRISMA	324	651	356	664	595	794	2
2,3	356	652	362	659	595	794	2
para	365	651	380	664	595	794	2
revisiones	383	651	416	664	595	794	2
sistemáticas,	419	651	462	664	595	794	2
siendo	464	651	487	664	595	794	2
en	490	651	498	664	595	794	2
términos	501	651	531	664	595	794	2
gene-	534	651	553	664	595	794	2
rales	306	662	321	675	595	794	2
de	324	662	332	675	595	794	2
buena	334	662	355	675	595	794	2
calidad.	357	662	384	675	595	794	2
En	315	673	325	686	595	794	2
el	327	673	333	686	595	794	2
título	335	673	354	686	595	794	2
aparece	356	673	382	686	595	794	2
el	384	673	390	686	595	794	2
artículo	392	673	419	686	595	794	2
identificado	421	673	462	686	595	794	2
como	464	673	484	686	595	794	2
revisión	486	673	513	686	595	794	2
sistemática	515	673	553	686	595	794	2
y	306	684	310	697	595	794	2
metaanálisis,	312	684	356	697	595	794	2
y	359	684	362	697	595	794	2
aportan	365	684	391	697	595	794	2
un	394	684	403	697	595	794	2
resumen	405	684	435	697	595	794	2
estructurado.	437	684	482	697	595	794	2
Están	315	695	334	708	595	794	2
correctamente	336	695	385	708	595	794	2
identificados	388	695	432	708	595	794	2
la	434	695	440	708	595	794	2
descripción	442	695	482	708	595	794	2
de	484	695	492	708	595	794	2
los	494	695	504	708	595	794	2
participantes,	506	695	553	708	595	794	2
intervenciones,	306	706	359	719	595	794	2
las	361	706	370	719	595	794	2
comparaciones	372	706	424	719	595	794	2
y	426	706	430	719	595	794	2
las	433	706	441	719	595	794	2
medidas	444	706	473	719	595	794	2
de	475	706	483	719	595	794	2
resultado,	486	706	519	719	595	794	2
así	522	706	531	719	595	794	2
como	533	706	553	719	595	794	2
los	306	717	316	730	595	794	2
tipos	318	717	335	730	595	794	2
de	337	717	345	730	595	794	2
estudios	347	717	375	730	595	794	2
incluidos.	378	717	412	730	595	794	2
Los	315	728	327	741	595	794	2
autores	329	728	354	741	595	794	2
manifiestan	356	728	396	741	595	794	2
en	399	728	407	741	595	794	2
el	409	728	415	741	595	794	2
artículo	418	728	444	741	595	794	2
que	446	728	459	741	595	794	2
un	461	728	471	741	595	794	2
protocolo	473	728	507	741	595	794	2
precedió	509	728	539	741	595	794	2
a	541	728	545	741	595	794	2
la	547	728	553	741	595	794	2
revisión,	306	739	335	752	595	794	2
pero	338	739	353	752	595	794	2
deberían	355	739	385	752	595	794	2
haber	387	739	407	752	595	794	2
descrito	409	739	436	752	595	794	2
cómo	438	739	458	752	595	794	2
poder	460	739	480	752	595	794	2
acceder	482	739	508	752	595	794	2
a	510	739	514	752	595	794	2
este.	516	739	531	752	595	794	2
HELCOS	480	5	569	33	595	794	3
EVIDENCIAS	41	12	98	27	595	794	3
PARA	100	12	126	27	595	794	3
LA	128	12	140	27	595	794	3
PRÁCTICA	141	12	189	27	595	794	3
Miriam	431	55	446	63	595	794	3
Paula	448	55	459	63	595	794	3
Marcos,	461	55	478	63	595	794	3
Miriam	479	55	494	63	595	794	3
Vázquez	496	55	513	63	595	794	3
Campo	514	55	529	63	595	794	3
y	530	55	532	63	595	794	3
Eva	533	55	541	63	595	794	3
Tizón	542	55	553	63	595	794	3
Bouza	554	55	567	63	595	794	3
¿Es	249	63	257	72	595	794	3
efectiva	259	63	279	72	595	794	3
la	281	63	286	72	595	794	3
aplicación	287	63	313	72	595	794	3
de	314	63	321	72	595	794	3
apósitos	322	63	344	72	595	794	3
en	346	63	352	72	595	794	3
las	353	63	361	72	595	794	3
heridas	362	63	381	72	595	794	3
quirúrgicas	383	63	411	72	595	794	3
que	413	63	422	72	595	794	3
cierran	424	63	442	72	595	794	3
por	443	63	451	72	595	794	3
primera	453	63	473	72	595	794	3
para	499	63	511	72	595	794	3
prevenir	512	63	533	72	595	794	3
la	535	63	539	72	595	794	3
infección?	541	63	567	72	595	794	3
Especifican	51	90	90	103	595	794	3
los	93	90	102	103	595	794	3
métodos	105	90	135	103	595	794	3
de	138	90	146	103	595	794	3
búsqueda	149	90	182	103	595	794	3
aportando	185	90	221	103	595	794	3
información	224	90	266	103	595	794	3
de	269	90	277	103	595	794	3
las	280	90	289	103	595	794	3
estrategias	43	101	78	114	595	794	3
en	80	101	88	114	595	794	3
un	91	101	100	114	595	794	3
anexo.	102	101	125	114	595	794	3
Los	127	101	139	114	595	794	3
autores	142	101	167	114	595	794	3
manifiestan	169	101	209	114	595	794	3
que	212	101	224	114	595	794	3
no	227	101	236	114	595	794	3
realizaron	238	101	272	114	595	794	3
bús-	274	101	289	114	595	794	3
quedas	43	112	66	125	595	794	3
manuales,	69	112	103	125	595	794	3
pero	105	112	121	125	595	794	3
no	123	112	132	125	595	794	3
clarifican	134	112	166	125	595	794	3
por	168	112	180	125	595	794	3
qué	182	112	195	125	595	794	3
no	197	112	206	125	595	794	3
las	209	112	217	125	595	794	3
han	220	112	233	125	595	794	3
realizado.	235	112	268	125	595	794	3
Los	51	123	63	136	595	794	3
autores	65	123	90	136	595	794	3
evalúan	92	123	118	136	595	794	3
el	120	123	126	136	595	794	3
riesgo	127	123	148	136	595	794	3
de	150	123	158	136	595	794	3
sesgo	160	123	177	136	595	794	3
dentro	179	123	202	136	595	794	3
de	204	123	212	136	595	794	3
cada	214	123	229	136	595	794	3
estudio	231	123	256	136	595	794	3
incluido.	258	123	289	136	595	794	3
No	43	134	54	147	595	794	3
especifican	57	134	94	147	595	794	3
si	97	134	102	147	595	794	3
también	105	134	133	147	595	794	3
han	136	134	149	147	595	794	3
evaluado	152	134	183	147	595	794	3
el	186	134	192	147	595	794	3
sesgo	194	134	212	147	595	794	3
a	215	134	219	147	595	794	3
nivel	222	134	238	147	595	794	3
de	241	134	250	147	595	794	3
resultados,	252	134	289	147	595	794	3
aunque	43	145	68	158	595	794	3
da	70	145	79	158	595	794	3
la	81	145	87	158	595	794	3
impresión	89	145	124	158	595	794	3
de	126	145	134	158	595	794	3
que	136	145	149	158	595	794	3
esto	151	145	165	158	595	794	3
último	167	145	190	158	595	794	3
no	193	145	202	158	595	794	3
ha	204	145	212	158	595	794	3
sido	215	145	229	158	595	794	3
evaluado.	231	145	264	158	595	794	3
En	51	156	61	169	595	794	3
los	63	156	73	169	595	794	3
resultados	75	156	110	169	595	794	3
facilitan	112	156	140	169	595	794	3
el	143	156	149	169	595	794	3
número	151	156	178	169	595	794	3
de	181	156	189	169	595	794	3
estudios	192	156	220	169	595	794	3
cribados,	222	156	253	169	595	794	3
evaluados	256	156	289	169	595	794	3
para	43	167	57	180	595	794	3
su	60	167	67	180	595	794	3
elegibilidad	69	167	109	180	595	794	3
e	111	167	115	180	595	794	3
incluidos	117	167	149	180	595	794	3
mediante	151	167	183	180	595	794	3
un	186	167	195	180	595	794	3
diagrama	197	167	229	180	595	794	3
de	231	167	239	180	595	794	3
ﬂujo.	242	167	260	180	595	794	3
A	51	178	57	191	595	794	3
pesar	60	178	78	191	595	794	3
de	81	178	89	191	595	794	3
que	93	178	105	191	595	794	3
manifiestan	109	178	149	191	595	794	3
que	152	178	165	191	595	794	3
en	168	178	176	191	595	794	3
tres	180	178	192	191	595	794	3
estudios	195	178	223	191	595	794	3
presentan	227	178	260	191	595	794	3
un	263	178	273	191	595	794	3
alto	276	178	289	191	595	794	3
riesgo	43	189	63	202	595	794	3
de	64	189	73	202	595	794	3
sesgo	74	189	92	202	595	794	3
y	94	189	98	202	595	794	3
que	100	189	112	202	595	794	3
en	114	189	123	202	595	794	3
el	124	189	130	202	595	794	3
resto	132	189	148	202	595	794	3
de	150	189	158	202	595	794	3
estudios	160	189	188	202	595	794	3
este	190	189	203	202	595	794	3
sesgo	205	189	222	202	595	794	3
es	224	189	231	202	595	794	3
desconocido,	233	189	278	202	595	794	3
los	280	189	289	202	595	794	3
autores	43	200	67	213	595	794	3
combinan	70	200	105	213	595	794	3
dichos	107	200	129	213	595	794	3
estudios	132	200	160	213	595	794	3
en	162	200	171	213	595	794	3
un	173	200	182	213	595	794	3
metaanálisis.	185	200	229	213	595	794	3
Las	231	200	243	213	595	794	3
conclusiones	245	200	289	213	595	794	3
del	43	211	53	224	595	794	3
metaanálisis	55	211	97	224	595	794	3
dependen	100	211	133	224	595	794	3
en	136	211	144	224	595	794	3
gran	147	211	162	224	595	794	3
medida	164	211	190	224	595	794	3
de	193	211	201	224	595	794	3
la	203	211	209	224	595	794	3
calidad	212	211	236	224	595	794	3
de	239	211	247	224	595	794	3
los	249	211	259	224	595	794	3
estudios	261	211	289	224	595	794	3
originales,	43	222	78	235	595	794	3
de	81	222	89	235	595	794	3
modo	91	222	112	235	595	794	3
que	115	222	127	235	595	794	3
al	130	222	136	235	595	794	3
combinar	139	222	172	235	595	794	3
resultados	175	222	209	235	595	794	3
de	212	222	220	235	595	794	3
investigaciones	223	222	274	235	595	794	3
ses-	277	222	289	235	595	794	3
gadas	43	233	61	246	595	794	3
o	63	233	68	246	595	794	3
metodológicamente	70	233	138	246	595	794	3
deficientes	140	233	177	246	595	794	3
también	179	233	207	246	595	794	3
se	209	233	216	246	595	794	3
incurrirá	218	233	248	246	595	794	3
en	250	233	258	246	595	794	3
un	260	233	269	246	595	794	3
sesgo	271	233	289	246	595	794	3
a	43	244	46	257	595	794	3
la	48	244	54	257	595	794	3
hora	57	244	72	257	595	794	3
de	74	244	83	257	595	794	3
obtener	85	244	111	257	595	794	3
un	114	244	123	257	595	794	3
estimador	125	244	159	257	595	794	3
global	162	244	183	257	595	794	3
del	185	244	195	257	595	794	3
efecto	197	244	218	257	595	794	3
4	218	245	220	252	595	794	3
.	220	244	223	257	595	794	3
Resultados	43	267	96	280	595	794	3
Los	43	288	55	301	595	794	3
dieciséis	58	288	87	301	595	794	3
estudios	90	288	118	301	595	794	3
incluidos	122	288	154	301	595	794	3
evaluaban	157	288	192	301	595	794	3
distintos	195	288	225	301	595	794	3
tipos	229	288	246	301	595	794	3
de	249	288	258	301	595	794	3
apósitos	261	288	289	301	595	794	3
(absorbentes,	43	299	88	312	595	794	3
films	90	299	107	312	595	794	3
e	109	299	113	312	595	794	3
hidrocoloides),	115	299	167	312	595	794	3
así	169	299	178	312	595	794	3
como	180	299	200	312	595	794	3
la	202	299	208	312	595	794	3
no	210	299	219	312	595	794	3
utilización	221	299	258	312	595	794	3
de	260	299	268	312	595	794	3
estos.	270	299	289	312	595	794	3
No	43	310	54	323	595	794	3
hubo	56	310	74	323	595	794	3
evidencia	76	310	109	323	595	794	3
de	111	310	119	323	595	794	3
que	121	310	134	323	595	794	3
algún	136	310	156	323	595	794	3
apósito	158	310	183	323	595	794	3
redujese	185	310	213	323	595	794	3
significativamente	216	310	278	323	595	794	3
las	280	310	289	323	595	794	3
tasas	43	321	58	334	595	794	3
de	61	321	69	334	595	794	3
infección	71	321	103	334	595	794	3
de	105	321	113	334	595	794	3
la	115	321	121	334	595	794	3
herida	123	321	145	334	595	794	3
quirúrgica	147	321	183	334	595	794	3
en	185	321	193	334	595	794	3
comparación	195	321	240	334	595	794	3
con	242	321	255	334	595	794	3
cualquier	257	321	289	334	595	794	3
otro	43	332	57	345	595	794	3
o	59	332	64	345	595	794	3
con	66	332	79	345	595	794	3
la	81	332	87	345	595	794	3
exposición	90	332	126	345	595	794	3
al	129	332	135	345	595	794	3
aire	137	332	149	345	595	794	3
de	152	332	160	345	595	794	3
la	163	332	168	345	595	794	3
herida.	171	332	195	345	595	794	3
Tampoco	197	332	229	345	595	794	3
hubo	232	332	250	345	595	794	3
diferencias	252	332	289	345	595	794	3
en	43	343	51	356	595	794	3
relación	53	343	81	356	595	794	3
con	83	343	96	356	595	794	3
el	98	343	104	356	595	794	3
dolor,	106	343	126	356	595	794	3
la	129	343	135	356	595	794	3
cicatrización	137	343	180	356	595	794	3
o	183	343	187	356	595	794	3
la	190	343	195	356	595	794	3
aceptación	198	343	235	356	595	794	3
del	237	343	247	356	595	794	3
apósito.	250	343	277	356	595	794	3
En	279	343	289	356	595	794	3
cuanto	43	354	66	367	595	794	3
al	69	354	75	367	595	794	3
coste,	78	354	97	367	595	794	3
como	100	354	120	367	595	794	3
es	123	354	129	367	595	794	3
lógico	132	354	153	367	595	794	3
resulta	156	354	178	367	595	794	3
menos	181	354	204	367	595	794	3
costosa,	207	354	234	367	595	794	3
tanto	237	354	255	367	595	794	3
desde	258	354	277	367	595	794	3
un	280	354	289	367	595	794	3
punto	43	365	64	378	595	794	3
de	66	365	74	378	595	794	3
vista	76	365	92	378	595	794	3
económico	94	365	132	378	595	794	3
como	134	365	153	378	595	794	3
de	156	365	164	378	595	794	3
tiempo	166	365	191	378	595	794	3
de	193	365	201	378	595	794	3
enfermería,	203	365	242	378	595	794	3
la	244	365	250	378	595	794	3
exposición	253	365	289	378	595	794	3
de	43	376	51	389	595	794	3
la	54	376	59	389	595	794	3
herida	62	376	84	389	595	794	3
con	87	376	100	389	595	794	3
la	103	376	109	389	595	794	3
no	112	376	121	389	595	794	3
utilización	124	376	160	389	595	794	3
de	163	376	171	389	595	794	3
apósito	174	376	199	389	595	794	3
que	202	376	214	389	595	794	3
con	217	376	230	389	595	794	3
la	233	376	239	389	595	794	3
utilización	242	376	278	389	595	794	3
de	281	376	289	389	595	794	3
algún	43	387	62	400	595	794	3
tipo	64	387	78	400	595	794	3
de	80	387	88	400	595	794	3
apósito.	91	387	118	400	595	794	3
Discusión/importacia	43	410	147	423	595	794	3
de	150	410	162	423	595	794	3
los	165	410	179	423	595	794	3
resultados	182	410	233	423	595	794	3
En	43	431	52	444	595	794	3
otra	55	431	68	444	595	794	3
revisión	70	431	97	444	595	794	3
anterior	99	431	127	444	595	794	3
5	127	432	129	439	595	794	3
,	129	431	132	444	595	794	3
los	134	431	143	444	595	794	3
autores	145	431	170	444	595	794	3
concluyen	172	431	207	444	595	794	3
que	209	431	222	444	595	794	3
no	224	431	233	444	595	794	3
existe	235	431	254	444	595	794	3
suficiente	256	431	289	444	595	794	3
evidencia	43	442	75	455	595	794	3
científica	78	442	109	455	595	794	3
de	112	442	120	455	595	794	3
calidad	122	442	147	455	595	794	3
que	150	442	163	455	595	794	3
justifique	165	442	198	455	595	794	3
la	200	442	206	455	595	794	3
elección	209	442	237	455	595	794	3
de	240	442	248	455	595	794	3
uno	251	442	264	455	595	794	3
u	267	442	272	455	595	794	3
otro	275	442	289	455	595	794	3
tratamiento;	43	453	85	466	595	794	3
es	88	453	94	466	595	794	3
decir,	97	453	116	466	595	794	3
la	118	453	124	466	595	794	3
conveniencia	126	453	171	466	595	794	3
o	174	453	178	466	595	794	3
no	181	453	190	466	595	794	3
de	192	453	201	466	595	794	3
poner	203	453	223	466	595	794	3
apósitos	226	453	254	466	595	794	3
en	256	453	264	466	595	794	3
las	267	453	276	466	595	794	3
he-	278	453	289	466	595	794	3
ridas	306	90	323	103	595	794	3
quirúrgicas	325	90	364	103	595	794	3
limpias	366	90	391	103	595	794	3
y	394	90	398	103	595	794	3
limpias	400	90	425	103	595	794	3
contaminadas,	428	90	478	103	595	794	3
aunque	481	90	506	103	595	794	3
parece	509	90	531	103	595	794	3
haber	533	90	553	103	595	794	3
una	306	101	319	114	595	794	3
tendencia	321	101	355	114	595	794	3
hacia	357	101	375	114	595	794	3
que	377	101	390	114	595	794	3
la	392	101	398	114	595	794	3
exposición	400	101	437	114	595	794	3
temprana	439	101	472	114	595	794	3
de	475	101	483	114	595	794	3
la	485	101	491	114	595	794	3
herida	493	101	515	114	595	794	3
quirúrgica	517	101	553	114	595	794	3
contribuye	306	112	343	125	595	794	3
a	346	112	349	125	595	794	3
una	352	112	365	125	595	794	3
mejor	367	112	387	125	595	794	3
visualización	389	112	433	125	595	794	3
y	436	112	440	125	595	794	3
seguimiento	442	112	484	125	595	794	3
de	486	112	494	125	595	794	3
esta	497	112	510	125	595	794	3
y	512	112	516	125	595	794	3
a	518	112	522	125	595	794	3
una	524	112	537	125	595	794	3
ma-	539	112	553	125	595	794	3
yor	306	123	317	136	595	794	3
comodidad	320	123	359	136	595	794	3
para	361	123	376	136	595	794	3
la	378	123	384	136	595	794	3
realización	386	123	423	136	595	794	3
de	425	123	433	136	595	794	3
la	436	123	441	136	595	794	3
higiene	444	123	469	136	595	794	3
del	471	123	481	136	595	794	3
paciente.	484	123	515	136	595	794	3
Se	315	134	323	147	595	794	3
realizó	325	134	347	147	595	794	3
otra	349	134	363	147	595	794	3
revisión	365	134	392	147	595	794	3
con	394	134	407	147	595	794	3
respecto	409	134	437	147	595	794	3
al	439	134	445	147	595	794	3
uso	447	134	459	147	595	794	3
de	461	134	469	147	595	794	3
apósitos	471	134	499	147	595	794	3
en	501	134	510	147	595	794	3
heridas	512	134	536	147	595	794	3
qui-	538	134	553	147	595	794	3
rúrgicas	306	145	333	158	595	794	3
como	336	145	355	158	595	794	3
parte	358	145	375	158	595	794	3
del	378	145	388	158	595	794	3
desarrollo	391	145	425	158	595	794	3
de	427	145	435	158	595	794	3
un	438	145	447	158	595	794	3
conjunto	450	145	481	158	595	794	3
de	484	145	492	158	595	794	3
guías	494	145	512	158	595	794	3
clínicas	515	145	540	158	595	794	3
del	542	145	553	158	595	794	3
Reino	306	156	327	169	595	794	3
Unido	329	156	351	169	595	794	3
que	353	156	366	169	595	794	3
abordan	368	156	396	169	595	794	3
la	398	156	404	169	595	794	3
prevención	406	156	444	169	595	794	3
y	446	156	450	169	595	794	3
el	452	156	458	169	595	794	3
tratamiento	460	156	501	169	595	794	3
de	503	156	511	169	595	794	3
la	513	156	519	169	595	794	3
infección	521	156	553	169	595	794	3
de	306	167	314	180	595	794	3
la	317	167	323	180	595	794	3
herida	325	167	347	180	595	794	3
quirúrgica	350	167	385	180	595	794	3
6	385	168	388	175	595	794	3
.	388	167	390	180	595	794	3
Esta	393	167	407	180	595	794	3
revisión	410	167	437	180	595	794	3
concluye	440	167	470	180	595	794	3
que	473	167	485	180	595	794	3
“hay	488	167	504	180	595	794	3
pruebas	506	167	533	180	595	794	3
limi-	536	167	553	180	595	794	3
tadas	306	178	324	191	595	794	3
que	326	178	339	191	595	794	3
indican	342	178	368	191	595	794	3
que	370	178	383	191	595	794	3
existe	386	178	405	191	595	794	3
una	408	178	420	191	595	794	3
diferencia	423	178	457	191	595	794	3
a	460	178	463	191	595	794	3
favor	466	178	484	191	595	794	3
del	486	178	497	191	595	794	3
uso	499	178	511	191	595	794	3
de	514	178	522	191	595	794	3
apósitos	525	178	553	191	595	794	3
hidrocoloides	306	189	353	202	595	794	3
o	355	189	359	202	595	794	3
“hidroactivos”	361	189	411	202	595	794	3
(película)	413	189	445	202	595	794	3
frente	447	189	467	202	595	794	3
al	469	189	475	202	595	794	3
uso	477	189	489	202	595	794	3
de	491	189	499	202	595	794	3
apósitos	502	189	529	202	595	794	3
absor-	531	189	553	202	595	794	3
bentes	306	200	328	213	595	794	3
en	330	200	339	213	595	794	3
la	341	200	347	213	595	794	3
prevención	349	200	387	213	595	794	3
de	389	200	398	213	595	794	3
la	400	200	406	213	595	794	3
infección”.	408	200	445	213	595	794	3
Aunque	315	211	342	224	595	794	3
se	344	211	351	224	595	794	3
mantiene	353	211	386	224	595	794	3
la	388	211	394	224	595	794	3
incertidumbre	396	211	446	224	595	794	3
con	448	211	461	224	595	794	3
respecto	463	211	492	224	595	794	3
al	494	211	500	224	595	794	3
mejor	502	211	522	224	595	794	3
enfoque	525	211	553	224	595	794	3
para	306	222	321	235	595	794	3
el	324	222	330	235	595	794	3
vendaje	333	222	359	235	595	794	3
de	362	222	370	235	595	794	3
estas	373	222	388	235	595	794	3
heridas	391	222	416	235	595	794	3
quirúrgicas,	419	222	460	235	595	794	3
cualquier	463	222	495	235	595	794	3
inversión	498	222	529	235	595	794	3
en	532	222	540	235	595	794	3
es-	543	222	553	235	595	794	3
tudios	306	233	328	246	595	794	3
de	330	233	338	246	595	794	3
investigación	341	233	386	246	595	794	3
futuros	388	233	413	246	595	794	3
debe	415	233	432	246	595	794	3
maximizar	434	233	470	246	595	794	3
su	473	233	480	246	595	794	3
valor	483	233	500	246	595	794	3
para	502	233	517	246	595	794	3
los	519	233	529	246	595	794	3
encar-	531	233	553	246	595	794	3
gados	306	244	326	257	595	794	3
de	328	244	336	257	595	794	3
tomar	338	244	359	257	595	794	3
decisiones.	361	244	398	257	595	794	3
Debido	400	244	427	257	595	794	3
al	429	244	435	257	595	794	3
gran	437	244	452	257	595	794	3
número	455	244	482	257	595	794	3
de	484	244	492	257	595	794	3
opciones	494	244	525	257	595	794	3
de	527	244	535	257	595	794	3
apó-	537	244	553	257	595	794	3
sitos	306	255	321	268	595	794	3
y	324	255	328	268	595	794	3
de	331	255	339	268	595	794	3
procedimientos	342	255	395	268	595	794	3
quirúrgicos,	398	255	440	268	595	794	3
el	442	255	448	268	595	794	3
diseño	451	255	473	268	595	794	3
de	476	255	484	268	595	794	3
los	487	255	496	268	595	794	3
ensayos	499	255	525	268	595	794	3
futuros	528	255	553	268	595	794	3
debe	306	266	322	279	595	794	3
centrarse	325	266	356	279	595	794	3
en	359	266	367	279	595	794	3
los	370	266	379	279	595	794	3
procedimientos	382	266	436	279	595	794	3
quirúrgicos	438	266	478	279	595	794	3
con	480	266	493	279	595	794	3
un	496	266	505	279	595	794	3
riesgo	508	266	528	279	595	794	3
mayor	531	266	553	279	595	794	3
de	306	277	314	290	595	794	3
infección,	317	277	351	290	595	794	3
así	354	277	363	290	595	794	3
como	366	277	385	290	595	794	3
en	388	277	397	290	595	794	3
la	400	277	405	290	595	794	3
evaluación	408	277	445	290	595	794	3
de	448	277	456	290	595	794	3
los	459	277	468	290	595	794	3
apósitos	471	277	499	290	595	794	3
o	502	277	507	290	595	794	3
los	509	277	519	290	595	794	3
enfoques	522	277	553	290	595	794	3
que	306	288	319	301	595	794	3
los	321	288	331	301	595	794	3
profesionales	333	288	377	301	595	794	3
de	380	288	388	301	595	794	3
la	390	288	396	301	595	794	3
salud	398	288	416	301	595	794	3
utilizan	418	288	444	301	595	794	3
más	447	288	460	301	595	794	3
ampliamente.	463	288	510	301	595	794	3
Nivel	306	311	331	324	595	794	3
de	334	311	346	324	595	794	3
evidencia	349	311	395	324	595	794	3
La	306	332	315	345	595	794	3
calidad	317	332	342	345	595	794	3
de	344	332	352	345	595	794	3
la	354	332	360	345	595	794	3
evidencia	362	332	395	345	595	794	3
es	397	332	403	345	595	794	3
alta	405	332	418	345	595	794	3
según	420	332	440	345	595	794	3
la	442	332	448	345	595	794	3
clasificación	450	332	492	345	595	794	3
GRADE	494	332	524	345	595	794	3
7	524	333	527	340	595	794	3
.	527	332	529	345	595	794	3
Respuesta	306	355	356	368	595	794	3
a	359	355	365	368	595	794	3
la	368	355	377	368	595	794	3
pregunta	380	355	424	368	595	794	3
clínica	427	355	459	368	595	794	3
No	306	376	317	389	595	794	3
existen	320	376	344	389	595	794	3
pruebas	346	376	373	389	595	794	3
de	376	376	384	389	595	794	3
que	386	376	399	389	595	794	3
cubrir	401	376	422	389	595	794	3
las	425	376	434	389	595	794	3
heridas	436	376	461	389	595	794	3
quirúrgicas	463	376	502	389	595	794	3
que	505	376	517	389	595	794	3
cicatrizan	520	376	553	389	595	794	3
por	306	387	318	400	595	794	3
primera	321	387	348	400	595	794	3
intención	352	387	385	400	595	794	3
con	388	387	401	400	595	794	3
apósitos	404	387	432	400	595	794	3
de	435	387	443	400	595	794	3
la	446	387	452	400	595	794	3
herida	455	387	477	400	595	794	3
reduce	480	387	503	400	595	794	3
la	506	387	512	400	595	794	3
tasa	515	387	528	400	595	794	3
de	532	387	540	400	595	794	3
in-	543	387	553	400	595	794	3
fección,	306	398	333	411	595	794	3
ni	336	398	343	411	595	794	3
de	346	398	355	411	595	794	3
que	358	398	370	411	595	794	3
cualquier	373	398	405	411	595	794	3
apósito	408	398	433	411	595	794	3
particular	436	398	470	411	595	794	3
en	473	398	481	411	595	794	3
la	484	398	490	411	595	794	3
herida	493	398	515	411	595	794	3
reduce	518	398	541	411	595	794	3
las	544	398	553	411	595	794	3
infecciones	306	409	344	422	595	794	3
más	348	409	361	422	595	794	3
que	364	409	377	422	595	794	3
otro.	380	409	396	422	595	794	3
Sin	400	409	411	422	595	794	3
embargo,	414	409	446	422	595	794	3
según	449	409	469	422	595	794	3
las	472	409	481	422	595	794	3
pruebas	484	409	511	422	595	794	3
actuales,	514	409	543	422	595	794	3
se	546	409	553	422	595	794	3
concluye	306	420	337	433	595	794	3
que	339	420	352	433	595	794	3
las	355	420	363	433	595	794	3
decisiones	366	420	401	433	595	794	3
sobre	403	420	422	433	595	794	3
aplicar	424	420	447	433	595	794	3
un	450	420	459	433	595	794	3
apósito	462	420	487	433	595	794	3
en	489	420	497	433	595	794	3
la	500	420	506	433	595	794	3
herida	508	420	530	433	595	794	3
se	533	420	539	433	595	794	3
de-	542	420	553	433	595	794	3
ben	306	431	319	444	595	794	3
basar	321	431	338	444	595	794	3
en	340	431	349	444	595	794	3
los	350	431	360	444	595	794	3
costos	362	431	383	444	595	794	3
del	385	431	395	444	595	794	3
apósito	397	431	422	444	595	794	3
y	424	431	427	444	595	794	3
en	429	431	438	444	595	794	3
las	439	431	448	444	595	794	3
propiedades	450	431	492	444	595	794	3
para	493	431	508	444	595	794	3
el	510	431	516	444	595	794	3
control	518	431	543	444	595	794	3
de	545	431	553	444	595	794	3
los	306	442	316	455	595	794	3
síntomas	318	442	349	455	595	794	3
ofrecidas	352	442	382	455	595	794	3
por	385	442	397	455	595	794	3
cada	399	442	415	455	595	794	3
tipo	417	442	431	455	595	794	3
de	434	442	442	455	595	794	3
apósito,	445	442	472	455	595	794	3
por	475	442	486	455	595	794	3
ejemplo	489	442	517	455	595	794	3
el	519	442	525	455	595	794	3
control	528	442	553	455	595	794	3
de	306	453	314	466	595	794	3
los	317	453	326	466	595	794	3
exudados	328	453	360	466	595	794	3
BIBLIOGRAFÍA	56	494	146	510	595	794	3
1.	47	521	51	530	595	794	3
Walter	54	521	68	530	595	794	3
CJ,	70	521	76	530	595	794	3
Dumville	78	521	96	530	595	794	3
JC,	97	521	104	530	595	794	3
Sharp	105	521	118	530	595	794	3
CA,	119	521	126	530	595	794	3
Page	128	521	138	530	595	794	3
T.	139	521	143	530	595	794	3
Systematic	144	521	167	530	595	794	3
review	168	521	183	530	595	794	3
and	184	521	192	530	595	794	3
me-	193	521	201	530	595	794	3
ta-analysis	54	530	76	538	595	794	3
of	78	530	82	538	595	794	3
wound	83	530	98	538	595	794	3
dressings	99	530	119	538	595	794	3
in	120	530	124	538	595	794	3
the	126	530	133	538	595	794	3
prevention	134	530	156	538	595	794	3
of	157	530	162	538	595	794	3
surgical-site	163	530	188	538	595	794	3
infec-	190	530	201	538	595	794	3
tions	54	538	64	546	595	794	3
in	65	538	69	546	595	794	3
surgical	70	538	86	546	595	794	3
wounds	87	538	103	546	595	794	3
healing	104	538	120	546	595	794	3
by	121	538	126	546	595	794	3
primary	127	538	142	546	595	794	3
intention.	143	538	163	546	595	794	3
Br	163	538	168	546	595	794	3
J	169	538	172	546	595	794	3
Surg.	173	538	184	546	595	794	3
2012;99	185	538	201	546	595	794	3
(9):1185-94.	54	546	78	554	595	794	3
doi:	79	546	87	554	595	794	3
10.1002/bjs.8812	87	546	123	554	595	794	3
2.	47	554	51	563	595	794	3
Moher	54	554	68	563	595	794	3
D,	69	554	73	563	595	794	3
Liberati	74	554	90	563	595	794	3
A,	91	554	95	563	595	794	3
Tetzlaff	96	554	111	563	595	794	3
J,	112	554	116	563	595	794	3
Altman	117	554	132	563	595	794	3
DG.	133	554	141	563	595	794	3
Preferred	142	554	161	563	595	794	3
Reporting	162	554	182	563	595	794	3
Items	183	554	195	563	595	794	3
for	195	554	201	563	595	794	3
Systematic	54	562	77	571	595	794	3
Reviews	78	562	96	571	595	794	3
and	97	562	104	571	595	794	3
Meta-Analyses:	105	562	138	571	595	794	3
The	139	562	147	571	595	794	3
PRISMA	148	562	166	571	595	794	3
Statement.	167	562	190	571	595	794	3
PLoS	191	562	201	571	595	794	3
Med.	54	570	65	579	595	794	3
2009;6(7):e1000097.	66	570	108	579	595	794	3
3.	47	579	51	587	595	794	3
Urrutia	54	579	68	587	595	794	3
G,	69	579	74	587	595	794	3
Bonfill	75	579	88	587	595	794	3
X.	89	579	93	587	595	794	3
Declaración	94	579	119	587	595	794	3
PRISMA:	120	579	138	587	595	794	3
una	139	579	147	587	595	794	3
propuesta	148	579	169	587	595	794	3
para	170	579	179	587	595	794	3
mejorar	180	579	196	587	595	794	3
la	197	579	201	587	595	794	3
publicación	230	521	253	530	595	794	3
de	254	521	260	530	595	794	3
revisiones	261	521	282	530	595	794	3
sistemáticas	283	521	309	530	595	794	3
y	311	521	313	530	595	794	3
metaanálisis.	315	521	342	530	595	794	3
Med	343	521	353	530	595	794	3
Clin	355	521	363	530	595	794	3
(Barc).	364	521	377	530	595	794	3
2010;135:507-11.	230	530	265	538	595	794	3
4.	223	538	227	546	595	794	3
Pertegaz	230	538	247	546	595	794	3
Díaz	248	538	257	546	595	794	3
S,	258	538	262	546	595	794	3
Pita	263	538	271	546	595	794	3
Fernández	272	538	293	546	595	794	3
S.	294	538	298	546	595	794	3
Revisiones	299	538	321	546	595	794	3
sistemáticas	322	538	348	546	595	794	3
y	349	538	351	546	595	794	3
metanálisis.	352	538	377	546	595	794	3
CAD	230	546	239	554	595	794	3
ATEN	240	546	252	554	595	794	3
PRIMARIA	253	546	275	554	595	794	3
2005;12(2):109-12.	276	546	314	554	595	794	3
5.	223	554	227	563	595	794	3
González	230	554	248	563	595	794	3
Linares	249	554	264	563	595	794	3
RM,	265	554	274	563	595	794	3
Antolín	275	554	290	563	595	794	3
Mugarza	291	554	309	563	595	794	3
A,	310	554	315	563	595	794	3
Salgado	315	554	332	563	595	794	3
Larrea	333	554	346	563	595	794	3
V,	347	554	351	563	595	794	3
Barandiaran	352	554	377	563	595	794	3
Múgica	230	562	245	571	595	794	3
MJ,	246	562	255	571	595	794	3
Basurco	256	562	273	571	595	794	3
Celaya	273	562	288	571	595	794	3
R,	289	562	293	571	595	794	3
Larrañaga	294	562	314	571	595	794	3
Garaikoetxe	315	562	340	571	595	794	3
N.	341	562	346	571	595	794	3
Efectividad	347	562	370	571	595	794	3
del	371	562	377	571	595	794	3
apósito	230	570	245	579	595	794	3
en	246	570	251	579	595	794	3
heridas	252	570	267	579	595	794	3
quirúrgicas	268	570	291	579	595	794	3
limpias	291	570	306	579	595	794	3
y	307	570	310	579	595	794	3
limpias	311	570	325	579	595	794	3
contaminadas	326	570	355	579	595	794	3
a	356	570	359	579	595	794	3
partir	360	570	371	579	595	794	3
de	372	570	377	579	595	794	3
las	230	579	236	587	595	794	3
24-48	237	579	249	587	595	794	3
h	249	579	252	587	595	794	3
de	253	579	259	587	595	794	3
la	259	579	263	587	595	794	3
intervención	264	579	289	587	595	794	3
quirúrgica.	290	579	312	587	595	794	3
Enferm	313	579	328	587	595	794	3
Clín.	329	579	338	587	595	794	3
2002;12(3):117-21.	339	579	377	587	595	794	3
6.	399	521	403	530	595	794	3
National	405	521	423	530	595	794	3
Collaborating	425	521	452	530	595	794	3
Centre	454	521	467	530	595	794	3
for	469	521	475	530	595	794	3
Women's	476	521	496	530	595	794	3
and	497	521	505	530	595	794	3
Children's	506	521	526	530	595	794	3
Health.	528	521	543	530	595	794	3
Sur-	544	521	553	530	595	794	3
gical	405	530	415	538	595	794	3
site	417	530	424	538	595	794	3
infection:	426	530	445	538	595	794	3
prevention	446	530	468	538	595	794	3
and	470	530	478	538	595	794	3
treatment	479	530	500	538	595	794	3
of	501	530	505	538	595	794	3
surgical	507	530	523	538	595	794	3
site	525	530	532	538	595	794	3
infection.	534	530	553	538	595	794	3
Clinical	405	538	420	546	595	794	3
Guideline.	422	538	443	546	595	794	3
National	444	538	462	546	595	794	3
Institute	464	538	481	546	595	794	3
for	482	538	488	546	595	794	3
Health	490	538	503	546	595	794	3
and	505	538	513	546	595	794	3
Clinical	514	538	529	546	595	794	3
Excellence	531	538	553	546	595	794	3
(NICE).	405	546	419	554	595	794	3
2008;	421	546	432	554	595	794	3
74:86–90.	433	546	454	554	595	794	3
Disponible	456	546	477	554	595	794	3
en:	479	546	485	554	595	794	3
http://www.nice.org.uk/niceme-	487	546	553	554	595	794	3
dia/pdf/CG74FullGuideline.pdf	405	554	468	563	595	794	3
7.	399	562	403	571	595	794	3
Marzo-Castillejo	405	562	439	571	595	794	3
M,	440	562	446	571	595	794	3
Alonso-Coello	447	562	476	571	595	794	3
P.	477	562	481	571	595	794	3
La	482	562	487	571	595	794	3
clasificación	488	562	513	571	595	794	3
de	514	562	520	571	595	794	3
la	521	562	525	571	595	794	3
calidad	526	562	541	571	595	794	3
de	542	562	548	571	595	794	3
la	549	562	553	571	595	794	3
evidencia	405	570	425	579	595	794	3
y	427	570	429	579	595	794	3
la	430	570	434	579	595	794	3
fuerza	436	570	449	579	595	794	3
de	450	570	456	579	595	794	3
recomendación.	457	570	490	579	595	794	3
GRADE	491	570	507	579	595	794	3
Working	508	570	526	579	595	794	3
Group.	527	570	541	579	595	794	3
Aten	543	570	553	579	595	794	3
Primaria.	405	579	424	587	595	794	3
2006;37(1):5-8.	425	579	455	587	595	794	3
Gerokomos.	484	764	512	772	595	794	3
2015;26(2):73-75	514	764	553	772	595	794	3
75	564	761	573	774	595	794	3
