ESTUDIO	67	92	120	103	482	680	1
DE	122	92	139	103	482	680	1
MICROSATÉLITES	141	92	246	103	482	680	1
EN	248	92	265	103	482	680	1
LAS	267	92	289	103	482	680	1
ABEJAS	292	92	338	103	482	680	1
SIN	340	92	360	103	482	680	1
AGUIJÓN	362	92	415	103	482	680	1
MELIPONA	77	106	139	117	482	680	1
COLIMANA	142	106	205	117	482	680	1
Y	208	106	216	117	482	680	1
M.	219	106	233	117	482	680	1
BEECHEII	236	106	292	117	482	680	1
DE	295	106	312	117	482	680	1
MESOAMÉRICA	315	106	405	117	482	680	1
STUDY	60	132	91	140	482	680	1
OF	93	132	106	140	482	680	1
MICROSATELLITE	108	132	186	140	482	680	1
MARKERS	188	132	233	140	482	680	1
IN	235	132	244	140	482	680	1
STINGLESS	246	132	297	140	482	680	1
BEES	299	132	323	140	482	680	1
MELIPONA	325	132	372	140	482	680	1
COLIMANA	374	132	422	140	482	680	1
AND	155	144	174	152	482	680	1
M.	176	144	186	152	482	680	1
BEECHEII	187	144	229	152	482	680	1
FROM	231	144	257	152	482	680	1
MESOAMERICA	259	144	327	152	482	680	1
Hurtado-Burillo,	82	167	145	175	482	680	1
M.	147	167	157	175	482	680	1
1*	157	166	162	171	482	680	1
;	162	167	164	175	482	680	1
Martinez,	166	167	203	175	482	680	1
J.	205	167	212	175	482	680	1
1A	212	166	219	171	482	680	1
;	219	167	221	175	482	680	1
May-Itzá,	223	167	260	175	482	680	1
W.	262	167	273	175	482	680	1
de	275	167	285	175	482	680	1
J.	287	167	294	175	482	680	1
2A	294	166	300	171	482	680	1
;	300	167	303	175	482	680	1
Quezada-Euán,	305	167	368	175	482	680	1
J.J.G.	370	167	393	175	482	680	1
2B	393	166	400	171	482	680	1
y	207	178	212	186	482	680	1
De	214	178	226	186	482	680	1
la	228	178	235	186	482	680	1
Rúa,	238	178	257	186	482	680	1
P.	258	178	267	186	482	680	1
1B	268	177	275	182	482	680	1
1	57	200	59	204	482	680	1
Departamento	59	200	110	208	482	680	1
de	111	200	120	208	482	680	1
Zoología	122	200	153	208	482	680	1
y	155	200	159	208	482	680	1
Antropología	160	200	205	208	482	680	1
Física.	207	200	230	208	482	680	1
Facultad	232	200	263	208	482	680	1
de	264	200	273	208	482	680	1
Veterinaria.	275	200	316	208	482	680	1
Universidad	317	200	359	208	482	680	1
de	361	200	370	208	482	680	1
Murcia.	371	200	397	208	482	680	1
Murcia.	399	200	425	208	482	680	1
España.	57	211	86	219	482	680	1
*	89	211	91	215	482	680	1
miguel.hurtado@um.es;	90	211	175	219	482	680	1
A	178	211	181	215	482	680	1
tinto1984@yahoo.es;	181	211	257	219	482	680	1
B	260	211	263	215	482	680	1
pdelarua@um.es	263	211	324	219	482	680	1
2	57	222	59	226	482	680	1
Departamento	59	222	110	230	482	680	1
de	113	222	122	230	482	680	1
Apicultura.	124	222	162	230	482	680	1
Facultad	165	222	195	230	482	680	1
de	198	222	207	230	482	680	1
Medicina	210	222	242	230	482	680	1
Veterinaria	244	222	283	230	482	680	1
y	286	222	290	230	482	680	1
Zootecnia.	292	222	330	230	482	680	1
Universidad	332	222	374	230	482	680	1
Autónoma	377	222	414	230	482	680	1
de	416	222	425	230	482	680	1
Yucatán.	57	233	88	241	482	680	1
Itzimná.	91	233	119	241	482	680	1
Mérida,	122	233	148	241	482	680	1
Yucatán.	151	233	183	241	482	680	1
México.	186	233	213	241	482	680	1
A	216	233	219	237	482	680	1
mayitza@uady.mx;	219	233	287	241	482	680	1
B	290	233	293	237	482	680	1
qeuan@uady.mx	293	233	354	241	482	680	1
P	57	253	64	263	482	680	1
ALABRAS	64	255	100	262	482	680	1
CLAVE	103	255	129	262	482	680	1
ADICIONALES	132	255	184	262	482	680	1
A	248	253	255	263	482	680	1
DDITIONAL	255	255	297	262	482	680	1
KEYWORDS	299	255	344	262	482	680	1
Diversidad	57	270	95	277	482	680	1
genética.	98	270	131	277	482	680	1
Deforestación.	134	270	187	277	482	680	1
Meliponicul-	190	270	234	277	482	680	1
tura.	57	280	73	287	482	680	1
México.	76	280	104	287	482	680	1
Cuba.	106	280	128	287	482	680	1
Genetic	248	270	276	277	482	680	1
diversity.	279	270	311	277	482	680	1
Deforestation.	314	270	365	277	482	680	1
Meliponiculture.	368	270	425	277	482	680	1
Mexico.	248	280	276	287	482	680	1
Cuba.	278	280	300	287	482	680	1
RESUMEN	121	305	170	314	482	680	1
SUMMARY	312	305	362	314	482	680	1
Recibido:	57	638	96	647	482	680	1
12-3-13.	99	638	134	647	482	680	1
Aceptado:	137	638	178	647	482	680	1
25-9-13.	181	638	216	647	482	680	1
INTRODUCCIÓN	300	565	373	574	482	680	1
Las	262	580	277	591	482	680	1
abejas	283	580	309	591	482	680	1
sin	315	580	327	591	482	680	1
aguijón	333	580	365	591	482	680	1
son	371	580	385	591	482	680	1
insectos	391	580	425	591	482	680	1
eusociales	248	591	291	602	482	680	1
(Apidae:	293	591	329	602	482	680	1
Meliponini)	331	591	381	602	482	680	1
que	383	591	398	602	482	680	1
se	399	591	408	602	482	680	1
dis-	410	591	425	602	482	680	1
tribuyen	248	602	283	613	482	680	1
por	285	602	299	613	482	680	1
las	301	602	313	613	482	680	1
zonas	315	602	339	613	482	680	1
tropicales	341	602	382	613	482	680	1
del	384	602	397	613	482	680	1
plane-	399	602	425	613	482	680	1
Arch.	264	638	286	647	482	680	1
Zootec.	289	638	319	647	482	680	1
63	322	638	332	647	482	680	1
(241):	335	638	360	647	482	680	1
145-151.	363	638	400	647	482	680	1
2014.	403	638	425	647	482	680	1
HURTADO-BURILLO,	85	58	174	66	482	680	2
MARTINEZ,	175	58	224	66	482	680	2
MAY-ITZÁ,	225	58	270	66	482	680	2
QUEZADA-EUÁN	271	58	343	66	482	680	2
Y	345	58	351	66	482	680	2
DE	352	58	365	66	482	680	2
LA	366	58	377	66	482	680	2
RÚA	378	58	397	66	482	680	2
ta,	57	89	67	100	482	680	2
conociéndose	69	89	126	100	482	680	2
alrededor	128	89	168	100	482	680	2
de	170	89	179	100	482	680	2
500	181	89	197	100	482	680	2
especies	199	89	234	100	482	680	2
de	57	100	66	111	482	680	2
42	69	100	79	111	482	680	2
géneros	82	100	114	111	482	680	2
diferentes	117	100	159	111	482	680	2
(Michener,	161	100	208	111	482	680	2
2007;	210	100	234	111	482	680	2
Camargo	57	111	94	122	482	680	2
y	95	111	100	122	482	680	2
Pedro,	101	111	127	122	482	680	2
2008).	129	111	155	122	482	680	2
El	156	111	165	122	482	680	2
género	166	111	194	122	482	680	2
Melipona	195	113	234	122	482	680	2
abarca	57	122	84	133	482	680	2
unas	89	122	108	133	482	680	2
40	113	122	123	133	482	680	2
especies	128	122	163	133	482	680	2
presentes	168	122	207	133	482	680	2
en	212	122	222	133	482	680	2
la	226	122	234	133	482	680	2
zona	57	133	76	144	482	680	2
tropical	79	133	111	144	482	680	2
americana	113	133	156	144	482	680	2
(Michener,	158	133	205	144	482	680	2
2007),	207	133	234	144	482	680	2
entre	57	144	79	155	482	680	2
las	84	144	97	155	482	680	2
que	102	144	118	155	482	680	2
se	124	144	132	155	482	680	2
encuentran	138	144	186	155	482	680	2
Melipona	192	146	234	155	482	680	2
colimana	57	157	95	166	482	680	2
Ayala,	96	155	123	166	482	680	2
1999	124	155	144	166	482	680	2
y	146	155	151	166	482	680	2
M.	152	157	163	166	482	680	2
beecheii	164	157	198	166	482	680	2
Bennett,	200	155	234	166	482	680	2
1831.	57	166	80	177	482	680	2
M.	81	168	92	177	482	680	2
colimana	94	168	132	177	482	680	2
es	133	166	142	177	482	680	2
endémica	143	166	182	177	482	680	2
de	184	166	193	177	482	680	2
la	195	166	202	177	482	680	2
provin-	204	166	234	177	482	680	2
cia	57	177	69	188	482	680	2
mexicana	70	177	110	188	482	680	2
de	112	177	121	188	482	680	2
Jalisco,	123	177	154	188	482	680	2
aparece	156	177	188	188	482	680	2
en	189	177	199	188	482	680	2
bosques	200	177	234	188	482	680	2
de	57	188	66	199	482	680	2
pino-encino	70	188	121	199	482	680	2
a	125	188	129	199	482	680	2
más	133	188	150	199	482	680	2
de	153	188	163	199	482	680	2
1000	167	188	188	199	482	680	2
metros	192	188	220	199	482	680	2
de	224	188	234	199	482	680	2
altitud,	57	199	87	210	482	680	2
en	90	199	100	210	482	680	2
donde	103	199	129	210	482	680	2
habita	132	199	158	210	482	680	2
en	161	199	171	210	482	680	2
los	174	199	186	210	482	680	2
troncos	190	199	221	210	482	680	2
de	224	199	234	210	482	680	2
los	57	210	69	221	482	680	2
árboles	71	210	101	221	482	680	2
y	102	210	107	221	482	680	2
no	109	210	119	221	482	680	2
es	121	210	130	221	482	680	2
manejada	131	210	171	221	482	680	2
para	173	210	191	221	482	680	2
la	192	210	200	221	482	680	2
produc-	201	210	234	221	482	680	2
ción	57	221	74	232	482	680	2
de	76	221	85	232	482	680	2
miel	87	221	105	232	482	680	2
(Quezada-Euán,	107	221	173	232	482	680	2
2005).	175	221	201	232	482	680	2
Sin	203	221	217	232	482	680	2
em-	218	221	234	232	482	680	2
bargo,	57	232	83	243	482	680	2
M.	87	234	98	243	482	680	2
beecheii	102	234	137	243	482	680	2
es	141	232	150	243	482	680	2
el	154	232	161	243	482	680	2
meliponino	165	232	213	243	482	680	2
más	217	232	234	243	482	680	2
común	57	243	85	254	482	680	2
en	87	243	97	254	482	680	2
México	99	243	131	254	482	680	2
con	133	243	148	254	482	680	2
una	150	243	165	254	482	680	2
amplia	167	243	196	254	482	680	2
distribu-	198	243	234	254	482	680	2
ción	57	254	75	265	482	680	2
a	77	254	82	265	482	680	2
lo	84	254	92	265	482	680	2
largo	95	254	116	265	482	680	2
de	119	254	128	265	482	680	2
las	131	254	142	265	482	680	2
dos	145	254	159	265	482	680	2
costas	162	254	187	265	482	680	2
y	190	254	195	265	482	680	2
la	197	254	205	265	482	680	2
penín-	207	254	234	265	482	680	2
sula	57	265	73	276	482	680	2
de	75	265	85	276	482	680	2
Yucatán,	86	265	124	276	482	680	2
así	125	265	137	276	482	680	2
como	139	265	162	276	482	680	2
en	163	265	173	276	482	680	2
Belice,	174	265	204	276	482	680	2
Cuba	205	265	227	276	482	680	2
y	229	265	234	276	482	680	2
Jamaica,	57	276	93	287	482	680	2
aunque	96	276	126	287	482	680	2
su	128	276	137	287	482	680	2
distribución	140	276	190	287	482	680	2
por	193	276	207	287	482	680	2
el	209	276	217	287	482	680	2
Ca-	219	276	234	287	482	680	2
ribe	57	287	73	298	482	680	2
podría	76	287	103	298	482	680	2
estar	107	287	126	298	482	680	2
influida	130	287	163	298	482	680	2
por	166	287	180	298	482	680	2
su	183	287	192	298	482	680	2
uso	196	287	210	298	482	680	2
en	213	287	223	298	482	680	2
la	226	287	234	298	482	680	2
meliponicultura.	57	298	133	309	482	680	2
A	139	298	147	309	482	680	2
diferencia	153	298	199	309	482	680	2
de	206	298	216	309	482	680	2
M.	222	300	234	309	482	680	2
colimana,	57	311	98	320	482	680	2
esta	101	309	118	320	482	680	2
especie	121	309	152	320	482	680	2
es	155	309	163	320	482	680	2
explotada	166	309	207	320	482	680	2
desde	210	309	234	320	482	680	2
épocas	57	320	85	331	482	680	2
precolombinas	89	320	151	331	482	680	2
para	154	320	172	331	482	680	2
la	176	320	183	331	482	680	2
producción	187	320	234	331	482	680	2
de	57	331	66	342	482	680	2
miel,	69	331	90	342	482	680	2
cera	92	331	110	342	482	680	2
y	112	331	117	342	482	680	2
polen,	120	331	146	342	482	680	2
siendo	148	331	175	342	482	680	2
manejadas	178	331	222	342	482	680	2
en	224	331	234	342	482	680	2
jobones	57	342	89	353	482	680	2
o	94	342	99	353	482	680	2
cajas	103	342	124	353	482	680	2
especialmente	129	342	189	353	482	680	2
diseñadas	193	342	234	353	482	680	2
para	57	353	75	364	482	680	2
ello.	76	353	95	364	482	680	2
Las	71	364	86	375	482	680	2
abejas	89	364	115	375	482	680	2
sin	118	364	130	375	482	680	2
aguijón	133	364	164	375	482	680	2
juegan	167	364	195	375	482	680	2
un	198	364	208	375	482	680	2
papel	211	364	234	375	482	680	2
esencial	57	375	91	386	482	680	2
en	94	375	104	386	482	680	2
la	107	375	115	386	482	680	2
producción	118	375	166	386	482	680	2
primaria	169	375	205	386	482	680	2
de	208	375	218	386	482	680	2
los	222	375	234	386	482	680	2
ecosistemas	57	386	107	397	482	680	2
al	110	386	117	397	482	680	2
ser	120	386	133	397	482	680	2
polinizadoras	136	386	192	397	482	680	2
de	195	386	205	397	482	680	2
multi-	208	386	234	397	482	680	2
tud	57	397	70	408	482	680	2
de	73	397	83	408	482	680	2
especies	86	397	121	408	482	680	2
vegetales	124	397	163	408	482	680	2
(Roubik,	167	397	204	408	482	680	2
1989).	207	397	234	408	482	680	2
Su	57	408	67	419	482	680	2
importancia	69	408	119	419	482	680	2
ecológica	121	408	160	419	482	680	2
radica	162	408	188	419	482	680	2
también	189	408	223	419	482	680	2
en	224	408	234	419	482	680	2
la	57	418	64	430	482	680	2
especificidad	67	418	123	430	482	680	2
que	126	418	141	430	482	680	2
presentan	145	418	185	430	482	680	2
determina-	188	418	234	430	482	680	2
das	57	429	71	440	482	680	2
plantas	74	429	104	440	482	680	2
para	107	429	125	440	482	680	2
ser	128	429	140	440	482	680	2
polinizadas	143	429	191	440	482	680	2
por	194	429	208	440	482	680	2
ellas:	211	429	234	440	482	680	2
aproximadamente	57	440	132	451	482	680	2
un	134	440	144	451	482	680	2
33%	146	440	165	451	482	680	2
de	167	440	177	451	482	680	2
las	179	440	190	451	482	680	2
plantas	192	440	222	451	482	680	2
de	224	440	234	451	482	680	2
selvas	57	451	82	462	482	680	2
tropicales	85	451	127	462	482	680	2
son	129	451	144	462	482	680	2
exclusivamente	147	451	212	462	482	680	2
visi-	215	451	234	462	482	680	2
tadas	57	462	78	473	482	680	2
por	81	462	94	473	482	680	2
estas	97	462	117	473	482	680	2
abejas	119	462	146	473	482	680	2
(Wilms	148	462	179	473	482	680	2
et	181	464	189	473	482	680	2
al.,	191	464	205	473	482	680	2
1996).	207	462	234	473	482	680	2
Además	57	473	91	484	482	680	2
son	93	473	108	484	482	680	2
efectivas	110	473	148	484	482	680	2
polinizadoras	150	473	207	484	482	680	2
en	210	473	220	484	482	680	2
in-	222	473	234	484	482	680	2
vernaderos	57	484	103	495	482	680	2
(Kakutani	105	484	147	495	482	680	2
et	148	486	156	495	482	680	2
al.,	158	486	171	495	482	680	2
1993).	173	484	200	495	482	680	2
A	202	484	209	495	482	680	2
causa	211	484	234	495	482	680	2
de	57	495	66	506	482	680	2
su	69	495	78	506	482	680	2
necesidad	81	495	122	506	482	680	2
de	125	495	134	506	482	680	2
árboles	137	495	167	506	482	680	2
maduros,	170	495	209	506	482	680	2
vivos	211	495	234	506	482	680	2
y	57	506	62	517	482	680	2
huecos,	65	506	96	517	482	680	2
para	99	506	117	517	482	680	2
hacer	120	506	143	517	482	680	2
sus	146	506	159	517	482	680	2
nidos	162	506	184	517	482	680	2
(González-	187	506	234	517	482	680	2
Acereto,	57	517	92	528	482	680	2
2008),	94	517	120	528	482	680	2
de	122	517	132	528	482	680	2
su	133	517	142	528	482	680	2
reducida	144	517	180	528	482	680	2
capacidad	181	517	223	528	482	680	2
de	224	517	234	528	482	680	2
dispersión,	57	528	103	539	482	680	2
debida	107	528	135	539	482	680	2
a	138	528	143	539	482	680	2
la	147	528	154	539	482	680	2
corta	158	528	179	539	482	680	2
distancia	183	528	220	539	482	680	2
de	224	528	234	539	482	680	2
vuelo	57	538	80	550	482	680	2
de	82	538	91	550	482	680	2
las	93	538	105	550	482	680	2
obreras	106	538	137	550	482	680	2
y	139	538	144	550	482	680	2
el	145	538	153	550	482	680	2
escaso	155	538	182	550	482	680	2
movimiento	184	538	234	550	482	680	2
de	57	549	66	560	482	680	2
sus	72	549	85	560	482	680	2
enjambres	90	549	133	560	482	680	2
(Imperatriz-Fonseca	138	549	224	560	482	680	2
y	229	549	234	560	482	680	2
Engels,	57	560	88	571	482	680	2
1990;	91	560	115	571	482	680	2
Roubik,	118	560	151	571	482	680	2
2006),	154	560	181	571	482	680	2
las	184	560	196	571	482	680	2
especies	199	560	234	571	482	680	2
silvestres	57	571	96	582	482	680	2
son	100	571	115	582	482	680	2
especialmente	119	571	179	582	482	680	2
susceptibles	183	571	234	582	482	680	2
de	57	582	66	593	482	680	2
extinción	68	582	107	593	482	680	2
en	108	582	118	593	482	680	2
zonas	120	582	143	593	482	680	2
sometidas	145	582	186	593	482	680	2
a	188	582	192	593	482	680	2
amenazas	194	582	234	593	482	680	2
de	57	593	66	604	482	680	2
origen	68	593	95	604	482	680	2
antrópico	96	593	136	604	482	680	2
como	137	593	160	604	482	680	2
la	162	593	169	604	482	680	2
fragmentación,	171	593	234	604	482	680	2
destrucción	57	604	105	615	482	680	2
y	108	604	113	615	482	680	2
degradación	116	604	168	615	482	680	2
de	171	604	180	615	482	680	2
los	183	604	195	615	482	680	2
hábitats,	198	604	234	615	482	680	2
el	248	89	255	100	482	680	2
uso	258	89	273	100	482	680	2
de	275	89	285	100	482	680	2
herbicidas	287	89	331	100	482	680	2
y	333	89	338	100	482	680	2
pesticidas	341	89	383	100	482	680	2
que	385	89	400	100	482	680	2
redu-	403	89	425	100	482	680	2
cen	248	100	262	111	482	680	2
la	264	100	272	111	482	680	2
disponibilidad	273	100	334	111	482	680	2
de	336	100	345	111	482	680	2
plantas	347	100	377	111	482	680	2
silvestres	379	100	418	111	482	680	2
y	420	100	425	111	482	680	2
con	248	111	263	122	482	680	2
ello	266	111	281	122	482	680	2
su	284	111	293	122	482	680	2
fuente	296	111	322	122	482	680	2
de	325	111	334	122	482	680	2
alimento	337	111	374	122	482	680	2
(Kerr	376	111	399	122	482	680	2
et	402	113	409	122	482	680	2
al.,	412	113	425	122	482	680	2
2001).	248	122	275	133	482	680	2
Por	278	122	292	133	482	680	2
ello,	295	122	314	133	482	680	2
es	317	122	325	133	482	680	2
fundamental	328	122	381	133	482	680	2
evaluar	384	122	415	133	482	680	2
la	418	122	425	133	482	680	2
diversidad	248	133	292	144	482	680	2
genética	295	133	330	144	482	680	2
de	334	133	343	144	482	680	2
las	347	133	358	144	482	680	2
poblaciones	362	133	412	144	482	680	2
ya	415	133	425	144	482	680	2
que	248	144	263	155	482	680	2
su	265	144	274	155	482	680	2
disminución	276	144	328	155	482	680	2
conlleva	329	144	365	155	482	680	2
una	367	144	382	155	482	680	2
reducción	384	144	425	155	482	680	2
del	248	155	261	166	482	680	2
potencial	265	155	304	166	482	680	2
adaptativo	308	155	352	166	482	680	2
de	357	155	367	166	482	680	2
las	371	155	383	166	482	680	2
especies.	387	155	425	166	482	680	2
Entre	248	166	271	177	482	680	2
las	272	166	284	177	482	680	2
herramientas	286	166	340	177	482	680	2
moleculares,	342	166	395	177	482	680	2
los	397	166	409	177	482	680	2
mi-	411	166	425	177	482	680	2
crosatélites	248	177	296	188	482	680	2
han	298	177	313	188	482	680	2
sido	316	177	333	188	482	680	2
usados	335	177	364	188	482	680	2
en	366	177	376	188	482	680	2
estudios	378	177	413	188	482	680	2
de	415	177	425	188	482	680	2
genética	248	188	283	199	482	680	2
de	285	188	295	199	482	680	2
poblaciones	297	188	347	199	482	680	2
de	349	188	359	199	482	680	2
abejas	361	188	387	199	482	680	2
sin	389	188	402	199	482	680	2
agui-	404	188	425	199	482	680	2
jón	248	199	261	210	482	680	2
(Borges	264	199	297	210	482	680	2
et	300	201	308	210	482	680	2
al.,	310	201	324	210	482	680	2
2010;	327	199	351	210	482	680	2
Quezada-Euán	353	199	415	210	482	680	2
et	418	201	425	210	482	680	2
al.,	248	212	262	221	482	680	2
2007,	263	210	287	221	482	680	2
2012).	288	210	315	221	482	680	2
Lopes	317	210	342	221	482	680	2
et	344	212	351	221	482	680	2
al.	353	212	364	221	482	680	2
(2010)	365	210	393	221	482	680	2
demos-	395	210	425	221	482	680	2
traron	248	221	273	232	482	680	2
que	276	221	291	232	482	680	2
el	294	221	301	232	482	680	2
uso	304	221	318	232	482	680	2
de	321	221	331	232	482	680	2
microsatélites	334	221	393	232	482	680	2
especí-	395	221	425	232	482	680	2
ficos	248	232	268	243	482	680	2
dio	273	232	286	243	482	680	2
una	291	232	306	243	482	680	2
mayor	311	232	337	243	482	680	2
frecuencia	342	232	386	243	482	680	2
de	391	232	401	243	482	680	2
poli-	405	232	425	243	482	680	2
morfismo	248	243	289	254	482	680	2
y	291	243	296	254	482	680	2
de	297	243	307	254	482	680	2
alelos	309	243	334	254	482	680	2
por	335	243	349	254	482	680	2
locus	351	243	373	254	482	680	2
en	375	243	385	254	482	680	2
dos	387	243	401	254	482	680	2
espe-	403	243	425	254	482	680	2
cies	248	254	264	265	482	680	2
del	266	254	279	265	482	680	2
género	280	254	309	265	482	680	2
Melipona	310	256	350	265	482	680	2
que	352	254	367	265	482	680	2
al	368	254	376	265	482	680	2
usar	377	254	395	265	482	680	2
marca-	396	254	425	265	482	680	2
dores	248	265	271	276	482	680	2
diseñados	276	265	318	276	482	680	2
para	323	265	341	276	482	680	2
otras	346	265	367	276	482	680	2
especies	372	265	407	276	482	680	2
del	412	265	425	276	482	680	2
mismo	248	276	277	287	482	680	2
género.	281	276	314	287	482	680	2
Igualmente	318	276	368	287	482	680	2
Viana	372	276	398	287	482	680	2
et	402	278	410	287	482	680	2
al.	414	278	425	287	482	680	2
(2011)	248	287	277	298	482	680	2
pusieron	282	287	318	298	482	680	2
en	323	287	333	298	482	680	2
marca	337	287	363	298	482	680	2
el	367	287	375	298	482	680	2
análisis	379	287	411	298	482	680	2
de	416	287	425	298	482	680	2
microsatélites	248	298	313	309	482	680	2
en	319	298	329	309	482	680	2
cuatro	336	298	364	309	482	680	2
especies	370	298	409	309	482	680	2
de	415	298	425	309	482	680	2
Melipona	248	311	288	320	482	680	2
usando	290	309	319	320	482	680	2
cebadores	321	309	363	320	482	680	2
diseñados	364	309	406	320	482	680	2
para	407	309	425	320	482	680	2
otras	248	320	268	331	482	680	2
especies	271	320	306	331	482	680	2
del	309	320	322	331	482	680	2
mismo	325	320	353	331	482	680	2
género.	356	320	387	331	482	680	2
El	262	331	271	342	482	680	2
objetivo	274	331	309	342	482	680	2
del	312	331	325	342	482	680	2
presente	328	331	363	342	482	680	2
estudio	366	331	397	342	482	680	2
es	400	331	408	342	482	680	2
po-	411	331	425	342	482	680	2
ner	248	342	261	353	482	680	2
en	266	342	275	353	482	680	2
marcha	280	342	310	353	482	680	2
el	315	342	322	353	482	680	2
análisis	327	342	358	353	482	680	2
de	363	342	372	353	482	680	2
marcadores	377	342	425	353	482	680	2
microsatélites	248	353	307	364	482	680	2
en	312	353	321	364	482	680	2
la	326	353	334	364	482	680	2
especie	338	353	369	364	482	680	2
silvestre	374	353	409	364	482	680	2
M.	414	355	425	364	482	680	2
colimana.	248	366	289	375	482	680	2
Para	291	364	309	375	482	680	2
probar	311	364	338	375	482	680	2
su	340	364	349	375	482	680	2
eficacia	350	364	383	375	482	680	2
se	384	364	393	375	482	680	2
compa-	394	364	425	375	482	680	2
raron	248	375	270	386	482	680	2
los	272	375	284	386	482	680	2
resultados	287	375	329	386	482	680	2
con	331	375	346	386	482	680	2
los	349	375	361	386	482	680	2
obtenidos	363	375	404	386	482	680	2
en	406	375	416	386	482	680	2
la	418	375	425	386	482	680	2
especie	248	386	279	397	482	680	2
manejada	282	386	322	397	482	680	2
M.	325	388	336	397	482	680	2
beecheii.	339	388	376	397	482	680	2
De	379	386	391	397	482	680	2
esta	394	386	410	397	482	680	2
es-	413	386	425	397	482	680	2
pecie	248	397	270	408	482	680	2
ya	273	397	283	408	482	680	2
se	285	397	294	408	482	680	2
tienen	297	397	323	408	482	680	2
datos	325	397	348	408	482	680	2
sobre	350	397	373	408	482	680	2
la	376	397	383	408	482	680	2
variabili-	386	397	425	408	482	680	2
Tabla	248	428	272	437	482	680	2
I.	274	428	281	437	482	680	2
Información	283	428	333	437	482	680	2
sobre	335	428	357	437	482	680	2
los	359	428	371	437	482	680	2
muestreos	373	428	414	437	482	680	2
de	416	428	425	437	482	680	2
M.	248	436	259	447	482	680	2
colimana	261	436	298	447	482	680	2
y	300	438	304	447	482	680	2
M.	306	436	317	447	482	680	2
beecheii.	319	436	355	447	482	680	2
(Sampling	357	439	394	447	482	680	2
informa-	395	439	425	447	482	680	2
tion	248	449	261	457	482	680	2
of	264	449	271	457	482	680	2
M.	275	449	284	457	482	680	2
colimana	287	449	320	457	482	680	2
and	323	449	336	457	482	680	2
M.	340	449	349	457	482	680	2
beecheii).	352	449	388	457	482	680	2
Especie	248	469	277	477	482	680	2
Localidad	305	469	340	477	482	680	2
M	248	489	255	497	482	680	2
colimana	259	489	291	497	482	680	2
Tecalitlán	257	499	292	507	482	680	2
(Jalisco)	294	499	325	507	482	680	2
San	257	509	271	517	482	680	2
Isidro	274	509	294	517	482	680	2
(Jalisco)	297	509	327	517	482	680	2
Total	257	519	274	527	482	680	2
M	248	529	255	537	482	680	2
beecheii	259	529	290	537	482	680	2
Nueva	257	539	280	547	482	680	2
Paz	282	539	296	547	482	680	2
San	257	549	271	557	482	680	2
Nicolás	273	549	300	557	482	680	2
San	257	559	271	567	482	680	2
José	274	559	291	567	482	680	2
Jaruco	257	569	282	577	482	680	2
Consolación	257	579	301	587	482	680	2
Sur	305	579	317	587	482	680	2
Jagüey	257	589	283	597	482	680	2
Grande	286	589	313	597	482	680	2
Total	257	599	274	607	482	680	2
Archivos	57	638	93	647	482	680	2
de	95	638	105	647	482	680	2
zootecnia	108	638	146	647	482	680	2
vol.	149	638	164	647	482	680	2
63,	167	638	179	647	482	680	2
núm.	182	638	202	647	482	680	2
241,	205	638	222	647	482	680	2
p.	225	638	233	647	482	680	2
146.	235	638	253	647	482	680	2
Colonias	394	469	425	477	482	680	2
24	405	499	414	507	482	680	2
6	407	509	412	517	482	680	2
30	405	519	414	527	482	680	2
10	405	539	414	547	482	680	2
4	407	549	412	557	482	680	2
8	407	559	412	567	482	680	2
4	407	569	412	577	482	680	2
2	407	579	412	587	482	680	2
2	407	589	412	597	482	680	2
30	405	599	414	607	482	680	2
ANÁLISIS	90	58	131	66	482	680	3
DE	132	58	145	66	482	680	3
MICROSATÉLITES	146	58	225	66	482	680	3
EN	226	58	239	66	482	680	3
MELIPONINOS	240	58	303	66	482	680	3
MESOAMERICANOS	304	58	392	66	482	680	3
dad	57	90	72	101	482	680	3
de	74	90	83	101	482	680	3
los	85	90	97	101	482	680	3
mismos	99	90	132	101	482	680	3
loci	134	92	150	101	482	680	3
de	152	90	161	101	482	680	3
microsatélites	163	90	222	101	482	680	3
en	224	90	234	101	482	680	3
poblacionales	57	101	113	112	482	680	3
continentales	115	101	169	112	482	680	3
(Quezada-Euán	170	101	234	112	482	680	3
et	57	114	64	123	482	680	3
al.,	67	114	81	123	482	680	3
2007)	84	112	109	123	482	680	3
por	112	112	126	123	482	680	3
lo	129	112	137	123	482	680	3
que	140	112	155	123	482	680	3
se	158	112	167	123	482	680	3
ha	170	112	180	123	482	680	3
usado	183	112	208	123	482	680	3
como	211	112	234	123	482	680	3
referencia.	57	123	102	134	482	680	3
Una	104	123	121	134	482	680	3
vez	123	123	137	134	482	680	3
que	139	123	154	134	482	680	3
se	156	123	164	134	482	680	3
constató	166	123	201	134	482	680	3
la	203	123	211	134	482	680	3
efec-	213	123	234	134	482	680	3
tividad	57	135	86	146	482	680	3
de	89	135	99	146	482	680	3
estos	102	135	123	146	482	680	3
marcadores	126	135	174	146	482	680	3
en	177	135	187	146	482	680	3
la	190	135	197	146	482	680	3
especie,	200	135	234	146	482	680	3
se	57	146	65	157	482	680	3
compararon	70	146	120	157	482	680	3
parámetros	124	146	171	157	482	680	3
poblacionales	176	146	234	157	482	680	3
obtenidos	57	157	98	168	482	680	3
en	101	157	111	168	482	680	3
colonias	114	157	149	168	482	680	3
de	153	157	163	168	482	680	3
M.	166	159	177	168	482	680	3
colimana	181	159	220	168	482	680	3
si-	223	157	234	168	482	680	3
tuadas	57	168	83	179	482	680	3
en	88	168	98	179	482	680	3
una	103	168	118	179	482	680	3
zona	123	168	143	179	482	680	3
recientemente	148	168	207	179	482	680	3
defo-	212	168	234	179	482	680	3
restada	57	179	86	191	482	680	3
con	91	179	106	191	482	680	3
los	110	179	122	191	482	680	3
de	127	179	137	191	482	680	3
colonias	141	179	176	191	482	680	3
de	181	179	190	191	482	680	3
una	195	179	210	191	482	680	3
zona	214	179	234	191	482	680	3
conservada,	57	191	107	202	482	680	3
para	109	191	127	202	482	680	3
evaluar	129	191	160	202	482	680	3
el	162	191	169	202	482	680	3
efecto	171	191	197	202	482	680	3
de	199	191	209	202	482	680	3
dicha	211	191	234	202	482	680	3
actuación	57	202	97	213	482	680	3
en	99	202	109	213	482	680	3
la	112	202	119	213	482	680	3
diversidad	121	202	165	213	482	680	3
genética	168	202	203	213	482	680	3
de	205	202	215	213	482	680	3
esta	217	202	234	213	482	680	3
especie.	57	213	90	224	482	680	3
MATERIAL	90	238	140	247	482	680	3
Y	142	238	148	247	482	680	3
MÉTODOS	150	238	200	247	482	680	3
Se	71	253	81	264	482	680	3
han	83	253	98	264	482	680	3
estudiado	100	253	140	264	482	680	3
un	142	253	152	264	482	680	3
total	154	253	173	264	482	680	3
de	175	253	185	264	482	680	3
60	187	253	197	264	482	680	3
colonias	199	253	234	264	482	680	3
silvestres	57	264	98	275	482	680	3
de	103	264	113	275	482	680	3
M.	117	266	128	275	482	680	3
colimana	133	266	174	275	482	680	3
de	178	264	188	275	482	680	3
dos	192	264	207	275	482	680	3
áreas	211	264	234	275	482	680	3
del	248	89	262	100	482	680	3
estado	268	89	295	100	482	680	3
de	301	89	311	100	482	680	3
Jalisco,	317	89	349	100	482	680	3
una	355	89	371	100	482	680	3
conservada	376	89	425	100	482	680	3
(Tecalitlán)	248	100	298	111	482	680	3
y	300	100	305	111	482	680	3
la	308	100	316	111	482	680	3
otra	318	100	335	111	482	680	3
deforestada	338	100	386	111	482	680	3
(San	389	100	408	111	482	680	3
Isi-	411	100	425	111	482	680	3
dro),	248	111	268	122	482	680	3
más	270	111	286	122	482	680	3
otras	288	111	308	122	482	680	3
30	310	111	320	122	482	680	3
colonias	321	111	356	122	482	680	3
manejadas	358	111	401	122	482	680	3
de	403	111	413	122	482	680	3
M.	414	113	425	122	482	680	3
beecheii	248	124	283	133	482	680	3
de	287	122	297	133	482	680	3
Cuba	301	122	323	133	482	680	3
(tabla	327	124	353	133	482	680	3
I,	357	124	364	133	482	680	3
figura	367	124	395	133	482	680	3
1).	399	124	410	133	482	680	3
M.	414	124	425	133	482	680	3
colimana	248	135	287	144	482	680	3
presenta	292	133	328	144	482	680	3
una	333	133	348	144	482	680	3
distribución	353	133	404	144	482	680	3
res-	409	133	425	144	482	680	3
tringida	248	144	281	155	482	680	3
a	283	144	288	155	482	680	3
áreas	290	144	312	155	482	680	3
específicas	314	144	361	155	482	680	3
de	363	144	373	155	482	680	3
la	375	144	383	155	482	680	3
provincia	385	144	425	155	482	680	3
biogeográfica	248	155	306	166	482	680	3
del	308	155	321	166	482	680	3
Eje	323	155	337	166	482	680	3
Volcánico	339	155	382	166	482	680	3
Transver-	384	155	425	166	482	680	3
sal	248	166	260	177	482	680	3
(Yañez-Ordoñez,	264	166	336	177	482	680	3
2008)	340	166	364	177	482	680	3
por	368	166	382	177	482	680	3
lo	386	166	394	177	482	680	3
que	398	166	413	177	482	680	3
es	417	166	425	177	482	680	3
difícil	248	177	273	188	482	680	3
encontrar	277	177	317	188	482	680	3
colonias	320	177	355	188	482	680	3
de	359	177	368	188	482	680	3
esta	372	177	388	188	482	680	3
especie.	391	177	425	188	482	680	3
Sin	248	187	262	199	482	680	3
embargo,	264	187	303	199	482	680	3
M.	305	190	316	199	482	680	3
beecheii	318	190	353	199	482	680	3
es	355	187	364	199	482	680	3
la	366	187	374	199	482	680	3
especie	376	187	407	199	482	680	3
más	409	187	425	199	482	680	3
común	248	198	276	209	482	680	3
de	278	198	287	209	482	680	3
su	289	198	298	209	482	680	3
género	300	198	328	209	482	680	3
en	330	198	339	209	482	680	3
Mesoamérica	341	198	397	209	482	680	3
y	398	198	403	209	482	680	3
tiene	405	198	425	209	482	680	3
una	248	209	263	220	482	680	3
amplia	266	209	294	220	482	680	3
distribución	297	209	347	220	482	680	3
(Ayala,	350	209	381	220	482	680	3
1999).	384	209	411	220	482	680	3
En	414	209	425	220	482	680	3
ambos	248	220	275	231	482	680	3
casos,	278	220	304	231	482	680	3
se	307	220	315	231	482	680	3
muestrearon	319	220	371	231	482	680	3
abejas	374	220	400	231	482	680	3
obre-	403	220	425	231	482	680	3
ras	248	231	260	242	482	680	3
adultas	265	231	295	242	482	680	3
del	299	231	312	242	482	680	3
interior	316	231	347	242	482	680	3
del	352	231	365	242	482	680	3
nido	369	231	388	242	482	680	3
de	392	231	402	242	482	680	3
cada	406	231	425	242	482	680	3
colmena	248	242	283	253	482	680	3
y	287	242	292	253	482	680	3
se	295	242	303	253	482	680	3
conservaron	306	242	358	253	482	680	3
en	361	242	371	253	482	680	3
etanol	374	242	399	253	482	680	3
abso-	402	242	425	253	482	680	3
luto	248	252	264	263	482	680	3
a	266	252	271	263	482	680	3
−20	273	252	289	265	482	680	3
ºC.	291	252	303	263	482	680	3
La	262	263	273	274	482	680	3
extracción	275	263	319	274	482	680	3
de	320	263	330	274	482	680	3
ADN	332	263	354	274	482	680	3
se	355	263	364	274	482	680	3
realizó	366	263	394	274	482	680	3
a	396	263	401	274	482	680	3
partir	402	263	425	274	482	680	3
Figura	57	594	86	603	482	680	3
1.	88	594	95	603	482	680	3
Localidades	97	594	147	603	482	680	3
de	149	594	158	603	482	680	3
muestreo	160	594	197	603	482	680	3
marcadas	199	594	239	603	482	680	3
con	241	594	255	603	482	680	3
círculos	257	594	290	603	482	680	3
negros.	292	594	322	603	482	680	3
(Sampling	324	595	361	603	482	680	3
sites	362	595	379	603	482	680	3
labelled	381	595	409	603	482	680	3
with	411	595	425	603	482	680	3
black	57	605	76	613	482	680	3
dots).	79	605	99	613	482	680	3
Archivos	229	638	265	647	482	680	3
de	268	638	277	647	482	680	3
zootecnia	280	638	319	647	482	680	3
vol.	322	638	336	647	482	680	3
63,	339	638	352	647	482	680	3
núm.	354	638	374	647	482	680	3
241,	377	638	395	647	482	680	3
p.	397	638	405	647	482	680	3
147.	408	638	425	647	482	680	3
HURTADO-BURILLO,	85	58	174	66	482	680	4
MARTINEZ,	175	58	224	66	482	680	4
MAY-ITZÁ,	225	58	270	66	482	680	4
QUEZADA-EUÁN	271	58	343	66	482	680	4
Y	345	58	351	66	482	680	4
DE	352	58	365	66	482	680	4
LA	366	58	377	66	482	680	4
RÚA	378	58	397	66	482	680	4
de	57	89	66	100	482	680	4
dos	71	89	85	100	482	680	4
patas	89	89	111	100	482	680	4
traseras	115	89	147	100	482	680	4
de	151	89	161	100	482	680	4
un	165	89	175	100	482	680	4
ejemplar	179	89	216	100	482	680	4
por	220	89	234	100	482	680	4
colonia.	57	100	90	111	482	680	4
Para	92	100	111	111	482	680	4
la	112	100	120	111	482	680	4
amplificación	122	100	180	111	482	680	4
de	181	100	191	111	482	680	4
los	193	100	205	111	482	680	4
loci	207	102	222	111	482	680	4
de	224	100	234	111	482	680	4
microsatélites	57	111	116	122	482	680	4
se	118	111	126	122	482	680	4
realizaron	128	111	171	122	482	680	4
dos	173	111	187	122	482	680	4
reacciones	189	111	234	122	482	680	4
múltiples	57	122	96	134	482	680	4
de	99	122	109	134	482	680	4
PCR.	112	122	134	134	482	680	4
En	137	122	149	134	482	680	4
la	152	122	159	134	482	680	4
primera	162	122	195	134	482	680	4
reacción	198	122	234	134	482	680	4
(R1)	57	134	76	145	482	680	4
se	77	134	86	145	482	680	4
amplificaron	87	134	140	145	482	680	4
conjuntamente	142	134	203	145	482	680	4
los	205	134	217	145	482	680	4
loci	218	136	234	145	482	680	4
T4-171	57	145	87	156	482	680	4
y	90	145	95	156	482	680	4
T7-5	97	145	117	156	482	680	4
(Paxton	119	145	151	156	482	680	4
et	153	147	161	156	482	680	4
al.,	163	147	176	156	482	680	4
1999),	179	145	206	156	482	680	4
y	208	145	213	156	482	680	4
en	215	145	224	156	482	680	4
la	226	145	234	156	482	680	4
segunda	57	156	91	167	482	680	4
(R2)	95	156	114	167	482	680	4
Mbi254,	118	156	154	167	482	680	4
Mbi259,	158	156	194	167	482	680	4
Mbi278,	198	156	234	167	482	680	4
Mbi28	57	167	84	178	482	680	4
y	87	167	92	178	482	680	4
Mbi201	95	167	128	178	482	680	4
(Peters	131	167	160	178	482	680	4
et	163	169	170	178	482	680	4
al.,	173	169	186	178	482	680	4
1998).	189	167	216	178	482	680	4
Las	219	167	234	178	482	680	4
reacciones	57	178	101	189	482	680	4
de	104	178	114	189	482	680	4
amplificación	116	178	174	189	482	680	4
se	177	178	186	189	482	680	4
prepararon	188	178	234	189	482	680	4
con	57	189	72	200	482	680	4
un	76	189	86	200	482	680	4
volumen	90	189	127	200	482	680	4
total	131	189	150	200	482	680	4
de	154	189	164	200	482	680	4
12,5	168	189	187	200	482	680	4
μL	191	189	203	200	482	680	4
con	207	189	222	200	482	680	4
el	226	189	234	200	482	680	4
reactivo	57	200	91	211	482	680	4
PCR	93	200	112	211	482	680	4
beads	114	200	138	211	482	680	4
Pure	140	200	159	211	482	680	4
Taq	161	200	177	211	482	680	4
TM	178	201	187	207	482	680	4
Ready-To-	189	200	234	211	482	680	4
Go	57	211	69	222	482	680	4
TM	69	212	78	218	482	680	4
(GE	83	211	100	222	482	680	4
Healthcare,	104	211	153	222	482	680	4
Buckinghamshire,	157	211	234	222	482	680	4
Reino	57	222	81	233	482	680	4
Unido).	83	222	114	233	482	680	4
El	116	222	125	233	482	680	4
programa	126	222	165	233	482	680	4
de	167	222	176	233	482	680	4
amplificación	178	222	234	233	482	680	4
fue	57	233	70	245	482	680	4
de	73	233	83	245	482	680	4
95	86	233	97	245	482	680	4
ºC	100	233	110	245	482	680	4
durante	113	233	145	245	482	680	4
5	148	233	153	245	482	680	4
minutos	156	233	190	245	482	680	4
de	193	233	203	245	482	680	4
desna-	206	233	234	245	482	680	4
turalización	57	245	107	256	482	680	4
inicial,	109	245	139	256	482	680	4
30	141	245	151	256	482	680	4
ciclos	154	245	178	256	482	680	4
de	181	245	191	256	482	680	4
30	193	245	203	256	482	680	4
segun-	206	245	234	256	482	680	4
dos	57	256	71	267	482	680	4
a	73	256	77	267	482	680	4
96	79	256	89	267	482	680	4
ºC,	90	256	103	267	482	680	4
30	104	256	115	267	482	680	4
segundos	116	256	154	267	482	680	4
a	156	256	160	267	482	680	4
55	162	256	172	267	482	680	4
ºC	174	256	184	267	482	680	4
(R1)	185	256	204	267	482	680	4
o	206	256	211	267	482	680	4
57	212	256	222	267	482	680	4
ºC	224	256	234	267	482	680	4
(R2),	57	267	78	278	482	680	4
y	79	267	84	278	482	680	4
30	86	267	96	278	482	680	4
segundos	97	267	135	278	482	680	4
a	136	267	141	278	482	680	4
72	142	267	152	278	482	680	4
ºC,	153	267	166	278	482	680	4
y	167	267	172	278	482	680	4
una	173	267	188	278	482	680	4
elongación	189	267	234	278	482	680	4
final	57	278	76	289	482	680	4
de	78	278	88	289	482	680	4
10	90	278	100	289	482	680	4
minutos	102	278	136	289	482	680	4
a	138	278	143	289	482	680	4
72	145	278	155	289	482	680	4
ºC.	157	278	170	289	482	680	4
Los	71	289	86	300	482	680	4
productos	90	289	131	300	482	680	4
de	135	289	144	300	482	680	4
PCR	148	289	167	300	482	680	4
se	170	289	179	300	482	680	4
visualizaron	182	289	234	300	482	680	4
por	57	300	71	311	482	680	4
electroforesis	73	300	130	311	482	680	4
capilar	133	300	162	311	482	680	4
en	164	300	174	311	482	680	4
un	177	300	187	311	482	680	4
secuencia-	189	300	234	311	482	680	4
dor	57	311	70	322	482	680	4
ABI®	72	311	97	322	482	680	4
3730	99	311	120	322	482	680	4
DNA	121	311	143	322	482	680	4
(Applied	145	311	182	322	482	680	4
Biosystems,	183	311	234	322	482	680	4
Foster	57	322	83	333	482	680	4
City,	85	322	106	333	482	680	4
CA,	109	322	125	333	482	680	4
EEUU)	128	322	159	333	482	680	4
y	161	322	166	333	482	680	4
con	169	322	184	333	482	680	4
un	186	322	196	333	482	680	4
estándar	199	322	234	333	482	680	4
de	57	333	66	344	482	680	4
tamaño	68	333	98	344	482	680	4
interno	100	333	130	344	482	680	4
(Servei	131	333	161	344	482	680	4
Central	163	333	193	344	482	680	4
de	195	333	205	344	482	680	4
Suport	206	333	234	344	482	680	4
a	57	344	61	355	482	680	4
la	65	344	72	355	482	680	4
Investigació	76	344	127	355	482	680	4
Experimental	131	344	187	355	482	680	4
de	191	344	200	355	482	680	4
la	204	344	211	355	482	680	4
Uni-	215	344	234	355	482	680	4
versidad	57	355	92	366	482	680	4
de	93	355	103	366	482	680	4
Valencia,	104	355	143	366	482	680	4
España).	145	355	181	366	482	680	4
El	182	355	191	366	482	680	4
tamaño	193	355	223	366	482	680	4
de	224	355	234	366	482	680	4
los	57	367	69	378	482	680	4
fragmentos	70	367	117	378	482	680	4
de	119	367	128	378	482	680	4
amplificación	130	367	187	378	482	680	4
se	189	367	197	378	482	680	4
determi-	199	367	234	378	482	680	4
nó	57	378	67	389	482	680	4
con	72	378	87	389	482	680	4
el	91	378	99	389	482	680	4
programa	104	378	144	389	482	680	4
GeneMapper®	149	378	211	389	482	680	4
v4.0	216	378	234	389	482	680	4
(Applied	57	389	95	400	482	680	4
Biosystems,	100	389	152	400	482	680	4
Foster	158	389	184	400	482	680	4
City,	190	389	211	400	482	680	4
CA,	217	389	234	400	482	680	4
EEUU).	57	400	90	411	482	680	4
El	91	400	100	411	482	680	4
nivel	101	400	121	411	482	680	4
de	123	400	132	411	482	680	4
polimorfismo	134	400	189	411	482	680	4
fue	190	400	203	411	482	680	4
evalua-	204	400	234	411	482	680	4
do	248	89	258	100	482	680	4
mediante	261	89	299	100	482	680	4
parámetros	302	89	349	100	482	680	4
poblacionales	351	89	409	100	482	680	4
(R:	412	89	425	100	482	680	4
rango	248	100	272	111	482	680	4
del	274	100	286	111	482	680	4
tamaño	288	100	319	111	482	680	4
de	321	100	330	111	482	680	4
los	332	100	344	111	482	680	4
alelos	346	100	371	111	482	680	4
de	372	100	382	111	482	680	4
los	384	100	396	111	482	680	4
loci	398	102	414	111	482	680	4
de	416	100	425	111	482	680	4
microsatélites,	248	111	310	122	482	680	4
A:	314	111	324	122	482	680	4
número	328	111	360	122	482	680	4
de	364	111	374	122	482	680	4
alelos,	378	111	405	122	482	680	4
Ho:	410	111	425	122	482	680	4
heterocigosidad	248	122	315	133	482	680	4
observada,	319	122	364	133	482	680	4
He:	369	122	383	133	482	680	4
heteroci-	388	122	425	133	482	680	4
gosidad	248	133	281	144	482	680	4
esperada)	283	133	323	144	482	680	4
obtenidos	325	133	366	144	482	680	4
con	368	133	383	144	482	680	4
el	385	133	392	144	482	680	4
progra-	394	133	425	144	482	680	4
ma	248	144	260	155	482	680	4
GenAlex	262	144	298	155	482	680	4
v6.41	299	144	322	155	482	680	4
(Peakall	323	144	356	155	482	680	4
y	357	144	362	155	482	680	4
Smouse,	364	144	398	155	482	680	4
2006).	399	144	425	155	482	680	4
Para	248	154	266	166	482	680	4
comprobar	268	154	313	166	482	680	4
la	315	154	322	166	482	680	4
presencia	324	154	363	166	482	680	4
de	365	154	375	166	482	680	4
alelos	377	154	401	166	482	680	4
nulos	403	154	425	166	482	680	4
en	248	165	258	176	482	680	4
cada	260	165	280	176	482	680	4
uno	282	165	298	176	482	680	4
de	301	165	310	176	482	680	4
los	313	165	325	176	482	680	4
loci	328	167	344	176	482	680	4
se	346	165	355	176	482	680	4
usó	358	165	372	176	482	680	4
el	375	165	382	176	482	680	4
programa	385	165	425	176	482	680	4
Micro-checker	248	176	307	187	482	680	4
(Van	309	176	329	187	482	680	4
Oosterhout	330	176	375	187	482	680	4
et	376	178	384	187	482	680	4
al.,	385	178	398	187	482	680	4
2004).	399	176	425	187	482	680	4
Dado	262	187	285	198	482	680	4
el	286	187	294	198	482	680	4
diferente	296	187	333	198	482	680	4
número	335	187	366	198	482	680	4
de	368	187	378	198	482	680	4
ejemplares	380	187	425	198	482	680	4
analizados	248	198	293	209	482	680	4
en	295	198	305	209	482	680	4
cada	308	198	327	209	482	680	4
una	330	198	344	209	482	680	4
de	347	198	357	209	482	680	4
las	360	198	371	209	482	680	4
dos	374	198	388	209	482	680	4
áreas	391	198	413	209	482	680	4
de	415	198	425	209	482	680	4
muestreo	248	209	286	220	482	680	4
de	288	209	297	220	482	680	4
M.	299	211	310	220	482	680	4
colimana,	312	211	353	220	482	680	4
se	355	209	364	220	482	680	4
llevó	365	209	386	220	482	680	4
a	388	209	392	220	482	680	4
cabo	394	209	413	220	482	680	4
un	415	209	425	220	482	680	4
análisis	248	220	280	231	482	680	4
de	283	220	293	231	482	680	4
rarefacción,	296	220	346	231	482	680	4
para	349	220	367	231	482	680	4
estimaciones	371	220	425	231	482	680	4
objetivas	248	231	284	242	482	680	4
de	286	231	295	242	482	680	4
la	296	231	304	242	482	680	4
riqueza	305	231	335	242	482	680	4
alélica	336	231	362	242	482	680	4
(Leberg,	364	231	398	242	482	680	4
2002),	399	231	425	242	482	680	4
con	248	242	263	253	482	680	4
el	264	242	271	253	482	680	4
programa	273	242	312	253	482	680	4
HP-RARE	313	242	357	253	482	680	4
1.0	358	242	371	253	482	680	4
(Kalinowski,	372	242	425	253	482	680	4
2005).	248	253	275	264	482	680	4
Una	277	253	294	264	482	680	4
vez	296	253	310	264	482	680	4
obtenidos	312	253	353	264	482	680	4
los	355	253	367	264	482	680	4
datos	369	253	391	264	482	680	4
se	393	253	402	264	482	680	4
com-	404	253	425	264	482	680	4
probó	248	263	272	275	482	680	4
si	277	263	284	275	482	680	4
existían	289	263	322	275	482	680	4
diferencias	326	263	373	275	482	680	4
estadística-	377	263	425	275	482	680	4
mente	248	274	273	285	482	680	4
significativas	279	274	335	285	482	680	4
con	341	274	356	285	482	680	4
la	361	274	368	285	482	680	4
prueba	374	274	402	285	482	680	4
t	407	274	410	285	482	680	4
de	415	274	425	285	482	680	4
Student	248	285	281	296	482	680	4
(http://www.physics.csbsju.edu/	286	285	425	296	482	680	4
stats/t-test_bulk_form.html).	248	296	369	307	482	680	4
RESULTADOS	271	320	338	329	482	680	4
Y	339	320	346	329	482	680	4
DISCUSIÓN	347	320	402	329	482	680	4
Los	262	335	278	346	482	680	4
parámetros	280	335	327	346	482	680	4
de	329	335	339	346	482	680	4
diversidad	341	335	385	346	482	680	4
por	387	335	401	346	482	680	4
locus	403	337	425	346	482	680	4
obtenidos	248	346	289	357	482	680	4
en	293	346	303	357	482	680	4
las	307	346	318	357	482	680	4
dos	322	346	337	357	482	680	4
especies	341	346	376	357	482	680	4
del	380	346	393	357	482	680	4
género	397	346	425	357	482	680	4
Melipona	248	359	288	368	482	680	4
estudiadas	291	356	335	368	482	680	4
se	338	356	346	368	482	680	4
muestran	349	356	388	368	482	680	4
en	390	356	400	368	482	680	4
la	403	356	410	368	482	680	4
ta-	413	359	425	368	482	680	4
bla	248	369	262	378	482	680	4
II.	265	369	276	378	482	680	4
Todos	278	367	304	378	482	680	4
los	307	367	320	378	482	680	4
loci	322	369	338	378	482	680	4
fueron	341	367	368	378	482	680	4
polimórficos	371	367	425	378	482	680	4
excepto	248	378	281	389	482	680	4
Mbi259,	282	378	318	389	482	680	4
que	320	378	335	389	482	680	4
mostró	337	378	366	389	482	680	4
una	367	378	382	389	482	680	4
sola	384	378	401	389	482	680	4
alter-	403	378	425	389	482	680	4
nativa	248	389	274	400	482	680	4
alélica	276	389	304	400	482	680	4
de	306	389	315	400	482	680	4
177	317	389	333	400	482	680	4
pares	335	389	357	400	482	680	4
de	359	389	369	400	482	680	4
bases	371	389	394	400	482	680	4
(pb)	396	389	413	400	482	680	4
en	415	389	425	400	482	680	4
M.	248	402	259	411	482	680	4
beecheii	262	402	297	411	482	680	4
y	301	400	306	411	482	680	4
180	309	400	325	411	482	680	4
pb	328	400	338	411	482	680	4
en	341	400	351	411	482	680	4
M.	354	402	366	411	482	680	4
colimana.	369	402	411	411	482	680	4
En	414	400	425	411	482	680	4
Tabla	57	436	81	445	482	680	4
II.	84	436	94	445	482	680	4
Parámetros	97	436	145	445	482	680	4
de	148	436	158	445	482	680	4
diversidad	161	436	203	445	482	680	4
por	206	436	220	445	482	680	4
locus	223	436	245	445	482	680	4
obtenidos	248	436	287	445	482	680	4
para	290	436	309	445	482	680	4
M.	312	434	324	445	482	680	4
colimana	327	434	364	445	482	680	4
y	367	436	371	445	482	680	4
M.	374	434	386	445	482	680	4
beecheii.	389	434	425	445	482	680	4
(Diversity	57	447	91	455	482	680	4
parameters	94	447	135	455	482	680	4
per	139	447	151	455	482	680	4
locus	154	447	173	455	482	680	4
obtained	177	447	208	455	482	680	4
for	211	447	221	455	482	680	4
M.	224	447	233	455	482	680	4
colimana	237	447	269	455	482	680	4
and	273	447	286	455	482	680	4
M.	290	447	299	455	482	680	4
beecheii).	303	447	338	455	482	680	4
Locus	57	478	79	486	482	680	4
R	118	478	124	486	482	680	4
T4-171	57	498	83	506	482	680	4
T7-5	57	508	73	516	482	680	4
Mbi201	57	518	83	526	482	680	4
Mbi254	57	528	83	536	482	680	4
Mbi259	57	538	83	546	482	680	4
Mbi278	57	548	83	556	482	680	4
Mbi28	57	558	78	566	482	680	4
Media	57	568	78	576	482	680	4
95-105	107	498	134	506	482	680	4
66	116	508	125	516	482	680	4
152-158	105	518	136	526	482	680	4
203-230	105	528	136	536	482	680	4
180	114	538	127	546	482	680	4
84-87	110	548	131	556	482	680	4
86-113	107	558	134	566	482	680	4
M.	159	468	168	476	482	680	4
colimana	172	468	205	476	482	680	4
A	161	478	167	486	482	680	4
H	200	478	206	486	482	680	4
o	205	483	208	488	482	680	4
6	162	498	167	506	482	680	4
1	162	508	167	516	482	680	4
4	162	518	167	526	482	680	4
4	162	528	167	536	482	680	4
1	162	538	167	546	482	680	4
2	162	548	167	556	482	680	4
4	162	558	167	566	482	680	4
3,143	154	568	175	576	482	680	4
0,640	194	498	214	506	482	680	4
0,000	194	508	214	516	482	680	4
0,280	194	518	214	526	482	680	4
0,615	194	528	214	536	482	680	4
0,000	194	538	214	546	482	680	4
0,038	194	548	214	556	482	680	4
0,273	194	558	214	566	482	680	4
0,264	194	568	214	576	482	680	4
H	241	478	247	486	482	680	4
e	247	483	249	488	482	680	4
R	295	478	301	486	482	680	4
0,656	235	498	255	506	482	680	4
0,000	235	508	255	516	482	680	4
0,550	235	518	255	526	482	680	4
0,723	235	528	255	536	482	680	4
0,000	235	538	255	546	482	680	4
0,038	235	548	255	556	482	680	4
0,622	235	558	255	566	482	680	4
0,370	235	568	255	576	482	680	4
93-95	287	498	308	506	482	680	4
72-78	287	508	308	516	482	680	4
152-158	282	518	313	526	482	680	4
188-203	282	528	313	536	482	680	4
177	291	538	304	546	482	680	4
72-123	284	548	311	556	482	680	4
89-104	284	558	311	566	482	680	4
M.	332	468	341	476	482	680	4
beecheii	346	468	377	476	482	680	4
A	334	478	340	486	482	680	4
H	370	478	376	486	482	680	4
o	376	483	378	488	482	680	4
2	335	498	340	506	482	680	4
3	335	508	340	516	482	680	4
3	335	518	340	526	482	680	4
4	335	528	340	536	482	680	4
1	335	538	340	546	482	680	4
4	335	548	340	556	482	680	4
4	335	558	340	566	482	680	4
3,000	327	568	347	576	482	680	4
0,615	364	498	384	506	482	680	4
0,583	364	508	384	516	482	680	4
0,500	364	518	384	526	482	680	4
0,733	364	528	384	536	482	680	4
0,000	364	538	384	546	482	680	4
0,346	364	548	384	556	482	680	4
0,241	364	558	384	566	482	680	4
0,431	364	568	384	576	482	680	4
H	410	478	416	486	482	680	4
e	416	483	419	488	482	680	4
0,426	404	498	425	506	482	680	4
0,570	404	508	425	516	482	680	4
0,558	404	518	425	526	482	680	4
0,713	404	528	425	536	482	680	4
0,	402	538	409	546	482	680	4
000	412	538	425	546	482	680	4
0,332	404	548	425	556	482	680	4
0,276	404	558	425	566	482	680	4
0,411	404	568	425	576	482	680	4
R:	57	588	65	596	482	680	4
rango	68	588	88	596	482	680	4
del	91	588	102	596	482	680	4
tamaño	105	588	132	596	482	680	4
de	134	588	143	596	482	680	4
los	146	588	156	596	482	680	4
alelos	159	588	180	596	482	680	4
de	183	588	192	596	482	680	4
los	195	588	205	596	482	680	4
loci	208	588	220	596	482	680	4
de	223	588	232	596	482	680	4
microsatélites;	235	588	287	596	482	680	4
A:	290	588	297	596	482	680	4
número	300	588	327	596	482	680	4
de	330	588	339	596	482	680	4
alelos;	342	588	365	596	482	680	4
Ho:	368	588	381	596	482	680	4
heterocigo-	383	588	424	596	482	680	4
sidad	57	598	76	606	482	680	4
observada;	80	598	120	606	482	680	4
He:	123	598	136	606	482	680	4
heterocigosidad	139	598	197	606	482	680	4
esperada.	201	598	237	606	482	680	4
Archivos	57	638	93	647	482	680	4
de	95	638	105	647	482	680	4
zootecnia	108	638	146	647	482	680	4
vol.	149	638	164	647	482	680	4
63,	167	638	179	647	482	680	4
núm.	182	638	202	647	482	680	4
241,	205	638	222	647	482	680	4
p.	225	638	233	647	482	680	4
148.	235	638	253	647	482	680	4
ANÁLISIS	90	58	131	66	482	680	5
DE	132	58	145	66	482	680	5
MICROSATÉLITES	146	58	225	66	482	680	5
EN	226	58	239	66	482	680	5
MELIPONINOS	240	58	303	66	482	680	5
MESOAMERICANOS	304	58	392	66	482	680	5
esta	57	89	73	100	482	680	5
última	76	89	103	100	482	680	5
especie,	105	89	139	100	482	680	5
el	142	89	149	100	482	680	5
locus	152	91	174	100	482	680	5
T7-5	177	89	197	100	482	680	5
también	200	89	234	100	482	680	5
mostró	57	100	86	112	482	680	5
un	88	100	98	112	482	680	5
único	100	100	123	112	482	680	5
alelo	125	100	145	112	482	680	5
de	147	100	157	112	482	680	5
66	159	100	169	112	482	680	5
pb.	171	100	184	112	482	680	5
Los	186	100	201	112	482	680	5
valores	203	100	234	112	482	680	5
más	57	112	73	123	482	680	5
altos	77	112	97	123	482	680	5
de	101	112	111	123	482	680	5
riqueza	115	112	146	123	482	680	5
alélica	150	112	177	123	482	680	5
por	181	112	195	123	482	680	5
locus	199	114	221	123	482	680	5
se	225	112	234	123	482	680	5
observaron	57	123	103	134	482	680	5
en	106	123	116	134	482	680	5
M.	118	125	129	134	482	680	5
colimana	132	125	171	134	482	680	5
en	174	123	183	134	482	680	5
los	186	123	198	134	482	680	5
loci	201	125	216	134	482	680	5
T4-	219	123	234	134	482	680	5
171	57	134	72	145	482	680	5
(6),	73	134	88	145	482	680	5
Mbi201,	89	134	124	145	482	680	5
Mbi254	125	134	158	145	482	680	5
y	159	134	164	145	482	680	5
Mbi28	166	134	193	145	482	680	5
(4),	194	134	209	145	482	680	5
mien-	210	134	234	145	482	680	5
tras	57	145	72	156	482	680	5
que	75	145	90	156	482	680	5
en	93	145	102	156	482	680	5
M.	105	147	116	156	482	680	5
beecheii	119	147	154	156	482	680	5
el	157	145	165	156	482	680	5
mayor	168	145	194	156	482	680	5
valor	197	145	219	156	482	680	5
(4)	222	145	234	156	482	680	5
correspondió	57	156	112	167	482	680	5
a	114	156	119	167	482	680	5
los	121	156	134	167	482	680	5
loci	136	158	152	167	482	680	5
Mbi254,	155	156	191	167	482	680	5
Mbi278	193	156	226	167	482	680	5
y	229	156	234	167	482	680	5
Mbi28.	57	168	87	179	482	680	5
En	91	168	103	179	482	680	5
cuanto	107	168	135	179	482	680	5
a	139	168	143	179	482	680	5
la	148	168	155	179	482	680	5
media	159	168	185	179	482	680	5
de	189	168	199	179	482	680	5
riqueza	203	168	234	179	482	680	5
alélica	57	179	84	190	482	680	5
para	89	179	107	190	482	680	5
todos	111	179	134	190	482	680	5
los	138	179	151	190	482	680	5
loci	155	181	171	190	482	680	5
se	175	179	184	190	482	680	5
obtuvieron	188	179	234	190	482	680	5
valores	57	190	87	201	482	680	5
similares	89	190	127	201	482	680	5
en	129	190	139	201	482	680	5
ambas	141	190	168	201	482	680	5
especies	170	190	205	201	482	680	5
(3,143	207	190	234	201	482	680	5
en	57	201	66	212	482	680	5
M.	71	203	82	212	482	680	5
colimana	86	203	125	212	482	680	5
y	129	201	134	212	482	680	5
3,000	139	201	162	212	482	680	5
en	167	201	176	212	482	680	5
M.	180	203	192	212	482	680	5
beecheii,	196	203	234	212	482	680	5
diferencia	57	212	99	224	482	680	5
no	101	212	111	224	482	680	5
significativa,	114	212	169	224	482	680	5
p=	171	212	182	224	482	680	5
0,87).	184	212	209	224	482	680	5
Estos	211	212	234	224	482	680	5
valores	57	224	87	235	482	680	5
están	89	224	111	235	482	680	5
incluidos	113	224	152	235	482	680	5
dentro	154	224	181	235	482	680	5
del	183	224	196	235	482	680	5
rango	198	224	222	235	482	680	5
de	224	224	234	235	482	680	5
variación	57	235	96	246	482	680	5
observado	100	235	143	246	482	680	5
en	147	235	157	246	482	680	5
otras	161	235	181	246	482	680	5
especies	185	235	220	246	482	680	5
de	224	235	234	246	482	680	5
Melipona:	57	248	100	257	482	680	5
desde	105	246	129	257	482	680	5
1,67	134	246	153	257	482	680	5
en	158	246	168	257	482	680	5
M.	173	248	184	257	482	680	5
rufiventris	190	248	234	257	482	680	5
(Lopes	57	257	86	268	482	680	5
et	88	259	96	268	482	680	5
al.,	98	259	111	268	482	680	5
2010)	114	257	138	268	482	680	5
hasta	140	257	162	268	482	680	5
3,78	164	257	183	268	482	680	5
obtenido	185	257	222	268	482	680	5
en	224	257	234	268	482	680	5
M.	57	271	68	280	482	680	5
bicolor	69	271	99	280	482	680	5
(Peters	101	268	130	280	482	680	5
et	132	271	139	280	482	680	5
al.,	141	271	154	280	482	680	5
1998),	156	268	182	280	482	680	5
especie	184	268	215	280	482	680	5
para	216	268	234	280	482	680	5
la	57	280	64	291	482	680	5
que	70	280	86	291	482	680	5
fueron	92	280	121	291	482	680	5
diseñados	127	280	171	291	482	680	5
parte	177	280	199	291	482	680	5
de	205	280	215	291	482	680	5
los	221	280	234	291	482	680	5
cebadores	57	291	99	302	482	680	5
utilizados.	102	291	146	302	482	680	5
Los	71	302	86	313	482	680	5
valores	89	302	119	313	482	680	5
de	122	302	131	313	482	680	5
heterocigosidad	134	302	201	313	482	680	5
espera-	203	302	234	313	482	680	5
da	57	313	66	324	482	680	5
por	68	313	82	324	482	680	5
locus	84	315	106	324	482	680	5
fueron	108	313	135	324	482	680	5
mayores	137	313	172	324	482	680	5
en	174	313	184	324	482	680	5
M.	186	315	197	324	482	680	5
beecheii	199	315	234	324	482	680	5
(0,276-0,713)	57	324	115	335	482	680	5
que	117	324	132	335	482	680	5
en	135	324	145	335	482	680	5
M.	148	326	159	335	482	680	5
colimana	161	326	200	335	482	680	5
(0,038-	203	324	234	335	482	680	5
0,723)	57	336	84	347	482	680	5
aunque	87	336	117	347	482	680	5
no	120	336	130	347	482	680	5
significativamente	133	336	211	347	482	680	5
dife-	214	336	234	347	482	680	5
rentes	57	347	82	358	482	680	5
(p=	84	347	98	358	482	680	5
0,80).	100	347	125	358	482	680	5
La	127	347	138	358	482	680	5
heterocigosidad	139	347	206	358	482	680	5
media	208	347	234	358	482	680	5
esperada	57	358	95	369	482	680	5
(H	98	358	109	369	482	680	5
e	110	365	113	372	482	680	5
)	113	358	116	369	482	680	5
de	119	358	129	369	482	680	5
la	133	358	140	369	482	680	5
población	144	358	187	369	482	680	5
insular	190	358	221	369	482	680	5
de	224	358	234	369	482	680	5
M.	57	371	68	380	482	680	5
beecheii	72	371	107	380	482	680	5
(0,411)	110	369	141	380	482	680	5
es	145	369	153	380	482	680	5
algo	157	369	175	380	482	680	5
menor	178	369	205	380	482	680	5
que	208	369	223	380	482	680	5
la	226	369	234	380	482	680	5
obtenida	57	380	94	392	482	680	5
en	98	380	107	392	482	680	5
las	111	380	123	392	482	680	5
poblaciones	127	380	180	392	482	680	5
continenta-	184	380	234	392	482	680	5
les	57	392	69	403	482	680	5
de	71	392	81	403	482	680	5
M.	83	394	94	403	482	680	5
beecheii	96	394	131	403	482	680	5
estudiadas	133	392	177	403	482	680	5
por	178	392	192	403	482	680	5
Quezada-	194	392	234	403	482	680	5
Euán	57	403	78	414	482	680	5
et	79	405	87	414	482	680	5
al.	88	405	98	414	482	680	5
(2007)	100	403	127	414	482	680	5
de	129	403	138	414	482	680	5
México	140	403	171	414	482	680	5
(0,535)	173	403	202	414	482	680	5
y	204	403	209	414	482	680	5
Costa	210	403	234	414	482	680	5
Rica	57	414	76	425	482	680	5
(0,711).	77	414	111	425	482	680	5
Esto	112	414	131	425	482	680	5
es	133	414	141	425	482	680	5
debido,	143	414	174	425	482	680	5
probablemen-	176	414	234	425	482	680	5
te,	57	425	67	436	482	680	5
al	69	425	76	436	482	680	5
hecho	78	425	103	436	482	680	5
de	105	425	115	436	482	680	5
que	117	425	132	436	482	680	5
las	134	425	146	436	482	680	5
poblaciones	148	425	198	436	482	680	5
estudia-	200	425	234	436	482	680	5
das	57	436	70	448	482	680	5
en	75	436	85	448	482	680	5
este	89	436	105	448	482	680	5
trabajo	110	436	139	448	482	680	5
son	143	436	158	448	482	680	5
insulares	162	436	200	448	482	680	5
y	204	436	209	448	482	680	5
éstas	213	436	234	448	482	680	5
suelen	57	448	83	459	482	680	5
presentar	87	448	125	459	482	680	5
valores	129	448	159	459	482	680	5
más	162	448	179	459	482	680	5
bajos	182	448	204	459	482	680	5
de	208	448	217	459	482	680	5
he-	221	448	234	459	482	680	5
terocigosidad	57	459	114	470	482	680	5
tal	117	459	127	470	482	680	5
y	131	459	136	470	482	680	5
como	139	459	162	470	482	680	5
se	166	459	174	470	482	680	5
ha	178	459	187	470	482	680	5
observado	191	459	234	470	482	680	5
en	57	470	66	481	482	680	5
poblaciones	70	470	120	481	482	680	5
insulares	123	470	161	481	482	680	5
de	164	470	174	481	482	680	5
la	177	470	185	481	482	680	5
abeja	188	470	210	481	482	680	5
de	213	470	223	481	482	680	5
la	226	470	234	481	482	680	5
miel	57	481	75	492	482	680	5
A.	77	483	86	492	482	680	5
mellifera	88	483	126	492	482	680	5
(De	128	481	144	492	482	680	5
la	146	481	153	492	482	680	5
Rúa	155	481	172	492	482	680	5
et	174	483	181	492	482	680	5
al.,	184	483	197	492	482	680	5
2001).	199	481	226	492	482	680	5
Los	71	492	86	503	482	680	5
bajos	92	492	114	503	482	680	5
valores	119	492	150	503	482	680	5
observados	155	492	202	503	482	680	5
en	208	492	217	503	482	680	5
M.	223	494	234	503	482	680	5
colimana	57	506	99	515	482	680	5
pueden	106	503	139	515	482	680	5
deberse	145	503	181	515	482	680	5
a	187	503	192	515	482	680	5
que	198	503	214	515	482	680	5
los	221	503	234	515	482	680	5
cebadores	57	515	99	526	482	680	5
usados	104	515	132	526	482	680	5
no	137	515	148	526	482	680	5
son	153	515	167	526	482	680	5
específicos	172	515	219	526	482	680	5
de	224	515	234	526	482	680	5
esta	57	526	73	537	482	680	5
especie;	78	526	112	537	482	680	5
ya	117	526	127	537	482	680	5
que	132	526	147	537	482	680	5
los	152	526	164	537	482	680	5
cebadores	169	526	211	537	482	680	5
Mbi	217	526	234	537	482	680	5
fueron	57	537	84	548	482	680	5
diseñados	87	537	129	548	482	680	5
en	132	537	141	548	482	680	5
M.	144	539	156	548	482	680	5
bicolor	159	539	189	548	482	680	5
y	192	537	197	548	482	680	5
T4-17	200	537	226	548	482	680	5
y	229	537	234	548	482	680	5
T7-5	57	548	77	559	482	680	5
en	81	548	90	559	482	680	5
Scaptotrigona	95	550	154	559	482	680	5
postica.	158	550	191	559	482	680	5
Estos	195	548	218	559	482	680	5
re-	222	548	234	559	482	680	5
sultados	57	559	91	570	482	680	5
coinciden	94	559	135	570	482	680	5
con	138	559	153	570	482	680	5
los	156	559	168	570	482	680	5
de	171	559	181	570	482	680	5
Lopes	184	559	210	570	482	680	5
et	213	561	220	570	482	680	5
al.	223	561	234	570	482	680	5
(2010)	57	570	85	581	482	680	5
en	87	570	97	581	482	680	5
los	99	570	112	581	482	680	5
que	114	570	129	581	482	680	5
se	132	570	140	581	482	680	5
obtuvieron	143	570	189	581	482	680	5
valores	191	570	222	581	482	680	5
de	224	570	234	581	482	680	5
riqueza	57	581	88	592	482	680	5
alélica	90	581	117	592	482	680	5
y	119	581	124	592	482	680	5
heterocigosidad	126	581	193	592	482	680	5
más	195	581	212	592	482	680	5
altos	214	581	234	592	482	680	5
en	57	592	66	603	482	680	5
poblaciones	72	592	123	603	482	680	5
de	129	592	139	603	482	680	5
M.	144	594	156	603	482	680	5
rufiventris	161	594	206	603	482	680	5
y	212	592	217	603	482	680	5
M.	223	594	234	603	482	680	5
mondury	57	605	94	614	482	680	5
analizadas	98	603	142	614	482	680	5
con	146	603	161	614	482	680	5
cebadores	165	603	207	614	482	680	5
espe-	212	603	234	614	482	680	5
cíficos	248	89	276	100	482	680	5
que	281	89	296	100	482	680	5
cuando	301	89	331	100	482	680	5
se	337	89	345	100	482	680	5
usaron	350	89	378	100	482	680	5
cebadores	383	89	425	100	482	680	5
diseñados	248	100	290	112	482	680	5
en	293	100	302	112	482	680	5
M.	306	103	317	112	482	680	5
bicolor.	320	103	353	112	482	680	5
Otra	356	100	375	112	482	680	5
consecuen-	378	100	425	112	482	680	5
cia	248	112	260	123	482	680	5
del	265	112	278	123	482	680	5
uso	283	112	297	123	482	680	5
de	302	112	311	123	482	680	5
cebadores	316	112	358	123	482	680	5
no	363	112	373	123	482	680	5
específicos	378	112	425	123	482	680	5
puede	248	123	273	134	482	680	5
ser	275	123	287	134	482	680	5
la	289	123	297	134	482	680	5
presencia	299	123	339	134	482	680	5
de	341	123	351	134	482	680	5
alelos	353	123	378	134	482	680	5
nulos,	380	123	405	134	482	680	5
tal	407	123	418	134	482	680	5
y	420	123	425	134	482	680	5
como	248	134	271	145	482	680	5
se	273	134	282	145	482	680	5
ha	284	134	293	145	482	680	5
observado	295	134	338	145	482	680	5
en	340	134	350	145	482	680	5
el	352	134	360	145	482	680	5
locus	362	136	384	145	482	680	5
Mbi28	386	134	413	145	482	680	5
en	415	134	425	145	482	680	5
la	248	145	256	156	482	680	5
especie	258	145	289	156	482	680	5
M.	291	147	302	156	482	680	5
colimana.	304	147	345	156	482	680	5
Estos	347	145	370	156	482	680	5
alelos	372	145	397	156	482	680	5
apare-	399	145	425	156	482	680	5
cen	248	156	262	167	482	680	5
cuando	265	156	295	167	482	680	5
se	298	156	307	167	482	680	5
produce	309	156	343	167	482	680	5
una	346	156	361	167	482	680	5
mutación	364	156	403	167	482	680	5
en	405	156	415	167	482	680	5
la	418	156	425	167	482	680	5
secuencia	248	168	292	179	482	680	5
de	298	168	308	179	482	680	5
nucleótidos	314	168	366	179	482	680	5
contigua	373	168	411	179	482	680	5
al	417	168	425	179	482	680	5
microsatélite,	248	179	306	190	482	680	5
lo	308	179	316	190	482	680	5
que	318	179	333	190	482	680	5
impide	335	179	364	190	482	680	5
la	366	179	373	190	482	680	5
unión	375	179	399	190	482	680	5
de	401	179	411	190	482	680	5
los	413	179	425	190	482	680	5
cebadores	248	190	290	201	482	680	5
a	293	190	298	201	482	680	5
su	301	190	310	201	482	680	5
secuencia	313	190	354	201	482	680	5
complementaria	357	190	425	201	482	680	5
(Chapuis	248	201	286	212	482	680	5
y	288	201	293	212	482	680	5
Estoup,	295	201	327	212	482	680	5
2006)	329	201	354	212	482	680	5
y,	356	201	364	212	482	680	5
en	366	201	376	212	482	680	5
consecuen-	378	201	425	212	482	680	5
cia,	248	212	262	224	482	680	5
la	264	212	271	224	482	680	5
amplificación	273	212	328	224	482	680	5
del	330	212	342	224	482	680	5
fragmento	344	212	385	224	482	680	5
(Callen	387	212	417	224	482	680	5
et	418	215	425	224	482	680	5
al.,	248	226	262	235	482	680	5
1993).	265	224	292	235	482	680	5
Alternativamente,	295	224	371	235	482	680	5
la	374	224	382	235	482	680	5
detección	385	224	425	235	482	680	5
de	248	235	258	246	482	680	5
alelos	261	235	286	246	482	680	5
nulos	290	235	313	246	482	680	5
en	316	235	326	246	482	680	5
este	330	235	346	246	482	680	5
locus	350	237	372	246	482	680	5
en	375	235	385	246	482	680	5
concreto	389	235	425	246	482	680	5
podría	248	246	275	257	482	680	5
deberse	278	246	310	257	482	680	5
a	312	246	317	257	482	680	5
un	319	246	330	257	482	680	5
error	332	246	353	257	482	680	5
analítico	356	246	392	257	482	680	5
dado	395	246	415	257	482	680	5
el	418	246	425	257	482	680	5
reducido	248	257	285	268	482	680	5
número	289	257	320	268	482	680	5
de	324	257	334	268	482	680	5
muestras	337	257	375	268	482	680	5
analizadas.	379	257	425	268	482	680	5
En	248	268	259	280	482	680	5
cualquier	261	268	300	280	482	680	5
caso,	302	268	323	280	482	680	5
la	325	268	332	280	482	680	5
eficacia	334	268	367	280	482	680	5
obtenida	369	268	405	280	482	680	5
en	406	268	416	280	482	680	5
la	418	268	425	280	482	680	5
amplificación	248	280	306	291	482	680	5
indica	308	280	334	291	482	680	5
que	337	280	352	291	482	680	5
las	354	280	366	291	482	680	5
secuencias	368	280	413	291	482	680	5
de	415	280	425	291	482	680	5
estos	248	291	269	302	482	680	5
loci	273	293	289	302	482	680	5
de	292	291	302	302	482	680	5
microsatélites	306	291	365	302	482	680	5
están	369	291	390	302	482	680	5
conser-	394	291	425	302	482	680	5
vadas	248	302	272	313	482	680	5
en	274	302	284	313	482	680	5
las	286	302	297	313	482	680	5
especies	300	302	335	313	482	680	5
del	337	302	350	313	482	680	5
género	352	302	380	313	482	680	5
Melipona,	382	304	425	313	482	680	5
ya	248	313	258	324	482	680	5
que	260	313	275	324	482	680	5
junto	278	313	300	324	482	680	5
con	302	313	317	324	482	680	5
M.	320	315	331	324	482	680	5
colimana,	334	315	375	324	482	680	5
son	378	313	392	324	482	680	5
seis	395	313	411	324	482	680	5
las	414	313	425	324	482	680	5
especies	248	324	283	335	482	680	5
(M.	286	324	300	335	482	680	5
bicolor	303	326	333	335	482	680	5
en	335	324	345	335	482	680	5
Peters	348	324	373	335	482	680	5
et	376	326	383	335	482	680	5
al.,	385	326	399	335	482	680	5
1998;	401	324	425	335	482	680	5
M.	248	338	259	347	482	680	5
beecheii	262	338	297	347	482	680	5
en	299	336	309	347	482	680	5
Quezada-Euán	311	336	373	347	482	680	5
et	375	338	383	347	482	680	5
al.,	385	338	399	347	482	680	5
2007;	401	336	425	347	482	680	5
M.	248	349	259	358	482	680	5
yucatanica	261	349	308	358	482	680	5
en	310	347	320	358	482	680	5
May-Itzá	322	347	360	358	482	680	5
et	363	349	370	358	482	680	5
al.,	372	349	386	358	482	680	5
2010;	388	347	412	358	482	680	5
M.	414	349	425	358	482	680	5
rufiventris	248	360	292	369	482	680	5
y	296	358	301	369	482	680	5
M.	304	360	315	369	482	680	5
mondury	319	360	356	369	482	680	5
en	359	358	369	369	482	680	5
Lopes	372	358	397	369	482	680	5
et	401	360	408	369	482	680	5
al.,	412	360	425	369	482	680	5
2010)	248	369	272	380	482	680	5
en	275	369	285	380	482	680	5
las	288	369	300	380	482	680	5
que	302	369	317	380	482	680	5
la	320	369	328	380	482	680	5
amplificación	331	369	389	380	482	680	5
de	392	369	401	380	482	680	5
estos	404	369	425	380	482	680	5
mismos	248	380	280	392	482	680	5
loci	283	383	299	392	482	680	5
y	302	380	307	392	482	680	5
el	310	380	317	392	482	680	5
genotipado	320	380	367	392	482	680	5
de	370	380	379	392	482	680	5
los	382	380	394	392	482	680	5
indivi-	397	380	425	392	482	680	5
duos	248	392	268	403	482	680	5
es	270	392	279	403	482	680	5
posible.	281	392	314	403	482	680	5
Se	316	392	327	403	482	680	5
puede	329	392	354	403	482	680	5
concluir	356	392	390	403	482	680	5
por	393	392	407	403	482	680	5
tan-	409	392	425	403	482	680	5
to	248	403	256	414	482	680	5
que,	258	403	276	414	482	680	5
si	278	403	285	414	482	680	5
bien	287	403	305	414	482	680	5
se	308	403	316	414	482	680	5
pueden	319	403	349	414	482	680	5
usar	351	403	368	414	482	680	5
cebadores	371	403	413	414	482	680	5
no	415	403	425	414	482	680	5
Tabla	248	438	272	447	482	680	5
III.	274	438	288	447	482	680	5
Riqueza	290	438	323	447	482	680	5
alélica	324	438	352	447	482	680	5
por	354	438	368	447	482	680	5
locus	369	438	391	447	482	680	5
para	393	438	412	447	482	680	5
los	413	438	425	447	482	680	5
dos	248	448	262	457	482	680	5
tipos	264	448	284	457	482	680	5
de	285	448	295	457	482	680	5
colonias	297	448	331	457	482	680	5
de	333	448	342	457	482	680	5
M.	344	446	356	457	482	680	5
colimana	358	446	395	457	482	680	5
obteni-	396	448	425	457	482	680	5
da	248	458	258	467	482	680	5
tras	263	458	279	467	482	680	5
la	283	458	291	467	482	680	5
rarefacción.	296	458	346	467	482	680	5
(Allelic	350	459	374	466	482	680	5
richness	379	459	409	466	482	680	5
per	413	459	425	466	482	680	5
locus	248	469	267	476	482	680	5
for	270	469	280	476	482	680	5
the	283	469	295	476	482	680	5
two	298	469	311	476	482	680	5
types	314	469	333	476	482	680	5
of	337	469	343	476	482	680	5
M.	347	469	356	476	482	680	5
colimana	359	469	392	476	482	680	5
colonies	395	469	425	476	482	680	5
after	248	479	265	486	482	680	5
rarefaction).	269	479	314	486	482	680	5
Locus	248	509	270	516	482	680	5
T4-171	248	529	274	536	482	680	5
T7-5	248	539	264	546	482	680	5
Mbi201AAG	248	549	292	556	482	680	5
Mbi254AAG	248	559	292	566	482	680	5
Mbi259AAG	248	569	292	576	482	680	5
Mbi278AAG	248	579	292	586	482	680	5
Mbi28AAG	248	589	288	596	482	680	5
Media	248	599	269	606	482	680	5
Zona	361	499	379	506	482	680	5
deforestada	318	509	361	516	482	680	5
conservada	381	509	425	516	482	680	5
4	335	529	339	536	482	680	5
1	335	539	339	546	482	680	5
3	335	549	339	556	482	680	5
1	335	559	339	566	482	680	5
2	335	569	339	576	482	680	5
1	335	579	339	586	482	680	5
4	335	589	339	596	482	680	5
2,293	327	599	348	606	482	680	5
4	402	529	406	536	482	680	5
1	402	539	406	546	482	680	5
3	402	549	406	556	482	680	5
1	402	559	406	566	482	680	5
2	402	569	406	576	482	680	5
1	402	579	406	586	482	680	5
3	402	589	406	596	482	680	5
2,070	394	599	414	606	482	680	5
Archivos	229	638	265	647	482	680	5
de	268	638	277	647	482	680	5
zootecnia	280	638	319	647	482	680	5
vol.	322	638	336	647	482	680	5
63,	339	638	352	647	482	680	5
núm.	354	638	374	647	482	680	5
241,	377	638	395	647	482	680	5
p.	397	638	405	647	482	680	5
149.	408	638	425	647	482	680	5
HURTADO-BURILLO,	85	58	174	66	482	680	6
MARTINEZ,	175	58	224	66	482	680	6
MAY-ITZÁ,	225	58	270	66	482	680	6
QUEZADA-EUÁN	271	58	343	66	482	680	6
Y	345	58	351	66	482	680	6
DE	352	58	365	66	482	680	6
LA	366	58	377	66	482	680	6
RÚA	378	58	397	66	482	680	6
específicos	57	89	109	100	482	680	6
en	116	89	126	100	482	680	6
estudios	133	89	171	100	482	680	6
de	178	89	188	100	482	680	6
especies	195	89	234	100	482	680	6
filogenéticamente	57	100	132	112	482	680	6
próximas,	134	100	176	112	482	680	6
los	177	100	189	112	482	680	6
resultados	191	100	234	112	482	680	6
deben	57	112	82	123	482	680	6
ser	83	112	96	123	482	680	6
cuidadosamente	97	112	165	123	482	680	6
analizados,	167	112	214	123	482	680	6
para	216	112	234	123	482	680	6
evitar	57	123	81	134	482	680	6
la	83	123	90	134	482	680	6
inclusión	92	123	131	134	482	680	6
de	132	123	142	134	482	680	6
aquellos	144	123	179	134	482	680	6
loci	181	125	197	134	482	680	6
que	199	123	214	134	482	680	6
pue-	215	123	234	134	482	680	6
dan	57	134	72	145	482	680	6
mostrar	77	134	109	145	482	680	6
alelos	114	134	138	145	482	680	6
nulos	143	134	166	145	482	680	6
en	171	134	180	145	482	680	6
los	185	134	197	145	482	680	6
paneles	202	134	234	145	482	680	6
usados	57	145	87	156	482	680	6
para	93	145	112	156	482	680	6
determinar	118	145	167	156	482	680	6
la	173	145	181	156	482	680	6
diversidad	187	145	234	156	482	680	6
genética.	57	156	95	167	482	680	6
La	71	168	82	179	482	680	6
pérdida	86	168	118	179	482	680	6
de	122	168	132	179	482	680	6
diversidad	136	168	180	179	482	680	6
genética	185	168	220	179	482	680	6
en	224	168	234	179	482	680	6
meliponinos	57	179	109	190	482	680	6
como	112	179	135	190	482	680	6
consecuencia	138	179	194	190	482	680	6
de	197	179	207	190	482	680	6
la	210	179	217	190	482	680	6
de-	221	179	234	190	482	680	6
gradación	57	190	98	201	482	680	6
de	102	190	112	201	482	680	6
sus	115	190	128	201	482	680	6
hábitats	132	190	165	201	482	680	6
ha	169	190	178	201	482	680	6
sido	182	190	199	201	482	680	6
demos-	203	190	234	201	482	680	6
trada	57	201	78	212	482	680	6
en	82	201	91	212	482	680	6
estudios	95	201	130	212	482	680	6
anteriores.	134	201	178	212	482	680	6
Lopes	182	201	208	212	482	680	6
et	212	203	219	212	482	680	6
al.	223	203	234	212	482	680	6
(2010)	57	212	85	224	482	680	6
observaron	87	212	134	224	482	680	6
un	137	212	147	224	482	680	6
descenso	150	212	188	224	482	680	6
de	190	212	200	224	482	680	6
la	203	212	210	224	482	680	6
hete-	213	212	234	224	482	680	6
rocigosidad	57	224	106	235	482	680	6
en	108	224	117	235	482	680	6
M.	119	226	130	235	482	680	6
rufiventris	132	226	176	235	482	680	6
y	177	224	182	235	482	680	6
M.	184	226	195	235	482	680	6
mondury	197	226	234	235	482	680	6
a	57	235	61	246	482	680	6
causa	65	235	88	246	482	680	6
del	92	235	105	246	482	680	6
reducido	109	235	146	246	482	680	6
número	149	235	181	246	482	680	6
de	185	235	195	246	482	680	6
colonias	199	235	234	246	482	680	6
encontradas	57	246	107	257	482	680	6
como	110	246	133	257	482	680	6
consecuencia	135	246	191	257	482	680	6
de	194	246	204	257	482	680	6
la	206	246	214	257	482	680	6
des-	216	246	234	257	482	680	6
trucción	57	257	91	268	482	680	6
y	95	257	100	268	482	680	6
fragmentación	103	257	164	268	482	680	6
de	167	257	177	268	482	680	6
sus	180	257	193	268	482	680	6
ecosiste-	197	257	234	268	482	680	6
mas	57	268	73	280	482	680	6
naturales.	75	268	115	280	482	680	6
Otros	117	268	140	280	482	680	6
estudios	142	268	176	280	482	680	6
revelaron	178	268	217	280	482	680	6
que	219	268	234	280	482	680	6
la	57	280	64	291	482	680	6
fragmentación	67	280	128	291	482	680	6
de	131	280	141	291	482	680	6
los	144	280	157	291	482	680	6
hábitats	160	280	193	291	482	680	6
afecta	196	280	221	291	482	680	6
en	224	280	234	291	482	680	6
mayor	57	291	83	302	482	680	6
medida	86	291	117	302	482	680	6
a	120	291	124	302	482	680	6
los	127	291	139	302	482	680	6
individuos	142	291	186	302	482	680	6
especialis-	189	291	234	302	482	680	6
tas	57	302	68	313	482	680	6
que	71	302	86	313	482	680	6
a	88	302	92	313	482	680	6
los	95	302	107	313	482	680	6
generalistas	109	302	159	313	482	680	6
(Kitahara	162	302	202	313	482	680	6
y	204	302	209	313	482	680	6
Fujii,	211	302	234	313	482	680	6
1994),	57	313	84	324	482	680	6
como	88	313	111	324	482	680	6
es	115	313	124	324	482	680	6
el	128	313	135	324	482	680	6
caso	139	313	158	324	482	680	6
de	162	313	172	324	482	680	6
las	176	313	187	324	482	680	6
abejas	191	313	218	324	482	680	6
sin	222	313	234	324	482	680	6
aguijón	57	324	87	335	482	680	6
(Zayed	89	324	118	335	482	680	6
et	119	326	127	335	482	680	6
al.,	128	326	141	335	482	680	6
2005).	143	324	169	335	482	680	6
En	171	324	182	335	482	680	6
el	183	324	191	335	482	680	6
caso	192	324	210	335	482	680	6
de	212	324	221	335	482	680	6
M.	223	326	234	335	482	680	6
colimana,	57	338	98	347	482	680	6
al	102	336	109	347	482	680	6
no	112	336	122	347	482	680	6
ser	125	336	138	347	482	680	6
una	141	336	156	347	482	680	6
especie	159	336	190	347	482	680	6
explotada	193	336	234	347	482	680	6
para	57	347	75	358	482	680	6
la	78	347	85	358	482	680	6
producción,	89	347	139	358	482	680	6
sus	142	347	155	358	482	680	6
poblaciones	159	347	209	358	482	680	6
están	212	347	234	358	482	680	6
sujetas	57	358	85	369	482	680	6
a	87	358	92	369	482	680	6
los	93	358	105	369	482	680	6
efectos	107	358	137	369	482	680	6
de	139	358	148	369	482	680	6
la	150	358	157	369	482	680	6
deforestación	159	358	216	369	482	680	6
y	218	358	223	369	482	680	6
de	224	358	234	369	482	680	6
la	248	89	255	100	482	680	6
destrucción	260	89	308	100	482	680	6
de	312	89	322	100	482	680	6
su	326	89	335	100	482	680	6
hábitat.	339	89	371	100	482	680	6
Aún	375	89	393	100	482	680	6
así,	397	89	411	100	482	680	6
en	415	89	425	100	482	680	6
este	248	100	264	111	482	680	6
estudio	268	100	298	111	482	680	6
no	302	100	312	111	482	680	6
se	316	100	325	111	482	680	6
observaron	328	100	375	111	482	680	6
diferencias	379	100	425	111	482	680	6
significativas	248	111	304	122	482	680	6
en	306	111	316	122	482	680	6
la	317	111	325	122	482	680	6
riqueza	326	111	357	122	482	680	6
alélica	359	111	386	122	482	680	6
por	388	111	402	122	482	680	6
locus	403	113	425	122	482	680	6
tras	248	122	263	133	482	680	6
el	265	122	272	133	482	680	6
análisis	274	122	305	133	482	680	6
de	307	122	317	133	482	680	6
rarefacción	318	122	365	133	482	680	6
(tabla	367	124	393	133	482	680	6
III)	395	124	410	133	482	680	6
en-	412	122	425	133	482	680	6
tre	248	133	260	144	482	680	6
las	266	133	278	144	482	680	6
colmenas	284	133	326	144	482	680	6
situadas	332	133	368	144	482	680	6
en	374	133	384	144	482	680	6
la	391	133	398	144	482	680	6
zona	405	133	425	144	482	680	6
deforestada	248	144	297	155	482	680	6
y	300	144	305	155	482	680	6
la	309	144	316	155	482	680	6
conservada,	319	144	370	155	482	680	6
ya	373	144	383	155	482	680	6
que	386	144	401	155	482	680	6
en	405	144	414	155	482	680	6
el	418	144	425	155	482	680	6
momento	248	154	287	166	482	680	6
del	289	154	302	166	482	680	6
muestreo,	303	154	344	166	482	680	6
la	346	154	354	166	482	680	6
zona	355	154	375	166	482	680	6
deforestada	377	154	425	166	482	680	6
apenas	248	165	277	176	482	680	6
llevaba	283	165	314	176	482	680	6
dos	320	165	335	176	482	680	6
años	340	165	360	176	482	680	6
siendo	366	165	394	176	482	680	6
talada	399	165	425	176	482	680	6
(Macías,	248	176	284	187	482	680	6
2008).	286	176	313	187	482	680	6
El	314	176	324	187	482	680	6
hecho	325	176	350	187	482	680	6
de	352	176	361	187	482	680	6
que	363	176	378	187	482	680	6
la	380	176	387	187	482	680	6
degrada-	389	176	425	187	482	680	6
ción	248	187	266	198	482	680	6
de	268	187	278	198	482	680	6
los	280	187	293	198	482	680	6
hábitats	295	187	328	198	482	680	6
de	330	187	340	198	482	680	6
M.	342	189	353	198	482	680	6
colimana	356	189	395	198	482	680	6
sea	397	187	410	198	482	680	6
tan	412	187	425	198	482	680	6
reciente	248	198	281	209	482	680	6
podría	284	198	310	209	482	680	6
explicar	313	198	347	209	482	680	6
los	349	198	361	209	482	680	6
valores	363	198	394	209	482	680	6
simila-	396	198	425	209	482	680	6
res	248	209	260	220	482	680	6
en	262	209	272	220	482	680	6
ambas	274	209	301	220	482	680	6
zonas,	303	209	329	220	482	680	6
ya	331	209	341	220	482	680	6
que	343	209	358	220	482	680	6
el	360	209	368	220	482	680	6
tiempo	370	209	399	220	482	680	6
trans-	401	209	425	220	482	680	6
currido	248	220	278	231	482	680	6
no	281	220	291	231	482	680	6
es	293	220	302	231	482	680	6
suficiente	304	220	345	231	482	680	6
para	347	220	365	231	482	680	6
que	367	220	382	231	482	680	6
se	384	220	393	231	482	680	6
aprecie	395	220	425	231	482	680	6
el	248	231	255	242	482	680	6
efecto	260	231	286	242	482	680	6
sobre	291	231	313	242	482	680	6
la	318	231	326	242	482	680	6
pérdida	330	231	362	242	482	680	6
de	367	231	376	242	482	680	6
diversidad	381	231	425	242	482	680	6
genética.	248	242	286	253	482	680	6
AGRADECIMIENTOS	289	266	384	276	482	680	6
Este	262	282	280	293	482	680	6
trabajo	284	282	313	293	482	680	6
ha	317	282	327	293	482	680	6
sido	331	282	348	293	482	680	6
financiado	352	282	396	293	482	680	6
por	400	282	414	293	482	680	6
la	418	282	425	293	482	680	6
Fundación	248	293	291	304	482	680	6
BBVA,	293	293	324	304	482	680	6
el	325	293	333	304	482	680	6
Fondo	334	293	360	304	482	680	6
de	362	293	371	304	482	680	6
Cooperación	373	293	425	304	482	680	6
Internacional	248	303	302	314	482	680	6
en	303	303	313	314	482	680	6
Ciencia	314	303	345	314	482	680	6
y	346	303	351	314	482	680	6
Tecnología	353	303	398	314	482	680	6
Unión	400	303	425	314	482	680	6
Europea	248	314	283	325	482	680	6
-	285	314	288	325	482	680	6
México	290	314	322	325	482	680	6
(FONCICYT)	324	314	383	325	482	680	6
(proyecto	385	314	425	325	482	680	6
MUTUAL	248	325	291	336	482	680	6
94.293)	293	325	325	336	482	680	6
y	326	325	331	336	482	680	6
SEP-CONACYT	333	325	403	336	482	680	6
(pro-	405	325	425	336	482	680	6
yecto	248	336	270	347	482	680	6
103341).	272	336	309	347	482	680	6
Agradecemos	311	336	367	347	482	680	6
la	369	336	376	347	482	680	6
ayuda	378	336	402	347	482	680	6
de	404	336	414	347	482	680	6
O.	415	336	425	347	482	680	6
Sánchez	248	347	283	358	482	680	6
en	285	347	295	358	482	680	6
el	297	347	305	358	482	680	6
laboratorio	307	347	354	358	482	680	6
y	356	347	361	358	482	680	6
de	363	347	373	358	482	680	6
I.	375	347	381	358	482	680	6
Muñoz	384	347	413	358	482	680	6
en	415	347	425	358	482	680	6
el	248	358	256	369	482	680	6
análisis	259	358	290	369	482	680	6
de	293	358	303	369	482	680	6
los	306	358	318	369	482	680	6
datos.	321	358	346	369	482	680	6
BIBLIOGRAFÍA	112	388	179	397	482	680	6
Ayala,	57	406	79	413	482	680	6
R.	81	406	89	413	482	680	6
1999.	91	406	111	413	482	680	6
Revisión	113	406	145	413	482	680	6
de	146	406	155	413	482	680	6
las	157	406	168	413	482	680	6
abejas	170	406	193	413	482	680	6
sin	195	406	206	413	482	680	6
aguijón	208	406	234	413	482	680	6
de	65	416	74	424	482	680	6
México	77	416	103	424	482	680	6
(Hymenóptera:	105	416	159	424	482	680	6
Apidae:	162	416	189	424	482	680	6
Meliponini).	192	416	234	424	482	680	6
Folia	65	427	83	434	482	680	6
Entomol	86	427	116	434	482	680	6
Mex,	119	427	137	434	482	680	6
106:	140	427	156	434	482	680	6
1-123.	159	427	182	434	482	680	6
Borges,	57	437	85	445	482	680	6
A.A.;	88	437	106	445	482	680	6
Campos,	109	437	141	445	482	680	6
L.A.O.;	144	437	170	445	482	680	6
Salomão,	173	437	207	445	482	680	6
T.M.F.	210	437	234	445	482	680	6
and	65	448	79	455	482	680	6
Tavares,	82	448	113	455	482	680	6
M.G.	116	448	134	455	482	680	6
2010.	137	448	157	455	482	680	6
Genetic	160	448	188	455	482	680	6
variability	191	448	225	455	482	680	6
in	228	448	234	455	482	680	6
five	65	458	78	466	482	680	6
populations	81	458	123	466	482	680	6
of	127	458	133	466	482	680	6
Partamona	139	458	179	466	482	680	6
helleri	182	458	204	466	482	680	6
(Hyme-	207	458	234	466	482	680	6
noptera,	65	469	95	476	482	680	6
Apidae)	98	469	124	476	482	680	6
from	127	469	142	476	482	680	6
Minas	145	469	165	476	482	680	6
Gerais	168	469	190	476	482	680	6
state,	192	469	211	476	482	680	6
Brazil.	213	469	234	476	482	680	6
Genet	65	479	87	487	482	680	6
Mol	91	479	104	487	482	680	6
Biol,	107	479	123	487	482	680	6
33,	126	479	137	487	482	680	6
4:	140	479	147	487	482	680	6
781-784.	150	479	182	487	482	680	6
Callen,	57	490	82	497	482	680	6
D.F.;	85	490	102	497	482	680	6
Thompson,	105	490	146	497	482	680	6
A.D.;	148	490	166	497	482	680	6
Shen,	169	490	190	497	482	680	6
Y.;	193	490	203	497	482	680	6
Phillips,	206	490	234	497	482	680	6
H.A.;	65	500	83	508	482	680	6
Richards,	84	500	118	508	482	680	6
R.I.;	120	500	134	508	482	680	6
Mulley,	136	500	161	508	482	680	6
J.C.	162	500	177	508	482	680	6
and	178	500	191	508	482	680	6
Sutherland,	193	500	234	508	482	680	6
G.R.	65	511	82	518	482	680	6
1993.	84	511	105	518	482	680	6
Incidence	107	511	142	518	482	680	6
and	144	511	158	518	482	680	6
origins	160	511	184	518	482	680	6
of	187	511	193	518	482	680	6
null	196	511	208	518	482	680	6
alleles	211	511	234	518	482	680	6
in	65	521	72	529	482	680	6
(AC)n	76	521	98	529	482	680	6
microsatellite	102	521	150	529	482	680	6
markers.	155	521	187	529	482	680	6
Am	192	521	204	529	482	680	6
J	208	521	212	529	482	680	6
Hum	217	521	234	529	482	680	6
Genet,	65	532	90	539	482	680	6
52:	93	532	104	539	482	680	6
922-927.	107	532	139	539	482	680	6
Camargo,	57	542	92	550	482	680	6
J.M.F.	94	542	117	550	482	680	6
and	118	542	132	550	482	680	6
Pedro,	133	542	157	550	482	680	6
S.R.M.	159	542	184	550	482	680	6
2008.	185	542	206	550	482	680	6
Melipo-	207	542	234	550	482	680	6
nini	65	553	78	560	482	680	6
Lepeletier,	79	553	117	560	482	680	6
1836.	119	553	139	560	482	680	6
Moure,	140	553	165	560	482	680	6
J.	167	553	173	560	482	680	6
S.;	174	553	184	560	482	680	6
Urban,	185	553	210	560	482	680	6
D.	211	553	219	560	482	680	6
and	220	553	234	560	482	680	6
Melo,	65	563	87	571	482	680	6
G.A.R.	92	563	118	571	482	680	6
(Orgs).	124	563	152	571	482	680	6
Catalogue	157	563	197	571	482	680	6
of	203	563	210	571	482	680	6
bees	215	563	234	571	482	680	6
(Hymenoptera,	65	574	121	581	482	680	6
Apoidea)	125	574	159	581	482	680	6
in	164	574	170	581	482	680	6
the	175	574	187	581	482	680	6
Neotropical	191	574	234	581	482	680	6
Region.	65	584	94	592	482	680	6
http://www.moure.cria.org.br/catalo-	99	584	234	592	482	680	6
gue	65	595	79	602	482	680	6
(10/07/2011).	83	595	131	602	482	680	6
Chapuis,	57	605	89	613	482	680	6
M.P.	91	605	107	613	482	680	6
and	109	605	123	613	482	680	6
Estoup,	125	605	152	613	482	680	6
A.	154	605	162	613	482	680	6
2006.	164	605	184	613	482	680	6
Microsatellite	186	605	234	613	482	680	6
null	257	406	270	413	482	680	6
alleles	276	406	301	413	482	680	6
and	306	406	321	413	482	680	6
estimation	326	406	366	413	482	680	6
of	372	406	379	413	482	680	6
population	384	406	425	413	482	680	6
differentiation.	257	417	308	424	482	680	6
Mol	311	417	324	424	482	680	6
Biol	328	417	341	424	482	680	6
Evol,	345	417	363	424	482	680	6
24:	366	417	377	424	482	680	6
1-11.	381	417	399	424	482	680	6
De	248	427	258	434	482	680	6
la	261	427	267	434	482	680	6
Rúa,	270	427	287	434	482	680	6
P.;	290	427	300	434	482	680	6
Galián,	302	427	328	434	482	680	6
J.;	331	427	339	434	482	680	6
Serrano,	342	427	373	434	482	680	6
J.	376	427	382	434	482	680	6
and	385	427	398	434	482	680	6
Moritz,	401	427	425	434	482	680	6
R.F.A.	257	438	280	445	482	680	6
2001.	284	438	305	445	482	680	6
Molecular	309	438	345	445	482	680	6
characterization	349	438	407	445	482	680	6
and	412	438	425	445	482	680	6
population	257	448	294	455	482	680	6
structure	296	448	328	455	482	680	6
of	331	448	337	455	482	680	6
the	340	448	351	455	482	680	6
honeybees	353	448	393	455	482	680	6
from	395	448	412	455	482	680	6
the	414	448	425	455	482	680	6
Balearic	257	459	286	466	482	680	6
Islands.	289	459	317	466	482	680	6
Apidologie,	320	459	361	466	482	680	6
32:	364	459	375	466	482	680	6
417-427.	378	459	410	466	482	680	6
González-Acereto,	248	469	315	476	482	680	6
J.A.	319	469	333	476	482	680	6
2008.	336	469	357	476	482	680	6
Cría	360	469	375	476	482	680	6
y	379	469	383	476	482	680	6
manejo	386	469	413	476	482	680	6
de	416	469	425	476	482	680	6
abejas	257	480	280	487	482	680	6
nativas	284	480	310	487	482	680	6
sin	314	480	324	487	482	680	6
aguijón	328	480	354	487	482	680	6
en	357	480	366	487	482	680	6
México.	370	480	398	487	482	680	6
Impre-	402	480	425	487	482	680	6
siones	257	490	280	497	482	680	6
Planeta.	283	490	312	497	482	680	6
México.	315	490	343	497	482	680	6
177	346	490	359	497	482	680	6
pp.	362	490	373	497	482	680	6
Imperatriz-Fonseca,	248	501	320	508	482	680	6
V.L.	324	501	339	508	482	680	6
and	343	501	356	508	482	680	6
Engels,	360	501	387	508	482	680	6
W.	391	501	401	508	482	680	6
1990.	405	501	425	508	482	680	6
Caste	257	511	278	518	482	680	6
development,	279	511	328	518	482	680	6
reproductive	329	511	374	518	482	680	6
strategies	375	511	410	518	482	680	6
and	412	511	425	518	482	680	6
control	257	522	281	529	482	680	6
of	285	522	291	529	482	680	6
fertility	295	522	319	529	482	680	6
in	323	522	329	529	482	680	6
honeybees	333	522	372	529	482	680	6
and	376	522	390	529	482	680	6
stingless	393	522	425	529	482	680	6
bees.	257	532	276	539	482	680	6
In:	280	532	289	539	482	680	6
Engels,	292	532	319	539	482	680	6
W.	323	532	333	539	482	680	6
(Ed.).	336	532	356	539	482	680	6
Social	360	532	382	539	482	680	6
insects:	385	532	413	539	482	680	6
an	416	532	425	539	482	680	6
evolutionary	257	543	301	550	482	680	6
approach	306	543	340	550	482	680	6
to	345	543	352	550	482	680	6
castes	356	543	380	550	482	680	6
and	385	543	398	550	482	680	6
repro-	403	543	425	550	482	680	6
duction.	257	553	285	560	482	680	6
Springer	288	553	319	560	482	680	6
Verlag.	322	553	348	560	482	680	6
Berlin.	351	553	374	560	482	680	6
pp.	377	553	388	560	482	680	6
166-230.	391	553	423	560	482	680	6
Kakutani,	248	564	282	571	482	680	6
T.;	284	564	294	571	482	680	6
Inoue,	296	564	319	571	482	680	6
T.;	321	564	331	571	482	680	6
Tezuka,	333	564	362	571	482	680	6
T.	365	564	372	571	482	680	6
and	374	564	388	571	482	680	6
Maeta,	390	564	415	571	482	680	6
Y.	418	564	425	571	482	680	6
1993.	257	574	277	581	482	680	6
Pollination	279	574	317	581	482	680	6
of	319	574	326	581	482	680	6
strawberry	328	574	366	581	482	680	6
by	369	574	377	581	482	680	6
the	380	574	391	581	482	680	6
stingless	393	574	425	581	482	680	6
bee,	257	585	272	592	482	680	6
Trigona	274	585	302	592	482	680	6
minangkabau,	304	585	355	592	482	680	6
and	357	585	370	592	482	680	6
the	372	585	384	592	482	680	6
honey	385	585	408	592	482	680	6
bee,	409	585	425	592	482	680	6
Apis	257	595	272	602	482	680	6
mellifera:	276	595	309	602	482	680	6
an	313	595	322	602	482	680	6
experimental	325	595	372	602	482	680	6
study	375	595	395	602	482	680	6
of	398	595	405	602	482	680	6
ferti-	409	595	425	602	482	680	6
lization	257	606	282	613	482	680	6
efficiency.	284	606	321	613	482	680	6
Res	323	606	338	613	482	680	6
Popul	340	606	361	613	482	680	6
Ecol,	363	606	381	613	482	680	6
35:	384	606	395	613	482	680	6
95-111.	398	606	425	613	482	680	6
Archivos	57	638	93	647	482	680	6
de	95	638	105	647	482	680	6
zootecnia	108	638	146	647	482	680	6
vol.	149	638	164	647	482	680	6
63,	167	638	179	647	482	680	6
núm.	182	638	202	647	482	680	6
241,	205	638	222	647	482	680	6
p.	225	638	233	647	482	680	6
150.	235	638	253	647	482	680	6
ANÁLISIS	90	58	131	66	482	680	7
DE	132	58	145	66	482	680	7
MICROSATÉLITES	146	58	225	66	482	680	7
EN	226	58	239	66	482	680	7
MELIPONINOS	240	58	303	66	482	680	7
MESOAMERICANOS	304	58	392	66	482	680	7
Kalinowski,	57	92	99	99	482	680	7
S.T.	103	92	119	99	482	680	7
2005.	124	92	144	99	482	680	7
HP-Rare:	149	92	184	99	482	680	7
A	189	92	194	99	482	680	7
computer	199	92	234	99	482	680	7
program	65	102	95	110	482	680	7
for	97	102	106	110	482	680	7
performing	108	102	146	110	482	680	7
rarefaction	148	102	186	110	482	680	7
on	188	102	197	110	482	680	7
measures	198	102	234	110	482	680	7
of	65	113	72	120	482	680	7
allelic	74	113	95	120	482	680	7
diversity.	98	113	130	120	482	680	7
Mol	132	113	146	120	482	680	7
Ecol	148	113	164	120	482	680	7
Notes,	166	113	190	120	482	680	7
5:	192	113	199	120	482	680	7
187-189.	202	113	234	120	482	680	7
Kerr,	57	123	74	131	482	680	7
W.E.;	76	123	96	131	482	680	7
Carvalho,	99	123	133	131	482	680	7
G.A.;	136	123	154	131	482	680	7
Silva,	156	123	176	131	482	680	7
A.C.	178	123	194	131	482	680	7
and	196	123	210	131	482	680	7
Assis,	212	123	234	131	482	680	7
M.G.P.	65	134	90	141	482	680	7
2001.	92	134	113	141	482	680	7
Aspectos	115	134	148	141	482	680	7
pouco	150	134	172	141	482	680	7
mencionados	174	134	223	141	482	680	7
da	225	134	234	141	482	680	7
biodiversidade	65	144	118	152	482	680	7
amazônica.	122	144	163	152	482	680	7
Parcerias	167	144	201	152	482	680	7
Estraté-	205	144	234	152	482	680	7
gicas,	65	155	86	162	482	680	7
12:	90	155	102	162	482	680	7
20-41.	105	155	128	162	482	680	7
Kitahara,	57	165	89	173	482	680	7
M.	92	165	101	173	482	680	7
and	104	165	118	173	482	680	7
Fujii,	121	165	138	173	482	680	7
K.	141	165	149	173	482	680	7
1994.	152	165	172	173	482	680	7
Biodiversity	175	165	217	173	482	680	7
and	220	165	234	173	482	680	7
community	65	176	106	183	482	680	7
structure	111	176	144	183	482	680	7
of	149	176	156	183	482	680	7
temperate	160	176	198	183	482	680	7
butterfly	203	176	234	183	482	680	7
species	65	186	93	194	482	680	7
within	95	186	116	194	482	680	7
a	118	186	122	194	482	680	7
gradient	124	186	154	194	482	680	7
of	156	186	163	194	482	680	7
human	165	186	190	194	482	680	7
disturbance	192	186	234	194	482	680	7
-	65	197	68	204	482	680	7
an	70	197	79	204	482	680	7
analysis	80	197	110	204	482	680	7
based	112	197	134	204	482	680	7
on	136	197	145	204	482	680	7
the	146	197	158	204	482	680	7
concept	160	197	188	204	482	680	7
of	190	197	197	204	482	680	7
generalist	198	197	234	204	482	680	7
vs	65	207	73	215	482	680	7
specialist	77	207	111	215	482	680	7
strategies.	115	207	153	215	482	680	7
Res	157	207	171	215	482	680	7
Popul	175	207	196	215	482	680	7
Ecol,	200	207	218	215	482	680	7
36:	223	207	234	215	482	680	7
187-199.	65	218	98	225	482	680	7
Leberg,	57	228	84	236	482	680	7
P.L.	89	228	103	236	482	680	7
2002.	108	228	128	236	482	680	7
Estimating	133	228	171	236	482	680	7
allelic	176	228	196	236	482	680	7
richness:	201	228	234	236	482	680	7
effects	65	239	89	246	482	680	7
of	94	239	100	246	482	680	7
sample	105	239	131	246	482	680	7
size	136	239	150	246	482	680	7
and	155	239	168	246	482	680	7
bottlenecks.	173	239	216	246	482	680	7
Mol	221	239	234	246	482	680	7
Ecol,	65	249	83	257	482	680	7
11:	87	249	98	257	482	680	7
2445-2449.	101	249	142	257	482	680	7
Lopes,	57	260	81	267	482	680	7
D.M.;	84	260	104	267	482	680	7
Campos,	107	260	140	267	482	680	7
L.A.;	143	260	160	267	482	680	7
Salomão,	163	260	197	267	482	680	7
T.M.	201	260	217	267	482	680	7
and	220	260	234	267	482	680	7
Tavares,	65	270	97	278	482	680	7
M.G.	99	270	117	278	482	680	7
2010.	119	270	139	278	482	680	7
Comparative	141	270	187	278	482	680	7
study	190	270	209	278	482	680	7
on	211	270	220	278	482	680	7
the	222	270	234	278	482	680	7
use	65	281	78	288	482	680	7
of	81	281	88	288	482	680	7
specific	90	281	117	288	482	680	7
and	120	281	134	288	482	680	7
heterologous	136	281	183	288	482	680	7
microsatellite	186	281	234	288	482	680	7
primers	65	291	92	299	482	680	7
in	93	291	100	299	482	680	7
the	101	291	112	299	482	680	7
stingless	113	291	145	299	482	680	7
bees	146	291	163	299	482	680	7
Melipona	165	291	197	299	482	680	7
rufiventris	199	291	234	299	482	680	7
and	65	302	79	309	482	680	7
M.	80	302	89	309	482	680	7
mondury	91	302	122	309	482	680	7
(Hymenoptera,	124	302	178	309	482	680	7
Apidae).	180	302	210	309	482	680	7
Genet	212	302	234	309	482	680	7
Mol	65	312	78	320	482	680	7
Biol,	81	312	97	320	482	680	7
33:	100	312	112	320	482	680	7
390-393.	115	312	147	320	482	680	7
Macías,	57	323	85	330	482	680	7
J.O.M.	88	323	112	330	482	680	7
2008.	114	323	134	330	482	680	7
Costos	137	323	162	330	482	680	7
ambientales	165	323	208	330	482	680	7
en	211	323	220	330	482	680	7
zo-	222	323	234	330	482	680	7
nas	65	333	78	341	482	680	7
de	82	333	91	341	482	680	7
coyuntura	94	333	130	341	482	680	7
agrícola.	134	333	165	341	482	680	7
La	168	333	177	341	482	680	7
horticultura	181	333	221	341	482	680	7
en	225	333	234	341	482	680	7
Sayula	65	344	89	351	482	680	7
(México).	92	344	124	351	482	680	7
Agroalimentaria,	127	344	186	351	482	680	7
26:	189	344	200	351	482	680	7
103-118.	203	344	234	351	482	680	7
May-Itzá,	57	354	90	362	482	680	7
W.de	92	354	111	362	482	680	7
J.;	113	354	121	362	482	680	7
Quezada-Euán,	123	354	180	362	482	680	7
J.J.G.;	182	354	205	362	482	680	7
Medina	207	354	234	362	482	680	7
Medina,	65	365	94	372	482	680	7
L.A.;	97	365	114	372	482	680	7
Enríquez,	117	365	152	372	482	680	7
E.	155	365	163	372	482	680	7
and	166	365	180	372	482	680	7
De	183	365	193	372	482	680	7
la	196	365	203	372	482	680	7
Rúa,	206	365	223	372	482	680	7
P.	226	365	234	372	482	680	7
2010.	65	375	85	383	482	680	7
Morphometric	88	375	138	383	482	680	7
and	140	375	154	383	482	680	7
genetic	156	375	182	383	482	680	7
differentiation	185	375	234	383	482	680	7
in	65	386	72	393	482	680	7
isolated	77	386	106	393	482	680	7
populations	111	386	155	393	482	680	7
of	160	386	167	393	482	680	7
the	172	386	184	393	482	680	7
endangered	189	386	234	393	482	680	7
Mesoamerican	65	396	125	404	482	680	7
stingless	132	396	168	404	482	680	7
bee	175	396	190	404	482	680	7
Melipona	197	396	234	404	482	680	7
yucatanica	65	407	104	414	482	680	7
(Hymenoptera:	109	407	163	414	482	680	7
Apoidea)	168	407	201	414	482	680	7
suggest	205	407	234	414	482	680	7
the	65	417	77	425	482	680	7
existence	82	417	119	425	482	680	7
of	124	417	131	425	482	680	7
a	136	417	141	425	482	680	7
two	146	417	159	425	482	680	7
species	164	417	194	425	482	680	7
complex.	199	417	234	425	482	680	7
Conserv	65	428	95	435	482	680	7
Genet,	99	428	123	435	482	680	7
11:	126	428	138	435	482	680	7
2079-2084.	141	428	182	435	482	680	7
Michener,	57	438	92	446	482	680	7
C.D.	94	438	110	446	482	680	7
2007.	111	438	132	446	482	680	7
The	133	438	147	446	482	680	7
bees	148	438	166	446	482	680	7
of	167	438	174	446	482	680	7
the	175	438	187	446	482	680	7
world.	188	438	210	446	482	680	7
2	211	438	216	446	482	680	7
nd	216	438	221	443	482	680	7
ed.	223	438	234	446	482	680	7
The	65	449	79	456	482	680	7
Johns	81	449	102	456	482	680	7
Hopkins	104	449	133	456	482	680	7
University	135	449	171	456	482	680	7
Press.	172	449	195	456	482	680	7
Baltimore.	197	449	234	456	482	680	7
USA.	65	459	84	467	482	680	7
953	87	459	100	467	482	680	7
pp.	103	459	114	467	482	680	7
Paxton,	57	470	84	477	482	680	7
R.J.;	87	470	103	477	482	680	7
Weisâchuh,	106	470	148	477	482	680	7
N.	151	470	159	477	482	680	7
and	161	470	175	477	482	680	7
Quezada-Euán,	177	470	234	477	482	680	7
J.J.G.	65	480	86	488	482	680	7
1999.	91	480	111	488	482	680	7
Characterisation	115	480	175	488	482	680	7
of	179	480	186	488	482	680	7
dinucleotide	190	480	234	488	482	680	7
microsatellite	65	491	113	498	482	680	7
loci	116	491	128	498	482	680	7
for	131	491	140	498	482	680	7
stingless	143	491	175	498	482	680	7
bees.	177	491	197	498	482	680	7
Mol	200	491	213	498	482	680	7
Ecol,	216	491	234	498	482	680	7
8:	65	501	72	509	482	680	7
685-702.	75	501	107	509	482	680	7
Peakall,	57	512	86	519	482	680	7
R.	88	512	96	519	482	680	7
and	98	512	111	519	482	680	7
Smouse,	113	512	145	519	482	680	7
P.E.	147	512	163	519	482	680	7
2006.	164	512	185	519	482	680	7
GENALEX	187	512	225	519	482	680	7
6:	227	512	234	519	482	680	7
Genetic	65	522	93	530	482	680	7
analysis	97	522	126	530	482	680	7
in	130	522	136	530	482	680	7
Excel.	140	522	162	530	482	680	7
Population	165	522	204	530	482	680	7
genetic	207	522	234	530	482	680	7
software	65	533	96	540	482	680	7
for	99	533	109	540	482	680	7
teaching	112	533	143	540	482	680	7
and	147	533	160	540	482	680	7
research.	164	533	198	540	482	680	7
Mol	201	533	214	540	482	680	7
Ecol	218	533	234	540	482	680	7
Notes,	65	543	89	551	482	680	7
6:	92	543	99	551	482	680	7
288-295.	102	543	134	551	482	680	7
Peters,	57	554	82	561	482	680	7
J.M.;	86	554	104	561	482	680	7
Queller,	107	554	136	561	482	680	7
D.C.;	139	554	158	561	482	680	7
Imperatriz-Fonseca,	161	554	234	561	482	680	7
V.L.	65	564	80	572	482	680	7
and	82	564	96	572	482	680	7
Strassmann,	98	564	144	572	482	680	7
J.E.	147	564	161	572	482	680	7
1998.	163	564	184	572	482	680	7
Microsatellite	186	564	234	572	482	680	7
loci	65	575	77	582	482	680	7
for	81	575	90	582	482	680	7
stingless	94	575	125	582	482	680	7
bees.	129	575	148	582	482	680	7
Mol	152	575	165	582	482	680	7
Ecol,	168	575	186	582	482	680	7
7:	189	575	196	582	482	680	7
784-787.	200	575	232	582	482	680	7
Quezada	57	585	90	593	482	680	7
Euán,	91	585	113	593	482	680	7
J.J.G.	115	585	136	593	482	680	7
2005.	138	585	158	593	482	680	7
Biología	160	585	190	593	482	680	7
y	192	585	196	593	482	680	7
uso	197	585	210	593	482	680	7
de	212	585	221	593	482	680	7
las	223	585	234	593	482	680	7
abejas	257	92	281	99	482	680	7
sin	283	92	293	99	482	680	7
aguijón	296	92	322	99	482	680	7
de	324	92	333	99	482	680	7
la	335	92	342	99	482	680	7
península	344	92	379	99	482	680	7
de	382	92	391	99	482	680	7
Yucatán,	393	92	425	99	482	680	7
México	257	102	282	110	482	680	7
(Hymenoptera,	286	102	340	110	482	680	7
Meliponini).	344	102	386	110	482	680	7
Ediciones	390	102	425	110	482	680	7
de	257	113	266	120	482	680	7
la	268	113	274	120	482	680	7
Universidad	276	113	319	120	482	680	7
Autónoma	321	113	358	120	482	680	7
de	360	113	369	120	482	680	7
Yucatán.	371	113	403	120	482	680	7
Méxi-	405	113	425	120	482	680	7
co.	257	123	267	131	482	680	7
112	270	123	284	131	482	680	7
pp.	287	123	298	131	482	680	7
Quezada-Euán,	248	134	305	141	482	680	7
J.J.G.;	306	134	330	141	482	680	7
Paxton,	331	134	359	141	482	680	7
R.J.;	360	134	377	141	482	680	7
Palmer,	378	134	406	141	482	680	7
K.A.;	408	134	425	141	482	680	7
May-Itzá	257	144	288	152	482	680	7
,W.	290	144	302	152	482	680	7
de	304	144	313	152	482	680	7
J.;	315	144	323	152	482	680	7
Tay,	325	144	341	152	482	680	7
W.T.	343	144	360	152	482	680	7
and	362	144	375	152	482	680	7
Oldroyd,	377	144	408	152	482	680	7
B.P.	410	144	425	152	482	680	7
2007.	257	155	277	162	482	680	7
Morphological	280	155	330	162	482	680	7
and	333	155	346	162	482	680	7
molecular	349	155	384	162	482	680	7
characters	387	155	425	162	482	680	7
reveal	257	165	279	173	482	680	7
differentiation	284	165	333	173	482	680	7
in	338	165	344	173	482	680	7
a	349	165	353	173	482	680	7
Neotropical	358	165	399	173	482	680	7
social	404	165	425	173	482	680	7
bee,	257	176	272	183	482	680	7
Melipona	277	176	310	183	482	680	7
beecheii	314	176	344	183	482	680	7
(Apidae,	349	176	379	183	482	680	7
Meliponini).	383	176	425	183	482	680	7
Apidologie,	257	186	297	194	482	680	7
38:	301	186	312	194	482	680	7
247-258.	315	186	347	194	482	680	7
Quezada-Euán,	248	197	305	204	482	680	7
J.J.G.;	306	197	330	204	482	680	7
May-Itzá,	331	197	365	204	482	680	7
W.	366	197	376	204	482	680	7
de	377	197	386	204	482	680	7
J.;	388	197	396	204	482	680	7
Rincón,	398	197	425	204	482	680	7
M.;	257	207	268	215	482	680	7
De	269	207	279	215	482	680	7
la	281	207	287	215	482	680	7
Rúa,	288	207	306	215	482	680	7
P.	307	207	315	215	482	680	7
and	316	207	329	215	482	680	7
Paxton,	331	207	358	215	482	680	7
R.J.	360	207	374	215	482	680	7
2012.	375	207	396	215	482	680	7
Genetic	397	207	425	215	482	680	7
and	257	218	271	225	482	680	7
phenotypic	276	218	318	225	482	680	7
differentiation	323	218	376	225	482	680	7
in	381	218	388	225	482	680	7
endemic	393	218	425	225	482	680	7
Scaptotrigona	257	228	307	236	482	680	7
hellwegeri	310	228	347	236	482	680	7
(Apidae:	350	228	380	236	482	680	7
Meliponini):	383	228	425	236	482	680	7
implications	257	239	299	246	482	680	7
for	303	239	313	246	482	680	7
the	317	239	328	246	482	680	7
conservation	332	239	378	246	482	680	7
of	383	239	389	246	482	680	7
stingless	393	239	425	246	482	680	7
bee	257	249	270	257	482	680	7
populations	274	249	316	257	482	680	7
in	320	249	326	257	482	680	7
contrasting	330	249	370	257	482	680	7
environments.	374	249	425	257	482	680	7
Insect	257	260	278	267	482	680	7
Cons	282	260	300	267	482	680	7
Div,	304	260	318	267	482	680	7
5:	321	260	328	267	482	680	7
433-443.	331	260	363	267	482	680	7
Roubik,	248	270	276	278	482	680	7
D.W.	277	270	295	278	482	680	7
1989.	297	270	318	278	482	680	7
Ecology	320	270	348	278	482	680	7
and	350	270	364	278	482	680	7
natural	366	270	391	278	482	680	7
history	393	270	417	278	482	680	7
of	418	270	425	278	482	680	7
tropical	257	281	284	288	482	680	7
bees.	289	281	309	288	482	680	7
Cambridge	314	281	355	288	482	680	7
University	360	281	397	288	482	680	7
Press.	401	281	425	288	482	680	7
Cambridge.	257	291	299	299	482	680	7
528	301	291	314	299	482	680	7
pp.	317	291	328	299	482	680	7
Roubik,	248	302	276	309	482	680	7
D.W.	277	302	295	309	482	680	7
2006.	297	302	317	309	482	680	7
Stingless	319	302	352	309	482	680	7
bee	354	302	367	309	482	680	7
nesting	369	302	395	309	482	680	7
biology.	397	302	425	309	482	680	7
Apidologie,	257	312	297	320	482	680	7
37:	300	312	312	320	482	680	7
124-143.	315	312	347	320	482	680	7
Van	248	323	262	330	482	680	7
Oosterhout,	264	323	306	330	482	680	7
C.;	307	323	317	330	482	680	7
Hutchinson,	318	323	361	330	482	680	7
W.F.;	362	323	381	330	482	680	7
Wills	382	323	399	330	482	680	7
D.P.M.	401	323	425	330	482	680	7
and	257	333	270	341	482	680	7
Shipley,	272	333	301	341	482	680	7
P.	303	333	311	341	482	680	7
2004.	313	333	333	341	482	680	7
MICRO-CHECKER:	336	333	407	341	482	680	7
soft-	409	333	425	341	482	680	7
ware	257	344	274	351	482	680	7
for	277	344	287	351	482	680	7
identifying	290	344	327	351	482	680	7
and	330	344	343	351	482	680	7
correcting	346	344	382	351	482	680	7
genotyping	385	344	425	351	482	680	7
errors	257	354	278	362	482	680	7
in	280	354	286	362	482	680	7
microsatellite	289	354	336	362	482	680	7
data.	339	354	357	362	482	680	7
Mol	359	354	372	362	482	680	7
Ecol	375	354	390	362	482	680	7
Notes,	393	354	416	362	482	680	7
4:	418	354	425	362	482	680	7
535-538.	257	365	290	372	482	680	7
Viana,	248	375	271	383	482	680	7
M.V.C.;	273	375	300	383	482	680	7
Miranda,	303	375	334	383	482	680	7
E.A.;	337	375	354	383	482	680	7
de	356	375	365	383	482	680	7
Francisco,	368	375	405	383	482	680	7
A.K.;	408	375	425	383	482	680	7
Carvalho,	257	386	291	393	482	680	7
C.A.L.	294	386	316	393	482	680	7
and	319	386	332	393	482	680	7
Waldschmidt,	335	386	383	393	482	680	7
A.M.	386	386	402	393	482	680	7
2011.	405	386	425	393	482	680	7
Transferability	257	396	316	404	482	680	7
of	321	396	329	404	482	680	7
microsatellite	334	396	389	404	482	680	7
primers	395	396	425	404	482	680	7
developed	257	407	295	414	482	680	7
for	300	407	310	414	482	680	7
stingless	315	407	347	414	482	680	7
bees	352	407	370	414	482	680	7
to	375	407	382	414	482	680	7
four	387	407	401	414	482	680	7
other	406	407	425	414	482	680	7
species	257	417	284	425	482	680	7
of	286	417	293	425	482	680	7
the	295	417	306	425	482	680	7
genus	308	417	330	425	482	680	7
Melipona.	332	417	367	425	482	680	7
Genet	369	417	392	425	482	680	7
Mol	394	417	407	425	482	680	7
Res,	409	417	425	425	482	680	7
10:	257	428	268	435	482	680	7
3942-3947.	271	428	312	435	482	680	7
Wilms,	248	438	272	446	482	680	7
W.;	275	438	287	446	482	680	7
Imperatriz-Fonseca,	290	438	362	446	482	680	7
V.L.	365	438	379	446	482	680	7
and	382	438	395	446	482	680	7
Engels,	398	438	425	446	482	680	7
W.	257	449	266	456	482	680	7
1996.	269	449	289	456	482	680	7
Resource	291	449	326	456	482	680	7
partitioning	329	449	368	456	482	680	7
between	371	449	402	456	482	680	7
highly	404	449	425	456	482	680	7
eusocial	257	459	288	467	482	680	7
bees	293	459	311	467	482	680	7
and	316	459	330	467	482	680	7
possible	335	459	366	467	482	680	7
impact	371	459	396	467	482	680	7
of	401	459	408	467	482	680	7
the	413	459	425	467	482	680	7
introduced	257	470	295	477	482	680	7
Africanized	299	470	340	477	482	680	7
honey	345	470	367	477	482	680	7
bee	371	470	385	477	482	680	7
on	390	470	399	477	482	680	7
native	403	470	425	477	482	680	7
stingless	257	480	288	488	482	680	7
bees	291	480	309	488	482	680	7
in	312	480	318	488	482	680	7
the	321	480	332	488	482	680	7
Brazilian	335	480	366	488	482	680	7
Atlantic	369	480	396	488	482	680	7
Rainfo-	399	480	425	488	482	680	7
rest.	257	491	272	498	482	680	7
Stud	275	491	292	498	482	680	7
Neotrop	295	491	324	498	482	680	7
Fauna	327	491	350	498	482	680	7
E,	353	491	360	498	482	680	7
31:	363	491	375	498	482	680	7
137-151.	377	491	410	498	482	680	7
Yáñez-Ordóñez,	248	501	307	509	482	680	7
O.;	309	501	320	509	482	680	7
Trujano	322	501	349	509	482	680	7
Ortega,	351	501	378	509	482	680	7
A.	380	501	388	509	482	680	7
y	390	501	394	509	482	680	7
Llorente	396	501	425	509	482	680	7
Bousquets,	257	512	297	519	482	680	7
J.	299	512	305	519	482	680	7
2008.	307	512	327	519	482	680	7
Patrones	329	512	361	519	482	680	7
de	363	512	372	519	482	680	7
distribución	373	512	415	519	482	680	7
de	416	512	425	519	482	680	7
las	257	522	267	530	482	680	7
especies	268	522	300	530	482	680	7
de	301	522	310	530	482	680	7
la	311	522	317	530	482	680	7
tribu	318	522	334	530	482	680	7
Meliponini	335	522	371	530	482	680	7
(Hymenoptera:	372	522	425	530	482	680	7
Apoidea:	257	533	289	540	482	680	7
Apidae)	292	533	320	540	482	680	7
en	323	533	332	540	482	680	7
México.	335	533	363	540	482	680	7
INCI,	366	533	384	540	482	680	7
33:	387	533	399	540	482	680	7
41-45.	402	533	425	540	482	680	7
Zayed,	248	543	273	551	482	680	7
A.;	275	543	285	551	482	680	7
Packer,	287	543	315	551	482	680	7
L.;	317	543	326	551	482	680	7
Grixti,	329	543	350	551	482	680	7
J.C.;	352	543	369	551	482	680	7
Ruz,	371	543	388	551	482	680	7
L.;	390	543	399	551	482	680	7
Owen,	402	543	425	551	482	680	7
R.E.	257	554	273	561	482	680	7
and	277	554	291	561	482	680	7
Toro,	296	554	315	561	482	680	7
H.	319	554	328	561	482	680	7
2005.	332	554	353	561	482	680	7
Increased	358	554	394	561	482	680	7
genetic	399	554	425	561	482	680	7
differentiation	257	564	306	572	482	680	7
in	308	564	314	572	482	680	7
a	316	564	320	572	482	680	7
specialist	322	564	356	572	482	680	7
versus	358	564	382	572	482	680	7
a	383	564	388	572	482	680	7
generalist	390	564	425	572	482	680	7
bee:	257	575	273	582	482	680	7
implications	277	575	321	582	482	680	7
for	326	575	335	582	482	680	7
conservation.	340	575	390	582	482	680	7
Conserv	394	575	425	582	482	680	7
Genet,	257	585	281	593	482	680	7
6:	284	585	291	593	482	680	7
1017-1026.	294	585	335	593	482	680	7
Archivos	229	638	265	647	482	680	7
de	268	638	277	647	482	680	7
zootecnia	280	638	319	647	482	680	7
vol.	322	638	336	647	482	680	7
63,	339	638	352	647	482	680	7
núm.	354	638	374	647	482	680	7
241,	377	638	395	647	482	680	7
p.	397	638	405	647	482	680	7
151.	408	638	425	647	482	680	7
