Documento	232	63	352	90	539	737	1
de	357	63	383	90	539	737	1
consenso	387	63	482	90	539	737	1
Documento	211	100	271	116	539	737	1
de	274	100	286	116	539	737	1
consenso	289	100	337	116	539	737	1
sobre	339	100	368	116	539	737	1
etiología,	370	100	419	116	539	737	1
diagnóstico	422	100	482	116	539	737	1
y	338	116	344	132	539	737	1
tratamiento	347	116	410	132	539	737	1
de	412	116	425	132	539	737	1
la	427	116	437	132	539	737	1
sinusitis	439	116	482	132	539	737	1
L.	175	145	180	157	539	737	1
Martínez	181	145	214	157	539	737	1
Campos	215	145	244	157	539	737	1
a	243	144	246	152	539	737	1
,	246	145	248	157	539	737	1
R.	250	145	256	157	539	737	1
Albañil	258	145	283	157	539	737	1
Ballesteros	284	145	322	157	539	737	1
b	322	144	325	152	539	737	1
,	325	145	327	157	539	737	1
J.	329	145	333	157	539	737	1
de	335	145	343	157	539	737	1
la	345	145	351	157	539	737	1
Flor	353	145	366	157	539	737	1
Bru	367	145	380	157	539	737	1
c	380	144	382	152	539	737	1
,	382	145	384	157	539	737	1
R.	385	145	392	157	539	737	1
Piñeiro	393	145	418	157	539	737	1
Pérez	419	145	438	157	539	737	1
a	438	144	441	152	539	737	1
,	441	145	443	157	539	737	1
J.	444	145	449	157	539	737	1
Cervera	450	145	477	157	539	737	1
d	477	144	480	152	539	737	1
,	480	145	482	157	539	737	1
F.	153	158	158	170	539	737	1
Baquero	159	158	189	170	539	737	1
Artigao	190	158	217	170	539	737	1
a	216	157	219	165	539	737	1
,	219	158	221	170	539	737	1
S.	223	158	229	170	539	737	1
Alfayate	230	158	259	170	539	737	1
Miguélez	261	158	293	170	539	737	1
a	293	157	296	165	539	737	1
,	296	158	298	170	539	737	1
F.	299	158	304	170	539	737	1
Moraga	306	158	333	170	539	737	1
Llop	335	158	349	170	539	737	1
a	349	157	352	165	539	737	1
,	352	158	354	170	539	737	1
M.	356	158	365	170	539	737	1
J.	366	158	371	170	539	737	1
Cilleruelo	372	158	405	170	539	737	1
Ortega	407	158	431	170	539	737	1
a	431	157	434	165	539	737	1
,	434	158	436	170	539	737	1
C.	438	158	444	170	539	737	1
Calvo	446	158	465	170	539	737	1
Rey	467	158	479	170	539	737	1
a	479	157	482	165	539	737	1
Publicado	71	182	96	189	539	737	1
en	97	182	104	189	539	737	1
Internet:	105	182	127	189	539	737	1
29-agosto-2013	87	190	127	197	539	737	1
a	194	187	197	194	539	737	1
Sociedad	197	188	227	198	539	737	1
Española	228	188	258	198	539	737	1
de	260	188	268	198	539	737	1
Infectología	270	188	309	198	539	737	1
Pediátrica	310	188	343	198	539	737	1
(SEIP)	345	188	363	198	539	737	1
•	366	188	370	198	539	737	1
b	372	187	375	194	539	737	1
Asociación	375	188	410	198	539	737	1
Española	412	188	441	198	539	737	1
de	443	188	451	198	539	737	1
Pediatría	453	188	482	198	539	737	1
de	217	200	225	210	539	737	1
Atención	227	200	257	210	539	737	1
Primaria	258	200	286	210	539	737	1
(AEPap)	288	200	313	210	539	737	1
•	315	200	318	210	539	737	1
c	320	199	322	206	539	737	1
Sociedad	322	200	352	210	539	737	1
Española	354	200	383	210	539	737	1
de	385	200	393	210	539	737	1
Pediatría	395	200	424	210	539	737	1
Extrahospitalaria	426	200	482	210	539	737	1
y	167	212	170	222	539	737	1
de	172	212	180	222	539	737	1
Atención	181	212	211	222	539	737	1
Primaria	213	212	241	222	539	737	1
(SEPEAP)	242	212	271	222	539	737	1
•	274	212	278	222	539	737	1
d	280	211	283	218	539	737	1
Sociedad	283	212	312	222	539	737	1
Española	314	212	344	222	539	737	1
de	345	212	353	222	539	737	1
Otorrinolaringología	355	212	423	222	539	737	1
Pediátrica	424	212	457	222	539	737	1
(SEOP).	459	212	482	222	539	737	1
Resumen	133	249	144	289	539	737	1
Cristina	81	204	101	211	539	737	1
Calvo	102	204	116	211	539	737	1
Rey:	117	204	127	211	539	737	1
ccalvorey@ono.com	76	212	127	219	539	737	1
Palabras	84	301	110	310	539	737	1
clave:	112	301	130	310	539	737	1
	100	311	104	319	539	737	1
Sinusitis	106	310	130	319	539	737	1
	87	320	91	328	539	737	1
Rinosinusitis	93	319	130	328	539	737	1
	89	329	93	337	539	737	1
Amoxicilina	95	328	130	337	539	737	1
	88	338	92	346	539	737	1
Diagnóstico	94	337	130	346	539	737	1
	87	347	91	355	539	737	1
Tratamiento	93	346	130	355	539	737	1
Key	96	421	107	430	539	737	1
words:	109	421	130	430	539	737	1
	100	431	104	439	539	737	1
Sinusitis	106	430	130	439	539	737	1
	83	440	87	448	539	737	1
Rhinosinusitis	89	439	130	448	539	737	1
	89	449	93	457	539	737	1
Amoxiciline	95	448	130	457	539	737	1
	95	458	99	466	539	737	1
Diagnosis	101	457	130	466	539	737	1
	93	467	97	475	539	737	1
Treatment	99	466	130	475	539	737	1
Abstract	133	394	144	430	539	737	1
Consensus	145	364	190	375	539	737	1
document	193	364	237	375	539	737	1
on	239	364	250	375	539	737	1
the	253	364	267	375	539	737	1
aetiology,	269	364	312	375	539	737	1
diagnosis	314	364	356	375	539	737	1
and	358	364	374	375	539	737	1
treatment	376	364	421	375	539	737	1
of	145	376	154	387	539	737	1
sinusitis	156	376	191	387	539	737	1
INTRODUCCIÓN	57	499	131	512	539	737	1
Se	57	531	66	541	539	737	1
define	69	531	95	541	539	737	1
sinusitis	98	531	132	541	539	737	1
como	135	531	158	541	539	737	1
la	161	531	169	541	539	737	1
inflamación	171	531	221	541	539	737	1
de	224	531	234	541	539	737	1
uno	237	531	253	541	539	737	1
o	256	531	261	541	539	737	1
más	57	544	74	555	539	737	1
senos	76	544	100	555	539	737	1
paranasales	102	544	151	555	539	737	1
que	153	544	169	555	539	737	1
ocurre	171	544	197	555	539	737	1
habitualmente	199	544	261	555	539	737	1
como	57	558	80	569	539	737	1
complicación	83	558	137	569	539	737	1
de	140	558	150	569	539	737	1
una	154	558	170	569	539	737	1
infección	173	558	210	569	539	737	1
respiratoria	213	558	261	569	539	737	1
viral	57	572	74	582	539	737	1
de	76	572	86	582	539	737	1
vías	88	572	104	582	539	737	1
aéreas	106	572	133	582	539	737	1
superiores.	135	572	179	582	539	737	1
Cuando	181	572	213	582	539	737	1
la	215	572	223	582	539	737	1
duración	225	572	261	582	539	737	1
del	57	585	69	596	539	737	1
cuadro	71	585	99	596	539	737	1
es	101	585	110	596	539	737	1
superior	112	585	145	596	539	737	1
a	147	585	152	596	539	737	1
diez	154	585	171	596	539	737	1
días,	172	585	191	596	539	737	1
se	193	585	201	596	539	737	1
presupone	203	585	247	596	539	737	1
so-	248	585	261	596	539	737	1
breinfección	57	599	107	610	539	737	1
bacteriana.	109	599	155	610	539	737	1
En	157	599	168	610	539	737	1
general	170	599	200	610	539	737	1
se	202	599	211	610	539	737	1
diagnostica	213	599	261	610	539	737	1
por	57	612	70	623	539	737	1
la	73	612	80	623	539	737	1
clínica	83	612	109	623	539	737	1
y,	111	612	117	623	539	737	1
aunque	119	612	151	623	539	737	1
suele	153	612	175	623	539	737	1
ser	177	612	190	623	539	737	1
una	192	612	208	623	539	737	1
enfermedad	211	612	261	623	539	737	1
autolimitada,	278	499	333	510	539	737	1
llega	336	499	356	510	539	737	1
a	358	499	363	510	539	737	1
ser	366	499	378	510	539	737	1
la	381	499	388	510	539	737	1
tercera	391	499	420	510	539	737	1
causa	422	499	446	510	539	737	1
de	449	499	459	510	539	737	1
pres-	461	499	482	510	539	737	1
cripción	278	513	310	524	539	737	1
de	312	513	323	524	539	737	1
antibióticos	325	513	373	524	539	737	1
en	375	513	385	524	539	737	1
Atención	388	513	424	524	539	737	1
Primaria	426	513	461	524	539	737	1
(tras	463	513	482	524	539	737	1
la	278	527	285	538	539	737	1
otitis	287	527	308	538	539	737	1
y	311	527	315	538	539	737	1
la	317	527	325	538	539	737	1
amigdalitis)	327	527	376	538	539	737	1
a	378	527	383	538	539	737	1
pesar	385	527	408	538	539	737	1
de	410	527	420	538	539	737	1
ser	422	527	434	538	539	737	1
un	437	527	448	538	539	737	1
proceso	450	527	482	538	539	737	1
infradiagnosticado	278	541	355	551	539	737	1
y	357	541	362	551	539	737	1
a	364	541	369	551	539	737	1
menudo	371	541	405	551	539	737	1
no	407	541	418	551	539	737	1
registrado.	420	541	463	551	539	737	1
Las	278	557	291	568	539	737	1
controversias	293	557	348	568	539	737	1
sobre	350	557	373	568	539	737	1
la	375	557	382	568	539	737	1
sinusitis	385	557	419	568	539	737	1
abarcan	421	557	454	568	539	737	1
su	457	557	466	568	539	737	1
de-	469	557	482	568	539	737	1
finición	278	571	309	582	539	737	1
e	310	571	315	582	539	737	1
identificación,	317	571	375	582	539	737	1
la	377	571	384	582	539	737	1
implicación	386	571	433	582	539	737	1
de	435	571	445	582	539	737	1
infeccio-	447	571	482	582	539	737	1
nes	278	585	292	596	539	737	1
virales	294	585	321	596	539	737	1
o	323	585	328	596	539	737	1
bacterianas	330	585	378	596	539	737	1
y	380	585	385	596	539	737	1
de	387	585	397	596	539	737	1
factores	399	585	432	596	539	737	1
no	434	585	445	596	539	737	1
infeccio-	447	585	482	596	539	737	1
sos	278	599	291	609	539	737	1
en	293	599	304	609	539	737	1
su	306	599	316	609	539	737	1
evolución,	318	599	359	609	539	737	1
el	362	599	369	609	539	737	1
diagnóstico	371	599	419	609	539	737	1
clínico	421	599	447	609	539	737	1
frente	450	599	475	609	539	737	1
a	477	599	482	609	539	737	1
la	278	613	285	623	539	737	1
utilidad	287	613	319	623	539	737	1
de	321	613	331	623	539	737	1
pruebas	333	613	367	623	539	737	1
complementarias	369	613	441	623	539	737	1
y	443	613	447	623	539	737	1
el	450	613	457	623	539	737	1
trata-	459	613	482	623	539	737	1
Artículo	57	652	81	661	539	737	1
publicado	83	652	113	661	539	737	1
simultáneamente	115	652	168	661	539	737	1
en	170	652	177	661	539	737	1
Anales	179	652	200	661	539	737	1
de	202	652	210	661	539	737	1
Pediatría:	212	652	241	661	539	737	1
http://dx.doi.org/10.1016/j.anpedi.2013.04.027	243	652	395	661	539	737	1
Cómo	57	664	74	673	539	737	1
citar	76	664	89	673	539	737	1
este	90	664	102	673	539	737	1
artículo:	104	664	127	673	539	737	1
Martínez	129	664	155	673	539	737	1
Campos	157	664	180	673	539	737	1
L,	182	664	187	673	539	737	1
Albañil	189	664	209	673	539	737	1
Ballesteros	211	664	241	673	539	737	1
R,	243	664	249	673	539	737	1
de	251	664	258	673	539	737	1
la	259	664	264	673	539	737	1
Flor	266	664	277	673	539	737	1
Bru	279	664	289	673	539	737	1
J,	290	664	294	673	539	737	1
Piñeiro	296	664	316	673	539	737	1
Pérez	318	664	333	673	539	737	1
R,	335	664	341	673	539	737	1
Cervera	343	664	366	673	539	737	1
J,	367	664	371	673	539	737	1
Baquero	375	664	399	673	539	737	1
Artigao	401	664	422	673	539	737	1
F,	424	664	428	673	539	737	1
et	430	664	435	673	539	737	1
al.	437	664	444	673	539	737	1
Documento	447	664	482	673	539	737	1
de	57	673	64	682	539	737	1
consenso	66	673	93	682	539	737	1
sobre	94	673	110	682	539	737	1
etiología,	112	673	139	682	539	737	1
diagnóstico	141	673	174	682	539	737	1
y	176	673	179	682	539	737	1
tratamiento	181	673	215	682	539	737	1
de	217	673	224	682	539	737	1
la	226	673	231	682	539	737	1
sinusitis.	233	673	257	682	539	737	1
Rev	259	673	271	682	539	737	1
Pediatr	273	673	294	682	539	737	1
Aten	296	673	311	682	539	737	1
2013;15:203-18.	342	673	395	682	539	737	1
Rev	345	696	356	704	539	737	1
Pediatr	358	696	379	704	539	737	1
Aten	381	696	396	704	539	737	1
Primaria.	397	696	424	704	539	737	1
2013;15:203-18	426	696	475	704	539	737	1
ISSN:	377	705	393	713	539	737	1
1139-7632	395	705	429	713	539	737	1
•	433	705	436	713	539	737	1
www.pap.es	438	705	475	713	539	737	1
203	486	696	502	707	539	737	1
Martínez	57	18	78	28	539	737	2
Campos	80	18	99	28	539	737	2
L,	101	18	105	28	539	737	2
et	107	18	111	28	539	737	2
al.	113	18	119	28	539	737	2
Documento	120	18	149	28	539	737	2
de	150	18	156	28	539	737	2
consenso	158	18	180	28	539	737	2
sobre	181	18	194	28	539	737	2
etiología,	196	18	218	28	539	737	2
diagnóstico	220	18	247	28	539	737	2
y	249	18	251	28	539	737	2
tratamiento	253	18	281	28	539	737	2
de	283	18	288	28	539	737	2
la	290	18	294	28	539	737	2
sinusitis	296	18	314	28	539	737	2
miento	57	55	87	66	539	737	2
con	89	55	104	66	539	737	2
antibióticos	107	55	156	66	539	737	2
y	159	55	163	66	539	737	2
otras	166	55	187	66	539	737	2
medidas	190	55	225	66	539	737	2
coadyu-	228	55	261	66	539	737	2
vantes	57	69	84	80	539	737	2
1	84	68	87	75	539	737	2
.	87	69	89	80	539	737	2
Según	57	85	82	96	539	737	2
la	84	85	92	96	539	737	2
sistemática	94	85	141	96	539	737	2
de	143	85	153	96	539	737	2
otros	155	85	176	96	539	737	2
documentos	178	85	229	96	539	737	2
de	231	85	241	96	539	737	2
con-	243	85	261	96	539	737	2
senso,	57	99	82	110	539	737	2
se	85	99	94	110	539	737	2
ha	97	99	108	110	539	737	2
añadido	111	99	145	110	539	737	2
la	148	99	155	110	539	737	2
fuerza	158	99	184	110	539	737	2
de	188	99	198	110	539	737	2
la	201	99	208	110	539	737	2
recomenda-	211	99	261	110	539	737	2
ción	57	112	74	123	539	737	2
(A:	77	112	88	123	539	737	2
buena	91	112	117	123	539	737	2
evidencia,	120	112	161	123	539	737	2
B:	164	112	172	123	539	737	2
moderada	175	112	217	123	539	737	2
evidencia,	220	112	261	123	539	737	2
C:	57	126	65	137	539	737	2
poca	67	126	86	137	539	737	2
evidencia)	88	126	130	137	539	737	2
y	132	126	136	137	539	737	2
la	138	126	146	137	539	737	2
calidad	147	126	177	137	539	737	2
de	179	126	189	137	539	737	2
la	191	126	198	137	539	737	2
evidencia	200	126	239	137	539	737	2
cien-	241	126	261	137	539	737	2
tífica	57	139	77	150	539	737	2
(I:	79	139	87	150	539	737	2
ensayos	88	139	121	150	539	737	2
controlados	123	139	171	150	539	737	2
aleatorizados,	172	139	229	150	539	737	2
II:	231	139	238	150	539	737	2
estu-	240	139	261	150	539	737	2
dios	57	153	74	164	539	737	2
bien	76	153	94	164	539	737	2
diseñados	96	153	138	164	539	737	2
pero	140	153	158	164	539	737	2
no	161	153	171	164	539	737	2
aleatorizados,	173	153	230	164	539	737	2
III:	232	153	243	164	539	737	2
opi-	245	153	261	164	539	737	2
niones	57	166	84	177	539	737	2
de	86	166	96	177	539	737	2
expertos	99	166	135	177	539	737	2
basadas	137	166	170	177	539	737	2
en	173	166	183	177	539	737	2
experiencia	185	166	232	177	539	737	2
clínica	235	166	261	177	539	737	2
o	57	180	62	191	539	737	2
series	65	180	89	191	539	737	2
de	92	180	102	191	539	737	2
casos)	105	180	130	191	539	737	2
de	133	180	144	191	539	737	2
las	147	180	158	191	539	737	2
medidas	161	180	197	191	539	737	2
propuestas,	200	180	248	191	539	737	2
si-	251	180	261	191	539	737	2
guiendo	57	193	90	204	539	737	2
el	93	193	100	204	539	737	2
sistema	102	193	135	204	539	737	2
de	137	193	147	204	539	737	2
calificación	150	193	195	204	539	737	2
de	198	193	208	204	539	737	2
la	210	193	218	204	539	737	2
Infectious	220	193	261	204	539	737	2
Disease	57	207	88	218	539	737	2
Society	90	207	120	218	539	737	2
of	122	207	130	218	539	737	2
America.	132	207	168	218	539	737	2
DEFINICIONES	57	238	123	251	539	737	2
La	57	269	66	280	539	737	2
Academia	70	269	111	280	539	737	2
Americana	115	269	161	280	539	737	2
de	165	269	175	280	539	737	2
Pediatría	179	269	216	280	539	737	2
define	220	269	246	280	539	737	2
en	250	269	261	280	539	737	2
2001	57	283	78	294	539	737	2
estos	80	283	101	294	539	737	2
procesos	103	283	139	294	539	737	2
como	141	283	164	294	539	737	2
2	164	281	168	289	539	737	2
:	168	283	170	294	539	737	2
	57	299	73	309	539	737	2
Sinusitis	71	299	106	310	539	737	2
aguda	108	299	134	310	539	737	2
bacteriana:	136	299	183	310	539	737	2
infección	185	299	222	310	539	737	2
bacteria-	224	299	261	310	539	737	2
na	71	313	81	323	539	737	2
de	84	313	94	323	539	737	2
los	96	313	108	323	539	737	2
senos	111	313	134	323	539	737	2
paranasales,	137	313	188	323	539	737	2
de	190	313	201	323	539	737	2
duración	203	313	239	323	539	737	2
infe-	242	313	261	323	539	737	2
rior	71	326	85	337	539	737	2
a	88	326	92	337	539	737	2
30	95	326	105	337	539	737	2
días	108	326	124	337	539	737	2
y	127	326	131	337	539	737	2
con	134	326	148	337	539	737	2
resolución	151	326	193	337	539	737	2
completa	196	326	234	337	539	737	2
de	237	326	247	337	539	737	2
los	249	326	261	337	539	737	2
síntomas.	71	340	111	350	539	737	2
	57	356	73	366	539	737	2
Sinusitis	71	356	106	367	539	737	2
subaguda:	107	356	151	367	539	737	2
infección	152	356	190	367	539	737	2
bacteriana	192	356	236	367	539	737	2
de	237	356	247	367	539	737	2
los	249	356	261	367	539	737	2
senos	71	369	95	380	539	737	2
paranasales	98	369	148	380	539	737	2
de	151	369	161	380	539	737	2
duración	164	369	201	380	539	737	2
entre	204	369	226	380	539	737	2
30	229	369	239	380	539	737	2
y	243	369	247	380	539	737	2
90	250	369	261	380	539	737	2
días.	71	383	90	394	539	737	2
Presenta	93	383	129	394	539	737	2
una	133	383	149	394	539	737	2
microbiología	152	383	210	394	539	737	2
similar	213	383	242	394	539	737	2
a	245	383	250	394	539	737	2
la	253	383	261	394	539	737	2
aguda.	71	396	99	407	539	737	2
	57	413	73	423	539	737	2
Sinusitis	71	413	106	424	539	737	2
aguda	108	413	134	424	539	737	2
recurrente:	136	413	182	424	539	737	2
episodios	184	413	223	424	539	737	2
de	225	413	235	424	539	737	2
infec-	238	413	261	424	539	737	2
ción	71	426	88	437	539	737	2
bacteriana	91	426	134	437	539	737	2
que	137	426	152	437	539	737	2
duran	155	426	179	437	539	737	2
menos	182	426	210	437	539	737	2
de	212	426	222	437	539	737	2
30	224	426	235	437	539	737	2
días	237	426	254	437	539	737	2
y	256	426	261	437	539	737	2
están	71	440	94	451	539	737	2
separados	96	440	138	451	539	737	2
entre	140	440	162	451	539	737	2
sí	164	440	171	451	539	737	2
al	173	440	180	451	539	737	2
menos	183	440	211	451	539	737	2
10	213	440	224	451	539	737	2
días,	226	440	244	451	539	737	2
du-	247	440	261	451	539	737	2
rante	71	453	93	464	539	737	2
los	95	453	107	464	539	737	2
cuales	109	453	135	464	539	737	2
el	138	453	145	464	539	737	2
paciente	148	453	183	464	539	737	2
está	185	453	203	464	539	737	2
asintomático.	205	453	261	464	539	737	2
El	71	467	78	478	539	737	2
paciente	81	467	117	478	539	737	2
debe	120	467	141	478	539	737	2
presentar	144	467	184	478	539	737	2
3	187	467	192	478	539	737	2
episodios	195	467	235	478	539	737	2
de	238	467	248	478	539	737	2
si-	251	467	261	478	539	737	2
nusitis	71	480	98	491	539	737	2
aguda	100	480	126	491	539	737	2
en	128	480	139	491	539	737	2
6	141	480	146	491	539	737	2
meses,	148	480	176	491	539	737	2
o	178	480	183	491	539	737	2
4	185	480	190	491	539	737	2
en	192	480	203	491	539	737	2
12	205	480	215	491	539	737	2
meses.	217	480	246	491	539	737	2
	57	497	73	507	539	737	2
Sinusitis	71	497	106	507	539	737	2
crónica:	107	497	140	507	539	737	2
episodios	142	497	180	507	539	737	2
de	182	497	192	507	539	737	2
inflamación	194	497	243	507	539	737	2
que	245	497	261	507	539	737	2
duran	71	510	95	521	539	737	2
más	97	510	114	521	539	737	2
de	116	510	126	521	539	737	2
90	128	510	138	521	539	737	2
días.	140	510	158	521	539	737	2
Los	160	510	173	521	539	737	2
pacientes	175	510	214	521	539	737	2
mantienen	216	510	261	521	539	737	2
síntomas	71	524	109	534	539	737	2
respiratorios	112	524	164	534	539	737	2
(tos,	167	524	185	534	539	737	2
rinorrea,	188	524	223	534	539	737	2
obstruc-	226	524	261	534	539	737	2
ción	71	537	88	548	539	737	2
nasal)	90	537	115	548	539	737	2
residuales	117	537	159	548	539	737	2
persistentes.	161	537	213	548	539	737	2
	57	554	73	564	539	737	2
Sinusitis	71	553	105	564	539	737	2
crónica	107	553	137	564	539	737	2
con	138	553	153	564	539	737	2
episodios	155	553	193	564	539	737	2
de	195	553	205	564	539	737	2
sinusitis	207	553	241	564	539	737	2
agu-	242	553	261	564	539	737	2
da	71	567	81	578	539	737	2
bacteriana:	84	567	132	578	539	737	2
los	135	567	146	578	539	737	2
pacientes	149	567	189	578	539	737	2
desarrollan	192	567	239	578	539	737	2
nue-	242	567	261	578	539	737	2
vos	71	580	84	591	539	737	2
síntomas	87	580	125	591	539	737	2
que	127	580	143	591	539	737	2
se	145	580	154	591	539	737	2
resuelven	156	580	196	591	539	737	2
con	198	580	213	591	539	737	2
mientras	71	594	108	605	539	737	2
que	110	594	125	605	539	737	2
los	127	594	139	605	539	737	2
previos	141	594	170	605	539	737	2
siguen	172	594	200	605	539	737	2
persistiendo.	202	594	254	605	539	737	2
En	57	610	67	621	539	737	2
las	71	610	82	621	539	737	2
últimas	86	610	117	621	539	737	2
guías	121	610	143	621	539	737	2
internacionales	146	610	210	621	539	737	2
de	214	610	224	621	539	737	2
práctica	227	610	261	621	539	737	2
clínica	57	624	83	635	539	737	2
se	85	624	93	635	539	737	2
ha	95	624	106	635	539	737	2
adoptado	107	624	147	635	539	737	2
por	149	624	162	635	539	737	2
consenso	164	624	202	635	539	737	2
el	204	624	211	635	539	737	2
término	213	624	246	635	539	737	2
“ri-	248	624	261	635	539	737	2
nosinusitis”	57	637	105	648	539	737	2
para	107	637	125	648	539	737	2
referirse	128	637	162	648	539	737	2
a	164	637	169	648	539	737	2
la	172	637	179	648	539	737	2
inflamación	181	637	230	648	539	737	2
aguda,	233	637	261	648	539	737	2
subaguda	57	651	97	662	539	737	2
o	100	651	105	662	539	737	2
crónica	107	651	137	662	539	737	2
con	139	651	154	662	539	737	2
independencia	156	651	217	662	539	737	2
de	219	651	229	662	539	737	2
su	231	651	241	662	539	737	2
cau-	243	651	261	662	539	737	2
204	35	696	52	707	539	737	2
Rev	62	696	74	704	539	737	2
Pediatr	76	696	97	704	539	737	2
Aten	99	696	113	704	539	737	2
Primaria.	115	696	141	704	539	737	2
2013;15:203-18	143	696	193	704	539	737	2
ISSN:	62	705	78	713	539	737	2
1139-7632	80	705	114	713	539	737	2
•	118	705	122	713	539	737	2
www.pap.es	123	705	161	713	539	737	2
sa,	278	55	289	66	539	737	2
puesto	291	55	319	66	539	737	2
que	321	55	336	66	539	737	2
la	338	55	346	66	539	737	2
mucosa	347	55	380	66	539	737	2
rinosinusal	381	55	427	66	539	737	2
es	429	55	437	66	539	737	2
continua	439	55	476	66	539	737	2
y	477	55	482	66	539	737	2
no	278	69	288	80	539	737	2
hay	291	69	306	80	539	737	2
afectación	308	69	351	80	539	737	2
sinusal	353	69	382	80	539	737	2
exclusiva	385	69	422	80	539	737	2
sin	424	69	436	80	539	737	2
afectación	439	69	482	80	539	737	2
previa	278	82	303	93	539	737	2
o	305	82	311	93	539	737	2
concomitante	313	82	370	93	539	737	2
de	373	82	383	93	539	737	2
la	385	82	393	93	539	737	2
mucosa	395	82	427	93	539	737	2
nasal.	430	82	454	93	539	737	2
De	456	82	468	93	539	737	2
to-	470	82	482	93	539	737	2
das	278	96	292	107	539	737	2
formas,	296	96	327	107	539	737	2
por	330	96	344	107	539	737	2
el	347	96	355	107	539	737	2
momento	358	96	399	107	539	737	2
se	402	96	411	107	539	737	2
sigue	415	96	437	107	539	737	2
utilizando	440	96	482	107	539	737	2
indistintamente	278	109	346	120	539	737	2
el	351	109	358	120	539	737	2
antiguo	363	109	396	120	539	737	2
término	401	109	435	120	539	737	2
“sinusitis”	440	109	483	120	539	737	2
para	278	123	296	134	539	737	2
referirse	298	123	332	134	539	737	2
a	334	123	339	134	539	737	2
ambas	341	123	369	134	539	737	2
entidades	371	123	411	134	539	737	2
3	411	122	415	129	539	737	2
.	415	123	417	134	539	737	2
EPIDEMIOLOGÍA	278	154	354	167	539	737	2
Según	278	185	304	196	539	737	2
estadísticas	308	185	358	196	539	737	2
estadounidenses	362	185	433	196	539	737	2
3	433	184	437	192	539	737	2
,	437	185	439	196	539	737	2
la	443	185	451	196	539	737	2
rinosi-	455	185	482	196	539	737	2
nusitis	278	199	305	210	539	737	2
aguda	307	199	333	210	539	737	2
afecta	334	199	360	210	539	737	2
aproximadamente	362	199	438	210	539	737	2
a	439	199	444	210	539	737	2
31	446	199	456	210	539	737	2
millo-	458	199	482	210	539	737	2
nes	278	212	292	223	539	737	2
de	296	212	306	223	539	737	2
pacientes	310	212	350	223	539	737	2
(adultos	353	212	387	223	539	737	2
y	391	212	395	223	539	737	2
niños)	399	212	425	223	539	737	2
por	428	212	442	223	539	737	2
año,	446	212	463	223	539	737	2
con	467	212	482	223	539	737	2
implicaciones	278	226	334	237	539	737	2
en	336	226	347	237	539	737	2
la	349	226	357	237	539	737	2
calidad	359	226	388	237	539	737	2
de	391	226	401	237	539	737	2
vida	403	226	420	237	539	737	2
y	423	226	427	237	539	737	2
la	430	226	437	237	539	737	2
utilización	439	226	482	237	539	737	2
de	278	239	288	250	539	737	2
recursos	292	239	327	250	539	737	2
sanitarios,	331	239	374	250	539	737	2
y	378	239	382	250	539	737	2
es	386	239	395	250	539	737	2
motivo	399	239	428	250	539	737	2
de	432	239	442	250	539	737	2
una	446	239	462	250	539	737	2
alta	466	239	482	250	539	737	2
prescripción	278	253	328	264	539	737	2
de	330	253	340	264	539	737	2
fármacos.	342	253	382	264	539	737	2
Se	384	253	394	264	539	737	2
calcula	396	253	424	264	539	737	2
que	427	253	442	264	539	737	2
un	444	253	455	264	539	737	2
1%	457	253	470	264	539	737	2
de	472	253	482	264	539	737	2
los	278	266	290	277	539	737	2
niños	293	266	316	277	539	737	2
padecerá	319	266	356	277	539	737	2
sinusitis	360	266	394	277	539	737	2
cada	397	266	417	277	539	737	2
año,	420	266	437	277	539	737	2
y	440	266	445	277	539	737	2
que	448	266	464	277	539	737	2
ello	467	266	482	277	539	737	2
ocasionará	278	280	323	291	539	737	2
tanto	326	280	349	291	539	737	2
un	353	280	364	291	539	737	2
gasto	367	280	391	291	539	737	2
importante	394	280	442	291	539	737	2
en	445	280	456	291	539	737	2
salud	459	280	482	291	539	737	2
como	278	293	301	304	539	737	2
en	304	293	314	304	539	737	2
consumo	317	293	355	304	539	737	2
de	358	293	368	304	539	737	2
antibióticos.	371	293	422	304	539	737	2
Puesto	425	293	453	304	539	737	2
que	456	293	471	304	539	737	2
la	474	293	482	304	539	737	2
neumatización	278	307	340	318	539	737	2
de	344	307	354	318	539	737	2
algunos	358	307	392	318	539	737	2
senos	396	307	420	318	539	737	2
está	424	307	441	318	539	737	2
presente	446	307	482	318	539	737	2
desde	278	320	302	331	539	737	2
el	306	320	313	331	539	737	2
nacimiento,	317	320	366	331	539	737	2
puede	370	320	396	331	539	737	2
producirse	400	320	444	331	539	737	2
sinusitis	447	320	482	331	539	737	2
desde	278	334	302	345	539	737	2
la	304	334	311	345	539	737	2
época	313	334	338	345	539	737	2
de	340	334	350	345	539	737	2
lactante,	352	334	388	345	539	737	2
pero	390	334	408	345	539	737	2
es	410	334	419	345	539	737	2
un	421	334	432	345	539	737	2
diagnóstico	434	334	482	345	539	737	2
que	278	347	293	358	539	737	2
con	296	347	310	358	539	737	2
frecuencia	312	347	355	358	539	737	2
no	357	347	368	358	539	737	2
consideran	370	347	415	358	539	737	2
los	417	347	429	358	539	737	2
pediatras	431	347	469	358	539	737	2
en	472	347	482	358	539	737	2
los	278	361	289	372	539	737	2
niños	292	361	314	372	539	737	2
menores	316	361	352	372	539	737	2
de	354	361	364	372	539	737	2
un	366	361	377	372	539	737	2
año	379	361	395	372	539	737	2
4	395	360	399	367	539	737	2
.	399	361	401	372	539	737	2
En	278	377	288	388	539	737	2
España	290	377	320	388	539	737	2
no	322	377	332	388	539	737	2
contamos	335	377	375	388	539	737	2
con	377	377	392	388	539	737	2
estadísticas	394	377	442	388	539	737	2
reales	445	377	469	388	539	737	2
re-	471	377	482	388	539	737	2
lativas	278	391	304	402	539	737	2
a	306	391	311	402	539	737	2
la	314	391	321	402	539	737	2
incidencia	323	391	365	402	539	737	2
de	367	391	377	402	539	737	2
rinosinusitis,	379	391	431	402	539	737	2
pero	434	391	452	402	539	737	2
si	454	391	461	402	539	737	2
infe-	463	391	482	402	539	737	2
rimos	278	404	301	415	539	737	2
que	304	404	319	415	539	737	2
la	322	404	329	415	539	737	2
situación	331	404	369	415	539	737	2
es	371	404	380	415	539	737	2
similar	383	404	411	415	539	737	2
a	413	404	418	415	539	737	2
la	420	404	428	415	539	737	2
de	430	404	440	415	539	737	2
otros	443	404	464	415	539	737	2
paí-	466	404	482	415	539	737	2
ses	278	418	291	429	539	737	2
industrializados,	293	418	360	429	539	737	2
y	363	418	367	429	539	737	2
teniendo	370	418	406	429	539	737	2
en	409	418	419	429	539	737	2
cuenta	422	418	450	429	539	737	2
que	452	418	468	429	539	737	2
los	470	418	482	429	539	737	2
niños	278	431	300	442	539	737	2
presentarán	302	431	351	442	539	737	2
unas	353	431	373	442	539	737	2
3	375	431	380	442	539	737	2
a	381	431	386	442	539	737	2
8	388	431	393	442	539	737	2
infecciones	395	431	441	442	539	737	2
respirato-	442	431	482	442	539	737	2
rias	278	445	293	456	539	737	2
al	295	445	302	456	539	737	2
año,	304	445	322	456	539	737	2
podemos	324	445	362	456	539	737	2
prever	364	445	390	456	539	737	2
que	392	445	407	456	539	737	2
su	409	445	419	456	539	737	2
impacto	421	445	455	456	539	737	2
en	457	445	468	456	539	737	2
sa-	470	445	482	456	539	737	2
lud	278	458	291	469	539	737	2
y	294	458	299	469	539	737	2
en	302	458	312	469	539	737	2
prescripción	316	458	366	469	539	737	2
antibiótica	370	458	414	469	539	737	2
no	418	458	428	469	539	737	2
es	432	458	440	469	539	737	2
desdeña-	444	458	482	469	539	737	2
ble	278	472	290	483	539	737	2
5	290	470	294	478	539	737	2
.	294	472	296	483	539	737	2
FISIOPATOLOGÍA	278	503	354	516	539	737	2
Debemos	278	534	317	545	539	737	2
considerar	320	534	363	545	539	737	2
una	366	534	382	545	539	737	2
serie	385	534	404	545	539	737	2
de	407	534	417	545	539	737	2
aspectos	420	534	456	545	539	737	2
como	459	534	482	545	539	737	2
son:	278	548	295	559	539	737	2
a)	297	548	305	559	539	737	2
la	307	548	314	559	539	737	2
anatomía	317	548	356	559	539	737	2
y	358	548	363	559	539	737	2
el	365	548	372	559	539	737	2
desarrollo	374	548	415	559	539	737	2
de	417	548	427	559	539	737	2
los	429	548	441	559	539	737	2
senos	443	548	466	559	539	737	2
pa-	469	548	482	559	539	737	2
ranasales	278	561	317	572	539	737	2
en	320	561	331	572	539	737	2
los	334	561	346	572	539	737	2
niños,	349	561	374	572	539	737	2
b)	377	561	385	572	539	737	2
el	389	561	396	572	539	737	2
papel	399	561	422	572	539	737	2
de	425	561	436	572	539	737	2
la	439	561	446	572	539	737	2
mucosa	450	561	482	572	539	737	2
nasal	278	575	300	586	539	737	2
en	302	575	312	586	539	737	2
las	314	575	325	586	539	737	2
infecciones	327	575	373	586	539	737	2
virales/bacterianas	375	575	453	586	539	737	2
y	455	575	459	586	539	737	2
c)	461	575	468	586	539	737	2
los	470	575	482	586	539	737	2
factores	278	588	311	599	539	737	2
predisponentes	313	588	376	599	539	737	2
o	379	588	384	599	539	737	2
agravantes.	386	588	433	599	539	737	2
Los	278	621	291	632	539	737	2
senos	293	621	316	632	539	737	2
paranasales	318	621	366	632	539	737	2
en	368	621	378	632	539	737	2
niños	380	621	402	632	539	737	2
Los	278	637	291	648	539	737	2
senos	294	637	317	648	539	737	2
paranasales	320	637	370	648	539	737	2
se	372	637	381	648	539	737	2
dividen	384	637	414	648	539	737	2
en	417	637	427	648	539	737	2
5	430	637	436	648	539	737	2
grupos	438	637	467	648	539	737	2
se-	470	637	482	648	539	737	2
gún	278	651	294	662	539	737	2
su	297	651	306	662	539	737	2
localización	309	651	357	662	539	737	2
y	359	651	364	662	539	737	2
vía	366	651	378	662	539	737	2
de	381	651	391	662	539	737	2
drenaje:	394	651	427	662	539	737	2
los	430	651	442	662	539	737	2
senos	444	651	468	662	539	737	2
et-	471	651	482	662	539	737	2
Martínez	225	18	246	28	539	737	3
Campos	248	18	267	28	539	737	3
L,	269	18	273	28	539	737	3
et	275	18	279	28	539	737	3
al.	281	18	287	28	539	737	3
Documento	288	18	317	28	539	737	3
de	318	18	324	28	539	737	3
consenso	326	18	348	28	539	737	3
sobre	349	18	362	28	539	737	3
etiología,	364	18	386	28	539	737	3
diagnóstico	388	18	415	28	539	737	3
y	417	18	419	28	539	737	3
tratamiento	421	18	449	28	539	737	3
de	450	18	456	28	539	737	3
la	458	18	462	28	539	737	3
sinusitis	464	18	482	28	539	737	3
moidales	57	55	95	66	539	737	3
anterior	98	55	131	66	539	737	3
y	134	55	139	66	539	737	3
posterior,	142	55	181	66	539	737	3
que	184	55	199	66	539	737	3
drenan	203	55	232	66	539	737	3
en	235	55	246	66	539	737	3
los	249	55	261	66	539	737	3
meatos	57	69	87	80	539	737	3
medio	89	69	115	80	539	737	3
y	117	69	121	80	539	737	3
superior,	123	69	158	80	539	737	3
respectivamente;	160	69	231	80	539	737	3
los	233	69	245	80	539	737	3
dos	246	69	261	80	539	737	3
senos	57	83	80	94	539	737	3
maxilares,	82	83	124	94	539	737	3
que	127	83	142	94	539	737	3
drenan	144	83	174	94	539	737	3
en	176	83	186	94	539	737	3
el	188	83	195	94	539	737	3
meato	198	83	224	94	539	737	3
medio,	226	83	254	94	539	737	3
y	256	83	261	94	539	737	3
el	57	96	64	107	539	737	3
seno	66	96	85	107	539	737	3
frontal	88	96	115	107	539	737	3
6	115	95	119	103	539	737	3
:	119	96	122	107	539	737	3
Los	57	113	84	124	539	737	3
senos	86	113	110	124	539	737	3
etmoidales	112	113	158	124	539	737	3
son	160	113	175	124	539	737	3
visibles	177	113	208	124	539	737	3
al	210	113	217	124	539	737	3
nacimien-	219	113	261	124	539	737	3
to,	71	127	81	137	539	737	3
crecen	83	127	110	137	539	737	3
rápidamente	112	127	165	137	539	737	3
hasta	167	127	190	137	539	737	3
los	191	127	203	137	539	737	3
7	205	127	210	137	539	737	3
años	212	127	232	137	539	737	3
y	234	127	238	137	539	737	3
com-	240	127	261	137	539	737	3
pletan	71	140	97	151	539	737	3
su	99	140	109	151	539	737	3
crecimiento	111	140	159	151	539	737	3
a	162	140	166	151	539	737	3
los	169	140	180	151	539	737	3
15-16	182	140	206	151	539	737	3
años.	208	140	230	151	539	737	3
Los	57	157	84	168	539	737	3
senos	86	157	109	168	539	737	3
maxilares	111	157	151	168	539	737	3
están	153	157	176	168	539	737	3
neumatizados	178	157	236	168	539	737	3
al	238	157	245	168	539	737	3
na-	247	157	261	168	539	737	3
cer,	71	171	85	181	539	737	3
con	87	171	102	181	539	737	3
un	104	171	115	181	539	737	3
volumen	118	171	154	181	539	737	3
de	156	171	166	181	539	737	3
2	169	171	174	181	539	737	3
ml	177	171	187	181	539	737	3
a	190	171	195	181	539	737	3
los	197	171	209	181	539	737	3
dos	211	171	226	181	539	737	3
años	228	171	248	181	539	737	3
de	251	171	261	181	539	737	3
edad,	71	184	93	195	539	737	3
alcanzan	95	184	132	195	539	737	3
unos	134	184	154	195	539	737	3
10	156	184	166	195	539	737	3
ml	168	184	179	195	539	737	3
a	181	184	186	195	539	737	3
los	188	184	200	195	539	737	3
9	202	184	207	195	539	737	3
años	209	184	228	195	539	737	3
y	230	184	235	195	539	737	3
finali-	237	184	261	195	539	737	3
zan	71	198	85	209	539	737	3
su	87	198	97	209	539	737	3
crecimiento	99	198	148	209	539	737	3
a	150	198	155	209	539	737	3
los	157	198	168	209	539	737	3
15	170	198	181	209	539	737	3
años.	183	198	205	209	539	737	3
Los	57	214	84	225	539	737	3
senos	87	214	111	225	539	737	3
frontales	114	214	151	225	539	737	3
son	154	214	169	225	539	737	3
indistinguibles	172	214	233	225	539	737	3
de	236	214	246	225	539	737	3
las	249	214	261	225	539	737	3
celdas	71	228	97	239	539	737	3
etmoidales	99	228	145	239	539	737	3
anteriores	148	228	189	239	539	737	3
y	192	228	196	239	539	737	3
crecen	199	228	226	239	539	737	3
tan	228	228	242	239	539	737	3
len-	245	228	261	239	539	737	3
tamente	71	242	106	253	539	737	3
que	108	242	124	253	539	737	3
no	126	242	137	253	539	737	3
pueden	139	242	170	253	539	737	3
ser	173	242	185	253	539	737	3
identificados	187	242	240	253	539	737	3
ana-	242	242	261	253	539	737	3
tómicamente	71	255	127	266	539	737	3
antes	129	255	152	266	539	737	3
del	155	255	167	266	539	737	3
año	170	255	185	266	539	737	3
de	188	255	198	266	539	737	3
edad.	201	255	223	266	539	737	3
Después	225	255	261	266	539	737	3
del	71	269	83	280	539	737	3
cuarto	85	269	112	280	539	737	3
año	114	269	129	280	539	737	3
de	131	269	141	280	539	737	3
edad,	143	269	165	280	539	737	3
comienzan	167	269	212	280	539	737	3
a	214	269	219	280	539	737	3
agrandar-	221	269	261	280	539	737	3
se	71	283	80	294	539	737	3
y	83	283	87	294	539	737	3
a	90	283	95	294	539	737	3
la	98	283	105	294	539	737	3
edad	108	283	129	294	539	737	3
de	132	283	142	294	539	737	3
6	145	283	150	294	539	737	3
años	153	283	172	294	539	737	3
pueden	175	283	207	294	539	737	3
identificarse	210	283	261	294	539	737	3
radiológicamente	71	296	143	307	539	737	3
en	146	296	157	307	539	737	3
un	160	296	171	307	539	737	3
20-30%	174	296	205	307	539	737	3
de	208	296	218	307	539	737	3
los	221	296	233	307	539	737	3
niños.	236	296	261	307	539	737	3
Continúan	71	310	114	321	539	737	3
creciendo	116	310	156	321	539	737	3
en	158	310	168	321	539	737	3
la	171	310	178	321	539	737	3
adolescencia	180	310	233	321	539	737	3
y	235	310	240	321	539	737	3
a	242	310	247	321	539	737	3
los	249	310	261	321	539	737	3
12	71	324	81	335	539	737	3
años	83	324	103	335	539	737	3
más	105	324	122	335	539	737	3
del	124	324	136	335	539	737	3
85%	138	324	156	335	539	737	3
de	158	324	168	335	539	737	3
los	169	324	181	335	539	737	3
niños	183	324	206	335	539	737	3
los	207	324	219	335	539	737	3
muestran	221	324	261	335	539	737	3
neumatizados	71	338	129	348	539	737	3
en	131	338	141	348	539	737	3
la	143	338	150	348	539	737	3
tomografía	152	338	197	348	539	737	3
computarizada	199	338	261	348	539	737	3
(TC).	71	351	89	362	539	737	3
El	57	368	78	378	539	737	3
seno	81	368	100	378	539	737	3
esfenoidal	103	368	146	378	539	737	3
es	149	368	158	378	539	737	3
apenas	160	368	190	378	539	737	3
una	193	368	209	378	539	737	3
evaginación	211	368	261	378	539	737	3
del	71	381	83	392	539	737	3
receso	85	381	111	392	539	737	3
esfenoetmoidal.	113	381	179	392	539	737	3
A	180	381	186	392	539	737	3
los	188	381	199	392	539	737	3
7	201	381	206	392	539	737	3
años	208	381	227	392	539	737	3
de	229	381	239	392	539	737	3
edad	241	381	261	392	539	737	3
se	71	395	80	406	539	737	3
ha	83	395	93	406	539	737	3
extendido	96	395	138	406	539	737	3
posteriormente	141	395	205	406	539	737	3
hasta	208	395	231	406	539	737	3
la	234	395	241	406	539	737	3
silla	244	395	261	406	539	737	3
turca	71	409	92	420	539	737	3
y	94	409	98	420	539	737	3
en	100	409	110	420	539	737	3
un	112	409	123	420	539	737	3
85%	124	409	142	420	539	737	3
de	144	409	154	420	539	737	3
los	155	409	167	420	539	737	3
pacientes	169	409	208	420	539	737	3
está	210	409	227	420	539	737	3
neuma-	228	409	261	420	539	737	3
tizado	71	422	96	433	539	737	3
en	98	422	108	433	539	737	3
la	110	422	117	433	539	737	3
TC	118	422	129	433	539	737	3
a	130	422	135	433	539	737	3
los	137	422	148	433	539	737	3
8	150	422	155	433	539	737	3
años	157	422	176	433	539	737	3
de	178	422	188	433	539	737	3
edad,	190	422	212	433	539	737	3
completan-	214	422	261	433	539	737	3
do	71	436	81	447	539	737	3
su	83	436	93	447	539	737	3
crecimiento	95	436	143	447	539	737	3
a	146	436	150	447	539	737	3
los	153	436	164	447	539	737	3
15	166	436	177	447	539	737	3
años	179	436	198	447	539	737	3
1	198	435	202	442	539	737	3
.	202	436	204	447	539	737	3
La	57	469	66	480	539	737	3
mucosa	68	469	99	480	539	737	3
rinosinusal	101	469	145	480	539	737	3
La	57	486	66	496	539	737	3
mucosa	68	486	100	496	539	737	3
nasal	103	486	125	496	539	737	3
y	128	486	132	496	539	737	3
de	135	486	145	496	539	737	3
los	148	486	159	496	539	737	3
senos	162	486	185	496	539	737	3
paranasales	188	486	237	496	539	737	3
tiene	240	486	261	496	539	737	3
funciones	57	499	97	510	539	737	3
específicas,	99	499	145	510	539	737	3
como	147	499	170	510	539	737	3
son	172	499	187	510	539	737	3
el	189	499	196	510	539	737	3
filtro	199	499	218	510	539	737	3
y	221	499	225	510	539	737	3
calenta-	228	499	261	510	539	737	3
miento	57	513	86	524	539	737	3
del	89	513	101	524	539	737	3
aire	103	513	119	524	539	737	3
inspirado	121	513	159	524	539	737	3
y	161	513	166	524	539	737	3
la	168	513	176	524	539	737	3
inmunorrespuesta	178	513	253	524	539	737	3
a	256	513	261	524	539	737	3
alérgenos,	57	527	98	537	539	737	3
contaminantes	102	527	164	537	539	737	3
y	167	527	171	537	539	737	3
otras	174	527	195	537	539	737	3
partículas	198	527	239	537	539	737	3
para	242	527	261	537	539	737	3
proteger	57	540	92	551	539	737	3
la	93	540	101	551	539	737	3
delicada	103	540	137	551	539	737	3
estructura	139	540	181	551	539	737	3
de	183	540	193	551	539	737	3
la	195	540	202	551	539	737	3
vía	204	540	216	551	539	737	3
aérea	218	540	240	551	539	737	3
infe-	242	540	261	551	539	737	3
rior.	57	554	72	565	539	737	3
Está	75	554	92	565	539	737	3
demostrada	95	554	144	565	539	737	3
la	146	554	154	565	539	737	3
implicación	156	554	204	565	539	737	3
de	206	554	216	565	539	737	3
la	219	554	226	565	539	737	3
mucosa	229	554	261	565	539	737	3
sinusal	57	568	85	579	539	737	3
en	88	568	98	579	539	737	3
las	100	568	112	579	539	737	3
infecciones	114	568	160	579	539	737	3
virales	162	568	188	579	539	737	3
de	190	568	200	579	539	737	3
las	203	568	214	579	539	737	3
vías	216	568	232	579	539	737	3
aéreas	234	568	261	579	539	737	3
superiores,	57	581	101	592	539	737	3
que	104	581	119	592	539	737	3
en	122	581	133	592	539	737	3
la	135	581	143	592	539	737	3
mayor	146	581	172	592	539	737	3
parte	174	581	196	592	539	737	3
de	199	581	209	592	539	737	3
los	212	581	224	592	539	737	3
casos	227	581	249	592	539	737	3
se	252	581	261	592	539	737	3
resuelven	57	595	97	606	539	737	3
espontáneamente	102	595	178	606	539	737	3
(rinosinusitis	183	595	238	606	539	737	3
viral	243	595	261	606	539	737	3
aguda),	57	609	87	620	539	737	3
pero	90	609	108	620	539	737	3
en	111	609	122	620	539	737	3
algunos	124	609	157	620	539	737	3
se	160	609	169	620	539	737	3
produce	172	609	205	620	539	737	3
una	208	609	224	620	539	737	3
obstruc-	227	609	261	620	539	737	3
ción	57	622	74	633	539	737	3
del	77	622	90	633	539	737	3
ostium,	93	622	123	633	539	737	3
con	127	622	141	633	539	737	3
absorción	145	622	185	633	539	737	3
del	188	622	200	633	539	737	3
oxígeno	204	622	237	633	539	737	3
de	240	622	250	633	539	737	3
la	253	622	261	633	539	737	3
cavidad	57	636	88	647	539	737	3
por	89	636	103	647	539	737	3
presión	104	636	134	647	539	737	3
negativa	136	636	171	647	539	737	3
que	172	636	188	647	539	737	3
favorece	189	636	223	647	539	737	3
la	225	636	232	647	539	737	3
aspira-	233	636	261	647	539	737	3
ción	57	650	74	661	539	737	3
del	76	650	88	661	539	737	3
moco	90	650	113	661	539	737	3
nasofaríngeo	115	650	168	661	539	737	3
rico	170	650	185	661	539	737	3
en	187	650	197	661	539	737	3
bacterias	199	650	237	661	539	737	3
(rino-	239	650	261	661	539	737	3
sinusitis	57	663	91	674	539	737	3
posviral	93	663	125	674	539	737	3
aguda),	127	663	158	674	539	737	3
contaminando	160	663	220	674	539	737	3
los	223	663	235	674	539	737	3
senos	237	663	261	674	539	737	3
paranasales	278	55	327	66	539	737	3
(estériles	331	55	368	66	539	737	3
en	372	55	382	66	539	737	3
condiciones	386	55	435	66	539	737	3
normales),	438	55	482	66	539	737	3
que	278	69	293	80	539	737	3
si	295	69	302	80	539	737	3
no	304	69	314	80	539	737	3
es	316	69	325	80	539	737	3
eliminado	327	69	368	80	539	737	3
por	370	69	384	80	539	737	3
el	386	69	393	80	539	737	3
aparato	395	69	427	80	539	737	3
mucociliar	429	69	471	80	539	737	3
se	473	69	482	80	539	737	3
produce	278	83	311	94	539	737	3
multiplicación	314	83	372	94	539	737	3
bacteriana,	374	83	420	94	539	737	3
desarrollándo-	423	83	482	94	539	737	3
se	278	96	287	107	539	737	3
una	289	96	305	107	539	737	3
infección	308	96	345	107	539	737	3
bacteriana	348	96	392	107	539	737	3
de	395	96	405	107	539	737	3
la	408	96	415	107	539	737	3
mucosa	418	96	450	107	539	737	3
sinusal	453	96	482	107	539	737	3
(rinosinusitis	278	110	331	121	539	737	3
bacteriana	334	110	377	121	539	737	3
aguda),	380	110	410	121	539	737	3
la	413	110	420	121	539	737	3
cual	423	110	440	121	539	737	3
ocurre	443	110	469	121	539	737	3
en	472	110	482	121	539	737	3
un	278	124	289	135	539	737	3
6-10%	291	124	316	135	539	737	3
de	318	124	328	135	539	737	3
los	330	124	342	135	539	737	3
casos	344	124	366	135	539	737	3
1,7,8	366	122	380	130	539	737	3
.	380	124	382	135	539	737	3
Factores	278	157	311	168	539	737	3
predisponentes	313	157	376	168	539	737	3
o	378	157	383	168	539	737	3
agravantes	385	157	430	168	539	737	3
La	278	173	287	184	539	737	3
inflamación	289	173	338	184	539	737	3
de	340	173	350	184	539	737	3
la	352	173	360	184	539	737	3
mucosa	362	173	394	184	539	737	3
rinosinusal	396	173	441	184	539	737	3
se	443	173	452	184	539	737	3
produ-	454	173	482	184	539	737	3
ce	278	187	287	198	539	737	3
por	289	187	302	198	539	737	3
interacción	304	187	350	198	539	737	3
entre	352	187	373	198	539	737	3
la	375	187	383	198	539	737	3
noxa	384	187	405	198	539	737	3
atacante	406	187	442	198	539	737	3
(infeccio-	444	187	482	198	539	737	3
sa	278	201	287	211	539	737	3
o	288	201	294	211	539	737	3
no),	295	201	311	211	539	737	3
los	312	201	324	211	539	737	3
factores	325	201	358	211	539	737	3
defensivos	360	201	403	211	539	737	3
locales	405	201	433	211	539	737	3
y	435	201	439	211	539	737	3
el	441	201	448	211	539	737	3
sistema	449	201	482	211	539	737	3
del	278	214	290	225	539	737	3
huésped,	292	214	329	225	539	737	3
y	331	214	335	225	539	737	3
presenta	337	214	373	225	539	737	3
algunos	374	214	407	225	539	737	3
factores	409	214	442	225	539	737	3
predispo-	443	214	482	225	539	737	3
nentes	278	228	306	239	539	737	3
1,9,10	306	227	323	234	539	737	3
(Tabla	325	228	350	239	539	737	3
1).	352	228	362	239	539	737	3
ETIOLOGÍA	278	260	328	272	539	737	3
Los	278	291	291	302	539	737	3
factores	293	291	326	302	539	737	3
que	328	291	344	302	539	737	3
van	346	291	361	302	539	737	3
a	363	291	368	302	539	737	3
influir	370	291	395	302	539	737	3
en	397	291	408	302	539	737	3
el	410	291	417	302	539	737	3
desarrollo	419	291	460	302	539	737	3
de	462	291	472	302	539	737	3
la	475	291	482	302	539	737	3
rinosinusits	278	305	326	316	539	737	3
bacteriana	328	305	372	316	539	737	3
incluyen,	374	305	410	316	539	737	3
entre	412	305	434	316	539	737	3
otros,	436	305	458	316	539	737	3
la	460	305	468	316	539	737	3
co-	470	305	482	316	539	737	3
lonización	278	318	320	329	539	737	3
nasofaríngea,	321	318	377	329	539	737	3
el	379	318	386	329	539	737	3
estado	388	318	416	329	539	737	3
de	417	318	427	329	539	737	3
vacunación	429	318	476	329	539	737	3
y	478	318	482	329	539	737	3
los	278	332	289	343	539	737	3
tratamientos	292	332	345	343	539	737	3
antibióticos	347	332	396	343	539	737	3
previos.	398	332	429	343	539	737	3
Flora	278	365	298	376	539	737	3
normal	300	365	329	376	539	737	3
de	331	365	341	376	539	737	3
la	343	365	350	376	539	737	3
nasofaringe	352	365	400	376	539	737	3
En	278	382	288	392	539	737	3
la	291	382	298	392	539	737	3
nariz	301	382	321	392	539	737	3
hay	324	382	339	392	539	737	3
una	341	382	357	392	539	737	3
colonización	360	382	411	392	539	737	3
con	414	382	428	392	539	737	3
flora	431	382	450	392	539	737	3
polimi-	453	382	482	392	539	737	3
crobiana	278	395	314	406	539	737	3
que,	317	395	334	406	539	737	3
en	337	395	347	406	539	737	3
estudios	350	395	385	406	539	737	3
realizados	388	395	430	406	539	737	3
en	433	395	443	406	539	737	3
niños,	446	395	470	406	539	737	3
se	473	395	482	406	539	737	3
ha	278	409	288	420	539	737	3
observado	291	409	334	420	539	737	3
que	336	409	352	420	539	737	3
incluye	355	409	384	420	539	737	3
Streptococcus	387	409	442	420	539	737	3
pneumo-	445	409	482	420	539	737	3
niae	278	423	295	433	539	737	3
(S.	299	423	308	433	539	737	3
pneumoniae)	312	423	366	433	539	737	3
(50-60%),	370	423	409	433	539	737	3
Haemophilus	413	423	467	433	539	737	3
in-	471	423	482	433	539	737	3
fluenzae	278	436	312	447	539	737	3
(H.	315	436	327	447	539	737	3
influenzae)	330	436	374	447	539	737	3
no	378	436	388	447	539	737	3
tipable	391	436	420	447	539	737	3
(40-68%),	423	436	462	447	539	737	3
Mo-	465	436	482	447	539	737	3
raxella	278	450	305	461	539	737	3
catarrhalis	309	450	352	461	539	737	3
(M.	356	450	369	461	539	737	3
catarrhalis)	372	450	418	461	539	737	3
(34-50%)	422	450	459	461	539	737	3
y,	462	450	468	461	539	737	3
en	471	450	482	461	539	737	3
menor	278	464	305	474	539	737	3
medida	308	464	339	474	539	737	3
Streptococcus	342	464	397	474	539	737	3
viridans,	400	464	434	474	539	737	3
Streptococ-	437	464	482	474	539	737	3
cus	278	477	291	488	539	737	3
pyogenes	294	477	332	488	539	737	3
(S.	336	477	345	488	539	737	3
pyogenes)	348	477	389	488	539	737	3
y	392	477	396	488	539	737	3
Neisseria	400	477	436	488	539	737	3
spp.	439	477	456	488	539	737	3
11	456	476	463	484	539	737	3
.	463	477	465	488	539	737	3
Los	469	477	482	488	539	737	3
porcentajes	278	491	326	502	539	737	3
son	330	491	344	502	539	737	3
más	348	491	365	502	539	737	3
altos	369	491	389	502	539	737	3
en	393	491	403	502	539	737	3
los	406	491	418	502	539	737	3
niños	421	491	444	502	539	737	3
adenoa-	448	491	482	502	539	737	3
migdalectomizados	278	505	358	515	539	737	3
12	358	503	366	511	539	737	3
.	366	505	368	515	539	737	3
La	369	505	378	515	539	737	3
presencia	380	505	419	515	539	737	3
de	421	505	431	515	539	737	3
esta	432	505	450	515	539	737	3
flora	451	505	470	515	539	737	3
en	472	505	482	515	539	737	3
niños	278	518	300	529	539	737	3
asintomáticos	303	518	360	529	539	737	3
reafirma	363	518	398	529	539	737	3
la	400	518	407	529	539	737	3
poca	409	518	429	529	539	737	3
fiabilidad	431	518	470	529	539	737	3
de	472	518	482	529	539	737	3
los	278	532	289	543	539	737	3
cultivos	292	532	323	543	539	737	3
de	325	532	335	543	539	737	3
meato	337	532	364	543	539	737	3
en	366	532	376	543	539	737	3
el	378	532	386	543	539	737	3
diagnóstico	388	532	435	543	539	737	3
etiológico.	437	532	479	543	539	737	3
Bacterias	278	565	315	576	539	737	3
implicadas	317	565	360	576	539	737	3
en	362	565	372	576	539	737	3
la	374	565	382	576	539	737	3
rinosinusitis	384	565	433	576	539	737	3
aguda	435	565	460	576	539	737	3
La	278	581	287	592	539	737	3
mayor	289	581	315	592	539	737	3
parte	317	581	339	592	539	737	3
de	341	581	351	592	539	737	3
las	353	581	365	592	539	737	3
infecciones	367	581	413	592	539	737	3
sinusales	415	581	453	592	539	737	3
son	455	581	470	592	539	737	3
vi-	472	581	482	592	539	737	3
rales	278	595	297	606	539	737	3
y	299	595	303	606	539	737	3
solo	305	595	321	606	539	737	3
una	323	595	339	606	539	737	3
pequeña	341	595	376	606	539	737	3
proporción	378	595	423	606	539	737	3
desarrolla	424	595	465	606	539	737	3
una	466	595	482	606	539	737	3
infección	278	609	316	620	539	737	3
bacteriana	320	609	365	620	539	737	3
secundaria	370	609	415	620	539	737	3
5	416	608	419	615	539	737	3
.	419	609	421	620	539	737	3
Rinovirus,	426	609	466	620	539	737	3
in-	471	609	482	620	539	737	3
fluenza	278	622	308	633	539	737	3
y	310	622	315	633	539	737	3
parainfluenza	317	622	374	633	539	737	3
son	376	622	390	633	539	737	3
las	393	622	404	633	539	737	3
causas	406	622	434	633	539	737	3
más	436	622	453	633	539	737	3
comu-	456	622	482	633	539	737	3
nes	278	636	292	647	539	737	3
de	295	636	305	647	539	737	3
rinosunisitis	307	636	358	647	539	737	3
aguda.	361	636	388	647	539	737	3
Los	391	636	404	647	539	737	3
senos	407	636	430	647	539	737	3
paranasales	433	636	482	647	539	737	3
son	278	650	293	661	539	737	3
estériles	296	650	331	661	539	737	3
en	335	650	345	661	539	737	3
condiciones	348	650	398	661	539	737	3
fisiológicas	401	650	447	661	539	737	3
9	448	649	451	656	539	737	3
,	451	650	453	661	539	737	3
por	457	650	471	661	539	737	3
lo	474	650	482	661	539	737	3
que	278	664	293	674	539	737	3
los	295	664	307	674	539	737	3
cultivos	309	664	341	674	539	737	3
de	343	664	353	674	539	737	3
muestras	355	664	393	674	539	737	3
de	395	664	405	674	539	737	3
senos	407	664	431	674	539	737	3
paranasales	433	664	482	674	539	737	3
Rev	345	696	356	704	539	737	3
Pediatr	358	696	379	704	539	737	3
Aten	381	696	396	704	539	737	3
Primaria.	397	696	424	704	539	737	3
2013;15:203-18	426	696	475	704	539	737	3
ISSN:	377	705	393	713	539	737	3
1139-7632	395	705	429	713	539	737	3
•	433	705	436	713	539	737	3
www.pap.es	438	705	475	713	539	737	3
205	486	696	502	707	539	737	3
Martínez	57	18	78	28	539	737	4
Campos	80	18	99	28	539	737	4
L,	101	18	105	28	539	737	4
et	107	18	111	28	539	737	4
al.	113	18	119	28	539	737	4
Documento	120	18	149	28	539	737	4
de	150	18	156	28	539	737	4
consenso	158	18	180	28	539	737	4
sobre	181	18	194	28	539	737	4
etiología,	196	18	218	28	539	737	4
diagnóstico	220	18	247	28	539	737	4
y	249	18	251	28	539	737	4
tratamiento	253	18	281	28	539	737	4
de	283	18	288	28	539	737	4
la	290	18	294	28	539	737	4
sinusitis	296	18	314	28	539	737	4
Tabla	60	59	79	68	539	737	4
1.	81	59	88	68	539	737	4
Factores	89	59	119	68	539	737	4
asociados	121	59	156	68	539	737	4
y	158	59	162	68	539	737	4
predisponentes	164	59	220	68	539	737	4
para	221	59	238	68	539	737	4
la	239	59	246	68	539	737	4
aparición	248	59	281	68	539	737	4
de	283	59	292	68	539	737	4
sinusitis	294	59	323	68	539	737	4
Factor	154	72	176	82	539	737	4
Infección	60	87	89	96	539	737	4
viral	91	87	105	96	539	737	4
Deterioro	276	87	307	96	539	737	4
de	308	87	316	96	539	737	4
la	318	87	324	96	539	737	4
función	325	87	351	96	539	737	4
mucociliar	352	87	386	96	539	737	4
Patógenos	60	102	94	111	539	737	4
bacterianos	95	102	134	111	539	737	4
Sobreinfección	276	102	324	111	539	737	4
por	326	102	337	111	539	737	4
bacterias	338	102	368	111	539	737	4
de	370	102	378	111	539	737	4
la	379	102	385	111	539	737	4
flora	387	102	402	111	539	737	4
respiratoria	403	102	441	111	539	737	4
Alergia	60	116	83	126	539	737	4
Obstrucción	276	116	316	126	539	737	4
e	317	116	321	126	539	737	4
inflamación	323	116	362	126	539	737	4
Hipertrofia	60	131	96	141	539	737	4
adenoidea	97	131	132	141	539	737	4
Reservorio	276	131	309	141	539	737	4
bacteriano	311	131	346	141	539	737	4
Polución	60	146	88	156	539	737	4
y	89	146	93	156	539	737	4
tabaco	94	146	117	156	539	737	4
Irritantes	276	146	306	156	539	737	4
Anomalías	60	161	95	170	539	737	4
estructurales:	96	161	141	170	539	737	4
desviación	143	161	177	170	539	737	4
septal,	179	161	200	170	539	737	4
anomalías	202	161	236	170	539	737	4
de	60	171	68	181	539	737	4
las	69	171	79	181	539	737	4
paredes	80	171	106	181	539	737	4
nasales,	108	171	134	181	539	737	4
hipoplasia	135	171	169	181	539	737	4
del	171	171	181	181	539	737	4
seno	182	171	198	181	539	737	4
maxilar,	199	171	225	181	539	737	4
atresia	227	171	249	181	539	737	4
de	60	182	68	191	539	737	4
coanas	69	182	92	191	539	737	4
Deterioro	276	161	307	170	539	737	4
de	308	161	316	170	539	737	4
la	318	161	324	170	539	737	4
función	325	161	351	170	539	737	4
mucosa	352	161	378	170	539	737	4
y	380	161	383	170	539	737	4
la	385	161	391	170	539	737	4
ventilación,	392	161	430	170	539	737	4
obstrucción	431	161	470	170	539	737	4
Reflujo	60	197	82	206	539	737	4
gastroesofágico	84	197	136	206	539	737	4
Reflujo	276	197	298	206	539	737	4
nasofaríngeo	300	197	343	206	539	737	4
Inmunológicos	60	211	108	221	539	737	4
Déficit	276	211	297	221	539	737	4
de	299	211	307	221	539	737	4
IgA	309	211	319	221	539	737	4
y	321	211	324	221	539	737	4
de	326	211	334	221	539	737	4
subclases	336	211	367	221	539	737	4
de	369	211	377	221	539	737	4
IgG	378	211	390	221	539	737	4
Enfermedades	60	226	107	236	539	737	4
crónicas:	109	226	138	236	539	737	4
discinesia	139	226	171	236	539	737	4
ciliar,	173	226	189	236	539	737	4
síndrome	191	226	222	236	539	737	4
de	224	226	232	236	539	737	4
Kartagener,	60	237	97	246	539	737	4
fibrosis	99	237	123	246	539	737	4
quística,	124	237	152	246	539	737	4
diabetes	153	237	181	246	539	737	4
Deterioro	276	226	307	236	539	737	4
de	308	226	316	236	539	737	4
la	318	226	324	236	539	737	4
función	325	226	351	236	539	737	4
mucociliar	352	226	386	236	539	737	4
y	388	226	392	236	539	737	4
la	393	226	399	236	539	737	4
calidad	401	226	424	236	539	737	4
del	426	226	436	236	539	737	4
moco	437	226	456	236	539	737	4
mediante	57	271	96	282	539	737	4
punción	99	271	132	282	539	737	4
serían	135	271	160	282	539	737	4
los	162	271	174	282	539	737	4
más	176	271	194	282	539	737	4
adecuados	196	271	240	282	539	737	4
para	242	271	261	282	539	737	4
el	57	285	64	296	539	737	4
diagnóstico	67	285	115	296	539	737	4
etiológico.	118	285	160	296	539	737	4
En	163	285	173	296	539	737	4
los	176	285	188	296	539	737	4
escasos	191	285	223	296	539	737	4
estudios	226	285	261	296	539	737	4
realizados	57	299	98	309	539	737	4
en	100	299	110	309	539	737	4
niños	112	299	134	309	539	737	4
mediante	136	299	176	309	539	737	4
esta	177	299	195	309	539	737	4
técnica,	196	299	228	309	539	737	4
S.	230	299	236	309	539	737	4
pneu-	237	299	261	309	539	737	4
moniae	57	313	87	323	539	737	4
se	90	313	98	323	539	737	4
aísla	101	313	119	323	539	737	4
en	122	313	132	323	539	737	4
un	134	313	145	323	539	737	4
35-42%,	147	313	180	323	539	737	4
H.	183	313	191	323	539	737	4
influenzae	193	313	235	323	539	737	4
en	237	313	248	323	539	737	4
un	250	313	261	323	539	737	4
21-28%,	57	327	90	337	539	737	4
M.	92	327	102	337	539	737	4
catharrralis	105	327	151	337	539	737	4
en	153	327	163	337	539	737	4
un	166	327	177	337	539	737	4
21-28%,	179	327	212	337	539	737	4
S.	215	327	221	337	539	737	4
pyogenes	223	327	261	337	539	737	4
en	57	340	67	351	539	737	4
un	69	340	80	351	539	737	4
3-7%,	82	340	105	351	539	737	4
y	107	340	111	351	539	737	4
microorganismos	113	340	185	351	539	737	4
anaerobios	187	340	232	351	539	737	4
(en	234	340	247	351	539	737	4
los	249	340	261	351	539	737	4
procesos	57	354	93	365	539	737	4
crónicos	95	354	129	365	539	737	4
y	132	354	136	365	539	737	4
odontogénicos)	138	354	202	365	539	737	4
en	204	354	215	365	539	737	4
un	217	354	228	365	539	737	4
3-7%	231	354	251	365	539	737	4
13-	251	353	261	361	539	737	4
16	57	367	64	374	539	737	4
.	64	368	66	379	539	737	4
A	68	368	73	379	539	737	4
su	75	368	85	379	539	737	4
vez,	86	368	102	379	539	737	4
es	103	368	112	379	539	737	4
posible	114	368	143	379	539	737	4
la	145	368	152	379	539	737	4
coinfección	154	368	200	379	539	737	4
bacteriana	202	368	246	379	539	737	4
y	247	368	252	379	539	737	4
la	253	368	261	379	539	737	4
implicación	57	382	104	393	539	737	4
de	106	382	116	393	539	737	4
diferentes	118	382	160	393	539	737	4
bacterias	162	382	199	393	539	737	4
en	201	382	212	393	539	737	4
la	214	382	221	393	539	737	4
enferme-	223	382	261	393	539	737	4
dad	57	396	72	407	539	737	4
polisinusal	74	396	119	407	539	737	4
17	118	395	126	402	539	737	4
.	126	396	128	407	539	737	4
Impacto	57	430	90	440	539	737	4
de	92	430	102	440	539	737	4
la	104	430	111	440	539	737	4
vacunación	113	430	159	440	539	737	4
antineumocócica	161	430	230	440	539	737	4
Hay	57	446	73	457	539	737	4
trabajos	76	446	110	457	539	737	4
que	113	446	128	457	539	737	4
han	132	446	148	457	539	737	4
valorado	151	446	186	457	539	737	4
las	189	446	201	457	539	737	4
implicaciones	204	446	261	457	539	737	4
microbiológicas	57	460	122	471	539	737	4
que	125	460	140	471	539	737	4
la	143	460	151	471	539	737	4
implantación	153	460	209	471	539	737	4
de	211	460	221	471	539	737	4
las	224	460	236	471	539	737	4
vacu-	239	460	261	471	539	737	4
nas	57	474	71	485	539	737	4
antineumocócicas	73	474	148	485	539	737	4
conjugadas	150	474	197	485	539	737	4
ha	200	474	210	485	539	737	4
tenido	212	474	239	485	539	737	4
en	241	474	251	485	539	737	4
la	253	474	261	485	539	737	4
etiología	57	488	93	499	539	737	4
de	95	488	105	499	539	737	4
las	107	488	118	499	539	737	4
infecciones	120	488	166	499	539	737	4
respiratorias:	168	488	222	499	539	737	4
Se	57	505	80	516	539	737	4
observa	83	505	115	516	539	737	4
en	117	505	127	516	539	737	4
niños	130	505	152	516	539	737	4
una	155	505	171	516	539	737	4
disminución	173	505	224	516	539	737	4
de	226	505	236	516	539	737	4
la	239	505	246	516	539	737	4
co-	248	505	261	516	539	737	4
lonización	71	519	113	530	539	737	4
nasal	116	519	138	530	539	737	4
y	140	519	145	530	539	737	4
orofaríngea	148	519	196	530	539	737	4
por	198	519	212	530	539	737	4
S.	215	519	221	530	539	737	4
pneumo-	224	519	261	530	539	737	4
niae	71	533	88	543	539	737	4
con	91	533	106	543	539	737	4
un	109	533	120	543	539	737	4
aumento	123	533	161	543	539	737	4
relativo	164	533	195	543	539	737	4
de	198	533	208	543	539	737	4
la	211	533	218	543	539	737	4
presencia	221	533	261	543	539	737	4
de	71	547	81	557	539	737	4
H.	83	547	92	557	539	737	4
influenzae	94	547	135	557	539	737	4
no	137	547	148	557	539	737	4
tipificable	150	547	191	557	539	737	4
18	191	545	198	553	539	737	4
.	198	547	200	557	539	737	4
La	57	563	80	574	539	737	4
inmunidad	82	563	127	574	539	737	4
de	129	563	139	574	539	737	4
grupo	141	563	166	574	539	737	4
debida	168	563	196	574	539	737	4
a	198	563	203	574	539	737	4
la	205	563	212	574	539	737	4
vacunación	214	563	261	574	539	737	4
se	71	577	80	588	539	737	4
manifiesta	82	577	127	588	539	737	4
en	129	577	140	588	539	737	4
la	142	577	150	588	539	737	4
etiología	152	577	188	588	539	737	4
de	191	577	201	588	539	737	4
la	204	577	211	588	539	737	4
sinusitis	214	577	248	588	539	737	4
en	251	577	261	588	539	737	4
adultos,	71	591	104	602	539	737	4
con	107	591	122	602	539	737	4
una	125	591	141	602	539	737	4
disminución	144	591	196	602	539	737	4
del	199	591	211	602	539	737	4
10%	215	591	232	602	539	737	4
en	235	591	246	602	539	737	4
los	249	591	261	602	539	737	4
aislamientos	71	605	123	616	539	737	4
de	125	605	135	616	539	737	4
S.	137	605	143	616	539	737	4
pneumoniae,	145	605	198	616	539	737	4
y	199	605	204	616	539	737	4
un	206	605	217	616	539	737	4
cambio	218	605	249	616	539	737	4
en	251	605	261	616	539	737	4
los	71	619	83	630	539	737	4
serotipos	84	619	122	630	539	737	4
detectados,	124	619	171	630	539	737	4
así	173	619	184	630	539	737	4
como	186	619	209	630	539	737	4
un	210	619	221	630	539	737	4
aumento	223	619	261	630	539	737	4
del	71	633	83	644	539	737	4
6%	85	633	98	644	539	737	4
de	100	633	110	644	539	737	4
H.	112	633	120	644	539	737	4
influenzae	122	633	164	644	539	737	4
19	164	632	172	639	539	737	4
.	172	633	174	644	539	737	4
Es	57	650	66	660	539	737	4
necesario	69	650	108	660	539	737	4
estudiar	111	650	145	660	539	737	4
el	148	650	155	660	539	737	4
efecto	158	650	184	660	539	737	4
que	187	650	203	660	539	737	4
tendrá	206	650	233	660	539	737	4
la	236	650	244	660	539	737	4
im-	247	650	261	660	539	737	4
plantación	57	664	100	674	539	737	4
de	102	664	112	674	539	737	4
la	114	664	121	674	539	737	4
vacuna	122	664	152	674	539	737	4
antineumocócica	153	664	224	674	539	737	4
conjuga-	225	664	261	674	539	737	4
206	35	696	52	707	539	737	4
Contribución	354	72	401	82	539	737	4
Rev	62	696	74	704	539	737	4
Pediatr	76	696	97	704	539	737	4
Aten	99	696	113	704	539	737	4
Primaria.	115	696	141	704	539	737	4
2013;15:203-18	143	696	193	704	539	737	4
ISSN:	62	705	78	713	539	737	4
1139-7632	80	705	114	713	539	737	4
•	118	705	122	713	539	737	4
www.pap.es	123	705	161	713	539	737	4
da	278	271	288	282	539	737	4
13-valente	290	271	334	282	539	737	4
sobre	337	271	359	282	539	737	4
la	362	271	369	282	539	737	4
rinosinusitis,	371	271	424	282	539	737	4
ya	426	271	435	282	539	737	4
que	438	271	453	282	539	737	4
los	456	271	467	282	539	737	4
es-	470	271	482	282	539	737	4
tudios	278	285	304	295	539	737	4
publicados	306	285	350	295	539	737	4
se	352	285	361	295	539	737	4
refieren	363	285	395	295	539	737	4
a	397	285	402	295	539	737	4
la	404	285	412	295	539	737	4
heptavalente.	414	285	470	295	539	737	4
Resistencia	278	318	323	328	539	737	4
antibiótica	325	318	368	328	539	737	4
La	278	334	287	345	539	737	4
prevalencia	289	334	336	345	539	737	4
de	337	334	347	345	539	737	4
resistencia	349	334	393	345	539	737	4
de	395	334	405	345	539	737	4
S.	407	334	413	345	539	737	4
pneumoniae	415	334	466	345	539	737	4
a	468	334	473	345	539	737	4
la	474	334	482	345	539	737	4
penicilina	278	348	319	359	539	737	4
se	322	348	331	359	539	737	4
encuentra	334	348	376	359	539	737	4
entre	379	348	401	359	539	737	4
el	405	348	412	359	539	737	4
10	415	348	426	359	539	737	4
y	429	348	433	359	539	737	4
el	436	348	444	359	539	737	4
30%,	447	348	466	359	539	737	4
y	470	348	474	359	539	737	4
a	477	348	482	359	539	737	4
macrólidos	278	362	324	372	539	737	4
en	326	362	337	372	539	737	4
torno	339	362	362	372	539	737	4
al	365	362	372	372	539	737	4
25%,	375	362	394	372	539	737	4
con	397	362	412	372	539	737	4
variaciones	414	362	461	372	539	737	4
geo-	463	362	482	372	539	737	4
gráficas	278	375	310	386	539	737	4
y	312	375	316	386	539	737	4
modificaciones	318	375	381	386	539	737	4
secundarias	382	375	432	386	539	737	4
a	434	375	439	386	539	737	4
la	440	375	448	386	539	737	4
implan-	450	375	482	386	539	737	4
tación	278	389	304	400	539	737	4
de	306	389	316	400	539	737	4
las	318	389	330	400	539	737	4
vacunas,	332	389	368	400	539	737	4
en	370	389	380	400	539	737	4
el	383	389	390	400	539	737	4
sentido	392	389	423	400	539	737	4
de	425	389	435	400	539	737	4
una	438	389	454	400	539	737	4
dismi-	456	389	482	400	539	737	4
nución	278	403	306	414	539	737	4
de	309	403	319	414	539	737	4
las	322	403	333	414	539	737	4
resistencias	336	403	384	414	539	737	4
a	387	403	392	414	539	737	4
las	395	403	406	414	539	737	4
penicilinas	409	403	453	414	539	737	4
tras	456	403	472	414	539	737	4
la	474	403	482	414	539	737	4
introducción	278	417	331	427	539	737	4
de	333	417	344	427	539	737	4
la	346	417	354	427	539	737	4
vacuna	357	417	386	427	539	737	4
antineumocócica	389	417	461	427	539	737	4
con-	464	417	482	427	539	737	4
jugada	278	430	307	441	539	737	4
13-valente	310	430	354	441	539	737	4
(esta	357	430	378	441	539	737	4
vacuna	381	430	411	441	539	737	4
no	414	430	425	441	539	737	4
está	428	430	445	441	539	737	4
incluida	449	430	482	441	539	737	4
en	278	444	288	455	539	737	4
el	290	444	297	455	539	737	4
calendario	299	444	343	455	539	737	4
vacunal	345	444	377	455	539	737	4
unificado	378	444	417	455	539	737	4
presentado	419	444	466	455	539	737	4
por	468	444	482	455	539	737	4
el	278	458	285	468	539	737	4
Ministerio	288	458	330	468	539	737	4
de	333	458	343	468	539	737	4
Sanidad,	345	458	381	468	539	737	4
pero	383	458	402	468	539	737	4
sí	404	458	411	468	539	737	4
lo	414	458	421	468	539	737	4
está	424	458	441	468	539	737	4
en	444	458	454	468	539	737	4
las	457	458	468	468	539	737	4
re-	471	458	482	468	539	737	4
comendaciones	278	471	343	482	539	737	4
del	345	471	358	482	539	737	4
Comité	360	471	390	482	539	737	4
Asesor	393	471	420	482	539	737	4
de	422	471	433	482	539	737	4
Vacunas	435	471	469	482	539	737	4
de	472	471	482	482	539	737	4
la	278	485	285	496	539	737	4
Asociación	288	485	332	496	539	737	4
Española	335	485	372	496	539	737	4
de	375	485	385	496	539	737	4
Pediatría	387	485	424	496	539	737	4
20-25	424	484	441	491	539	737	4
).	441	485	446	496	539	737	4
La	448	485	457	496	539	737	4
resis-	460	485	482	496	539	737	4
tencia	278	499	303	510	539	737	4
a	305	499	310	510	539	737	4
los	312	499	324	510	539	737	4
macrólidos	326	499	372	510	539	737	4
ha	374	499	384	510	539	737	4
experimentado	386	499	450	510	539	737	4
un	451	499	463	510	539	737	4
des-	465	499	482	510	539	737	4
censo	278	513	302	523	539	737	4
en	304	513	315	523	539	737	4
su	317	513	327	523	539	737	4
porcentaje	330	513	374	523	539	737	4
del	377	513	389	523	539	737	4
26,4	392	513	410	523	539	737	4
al	412	513	420	523	539	737	4
20%,	422	513	442	523	539	737	4
mientras	445	513	482	523	539	737	4
que	278	526	294	537	539	737	4
la	296	526	304	537	539	737	4
resistencia	307	526	352	537	539	737	4
al	355	526	362	537	539	737	4
levofloxacino	365	526	420	537	539	737	4
ha	423	526	433	537	539	737	4
pasado	436	526	466	537	539	737	4
del	469	526	482	537	539	737	4
0,1	278	540	290	551	539	737	4
al	293	540	300	551	539	737	4
1,3%	303	540	322	551	539	737	4
(2007),	325	540	354	551	539	737	4
ambas	356	540	384	551	539	737	4
asociadas	387	540	427	551	539	737	4
al	430	540	437	551	539	737	4
uso	440	540	455	551	539	737	4
de	457	540	467	551	539	737	4
es-	470	540	482	551	539	737	4
tos	278	554	291	565	539	737	4
antibióticos	292	554	341	565	539	737	4
(disminución	343	554	397	565	539	737	4
y	399	554	403	565	539	737	4
aumento,	405	554	444	565	539	737	4
respecti-	446	554	482	565	539	737	4
vamente).	278	567	319	578	539	737	4
La	323	567	332	578	539	737	4
producción	335	567	382	578	539	737	4
de	385	567	395	578	539	737	4
betalactamasas	398	567	465	578	539	737	4
por	468	567	482	578	539	737	4
parte	278	581	300	592	539	737	4
de	302	581	312	592	539	737	4
H.	314	581	323	592	539	737	4
influenzae	325	581	367	592	539	737	4
ha	369	581	380	592	539	737	4
decrecido	382	581	422	592	539	737	4
en	424	581	434	592	539	737	4
los	436	581	448	592	539	737	4
últimos	450	581	482	592	539	737	4
años	278	595	298	606	539	737	4
26	298	594	305	601	539	737	4
,	305	595	307	606	539	737	4
del	311	595	324	606	539	737	4
33	327	595	338	606	539	737	4
al	342	595	349	606	539	737	4
17,4%,	353	595	380	606	539	737	4
tendencia	384	595	426	606	539	737	4
de	429	595	439	606	539	737	4
descenso	443	595	482	606	539	737	4
que	278	609	293	619	539	737	4
se	296	609	305	619	539	737	4
mantiene,	308	609	350	619	539	737	4
con	352	609	367	619	539	737	4
una	370	609	386	619	539	737	4
aparición	388	609	427	619	539	737	4
paulatina	429	609	469	619	539	737	4
de	472	609	482	619	539	737	4
cepas	278	622	301	633	539	737	4
resistentes	304	622	349	633	539	737	4
a	351	622	356	633	539	737	4
la	359	622	366	633	539	737	4
ampicilina	368	622	412	633	539	737	4
por	414	622	428	633	539	737	4
un	431	622	442	633	539	737	4
mecanis-	444	622	482	633	539	737	4
mo	278	636	291	647	539	737	4
diferente	295	636	333	647	539	737	4
de	337	636	347	647	539	737	4
la	350	636	358	647	539	737	4
producción	361	636	408	647	539	737	4
de	412	636	422	647	539	737	4
betalactama-	426	636	482	647	539	737	4
sas	278	650	291	661	539	737	4
27	291	648	298	656	539	737	4
.	298	650	300	661	539	737	4
Del	302	650	316	661	539	737	4
90	318	650	328	661	539	737	4
al	330	650	337	661	539	737	4
100%	339	650	362	661	539	737	4
de	364	650	374	661	539	737	4
M.	375	650	386	661	539	737	4
catarrhalis	387	650	431	661	539	737	4
siguen	432	650	460	661	539	737	4
sien-	462	650	482	661	539	737	4
do	278	663	288	674	539	737	4
productoras	290	663	340	674	539	737	4
de	343	663	353	674	539	737	4
betalactamasas	355	663	421	674	539	737	4
28	421	662	428	670	539	737	4
.	428	663	430	674	539	737	4
Martínez	225	18	246	28	539	737	5
Campos	248	18	267	28	539	737	5
L,	269	18	273	28	539	737	5
et	275	18	279	28	539	737	5
al.	281	18	287	28	539	737	5
Documento	288	18	317	28	539	737	5
de	318	18	324	28	539	737	5
consenso	326	18	348	28	539	737	5
sobre	349	18	362	28	539	737	5
etiología,	364	18	386	28	539	737	5
diagnóstico	388	18	415	28	539	737	5
y	417	18	419	28	539	737	5
tratamiento	421	18	449	28	539	737	5
de	450	18	456	28	539	737	5
la	458	18	462	28	539	737	5
sinusitis	464	18	482	28	539	737	5
CLÍNICA	57	55	94	68	539	737	5
Para	278	55	295	66	539	737	5
el	297	55	305	66	539	737	5
diagnóstico	307	55	354	66	539	737	5
se	356	55	365	66	539	737	5
definen	367	55	399	66	539	737	5
3	401	55	406	66	539	737	5
formas	408	55	437	66	539	737	5
de	439	55	449	66	539	737	5
presen-	451	55	482	66	539	737	5
tación	278	69	303	80	539	737	5
34	303	68	311	75	539	737	5
:	311	69	313	80	539	737	5
Los	57	87	70	98	539	737	5
síntomas	72	87	110	98	539	737	5
más	112	87	130	98	539	737	5
frecuentes	132	87	176	98	539	737	5
de	178	87	188	98	539	737	5
rinosinusitis	190	87	241	98	539	737	5
bac-	243	87	261	98	539	737	5
teriana	57	101	87	111	539	737	5
son	90	101	105	111	539	737	5
la	109	101	117	111	539	737	5
congestión	120	101	166	111	539	737	5
nasal,	170	101	194	111	539	737	5
habitualmente	198	101	261	111	539	737	5
bilateral,	57	114	92	125	539	737	5
la	94	114	102	125	539	737	5
rinorrea	103	114	136	125	539	737	5
de	138	114	148	125	539	737	5
cualquier	150	114	188	125	539	737	5
tipo,	190	114	208	125	539	737	5
consistencia	210	114	261	125	539	737	5
y	57	128	61	139	539	737	5
color,	64	128	86	139	539	737	5
y	89	128	93	139	539	737	5
la	96	128	103	139	539	737	5
tos	106	128	119	139	539	737	5
persistente,	122	128	170	139	539	737	5
que	173	128	189	139	539	737	5
puede	192	128	218	139	539	737	5
empeorar	221	128	261	139	539	737	5
por	57	142	71	152	539	737	5
la	73	142	80	152	539	737	5
noche.	83	142	110	152	539	737	5
Pueden	113	142	143	152	539	737	5
existir	146	142	171	152	539	737	5
vómitos	174	142	207	152	539	737	5
ocasionados	210	142	261	152	539	737	5
por	57	155	70	166	539	737	5
la	73	155	80	166	539	737	5
rinorrea	82	155	115	166	539	737	5
posterior	117	155	154	166	539	737	5
29	154	154	161	162	539	737	5
.	161	155	163	166	539	737	5
Otros	165	155	188	166	539	737	5
síntomas	190	155	228	166	539	737	5
son	230	155	245	166	539	737	5
do-	247	155	261	166	539	737	5
lor	57	169	68	180	539	737	5
facial	70	169	92	180	539	737	5
o	94	169	99	180	539	737	5
sensación	101	169	142	180	539	737	5
de	144	169	154	180	539	737	5
presión,	156	169	189	180	539	737	5
que	191	169	206	180	539	737	5
puede	208	169	234	180	539	737	5
locali-	236	169	261	180	539	737	5
zarse	57	183	78	194	539	737	5
a	80	183	85	194	539	737	5
nivel	86	183	106	194	539	737	5
dental,	108	183	136	194	539	737	5
en	138	183	148	194	539	737	5
la	150	183	157	194	539	737	5
mandíbula	159	183	203	194	539	737	5
superior,	205	183	240	194	539	737	5
ojos,	242	183	261	194	539	737	5
frente	57	197	82	207	539	737	5
o	83	197	89	207	539	737	5
hemicara,	90	197	131	207	539	737	5
y	133	197	137	207	539	737	5
aumentar	139	197	180	207	539	737	5
al	182	197	189	207	539	737	5
inclinar	191	197	222	207	539	737	5
la	223	197	231	207	539	737	5
cabeza	233	197	261	207	539	737	5
hacia	57	210	79	221	539	737	5
delante	82	210	113	221	539	737	5
(siendo	117	210	147	221	539	737	5
el	150	210	157	221	539	737	5
dolor	160	210	182	221	539	737	5
en	185	210	195	221	539	737	5
general	198	210	229	221	539	737	5
menos	233	210	261	221	539	737	5
prevalente	57	224	100	235	539	737	5
en	103	224	114	235	539	737	5
los	117	224	128	235	539	737	5
niños)	132	224	157	235	539	737	5
30	157	223	164	230	539	737	5
.	164	224	166	235	539	737	5
También	169	224	205	235	539	737	5
puede	208	224	234	235	539	737	5
haber	237	224	261	235	539	737	5
hiposmia	57	238	95	248	539	737	5
o	98	238	103	248	539	737	5
anosmia,	105	238	143	248	539	737	5
e	146	238	150	248	539	737	5
inflamación	153	238	202	248	539	737	5
periocular.	205	238	248	248	539	737	5
En	250	238	261	248	539	737	5
los	57	251	68	262	539	737	5
niños	72	251	95	262	539	737	5
más	99	251	116	262	539	737	5
pequeños	120	251	161	262	539	737	5
puede	165	251	191	262	539	737	5
haber	194	251	219	262	539	737	5
síntomas	222	251	261	262	539	737	5
más	57	265	74	276	539	737	5
inespecíficos,	76	265	130	276	539	737	5
como	133	265	155	276	539	737	5
irritabilidad	157	265	206	276	539	737	5
o	208	265	213	276	539	737	5
poco	215	265	235	276	539	737	5
apeti-	237	265	261	276	539	737	5
to	57	279	65	290	539	737	5
31	66	278	73	285	539	737	5
.	73	279	75	290	539	737	5
En	79	279	89	290	539	737	5
preescolares	93	279	145	290	539	737	5
puede	149	279	175	290	539	737	5
percibirse	179	279	220	290	539	737	5
halitosis,	224	279	261	290	539	737	5
otalgia	57	293	85	303	539	737	5
y	88	293	92	303	539	737	5
odinofagia	95	293	139	303	539	737	5
así	142	293	153	303	539	737	5
como	156	293	179	303	539	737	5
sibilancias.	181	293	226	303	539	737	5
La	229	293	238	303	539	737	5
cefa-	241	293	261	303	539	737	5
lea	57	306	69	317	539	737	5
podría	71	306	97	317	539	737	5
ser	99	306	112	317	539	737	5
el	114	306	121	317	539	737	5
único	123	306	145	317	539	737	5
síntoma	148	306	181	317	539	737	5
en	183	306	194	317	539	737	5
algunos	196	306	228	317	539	737	5
pacien-	231	306	261	317	539	737	5
tes	57	320	69	331	539	737	5
(esfenoiditis),	73	320	129	331	539	737	5
pero	132	320	151	331	539	737	5
tanto	154	320	177	331	539	737	5
esta	181	320	198	331	539	737	5
como	202	320	225	331	539	737	5
el	228	320	236	331	539	737	5
dolor	239	320	261	331	539	737	5
facial	57	334	79	345	539	737	5
aislados	83	334	116	345	539	737	5
sin	120	334	132	345	539	737	5
otros	136	334	157	345	539	737	5
síntomas	161	334	199	345	539	737	5
no	203	334	214	345	539	737	5
suelen	217	334	245	345	539	737	5
ser	248	334	261	345	539	737	5
datos	57	347	80	358	539	737	5
específicos	82	347	126	358	539	737	5
de	128	347	138	358	539	737	5
sinusitis.	140	347	176	358	539	737	5
	278	86	294	96	539	737	5
Sintomatología	292	86	356	96	539	737	5
catarral	360	86	392	96	539	737	5
prolongada:	395	86	446	96	539	737	5
conges-	450	86	482	96	539	737	5
tión	292	99	309	110	539	737	5
o	311	99	316	110	539	737	5
rinorrea,	319	99	354	110	539	737	5
tos	356	99	369	110	539	737	5
o	371	99	376	110	539	737	5
ambos,	379	99	409	110	539	737	5
que	411	99	427	110	539	737	5
persisten	429	99	467	110	539	737	5
sin	470	99	482	110	539	737	5
mejoría	292	113	324	124	539	737	5
más	326	113	343	124	539	737	5
de	346	113	356	124	539	737	5
10	358	113	369	124	539	737	5
y	371	113	375	124	539	737	5
menos	378	113	406	124	539	737	5
de	408	113	418	124	539	737	5
30	420	113	431	124	539	737	5
días	433	113	450	124	539	737	5
(IIB).	452	113	471	124	539	737	5
La	473	113	482	124	539	737	5
rinorrea	292	127	325	137	539	737	5
puede	326	127	352	137	539	737	5
ser	354	127	366	137	539	737	5
acuosa,	368	127	399	137	539	737	5
mucosa	400	127	433	137	539	737	5
o	434	127	439	137	539	737	5
purulenta	441	127	482	137	539	737	5
y	292	140	296	151	539	737	5
la	299	140	307	151	539	737	5
tos	310	140	323	151	539	737	5
seca	326	140	344	151	539	737	5
o	347	140	352	151	539	737	5
productiva,	355	140	401	151	539	737	5
y	404	140	408	151	539	737	5
es	411	140	420	151	539	737	5
frecuente	423	140	463	151	539	737	5
que	466	140	482	151	539	737	5
empeore	292	154	329	165	539	737	5
por	332	154	346	165	539	737	5
la	349	154	356	165	539	737	5
noche.	359	154	387	165	539	737	5
Esta	390	154	407	165	539	737	5
sería	410	154	430	165	539	737	5
la	433	154	440	165	539	737	5
forma	444	154	469	165	539	737	5
de	472	154	482	165	539	737	5
presentación	292	168	345	178	539	737	5
de	347	168	357	178	539	737	5
la	359	168	367	178	539	737	5
mayoría	369	168	402	178	539	737	5
de	404	168	414	178	539	737	5
sinusitis	416	168	450	178	539	737	5
agudas	452	168	482	178	539	737	5
bacterianas.	292	181	342	192	539	737	5
Los	57	364	70	375	539	737	5
síntomas	72	364	110	375	539	737	5
que	112	364	127	375	539	737	5
harían	129	364	156	375	539	737	5
sospechar	158	364	199	375	539	737	5
la	201	364	209	375	539	737	5
aparición	211	364	249	375	539	737	5
de	251	364	261	375	539	737	5
complicaciones	57	378	120	389	539	737	5
son	123	378	138	389	539	737	5
edema	140	378	169	389	539	737	5
periorbital,	171	378	217	389	539	737	5
las	219	378	231	389	539	737	5
altera-	234	378	261	389	539	737	5
ciones	57	391	83	402	539	737	5
de	85	391	95	402	539	737	5
la	96	391	104	402	539	737	5
motilidad	105	391	145	402	539	737	5
ocular,	147	391	174	402	539	737	5
reaparición	176	391	222	402	539	737	5
de	223	391	233	402	539	737	5
fiebre,	235	391	261	402	539	737	5
cefalea	57	405	86	416	539	737	5
importante,	88	405	137	416	539	737	5
vómitos,	139	405	174	416	539	737	5
alteración	176	405	217	416	539	737	5
del	219	405	231	416	539	737	5
estado	233	405	261	416	539	737	5
mental,	57	419	88	430	539	737	5
convulsiones,	91	419	146	430	539	737	5
focalidad	149	419	187	430	539	737	5
neurológica	190	419	239	430	539	737	5
y	242	419	246	430	539	737	5
los	249	419	261	430	539	737	5
síntomas	57	433	95	443	539	737	5
de	97	433	107	443	539	737	5
hipertensión	109	433	161	443	539	737	5
intracraneal	163	433	213	443	539	737	5
29,32	213	431	229	439	539	737	5
.	229	433	231	443	539	737	5
DIAGNÓSTICO	57	464	123	477	539	737	5
El	57	496	64	507	539	737	5
diagnóstico	66	496	114	507	539	737	5
de	117	496	127	507	539	737	5
confirmación	129	496	184	507	539	737	5
de	186	496	196	507	539	737	5
una	199	496	215	507	539	737	5
rinosinusi-	217	496	261	507	539	737	5
tis	57	510	67	521	539	737	5
bacteriana	69	510	113	521	539	737	5
es	116	510	125	521	539	737	5
el	127	510	135	521	539	737	5
aislamiento	137	510	186	521	539	737	5
de	188	510	198	521	539	737	5
≥10	201	510	217	521	539	737	5
4	217	508	220	516	539	737	5
unidades	223	510	261	521	539	737	5
formadoras	57	523	104	534	539	737	5
de	107	523	117	534	539	737	5
colonias	119	523	153	534	539	737	5
en	156	523	166	534	539	737	5
una	168	523	184	534	539	737	5
muestra	187	523	221	534	539	737	5
obtenida	224	523	261	534	539	737	5
mediante	57	537	97	548	539	737	5
punción	100	537	134	548	539	737	5
del	137	537	149	548	539	737	5
seno	152	537	172	548	539	737	5
33	172	536	180	543	539	737	5
,	180	537	182	548	539	737	5
pero	185	537	203	548	539	737	5
este	206	537	224	548	539	737	5
procedi-	227	537	261	548	539	737	5
miento	57	551	86	562	539	737	5
no	89	551	100	562	539	737	5
se	102	551	111	562	539	737	5
realiza,	114	551	143	562	539	737	5
ni	145	551	153	562	539	737	5
debe	156	551	176	562	539	737	5
realizarse,	179	551	220	562	539	737	5
de	223	551	233	562	539	737	5
rutina	235	551	261	562	539	737	5
en	57	565	67	575	539	737	5
la	69	565	76	575	539	737	5
práctica	78	565	111	575	539	737	5
clínica.	113	565	141	575	539	737	5
El	57	581	64	592	539	737	5
diagnóstico	67	581	115	592	539	737	5
de	118	581	128	592	539	737	5
sinusitis	131	581	166	592	539	737	5
bacteriana	169	581	213	592	539	737	5
debe	216	581	237	592	539	737	5
reali-	240	581	261	592	539	737	5
zarse	57	595	78	606	539	737	5
según	81	595	106	606	539	737	5
criterios	108	595	141	606	539	737	5
clínicos,	144	595	176	606	539	737	5
y	179	595	183	606	539	737	5
reservar	185	595	218	606	539	737	5
la	221	595	228	606	539	737	5
realiza-	231	595	261	606	539	737	5
ción	57	609	74	619	539	737	5
de	77	609	87	619	539	737	5
pruebas	90	609	124	619	539	737	5
complementarias	127	609	199	619	539	737	5
ante	202	609	221	619	539	737	5
la	224	609	231	619	539	737	5
sospe-	234	609	261	619	539	737	5
cha	57	622	72	633	539	737	5
de	80	622	90	633	539	737	5
complicaciones,	98	622	166	633	539	737	5
mala	174	622	195	633	539	737	5
respuesta	203	622	245	633	539	737	5
al	253	622	261	633	539	737	5
tratamiento,	57	636	109	647	539	737	5
procesos	113	636	149	647	539	737	5
recurrentes	153	636	201	647	539	737	5
o	204	636	209	647	539	737	5
situaciones	213	636	261	647	539	737	5
clínicas	57	650	87	661	539	737	5
especiales	90	650	133	661	539	737	5
como	136	650	159	661	539	737	5
inmunodepresión	162	650	236	661	539	737	5
o	239	650	244	661	539	737	5
en-	247	650	261	661	539	737	5
fermedad	57	663	97	674	539	737	5
grave	99	663	121	674	539	737	5
de	123	663	133	674	539	737	5
base.	135	663	156	674	539	737	5
	278	198	294	208	539	737	5
Inicio	292	198	314	209	539	737	5
brusco	317	198	345	209	539	737	5
de	348	198	358	209	539	737	5
síntomas	361	198	399	209	539	737	5
más	402	198	419	209	539	737	5
graves,	422	198	451	209	539	737	5
funda-	454	198	482	209	539	737	5
mentalmente	292	212	348	222	539	737	5
fiebre	350	212	374	222	539	737	5
alta	375	212	391	222	539	737	5
(≥39	393	212	411	222	539	737	5
°C)	413	212	425	222	539	737	5
que	427	212	442	222	539	737	5
dura	444	212	463	222	539	737	5
más	464	212	482	222	539	737	5
de	292	225	302	236	539	737	5
3-4	304	225	318	236	539	737	5
días	320	225	336	236	539	737	5
y	339	225	343	236	539	737	5
rinorrea	345	225	378	236	539	737	5
purulenta	380	225	420	236	539	737	5
(IIB).	423	225	441	236	539	737	5
	278	242	283	252	539	737	5
Empeoramiento	292	242	359	253	539	737	5
de	362	242	372	253	539	737	5
los	376	242	388	253	539	737	5
síntomas	391	242	429	253	539	737	5
en	432	242	443	253	539	737	5
la	446	242	453	253	539	737	5
evolu-	457	242	482	253	539	737	5
ción	292	255	309	266	539	737	5
de	312	255	322	266	539	737	5
un	325	255	336	266	539	737	5
catarro	338	255	368	266	539	737	5
común,	370	255	401	266	539	737	5
con	404	255	419	266	539	737	5
aumento	421	255	459	266	539	737	5
de	462	255	472	266	539	737	5
la	475	255	482	266	539	737	5
rinorrea,	292	269	327	280	539	737	5
tos	329	269	341	280	539	737	5
diaria	343	269	367	280	539	737	5
o	369	269	374	280	539	737	5
aparición	376	269	414	280	539	737	5
o	416	269	421	280	539	737	5
reaparición	424	269	470	280	539	737	5
de	472	269	482	280	539	737	5
fiebre,	292	283	318	294	539	737	5
especialmente	321	283	381	294	539	737	5
si	385	283	391	294	539	737	5
este	395	283	412	294	539	737	5
empeoramiento	415	283	482	294	539	737	5
se	292	296	301	307	539	737	5
produce	303	296	336	307	539	737	5
a	338	296	343	307	539	737	5
partir	345	296	368	307	539	737	5
de	370	296	380	307	539	737	5
los	382	296	394	307	539	737	5
6-7	396	296	410	307	539	737	5
días	412	296	428	307	539	737	5
de	431	296	441	307	539	737	5
evolución	443	296	482	307	539	737	5
(IIB).	292	310	310	321	539	737	5
En	278	327	288	337	539	737	5
el	290	327	297	337	539	737	5
70%	299	327	316	337	539	737	5
de	318	327	328	337	539	737	5
los	330	327	341	337	539	737	5
catarros	343	327	376	337	539	737	5
comunes	378	327	416	337	539	737	5
en	417	327	428	337	539	737	5
los	429	327	441	337	539	737	5
escolares,	443	327	482	337	539	737	5
a	278	340	283	351	539	737	5
los	285	340	297	351	539	737	5
10	299	340	310	351	539	737	5
días	312	340	329	351	539	737	5
de	331	340	341	351	539	737	5
evolución,	344	340	385	351	539	737	5
se	387	340	396	351	539	737	5
mantiene	399	340	438	351	539	737	5
algún	441	340	464	351	539	737	5
sín-	467	340	482	351	539	737	5
toma,	278	354	302	365	539	737	5
pero	304	354	323	365	539	737	5
se	325	354	334	365	539	737	5
ha	337	354	347	365	539	737	5
producido	350	354	391	365	539	737	5
una	394	354	410	365	539	737	5
mejoría	412	354	444	365	539	737	5
de	446	354	456	365	539	737	5
todos	459	354	482	365	539	737	5
ellos	278	368	297	378	539	737	5
35	297	366	304	374	539	737	5
.	304	368	306	378	539	737	5
Las	308	368	321	378	539	737	5
últimas	324	368	355	378	539	737	5
guías	358	368	380	378	539	737	5
(americanas	382	368	432	378	539	737	5
y	435	368	439	378	539	737	5
europeas)	441	368	482	378	539	737	5
coinciden	278	381	317	392	539	737	5
en	319	381	329	392	539	737	5
que	330	381	346	392	539	737	5
son	348	381	362	392	539	737	5
fundamentalmente	364	381	444	392	539	737	5
la	446	381	453	392	539	737	5
persis-	455	381	482	392	539	737	5
tencia,	278	395	305	406	539	737	5
la	307	395	314	406	539	737	5
gravedad	316	395	353	406	539	737	5
y	355	395	359	406	539	737	5
el	361	395	368	406	539	737	5
empeoramiento	370	395	436	406	539	737	5
de	438	395	448	406	539	737	5
la	449	395	457	406	539	737	5
sinto-	458	395	482	406	539	737	5
matología	278	409	320	420	539	737	5
catarral	322	409	353	420	539	737	5
las	356	409	367	420	539	737	5
claves	369	409	394	420	539	737	5
diagnósticas	396	409	448	420	539	737	5
del	450	409	463	420	539	737	5
pro-	465	409	482	420	539	737	5
ceso.	278	422	298	433	539	737	5
Sin	301	422	314	433	539	737	5
embargo,	317	422	356	433	539	737	5
advierten	359	422	399	433	539	737	5
de	402	422	412	433	539	737	5
la	415	422	422	433	539	737	5
imposibilidad	425	422	482	433	539	737	5
de	278	436	288	447	539	737	5
diferenciar	291	436	335	447	539	737	5
con	338	436	352	447	539	737	5
seguridad	355	436	396	447	539	737	5
por	399	436	413	447	539	737	5
criterios	415	436	449	447	539	737	5
clínicos	451	436	482	447	539	737	5
la	278	450	285	461	539	737	5
rinosinusitis	287	450	337	461	539	737	5
viral	339	450	356	461	539	737	5
de	358	450	368	461	539	737	5
la	369	450	377	461	539	737	5
bacteriana,	378	450	424	461	539	737	5
lo	425	450	433	461	539	737	5
que	435	450	450	461	539	737	5
supone	452	450	482	461	539	737	5
una	278	463	294	474	539	737	5
dificultad	297	463	336	474	539	737	5
a	339	463	344	474	539	737	5
la	347	463	355	474	539	737	5
hora	358	463	377	474	539	737	5
de	380	463	390	474	539	737	5
seleccionar	393	463	439	474	539	737	5
pacientes	442	463	482	474	539	737	5
que	278	477	293	488	539	737	5
podrían	296	477	328	488	539	737	5
recibir	330	477	356	488	539	737	5
tratamiento	359	477	409	488	539	737	5
antibiótico	411	477	455	488	539	737	5
y	458	477	462	488	539	737	5
eva-	465	477	482	488	539	737	5
luar	278	491	294	502	539	737	5
los	297	491	309	502	539	737	5
resultados	312	491	356	502	539	737	5
del	359	491	372	502	539	737	5
mismo,	375	491	406	502	539	737	5
sobre	409	491	432	502	539	737	5
todo	435	491	454	502	539	737	5
por	457	491	471	502	539	737	5
la	475	491	482	502	539	737	5
falta	278	505	297	515	539	737	5
de	298	505	308	515	539	737	5
criterios	310	505	343	515	539	737	5
unificados	345	505	387	515	539	737	5
a	389	505	394	515	539	737	5
la	395	505	403	515	539	737	5
hora	404	505	423	515	539	737	5
de	425	505	435	515	539	737	5
incluir	436	505	462	515	539	737	5
a	464	505	469	515	539	737	5
los	470	505	482	515	539	737	5
pacientes	278	518	317	529	539	737	5
en	319	518	330	529	539	737	5
los	332	518	343	529	539	737	5
estudios	345	518	380	529	539	737	5
1,34	380	517	392	524	539	737	5
.	392	518	394	529	539	737	5
EXPLORACIÓN	278	550	345	562	539	737	5
FÍSICA	347	550	376	562	539	737	5
No	278	581	290	592	539	737	5
suele	292	581	313	592	539	737	5
ayudar	315	581	343	592	539	737	5
en	345	581	355	592	539	737	5
el	357	581	364	592	539	737	5
diagnóstico,	366	581	415	592	539	737	5
porque	417	581	447	592	539	737	5
los	448	581	460	592	539	737	5
posi-	462	581	482	592	539	737	5
bles	278	595	295	606	539	737	5
hallazgos	298	595	337	606	539	737	5
pueden	341	595	373	606	539	737	5
estar	376	595	397	606	539	737	5
ausentes,	401	595	440	606	539	737	5
son	444	595	458	606	539	737	5
poco	462	595	482	606	539	737	5
específicos	278	609	322	620	539	737	5
y	325	609	329	620	539	737	5
no	332	609	343	620	539	737	5
diferencian	345	609	391	620	539	737	5
entre	394	609	416	620	539	737	5
etiología	418	609	454	620	539	737	5
viral	457	609	474	620	539	737	5
o	477	609	482	620	539	737	5
bacteriana	278	622	322	633	539	737	5
36	322	621	330	629	539	737	5
.	330	622	332	633	539	737	5
Puede	335	622	360	633	539	737	5
verse	363	622	385	633	539	737	5
la	388	622	395	633	539	737	5
mucosa	399	622	431	633	539	737	5
nasal	434	622	456	633	539	737	5
erite-	460	622	482	633	539	737	5
matosa	278	636	309	647	539	737	5
o	313	636	318	647	539	737	5
pálida,	323	636	351	647	539	737	5
rinorrea	355	636	388	647	539	737	5
en	392	636	403	647	539	737	5
las	407	636	418	647	539	737	5
fosas	423	636	444	647	539	737	5
nasales,	449	636	482	647	539	737	5
moco	278	650	301	661	539	737	5
en	304	650	314	661	539	737	5
la	317	650	325	661	539	737	5
pared	328	650	352	661	539	737	5
posterior	355	650	392	661	539	737	5
de	396	650	406	661	539	737	5
faringe	409	650	438	661	539	737	5
y	442	650	446	661	539	737	5
eritema	449	650	482	661	539	737	5
faríngeo	278	663	312	674	539	737	5
y	316	663	320	674	539	737	5
timpánico.	323	663	367	674	539	737	5
Puede	370	663	396	674	539	737	5
observarse	399	663	443	674	539	737	5
inflama-	447	663	482	674	539	737	5
Rev	345	696	356	704	539	737	5
Pediatr	358	696	379	704	539	737	5
Aten	381	696	396	704	539	737	5
Primaria.	397	696	424	704	539	737	5
2013;15:203-18	426	696	475	704	539	737	5
ISSN:	377	705	393	713	539	737	5
1139-7632	395	705	429	713	539	737	5
•	433	705	436	713	539	737	5
www.pap.es	438	705	475	713	539	737	5
207	486	696	502	707	539	737	5
Martínez	57	18	78	28	539	737	6
Campos	80	18	99	28	539	737	6
L,	101	18	105	28	539	737	6
et	107	18	111	28	539	737	6
al.	113	18	119	28	539	737	6
Documento	120	18	149	28	539	737	6
de	150	18	156	28	539	737	6
consenso	158	18	180	28	539	737	6
sobre	181	18	194	28	539	737	6
etiología,	196	18	218	28	539	737	6
diagnóstico	220	18	247	28	539	737	6
y	249	18	251	28	539	737	6
tratamiento	253	18	281	28	539	737	6
de	283	18	288	28	539	737	6
la	290	18	294	28	539	737	6
sinusitis	296	18	314	28	539	737	6
ción	57	55	74	66	539	737	6
periorbital	77	55	121	66	539	737	6
blanda	124	55	153	66	539	737	6
y	156	55	161	66	539	737	6
no	164	55	175	66	539	737	6
dolorosa.	178	55	216	66	539	737	6
Es	219	55	228	66	539	737	6
posible	231	55	261	66	539	737	6
que	57	69	72	80	539	737	6
haya	76	69	96	80	539	737	6
dolor	99	69	121	80	539	737	6
a	124	69	129	80	539	737	6
la	133	69	140	80	539	737	6
palpación	144	69	184	80	539	737	6
frontal	188	69	216	80	539	737	6
y	220	69	224	80	539	737	6
maxilar,	228	69	261	80	539	737	6
pero	57	83	75	94	539	737	6
la	77	83	85	94	539	737	6
sensibilidad	87	83	136	94	539	737	6
facial	138	83	160	94	539	737	6
es	162	83	170	94	539	737	6
una	172	83	188	94	539	737	6
prueba	190	83	220	94	539	737	6
poco	222	83	241	94	539	737	6
sen-	243	83	261	94	539	737	6
sible	57	96	76	107	539	737	6
y	78	96	83	107	539	737	6
específica.	85	96	128	107	539	737	6
La	131	96	140	107	539	737	6
presencia	142	96	182	107	539	737	6
de	184	96	194	107	539	737	6
halitosis	197	96	232	107	539	737	6
en	234	96	245	107	539	737	6
au-	247	96	261	107	539	737	6
sencia	57	110	83	121	539	737	6
de	84	110	95	121	539	737	6
faringitis,	96	110	135	121	539	737	6
cuerpo	137	110	165	121	539	737	6
extraño	167	110	199	121	539	737	6
o	201	110	206	121	539	737	6
mala	208	110	228	121	539	737	6
higiene	230	110	261	121	539	737	6
dental	57	124	83	135	539	737	6
puede	85	124	111	135	539	737	6
hacer	113	124	136	135	539	737	6
sospechar	138	124	179	135	539	737	6
una	181	124	197	135	539	737	6
sinusitis.	199	124	235	135	539	737	6
Pruebas	57	156	100	168	539	737	6
complementarias	102	156	196	168	539	737	6
No	57	187	69	198	539	737	6
está	70	187	88	198	539	737	6
indicada	90	187	125	198	539	737	6
la	126	187	134	198	539	737	6
realización	136	187	180	198	539	737	6
sistemática	181	187	229	198	539	737	6
de	230	187	240	198	539	737	6
ana-	242	187	261	198	539	737	6
lítica	57	201	77	211	539	737	6
para	79	201	97	211	539	737	6
el	99	201	106	211	539	737	6
diagnóstico	108	201	156	211	539	737	6
de	158	201	168	211	539	737	6
rinosinusitis	170	201	220	211	539	737	6
aguda	222	201	248	211	539	737	6
no	250	201	261	211	539	737	6
complicada.	57	214	106	225	539	737	6
La	278	56	301	66	539	737	6
resonancia	303	56	347	66	539	737	6
magnética	349	56	392	66	539	737	6
(RM)	394	56	413	66	539	737	6
tiene	415	56	436	66	539	737	6
un	438	56	449	66	539	737	6
elevado	451	56	482	66	539	737	6
coste	292	69	313	80	539	737	6
y	315	69	319	80	539	737	6
también	321	69	355	80	539	737	6
requiere	357	69	390	80	539	737	6
frecuentemente	392	69	456	80	539	737	6
de	458	69	468	80	539	737	6
se-	470	69	482	80	539	737	6
dación.	292	83	321	94	539	737	6
Define	323	83	349	94	539	737	6
peor	351	83	370	94	539	737	6
que	372	83	387	94	539	737	6
la	389	83	396	94	539	737	6
TC	398	83	408	94	539	737	6
la	410	83	418	94	539	737	6
estructura	420	83	461	94	539	737	6
ósea	463	83	482	94	539	737	6
del	292	96	304	107	539	737	6
complejo	307	96	344	107	539	737	6
osteomeatal,	347	96	399	107	539	737	6
y	402	96	407	107	539	737	6
también	410	96	444	107	539	737	6
presenta	447	96	482	107	539	737	6
alteraciones	292	110	341	121	539	737	6
en	343	110	353	121	539	737	6
cuadros	355	110	387	121	539	737	6
catarrales	389	110	429	121	539	737	6
40	428	109	436	116	539	737	6
,	436	110	438	121	539	737	6
aunque	440	110	471	121	539	737	6
es	473	110	482	121	539	737	6
más	292	123	309	134	539	737	6
sensible	311	123	343	134	539	737	6
en	344	123	354	134	539	737	6
la	356	123	363	134	539	737	6
detección	364	123	403	134	539	737	6
precoz	404	123	430	134	539	737	6
de	432	123	442	134	539	737	6
complica-	443	123	482	134	539	737	6
ciones	292	137	317	148	539	737	6
intracraneales,	320	137	378	148	539	737	6
en	380	137	390	148	539	737	6
la	393	137	400	148	539	737	6
diferenciación	402	137	458	148	539	737	6
entre	461	137	482	148	539	737	6
inflamación	292	150	340	161	539	737	6
y	342	150	346	161	539	737	6
tumor	348	150	373	161	539	737	6
y	375	150	380	161	539	737	6
en	382	150	392	161	539	737	6
la	394	150	401	161	539	737	6
sinusitis	403	150	436	161	539	737	6
crónica	438	150	466	161	539	737	6
mi-	468	150	482	161	539	737	6
cótica	292	164	316	175	539	737	6
(muy	317	164	338	175	539	737	6
rara	340	164	356	175	539	737	6
en	357	164	368	175	539	737	6
niños)	369	164	394	175	539	737	6
41	394	163	401	170	539	737	6
.	401	164	403	175	539	737	6
Podemos	278	180	315	191	539	737	6
concluir	318	180	351	191	539	737	6
que	354	180	369	191	539	737	6
los	372	180	384	191	539	737	6
estudios	387	180	422	191	539	737	6
de	424	180	434	191	539	737	6
imagen	437	180	468	191	539	737	6
no	471	180	482	191	539	737	6
están	278	194	301	205	539	737	6
indicados	303	194	342	205	539	737	6
en	344	194	354	205	539	737	6
el	356	194	364	205	539	737	6
estudio	366	194	396	205	539	737	6
de	398	194	408	205	539	737	6
la	411	194	418	205	539	737	6
sinusitis	420	194	454	205	539	737	6
aguda	456	194	482	205	539	737	6
pediátrica	278	207	319	218	539	737	6
no	323	207	334	218	539	737	6
complicada,	337	207	387	218	539	737	6
y	391	207	395	218	539	737	6
deberían	399	207	436	218	539	737	6
reservarse	440	207	482	218	539	737	6
para	278	221	296	232	539	737	6
el	298	221	305	232	539	737	6
estudio	306	221	337	232	539	737	6
de	339	221	349	232	539	737	6
la	350	221	358	232	539	737	6
sinusitis	359	221	393	232	539	737	6
persistente,	395	221	443	232	539	737	6
recurren-	444	221	482	232	539	737	6
te,	278	235	288	245	539	737	6
crónica	290	235	320	245	539	737	6
o	322	235	327	245	539	737	6
ante	329	235	348	245	539	737	6
sospecha	350	235	388	245	539	737	6
de	390	235	400	245	539	737	6
complicación.	402	235	458	245	539	737	6
Estudios	57	247	91	258	539	737	6
de	93	247	103	258	539	737	6
imagen	104	247	135	258	539	737	6
La	57	264	80	275	539	737	6
radiología	84	264	126	275	539	737	6
convencional	129	264	184	275	539	737	6
de	188	264	198	275	539	737	6
senos	202	264	226	275	539	737	6
ha	230	264	240	275	539	737	6
sido	244	264	261	275	539	737	6
tradicionalmente	71	278	144	288	539	737	6
una	149	278	166	288	539	737	6
herramienta	171	278	224	288	539	737	6
para	229	278	248	288	539	737	6
el	253	278	261	288	539	737	6
diagnóstico,	71	291	121	302	539	737	6
pero	124	291	143	302	539	737	6
en	146	291	156	302	539	737	6
Pediatría	160	291	196	302	539	737	6
es	200	291	209	302	539	737	6
una	212	291	228	302	539	737	6
prueba	231	291	261	302	539	737	6
complementaria	71	305	139	316	539	737	6
sensible	141	305	174	316	539	737	6
aunque	177	305	208	316	539	737	6
poco	210	305	230	316	539	737	6
especí-	232	305	261	316	539	737	6
fica.	71	319	88	329	539	737	6
Los	90	319	103	329	539	737	6
signos	105	319	131	329	539	737	6
más	133	319	151	329	539	737	6
frecuentemente	153	319	219	329	539	737	6
encontra-	221	319	261	329	539	737	6
dos,	71	332	87	343	539	737	6
la	89	332	96	343	539	737	6
opacificación	98	332	152	343	539	737	6
de	153	332	163	343	539	737	6
senos	165	332	188	343	539	737	6
y	190	332	195	343	539	737	6
la	196	332	204	343	539	737	6
hipertrofia	205	332	249	343	539	737	6
de	251	332	261	343	539	737	6
la	71	346	78	357	539	737	6
mucosa	80	346	112	357	539	737	6
superior	114	346	148	357	539	737	6
a	149	346	154	357	539	737	6
4	156	346	161	357	539	737	6
mm,	163	346	182	357	539	737	6
tienen	184	346	210	357	539	737	6
escaso	212	346	239	357	539	737	6
valor	241	346	261	357	539	737	6
predictivo	71	360	112	370	539	737	6
positivo,	114	360	148	370	539	737	6
puesto	151	360	179	370	539	737	6
que	182	360	197	370	539	737	6
son	200	360	215	370	539	737	6
habituales	217	360	261	370	539	737	6
en	71	373	81	384	539	737	6
niños	84	373	107	384	539	737	6
sanos	109	373	133	384	539	737	6
o	136	373	141	384	539	737	6
con	144	373	159	384	539	737	6
resfriado	161	373	198	384	539	737	6
común,	201	373	232	384	539	737	6
rinosi-	234	373	261	384	539	737	6
nusitis	71	387	98	398	539	737	6
vírica	101	387	123	398	539	737	6
o	125	387	130	398	539	737	6
rinitis	133	387	156	398	539	737	6
alérgica	159	387	191	398	539	737	6
37	191	386	198	393	539	737	6
.	198	387	200	398	539	737	6
Un	203	387	215	398	539	737	6
35-50%	217	387	248	398	539	737	6
de	251	387	261	398	539	737	6
niños	71	401	94	412	539	737	6
sanos	96	401	120	412	539	737	6
entre	122	401	144	412	539	737	6
uno	146	401	162	412	539	737	6
y	165	401	169	412	539	737	6
nueve	172	401	197	412	539	737	6
años	199	401	219	412	539	737	6
y	221	401	226	412	539	737	6
hasta	228	401	251	412	539	737	6
el	254	401	261	412	539	737	6
97%	71	414	89	425	539	737	6
de	92	414	102	425	539	737	6
los	106	414	117	425	539	737	6
pacientes	121	414	161	425	539	737	6
con	164	414	179	425	539	737	6
un	182	414	194	425	539	737	6
cuadro	197	414	226	425	539	737	6
catarral	229	414	261	425	539	737	6
concomitante	71	428	128	439	539	737	6
o	130	428	135	439	539	737	6
reciente	137	428	170	439	539	737	6
presentan	172	428	213	439	539	737	6
falsos	215	428	239	439	539	737	6
posi-	241	428	261	439	539	737	6
tivos	71	442	90	453	539	737	6
38	90	440	98	448	539	737	6
.	98	442	100	453	539	737	6
El	101	442	109	453	539	737	6
nivel	111	442	130	453	539	737	6
hidroaéreo,	132	442	178	453	539	737	6
de	180	442	190	453	539	737	6
mayor	192	442	218	453	539	737	6
especifici-	220	442	261	453	539	737	6
dad,	71	455	88	466	539	737	6
es	91	455	100	466	539	737	6
un	103	455	114	466	539	737	6
hallazgo	117	455	152	466	539	737	6
poco	154	455	174	466	539	737	6
frecuente	177	455	217	466	539	737	6
37,38	217	454	233	462	539	737	6
.	233	455	235	466	539	737	6
La	238	455	247	466	539	737	6
ra-	249	455	261	466	539	737	6
diología	71	469	104	480	539	737	6
debería	107	469	139	480	539	737	6
considerarse	142	469	194	480	539	737	6
únicamente	197	469	247	480	539	737	6
en	251	469	261	480	539	737	6
situaciones	71	483	119	494	539	737	6
de	123	483	133	494	539	737	6
fracaso	137	483	168	494	539	737	6
terapéutico	172	483	220	494	539	737	6
o	225	483	230	494	539	737	6
clínica	234	483	261	494	539	737	6
grave	71	497	93	507	539	737	6
con	97	497	112	507	539	737	6
sospecha	115	497	154	507	539	737	6
de	157	497	167	507	539	737	6
complicaciones	171	497	235	507	539	737	6
intra-	238	497	261	507	539	737	6
craneales.	71	510	112	521	539	737	6
	57	527	62	537	539	737	6
La	71	527	80	537	539	737	6
TC	82	527	92	537	539	737	6
es	95	527	104	537	539	737	6
más	107	527	124	537	539	737	6
fiable,	127	527	151	537	539	737	6
pero	154	527	172	537	539	737	6
también	175	527	210	537	539	737	6
puede	212	527	238	537	539	737	6
estar	240	527	261	537	539	737	6
alterada	71	540	104	551	539	737	6
en	107	540	117	551	539	737	6
niños	119	540	141	551	539	737	6
con	144	540	158	551	539	737	6
cuadro	161	540	188	551	539	737	6
catarral	191	540	221	551	539	737	6
leve	224	540	240	551	539	737	6
y	242	540	246	551	539	737	6
sin	249	540	261	551	539	737	6
criterios	71	554	104	565	539	737	6
clínicos	107	554	137	565	539	737	6
de	141	554	151	565	539	737	6
sinusitis,	154	554	190	565	539	737	6
requiere	193	554	227	565	539	737	6
en	230	554	240	565	539	737	6
mu-	244	554	261	565	539	737	6
chas	71	568	89	579	539	737	6
ocasiones	91	568	130	579	539	737	6
de	132	568	142	579	539	737	6
sedación	143	568	179	579	539	737	6
y	180	568	184	579	539	737	6
la	186	568	193	579	539	737	6
irradiación	195	568	237	579	539	737	6
nece-	239	568	261	579	539	737	6
saria	71	581	90	592	539	737	6
supera	92	581	119	592	539	737	6
a	121	581	126	592	539	737	6
la	128	581	135	592	539	737	6
de	137	581	147	592	539	737	6
la	149	581	156	592	539	737	6
radiología	158	581	198	592	539	737	6
simple.	200	581	229	592	539	737	6
Sin	230	581	243	592	539	737	6
em-	245	581	261	592	539	737	6
bargo,	71	595	96	606	539	737	6
si	97	595	104	606	539	737	6
se	106	595	114	606	539	737	6
precisa	116	595	144	606	539	737	6
alguna	146	595	174	606	539	737	6
técnica	176	595	205	606	539	737	6
de	206	595	216	606	539	737	6
imagen,	218	595	250	606	539	737	6
es	252	595	261	606	539	737	6
la	71	609	78	620	539	737	6
que	81	609	96	620	539	737	6
ofrece	98	609	123	620	539	737	6
mejor	126	609	150	620	539	737	6
rendimiento	152	609	202	620	539	737	6
diagnóstico	205	609	252	620	539	737	6
39	252	607	259	615	539	737	6
.	259	609	261	620	539	737	6
La	71	622	80	633	539	737	6
TC	83	622	93	633	539	737	6
debe	96	622	116	633	539	737	6
hacerse	119	622	151	633	539	737	6
urgentemente	154	622	213	633	539	737	6
en	216	622	226	633	539	737	6
caso	229	622	247	633	539	737	6
de	251	622	261	633	539	737	6
proptosis,	71	636	110	647	539	737	6
alteración	111	636	152	647	539	737	6
del	153	636	165	647	539	737	6
movimiento	167	636	216	647	539	737	6
ocular	218	636	243	647	539	737	6
o	244	636	249	647	539	737	6
de	251	636	261	647	539	737	6
la	71	650	78	661	539	737	6
visión,	82	650	109	661	539	737	6
cefalea	113	650	142	661	539	737	6
intensa,	146	650	179	661	539	737	6
vómitos	183	650	216	661	539	737	6
repetidos,	220	650	261	661	539	737	6
convulsiones	71	663	123	674	539	737	6
o	125	663	130	674	539	737	6
alteración	132	663	172	674	539	737	6
del	174	663	186	674	539	737	6
sensorio.	188	663	223	674	539	737	6
208	35	696	52	707	539	737	6
Rev	62	696	74	704	539	737	6
Pediatr	76	696	97	704	539	737	6
Aten	99	696	113	704	539	737	6
Primaria.	115	696	141	704	539	737	6
2013;15:203-18	143	696	193	704	539	737	6
ISSN:	62	705	78	713	539	737	6
1139-7632	80	705	114	713	539	737	6
•	118	705	122	713	539	737	6
www.pap.es	123	705	161	713	539	737	6
Otros	278	267	300	278	539	737	6
exámenes	302	267	343	278	539	737	6
complementarios	345	267	416	278	539	737	6
La	278	284	301	294	539	737	6
endoscopia	303	284	350	294	539	737	6
sinusal	352	284	381	294	539	737	6
ha	383	284	393	294	539	737	6
mostrado	395	284	435	294	539	737	6
correlación	437	284	482	294	539	737	6
adecuada	292	297	332	308	539	737	6
con	334	297	348	308	539	737	6
los	350	297	362	308	539	737	6
hallazgos	364	297	403	308	539	737	6
de	405	297	415	308	539	737	6
la	417	297	424	308	539	737	6
TC,	426	297	438	308	539	737	6
pero	440	297	458	308	539	737	6
no	460	297	471	308	539	737	6
es	473	297	482	308	539	737	6
una	292	311	308	322	539	737	6
técnica	310	311	340	322	539	737	6
utilizable	342	311	379	322	539	737	6
de	381	311	392	322	539	737	6
forma	394	311	419	322	539	737	6
rutinaria	421	311	457	322	539	737	6
42	457	309	464	317	539	737	6
.	464	311	466	322	539	737	6
La	278	327	301	338	539	737	6
transiluminación	305	327	376	338	539	737	6
o	380	327	385	338	539	737	6
diafanoscopia	389	327	447	338	539	737	6
es	451	327	460	338	539	737	6
muy	463	327	482	338	539	737	6
poco	292	341	312	351	539	737	6
fiable	314	341	337	351	539	737	6
en	339	341	350	351	539	737	6
Pediatría,	352	341	390	351	539	737	6
pues	393	341	412	351	539	737	6
los	415	341	426	351	539	737	6
senos	429	341	452	351	539	737	6
son	455	341	469	351	539	737	6
de	472	341	482	351	539	737	6
pequeño	292	354	329	365	539	737	6
tamaño,	332	354	366	365	539	737	6
y	370	354	374	365	539	737	6
los	377	354	389	365	539	737	6
hallazgos,	392	354	433	365	539	737	6
difíciles	437	354	469	365	539	737	6
de	472	354	482	365	539	737	6
valorar	292	368	320	379	539	737	6
y	322	368	327	379	539	737	6
en	328	368	339	379	539	737	6
cualquier	341	368	379	379	539	737	6
caso	381	368	400	379	539	737	6
aplicables	401	368	442	379	539	737	6
solo	444	368	461	379	539	737	6
a	463	368	468	379	539	737	6
se-	470	368	482	379	539	737	6
nos	292	381	307	392	539	737	6
maxilares	309	381	349	392	539	737	6
43	349	380	356	388	539	737	6
.	356	381	358	392	539	737	6
La	278	398	301	408	539	737	6
ecografía	304	398	343	408	539	737	6
portátil	346	398	377	408	539	737	6
de	380	398	390	408	539	737	6
senos	393	398	417	408	539	737	6
paranasales	420	398	470	408	539	737	6
es	473	398	482	408	539	737	6
mucho	292	411	321	422	539	737	6
más	323	411	340	422	539	737	6
prometedora,	342	411	398	422	539	737	6
pero	399	411	418	422	539	737	6
aún	420	411	436	422	539	737	6
poco	437	411	457	422	539	737	6
cono-	459	411	482	422	539	737	6
cida	292	425	309	436	539	737	6
y	313	425	317	436	539	737	6
practicada.	320	425	366	436	539	737	6
Es	370	425	378	436	539	737	6
una	382	425	398	436	539	737	6
exploración	402	425	450	436	539	737	6
rápida,	453	425	482	436	539	737	6
simple	292	438	320	449	539	737	6
y	324	438	328	449	539	737	6
de	332	438	342	449	539	737	6
carácter	346	438	379	449	539	737	6
no	383	438	394	449	539	737	6
invasivo.	398	438	433	449	539	737	6
El	437	438	444	449	539	737	6
procedi-	448	438	482	449	539	737	6
miento	292	452	322	463	539	737	6
es	324	452	333	463	539	737	6
indoloro,	335	452	371	463	539	737	6
se	373	452	382	463	539	737	6
puede	384	452	410	463	539	737	6
repetir	412	452	440	463	539	737	6
ilimitada-	442	452	482	463	539	737	6
mente,	292	465	321	476	539	737	6
es	322	465	331	476	539	737	6
de	333	465	343	476	539	737	6
interpretación	345	465	403	476	539	737	6
sencilla	405	465	435	476	539	737	6
y	437	465	441	476	539	737	6
no	443	465	454	476	539	737	6
irradia	455	465	482	476	539	737	6
al	292	479	299	490	539	737	6
niño.	303	479	324	490	539	737	6
Esta	327	479	345	490	539	737	6
técnica,	348	479	380	490	539	737	6
en	384	479	394	490	539	737	6
manos	398	479	426	490	539	737	6
expertas,	430	479	468	490	539	737	6
ha	471	479	482	490	539	737	6
demostrado	292	492	342	503	539	737	6
una	343	492	359	503	539	737	6
sensibilidad	361	492	410	503	539	737	6
(86%)	412	492	440	503	539	737	6
y	442	492	446	503	539	737	6
especifi-	448	492	482	503	539	737	6
cidad	292	506	314	517	539	737	6
(96%)	316	506	344	517	539	737	6
muy	346	506	364	517	539	737	6
superiores	366	506	408	517	539	737	6
a	410	506	415	517	539	737	6
las	417	506	428	517	539	737	6
de	430	506	440	517	539	737	6
la	441	506	449	517	539	737	6
radiolo-	450	506	482	517	539	737	6
gía,	292	520	307	530	539	737	6
para	309	520	328	530	539	737	6
determinar	331	520	377	530	539	737	6
la	380	520	388	530	539	737	6
presencia	391	520	430	530	539	737	6
de	433	520	443	530	539	737	6
exudado	446	520	482	530	539	737	6
de	292	533	302	544	539	737	6
los	305	533	316	544	539	737	6
senos	319	533	343	544	539	737	6
maxilares.	346	533	388	544	539	737	6
No	391	533	403	544	539	737	6
obstante,	405	533	444	544	539	737	6
también	447	533	482	544	539	737	6
tiene	292	547	313	557	539	737	6
sus	315	547	328	557	539	737	6
limitaciones:	330	547	383	557	539	737	6
no	385	547	395	557	539	737	6
sirve	397	547	416	557	539	737	6
para	418	547	436	557	539	737	6
el	438	547	445	557	539	737	6
diagnós-	446	547	482	557	539	737	6
tico	292	560	307	571	539	737	6
de	310	560	320	571	539	737	6
la	323	560	330	571	539	737	6
sinusitis	333	560	367	571	539	737	6
etmoidal	370	560	407	571	539	737	6
ni	410	560	417	571	539	737	6
esfenoidal,	420	560	465	571	539	737	6
y	468	560	472	571	539	737	6
el	475	560	482	571	539	737	6
coste	292	574	314	584	539	737	6
del	316	574	328	584	539	737	6
utillaje	331	574	359	584	539	737	6
dificulta	361	574	395	584	539	737	6
su	398	574	407	584	539	737	6
incorporación	410	574	466	584	539	737	6
sis-	468	574	482	584	539	737	6
temática	292	587	329	598	539	737	6
a	331	587	336	598	539	737	6
la	338	587	345	598	539	737	6
consulta	347	587	382	598	539	737	6
del	384	587	397	598	539	737	6
44-46	433	586	450	594	539	737	6
.	450	587	452	598	539	737	6
DIAGNÓSTICO	278	619	344	631	539	737	6
DIFERENCIAL	346	619	406	631	539	737	6
El	278	650	285	661	539	737	6
diagnóstico	288	650	336	661	539	737	6
diferencial	339	650	382	661	539	737	6
se	385	650	394	661	539	737	6
establece	397	650	436	661	539	737	6
con	439	650	454	661	539	737	6
los	457	650	469	661	539	737	6
si-	472	650	482	661	539	737	6
guientes	278	663	313	674	539	737	6
procesos:	315	663	354	674	539	737	6
Martínez	225	18	246	28	539	737	7
Campos	248	18	267	28	539	737	7
L,	269	18	273	28	539	737	7
et	275	18	279	28	539	737	7
al.	281	18	287	28	539	737	7
Documento	288	18	317	28	539	737	7
de	318	18	324	28	539	737	7
consenso	326	18	348	28	539	737	7
sobre	349	18	362	28	539	737	7
etiología,	364	18	386	28	539	737	7
diagnóstico	388	18	415	28	539	737	7
y	417	18	419	28	539	737	7
tratamiento	421	18	449	28	539	737	7
de	450	18	456	28	539	737	7
la	458	18	462	28	539	737	7
sinusitis	464	18	482	28	539	737	7
Catarro	57	56	101	66	539	737	7
común	104	56	133	66	539	737	7
y	135	56	140	66	539	737	7
rinitis	142	56	166	66	539	737	7
aguda:	169	56	198	66	539	737	7
suelen	200	56	227	66	539	737	7
ser	230	56	242	66	539	737	7
afe-	245	56	261	66	539	737	7
briles	71	69	93	80	539	737	7
o	95	69	100	80	539	737	7
con	103	69	117	80	539	737	7
fiebre	119	69	143	80	539	737	7
de	145	69	155	80	539	737	7
bajo	157	69	175	80	539	737	7
grado	177	69	201	80	539	737	7
y	203	69	207	80	539	737	7
menor	210	69	237	80	539	737	7
dura-	239	69	261	80	539	737	7
ción,	71	83	90	93	539	737	7
y	94	83	99	93	539	737	7
la	102	83	110	93	539	737	7
tos	114	83	126	93	539	737	7
y	130	83	135	93	539	737	7
la	138	83	146	93	539	737	7
rinorrea	150	83	183	93	539	737	7
mejoran	187	83	221	93	539	737	7
desde	225	83	250	93	539	737	7
el	253	83	261	93	539	737	7
quinto	71	96	98	107	539	737	7
o	101	96	106	107	539	737	7
sexto	108	96	130	107	539	737	7
día	133	96	145	107	539	737	7
de	148	96	158	107	539	737	7
evolución.	160	96	202	107	539	737	7
En	204	96	214	107	539	737	7
la	217	96	224	107	539	737	7
sinusitis	227	96	261	107	539	737	7
no	71	110	81	120	539	737	7
se	84	110	93	120	539	737	7
produce	95	110	129	120	539	737	7
esta	131	110	148	120	539	737	7
mejoría,	151	110	184	120	539	737	7
puede	186	110	212	120	539	737	7
haber	214	110	238	120	539	737	7
afec-	241	110	261	120	539	737	7
tación	71	123	97	134	539	737	7
general	99	123	130	134	539	737	7
y	132	123	137	134	539	737	7
la	139	123	146	134	539	737	7
fiebre,	149	123	175	134	539	737	7
si	177	123	184	134	539	737	7
la	186	123	193	134	539	737	7
hay,	196	123	212	134	539	737	7
así	214	123	226	134	539	737	7
como	228	123	251	134	539	737	7
el	254	123	261	134	539	737	7
resto	71	137	92	147	539	737	7
de	94	137	104	147	539	737	7
síntomas	107	137	145	147	539	737	7
son	148	137	163	147	539	737	7
más	166	137	183	147	539	737	7
intensos	186	137	221	147	539	737	7
y	224	137	228	147	539	737	7
prolon-	231	137	261	147	539	737	7
gados.	71	150	98	161	539	737	7
Puede	100	150	126	161	539	737	7
ser	128	150	141	161	539	737	7
difícil	144	150	166	161	539	737	7
diferenciar	169	150	213	161	539	737	7
la	216	150	224	161	539	737	7
sinusitis	227	150	261	161	539	737	7
de	71	164	81	174	539	737	7
los	83	164	95	174	539	737	7
procesos	98	164	134	174	539	737	7
catarrales	136	164	176	174	539	737	7
recurrentes,	179	164	228	174	539	737	7
tan	230	164	244	174	539	737	7
fre-	246	164	261	174	539	737	7
cuentes	71	177	103	188	539	737	7
en	105	177	116	188	539	737	7
los	118	177	130	188	539	737	7
niños,	132	177	157	188	539	737	7
si	159	177	165	188	539	737	7
bien	168	177	186	188	539	737	7
en	188	177	198	188	539	737	7
estos	201	177	222	188	539	737	7
debe	225	177	245	188	539	737	7
ha-	247	177	261	188	539	737	7
ber	71	191	84	201	539	737	7
intervalos	86	191	127	201	539	737	7
libres	129	191	151	201	539	737	7
de	153	191	163	201	539	737	7
síntomas	165	191	203	201	539	737	7
1,29	203	189	216	197	539	737	7
.	216	191	218	201	539	737	7
Procesos	57	207	106	218	539	737	7
que	108	207	124	218	539	737	7
cursan	125	207	153	218	539	737	7
con	154	207	169	218	539	737	7
obstrucción,	171	207	221	218	539	737	7
secreción	223	207	261	218	539	737	7
nasal	71	221	93	231	539	737	7
y	96	221	100	231	539	737	7
tos	103	221	116	231	539	737	7
persistente	119	221	165	231	539	737	7
1,47,48	165	219	186	227	539	737	7
.	186	221	188	231	539	737	7
Se	191	221	201	231	539	737	7
detallan	203	221	237	231	539	737	7
en	240	221	251	231	539	737	7
la	253	221	261	231	539	737	7
Tabla	71	234	93	245	539	737	7
2.	95	234	102	245	539	737	7
Afecciones	57	250	115	261	539	737	7
que	118	250	134	261	539	737	7
cursen	137	250	165	261	539	737	7
con	168	250	183	261	539	737	7
dolor	186	250	208	261	539	737	7
facial	211	250	234	261	539	737	7
o	237	250	242	261	539	737	7
cra-	245	250	261	261	539	737	7
neal,	71	264	91	275	539	737	7
como	94	264	117	275	539	737	7
cefalea	120	264	149	275	539	737	7
tensional,	152	264	193	275	539	737	7
dolor	196	264	218	275	539	737	7
de	221	264	231	275	539	737	7
origen	234	264	261	275	539	737	7
dental,	71	277	99	288	539	737	7
dolor	103	277	124	288	539	737	7
facial	128	277	150	288	539	737	7
neuropático	153	277	203	288	539	737	7
atípico	207	277	235	288	539	737	7
y	238	277	242	288	539	737	7
dis-	246	277	261	288	539	737	7
función	71	291	103	302	539	737	7
temporomandibular	107	291	191	302	539	737	7
49	191	290	199	297	539	737	7
.	199	291	201	302	539	737	7
Ante	205	291	224	302	539	737	7
cuadros	228	291	261	302	539	737	7
recurrentes	71	304	118	315	539	737	7
o	122	304	127	315	539	737	7
evoluciones	131	304	179	315	539	737	7
atípicas	183	304	215	315	539	737	7
deben	219	304	245	315	539	737	7
ex-	248	304	261	315	539	737	7
cluirse	71	318	98	329	539	737	7
factores	101	318	134	329	539	737	7
predisponentes	138	318	202	329	539	737	7
y	205	318	209	329	539	737	7
enfermeda-	212	318	261	329	539	737	7
des	71	331	85	342	539	737	7
de	87	331	97	342	539	737	7
base	99	331	118	342	539	737	7
(Tabla	120	331	145	342	539	737	7
1).	147	331	157	342	539	737	7
CRITERIOS	278	55	326	68	539	737	7
DE	328	55	341	68	539	737	7
DERIVACIÓN	343	55	402	68	539	737	7
Los	278	86	291	97	539	737	7
criterios	293	86	326	97	539	737	7
de	329	86	339	97	539	737	7
derivación	341	86	383	97	539	737	7
hospitalaria	386	86	435	97	539	737	7
se	437	86	446	97	539	737	7
detallan	448	86	482	97	539	737	7
en	278	100	288	111	539	737	7
la	290	100	297	111	539	737	7
Tabla	300	100	321	111	539	737	7
3.	324	100	331	111	539	737	7
COMPLICACIONES	278	131	362	144	539	737	7
DE	364	131	377	144	539	737	7
LA	379	131	390	144	539	737	7
SINUSITIS	393	131	438	144	539	737	7
Las	278	162	291	173	539	737	7
complicaciones	293	162	356	173	539	737	7
se	359	162	368	173	539	737	7
presentan	370	162	412	173	539	737	7
en	414	162	424	173	539	737	7
el	427	162	434	173	539	737	7
3,7-11%	436	162	469	173	539	737	7
de	472	162	482	173	539	737	7
las	278	176	289	187	539	737	7
sinusitis	291	176	325	187	539	737	7
agudas	327	176	357	187	539	737	7
bacterianas	359	176	407	187	539	737	7
y	409	176	413	187	539	737	7
se	415	176	424	187	539	737	7
dividen	426	176	456	187	539	737	7
en	458	176	469	187	539	737	7
or-	471	176	482	187	539	737	7
bitarias	278	189	309	200	539	737	7
(60-70%),	311	189	350	200	539	737	7
intracraneales	352	189	411	200	539	737	7
(15-20%)	413	189	450	200	539	737	7
y	452	189	456	200	539	737	7
óseas	459	189	482	200	539	737	7
(5-10%)	278	203	309	214	539	737	7
(Tabla	311	203	336	214	539	737	7
4).	338	203	348	214	539	737	7
La	350	203	359	214	539	737	7
afectación	361	203	404	214	539	737	7
orbitaria	406	203	441	214	539	737	7
se	443	203	452	214	539	737	7
produ-	454	203	482	214	539	737	7
ce	278	216	287	227	539	737	7
más	289	216	307	227	539	737	7
frecuentemente	310	216	376	227	539	737	7
entre	379	216	401	227	539	737	7
los	403	216	415	227	539	737	7
3	418	216	423	227	539	737	7
y	426	216	430	227	539	737	7
los	433	216	445	227	539	737	7
6	447	216	452	227	539	737	7
años	455	216	475	227	539	737	7
y	478	216	482	227	539	737	7
las	278	230	289	241	539	737	7
complicaciones	293	230	356	241	539	737	7
intracraneales	359	230	418	241	539	737	7
son	421	230	436	241	539	737	7
más	440	230	457	241	539	737	7
habi-	460	230	482	241	539	737	7
tuales	278	243	303	254	539	737	7
en	305	243	315	254	539	737	7
la	317	243	324	254	539	737	7
adolescencia	326	243	378	254	539	737	7
50,51	378	242	394	250	539	737	7
.	394	243	396	254	539	737	7
La	398	243	407	254	539	737	7
complicación	409	243	463	254	539	737	7
más	464	243	482	254	539	737	7
frecuente	278	257	318	268	539	737	7
de	321	257	331	268	539	737	7
la	334	257	341	268	539	737	7
rinosinusitis	344	257	395	268	539	737	7
aguda	398	257	424	268	539	737	7
es	427	257	436	268	539	737	7
la	439	257	447	268	539	737	7
celulitis	450	257	482	268	539	737	7
periorbitaria.	278	270	331	281	539	737	7
Complicaciones	278	303	341	314	539	737	7
orbitarias	343	303	382	314	539	737	7
La	278	319	287	330	539	737	7
extensión	289	319	330	330	539	737	7
de	332	319	342	330	539	737	7
la	344	319	352	330	539	737	7
infección	354	319	391	330	539	737	7
a	393	319	398	330	539	737	7
la	401	319	408	330	539	737	7
órbita	410	319	435	330	539	737	7
se	437	319	446	330	539	737	7
produce	448	319	482	330	539	737	7
con	278	333	293	344	539	737	7
facilidad	296	333	331	344	539	737	7
directamente	334	333	390	344	539	737	7
a	393	333	398	344	539	737	7
través	401	333	426	344	539	737	7
de	429	333	439	344	539	737	7
la	442	333	450	344	539	737	7
lámina	453	333	482	344	539	737	7
Tabla	60	378	79	387	539	737	7
2.	81	378	88	387	539	737	7
Diagnóstico	89	378	132	387	539	737	7
diferencial	134	378	172	387	539	737	7
de	174	378	183	387	539	737	7
la	184	378	191	387	539	737	7
sinusitis.	193	378	224	387	539	737	7
Procesos	226	378	257	387	539	737	7
que	259	378	273	387	539	737	7
cursan	274	378	298	387	539	737	7
con	300	378	313	387	539	737	7
obstrucción,	315	378	359	387	539	737	7
secreción	361	378	394	387	539	737	7
nasal	396	378	415	387	539	737	7
y	417	378	421	387	539	737	7
tos	423	378	434	387	539	737	7
persistente	435	378	476	387	539	737	7
	60	390	64	399	539	737	7
Rinitis	66	390	86	399	539	737	7
alérgica:	88	390	116	399	539	737	7
suelen	117	390	139	399	539	737	7
predominar	140	390	179	399	539	737	7
síntomas	181	390	211	399	539	737	7
nasales,	213	390	238	399	539	737	7
salvo	240	390	257	399	539	737	7
que	258	390	271	399	539	737	7
también	272	390	300	399	539	737	7
se	302	390	309	399	539	737	7
asocie	310	390	331	399	539	737	7
a	332	390	336	399	539	737	7
asma	338	390	356	399	539	737	7
y	358	390	361	399	539	737	7
su	363	390	370	399	539	737	7
inicio	372	390	390	399	539	737	7
no	391	390	400	399	539	737	7
va	401	390	409	399	539	737	7
precedido	410	390	442	399	539	737	7
de	66	400	74	410	539	737	7
un	76	400	85	410	539	737	7
cuadro	86	400	109	410	539	737	7
infeccioso	110	400	143	410	539	737	7
	60	411	64	420	539	737	7
Cuerpo	66	411	90	420	539	737	7
extraño	91	411	117	420	539	737	7
nasal:	118	411	138	420	539	737	7
suele	140	411	157	420	539	737	7
asociar	158	411	182	420	539	737	7
obstrucción	183	411	222	420	539	737	7
y	223	411	227	420	539	737	7
rinorrea	228	411	254	420	539	737	7
purulenta	256	411	289	420	539	737	7
y	290	411	294	420	539	737	7
maloliente	295	411	330	420	539	737	7
unilateral	332	411	363	420	539	737	7
	60	422	64	430	539	737	7
Estenosis	66	421	97	431	539	737	7
coanal	98	421	120	431	539	737	7
unilateral	121	421	153	431	539	737	7
	60	432	64	441	539	737	7
Adenoiditis/tonsilitis:	66	432	137	441	539	737	7
cursa	138	432	156	441	539	737	7
con	158	432	169	441	539	737	7
obstrucción,	171	432	211	441	539	737	7
respiración	213	432	249	441	539	737	7
bucal,	250	432	270	441	539	737	7
ruidos	271	432	292	441	539	737	7
nasales	293	432	318	441	539	737	7
y	320	432	323	441	539	737	7
voz	325	432	336	441	539	737	7
nasal.	337	432	356	441	539	737	7
Clínicamente	358	432	401	441	539	737	7
es	403	432	410	441	539	737	7
muy	411	432	426	441	539	737	7
difícil	428	432	446	441	539	737	7
diferenciar	66	442	101	452	539	737	7
ambas	103	442	125	452	539	737	7
entidades	126	442	159	452	539	737	7
y	160	442	164	452	539	737	7
además	165	442	191	452	539	737	7
pueden	193	442	218	452	539	737	7
coexistir	219	442	247	452	539	737	7
	60	453	64	462	539	737	7
Pólipos	66	453	89	462	539	737	7
nasales:	91	453	118	462	539	737	7
ante	119	453	134	462	539	737	7
su	136	453	143	462	539	737	7
presencia	145	453	176	462	539	737	7
debe	178	453	194	462	539	737	7
descartarse	195	453	233	462	539	737	7
fibrosis	235	453	259	462	539	737	7
quística	260	453	286	462	539	737	7
o	288	453	292	462	539	737	7
sinusitis	293	453	321	462	539	737	7
fúngica	322	453	347	462	539	737	7
alérgica,	348	453	376	462	539	737	7
especialmente	377	453	425	462	539	737	7
si	426	453	432	462	539	737	7
son	433	453	445	462	539	737	7
bilaterales	66	463	100	473	539	737	7
	60	474	64	483	539	737	7
Alteraciones	66	474	107	483	539	737	7
del	108	474	118	483	539	737	7
tabique	120	474	145	483	539	737	7
	60	485	64	493	539	737	7
Tumores	66	484	94	494	539	737	7
(raros):	96	484	119	494	539	737	7
habitualmente	120	484	169	494	539	737	7
producen	171	484	202	494	539	737	7
síntomas	204	484	234	494	539	737	7
crónicos	235	484	262	494	539	737	7
unilaterales,	264	484	304	494	539	737	7
pueden	305	484	330	494	539	737	7
producir	332	484	359	494	539	737	7
secreción	361	484	392	494	539	737	7
sanguinolenta	393	484	440	494	539	737	7
e	442	484	446	494	539	737	7
inflamación	66	495	105	504	539	737	7
facial	107	495	124	504	539	737	7
unilateral	126	495	157	504	539	737	7
	60	506	64	514	539	737	7
Tos	66	505	77	515	539	737	7
como	78	505	96	515	539	737	7
equivalente	98	505	136	515	539	737	7
de	138	505	146	515	539	737	7
asma	148	505	165	515	539	737	7
	60	516	64	525	539	737	7
Bronquitis	66	516	100	525	539	737	7
bacteriana	102	516	137	525	539	737	7
causada	138	516	165	525	539	737	7
por	167	516	178	525	539	737	7
Haemophilus	179	516	222	525	539	737	7
influenzae,	224	516	259	525	539	737	7
Streptococcus	260	516	304	525	539	737	7
pneumoniae	306	516	346	525	539	737	7
o	348	516	352	525	539	737	7
Moraxella	354	516	386	525	539	737	7
catarrhalis:	388	516	424	525	539	737	7
caracterizada	425	516	469	525	539	737	7
por	66	526	77	536	539	737	7
2-4	79	526	90	536	539	737	7
semanas	91	526	121	536	539	737	7
de	122	526	130	536	539	737	7
tos	132	526	142	536	539	737	7
que	144	526	156	536	539	737	7
evoluciona	158	526	193	536	539	737	7
favorablemente	194	526	246	536	539	737	7
con	248	526	259	536	539	737	7
tratamiento	261	526	301	536	539	737	7
antibiótico	302	526	337	536	539	737	7
en	339	526	347	536	539	737	7
dos	349	526	360	536	539	737	7
semanas	362	526	391	536	539	737	7
y	393	526	397	536	539	737	7
en	398	526	406	536	539	737	7
ausencia	408	526	437	536	539	737	7
de	439	526	447	536	539	737	7
diagnósticos	66	537	107	546	539	737	7
alternativos	109	537	148	546	539	737	7
	60	548	64	556	539	737	7
Tosferina	66	547	96	557	539	737	7
	60	558	64	567	539	737	7
Otras	66	558	84	567	539	737	7
causas	86	558	108	567	539	737	7
de	109	558	117	567	539	737	7
tos	119	558	129	567	539	737	7
prolongada,	131	558	170	567	539	737	7
incluidos	171	558	201	567	539	737	7
tuberculosis	202	558	242	567	539	737	7
y	244	558	248	567	539	737	7
reflujo	249	558	270	567	539	737	7
gastroesofágico	272	558	324	567	539	737	7
Tabla	60	593	80	603	539	737	7
3.	82	593	89	603	539	737	7
Criterios	91	593	122	603	539	737	7
de	124	593	133	603	539	737	7
derivación	135	593	173	603	539	737	7
hospitalaria	175	593	219	603	539	737	7
Derivación	60	605	95	615	539	737	7
inmediata	97	605	131	615	539	737	7
Sospecha	150	605	181	615	539	737	7
de	183	605	191	615	539	737	7
complicación:	192	605	238	615	539	737	7
aspecto	239	605	265	615	539	737	7
séptico,	267	605	291	615	539	737	7
fiebre	293	605	312	615	539	737	7
alta,	313	605	327	615	539	737	7
cefalea	329	605	352	615	539	737	7
intensa,	354	605	380	615	539	737	7
edema	381	605	404	615	539	737	7
orbitario,	406	605	435	615	539	737	7
inflamación	437	605	476	615	539	737	7
frontal,	150	615	174	625	539	737	7
alteraciones	176	615	215	625	539	737	7
visuales,	217	615	244	625	539	737	7
desplazamiento	246	615	298	625	539	737	7
del	300	615	310	625	539	737	7
globo	311	615	330	625	539	737	7
ocular,	331	615	353	625	539	737	7
oftalmoplejía,	354	615	400	625	539	737	7
diplopia,	401	615	429	625	539	737	7
disminución	431	615	472	625	539	737	7
de	150	626	158	636	539	737	7
la	160	626	166	636	539	737	7
agudeza	167	626	195	636	539	737	7
visual,	197	626	217	636	539	737	7
confusión,	219	626	253	636	539	737	7
signos	254	626	275	636	539	737	7
meníngeos,	277	626	315	636	539	737	7
focalidad	316	626	347	636	539	737	7
neurológica	348	626	387	636	539	737	7
Derivación	60	638	95	648	539	737	7
urgente	97	638	123	648	539	737	7
No	150	638	160	648	539	737	7
respuesta	161	638	193	648	539	737	7
al	195	638	201	648	539	737	7
tratamiento	203	638	242	648	539	737	7
prolongado,	244	638	283	648	539	737	7
paciente	284	638	312	648	539	737	7
inmunocomprometido	314	638	388	648	539	737	7
o	390	638	394	648	539	737	7
con	396	638	408	648	539	737	7
enfermedad	409	638	449	648	539	737	7
de	451	638	459	648	539	737	7
base,	461	638	477	648	539	737	7
o	150	648	154	658	539	737	7
sospecha	156	648	186	658	539	737	7
de	188	648	196	658	539	737	7
gérmenes	198	648	230	658	539	737	7
inusuales	232	648	263	658	539	737	7
o	265	648	269	658	539	737	7
resistentes	270	648	306	658	539	737	7
Programada	60	660	101	670	539	737	7
Defectos	150	660	179	670	539	737	7
anatómicos,	181	660	220	670	539	737	7
episodios	222	660	253	670	539	737	7
recurrentes,	254	660	293	670	539	737	7
sinusitis	295	660	322	670	539	737	7
crónica	323	660	347	670	539	737	7
Rev	345	696	356	704	539	737	7
Pediatr	358	696	379	704	539	737	7
Aten	381	696	396	704	539	737	7
Primaria.	397	696	424	704	539	737	7
2013;15:203-18	426	696	475	704	539	737	7
ISSN:	377	705	393	713	539	737	7
1139-7632	395	705	429	713	539	737	7
•	433	705	436	713	539	737	7
www.pap.es	438	705	475	713	539	737	7
209	486	696	502	707	539	737	7
Martínez	57	18	78	28	539	737	8
Campos	80	18	99	28	539	737	8
L,	101	18	105	28	539	737	8
et	107	18	111	28	539	737	8
al.	113	18	119	28	539	737	8
Documento	120	18	149	28	539	737	8
de	150	18	156	28	539	737	8
consenso	158	18	180	28	539	737	8
sobre	181	18	194	28	539	737	8
etiología,	196	18	218	28	539	737	8
diagnóstico	220	18	247	28	539	737	8
y	249	18	251	28	539	737	8
tratamiento	253	18	281	28	539	737	8
de	283	18	288	28	539	737	8
la	290	18	294	28	539	737	8
sinusitis	296	18	314	28	539	737	8
Tabla	60	59	79	68	539	737	8
4.	81	59	88	68	539	737	8
Complicaciones	90	59	148	68	539	737	8
de	149	59	158	68	539	737	8
la	160	59	167	68	539	737	8
rinosinusitis	169	59	214	68	539	737	8
aguda	216	59	239	68	539	737	8
COMPLICACIONES	215	71	280	80	539	737	8
ORBITARIAS	282	71	324	80	539	737	8
Estadío	71	83	97	92	539	737	8
Diagnóstico	152	83	195	92	539	737	8
Signos	333	83	357	92	539	737	8
clínicos	359	83	385	92	539	737	8
I	60	95	62	104	539	737	8
Celulitis	114	95	141	104	539	737	8
periorbitaria	142	95	183	104	539	737	8
(preseptal)	185	95	220	104	539	737	8
Edema	239	95	261	104	539	737	8
del	263	95	273	104	539	737	8
párpado	274	95	302	104	539	737	8
superior	303	95	330	104	539	737	8
sin	332	95	342	104	539	737	8
cambios	343	95	371	104	539	737	8
visuales	372	95	399	104	539	737	8
o	400	95	404	104	539	737	8
extraoculares	406	95	450	104	539	737	8
II	60	119	64	128	539	737	8
Celulitis	114	119	141	128	539	737	8
orbitaria	142	119	170	128	539	737	8
(postseptal)	172	119	211	128	539	737	8
Edema	239	119	261	128	539	737	8
palpebral	263	119	294	128	539	737	8
y	295	119	299	128	539	737	8
periorbitario,	300	119	343	128	539	737	8
proptosis,	344	119	376	128	539	737	8
quemosis,	378	119	411	128	539	737	8
movimientos	412	119	456	128	539	737	8
extraoculares	239	129	283	139	539	737	8
limitados	285	129	315	139	539	737	8
o	317	129	321	139	539	737	8
no	323	129	331	139	539	737	8
III	60	141	66	151	539	737	8
Absceso	114	141	141	151	539	737	8
subperióstico	143	141	186	151	539	737	8
Desplazamiento	239	141	292	151	539	737	8
del	294	141	304	151	539	737	8
globo	305	141	324	151	539	737	8
ocular	325	141	346	151	539	737	8
hacia	347	141	365	151	539	737	8
abajo	366	141	385	151	539	737	8
y	386	141	390	151	539	737	8
lateralmente.	391	141	435	151	539	737	8
Afectación	437	141	471	151	539	737	8
de	239	152	247	161	539	737	8
los	248	152	258	161	539	737	8
movimientos	259	152	303	161	539	737	8
extraoculares	304	152	348	161	539	737	8
y	350	152	353	161	539	737	8
de	355	152	363	161	539	737	8
la	365	152	371	161	539	737	8
agudeza	372	152	400	161	539	737	8
visual	401	152	420	161	539	737	8
IV	60	164	66	173	539	737	8
Absceso	114	164	141	173	539	737	8
orbitario	143	164	171	173	539	737	8
Proptosis	239	164	269	173	539	737	8
grave.	271	164	290	173	539	737	8
Oftalmoplejía	291	164	337	173	539	737	8
completa,	338	164	371	173	539	737	8
afectación	372	164	406	173	539	737	8
de	408	164	416	173	539	737	8
la	417	164	423	173	539	737	8
agudeza	425	164	453	173	539	737	8
visual	454	164	473	173	539	737	8
que	239	174	251	184	539	737	8
puede	253	174	273	184	539	737	8
progresar	275	174	306	184	539	737	8
a	308	174	312	184	539	737	8
ceguera	313	174	339	184	539	737	8
irreversible	341	174	377	184	539	737	8
V	60	186	64	196	539	737	8
Trombosis	114	186	148	196	539	737	8
del	149	186	159	196	539	737	8
seno	161	186	176	196	539	737	8
cavernoso	178	186	211	196	539	737	8
Dolor	239	186	257	196	539	737	8
orbitario,	258	186	288	196	539	737	8
equimosis,	290	186	325	196	539	737	8
proptosis,	326	186	358	196	539	737	8
sepsis,	360	186	381	196	539	737	8
oftalmoplejía.	383	186	428	196	539	737	8
Puede	430	186	449	196	539	737	8
progresar	239	196	270	206	539	737	8
al	272	196	277	206	539	737	8
ojo	279	196	289	206	539	737	8
contralateral	291	196	332	206	539	737	8
OTRAS	224	208	248	218	539	737	8
COMPLICACIONES	250	208	315	218	539	737	8
Tipo	100	220	115	230	539	737	8
Clínica	208	220	232	230	539	737	8
Diagnóstico	309	220	352	230	539	737	8
Tratamiento	408	220	453	230	539	737	8
Antibioterapia	381	232	428	242	539	737	8
iv	430	232	436	242	539	737	8
en	437	232	445	242	539	737	8
dosis	447	232	464	242	539	737	8
Asociadas	285	232	318	242	539	737	8
a	319	232	323	242	539	737	8
sinusitis	325	232	352	242	539	737	8
Fiebre	161	232	180	242	539	737	8
elevada,	182	232	209	242	539	737	8
cefalea	210	232	233	242	539	737	8
intensa,	235	232	261	242	539	737	8
Endocraneales:	60	232	109	242	539	737	8
absceso	111	232	137	242	539	737	8
altas	381	243	397	252	539	737	8
(cobertura	399	243	433	252	539	737	8
de	435	243	443	252	539	737	8
patógenos	444	243	479	252	539	737	8
frontoetmoidales	285	243	342	252	539	737	8
o	344	243	348	252	539	737	8
epidural	60	243	87	253	539	737	8
o	88	243	92	253	539	737	8
subdural,	94	243	124	253	539	737	8
absceso	126	243	152	253	539	737	8
signos	161	243	182	253	539	737	8
de	183	243	191	253	539	737	8
afectación	193	243	227	253	539	737	8
intracraneal	229	243	268	253	539	737	8
esfenoidales	285	253	326	263	539	737	8
con	328	253	340	263	539	737	8
frecuencia	341	253	375	263	539	737	8
aerobios	381	253	409	263	539	737	8
y	411	253	414	263	539	737	8
anaerobios)	416	253	454	263	539	737	8
(náuseas,	161	253	191	263	539	737	8
vómitos,	193	253	221	263	539	737	8
signos	222	253	243	263	539	737	8
cerebral,	60	253	87	263	539	737	8
meningitis,	89	253	126	263	539	737	8
+	381	264	386	273	539	737	8
TC	285	264	293	273	539	737	8
con	295	264	307	273	539	737	8
contraste	308	264	339	273	539	737	8
meníngeos	161	264	197	273	539	737	8
y	199	264	202	273	539	737	8
alteración	204	264	237	273	539	737	8
de	238	264	246	273	539	737	8
la	248	264	254	273	539	737	8
cerebritis	60	264	90	274	539	737	8
y	92	264	95	274	539	737	8
trombosis	97	264	130	274	539	737	8
Drenaje	381	274	407	284	539	737	8
neuroquirúrgico	409	274	461	284	539	737	8
y	463	274	467	284	539	737	8
Angiorresonancia	285	274	343	284	539	737	8
para	344	274	359	284	539	737	8
conciencia)	161	274	197	284	539	737	8
del	60	274	70	284	539	737	8
seno	71	274	87	284	539	737	8
cavernoso	89	274	122	284	539	737	8
drenaje	381	285	406	294	539	737	8
endoscópico	408	285	448	294	539	737	8
de	450	285	458	294	539	737	8
los	460	285	469	294	539	737	8
En	161	285	169	294	539	737	8
la	171	285	176	294	539	737	8
trombosis	178	285	211	294	539	737	8
del	213	285	223	294	539	737	8
seno	224	285	240	294	539	737	8
cavernoso:	241	285	276	294	539	737	8
la	285	285	291	294	539	737	8
trombosis	293	285	326	294	539	737	8
del	327	285	337	294	539	737	8
seno	339	285	354	294	539	737	8
senos	381	295	400	305	539	737	8
paranasales	402	295	441	305	539	737	8
afectados	443	295	475	305	539	737	8
cavernoso	285	295	318	305	539	737	8
ptosis	161	295	180	305	539	737	8
bilateral,	182	295	210	305	539	737	8
exoftalmos,	212	295	250	305	539	737	8
neuralgia	161	306	192	315	539	737	8
del	193	306	203	315	539	737	8
nervio	205	306	225	315	539	737	8
oftálmico,	227	306	259	315	539	737	8
cefalea	161	316	184	326	539	737	8
retrocular,	186	316	219	326	539	737	8
oftalmoplejía	220	316	264	326	539	737	8
completa,	161	327	193	336	539	737	8
papiledema,	195	327	235	336	539	737	8
afectación	237	327	271	336	539	737	8
de	161	337	169	347	539	737	8
pares	170	337	188	347	539	737	8
craneales	190	337	221	347	539	737	8
VI	222	337	229	347	539	737	8
y	230	337	234	347	539	737	8
VII	235	337	244	347	539	737	8
TC	285	349	293	359	539	737	8
o	295	349	299	359	539	737	8
RM	301	349	312	359	539	737	8
Antibioterapia	381	349	428	359	539	737	8
iv	430	349	436	359	539	737	8
de	437	349	445	359	539	737	8
amplio	447	349	470	359	539	737	8
Óseas:	60	349	82	359	539	737	8
osteomielitis	83	349	125	359	539	737	8
maxilar	127	349	152	359	539	737	8
Afecta	161	349	182	359	539	737	8
a	183	349	187	359	539	737	8
niños	189	349	207	359	539	737	8
mayores	208	349	236	359	539	737	8
espectro	381	360	409	369	539	737	8
o	60	360	64	369	539	737	8
de	65	360	74	369	539	737	8
huesos	75	360	98	369	539	737	8
frontales	100	360	129	369	539	737	8
Tumefacción	161	360	202	369	539	737	8
frontal	204	360	226	369	539	737	8
dolorosa	228	360	256	369	539	737	8
+	381	370	386	380	539	737	8
(tumor	161	370	184	380	539	737	8
blando	185	370	208	380	539	737	8
de	210	370	218	380	539	737	8
Pott)	219	370	235	380	539	737	8
Drenaje	381	381	407	390	539	737	8
quirúrgico	409	381	442	390	539	737	8
y	444	381	447	390	539	737	8
limpieza	449	381	477	390	539	737	8
Fiebre	161	381	180	390	539	737	8
de	381	391	389	401	539	737	8
los	391	391	400	401	539	737	8
huesos	402	391	425	401	539	737	8
afectados	427	391	459	401	539	737	8
RM:	57	405	68	413	539	737	8
resonancia	69	405	99	413	539	737	8
magnética;	100	405	131	413	539	737	8
TC:	132	405	141	413	539	737	8
tomografía	142	405	173	413	539	737	8
computarizada.	174	405	216	413	539	737	8
papirácea,	57	432	99	443	539	737	8
que	102	432	118	443	539	737	8
es	120	432	129	443	539	737	8
muy	132	432	151	443	539	737	8
fina	154	432	170	443	539	737	8
y	173	432	177	443	539	737	8
a	180	432	185	443	539	737	8
veces	188	432	210	443	539	737	8
dehiscente;	213	432	261	443	539	737	8
también	57	446	92	457	539	737	8
se	95	446	104	457	539	737	8
puede	108	446	133	457	539	737	8
extender	137	446	174	457	539	737	8
por	177	446	191	457	539	737	8
vía	195	446	206	457	539	737	8
venosa	210	446	239	457	539	737	8
52	239	445	246	453	539	737	8
.	246	446	248	457	539	737	8
La	252	446	261	457	539	737	8
clasificación	57	460	107	471	539	737	8
de	110	460	120	471	539	737	8
las	123	460	135	471	539	737	8
complicaciones	138	460	201	471	539	737	8
orbitarias	204	460	244	471	539	737	8
fue	247	460	261	471	539	737	8
realizada	57	474	94	485	539	737	8
en	96	474	106	485	539	737	8
1970	109	474	129	485	539	737	8
por	132	474	146	485	539	737	8
Chandler	148	474	185	485	539	737	8
et	188	474	195	485	539	737	8
al.	198	474	207	485	539	737	8
53	207	473	215	480	539	737	8
con	217	474	232	485	539	737	8
un	234	474	245	485	539	737	8
sis-	247	474	261	485	539	737	8
tema	57	488	78	499	539	737	8
que	81	488	96	499	539	737	8
organiza	99	488	134	499	539	737	8
los	137	488	148	499	539	737	8
modelos	151	488	186	499	539	737	8
típicos	189	488	216	499	539	737	8
de	218	488	228	499	539	737	8
la	231	488	238	499	539	737	8
afec-	240	488	261	499	539	737	8
tación	57	502	82	513	539	737	8
orbitaria	85	502	120	513	539	737	8
en	122	502	133	513	539	737	8
una	135	502	151	513	539	737	8
progresión	153	502	197	513	539	737	8
lógica	199	502	223	513	539	737	8
de	226	502	236	513	539	737	8
la	238	502	245	513	539	737	8
en-	247	502	261	513	539	737	8
fermedad	57	516	97	527	539	737	8
(Tabla	100	516	125	527	539	737	8
4).	128	516	139	527	539	737	8
Es	142	516	151	527	539	737	8
importante	154	516	201	527	539	737	8
saber	204	516	227	527	539	737	8
que	230	516	246	527	539	737	8
las	249	516	261	527	539	737	8
complicaciones	57	530	120	541	539	737	8
orbitarias	121	530	160	541	539	737	8
en	162	530	172	541	539	737	8
los	174	530	186	541	539	737	8
niños	187	530	210	541	539	737	8
pueden	211	530	242	541	539	737	8
pro-	244	530	261	541	539	737	8
ducirse	57	544	86	554	539	737	8
sin	88	544	100	554	539	737	8
dolor.	102	544	125	554	539	737	8
sinusitis	278	432	312	443	539	737	8
54	311	431	319	439	539	737	8
.	319	432	321	443	539	737	8
Cursa	324	432	347	443	539	737	8
con	350	432	365	443	539	737	8
edema	368	432	396	443	539	737	8
palpebral,	399	432	439	443	539	737	8
eritema	442	432	474	443	539	737	8
y	478	432	482	443	539	737	8
fiebre.	278	446	303	457	539	737	8
No	305	446	317	457	539	737	8
se	318	446	327	457	539	737	8
asocia	329	446	354	457	539	737	8
a	356	446	361	457	539	737	8
proptosis,	363	446	402	457	539	737	8
ni	404	446	411	457	539	737	8
hay	413	446	428	457	539	737	8
limitación	430	446	470	457	539	737	8
de	472	446	482	457	539	737	8
movilidad	278	460	318	471	539	737	8
ocular.	322	460	349	471	539	737	8
Normalmente	352	460	410	471	539	737	8
responde	414	460	452	471	539	737	8
bien	455	460	473	471	539	737	8
a	477	460	482	471	539	737	8
tratamiento	278	474	327	485	539	737	8
antibiótico,	329	474	374	485	539	737	8
pero	377	474	395	485	539	737	8
si	397	474	404	485	539	737	8
no	406	474	417	485	539	737	8
se	419	474	428	485	539	737	8
trata	431	474	450	485	539	737	8
precoz-	453	474	482	485	539	737	8
mente	278	488	304	499	539	737	8
puede	306	488	331	499	539	737	8
extenderse	333	488	378	499	539	737	8
más	380	488	397	499	539	737	8
allá	399	488	414	499	539	737	8
del	416	488	428	499	539	737	8
tabique	430	488	461	499	539	737	8
orbi-	463	488	482	499	539	737	8
tario.	278	502	299	513	539	737	8
En	302	502	312	513	539	737	8
la	315	502	323	513	539	737	8
mayoría	326	502	359	513	539	737	8
de	362	502	372	513	539	737	8
las	376	502	387	513	539	737	8
situaciones	390	502	436	513	539	737	8
la	440	502	447	513	539	737	8
celulitis	450	502	482	513	539	737	8
preseptal	278	516	316	527	539	737	8
es	318	516	327	527	539	737	8
un	330	516	341	527	539	737	8
diagnóstico	344	516	391	527	539	737	8
clínico	394	516	420	527	539	737	8
y	422	516	427	527	539	737	8
no	430	516	440	527	539	737	8
precisa	443	516	472	527	539	737	8
la	474	516	482	527	539	737	8
realización	278	530	321	541	539	737	8
de	323	530	333	541	539	737	8
una	335	530	350	541	539	737	8
TC	352	530	362	541	539	737	8
para	364	530	382	541	539	737	8
su	384	530	393	541	539	737	8
evaluación	395	530	438	541	539	737	8
55	438	528	445	536	539	737	8
.	445	530	447	541	539	737	8
Celulitis	278	563	310	574	539	737	8
orbitaria	312	563	347	574	539	737	8
o	349	563	355	574	539	737	8
postseptal	357	563	398	574	539	737	8
Celulitis	57	577	89	588	539	737	8
periorbitaria	91	577	142	588	539	737	8
o	144	577	149	588	539	737	8
preseptal	151	577	188	588	539	737	8
Es	57	594	65	605	539	737	8
la	67	594	74	605	539	737	8
inflamación	76	594	124	605	539	737	8
del	125	594	137	605	539	737	8
párpado	139	594	172	605	539	737	8
y	174	594	178	605	539	737	8
de	180	594	190	605	539	737	8
la	191	594	198	605	539	737	8
conjuntiva,	200	594	244	605	539	737	8
que	245	594	261	605	539	737	8
afecta	57	608	82	619	539	737	8
al	84	608	91	619	539	737	8
tejido	93	608	116	619	539	737	8
anterior	119	608	151	619	539	737	8
al	153	608	160	619	539	737	8
tabique	162	608	194	619	539	737	8
orbitario,	196	608	232	619	539	737	8
y	234	608	239	619	539	737	8
se	241	608	250	619	539	737	8
ve	252	608	261	619	539	737	8
fácilmente	57	622	100	633	539	737	8
en	101	622	112	633	539	737	8
una	113	622	129	633	539	737	8
TC	130	622	140	633	539	737	8
como	142	622	164	633	539	737	8
una	166	622	182	633	539	737	8
inflamación	183	622	232	633	539	737	8
de	233	622	243	633	539	737	8
teji-	245	622	261	633	539	737	8
dos	57	636	71	646	539	737	8
blandos.	73	636	107	646	539	737	8
Se	109	636	118	646	539	737	8
produce	120	636	153	646	539	737	8
con	155	636	170	646	539	737	8
frecuencia	172	636	214	646	539	737	8
como	216	636	238	646	539	737	8
com-	240	636	261	646	539	737	8
plicación	57	650	93	660	539	737	8
de	97	650	107	660	539	737	8
una	110	650	126	660	539	737	8
infección	129	650	167	660	539	737	8
del	170	650	182	660	539	737	8
tracto	186	650	210	660	539	737	8
respiratorio	214	650	261	660	539	737	8
superior,	57	663	91	674	539	737	8
dacriocistitis	93	663	143	674	539	737	8
o	145	663	150	674	539	737	8
infección	152	663	188	674	539	737	8
de	190	663	200	674	539	737	8
la	201	663	208	674	539	737	8
piel,	210	663	226	674	539	737	8
y	228	663	232	674	539	737	8
de	234	663	244	674	539	737	8
una	245	663	261	674	539	737	8
210	35	696	52	707	539	737	8
Rev	62	696	74	704	539	737	8
Pediatr	76	696	97	704	539	737	8
Aten	99	696	113	704	539	737	8
Primaria.	115	696	141	704	539	737	8
2013;15:203-18	143	696	193	704	539	737	8
ISSN:	62	705	78	713	539	737	8
1139-7632	80	705	114	713	539	737	8
•	118	705	122	713	539	737	8
www.pap.es	123	705	161	713	539	737	8
Se	278	580	287	591	539	737	8
desarrolla	289	580	330	591	539	737	8
a	332	580	337	591	539	737	8
medida	338	580	369	591	539	737	8
que	371	580	387	591	539	737	8
los	389	580	400	591	539	737	8
cambios	402	580	437	591	539	737	8
inflamato-	439	580	482	591	539	737	8
rios	278	594	293	605	539	737	8
afectan	296	594	328	605	539	737	8
a	331	594	336	605	539	737	8
la	339	594	347	605	539	737	8
órbita,	350	594	377	605	539	737	8
con	380	594	395	605	539	737	8
aparición	398	594	437	605	539	737	8
de	440	594	450	605	539	737	8
edema	454	594	482	605	539	737	8
conjuntival,	278	608	325	619	539	737	8
proptosis	327	608	365	619	539	737	8
y	367	608	371	619	539	737	8
una	373	608	389	619	539	737	8
movilidad	391	608	431	619	539	737	8
ocular	433	608	458	619	539	737	8
redu-	460	608	482	619	539	737	8
cida	278	622	295	633	539	737	8
y	298	622	303	633	539	737	8
dolorosa	306	622	342	633	539	737	8
56	342	620	349	628	539	737	8
.	349	622	351	633	539	737	8
Esta	354	622	372	633	539	737	8
complicación	375	622	430	633	539	737	8
requiere	433	622	468	633	539	737	8
un	471	622	482	633	539	737	8
tratamiento	278	636	328	646	539	737	8
intensivo	331	636	368	646	539	737	8
con	371	636	386	646	539	737	8
antibioterapia	389	636	447	646	539	737	8
intrave-	450	636	482	646	539	737	8
nosa,	278	650	299	660	539	737	8
así	302	650	313	660	539	737	8
como	316	650	338	660	539	737	8
excluir	341	650	368	660	539	737	8
la	370	650	378	660	539	737	8
existencia	380	650	421	660	539	737	8
de	424	650	434	660	539	737	8
un	436	650	447	660	539	737	8
absceso	449	650	482	660	539	737	8
subperióstico	278	663	333	674	539	737	8
u	336	663	341	674	539	737	8
orbitario	344	663	379	674	539	737	8
mediante	382	663	421	674	539	737	8
TC.	423	663	436	674	539	737	8
En	438	663	448	674	539	737	8
caso	451	663	469	674	539	737	8
de	472	663	482	674	539	737	8
Martínez	225	18	246	28	539	737	9
Campos	248	18	267	28	539	737	9
L,	269	18	273	28	539	737	9
et	275	18	279	28	539	737	9
al.	281	18	287	28	539	737	9
Documento	288	18	317	28	539	737	9
de	318	18	324	28	539	737	9
consenso	326	18	348	28	539	737	9
sobre	349	18	362	28	539	737	9
etiología,	364	18	386	28	539	737	9
diagnóstico	388	18	415	28	539	737	9
y	417	18	419	28	539	737	9
tratamiento	421	18	449	28	539	737	9
de	450	18	456	28	539	737	9
la	458	18	462	28	539	737	9
sinusitis	464	18	482	28	539	737	9
sospecha	57	55	95	66	539	737	9
de	97	55	107	66	539	737	9
complicación	110	55	164	66	539	737	9
intracraneal,	167	55	218	66	539	737	9
se	221	55	230	66	539	737	9
deberá	232	55	261	66	539	737	9
completar	57	69	99	80	539	737	9
el	101	69	108	80	539	737	9
estudio	110	69	141	80	539	737	9
con	143	69	157	80	539	737	9
una	160	69	175	80	539	737	9
RM.	178	69	193	80	539	737	9
ticos	278	55	297	66	539	737	9
no	300	55	311	66	539	737	9
se	314	55	322	66	539	737	9
recomienda	325	55	374	66	539	737	9
en	377	55	387	66	539	737	9
las	390	55	402	66	539	737	9
últimas	405	55	436	66	539	737	9
revisiones,	439	55	482	66	539	737	9
por	278	69	292	80	539	737	9
falta	298	69	317	80	539	737	9
de	323	69	333	80	539	737	9
efectividad	339	69	386	80	539	737	9
y/o	391	69	405	80	539	737	9
potencial	410	69	450	80	539	737	9
toxici-	455	69	482	80	539	737	9
dad	278	82	293	93	539	737	9
1,62,63	293	81	314	89	539	737	9
.	314	82	316	93	539	737	9
Absceso	57	99	88	110	539	737	9
subperióstico	90	99	144	110	539	737	9
y	146	99	150	110	539	737	9
orbitario	152	99	188	110	539	737	9
Las	278	99	291	110	539	737	9
soluciones	292	99	336	110	539	737	9
salinas	337	99	365	110	539	737	9
iso-	367	99	382	110	539	737	9
o	383	99	389	110	539	737	9
hipertónicas	390	99	441	110	539	737	9
producen	443	99	482	110	539	737	9
una	278	112	294	123	539	737	9
mejoría	296	112	327	123	539	737	9
subjetiva	329	112	366	123	539	737	9
de	368	112	378	123	539	737	9
los	380	112	392	123	539	737	9
síntomas	394	112	432	123	539	737	9
y	434	112	438	123	539	737	9
del	440	112	452	123	539	737	9
aclara-	454	112	482	123	539	737	9
miento	278	126	307	137	539	737	9
mucociliar	310	126	353	137	539	737	9
64-66	353	124	370	132	539	737	9
,	370	126	372	137	539	737	9
mejoran	374	126	409	137	539	737	9
la	411	126	419	137	539	737	9
eliminación	421	126	469	137	539	737	9
de	472	126	482	137	539	737	9
las	278	139	289	150	539	737	9
secreciones	293	139	340	150	539	737	9
y	344	139	348	150	539	737	9
evitan	351	139	377	150	539	737	9
la	381	139	388	150	539	737	9
formación	391	139	434	150	539	737	9
de	437	139	447	150	539	737	9
costras,	451	139	482	150	539	737	9
pero	278	153	296	164	539	737	9
los	299	153	311	164	539	737	9
datos	314	153	337	164	539	737	9
aún	340	153	356	164	539	737	9
son	359	153	374	164	539	737	9
limitados	377	153	416	164	539	737	9
para	419	153	437	164	539	737	9
hacer	440	153	463	164	539	737	9
una	466	153	482	164	539	737	9
recomendación	278	166	341	177	539	737	9
con	343	166	358	177	539	737	9
suficiente	359	166	399	177	539	737	9
nivel	401	166	421	177	539	737	9
de	422	166	432	177	539	737	9
evidencia	434	166	473	177	539	737	9
67	473	165	480	172	539	737	9
.	480	166	482	177	539	737	9
El	57	115	64	126	539	737	9
absceso	66	115	98	126	539	737	9
subperióstico	100	115	155	126	539	737	9
se	156	115	165	126	539	737	9
forma	167	115	192	126	539	737	9
entre	193	115	215	126	539	737	9
la	217	115	224	126	539	737	9
periórbi-	226	115	261	126	539	737	9
ta	57	129	65	139	539	737	9
y	68	129	72	139	539	737	9
los	75	129	87	139	539	737	9
senos	90	129	114	139	539	737	9
paranasales	116	129	166	139	539	737	9
y	169	129	173	139	539	737	9
está	176	129	193	139	539	737	9
localizado	196	129	238	139	539	737	9
en	240	129	251	139	539	737	9
la	254	129	261	139	539	737	9
parte	57	142	79	153	539	737	9
más	82	142	99	153	539	737	9
externa	103	142	134	153	539	737	9
de	137	142	147	153	539	737	9
los	151	142	162	153	539	737	9
músculos	165	142	205	153	539	737	9
oculares.	208	142	245	153	539	737	9
Los	248	142	261	153	539	737	9
signos	57	156	83	166	539	737	9
clínicos	87	156	117	166	539	737	9
son	121	156	135	166	539	737	9
edema,	139	156	169	166	539	737	9
eritema,	173	156	207	166	539	737	9
equimosis	210	156	253	166	539	737	9
y	256	156	261	166	539	737	9
proptosis,	57	169	97	180	539	737	9
con	99	169	113	180	539	737	9
limitación	115	169	157	180	539	737	9
de	158	169	168	180	539	737	9
la	170	169	178	180	539	737	9
movilidad	180	169	220	180	539	737	9
(oftalmo-	222	169	261	180	539	737	9
plejía)	57	183	82	193	539	737	9
y	84	183	88	193	539	737	9
disminución	90	183	141	193	539	737	9
de	143	183	154	193	539	737	9
la	156	183	163	193	539	737	9
agudeza	165	183	200	193	539	737	9
visual	202	183	226	193	539	737	9
57	226	181	233	189	539	737	9
.	233	183	235	193	539	737	9
El	57	199	64	210	539	737	9
absceso	66	199	99	210	539	737	9
orbitario	101	199	137	210	539	737	9
es	139	199	148	210	539	737	9
intraconal,	150	199	194	210	539	737	9
limitado	196	199	231	210	539	737	9
por	233	199	247	210	539	737	9
los	249	199	261	210	539	737	9
músculos	57	212	96	223	539	737	9
rectos	98	212	122	223	539	737	9
y	124	212	129	223	539	737	9
las	130	212	142	223	539	737	9
membranas	143	212	193	223	539	737	9
que	194	212	210	223	539	737	9
los	211	212	223	223	539	737	9
unen	225	212	246	223	539	737	9
y	247	212	252	223	539	737	9
la	253	212	261	223	539	737	9
cápsula	57	226	88	237	539	737	9
de	92	226	102	237	539	737	9
Tenon.	105	226	132	237	539	737	9
Habitualmente	135	226	198	237	539	737	9
se	201	226	210	237	539	737	9
produce	213	226	247	237	539	737	9
en	250	226	261	237	539	737	9
casos	57	239	79	250	539	737	9
de	82	239	92	250	539	737	9
retraso	95	239	124	250	539	737	9
en	127	239	137	250	539	737	9
el	140	239	147	250	539	737	9
diagnóstico	150	239	197	250	539	737	9
o	200	239	205	250	539	737	9
en	208	239	218	250	539	737	9
pacientes	221	239	261	250	539	737	9
inmunodeprimidos,	57	253	137	264	539	737	9
con	140	253	154	264	539	737	9
una	157	253	173	264	539	737	9
frecuencia	175	253	218	264	539	737	9
que	220	253	235	264	539	737	9
oscila	238	253	261	264	539	737	9
entre	57	266	78	277	539	737	9
el	80	266	88	277	539	737	9
8	90	266	95	277	539	737	9
y	97	266	101	277	539	737	9
el	103	266	111	277	539	737	9
13%	113	266	130	277	539	737	9
58	130	265	138	273	539	737	9
.	138	266	140	277	539	737	9
Cuando	57	283	88	294	539	737	9
hay	91	283	105	294	539	737	9
un	108	283	119	294	539	737	9
absceso,	121	283	155	294	539	737	9
confirmado	157	283	204	294	539	737	9
con	207	283	221	294	539	737	9
TC,	224	283	236	294	539	737	9
y	238	283	242	294	539	737	9
pér-	245	283	261	294	539	737	9
dida	57	296	74	307	539	737	9
visual	76	296	100	307	539	737	9
progresiva	102	296	144	307	539	737	9
o	145	296	151	307	539	737	9
ausencia	152	296	188	307	539	737	9
de	190	296	200	307	539	737	9
mejoría	202	296	233	307	539	737	9
clínica	235	296	261	307	539	737	9
tras	57	310	72	321	539	737	9
48	74	310	84	321	539	737	9
horas	86	310	109	321	539	737	9
de	110	310	120	321	539	737	9
tratamiento	122	310	171	321	539	737	9
intravenoso,	172	310	222	321	539	737	9
está	223	310	241	321	539	737	9
indi-	242	310	261	321	539	737	9
cado	57	323	76	334	539	737	9
el	78	323	85	334	539	737	9
drenaje	87	323	118	334	539	737	9
orbitario	120	323	155	334	539	737	9
59	155	322	162	329	539	737	9
.	162	323	164	334	539	737	9
Debe	166	323	188	334	539	737	9
hacerse	190	323	221	334	539	737	9
un	223	323	234	334	539	737	9
segui-	236	323	261	334	539	737	9
miento	57	337	86	348	539	737	9
oftalmológico	88	337	144	348	539	737	9
de	146	337	156	348	539	737	9
la	158	337	165	348	539	737	9
agudeza	167	337	202	348	539	737	9
visual,	204	337	229	348	539	737	9
y	231	337	235	348	539	737	9
podrá	237	337	261	348	539	737	9
cambiarse	57	350	99	361	539	737	9
a	101	350	106	361	539	737	9
antibioterapia	108	350	165	361	539	737	9
oral	167	350	183	361	539	737	9
cuando	184	350	215	361	539	737	9
el	217	350	224	361	539	737	9
paciente	226	350	261	361	539	737	9
esté	57	364	74	375	539	737	9
afebril	76	364	102	375	539	737	9
más	104	364	121	375	539	737	9
de	123	364	133	375	539	737	9
48	136	364	146	375	539	737	9
horas	148	364	171	375	539	737	9
y	173	364	177	375	539	737	9
haya	179	364	199	375	539	737	9
una	201	364	217	375	539	737	9
resolución	219	364	261	375	539	737	9
de	57	377	67	388	539	737	9
los	69	377	80	388	539	737	9
signos	82	377	108	388	539	737	9
y	110	377	115	388	539	737	9
síntomas	117	377	154	388	539	737	9
oftalmológicos.	156	377	219	388	539	737	9
Los	57	394	70	404	539	737	9
consensos	72	394	114	404	539	737	9
actuales	117	394	151	404	539	737	9
recomiendan	153	394	207	404	539	737	9
que	209	394	225	404	539	737	9
las	227	394	239	404	539	737	9
celu-	241	394	261	404	539	737	9
litis	57	407	72	418	539	737	9
preseptales	74	407	121	418	539	737	9
y	123	407	127	418	539	737	9
orbitarias	130	407	169	418	539	737	9
deben	171	407	197	418	539	737	9
tratarse	199	407	231	418	539	737	9
inicial-	233	407	261	418	539	737	9
mente	57	421	84	431	539	737	9
con	86	421	100	431	539	737	9
antibioterapia,	102	421	162	431	539	737	9
mientras	164	421	201	431	539	737	9
que	203	421	219	431	539	737	9
los	221	421	232	431	539	737	9
absce-	234	421	261	431	539	737	9
sos	57	434	70	445	539	737	9
subperiósticos	77	434	139	445	539	737	9
e	145	434	150	445	539	737	9
intraorbitarios	157	434	218	445	539	737	9
precisan	225	434	261	445	539	737	9
tratamiento	57	448	107	458	539	737	9
quirúrgico,	109	448	154	458	539	737	9
habitualmente	156	448	218	458	539	737	9
mediante	221	448	261	458	539	737	9
endoscopia	57	461	103	472	539	737	9
57	103	460	111	467	539	737	9
.	111	461	113	472	539	737	9
Sin	115	461	127	472	539	737	9
embargo,	129	461	168	472	539	737	9
hay	170	461	185	472	539	737	9
estudios	187	461	222	472	539	737	9
recientes	224	461	261	472	539	737	9
que	57	475	72	485	539	737	9
demuestran	75	475	125	485	539	737	9
buenos	127	475	158	485	539	737	9
resultados	160	475	203	485	539	737	9
con	205	475	220	485	539	737	9
antibióti-	223	475	261	485	539	737	9
cos	57	488	70	499	539	737	9
intravenosos	72	488	124	499	539	737	9
en	126	488	136	499	539	737	9
niños	138	488	161	499	539	737	9
con	163	488	177	499	539	737	9
abscesos	179	488	216	499	539	737	9
subperiós-	218	488	261	499	539	737	9
ticos	57	502	76	512	539	737	9
60	76	500	83	508	539	737	9
,	83	502	85	512	539	737	9
siempre	87	502	120	512	539	737	9
que	121	502	137	512	539	737	9
se	138	502	147	512	539	737	9
cumplan	149	502	185	512	539	737	9
las	187	502	198	512	539	737	9
siguientes	200	502	242	512	539	737	9
con-	243	502	261	512	539	737	9
diciones:	57	515	93	526	539	737	9
mejoría	96	515	127	526	539	737	9
clínica	130	515	156	526	539	737	9
en	158	515	168	526	539	737	9
24-48	171	515	195	526	539	737	9
horas,	197	515	222	526	539	737	9
ausencia	224	515	261	526	539	737	9
de	57	529	67	539	539	737	9
disminución	72	529	124	539	539	737	9
de	129	529	139	539	539	737	9
la	144	529	151	539	539	737	9
agudeza	156	529	191	539	539	737	9
visual,	196	529	223	539	539	737	9
absceso	227	529	261	539	539	737	9
subperióstico	57	542	112	553	539	737	9
pequeño	114	542	151	553	539	737	9
(0,5-1	153	542	182	553	539	737	9
ml)	185	542	198	553	539	737	9
localizado	201	542	242	553	539	737	9
me-	244	542	261	553	539	737	9
dialmente,	57	556	102	566	539	737	9
ausencia	106	556	144	566	539	737	9
de	148	556	159	566	539	737	9
afectación	163	556	207	566	539	737	9
sistémica	212	556	252	566	539	737	9
y	257	556	261	566	539	737	9
edad	57	569	77	580	539	737	9
del	79	569	92	580	539	737	9
paciente	94	569	129	580	539	737	9
entre	131	569	153	580	539	737	9
2	155	569	160	580	539	737	9
y	162	569	166	580	539	737	9
4	168	569	174	580	539	737	9
años	176	569	195	580	539	737	9
61	195	568	203	575	539	737	9
.	203	569	205	580	539	737	9
TRATAMIENTO	57	600	124	613	539	737	9
Tratamiento	57	632	106	642	539	737	9
no	108	632	119	642	539	737	9
antibiótico	121	632	165	642	539	737	9
La	57	648	66	659	539	737	9
utilización	68	648	111	659	539	737	9
de	113	648	124	659	539	737	9
vitamina	126	648	163	659	539	737	9
C,	165	648	173	659	539	737	9
zinc,	176	648	194	659	539	737	9
equinácea,	196	648	241	659	539	737	9
des-	243	648	261	659	539	737	9
congestivos,	57	661	106	672	539	737	9
antihistamínicos	108	661	177	672	539	737	9
sistémicos	178	661	221	672	539	737	9
o	223	661	228	672	539	737	9
mucolí-	230	661	261	672	539	737	9
Los	278	183	291	193	539	737	9
corticoides	293	183	338	193	539	737	9
orales	340	183	365	193	539	737	9
como	367	183	390	193	539	737	9
tratamiento	392	183	442	193	539	737	9
adyuvan-	444	183	482	193	539	737	9
te	278	196	286	207	539	737	9
a	288	196	293	207	539	737	9
los	295	196	306	207	539	737	9
antibióticos	308	196	357	207	539	737	9
orales	358	196	383	207	539	737	9
son	385	196	400	207	539	737	9
efectivos	402	196	438	207	539	737	9
para	440	196	458	207	539	737	9
el	460	196	467	207	539	737	9
ali-	469	196	482	207	539	737	9
vio	278	210	290	220	539	737	9
de	293	210	303	220	539	737	9
los	306	210	318	220	539	737	9
síntomas	321	210	359	220	539	737	9
en	362	210	373	220	539	737	9
la	376	210	383	220	539	737	9
sinusitis	386	210	420	220	539	737	9
aguda	424	210	449	220	539	737	9
a	452	210	457	220	539	737	9
corto	460	210	482	220	539	737	9
plazo.	278	223	302	234	539	737	9
Sin	305	223	318	234	539	737	9
embargo,	321	223	360	234	539	737	9
los	363	223	374	234	539	737	9
datos	378	223	401	234	539	737	9
son	404	223	418	234	539	737	9
limitados	422	223	461	234	539	737	9
y	464	223	468	234	539	737	9
no	471	223	482	234	539	737	9
hay	278	237	292	247	539	737	9
estudios	295	237	330	247	539	737	9
de	332	237	342	247	539	737	9
calidad	345	237	374	247	539	737	9
que	377	237	393	247	539	737	9
justifiquen	395	237	440	247	539	737	9
su	442	237	452	247	539	737	9
uso	454	237	469	247	539	737	9
en	472	237	482	247	539	737	9
monoterapia	278	250	331	261	539	737	9
ni	334	250	342	261	539	737	9
como	344	250	367	261	539	737	9
tratamiento	369	250	419	261	539	737	9
adyuvante	422	250	465	261	539	737	9
a	467	250	472	261	539	737	9
la	474	250	482	261	539	737	9
antibioterapia	278	264	336	274	539	737	9
68	336	262	343	270	539	737	9
.	343	264	345	274	539	737	9
Los	278	280	291	291	539	737	9
corticoides	293	280	338	291	539	737	9
intranasales	341	280	391	291	539	737	9
parecen	394	280	426	291	539	737	9
tener	429	280	451	291	539	737	9
alguna	453	280	482	291	539	737	9
utilidad	278	293	310	304	539	737	9
junto	313	293	335	304	539	737	9
con	338	293	353	304	539	737	9
los	356	293	367	304	539	737	9
antibióticos,	370	293	421	304	539	737	9
sobre	424	293	446	304	539	737	9
todo	449	293	469	304	539	737	9
en	471	293	482	304	539	737	9
estudios	278	307	313	318	539	737	9
realizados	314	307	356	318	539	737	9
en	358	307	368	318	539	737	9
adultos,	370	307	402	318	539	737	9
y	404	307	409	318	539	737	9
podrían	411	307	442	318	539	737	9
ser	444	307	457	318	539	737	9
bene-	458	307	482	318	539	737	9
ficiosos	278	320	308	331	539	737	9
en	311	320	321	331	539	737	9
niños	324	320	346	331	539	737	9
con	349	320	364	331	539	737	9
rinitis	366	320	390	331	539	737	9
alérgica	393	320	425	331	539	737	9
de	427	320	437	331	539	737	9
base,	440	320	461	331	539	737	9
pero	463	320	482	331	539	737	9
son	278	334	293	345	539	737	9
necesarios	295	334	338	345	539	737	9
más	340	334	358	345	539	737	9
estudios	360	334	395	345	539	737	9
que	397	334	413	345	539	737	9
avalen	415	334	442	345	539	737	9
su	444	334	454	345	539	737	9
verda-	456	334	482	345	539	737	9
dera	278	347	296	358	539	737	9
utilidad	298	347	330	358	539	737	9
en	332	347	342	358	539	737	9
la	344	347	352	358	539	737	9
sinusitis	354	347	388	358	539	737	9
pediátrica	390	347	431	358	539	737	9
69	431	346	438	354	539	737	9
.	438	347	440	358	539	737	9
Tratamiento	278	380	328	391	539	737	9
antibiótico	329	380	373	391	539	737	9
En	278	396	288	407	539	737	9
2001,	290	396	314	407	539	737	9
la	316	396	323	407	539	737	9
AAP	325	396	342	407	539	737	9
recomendó	344	396	391	407	539	737	9
el	394	396	401	407	539	737	9
uso	403	396	418	407	539	737	9
de	420	396	430	407	539	737	9
antibióticos	433	396	482	407	539	737	9
en	278	410	288	421	539	737	9
la	290	410	298	421	539	737	9
sinusitis	300	410	334	421	539	737	9
aguda	336	410	362	421	539	737	9
bacteriana,	364	410	411	421	539	737	9
aunque	413	410	445	421	539	737	9
su	447	410	457	421	539	737	9
efica-	459	410	482	421	539	737	9
cia	278	423	290	434	539	737	9
en	292	423	303	434	539	737	9
cuanto	306	423	335	434	539	737	9
al	338	423	345	434	539	737	9
control	348	423	378	434	539	737	9
de	381	423	391	434	539	737	9
los	394	423	406	434	539	737	9
síntomas	409	423	447	434	539	737	9
y,	450	423	456	434	539	737	9
sobre	459	423	482	434	539	737	9
todo,	278	437	299	448	539	737	9
con	301	437	316	448	539	737	9
respecto	318	437	354	448	539	737	9
a	356	437	361	448	539	737	9
la	364	437	371	448	539	737	9
prevención	373	437	419	448	539	737	9
de	421	437	432	448	539	737	9
las	434	437	445	448	539	737	9
posibles	448	437	482	448	539	737	9
complicaciones	278	450	343	461	539	737	9
de	347	450	358	461	539	737	9
la	362	450	369	461	539	737	9
enfermedad	373	450	425	461	539	737	9
es	429	450	439	461	539	737	9
aún	443	450	459	461	539	737	9
muy	463	450	482	461	539	737	9
controvertida	278	464	334	475	539	737	9
1,34,70-75	334	463	365	470	539	737	9
.	365	464	367	475	539	737	9
La	370	464	379	475	539	737	9
curación	382	464	417	475	539	737	9
espontánea	420	464	469	475	539	737	9
de	472	464	482	475	539	737	9
la	278	477	285	488	539	737	9
sinusitis	287	477	322	488	539	737	9
aguda	324	477	350	488	539	737	9
no	352	477	362	488	539	737	9
complicada	364	477	412	488	539	737	9
es	414	477	423	488	539	737	9
alta	425	477	441	488	539	737	9
(60-80%),	442	477	482	488	539	737	9
por	278	491	292	502	539	737	9
lo	294	491	302	502	539	737	9
que	304	491	320	502	539	737	9
actualmente	322	491	375	502	539	737	9
la	377	491	385	502	539	737	9
tendencia	387	491	429	502	539	737	9
es	431	491	440	502	539	737	9
recomen-	442	491	482	502	539	737	9
dar	278	504	292	515	539	737	9
la	296	504	303	515	539	737	9
prescripción	307	504	359	515	539	737	9
de	363	504	373	515	539	737	9
antibióticos	377	504	427	515	539	737	9
únicamente	431	504	482	515	539	737	9
para	278	518	296	529	539	737	9
los	299	518	310	529	539	737	9
casos	313	518	335	529	539	737	9
persistentes	338	518	389	529	539	737	9
o	391	518	396	529	539	737	9
complicados.	398	518	453	529	539	737	9
El	455	518	462	529	539	737	9
gru-	465	518	482	529	539	737	9
po	278	531	288	542	539	737	9
de	292	531	302	542	539	737	9
consenso	305	531	345	542	539	737	9
recomienda	348	531	398	542	539	737	9
iniciar	401	531	427	542	539	737	9
tratamiento	431	531	482	542	539	737	9
antibiótico	278	545	323	556	539	737	9
siempre	326	545	360	556	539	737	9
que	363	545	378	556	539	737	9
se	381	545	390	556	539	737	9
cumplan	393	545	430	556	539	737	9
los	433	545	445	556	539	737	9
criterios	448	545	482	556	539	737	9
diagnósticos	278	558	332	569	539	737	9
de	337	558	347	569	539	737	9
sinusitis	352	558	387	569	539	737	9
bacteriana	392	558	438	569	539	737	9
(véase	443	558	470	569	539	737	9
el	474	558	482	569	539	737	9
apartado	278	572	316	583	539	737	9
de	319	572	330	583	539	737	9
diagnóstico),	333	572	386	583	539	737	9
a	389	572	394	583	539	737	9
excepción	397	572	439	583	539	737	9
de	442	572	453	583	539	737	9
los	456	572	468	583	539	737	9
ni-	471	572	482	583	539	737	9
ños	278	585	293	596	539	737	9
que,	296	585	314	596	539	737	9
aun	317	585	333	596	539	737	9
manteniendo	336	585	393	596	539	737	9
síntomas	396	585	435	596	539	737	9
durante	438	585	471	596	539	737	9
al	474	585	482	596	539	737	9
menos	278	599	306	610	539	737	9
10	310	599	320	610	539	737	9
días,	324	599	343	610	539	737	9
muestran	347	599	388	610	539	737	9
una	391	599	407	610	539	737	9
evolución	411	599	451	610	539	737	9
clínica	455	599	482	610	539	737	9
favorable.	278	612	319	623	539	737	9
En	322	612	333	623	539	737	9
este	336	612	354	623	539	737	9
supuesto,	357	612	398	623	539	737	9
la	401	612	409	623	539	737	9
actitud	412	612	442	623	539	737	9
sería	446	612	466	623	539	737	9
ex-	469	612	482	623	539	737	9
pectante,	278	626	317	637	539	737	9
con	319	626	334	637	539	737	9
vigilancia	336	626	376	637	539	737	9
clínica	378	626	405	637	539	737	9
y	407	626	412	637	539	737	9
tratamiento	414	626	464	637	539	737	9
sin-	466	626	482	637	539	737	9
tomático.	278	639	317	650	539	737	9
Rev	345	696	356	704	539	737	9
Pediatr	358	696	379	704	539	737	9
Aten	381	696	396	704	539	737	9
Primaria.	397	696	424	704	539	737	9
2013;15:203-18	426	696	475	704	539	737	9
ISSN:	377	705	393	713	539	737	9
1139-7632	395	705	429	713	539	737	9
•	433	705	436	713	539	737	9
www.pap.es	438	705	475	713	539	737	9
211	486	696	502	707	539	737	9
Martínez	57	18	78	28	539	737	10
Campos	80	18	99	28	539	737	10
L,	101	18	105	28	539	737	10
et	107	18	111	28	539	737	10
al.	113	18	119	28	539	737	10
Documento	120	18	149	28	539	737	10
de	150	18	156	28	539	737	10
consenso	158	18	180	28	539	737	10
sobre	181	18	194	28	539	737	10
etiología,	196	18	218	28	539	737	10
diagnóstico	220	18	247	28	539	737	10
y	249	18	251	28	539	737	10
tratamiento	253	18	281	28	539	737	10
de	283	18	288	28	539	737	10
la	290	18	294	28	539	737	10
sinusitis	296	18	314	28	539	737	10
Tratamiento	57	55	107	66	539	737	10
de	109	55	118	66	539	737	10
elección	120	55	153	66	539	737	10
El	57	72	64	83	539	737	10
tratamiento	68	72	118	83	539	737	10
de	121	72	131	83	539	737	10
elección	135	72	169	83	539	737	10
en	172	72	183	83	539	737	10
nuestro	186	72	218	83	539	737	10
medio	222	72	248	83	539	737	10
es	252	72	261	83	539	737	10
amoxicilina	57	85	104	96	539	737	10
76-78	104	84	121	91	539	737	10
,	121	85	123	96	539	737	10
que	126	85	141	96	539	737	10
tiene	144	85	165	96	539	737	10
buena	167	85	193	96	539	737	10
actividad	196	85	233	96	539	737	10
frente	236	85	261	96	539	737	10
neumococo,	57	99	106	110	539	737	10
la	107	99	115	110	539	737	10
bacteria	116	99	149	110	539	737	10
más	151	99	168	110	539	737	10
frecuentemente	170	99	235	110	539	737	10
impli-	237	99	261	110	539	737	10
cada	57	112	76	123	539	737	10
y	77	112	82	123	539	737	10
la	83	112	91	123	539	737	10
que	92	112	108	123	539	737	10
presenta	109	112	145	123	539	737	10
una	146	112	162	123	539	737	10
tasa	164	112	181	123	539	737	10
más	183	112	200	123	539	737	10
alta	201	112	217	123	539	737	10
de	219	112	229	123	539	737	10
compli-	230	112	261	123	539	737	10
caciones.	57	126	94	137	539	737	10
En	97	126	107	137	539	737	10
áreas	110	126	132	137	539	737	10
con	135	126	150	137	539	737	10
altas	153	126	173	137	539	737	10
tasas	176	126	198	137	539	737	10
de	201	126	211	137	539	737	10
vacunación	214	126	261	137	539	737	10
antineumocócica	57	139	126	150	539	737	10
se	128	139	137	150	539	737	10
ha	138	139	149	150	539	737	10
observado	150	139	192	150	539	737	10
una	193	139	209	150	539	737	10
disminución	211	139	261	150	539	737	10
en	57	153	67	164	539	737	10
la	69	153	77	164	539	737	10
colonización	79	153	130	164	539	737	10
nasofaríngea	132	153	185	164	539	737	10
por	188	153	201	164	539	737	10
el	204	153	211	164	539	737	10
neumococo	213	153	261	164	539	737	10
y	57	166	61	177	539	737	10
un	63	166	74	177	539	737	10
aumento	77	166	114	177	539	737	10
de	116	166	126	177	539	737	10
los	128	166	140	177	539	737	10
aislamientos	142	166	194	177	539	737	10
de	196	166	206	177	539	737	10
H.	209	166	217	177	539	737	10
influenzae	219	166	261	177	539	737	10
no	57	180	67	191	539	737	10
tipable	71	180	100	191	539	737	10
y	103	180	108	191	539	737	10
de	111	180	122	191	539	737	10
M.	125	180	135	191	539	737	10
catarrhalis.	139	180	184	191	539	737	10
En	188	180	198	191	539	737	10
esta	202	180	219	191	539	737	10
situación	223	180	261	191	539	737	10
puede	57	193	82	204	539	737	10
utilizarse	85	193	122	204	539	737	10
como	124	193	147	204	539	737	10
alternativa	149	193	193	204	539	737	10
amoxicilina-cla-	196	193	261	204	539	737	10
vulánico,	57	207	93	218	539	737	10
ya	96	207	105	218	539	737	10
que	107	207	122	218	539	737	10
la	125	207	132	218	539	737	10
mayoría	135	207	168	218	539	737	10
de	170	207	180	218	539	737	10
los	182	207	194	218	539	737	10
aislamientos	196	207	248	218	539	737	10
de	251	207	261	218	539	737	10
M.	57	220	67	231	539	737	10
catarrhalis	70	220	112	231	539	737	10
y	115	220	119	231	539	737	10
el	122	220	129	231	539	737	10
10-20%	132	220	163	231	539	737	10
de	165	220	175	231	539	737	10
H.	178	220	186	231	539	737	10
influenzae	189	220	231	231	539	737	10
produ-	233	220	261	231	539	737	10
cen	57	234	71	245	539	737	10
betalactamasas.	76	234	144	245	539	737	10
La	149	234	158	245	539	737	10
amoxicilina-clavulánico	162	234	261	245	539	737	10
también	57	247	91	258	539	737	10
se	94	247	103	258	539	737	10
recomienda	106	247	154	258	539	737	10
en	157	247	167	258	539	737	10
sinusitis	169	247	203	258	539	737	10
con	206	247	221	258	539	737	10
riesgo	223	247	248	258	539	737	10
de	251	247	261	258	539	737	10
complicaciones	57	261	120	272	539	737	10
cuando	123	261	154	272	539	737	10
se	157	261	166	272	539	737	10
desee	169	261	193	272	539	737	10
cubrir	196	261	220	272	539	737	10
todas	223	261	246	272	539	737	10
las	249	261	261	272	539	737	10
situaciones:	57	274	106	285	539	737	10
niños	110	274	133	285	539	737	10
menores	137	274	173	285	539	737	10
de	178	274	188	285	539	737	10
2	192	274	197	285	539	737	10
años,	201	274	222	285	539	737	10
sinusitis	226	274	261	285	539	737	10
frontales	57	288	93	299	539	737	10
o	95	288	100	299	539	737	10
esfenoidales,	102	288	155	299	539	737	10
sinusitis	157	288	191	299	539	737	10
etmoidales	193	288	238	299	539	737	10
com-	240	288	261	299	539	737	10
plicadas,	57	301	92	312	539	737	10
pacientes	94	301	133	312	539	737	10
con	135	301	150	312	539	737	10
sintomatología	152	301	214	312	539	737	10
muy	216	301	234	312	539	737	10
inten-	236	301	261	312	539	737	10
sa	57	315	66	326	539	737	10
o	68	315	73	326	539	737	10
prolongada	75	315	122	326	539	737	10
(más	124	315	144	326	539	737	10
de	146	315	156	326	539	737	10
un	158	315	169	326	539	737	10
mes),	171	315	193	326	539	737	10
pacientes	195	315	234	326	539	737	10
inmu-	236	315	261	326	539	737	10
nodeprimidos	57	328	114	339	539	737	10
o	117	328	122	339	539	737	10
con	125	328	139	339	539	737	10
enfermedades	142	328	201	339	539	737	10
crónicas,	204	328	239	339	539	737	10
o	242	328	247	339	539	737	10
no	250	328	261	339	539	737	10
respuesta	57	342	96	353	539	737	10
al	98	342	106	353	539	737	10
tratamiento	108	342	157	353	539	737	10
inicial	159	342	183	353	539	737	10
con	185	342	199	353	539	737	10
amoxicilina.	201	342	250	353	539	737	10
En	57	358	67	369	539	737	10
España,	70	358	102	369	539	737	10
la	105	358	112	369	539	737	10
dosis	115	358	137	369	539	737	10
recomendada	140	358	197	369	539	737	10
de	200	358	210	369	539	737	10
amoxicilina	213	358	261	369	539	737	10
(tanto	57	372	82	382	539	737	10
sola	84	372	101	382	539	737	10
como	103	372	126	382	539	737	10
asociada	128	372	164	382	539	737	10
a	166	372	171	382	539	737	10
clavulánico)	173	372	222	382	539	737	10
es	224	372	233	382	539	737	10
de	235	372	245	382	539	737	10
80-	247	372	261	382	539	737	10
90	57	385	67	396	539	737	10
mg/kg/día	70	385	114	396	539	737	10
repartida	117	385	156	396	539	737	10
cada	159	385	178	396	539	737	10
8	181	385	187	396	539	737	10
horas,	190	385	215	396	539	737	10
ya	218	385	227	396	539	737	10
que	230	385	246	396	539	737	10
las	249	385	261	396	539	737	10
tasas	57	399	78	409	539	737	10
de	81	399	91	409	539	737	10
resistencia	93	399	137	409	539	737	10
del	139	399	152	409	539	737	10
neumococo	154	399	202	409	539	737	10
a	204	399	209	409	539	737	10
la	211	399	219	409	539	737	10
penicilina	221	399	261	409	539	737	10
son	57	412	71	423	539	737	10
superiores	73	412	116	423	539	737	10
al	118	412	126	423	539	737	10
10%.	128	412	147	423	539	737	10
Tratamiento	57	442	107	453	539	737	10
alternativo	109	442	153	453	539	737	10
Las	57	458	70	469	539	737	10
cefalosporinas	73	458	133	469	539	737	10
orales	136	458	160	469	539	737	10
de	163	458	173	469	539	737	10
segunda	176	458	212	469	539	737	10
generación	215	458	261	469	539	737	10
(cefuroxima	57	472	106	483	539	737	10
axetilo),	109	472	141	483	539	737	10
y	144	472	148	483	539	737	10
de	151	472	161	483	539	737	10
tercera	163	472	192	483	539	737	10
generación	195	472	240	483	539	737	10
(cef-	243	472	261	483	539	737	10
podoxima	57	485	98	496	539	737	10
proxetil	100	485	131	496	539	737	10
y	132	485	137	496	539	737	10
ceftibuteno)	138	485	189	496	539	737	10
y	190	485	195	496	539	737	10
las	196	485	208	496	539	737	10
fluoroquino-	209	485	261	496	539	737	10
lonas	57	499	79	510	539	737	10
también	81	499	116	510	539	737	10
han	119	499	135	510	539	737	10
resultado	137	499	176	510	539	737	10
eficaces	179	499	212	510	539	737	10
en	214	499	225	510	539	737	10
diversos	227	499	261	510	539	737	10
estudios,	57	512	93	523	539	737	10
pero	96	512	114	523	539	737	10
los	117	512	128	523	539	737	10
resultados	131	512	174	523	539	737	10
no	176	512	187	523	539	737	10
han	189	512	205	523	539	737	10
sido	208	512	225	523	539	737	10
superio-	227	512	261	523	539	737	10
res	57	526	69	537	539	737	10
a	71	526	76	537	539	737	10
los	78	526	90	537	539	737	10
conseguidos	93	526	144	537	539	737	10
con	146	526	161	537	539	737	10
amoxicilina	163	526	211	537	539	737	10
o	213	526	218	537	539	737	10
amoxicili-	221	526	261	537	539	737	10
na-clavulánico	57	539	117	550	539	737	10
79,80	117	538	133	545	539	737	10
,	133	539	135	550	539	737	10
por	137	539	151	550	539	737	10
lo	154	539	161	550	539	737	10
que	164	539	180	550	539	737	10
su	182	539	192	550	539	737	10
uso	195	539	209	550	539	737	10
debería	212	539	243	550	539	737	10
res-	246	539	261	550	539	737	10
tringirse	57	553	92	564	539	737	10
a	96	553	101	564	539	737	10
pacientes	105	553	146	564	539	737	10
con	150	553	165	564	539	737	10
alergia	169	553	197	564	539	737	10
no	202	553	212	564	539	737	10
tipo	217	553	233	564	539	737	10
I	237	553	240	564	539	737	10
a	244	553	249	564	539	737	10
la	253	553	261	564	539	737	10
penicilina.	57	566	99	577	539	737	10
Aunque	100	566	133	577	539	737	10
los	135	566	146	577	539	737	10
macrólidos	148	566	193	577	539	737	10
no	195	566	206	577	539	737	10
son	208	566	222	577	539	737	10
una	224	566	240	577	539	737	10
bue-	242	566	261	577	539	737	10
na	57	580	67	591	539	737	10
opción	71	580	99	591	539	737	10
terapéutica	102	580	150	591	539	737	10
por	153	580	167	591	539	737	10
su	170	580	180	591	539	737	10
alto	183	580	199	591	539	737	10
porcentaje	203	580	247	591	539	737	10
de	251	580	261	591	539	737	10
resistencias	57	593	105	604	539	737	10
(25-30%),	107	593	146	604	539	737	10
en	148	593	158	604	539	737	10
caso	161	593	179	604	539	737	10
de	181	593	191	604	539	737	10
alergia	194	593	222	604	539	737	10
inmedia-	224	593	261	604	539	737	10
ta	57	607	65	618	539	737	10
o	67	607	72	618	539	737	10
acelerada	74	607	114	618	539	737	10
(tipo	116	607	135	618	539	737	10
I)	137	607	142	618	539	737	10
sin	144	607	157	618	539	737	10
afectación	159	607	201	618	539	737	10
grave,	203	607	228	618	539	737	10
pueden	230	607	261	618	539	737	10
emplearse	57	620	100	631	539	737	10
y	101	620	106	631	539	737	10
preservar	107	620	145	631	539	737	10
otras	147	620	168	631	539	737	10
opciones	170	620	206	631	539	737	10
terapéuticas.	208	620	261	631	539	737	10
Otra	57	634	75	645	539	737	10
opción	77	634	104	645	539	737	10
en	106	634	116	645	539	737	10
estos	118	634	139	645	539	737	10
pacientes	141	634	180	645	539	737	10
con	182	634	197	645	539	737	10
sintomatología	198	634	261	645	539	737	10
leve	57	647	73	658	539	737	10
es	75	647	84	658	539	737	10
la	87	647	94	658	539	737	10
observación	97	647	146	658	539	737	10
estrecha	148	647	184	658	539	737	10
sin	186	647	198	658	539	737	10
antibioterapia.	201	647	261	658	539	737	10
Como	57	661	81	672	539	737	10
última	83	661	110	672	539	737	10
opción,	112	661	142	672	539	737	10
en	144	661	154	672	539	737	10
este	157	661	174	672	539	737	10
grupo	176	661	200	672	539	737	10
especial	202	661	235	672	539	737	10
de	238	661	248	672	539	737	10
ni-	250	661	261	672	539	737	10
212	35	696	52	707	539	737	10
Rev	62	696	74	704	539	737	10
Pediatr	76	696	97	704	539	737	10
Aten	99	696	113	704	539	737	10
Primaria.	115	696	141	704	539	737	10
2013;15:203-18	143	696	193	704	539	737	10
ISSN:	62	705	78	713	539	737	10
1139-7632	80	705	114	713	539	737	10
•	118	705	122	713	539	737	10
www.pap.es	123	705	161	713	539	737	10
ños	278	55	293	66	539	737	10
con	295	55	310	66	539	737	10
alergia	313	55	341	66	539	737	10
tipo	344	55	360	66	539	737	10
I	363	55	365	66	539	737	10
grave	368	55	390	66	539	737	10
a	393	55	398	66	539	737	10
la	401	55	408	66	539	737	10
penicilina	411	55	451	66	539	737	10
y	454	55	458	66	539	737	10
mala	461	55	482	66	539	737	10
respuesta	278	69	318	80	539	737	10
al	322	69	329	80	539	737	10
tratamiento	333	69	383	80	539	737	10
con	386	69	401	80	539	737	10
macrólidos,	404	69	452	80	539	737	10
podría	455	69	482	80	539	737	10
emplearse	278	82	321	93	539	737	10
levofloxacino.	323	82	378	93	539	737	10
Duración	278	115	314	126	539	737	10
de	317	115	326	126	539	737	10
la	328	115	336	126	539	737	10
antibioterapia	338	115	396	126	539	737	10
Se	278	131	287	142	539	737	10
recomienda	289	131	338	142	539	737	10
una	340	131	356	142	539	737	10
duración	358	131	394	142	539	737	10
del	396	131	409	142	539	737	10
tratamiento	411	131	460	142	539	737	10
anti-	463	131	482	142	539	737	10
biótico	278	145	306	156	539	737	10
entre	308	145	329	156	539	737	10
7	331	145	337	156	539	737	10
y	338	145	343	156	539	737	10
14	345	145	355	156	539	737	10
días	357	145	374	156	539	737	10
1,32	374	144	386	151	539	737	10
siendo	388	145	415	156	539	737	10
10	417	145	428	156	539	737	10
días	430	145	446	156	539	737	10
la	448	145	456	156	539	737	10
pauta	458	145	482	156	539	737	10
más	278	158	295	169	539	737	10
aconsejada	299	158	346	169	539	737	10
76,77,81,82	346	157	380	165	539	737	10
.	380	158	382	169	539	737	10
Algunos	386	158	420	169	539	737	10
pacientes	423	158	463	169	539	737	10
con	467	158	482	169	539	737	10
respuesta	278	172	319	183	539	737	10
más	323	172	341	183	539	737	10
lenta	345	172	367	183	539	737	10
requieren	371	172	411	183	539	737	10
un	416	172	427	183	539	737	10
tratamiento	431	172	482	183	539	737	10
más	278	185	295	196	539	737	10
largo	298	185	318	196	539	737	10
y	321	185	325	196	539	737	10
en	327	185	338	196	539	737	10
este	340	185	357	196	539	737	10
caso	359	185	378	196	539	737	10
se	380	185	389	196	539	737	10
recomienda	391	185	440	196	539	737	10
prolongar	442	185	482	196	539	737	10
la	278	199	285	210	539	737	10
antibioterapia	288	199	346	210	539	737	10
hasta	348	199	371	210	539	737	10
7	374	199	379	210	539	737	10
días	382	199	398	210	539	737	10
después	401	199	435	210	539	737	10
de	437	199	447	210	539	737	10
la	450	199	457	210	539	737	10
desa-	460	199	482	210	539	737	10
parición	278	212	311	223	539	737	10
de	313	212	323	223	539	737	10
los	325	212	336	223	539	737	10
síntomas	338	212	376	223	539	737	10
clínicos.	378	212	410	223	539	737	10
En	412	212	423	223	539	737	10
determinados	424	212	482	223	539	737	10
casos	278	226	300	237	539	737	10
(niños	303	226	328	237	539	737	10
con	331	226	346	237	539	737	10
respuesta	348	226	388	237	539	737	10
parcial)	391	226	421	237	539	737	10
puede	424	226	449	237	539	737	10
prolon-	452	226	482	237	539	737	10
garse	278	239	300	250	539	737	10
hasta	302	239	325	250	539	737	10
3	327	239	332	250	539	737	10
semanas	334	239	371	250	539	737	10
76,81	371	238	387	246	539	737	10
.	387	239	389	250	539	737	10
Actitud	278	272	307	283	539	737	10
recomendada	309	272	365	283	539	737	10
en	367	272	377	283	539	737	10
caso	379	272	397	283	539	737	10
de	399	272	408	283	539	737	10
fracaso	410	272	440	283	539	737	10
terapéutico	278	286	324	296	539	737	10
Con	278	302	294	313	539	737	10
un	296	302	307	313	539	737	10
tratamiento	310	302	359	313	539	737	10
adecuado,	362	302	403	313	539	737	10
en	406	302	416	313	539	737	10
48-72	419	302	442	313	539	737	10
horas	445	302	468	313	539	737	10
los	470	302	482	313	539	737	10
niños	278	315	300	326	539	737	10
suelen	303	315	329	326	539	737	10
quedar	332	315	361	326	539	737	10
afebriles,	363	315	399	326	539	737	10
y	402	315	406	326	539	737	10
la	409	315	416	326	539	737	10
tos	418	315	431	326	539	737	10
y	433	315	438	326	539	737	10
la	440	315	447	326	539	737	10
rinorrea	450	315	482	326	539	737	10
disminuyen	278	329	325	340	539	737	10
paulatinamente	327	329	392	340	539	737	10
76,82	392	328	408	335	539	737	10
.	408	329	409	340	539	737	10
Si	411	329	418	340	539	737	10
no	420	329	430	340	539	737	10
es	432	329	440	340	539	737	10
así,	442	329	455	340	539	737	10
deben	457	329	482	340	539	737	10
replantearse	278	342	328	353	539	737	10
el	330	342	337	353	539	737	10
diagnóstico	338	342	385	353	539	737	10
y	387	342	391	353	539	737	10
el	393	342	400	353	539	737	10
tratamiento	401	342	450	353	539	737	10
76,82	450	341	466	349	539	737	10
.	466	342	468	353	539	737	10
Las	469	342	482	353	539	737	10
principales	278	356	322	367	539	737	10
causas	324	356	352	367	539	737	10
de	354	356	364	367	539	737	10
fracaso	367	356	396	367	539	737	10
del	398	356	411	367	539	737	10
tratamiento,	413	356	464	367	539	737	10
una	466	356	482	367	539	737	10
vez	278	369	291	380	539	737	10
asegurado	292	369	334	380	539	737	10
su	336	369	345	380	539	737	10
correcto	347	369	379	380	539	737	10
cumplimiento,	381	369	439	380	539	737	10
son:	441	369	458	380	539	737	10
a)	459	369	467	380	539	737	10
mi-	468	369	482	380	539	737	10
croorganismo	278	383	334	394	539	737	10
resistente	336	383	376	394	539	737	10
al	379	383	386	394	539	737	10
antibiótico	388	383	432	394	539	737	10
utilizado,	434	383	471	394	539	737	10
b)	474	383	482	394	539	737	10
desarrollo	278	396	319	407	539	737	10
de	321	396	331	407	539	737	10
complicaciones,	332	396	398	407	539	737	10
c)	400	396	407	407	539	737	10
etiología	408	396	445	407	539	737	10
no	446	396	457	407	539	737	10
infec-	459	396	482	407	539	737	10
ciosa	278	410	299	421	539	737	10
(cuerpo	303	410	335	421	539	737	10
extraño	338	410	371	421	539	737	10
intranasal,	374	410	419	421	539	737	10
malformación	423	410	482	421	539	737	10
estructural	278	423	323	434	539	737	10
y	325	423	330	434	539	737	10
alergia)	331	423	362	434	539	737	10
o,	364	423	371	434	539	737	10
excepcionalmente,	373	423	451	434	539	737	10
d)	453	423	461	434	539	737	10
exis-	463	423	482	434	539	737	10
tencia	278	437	304	448	539	737	10
de	307	437	317	448	539	737	10
enfermedades	320	437	380	448	539	737	10
crónicas	384	437	418	448	539	737	10
o	421	437	426	448	539	737	10
inmunodefi-	430	437	482	448	539	737	10
ciencias.	278	450	313	461	539	737	10
En	315	450	325	461	539	737	10
caso	328	450	346	461	539	737	10
de	348	450	359	461	539	737	10
sospecha	361	450	399	461	539	737	10
de	401	450	412	461	539	737	10
microorganismo	414	450	482	461	539	737	10
resistente,	278	464	321	475	539	737	10
es	324	464	333	475	539	737	10
conveniente	335	464	386	475	539	737	10
modificar	388	464	428	475	539	737	10
la	431	464	438	475	539	737	10
antibiote-	441	464	482	475	539	737	10
rapia	278	477	299	488	539	737	10
empírica,	301	477	339	488	539	737	10
añadiendo	342	477	386	488	539	737	10
un	389	477	400	488	539	737	10
antimicrobiano	402	477	466	488	539	737	10
efi-	468	477	482	488	539	737	10
caz	278	491	291	502	539	737	10
contra	293	491	320	502	539	737	10
bacterias	322	491	360	502	539	737	10
productoras	362	491	412	502	539	737	10
de	414	491	424	502	539	737	10
betalactama-	426	491	482	502	539	737	10
sas	278	504	291	515	539	737	10
o	293	504	299	515	539	737	10
contra	301	504	327	515	539	737	10
neumococos	330	504	382	515	539	737	10
con	385	504	399	515	539	737	10
alta	402	504	418	515	539	737	10
resistencia	420	504	465	515	539	737	10
a	467	504	472	515	539	737	10
la	475	504	482	515	539	737	10
penicilina:	278	518	321	529	539	737	10
amoxicilina-clavulánico	323	518	421	529	539	737	10
o	423	518	428	529	539	737	10
incluso	430	518	460	529	539	737	10
cefa-	462	518	482	529	539	737	10
losporinas	278	531	321	542	539	737	10
de	324	531	334	542	539	737	10
tercera	337	531	366	542	539	737	10
generación	369	531	415	542	539	737	10
(ceftriaxona	418	531	468	542	539	737	10
in-	471	531	482	542	539	737	10
tramuscular)	278	545	331	556	539	737	10
76,82	331	544	347	551	539	737	10
.	347	545	349	556	539	737	10
Criterios	278	578	312	588	539	737	10
de	314	578	324	588	539	737	10
hospitalización	326	578	387	588	539	737	10
y	389	578	394	588	539	737	10
selección	395	578	432	588	539	737	10
de	278	591	288	602	539	737	10
la	290	591	297	602	539	737	10
antibioterapia	299	591	357	602	539	737	10
empírica	359	591	394	602	539	737	10
intravenosa	396	591	443	602	539	737	10
Los	278	607	291	618	539	737	10
niños	293	607	316	618	539	737	10
con	318	607	333	618	539	737	10
aspecto	335	607	367	618	539	737	10
séptico,	369	607	400	618	539	737	10
afectación	402	607	445	618	539	737	10
del	447	607	459	618	539	737	10
esta-	462	607	482	618	539	737	10
do	278	621	288	632	539	737	10
general,	292	621	326	632	539	737	10
fracaso	330	621	360	632	539	737	10
persistente	364	621	411	632	539	737	10
del	415	621	427	632	539	737	10
tratamiento	431	621	482	632	539	737	10
oral	278	634	294	645	539	737	10
o	297	634	302	645	539	737	10
con	306	634	321	645	539	737	10
complicaciones	324	634	388	645	539	737	10
(valorable	392	634	432	645	539	737	10
en	436	634	446	645	539	737	10
celulitis	450	634	482	645	539	737	10
preseptal)	278	648	319	659	539	737	10
deben	321	648	347	659	539	737	10
ser	349	648	361	659	539	737	10
hospitalizados	363	648	423	659	539	737	10
y	425	648	429	659	539	737	10
tratados	431	648	466	659	539	737	10
por	468	648	482	659	539	737	10
vía	278	661	290	672	539	737	10
parenteral	291	661	333	672	539	737	10
con	335	661	350	672	539	737	10
alguno	351	661	380	672	539	737	10
de	381	661	391	672	539	737	10
los	393	661	405	672	539	737	10
siguientes	406	661	448	672	539	737	10
antibió-	450	661	482	672	539	737	10
Martínez	225	18	246	28	539	737	11
Campos	248	18	267	28	539	737	11
L,	269	18	273	28	539	737	11
et	275	18	279	28	539	737	11
al.	281	18	287	28	539	737	11
Documento	288	18	317	28	539	737	11
de	318	18	324	28	539	737	11
consenso	326	18	348	28	539	737	11
sobre	349	18	362	28	539	737	11
etiología,	364	18	386	28	539	737	11
diagnóstico	388	18	415	28	539	737	11
y	417	18	419	28	539	737	11
tratamiento	421	18	449	28	539	737	11
de	450	18	456	28	539	737	11
la	458	18	462	28	539	737	11
sinusitis	464	18	482	28	539	737	11
ticos:	57	55	79	66	539	737	11
amoxicilina-clavulánico,	83	55	183	66	539	737	11
cefotaxima	186	55	233	66	539	737	11
o	237	55	242	66	539	737	11
cef-	245	55	261	66	539	737	11
triaxona	57	69	92	80	539	737	11
76,82	92	68	108	75	539	737	11
.	108	69	110	80	539	737	11
Se	113	69	123	80	539	737	11
recomienda	127	69	176	80	539	737	11
realizar	179	69	210	80	539	737	11
pruebas	213	69	247	80	539	737	11
de	251	69	261	80	539	737	11
imagen	57	83	88	94	539	737	11
para	92	83	110	94	539	737	11
confirmación	114	83	169	94	539	737	11
diagnóstica	173	83	221	94	539	737	11
y	224	83	229	94	539	737	11
valora-	232	83	261	94	539	737	11
ción	57	97	74	107	539	737	11
por	78	97	92	107	539	737	11
el	96	97	104	107	539	737	11
especialista	108	97	157	107	539	737	11
en	161	97	171	107	539	737	11
Otorrinolaringología	175	97	261	107	539	737	11
(ORL).	57	110	81	121	539	737	11
Ante	84	110	103	121	539	737	11
la	106	110	114	121	539	737	11
sospecha	117	110	155	121	539	737	11
de	158	110	168	121	539	737	11
complicaciones	171	110	235	121	539	737	11
intra-	238	110	261	121	539	737	11
craneales	57	124	96	135	539	737	11
con	98	124	113	135	539	737	11
posible	116	124	146	135	539	737	11
presencia	148	124	188	135	539	737	11
de	191	124	201	135	539	737	11
microorganis-	203	124	261	135	539	737	11
mos	57	138	74	149	539	737	11
anaerobios,	78	138	126	149	539	737	11
debe	130	138	150	149	539	737	11
asociarse	153	138	192	149	539	737	11
cefotaxima	195	138	242	149	539	737	11
con	246	138	261	149	539	737	11
metronidazol.	57	152	114	162	539	737	11
En	116	152	126	162	539	737	11
casos	128	152	150	162	539	737	11
de	152	152	162	162	539	737	11
alergia	164	152	192	162	539	737	11
tipo	194	152	210	162	539	737	11
I	212	152	215	162	539	737	11
a	217	152	222	162	539	737	11
la	224	152	231	162	539	737	11
penici-	233	152	261	162	539	737	11
lina,	57	165	74	176	539	737	11
el	76	165	83	176	539	737	11
levofloxacino	85	165	139	176	539	737	11
asociado	141	165	177	176	539	737	11
a	179	165	184	176	539	737	11
metronidazol	185	165	240	176	539	737	11
pue-	242	165	261	176	539	737	11
de	57	179	67	190	539	737	11
ser	69	179	81	190	539	737	11
una	83	179	99	190	539	737	11
opción	101	179	129	190	539	737	11
en	131	179	141	190	539	737	11
pacientes	143	179	183	190	539	737	11
graves.	185	179	213	190	539	737	11
Protocolo	57	209	95	220	539	737	11
de	97	209	107	220	539	737	11
tratamiento	109	209	158	220	539	737	11
1.	57	226	64	237	539	737	11
T	71	226	76	237	539	737	11
ratamiento	75	226	121	237	539	737	11
médico	123	226	154	237	539	737	11
no	156	226	166	237	539	737	11
antibiótico:	168	226	216	237	539	737	11
Analgesia:	71	242	125	253	539	737	11
recomendado	128	242	185	253	539	737	11
(IA).	188	242	204	253	539	737	11
Ibuprofeno	207	242	253	253	539	737	11
o	256	242	261	253	539	737	11
paracetamol	82	256	134	267	539	737	11
por	136	256	150	267	539	737	11
vía	151	256	163	267	539	737	11
oral	165	256	181	267	539	737	11
a	183	256	188	267	539	737	11
las	189	256	201	267	539	737	11
dosis	203	256	224	267	539	737	11
habitua-	226	256	261	267	539	737	11
les.	82	270	96	281	539	737	11
El	99	270	106	281	539	737	11
ibuprofeno	109	270	155	281	539	737	11
muestra	158	270	193	281	539	737	11
un	196	270	207	281	539	737	11
perfil	210	270	232	281	539	737	11
de	235	270	245	281	539	737	11
ac-	248	270	261	281	539	737	11
tuación	82	284	114	294	539	737	11
mejor	119	284	143	294	539	737	11
debido	148	284	177	294	539	737	11
a	182	284	187	294	539	737	11
su	191	284	201	294	539	737	11
doble	206	284	229	294	539	737	11
acción	234	284	261	294	539	737	11
analgésica	82	297	126	308	539	737	11
y	128	297	132	308	539	737	11
antiinflamatoria.	134	297	203	308	539	737	11
Lavados	71	314	115	325	539	737	11
con	117	314	132	325	539	737	11
suero	134	314	157	325	539	737	11
salino:	159	314	186	325	539	737	11
prueba	188	314	218	325	539	737	11
terapéuti-	220	314	261	325	539	737	11
ca	82	328	91	339	539	737	11
recomendada	94	328	151	339	539	737	11
(IIB).	154	328	172	339	539	737	11
Se	175	328	185	339	539	737	11
trata	188	328	208	339	539	737	11
de	211	328	221	339	539	737	11
un	224	328	235	339	539	737	11
trata-	238	328	261	339	539	737	11
miento	82	341	112	352	539	737	11
barato	115	341	142	352	539	737	11
e	144	341	149	352	539	737	11
inocuo	152	341	180	352	539	737	11
que	182	341	198	352	539	737	11
en	200	341	211	352	539	737	11
algunos	213	341	246	352	539	737	11
es-	249	341	261	352	539	737	11
tudios	82	355	108	366	539	737	11
se	110	355	119	366	539	737	11
ha	121	355	132	366	539	737	11
mostrado	134	355	173	366	539	737	11
eficaz.	175	355	201	366	539	737	11
Corticoterapia	71	372	141	383	539	737	11
intranasal:	144	372	188	383	539	737	11
recomendado	191	372	248	383	539	737	11
en	250	372	261	383	539	737	11
niños	82	386	105	396	539	737	11
con	107	386	121	396	539	737	11
base	123	386	142	396	539	737	11
de	144	386	154	396	539	737	11
rinitis	156	386	180	396	539	737	11
alérgica	181	386	213	396	539	737	11
(IIIC);	215	386	237	396	539	737	11
prue-	239	386	261	396	539	737	11
ba	82	399	93	410	539	737	11
terapéutica	96	399	144	410	539	737	11
en	148	399	158	410	539	737	11
niños	162	399	185	410	539	737	11
sin	189	399	201	410	539	737	11
base	205	399	224	410	539	737	11
alérgica	228	399	261	410	539	737	11
(IIIC),	82	413	104	424	539	737	11
sobre	107	413	130	424	539	737	11
todo	133	413	152	424	539	737	11
en	155	413	166	424	539	737	11
la	169	413	176	424	539	737	11
opción	180	413	208	424	539	737	11
observación	211	413	261	424	539	737	11
sin	82	427	94	438	539	737	11
antibióticos.	96	427	147	438	539	737	11
Mucolíticos,	71	443	131	454	539	737	11
descongestivos	133	443	195	454	539	737	11
y	196	443	201	454	539	737	11
antihistamíni-	202	443	261	454	539	737	11
cos:	82	457	98	468	539	737	11
no	100	457	111	468	539	737	11
recomendados	113	457	174	468	539	737	11
(IA).	176	457	192	468	539	737	11
	71	474	76	484	539	737	11
Observación	82	474	130	484	539	737	11
sin	132	474	143	484	539	737	11
antibióticos:	144	474	192	484	539	737	11
se	193	474	202	484	539	737	11
recomienda	203	474	249	484	539	737	11
no	250	474	261	484	539	737	11
iniciar	82	487	106	498	539	737	11
antibioterapia	108	487	163	498	539	737	11
en	165	487	175	498	539	737	11
los	177	487	188	498	539	737	11
niños	190	487	212	498	539	737	11
que,	214	487	230	498	539	737	11
a	232	487	237	498	539	737	11
pesar	239	487	261	498	539	737	11
de	82	501	92	512	539	737	11
tener	95	501	116	512	539	737	11
sintomatología	119	501	180	512	539	737	11
durante	183	501	214	512	539	737	11
más	217	501	234	512	539	737	11
de	238	501	247	512	539	737	11
10	251	501	261	512	539	737	11
días,	82	515	100	526	539	737	11
presentan	101	515	141	526	539	737	11
una	143	515	158	526	539	737	11
clara	160	515	178	526	539	737	11
evolución	180	515	217	526	539	737	11
favorable.	219	515	257	526	539	737	11
2.	57	531	64	542	539	737	11
T	71	531	76	542	539	737	11
ratamiento	75	531	121	542	539	737	11
antibiótico	124	531	168	542	539	737	11
oral:	171	531	189	542	539	737	11
recomendado	192	531	248	542	539	737	11
en	251	531	261	542	539	737	11
el	71	545	78	556	539	737	11
resto	80	545	101	556	539	737	11
de	103	545	113	556	539	737	11
los	115	545	127	556	539	737	11
pacientes	129	545	169	556	539	737	11
(IIB):	171	545	190	556	539	737	11
De	71	562	94	572	539	737	11
elección:	96	562	132	572	539	737	11
–	82	578	87	589	539	737	11
A	92	578	98	589	539	737	11
moxicilina	98	578	140	589	539	737	11
en	143	578	153	589	539	737	11
dosis	155	578	176	589	539	737	11
de	179	578	189	589	539	737	11
80-90	191	578	215	589	539	737	11
mg/kg/día	218	578	261	589	539	737	11
repartida	92	592	131	603	539	737	11
cada	134	592	154	603	539	737	11
8	157	592	163	603	539	737	11
horas	166	592	189	603	539	737	11
durante	193	592	226	603	539	737	11
10	230	592	240	603	539	737	11
días	244	592	261	603	539	737	11
(IIB).	92	606	110	617	539	737	11
En	71	622	93	633	539	737	11
niños	95	622	118	633	539	737	11
menores	120	622	156	633	539	737	11
de	159	622	169	633	539	737	11
dos	171	622	186	633	539	737	11
años,	188	622	210	633	539	737	11
sinusitis	212	622	246	633	539	737	11
es-	249	622	261	633	539	737	11
fenoidal	82	636	116	647	539	737	11
o	120	636	125	647	539	737	11
frontal,	129	636	160	647	539	737	11
celulitis	164	636	196	647	539	737	11
preseptal	200	636	239	647	539	737	11
inci-	243	636	261	647	539	737	11
piente,	82	650	110	661	539	737	11
inmunocomprometidos	113	650	210	661	539	737	11
o	212	650	217	661	539	737	11
con	220	650	234	661	539	737	11
enfer-	237	650	261	661	539	737	11
medad	82	664	111	674	539	737	11
importante	113	664	160	674	539	737	11
de	163	664	173	674	539	737	11
base,	175	664	196	674	539	737	11
sintomatología	198	664	261	674	539	737	11
muy	303	55	322	66	539	737	11
intensa	326	55	357	66	539	737	11
o	361	55	367	66	539	737	11
prolongada	371	55	419	66	539	737	11
(mayor	423	55	452	66	539	737	11
de	456	55	467	66	539	737	11
un	471	55	482	66	539	737	11
mes)	303	69	323	80	539	737	11
y	327	69	331	80	539	737	11
cuando	334	69	365	80	539	737	11
no	368	69	379	80	539	737	11
se	382	69	391	80	539	737	11
objetive	394	69	427	80	539	737	11
respuesta	431	69	471	80	539	737	11
al	474	69	482	80	539	737	11
tratamiento	303	83	353	93	539	737	11
inicial	355	83	379	93	539	737	11
con	381	83	396	93	539	737	11
amoxicilina:	398	83	448	93	539	737	11
–	303	99	309	110	539	737	11
A	313	99	319	110	539	737	11
moxicilina-clavulánico	319	99	411	110	539	737	11
(8/1)	413	99	433	110	539	737	11
en	436	99	446	110	539	737	11
dosis	448	99	469	110	539	737	11
de	472	99	482	110	539	737	11
80-90	313	113	337	123	539	737	11
mg/kg/día	340	113	384	123	539	737	11
repartida	387	113	425	123	539	737	11
cada	428	113	448	123	539	737	11
8	451	113	456	123	539	737	11
horas	459	113	482	123	539	737	11
durante	313	126	346	137	539	737	11
10	348	126	358	137	539	737	11
días	360	126	377	137	539	737	11
(IIB).	379	126	397	137	539	737	11
En	292	143	314	153	539	737	11
niños	317	143	339	153	539	737	11
con	342	143	357	153	539	737	11
alergia	360	143	388	153	539	737	11
retardada	391	143	431	153	539	737	11
a	434	143	439	153	539	737	11
penicilina	442	143	482	153	539	737	11
(reacción	303	156	341	167	539	737	11
no	343	156	353	167	539	737	11
anafiláctica):	355	156	408	167	539	737	11
efpodoxima	319	173	368	184	539	737	11
proxetil	370	173	402	184	539	737	11
en	404	173	414	184	539	737	11
dosis	416	173	437	184	539	737	11
de	439	173	450	184	539	737	11
10	452	173	462	184	539	737	11
mg/	464	173	482	184	539	737	11
–	303	173	309	184	539	737	11
C	313	173	319	184	539	737	11
kg/día	313	186	339	197	539	737	11
repartidos	342	186	385	197	539	737	11
cada	387	186	407	197	539	737	11
12	410	186	420	197	539	737	11
horas	423	186	446	197	539	737	11
durante	449	186	482	197	539	737	11
10	313	200	324	211	539	737	11
días	326	200	342	211	539	737	11
(IIB).	344	200	363	211	539	737	11
–	303	216	309	227	539	737	11
C	313	216	319	227	539	737	11
eftibuteno	319	216	362	227	539	737	11
en	364	216	374	227	539	737	11
dosis	376	216	397	227	539	737	11
de	399	216	409	227	539	737	11
9	411	216	416	227	539	737	11
mg/kg/día	418	216	461	227	539	737	11
cada	463	216	482	227	539	737	11
24	313	230	324	241	539	737	11
horas	325	230	348	241	539	737	11
(máximo	350	230	387	241	539	737	11
400	389	230	404	241	539	737	11
mg	406	230	419	241	539	737	11
al	421	230	429	241	539	737	11
día),	430	230	448	241	539	737	11
durante	449	230	482	241	539	737	11
5-10	313	244	332	254	539	737	11
días	334	244	351	254	539	737	11
(IIIC).	353	244	374	254	539	737	11
–	303	260	309	271	539	737	11
C	313	260	319	271	539	737	11
efuroxima	319	260	361	271	539	737	11
axetilo	363	260	391	271	539	737	11
en	392	260	403	271	539	737	11
dosis	404	260	425	271	539	737	11
de	427	260	437	271	539	737	11
30	439	260	449	271	539	737	11
mg/kg/	451	260	482	271	539	737	11
día	313	274	326	284	539	737	11
repartidos	328	274	371	284	539	737	11
cada	374	274	393	284	539	737	11
12	396	274	406	284	539	737	11
horas,	409	274	433	284	539	737	11
durante	436	274	469	284	539	737	11
10	471	274	482	284	539	737	11
días	313	287	330	298	539	737	11
(IIB).	332	287	350	298	539	737	11
En	292	304	314	314	539	737	11
niños	315	304	338	314	539	737	11
con	340	304	354	314	539	737	11
alergia	356	304	384	314	539	737	11
inmediata	385	304	428	314	539	737	11
o	429	304	434	314	539	737	11
acelerada	436	304	475	314	539	737	11
a	477	304	482	314	539	737	11
penicilina	303	317	343	328	539	737	11
(reacción	345	317	383	328	539	737	11
anafiláctica,	385	317	434	328	539	737	11
tipo	436	317	453	328	539	737	11
I):	455	317	463	328	539	737	11
alorar	318	334	343	344	539	737	11
especialmente	346	334	407	344	539	737	11
la	411	334	418	344	539	737	11
posibilidad	422	334	468	344	539	737	11
de	472	334	482	344	539	737	11
–	303	334	309	344	539	737	11
V	313	334	319	344	539	737	11
vigilancia	313	347	352	358	539	737	11
clínica	354	347	380	358	539	737	11
sin	382	347	394	358	539	737	11
antibioterapia	396	347	454	358	539	737	11
(IIIC).	457	347	478	358	539	737	11
–	303	364	309	375	539	737	11
E	313	364	318	375	539	737	11
n	318	364	323	375	539	737	11
casos	326	364	348	375	539	737	11
no	350	364	361	375	539	737	11
graves,	363	364	391	375	539	737	11
claritromicina	393	364	450	375	539	737	11
15	452	364	462	375	539	737	11
mg/	464	364	482	375	539	737	11
kg/día	313	377	339	388	539	737	11
repartidos	343	377	386	388	539	737	11
cada	389	377	409	388	539	737	11
12	413	377	423	388	539	737	11
horas	427	377	450	388	539	737	11
(IIIC)	454	377	473	388	539	737	11
o	477	377	482	388	539	737	11
azitromicina	313	391	365	402	539	737	11
10	366	391	377	402	539	737	11
mg/kg/día	379	391	422	402	539	737	11
cada	424	391	443	402	539	737	11
24	445	391	455	402	539	737	11
horas,	457	391	482	402	539	737	11
durante	313	405	346	415	539	737	11
3	348	405	354	415	539	737	11
días,	356	405	375	415	539	737	11
o	377	405	383	415	539	737	11
10	385	405	396	415	539	737	11
mg/kg/día	398	405	442	415	539	737	11
el	444	405	451	415	539	737	11
primer	454	405	482	415	539	737	11
día	313	418	326	429	539	737	11
y	328	418	332	429	539	737	11
5	334	418	340	429	539	737	11
mg/kg/día	342	418	385	429	539	737	11
durante	387	418	420	429	539	737	11
4	422	418	427	429	539	737	11
días	429	418	446	429	539	737	11
más.	448	418	467	429	539	737	11
–	303	435	309	445	539	737	11
E	313	435	318	445	539	737	11
n	318	435	323	445	539	737	11
casos	325	435	348	445	539	737	11
graves	349	435	376	445	539	737	11
o	377	435	383	445	539	737	11
si	384	435	391	445	539	737	11
han	393	435	409	445	539	737	11
fracasado	410	435	450	445	539	737	11
los	452	435	464	445	539	737	11
ma-	465	435	482	445	539	737	11
crólidos,	313	448	347	459	539	737	11
levofloxacino	350	448	405	459	539	737	11
en	407	448	418	459	539	737	11
dosis	421	448	442	459	539	737	11
de	445	448	455	459	539	737	11
10-20	458	448	482	459	539	737	11
mg/kg/día	313	462	356	473	539	737	11
repartido	358	462	396	473	539	737	11
cada	397	462	417	473	539	737	11
12-24	418	462	442	473	539	737	11
horas	444	462	467	473	539	737	11
du-	468	462	482	473	539	737	11
rante	313	475	335	486	539	737	11
10	337	475	347	486	539	737	11
días	349	475	366	486	539	737	11
(uso	368	475	386	486	539	737	11
off-label)	388	475	424	486	539	737	11
(IIIC).	426	475	447	486	539	737	11
En	292	492	314	503	539	737	11
niños	316	492	338	503	539	737	11
con	340	492	355	503	539	737	11
mala	357	492	378	503	539	737	11
tolerancia	380	492	421	503	539	737	11
oral	423	492	439	503	539	737	11
inicial:	441	492	468	503	539	737	11
–	303	508	309	519	539	737	11
C	313	508	319	519	539	737	11
eftriaxona	319	508	361	519	539	737	11
intramuscular	363	508	421	519	539	737	11
en	423	508	434	519	539	737	11
dosis	436	508	457	519	539	737	11
de	459	508	469	519	539	737	11
50	471	508	482	519	539	737	11
mg/kg/día	313	522	357	533	539	737	11
cada	362	522	382	533	539	737	11
24	387	522	397	533	539	737	11
horas	402	522	425	533	539	737	11
durante	430	522	463	533	539	737	11
1-3	468	522	482	533	539	737	11
días,	313	535	332	546	539	737	11
seguida	336	535	369	546	539	737	11
de	374	535	384	546	539	737	11
una	388	535	404	546	539	737	11
de	409	535	419	546	539	737	11
las	423	535	435	546	539	737	11
anteriores	439	535	482	546	539	737	11
pautas	313	549	342	560	539	737	11
(en	345	549	358	560	539	737	11
función	361	549	392	560	539	737	11
del	395	549	408	560	539	737	11
caso)	411	549	432	560	539	737	11
hasta	435	549	458	560	539	737	11
com-	461	549	482	560	539	737	11
pletar	313	563	338	573	539	737	11
10	340	563	351	573	539	737	11
días	354	563	371	573	539	737	11
(IIIC).	373	563	395	573	539	737	11
La	398	563	407	573	539	737	11
ceftriaxona	409	563	456	573	539	737	11
es	459	563	468	573	539	737	11
un	471	563	482	573	539	737	11
fármaco	313	576	347	587	539	737	11
de	349	576	359	587	539	737	11
dispensación	360	576	414	587	539	737	11
hospitalaria,	416	576	466	587	539	737	11
por	468	576	482	587	539	737	11
lo	313	590	321	601	539	737	11
que	323	590	339	601	539	737	11
el	341	590	348	601	539	737	11
paciente	351	590	386	601	539	737	11
debe	389	590	409	601	539	737	11
ser	411	590	423	601	539	737	11
remitido	426	590	461	601	539	737	11
para	464	590	482	601	539	737	11
valorar	313	604	341	614	539	737	11
su	343	604	353	614	539	737	11
administración.	355	604	419	614	539	737	11
ctitud	298	620	322	631	539	737	11
recomendada	325	620	381	631	539	737	11
en	384	620	394	631	539	737	11
caso	397	620	415	631	539	737	11
de	417	620	427	631	539	737	11
fracaso	430	620	460	631	539	737	11
tera-	462	620	482	631	539	737	11
3.	278	620	285	631	539	737	11
A	292	620	298	631	539	737	11
péutico	292	634	323	644	539	737	11
tras	325	634	341	644	539	737	11
48-72	343	634	367	644	539	737	11
horas	370	634	392	644	539	737	11
de	395	634	405	644	539	737	11
antibioterapia	407	634	466	644	539	737	11
ini-	468	634	482	644	539	737	11
cial	292	647	306	658	539	737	11
correcta:	308	647	344	658	539	737	11
Diagnóstico	292	664	352	674	539	737	11
diferencial:	354	664	400	674	539	737	11
Rev	345	696	356	704	539	737	11
Pediatr	358	696	379	704	539	737	11
Aten	381	696	396	704	539	737	11
Primaria.	397	696	424	704	539	737	11
2013;15:203-18	426	696	475	704	539	737	11
ISSN:	377	705	393	713	539	737	11
1139-7632	395	705	429	713	539	737	11
•	433	705	436	713	539	737	11
www.pap.es	438	705	475	713	539	737	11
213	486	696	502	707	539	737	11
Martínez	57	18	78	28	539	737	12
Campos	80	18	99	28	539	737	12
L,	101	18	105	28	539	737	12
et	107	18	111	28	539	737	12
al.	113	18	119	28	539	737	12
Documento	120	18	149	28	539	737	12
de	150	18	156	28	539	737	12
consenso	158	18	180	28	539	737	12
sobre	181	18	194	28	539	737	12
etiología,	196	18	218	28	539	737	12
diagnóstico	220	18	247	28	539	737	12
y	249	18	251	28	539	737	12
tratamiento	253	18	281	28	539	737	12
de	283	18	288	28	539	737	12
la	290	18	294	28	539	737	12
sinusitis	296	18	314	28	539	737	12
–	82	55	87	66	539	737	12
C	92	55	98	66	539	737	12
omplicaciones.	97	55	158	66	539	737	12
tiología	97	72	128	83	539	737	12
no	130	72	141	83	539	737	12
infecciosa.	143	72	185	83	539	737	12
–	82	72	87	83	539	737	12
E	92	72	97	83	539	737	12
–	82	88	87	99	539	737	12
I	92	88	94	99	539	737	12
nmunodeficiencias.	94	88	175	99	539	737	12
Valorar	71	104	111	115	539	737	12
pruebas	113	104	146	115	539	737	12
radiológicas	148	104	197	115	539	737	12
si	199	104	205	115	539	737	12
se	207	104	216	115	539	737	12
sospechan	217	104	261	115	539	737	12
complicaciones	82	118	145	129	539	737	12
(IIIC).	147	118	168	129	539	737	12
Cambio	71	134	114	145	539	737	12
de	117	134	127	145	539	737	12
antibioterapia	130	134	188	145	539	737	12
oral	191	134	207	145	539	737	12
empírica,	209	134	248	145	539	737	12
en	250	134	261	145	539	737	12
función	82	148	114	159	539	737	12
de	116	148	126	159	539	737	12
la	128	148	135	159	539	737	12
elección	137	148	171	159	539	737	12
inicial	173	148	197	159	539	737	12
(IIB):	199	148	218	159	539	737	12
moxicilina-clavulánico	98	164	189	175	539	737	12
en	191	164	201	175	539	737	12
dosis	203	164	224	175	539	737	12
de	225	164	235	175	539	737	12
80-90	237	164	261	175	539	737	12
–	82	164	87	175	539	737	12
A	92	164	98	175	539	737	12
mg/kg/día	92	178	135	188	539	737	12
cada	138	178	157	188	539	737	12
8	160	178	165	188	539	737	12
horas	167	178	190	188	539	737	12
si	193	178	199	188	539	737	12
se	202	178	211	188	539	737	12
inició	213	178	235	188	539	737	12
trata-	238	178	261	188	539	737	12
miento	92	191	122	202	539	737	12
con	124	191	138	202	539	737	12
amoxicilina	141	191	188	202	539	737	12
(IIB).	190	191	208	202	539	737	12
–	82	207	87	218	539	737	12
L	92	207	96	218	539	737	12
as	96	207	105	218	539	737	12
cefalosporinas	109	207	169	218	539	737	12
orales	173	207	198	218	539	737	12
(cefuroxima	202	207	252	218	539	737	12
o	256	207	261	218	539	737	12
ceftibuteno)	92	221	143	232	539	737	12
no	145	221	156	232	539	737	12
aportan	158	221	191	232	539	737	12
beneficios	194	221	236	232	539	737	12
sobre	238	221	261	232	539	737	12
amoxicilina-clavulánico	92	234	192	245	539	737	12
por	196	234	210	245	539	737	12
lo	215	234	223	245	539	737	12
que,	228	234	246	245	539	737	12
en	250	234	261	245	539	737	12
este	92	248	109	259	539	737	12
consenso,	111	248	151	259	539	737	12
no	152	248	163	259	539	737	12
se	165	248	173	259	539	737	12
recomiendan	175	248	229	259	539	737	12
en	230	248	241	259	539	737	12
caso	242	248	261	259	539	737	12
de	92	261	102	272	539	737	12
fracaso	104	261	134	272	539	737	12
del	136	261	148	272	539	737	12
tratamiento	151	261	200	272	539	737	12
inicial.	202	261	228	272	539	737	12
–	82	278	87	289	539	737	12
L	92	278	96	289	539	737	12
evofloxacino	96	278	148	289	539	737	12
en	150	278	160	289	539	737	12
dosis	163	278	184	289	539	737	12
de	186	278	196	289	539	737	12
10	199	278	209	289	539	737	12
mg/kg	212	278	239	289	539	737	12
cada	241	278	261	289	539	737	12
12	92	291	102	302	539	737	12
horas	105	291	127	302	539	737	12
en	130	291	140	302	539	737	12
niños	142	291	165	302	539	737	12
de	167	291	177	302	539	737	12
6	179	291	184	302	539	737	12
meses	186	291	212	302	539	737	12
a	215	291	219	302	539	737	12
5	222	291	227	302	539	737	12
años	229	291	249	302	539	737	12
de	251	291	261	302	539	737	12
edad	92	305	112	316	539	737	12
y	115	305	119	316	539	737	12
10	122	305	133	316	539	737	12
mg/kg/dosis	135	305	187	316	539	737	12
cada	190	305	209	316	539	737	12
24	212	305	222	316	539	737	12
horas	225	305	248	316	539	737	12
en	251	305	261	316	539	737	12
mayores	92	318	127	329	539	737	12
de	131	318	141	329	539	737	12
5	145	318	151	329	539	737	12
años	154	318	174	329	539	737	12
(dosis	178	318	203	329	539	737	12
máxima	206	318	241	329	539	737	12
500	245	318	261	329	539	737	12
mg/día)	92	332	125	343	539	737	12
(uso	128	332	145	343	539	737	12
off-label)	148	332	184	343	539	737	12
en	187	332	197	343	539	737	12
niños	200	332	222	343	539	737	12
con	225	332	240	343	539	737	12
aler-	242	332	261	343	539	737	12
gia	92	345	104	356	539	737	12
tipo	106	345	123	356	539	737	12
I	125	345	127	356	539	737	12
a	129	345	134	356	539	737	12
penicilinas	136	345	180	356	539	737	12
(anafilaxia)	182	345	228	356	539	737	12
si	229	345	236	356	539	737	12
no	238	345	248	356	539	737	12
ha	250	345	261	356	539	737	12
sido	92	359	109	369	539	737	12
efectivo	112	359	144	369	539	737	12
el	147	359	154	369	539	737	12
tratamiento	157	359	207	369	539	737	12
con	209	359	224	369	539	737	12
macróli-	227	359	261	369	539	737	12
dos	92	372	107	383	539	737	12
(IIIC).	109	372	130	383	539	737	12
–	82	389	87	399	539	737	12
L	92	389	96	399	539	737	12
os	96	389	105	399	539	737	12
pacientes	108	389	148	399	539	737	12
que	151	389	167	399	539	737	12
no	170	389	181	399	539	737	12
han	184	389	200	399	539	737	12
mejorado	203	389	243	399	539	737	12
con	246	389	261	399	539	737	12
las	92	402	103	413	539	737	12
pautas	106	402	134	413	539	737	12
anteriormente	136	402	196	413	539	737	12
descritas	199	402	235	413	539	737	12
debe-	238	402	261	413	539	737	12
rían	92	416	108	426	539	737	12
ser	111	416	123	426	539	737	12
remitidos	126	416	165	426	539	737	12
al	168	416	175	426	539	737	12
hospital	178	416	211	426	539	737	12
para	214	416	232	426	539	737	12
recibir	235	416	261	426	539	737	12
ceftriaxona	92	429	139	440	539	737	12
intramuscular.	141	429	200	440	539	737	12
4.	57	445	64	456	539	737	12
C	71	445	76	456	539	737	12
riterios	76	445	106	456	539	737	12
de	108	445	119	456	539	737	12
derivación	121	445	164	456	539	737	12
y	167	445	171	456	539	737	12
tratamiento	174	445	224	456	539	737	12
hospita-	226	445	261	456	539	737	12
lario:	71	459	92	470	539	737	12
Valoración	292	56	346	66	539	737	12
por	349	56	363	66	539	737	12
especialistas	365	56	417	66	539	737	12
en	420	56	430	66	539	737	12
ORL	433	56	449	66	539	737	12
y	451	56	456	66	539	737	12
Oftal-	458	56	482	66	539	737	12
mología	303	69	337	80	539	737	12
en	340	69	350	80	539	737	12
caso	353	69	372	80	539	737	12
de	374	69	385	80	539	737	12
celulitis	387	69	419	80	539	737	12
orbitaria	422	69	458	80	539	737	12
o	461	69	466	80	539	737	12
pe-	469	69	482	80	539	737	12
riorbitaria	303	83	344	93	539	737	12
(IIIC).	347	83	368	93	539	737	12
Tratamiento	292	99	353	110	539	737	12
intravenoso	356	99	404	110	539	737	12
(IIB):	406	99	425	110	539	737	12
–	303	115	309	126	539	737	12
Amoxicilina-clavulánico	313	115	412	126	539	737	12
en	415	115	425	126	539	737	12
dosis	428	115	450	126	539	737	12
de	453	115	463	126	539	737	12
100	466	115	482	126	539	737	12
mg/kg/día	313	129	356	140	539	737	12
repartidas	358	129	400	140	539	737	12
cada	403	129	422	140	539	737	12
6	424	129	429	140	539	737	12
horas	431	129	454	140	539	737	12
(IIB).	456	129	474	140	539	737	12
–	303	145	309	156	539	737	12
Cefotaxima	313	145	361	156	539	737	12
en	364	145	374	156	539	737	12
dosis	377	145	398	156	539	737	12
de	401	145	411	156	539	737	12
150-200	413	145	448	156	539	737	12
mg/kg/	451	145	482	156	539	737	12
día	313	159	326	169	539	737	12
repartidas	328	159	370	169	539	737	12
cada	372	159	391	169	539	737	12
6	394	159	399	169	539	737	12
u	401	159	407	169	539	737	12
8	409	159	414	169	539	737	12
horas	416	159	439	169	539	737	12
(IIB)	441	159	457	169	539	737	12
o	460	159	465	169	539	737	12
cef-	467	159	482	169	539	737	12
triaxona	313	172	348	183	539	737	12
en	352	172	362	183	539	737	12
dosis	366	172	387	183	539	737	12
de	391	172	401	183	539	737	12
50-100	405	172	434	183	539	737	12
mg/kg/día	438	172	482	183	539	737	12
cada	313	186	332	196	539	737	12
12	334	186	345	196	539	737	12
o	347	186	352	196	539	737	12
24	354	186	364	196	539	737	12
horas	366	186	389	196	539	737	12
(IIIC),	391	186	412	196	539	737	12
si	414	186	420	196	539	737	12
el	422	186	429	196	539	737	12
paciente	431	186	466	196	539	737	12
ha-	468	186	482	196	539	737	12
bía	313	199	326	210	539	737	12
recibido	328	199	361	210	539	737	12
previamente	362	199	414	210	539	737	12
amoxicilina-cla-	416	199	482	210	539	737	12
vulánico.	313	213	349	223	539	737	12
–	303	229	309	240	539	737	12
Levofloxacino	313	229	369	240	539	737	12
en	371	229	381	240	539	737	12
dosis	384	229	405	240	539	737	12
de	407	229	417	240	539	737	12
10	420	229	430	240	539	737	12
mg/kg	433	229	460	240	539	737	12
cada	462	229	482	240	539	737	12
12	313	243	324	253	539	737	12
horas	326	243	349	253	539	737	12
en	351	243	361	253	539	737	12
niños	363	243	386	253	539	737	12
de	388	243	398	253	539	737	12
6	400	243	405	253	539	737	12
meses	407	243	434	253	539	737	12
a	436	243	441	253	539	737	12
5	443	243	448	253	539	737	12
años	450	243	470	253	539	737	12
de	472	243	482	253	539	737	12
edad	313	256	334	267	539	737	12
y	336	256	341	267	539	737	12
10	343	256	354	267	539	737	12
mg/kg/dosis	356	256	408	267	539	737	12
cada	411	256	430	267	539	737	12
24	433	256	443	267	539	737	12
horas	446	256	469	267	539	737	12
en	472	256	482	267	539	737	12
mayores	313	270	348	280	539	737	12
de	352	270	362	280	539	737	12
5	366	270	372	280	539	737	12
años	376	270	396	280	539	737	12
(dosis	399	270	424	280	539	737	12
máxima	428	270	462	280	539	737	12
500	466	270	482	280	539	737	12
mg/día)	313	283	346	294	539	737	12
(uso	350	283	367	294	539	737	12
off-label)	371	283	408	294	539	737	12
(IIIC),	411	283	432	294	539	737	12
en	436	283	446	294	539	737	12
caso	450	283	468	294	539	737	12
de	472	283	482	294	539	737	12
niños	313	297	336	307	539	737	12
con	338	297	353	307	539	737	12
alergia	355	297	382	307	539	737	12
tipo	385	297	401	307	539	737	12
I	403	297	405	307	539	737	12
a	407	297	412	307	539	737	12
la	414	297	422	307	539	737	12
penicilina.	424	297	466	307	539	737	12
En	292	313	314	324	539	737	12
caso	316	313	334	324	539	737	12
de	337	313	347	324	539	737	12
sospecha	350	313	388	324	539	737	12
de	390	313	400	324	539	737	12
complicación	403	313	457	324	539	737	12
intra-	459	313	482	324	539	737	12
craneal	303	326	333	337	539	737	12
y	335	326	340	337	539	737	12
en	342	326	352	337	539	737	12
caso	354	326	372	337	539	737	12
de	374	326	384	337	539	737	12
riesgo	386	326	411	337	539	737	12
de	413	326	423	337	539	737	12
microorganis-	425	326	482	337	539	737	12
mos	303	340	321	351	539	737	12
anaerobios:	323	340	371	351	539	737	12
–	303	356	309	367	539	737	12
Añadir	313	356	341	367	539	737	12
metronidazol	344	356	400	367	539	737	12
al	403	356	410	367	539	737	12
tratamiento	414	356	464	367	539	737	12
con	467	356	482	367	539	737	12
cefotaxima	313	370	359	380	539	737	12
(o	362	370	370	380	539	737	12
levofloxacino	372	370	426	380	539	737	12
en	428	370	439	380	539	737	12
alérgicos),	441	370	482	380	539	737	12
en	313	383	323	394	539	737	12
dosis	325	383	346	394	539	737	12
de	349	383	359	394	539	737	12
30	361	383	371	394	539	737	12
mg/kg/día	373	383	416	394	539	737	12
repartidas	418	383	460	394	539	737	12
cada	463	383	482	394	539	737	12
6	313	397	318	407	539	737	12
horas	320	397	343	407	539	737	12
(IIIC).	345	397	366	407	539	737	12
En	292	413	314	424	539	737	12
caso	315	413	334	424	539	737	12
de	335	413	346	424	539	737	12
fracaso	347	413	377	424	539	737	12
de	379	413	389	424	539	737	12
antibioterapia	391	413	449	424	539	737	12
intrave-	450	413	482	424	539	737	12
nosa,	303	427	325	437	539	737	12
debe	327	427	347	437	539	737	12
valorarse	349	427	386	437	539	737	12
la	388	427	396	437	539	737	12
presencia	398	427	437	437	539	737	12
de	439	427	449	437	539	737	12
compli-	451	427	482	437	539	737	12
caciones	303	440	339	451	539	737	12
en	341	440	352	451	539	737	12
conjunto	354	440	391	451	539	737	12
con	394	440	408	451	539	737	12
el	411	440	418	451	539	737	12
especialista	421	440	469	451	539	737	12
en	471	440	482	451	539	737	12
ORL	303	454	319	464	539	737	12
y	321	454	326	464	539	737	12
un	328	454	339	464	539	737	12
experto	341	454	373	464	539	737	12
en	375	454	385	464	539	737	12
Infectología	387	454	436	464	539	737	12
pediátrica.	438	454	481	464	539	737	12
Criterios	71	475	117	486	539	737	12
de	119	475	129	486	539	737	12
hospitalización:	131	475	196	486	539	737	12
specto	98	492	125	502	539	737	12
séptico.	127	492	158	502	539	737	12
–	82	492	87	502	539	737	12
A	92	492	98	502	539	737	12
–	82	508	87	519	539	737	12
A	92	508	98	519	539	737	12
fectación	98	508	135	519	539	737	12
del	138	508	150	519	539	737	12
estado	152	508	180	519	539	737	12
general.	182	508	215	519	539	737	12
–	82	524	87	535	539	737	12
F	92	524	97	535	539	737	12
racaso	96	524	123	535	539	737	12
persistente	125	524	171	535	539	737	12
de	173	524	183	535	539	737	12
dos	185	524	199	535	539	737	12
ciclos	201	524	224	535	539	737	12
de	226	524	236	535	539	737	12
trata-	238	524	261	535	539	737	12
miento	92	538	122	548	539	737	12
oral	124	538	140	548	539	737	12
(criterio	143	538	175	548	539	737	12
de	177	538	188	548	539	737	12
valoración	190	538	232	548	539	737	12
hospi-	235	538	261	548	539	737	12
talaria	92	551	119	562	539	737	12
con	121	551	135	562	539	737	12
o	137	551	143	562	539	737	12
sin	145	551	157	562	539	737	12
ingreso).	159	551	194	562	539	737	12
omplicaciones	97	568	156	578	539	737	12
(con	159	568	176	578	539	737	12
la	179	568	186	578	539	737	12
posible	188	568	218	578	539	737	12
excepción	220	568	261	578	539	737	12
–	82	568	87	578	539	737	12
C	92	568	98	578	539	737	12
de	92	581	102	592	539	737	12
la	104	581	112	592	539	737	12
celulitis	114	581	145	592	539	737	12
preseptal).	147	581	191	592	539	737	12
–	82	597	87	608	539	737	12
E	92	597	97	608	539	737	12
ntorno	97	597	125	608	539	737	12
familiar	127	597	159	608	539	737	12
de	160	597	170	608	539	737	12
riesgo	172	597	197	608	539	737	12
que	199	597	214	608	539	737	12
no	216	597	227	608	539	737	12
garanti-	228	597	261	608	539	737	12
ce	92	611	101	622	539	737	12
el	103	611	110	622	539	737	12
cumplimiento	112	611	170	622	539	737	12
terapéutico.	172	611	221	622	539	737	12
Pruebas	71	627	115	638	539	737	12
radiológicas	117	627	166	638	539	737	12
recomendadas	168	627	229	638	539	737	12
(IIB).	231	627	249	638	539	737	12
214	35	696	52	707	539	737	12
Rev	62	696	74	704	539	737	12
Pediatr	76	696	97	704	539	737	12
Aten	99	696	113	704	539	737	12
Primaria.	115	696	141	704	539	737	12
2013;15:203-18	143	696	193	704	539	737	12
ISSN:	62	705	78	713	539	737	12
1139-7632	80	705	114	713	539	737	12
•	118	705	122	713	539	737	12
www.pap.es	123	705	161	713	539	737	12
CONFLICTO	278	487	321	497	539	737	12
DE	323	487	333	497	539	737	12
INTERESES	335	487	375	497	539	737	12
Los	278	510	289	519	539	737	12
doctores	291	510	321	519	539	737	12
Martínez,	324	510	357	519	539	737	12
Baquero,	360	510	390	519	539	737	12
Calvo,	393	510	413	519	539	737	12
de	416	510	424	519	539	737	12
la	427	510	433	519	539	737	12
Flor,	435	510	449	519	539	737	12
Alfayate,	452	510	482	519	539	737	12
Cilleruelo	278	520	311	529	539	737	12
y	312	520	316	529	539	737	12
Moraga	318	520	344	529	539	737	12
han	346	520	360	529	539	737	12
colaborado	361	520	400	529	539	737	12
como	401	520	421	529	539	737	12
ponentes	422	520	455	529	539	737	12
en	457	520	465	529	539	737	12
con-	467	520	482	529	539	737	12
ferencias	278	530	309	539	539	737	12
o	311	530	315	539	539	737	12
investigadores	318	530	368	539	539	737	12
en	370	530	378	539	539	737	12
estudios	381	530	410	539	539	737	12
patrocinados	412	530	457	539	539	737	12
por	459	530	471	539	539	737	12
al-	473	530	482	539	539	737	12
guno	278	540	296	549	539	737	12
de	298	540	307	549	539	737	12
los	309	540	319	549	539	737	12
siguientes:	321	540	359	549	539	737	12
Wyeth/Pfizer,	362	540	408	549	539	737	12
Sanofi-Pasteur-MSD,	411	540	482	549	539	737	12
GlaxoSmithKline,	278	550	338	559	539	737	12
Novartis,	341	550	371	559	539	737	12
Crucell,	374	550	400	559	539	737	12
Esteve,	402	550	426	559	539	737	12
Abbvie	429	550	452	559	539	737	12
y	455	550	458	559	539	737	12
Astra-	461	550	482	559	539	737	12
Zéneca.	278	560	304	569	539	737	12
El	306	560	312	569	539	737	12
resto	314	560	331	569	539	737	12
de	333	560	342	569	539	737	12
los	344	560	353	569	539	737	12
autores	355	560	381	569	539	737	12
declara	383	560	408	569	539	737	12
no	410	560	419	569	539	737	12
tener	421	560	440	569	539	737	12
conflicto	441	560	471	569	539	737	12
de	473	560	482	569	539	737	12
intereses.	278	570	311	579	539	737	12
ABREVIATURAS	278	595	336	605	539	737	12
ORL:	278	619	294	628	539	737	12
Otorrinolaringología	295	619	366	628	539	737	12
	367	619	372	628	539	737	12
RM:	373	619	387	628	539	737	12
resonancia	389	619	426	628	539	737	12
nuclear	428	619	454	628	539	737	12
magné-	455	619	482	628	539	737	12
tica	278	629	290	638	539	737	12
	292	629	297	638	539	737	12
TC:	298	629	309	638	539	737	12
tomografía	311	629	350	638	539	737	12
computarizada.	351	629	405	638	539	737	12
Martínez	225	18	246	28	539	737	13
Campos	248	18	267	28	539	737	13
L,	269	18	273	28	539	737	13
et	275	18	279	28	539	737	13
al.	281	18	287	28	539	737	13
Documento	288	18	317	28	539	737	13
de	318	18	324	28	539	737	13
consenso	326	18	348	28	539	737	13
sobre	349	18	362	28	539	737	13
etiología,	364	18	386	28	539	737	13
diagnóstico	388	18	415	28	539	737	13
y	417	18	419	28	539	737	13
tratamiento	421	18	449	28	539	737	13
de	450	18	456	28	539	737	13
la	458	18	462	28	539	737	13
sinusitis	464	18	482	28	539	737	13
BIBLIOGRAFÍA	57	55	123	68	539	737	13
1.	61	86	68	96	539	737	13
Fokkens	71	86	100	96	539	737	13
WJ,	102	86	114	96	539	737	13
Lund	116	86	134	96	539	737	13
VJ,	136	86	145	96	539	737	13
Mullol	147	86	170	96	539	737	13
J,	172	86	176	96	539	737	13
Bachert	178	86	207	96	539	737	13
C,	209	86	216	96	539	737	13
Alobid	217	86	241	96	539	737	13
I,	243	86	247	96	539	737	13
Ba-	249	86	261	96	539	737	13
roody	71	99	92	108	539	737	13
F,	95	99	100	108	539	737	13
et	103	99	110	108	539	737	13
al.	113	99	122	108	539	737	13
European	125	99	160	108	539	737	13
Position	163	99	193	108	539	737	13
Paper	196	99	217	108	539	737	13
on	220	99	229	108	539	737	13
rhinosi-	232	99	261	108	539	737	13
nusitis	71	111	97	121	539	737	13
and	102	111	117	121	539	737	13
Nasal	123	111	144	121	539	737	13
Polyps	150	111	174	121	539	737	13
2012.	180	111	201	121	539	737	13
Rhinol	207	111	231	121	539	737	13
Suppl.	237	111	261	121	539	737	13
2012;50(Supl	71	124	120	133	539	737	13
23):1-298.	122	124	159	133	539	737	13
2.	61	139	68	149	539	737	13
American	71	139	106	149	539	737	13
Academy	109	139	142	149	539	737	13
of	145	139	152	149	539	737	13
Pediatrics.	155	139	192	149	539	737	13
Subcommittee	194	139	249	149	539	737	13
on	251	139	261	149	539	737	13
Management	71	152	121	161	539	737	13
of	123	152	130	161	539	737	13
Sinusitis	132	152	163	161	539	737	13
and	164	152	178	161	539	737	13
Committee	180	152	221	161	539	737	13
on	223	152	232	161	539	737	13
Quality	234	152	261	161	539	737	13
Improvement.	71	164	123	174	539	737	13
Clinical	126	164	153	174	539	737	13
practice	156	164	185	174	539	737	13
guideline:	188	164	225	174	539	737	13
manage-	228	164	261	174	539	737	13
ment	71	177	91	186	539	737	13
of	94	177	101	186	539	737	13
sinusitis.	104	177	137	186	539	737	13
Pediatrics.	140	177	177	186	539	737	13
2001;108(3):798-808.	180	177	261	186	539	737	13
Erratum	71	189	101	199	539	737	13
in:	105	189	115	199	539	737	13
Pediatrics.	118	189	156	199	539	737	13
2002;109(5):40.	160	189	219	199	539	737	13
Pediatrics.	223	189	261	199	539	737	13
2001;108(5):A24.	71	202	134	211	539	737	13
3.	61	217	68	226	539	737	13
Meltzer	71	217	100	227	539	737	13
EO,	103	217	115	227	539	737	13
Hamilos	119	217	150	227	539	737	13
DL.	154	217	165	227	539	737	13
Rhinosinusitis	169	217	222	227	539	737	13
diagnosis	225	217	261	227	539	737	13
and	71	229	85	239	539	737	13
management	87	229	137	239	539	737	13
for	139	229	150	239	539	737	13
the	152	229	164	239	539	737	13
clinician:	166	229	199	239	539	737	13
a	201	229	206	239	539	737	13
synopsis	208	229	239	239	539	737	13
of	241	229	249	239	539	737	13
re-	251	229	261	239	539	737	13
cent	71	242	87	252	539	737	13
consensus	91	242	129	252	539	737	13
guidelines.	133	242	173	252	539	737	13
Mayo	176	242	197	252	539	737	13
Clin	200	242	215	252	539	737	13
Proc.	218	242	236	252	539	737	13
2011;	239	242	261	252	539	737	13
86(5):427-43.	71	254	120	264	539	737	13
4.	61	269	68	279	539	737	13
McQuillan	71	270	109	279	539	737	13
L,	111	270	117	279	539	737	13
Crane	119	270	140	279	539	737	13
LA,	142	270	153	279	539	737	13
Kempe	155	270	180	279	539	737	13
A.	183	270	190	279	539	737	13
Diagnosis	192	270	228	279	539	737	13
and	230	270	244	279	539	737	13
ma-	246	270	261	279	539	737	13
nagement	71	282	109	292	539	737	13
of	111	282	119	292	539	737	13
acute	121	282	141	292	539	737	13
sinusitis	143	282	174	292	539	737	13
by	176	282	185	292	539	737	13
pediatricians.	187	282	236	292	539	737	13
Pedia-	238	282	261	292	539	737	13
trics.	71	295	88	304	539	737	13
2009;123(2):e193-8.	90	295	165	304	539	737	13
5.	61	310	68	320	539	737	13
Tomás	71	310	95	320	539	737	13
M,	98	310	108	320	539	737	13
Ortega	111	310	137	320	539	737	13
P,	140	310	145	320	539	737	13
Mensa	148	310	174	320	539	737	13
J,	177	310	181	320	539	737	13
García	184	310	208	320	539	737	13
J,	212	310	216	320	539	737	13
Barberán	219	310	253	320	539	737	13
J.	256	310	261	320	539	737	13
Diagnóstico	71	323	115	332	539	737	13
y	117	323	121	332	539	737	13
tratamiento	124	323	169	332	539	737	13
de	171	323	180	332	539	737	13
las	183	323	193	332	539	737	13
rinosinusitis	196	323	241	332	539	737	13
agu-	244	323	261	332	539	737	13
das.	71	335	86	345	539	737	13
Segundo	93	335	127	345	539	737	13
consenso.	134	335	172	345	539	737	13
Rev	179	335	192	345	539	737	13
Esp	199	335	212	345	539	737	13
Quimioter.	220	335	261	345	539	737	13
2008;21(1):45-59.	71	348	137	357	539	737	13
6.	61	363	68	372	539	737	13
Jones	71	363	91	373	539	737	13
N.	93	363	101	373	539	737	13
The	103	363	116	373	539	737	13
nose	118	363	136	373	539	737	13
and	138	363	152	373	539	737	13
paranasal	154	363	190	373	539	737	13
sinuses	192	363	219	373	539	737	13
physiology	221	363	261	373	539	737	13
and	71	375	85	385	539	737	13
anatomy.	86	375	120	385	539	737	13
Adv	122	375	136	385	539	737	13
Drug	137	375	155	385	539	737	13
Deliv	157	375	175	385	539	737	13
Rev.	177	375	191	385	539	737	13
2001;51(1-3):5-19.	192	375	261	385	539	737	13
7.	61	390	68	400	539	737	13
Gwaltney	71	391	106	400	539	737	13
JM.	108	391	120	400	539	737	13
Clinical	122	391	149	400	539	737	13
significance	150	391	194	400	539	737	13
and	196	391	210	400	539	737	13
pathogenesis	212	391	261	400	539	737	13
of	71	403	78	413	539	737	13
viral	81	403	97	413	539	737	13
respiratory	99	403	139	413	539	737	13
infections.	142	403	181	413	539	737	13
Am	183	403	196	413	539	737	13
J	199	403	202	413	539	737	13
Med.	204	403	223	413	539	737	13
2002;112	225	403	261	413	539	737	13
Suppl	71	416	92	425	539	737	13
6A:13S-18S.	94	416	137	425	539	737	13
8.	61	431	68	441	539	737	13
Marchisio	71	431	107	441	539	737	13
P,	109	431	114	441	539	737	13
Ghisalberti	115	431	156	441	539	737	13
E,	158	431	164	441	539	737	13
Fusi	165	431	180	441	539	737	13
M,	181	431	191	441	539	737	13
Baggi	192	431	213	441	539	737	13
E,	215	431	221	441	539	737	13
Ragazzi	222	431	250	441	539	737	13
M,	251	431	261	441	539	737	13
Dusi	71	444	87	453	539	737	13
E.	90	444	96	453	539	737	13
Paranasal	98	444	134	453	539	737	13
sinuses	136	444	163	453	539	737	13
and	166	444	180	453	539	737	13
middle	182	444	208	453	539	737	13
ear	210	444	222	453	539	737	13
nfections:	224	444	261	453	539	737	13
what	71	456	90	466	539	737	13
do	93	456	102	466	539	737	13
they	104	456	121	466	539	737	13
have	123	456	141	466	539	737	13
in	143	456	150	466	539	737	13
common?	153	456	189	466	539	737	13
Pediatr	192	456	218	466	539	737	13
Allergy	220	456	246	466	539	737	13
Im-	248	456	261	466	539	737	13
munol.	71	469	97	478	539	737	13
2007;18	99	469	129	478	539	737	13
Suppl	131	469	152	478	539	737	13
18:31-4.	154	469	184	478	539	737	13
9.	61	484	68	493	539	737	13
Beule	71	484	91	494	539	737	13
AG.	94	484	106	494	539	737	13
Physiology	109	484	148	494	539	737	13
and	150	484	164	494	539	737	13
pathophysiology	167	484	228	494	539	737	13
of	230	484	238	494	539	737	13
respi-	240	484	261	494	539	737	13
ratory	71	496	93	506	539	737	13
mucosa	95	496	124	506	539	737	13
of	127	496	134	506	539	737	13
the	137	496	149	506	539	737	13
nose	152	496	169	506	539	737	13
and	172	496	186	506	539	737	13
the	189	496	201	506	539	737	13
paranasal	203	496	240	506	539	737	13
sinu-	242	496	261	506	539	737	13
ses.	71	509	84	519	539	737	13
Laryngorhinootologie.	86	509	167	519	539	737	13
2010;89	169	509	199	519	539	737	13
Suppl	201	509	222	519	539	737	13
1:S15-34.	224	509	258	519	539	737	13
10.	57	524	69	534	539	737	13
Goldsmith	71	524	110	534	539	737	13
AJ,	112	524	122	534	539	737	13
Rosenfeld	124	524	160	534	539	737	13
RM.	162	524	176	534	539	737	13
Treatment	178	524	216	534	539	737	13
of	218	524	226	534	539	737	13
pediatric	228	524	261	534	539	737	13
sinusitis.	71	537	103	546	539	737	13
Pediatr	105	537	131	546	539	737	13
Clin	133	537	147	546	539	737	13
North	149	537	171	546	539	737	13
Am.	173	537	187	546	539	737	13
2003;50(2):413-26.	189	537	259	546	539	737	13
11.	57	552	69	562	539	737	13
Gordts	71	552	96	562	539	737	13
F,	98	552	103	562	539	737	13
Halewyck	105	552	140	562	539	737	13
S,	142	552	148	562	539	737	13
Pierard	150	552	175	562	539	737	13
D,	177	552	184	562	539	737	13
Kaufman	186	552	220	562	539	737	13
L,	222	552	227	562	539	737	13
Clement	229	552	261	562	539	737	13
PA.	71	565	82	574	539	737	13
Microbiology	84	565	132	574	539	737	13
of	135	565	142	574	539	737	13
the	145	565	157	574	539	737	13
middle	160	565	185	574	539	737	13
meatus:	188	565	218	574	539	737	13
a	221	565	225	574	539	737	13
compari-	228	565	261	574	539	737	13
son	71	577	84	587	539	737	13
between	86	577	119	587	539	737	13
normal	121	577	147	587	539	737	13
adults	149	577	173	587	539	737	13
and	175	577	189	587	539	737	13
children.	191	577	222	587	539	737	13
J	225	577	227	587	539	737	13
Laryngol	230	577	261	587	539	737	13
Otol.	71	590	89	599	539	737	13
2000;114(3):184-8.	90	590	161	599	539	737	13
12.	57	605	69	614	539	737	13
Gordts	71	605	96	615	539	737	13
F,	98	605	103	615	539	737	13
Abu	106	605	120	615	539	737	13
Nasser	123	605	148	615	539	737	13
I,	150	605	154	615	539	737	13
Clement	157	605	188	615	539	737	13
PA,	191	605	201	615	539	737	13
Pierard	204	605	229	615	539	737	13
D,	232	605	239	615	539	737	13
Kauf-	242	605	261	615	539	737	13
man	71	618	88	627	539	737	13
L.	89	618	95	627	539	737	13
Bacteriology	96	618	141	627	539	737	13
of	143	618	150	627	539	737	13
the	151	618	164	627	539	737	13
middle	165	618	191	627	539	737	13
meatus	192	618	220	627	539	737	13
in	221	618	228	627	539	737	13
children.	230	618	261	627	539	737	13
Int	71	630	81	640	539	737	13
J	83	630	86	640	539	737	13
Pediatr	87	630	113	640	539	737	13
Otorhinolaryngol.	115	630	179	640	539	737	13
1999;48(2):163-7.	181	630	246	640	539	737	13
13.	57	645	69	655	539	737	13
Brook	71	645	92	655	539	737	13
I.	94	645	98	655	539	737	13
Management	101	645	151	655	539	737	13
of	154	645	161	655	539	737	13
Bacterial	164	645	196	655	539	737	13
Rhinosinusitis	199	645	251	655	539	737	13
in	254	645	261	655	539	737	13
Children.	71	658	104	667	539	737	13
Eur	106	658	118	667	539	737	13
Respir	120	658	142	667	539	737	13
Dis.	144	658	157	667	539	737	13
2012;8(1):56-60.	159	658	220	667	539	737	13
14.	278	55	290	65	539	737	13
Brook	292	56	313	65	539	737	13
I.	316	56	320	65	539	737	13
Microbiology	323	56	372	65	539	737	13
of	375	56	383	65	539	737	13
sinusitis.	386	56	419	65	539	737	13
Proc	422	56	438	65	539	737	13
Am	441	56	454	65	539	737	13
Thorac	457	56	482	65	539	737	13
Soc.	292	68	307	78	539	737	13
2011;8(1):90-100.	308	68	374	78	539	737	13
15.	278	83	290	93	539	737	13
Brook	292	84	313	93	539	737	13
I.	316	84	320	93	539	737	13
Bacteriology	322	84	368	93	539	737	13
of	371	84	378	93	539	737	13
acute	381	84	401	93	539	737	13
and	404	84	418	93	539	737	13
chronic	421	84	448	93	539	737	13
ethmoid	450	84	482	93	539	737	13
sinusitis.	292	96	324	106	539	737	13
J	326	96	329	106	539	737	13
Clin	331	96	345	106	539	737	13
Microbiol.	347	96	383	106	539	737	13
2005;43(7):3479-80.	385	96	460	106	539	737	13
16.	278	111	290	121	539	737	13
Wald	292	111	311	121	539	737	13
ER.	313	111	323	121	539	737	13
Microbiology	325	111	373	121	539	737	13
of	375	111	383	121	539	737	13
acute	384	111	405	121	539	737	13
and	407	111	421	121	539	737	13
chronic	423	111	450	121	539	737	13
sinusitis	451	111	482	121	539	737	13
in	292	124	299	134	539	737	13
children	300	124	330	134	539	737	13
and	332	124	346	134	539	737	13
adults.	347	124	372	134	539	737	13
Am	373	124	386	134	539	737	13
J	387	124	390	134	539	737	13
Med	391	124	408	134	539	737	13
Sci.	409	124	421	134	539	737	13
1998;316(1):13-	423	124	482	134	539	737	13
20.	292	136	303	146	539	737	13
17.	278	151	290	161	539	737	13
Brook	292	152	313	161	539	737	13
I.	317	152	321	161	539	737	13
Discrepancies	324	152	376	161	539	737	13
in	379	152	386	161	539	737	13
the	390	152	402	161	539	737	13
recovery	406	152	437	161	539	737	13
of	440	152	448	161	539	737	13
bacteria	451	152	482	161	539	737	13
from	292	164	310	174	539	737	13
multiple	312	164	343	174	539	737	13
sinuses	345	164	372	174	539	737	13
in	374	164	381	174	539	737	13
acute	383	164	403	174	539	737	13
and	405	164	419	174	539	737	13
chronic	421	164	448	174	539	737	13
sinusitis.	450	164	482	174	539	737	13
J	292	177	295	186	539	737	13
Med	297	177	313	186	539	737	13
Microbiol.	315	177	351	186	539	737	13
2004;53(Pt	353	177	394	186	539	737	13
9):879-85.	396	177	433	186	539	737	13
18.	278	192	290	202	539	737	13
Brook	292	192	313	202	539	737	13
I,	316	192	320	202	539	737	13
Gober	323	192	345	202	539	737	13
AE.	348	192	359	202	539	737	13
Frequency	362	192	400	202	539	737	13
of	403	192	410	202	539	737	13
recovery	413	192	444	202	539	737	13
of	447	192	454	202	539	737	13
patho-	457	192	482	202	539	737	13
gens	292	205	309	214	539	737	13
from	312	205	330	214	539	737	13
the	333	205	345	214	539	737	13
nasopharynx	348	205	396	214	539	737	13
of	399	205	406	214	539	737	13
children	409	205	439	214	539	737	13
with	442	205	459	214	539	737	13
acute	461	205	482	214	539	737	13
maxillary	292	217	326	227	539	737	13
sinusitis	328	217	359	227	539	737	13
before	361	217	384	227	539	737	13
and	386	217	400	227	539	737	13
after	402	217	420	227	539	737	13
the	422	217	434	227	539	737	13
introduction	436	217	482	227	539	737	13
of	292	230	299	239	539	737	13
vaccination	302	230	344	239	539	737	13
with	346	230	363	239	539	737	13
the	365	230	377	239	539	737	13
7-valent	379	230	409	239	539	737	13
pneumococcal	412	230	465	239	539	737	13
vac-	467	230	482	239	539	737	13
cine.	292	242	309	252	539	737	13
Int	311	242	321	252	539	737	13
J	323	242	326	252	539	737	13
Pediatr	328	242	354	252	539	737	13
Otorhinolaryngol.	356	242	421	252	539	737	13
2007;71(4):575-	423	242	482	252	539	737	13
9.	292	255	298	264	539	737	13
19.	278	270	290	280	539	737	13
Brook	292	270	313	280	539	737	13
I,	315	270	319	280	539	737	13
Foote	320	270	341	280	539	737	13
PA,	343	270	353	280	539	737	13
Hausfeld	355	270	388	280	539	737	13
JN.	390	270	401	280	539	737	13
Frequency	403	270	440	280	539	737	13
of	442	270	450	280	539	737	13
recovery	451	270	482	280	539	737	13
of	292	283	300	292	539	737	13
pathogens	303	283	342	292	539	737	13
Rausing	346	283	375	292	539	737	13
acute	378	283	399	292	539	737	13
maxillary	402	283	437	292	539	737	13
sinusitis	440	283	471	292	539	737	13
in	475	283	482	292	539	737	13
adults	292	295	315	305	539	737	13
before	318	295	341	305	539	737	13
and	344	295	358	305	539	737	13
after	361	295	378	305	539	737	13
introduction	381	295	427	305	539	737	13
of	430	295	437	305	539	737	13
vaccination	440	295	482	305	539	737	13
of	292	308	299	317	539	737	13
children	301	308	331	317	539	737	13
with	333	308	350	317	539	737	13
the	352	308	364	317	539	737	13
7-valent	366	308	396	317	539	737	13
pneumococcal	398	308	451	317	539	737	13
vaccine.	453	308	482	317	539	737	13
J	292	320	295	330	539	737	13
Med	297	320	313	330	539	737	13
Microbiol.	315	320	351	330	539	737	13
2006;55(Pt	353	320	394	330	539	737	13
7):943-6.	396	320	429	330	539	737	13
20.	278	335	290	345	539	737	13
Moreno-Pérez	292	335	343	345	539	737	13
D,	345	335	352	345	539	737	13
Álvarez	354	335	381	345	539	737	13
García	383	335	406	345	539	737	13
FJ,	409	335	416	345	539	737	13
Arístegui	419	335	452	345	539	737	13
Fernán-	454	335	482	345	539	737	13
dez	292	348	305	358	539	737	13
J,	307	348	311	358	539	737	13
Barrio	314	348	336	358	539	737	13
Corrales	338	348	368	358	539	737	13
F,	370	348	375	358	539	737	13
Cilleruelo	377	348	412	358	539	737	13
Ortega	414	348	440	358	539	737	13
MJ,	442	348	454	358	539	737	13
Corret-	456	348	482	358	539	737	13
ger	292	360	304	370	539	737	13
Rauet	306	360	327	370	539	737	13
JM,	329	360	341	370	539	737	13
et	343	360	351	370	539	737	13
al.;	353	360	364	370	539	737	13
Comité	366	360	392	370	539	737	13
Asesor	394	360	419	370	539	737	13
de	421	360	430	370	539	737	13
Vacunas	431	360	462	370	539	737	13
de	464	360	473	370	539	737	13
la	475	360	482	370	539	737	13
Asociación	292	373	331	383	539	737	13
Española	332	373	365	383	539	737	13
de	367	373	376	383	539	737	13
Pediatría,	377	373	411	383	539	737	13
España.	413	373	441	383	539	737	13
Calendario	442	373	482	383	539	737	13
de	292	385	301	395	539	737	13
vacunaciones	303	385	353	395	539	737	13
de	355	385	364	395	539	737	13
la	367	385	373	395	539	737	13
AEP:	376	385	392	395	539	737	13
recomendaciones	394	385	459	395	539	737	13
2013.	461	385	482	395	539	737	13
An	292	398	302	408	539	737	13
Pediatr	304	398	330	408	539	737	13
(Barc).	332	398	354	408	539	737	13
2013;78(1):59.e1-27.	356	398	433	408	539	737	13
21.	278	413	290	423	539	737	13
Liñares	292	413	318	423	539	737	13
J,	320	413	324	423	539	737	13
Ardanuy	327	413	358	423	539	737	13
C,	360	413	367	423	539	737	13
Pallares	369	413	397	423	539	737	13
R,	399	413	405	423	539	737	13
Fenoll	408	413	430	423	539	737	13
A.	432	413	439	423	539	737	13
Changes	441	413	473	423	539	737	13
in	475	413	482	423	539	737	13
antimicrobial	292	426	341	435	539	737	13
resistance,	342	426	381	435	539	737	13
serotypes	383	426	418	435	539	737	13
and	420	426	434	435	539	737	13
genotypes	435	426	473	435	539	737	13
in	475	426	482	435	539	737	13
Streptococcus	292	438	344	448	539	737	13
pneumoniae	348	438	396	448	539	737	13
over	400	438	416	448	539	737	13
a	420	438	424	448	539	737	13
30-yearperiod.	428	438	482	448	539	737	13
Clin	292	451	306	460	539	737	13
Microbiol	308	451	343	460	539	737	13
Infect.	345	451	368	460	539	737	13
2010;16(5):402-10.	370	451	440	460	539	737	13
22.	278	466	290	476	539	737	13
Fenoll	292	466	314	476	539	737	13
A,	316	466	323	476	539	737	13
Granizo	325	466	353	476	539	737	13
JJ,	355	466	362	476	539	737	13
Aguilar	364	466	390	476	539	737	13
L,	392	466	398	476	539	737	13
Giménez	400	466	432	476	539	737	13
MJ,	434	466	446	476	539	737	13
Aragone-	448	466	482	476	539	737	13
ses-Fenoll	292	479	328	488	539	737	13
L,	330	479	336	488	539	737	13
Hanquet	338	479	370	488	539	737	13
G,	372	479	380	488	539	737	13
et	382	479	389	488	539	737	13
al.	391	479	399	488	539	737	13
Temporal	401	479	435	488	539	737	13
trends	437	479	461	488	539	737	13
of	463	479	470	488	539	737	13
in-	472	479	482	488	539	737	13
vasive	292	491	314	501	539	737	13
Streptococcus	316	491	368	501	539	737	13
pneumoniaeserotypes	370	491	452	501	539	737	13
and	454	491	468	501	539	737	13
an-	470	491	482	501	539	737	13
timicrobial	292	504	332	513	539	737	13
resistance	333	504	370	513	539	737	13
patterns	372	504	403	513	539	737	13
in	404	504	411	513	539	737	13
Spain	413	504	433	513	539	737	13
from	435	504	453	513	539	737	13
1979	454	504	473	513	539	737	13
to	474	504	482	513	539	737	13
2007.	292	516	312	526	539	737	13
J	314	516	317	526	539	737	13
Clin	319	516	333	526	539	737	13
Microbiol.	335	516	372	526	539	737	13
2009;47(4):1012-20.	373	516	449	526	539	737	13
23.	278	531	290	541	539	737	13
Sánchez-Tatay	292	531	344	541	539	737	13
D,	346	531	353	541	539	737	13
Arroyo	356	531	380	541	539	737	13
LA,	382	531	392	541	539	737	13
Tarragó	395	531	422	541	539	737	13
D,	424	531	431	541	539	737	13
Lirola	434	531	454	541	539	737	13
MJ,	456	531	468	541	539	737	13
Po-	470	531	482	541	539	737	13
rras	292	544	306	554	539	737	13
A,	309	544	316	554	539	737	13
Fenoll	319	544	341	554	539	737	13
A,	344	544	351	554	539	737	13
et	354	544	361	554	539	737	13
al.	364	544	373	554	539	737	13
Antibiotic	376	544	412	554	539	737	13
susceptibility	415	544	465	554	539	737	13
and	468	544	482	554	539	737	13
molecular	292	556	329	566	539	737	13
epidemiology	332	556	383	566	539	737	13
of	386	556	394	566	539	737	13
nasopharyngeal	397	556	457	566	539	737	13
pneu-	460	556	482	566	539	737	13
mococci	292	569	322	579	539	737	13
from	324	569	342	579	539	737	13
Spanish	343	569	372	579	539	737	13
children.	374	569	405	579	539	737	13
Clin	407	569	421	579	539	737	13
Microbiol	423	569	457	579	539	737	13
Infect.	459	569	482	579	539	737	13
2008;14(8):797-801.	292	581	367	591	539	737	13
24.	278	596	290	606	539	737	13
Fenoll	292	597	314	606	539	737	13
A,	316	597	323	606	539	737	13
Aguilar	324	597	351	606	539	737	13
L,	353	597	358	606	539	737	13
Vicioso	360	597	386	606	539	737	13
MD,	387	597	402	606	539	737	13
Giménez	404	597	437	606	539	737	13
MJ,	439	597	451	606	539	737	13
Robledo	452	597	482	606	539	737	13
O,	292	609	299	619	539	737	13
Granizo	303	609	331	619	539	737	13
JJ.	335	609	342	619	539	737	13
Increase	345	609	375	619	539	737	13
in	379	609	386	619	539	737	13
serotype	389	609	421	619	539	737	13
19A	424	609	439	619	539	737	13
prevalence	442	609	482	619	539	737	13
and	292	622	306	631	539	737	13
amoxicillin	308	622	348	631	539	737	13
non-susceptibility	350	622	416	631	539	737	13
among	417	622	443	631	539	737	13
paediatric	445	622	482	631	539	737	13
Streptococcus	292	634	343	644	539	737	13
pneumoniae	345	634	392	644	539	737	13
isolates	394	634	421	644	539	737	13
from	423	634	441	644	539	737	13
middle	443	634	468	644	539	737	13
ear	470	634	482	644	539	737	13
fluid	292	647	309	656	539	737	13
in	312	647	319	656	539	737	13
a	323	647	327	656	539	737	13
passive	330	647	357	656	539	737	13
laboratory-based	361	647	424	656	539	737	13
surveillance	427	647	471	656	539	737	13
in	475	647	482	656	539	737	13
Spain,	292	659	314	669	539	737	13
1997-2009.	316	659	358	669	539	737	13
BMC	360	659	377	669	539	737	13
Infect	379	659	400	669	539	737	13
Dis.	402	659	416	669	539	737	13
2011;11:239.	418	659	466	669	539	737	13
Rev	345	696	356	704	539	737	13
Pediatr	358	696	379	704	539	737	13
Aten	381	696	396	704	539	737	13
Primaria.	397	696	424	704	539	737	13
2013;15:203-18	426	696	475	704	539	737	13
ISSN:	377	705	393	713	539	737	13
1139-7632	395	705	429	713	539	737	13
•	433	705	436	713	539	737	13
www.pap.es	438	705	475	713	539	737	13
215	486	696	502	707	539	737	13
Martínez	57	18	78	28	539	737	14
Campos	80	18	99	28	539	737	14
L,	101	18	105	28	539	737	14
et	107	18	111	28	539	737	14
al.	113	18	119	28	539	737	14
Documento	120	18	149	28	539	737	14
de	150	18	156	28	539	737	14
consenso	158	18	180	28	539	737	14
sobre	181	18	194	28	539	737	14
etiología,	196	18	218	28	539	737	14
diagnóstico	220	18	247	28	539	737	14
y	249	18	251	28	539	737	14
tratamiento	253	18	281	28	539	737	14
de	283	18	288	28	539	737	14
la	290	18	294	28	539	737	14
sinusitis	296	18	314	28	539	737	14
25.	57	55	69	65	539	737	14
Picazo	71	56	94	65	539	737	14
JJ.	96	56	103	65	539	737	14
Management	105	56	155	65	539	737	14
of	157	56	164	65	539	737	14
antibiotic-resistant	167	56	237	65	539	737	14
Strep-	239	56	261	65	539	737	14
tococcus	71	68	104	78	539	737	14
pneumoniae	108	68	155	78	539	737	14
infections	160	68	197	78	539	737	14
and	201	68	215	78	539	737	14
the	219	68	232	78	539	737	14
use	236	68	249	78	539	737	14
of	253	68	261	78	539	737	14
pneumococcal	71	81	125	91	539	737	14
conjugate	129	81	166	91	539	737	14
vaccines.	170	81	203	91	539	737	14
Clin	207	81	222	91	539	737	14
Microbiol	225	81	261	91	539	737	14
Infect.	71	94	94	104	539	737	14
2009;15	96	94	126	104	539	737	14
Suppl	128	94	149	104	539	737	14
3:4-6.	151	94	172	104	539	737	14
26.	57	109	69	118	539	737	14
García-Cobos	71	109	120	119	539	737	14
S,	121	109	127	119	539	737	14
Campos	129	109	159	119	539	737	14
J,	161	109	165	119	539	737	14
Cercenado	167	109	206	119	539	737	14
E,	208	109	214	119	539	737	14
Román	216	109	241	119	539	737	14
F,	243	109	248	119	539	737	14
Lá-	250	109	261	119	539	737	14
zaro	71	122	86	131	539	737	14
E,	88	122	94	131	539	737	14
Pérez-Vázquez	95	122	147	131	539	737	14
M,	149	122	158	131	539	737	14
et	160	122	167	131	539	737	14
al.	168	122	177	131	539	737	14
Antibiotic	178	122	214	131	539	737	14
resistance	215	122	252	131	539	737	14
in	254	122	261	131	539	737	14
Haemophilus	71	134	120	144	539	737	14
influenzae	122	134	161	144	539	737	14
decreased,	162	134	201	144	539	737	14
except	203	134	227	144	539	737	14
for	229	134	240	144	539	737	14
beta-	241	134	261	144	539	737	14
lactamase-negative	71	147	143	157	539	737	14
amoxicillin-resistant	145	147	220	157	539	737	14
isolates,	222	147	252	157	539	737	14
in	254	147	261	157	539	737	14
parallelwith	71	160	115	170	539	737	14
community	118	160	161	170	539	737	14
antibiotic	164	160	199	170	539	737	14
consumption	202	160	251	170	539	737	14
in	254	160	261	170	539	737	14
Spain	71	173	92	182	539	737	14
from	94	173	112	182	539	737	14
1997	115	173	134	182	539	737	14
to	137	173	145	182	539	737	14
2007.	147	173	168	182	539	737	14
Antimicrob	171	173	212	182	539	737	14
Agents	215	173	241	182	539	737	14
Che-	244	173	261	182	539	737	14
mother.	71	185	99	195	539	737	14
2008;52(8):2760-6.	101	185	172	195	539	737	14
27.	57	200	69	210	539	737	14
Aracil	71	200	91	210	539	737	14
B,	92	200	99	210	539	737	14
Gómez-Garcés	100	200	152	210	539	737	14
JL,	154	200	162	210	539	737	14
Alós	163	200	179	210	539	737	14
JI;	180	200	187	210	539	737	14
Grupo	189	200	212	210	539	737	14
de	213	200	222	210	539	737	14
Estudio	224	200	250	210	539	737	14
de	252	200	261	210	539	737	14
Infección	71	213	104	223	539	737	14
en	106	213	115	223	539	737	14
Atención	118	213	150	223	539	737	14
Primaria	152	213	183	223	539	737	14
de	185	213	194	223	539	737	14
la	197	213	203	223	539	737	14
SEIMC	206	213	229	223	539	737	14
(IAP-SEI-	231	213	261	223	539	737	14
MC).	71	226	87	236	539	737	14
Sensibilidad	89	226	132	236	539	737	14
de	133	226	142	236	539	737	14
Haemophilus	143	226	192	236	539	737	14
influenzae	193	226	231	236	539	737	14
aislados	232	226	261	236	539	737	14
en	71	239	80	248	539	737	14
España	82	239	108	248	539	737	14
a	111	239	115	248	539	737	14
17	118	239	127	248	539	737	14
antimicrobianos	129	239	188	248	539	737	14
de	190	239	199	248	539	737	14
administraciónn	202	239	261	248	539	737	14
oral.	71	251	86	261	539	737	14
Enferm	88	251	114	261	539	737	14
Infecc	116	251	137	261	539	737	14
Microbiol	138	251	172	261	539	737	14
Clin.	173	251	189	261	539	737	14
2003;21(3):	191	251	232	261	539	737	14
131-6.	233	251	256	261	539	737	14
28.	57	266	69	276	539	737	14
Oteo	71	266	89	276	539	737	14
J,	91	266	95	276	539	737	14
Campos	97	266	127	276	539	737	14
J.	129	266	134	276	539	737	14
Valor	136	266	154	276	539	737	14
de	157	266	166	276	539	737	14
los	168	266	178	276	539	737	14
sistemas	180	266	213	276	539	737	14
de	215	266	224	276	539	737	14
vigilancia	226	266	261	276	539	737	14
de	71	279	80	289	539	737	14
resistencia	81	279	121	289	539	737	14
a	122	279	127	289	539	737	14
antibióticos.	128	279	173	289	539	737	14
Enferm	175	279	201	289	539	737	14
Infecc	203	279	225	289	539	737	14
Microbiol	226	279	261	289	539	737	14
Clin.	71	292	87	302	539	737	14
2003;21(3):123-5.	89	292	155	302	539	737	14
29.	57	306	69	316	539	737	14
Wald	71	307	90	316	539	737	14
E,	92	307	98	316	539	737	14
Kaplan	100	307	126	316	539	737	14
S,	128	307	134	316	539	737	14
Friedman	136	307	171	316	539	737	14
E,	173	307	179	316	539	737	14
Wood	181	307	203	316	539	737	14
R.	205	307	212	316	539	737	14
Acute	214	307	235	316	539	737	14
bacte-	238	307	261	316	539	737	14
rial	71	320	83	329	539	737	14
rhinosinusitis	85	320	136	329	539	737	14
in	139	320	146	329	539	737	14
children:	148	320	181	329	539	737	14
Clinical	184	320	211	329	539	737	14
features	213	320	244	329	539	737	14
and	246	320	261	329	539	737	14
diagnosis.	71	332	108	342	539	737	14
UpToDate	110	332	147	342	539	737	14
(update	149	332	178	342	539	737	14
12/6/2012)	180	332	223	342	539	737	14
[en	226	332	237	342	539	737	14
línea]	240	332	261	342	539	737	14
[consultado	71	345	115	355	539	737	14
el	118	345	124	355	539	737	14
12/nov/2013].	127	345	181	355	539	737	14
Disponible	184	345	224	355	539	737	14
en	227	345	236	355	539	737	14
www.	239	345	261	355	539	737	14
uptodate.com/contents/acute-bacterial-rhinosi	71	358	261	367	539	737	14
nusitis-in-children-clinical-features-and-diagnosis	71	371	254	380	539	737	14
30.	57	385	69	395	539	737	14
Pappas	71	385	97	395	539	737	14
E,	99	385	105	395	539	737	14
Hendley	108	385	138	395	539	737	14
J.	140	385	144	395	539	737	14
Sinusitis.	147	385	179	395	539	737	14
En:	182	385	193	395	539	737	14
Kliegman	195	385	230	395	539	737	14
R,	233	385	239	395	539	737	14
Behr-	241	385	261	395	539	737	14
man	71	398	88	408	539	737	14
R,	89	398	96	408	539	737	14
Jenson	97	398	122	408	539	737	14
H,	124	398	132	408	539	737	14
Stanton	133	398	162	408	539	737	14
B.	164	398	170	408	539	737	14
Nelson	172	398	197	408	539	737	14
Tratado	199	398	226	408	539	737	14
de	228	398	237	408	539	737	14
Pedia-	238	398	261	408	539	737	14
tría,	71	411	85	421	539	737	14
18.ª	87	411	101	421	539	737	14
edición	103	411	130	421	539	737	14
española.	132	411	166	421	539	737	14
Barcelona:	168	411	207	421	539	737	14
Elsevier;	209	411	239	421	539	737	14
2009.	240	411	261	421	539	737	14
p.	71	424	77	433	539	737	14
1749-52.	79	424	112	433	539	737	14
31.	57	438	69	448	539	737	14
Mori	71	439	88	448	539	737	14
F,	90	439	95	448	539	737	14
Fiocchi	97	439	122	448	539	737	14
A,	124	439	131	448	539	737	14
Barni	133	439	152	448	539	737	14
S,	154	439	160	448	539	737	14
Beghi	162	439	182	448	539	737	14
G,	184	439	192	448	539	737	14
Caddeo	194	439	221	448	539	737	14
A,	223	439	230	448	539	737	14
Calcinai	232	439	261	448	539	737	14
E,	71	451	77	461	539	737	14
et	79	451	86	461	539	737	14
al.	88	451	96	461	539	737	14
Management	98	451	148	461	539	737	14
of	150	451	157	461	539	737	14
acute	159	451	180	461	539	737	14
rhinosinusitis.	181	451	233	461	539	737	14
Pediatr	235	451	261	461	539	737	14
Allergy	71	464	96	474	539	737	14
Immunol.	98	464	134	474	539	737	14
2012;23	136	464	166	474	539	737	14
Suppl	168	464	189	474	539	737	14
s22:27-31.	191	464	229	474	539	737	14
32.	57	479	69	489	539	737	14
DeMuri	71	479	99	489	539	737	14
GP,	101	479	112	489	539	737	14
Wald	115	479	134	489	539	737	14
ER.	136	479	147	489	539	737	14
Complications	149	479	202	489	539	737	14
of	204	479	212	489	539	737	14
acute	214	479	235	489	539	737	14
bacte-	237	479	261	489	539	737	14
rial	71	492	83	502	539	737	14
sinusitis	89	492	121	502	539	737	14
in	126	492	134	502	539	737	14
children.	139	492	172	502	539	737	14
Pediatr	178	492	205	502	539	737	14
Infect	211	492	233	502	539	737	14
Dis	239	492	251	502	539	737	14
J.	256	492	261	502	539	737	14
2011;30(8):701-2.	71	505	137	514	539	737	14
33.	57	519	69	529	539	737	14
Díez	71	520	87	529	539	737	14
O,	89	520	96	529	539	737	14
Batista	98	520	123	529	539	737	14
N,	125	520	133	529	539	737	14
Bordes	135	520	159	529	539	737	14
A,	161	520	168	529	539	737	14
Lecuona	170	520	200	529	539	737	14
M,	202	520	211	529	539	737	14
Lara	213	520	228	529	539	737	14
M.	230	520	239	529	539	737	14
Diag-	241	520	261	529	539	737	14
nóstico	71	532	98	542	539	737	14
microbiológico	100	532	155	542	539	737	14
de	157	532	166	542	539	737	14
las	168	532	179	542	539	737	14
infecciones	181	532	223	542	539	737	14
del	225	532	236	542	539	737	14
tracto	239	532	261	542	539	737	14
respiratorio	71	545	114	555	539	737	14
superior.	117	545	149	555	539	737	14
Enferm	152	545	179	555	539	737	14
Infecc	182	545	204	555	539	737	14
Microbiol	207	545	242	555	539	737	14
Clin.	245	545	261	555	539	737	14
2007;25(6):387-93.	71	558	141	567	539	737	14
34.	57	572	69	582	539	737	14
Chow	71	573	92	582	539	737	14
AW,	95	573	109	582	539	737	14
Benninger	112	573	150	582	539	737	14
MS,	152	573	166	582	539	737	14
Brook	169	573	190	582	539	737	14
I,	192	573	196	582	539	737	14
Brozek	199	573	223	582	539	737	14
JL,	226	573	234	582	539	737	14
Golds-	237	573	261	582	539	737	14
tein	71	586	85	595	539	737	14
EJ,	87	586	96	595	539	737	14
Hicks	98	586	118	595	539	737	14
LA,	120	586	130	595	539	737	14
et	132	586	140	595	539	737	14
al.	142	586	150	595	539	737	14
Infectious	152	586	189	595	539	737	14
Diseases	191	586	223	595	539	737	14
Society	225	586	251	595	539	737	14
of	253	586	261	595	539	737	14
America.	71	598	103	608	539	737	14
IDSA	106	598	124	608	539	737	14
clinical	127	598	153	608	539	737	14
practice	156	598	186	608	539	737	14
guideline	189	598	223	608	539	737	14
for	226	598	237	608	539	737	14
acute	240	598	261	608	539	737	14
bacterial	71	611	103	621	539	737	14
rhinosinusitis	106	611	157	621	539	737	14
in	159	611	166	621	539	737	14
children	169	611	199	621	539	737	14
and	202	611	216	621	539	737	14
adults.	219	611	244	621	539	737	14
Clin	246	611	261	621	539	737	14
Infect	71	624	92	633	539	737	14
Dis.	94	624	107	633	539	737	14
2012;54(8):e72-e112.	109	624	188	633	539	737	14
35.	57	638	69	648	539	737	14
Pappas	71	639	97	648	539	737	14
DE,	99	639	110	648	539	737	14
Hendley	112	639	142	648	539	737	14
JO,	144	639	154	648	539	737	14
Hayden	155	639	184	648	539	737	14
FG,	185	639	197	648	539	737	14
Winther	198	639	228	648	539	737	14
B.	230	639	236	648	539	737	14
Symp-	238	639	261	648	539	737	14
tom	71	651	86	661	539	737	14
profile	89	651	113	661	539	737	14
of	117	651	124	661	539	737	14
common	127	651	161	661	539	737	14
colds	164	651	183	661	539	737	14
in	186	651	193	661	539	737	14
school-aged	196	651	241	661	539	737	14
chil-	245	651	261	661	539	737	14
dren.	71	664	89	674	539	737	14
Pediatr	91	664	117	674	539	737	14
Infect	119	664	140	674	539	737	14
Dis	142	664	154	674	539	737	14
J.	156	664	160	674	539	737	14
2008;27(1):8-11.	162	664	223	674	539	737	14
216	35	696	52	707	539	737	14
Rev	62	696	74	704	539	737	14
Pediatr	76	696	97	704	539	737	14
Aten	99	696	113	704	539	737	14
Primaria.	115	696	141	704	539	737	14
2013;15:203-18	143	696	193	704	539	737	14
ISSN:	62	705	78	713	539	737	14
1139-7632	80	705	114	713	539	737	14
•	118	705	122	713	539	737	14
www.pap.es	123	705	161	713	539	737	14
36.	278	55	290	65	539	737	14
DeMuri,	292	56	322	65	539	737	14
Wald	324	56	343	65	539	737	14
E.	345	56	351	65	539	737	14
Acute	353	56	375	65	539	737	14
Sinusitis:	377	56	410	65	539	737	14
Clinical	413	56	439	65	539	737	14
Manifesta-	442	56	482	65	539	737	14
tions	292	68	311	78	539	737	14
and	317	68	331	78	539	737	14
Treatment	337	68	376	78	539	737	14
Approaches.	382	68	429	78	539	737	14
Pediat	435	68	459	78	539	737	14
Ann.	465	68	482	78	539	737	14
2010;39:34-40.	292	81	348	90	539	737	14
37.	278	96	290	106	539	737	14
Manning	292	96	326	106	539	737	14
SC,	329	96	340	106	539	737	14
Biavati	343	96	368	106	539	737	14
MJ,	371	96	383	106	539	737	14
Phillips	386	96	413	106	539	737	14
DL.	416	96	427	106	539	737	14
Correlation	430	96	471	106	539	737	14
of	474	96	482	106	539	737	14
clinical	292	109	317	118	539	737	14
sinusitis	319	109	350	118	539	737	14
signs	351	109	370	118	539	737	14
and	372	109	386	118	539	737	14
symptoms	387	109	426	118	539	737	14
to	428	109	436	118	539	737	14
imaging	437	109	468	118	539	737	14
fin-	469	109	482	118	539	737	14
dings	292	121	312	131	539	737	14
in	315	121	322	131	539	737	14
pediatric	326	121	358	131	539	737	14
patients.	361	121	394	131	539	737	14
Int	397	121	407	131	539	737	14
J	410	121	413	131	539	737	14
Pediatr	416	121	442	131	539	737	14
Otorhino-	445	121	482	131	539	737	14
laryngol.	292	134	324	143	539	737	14
1996;37(1):65-74.	325	134	391	143	539	737	14
38.	278	149	290	159	539	737	14
Glasier	292	149	317	159	539	737	14
CM,	320	149	334	159	539	737	14
Mallory	336	149	364	159	539	737	14
GB	366	149	377	159	539	737	14
Jr,	379	149	386	159	539	737	14
Steele	388	149	410	159	539	737	14
RW.	412	149	426	159	539	737	14
Significance	428	149	472	159	539	737	14
of	474	149	482	159	539	737	14
opacification	292	162	340	171	539	737	14
of	342	162	350	171	539	737	14
the	352	162	365	171	539	737	14
maxillary	367	162	401	171	539	737	14
and	404	162	418	171	539	737	14
ethmoid	420	162	452	171	539	737	14
sinuses	454	162	482	171	539	737	14
in	292	174	299	184	539	737	14
infants.	301	174	329	184	539	737	14
J	330	174	333	184	539	737	14
Pediatr.	335	174	362	184	539	737	14
1989;114(1):45-50.	364	174	434	184	539	737	14
39.	278	189	290	199	539	737	14
American	292	190	328	199	539	737	14
college	330	190	356	199	539	737	14
of	359	190	367	199	539	737	14
radiology	369	190	404	199	539	737	14
ACR	406	190	421	199	539	737	14
Aproppiateness	424	190	482	199	539	737	14
criteria.	292	202	320	212	539	737	14
2012	321	202	340	212	539	737	14
[en	342	202	353	212	539	737	14
línea]	355	202	376	212	539	737	14
[consultado	377	202	421	212	539	737	14
el	422	202	429	212	539	737	14
26/abr/2013].	431	202	482	212	539	737	14
Disponible	292	215	333	224	539	737	14
en	339	215	349	224	539	737	14
www.acr.org/~/media/ACR/Docu	355	215	482	224	539	737	14
ments/AppCriteria/Diagnostic/SinusitisChild.pdf	292	227	471	237	539	737	14
40.	278	242	290	252	539	737	14
von	292	243	305	252	539	737	14
Kalle	308	243	326	252	539	737	14
T,	328	243	334	252	539	737	14
Fabig-Moritz	336	243	383	252	539	737	14
C,	386	243	393	252	539	737	14
Heumann	395	243	433	252	539	737	14
H,	435	243	443	252	539	737	14
Winkler	445	243	474	252	539	737	14
P.	477	243	482	252	539	737	14
Incidental	292	255	329	265	539	737	14
findings	330	255	360	265	539	737	14
in	361	255	369	265	539	737	14
paranasal	370	255	406	265	539	737	14
sinuses	407	255	435	265	539	737	14
and	436	255	450	265	539	737	14
mastoid	452	255	482	265	539	737	14
cells:	292	268	310	277	539	737	14
a	312	268	317	277	539	737	14
cross-sectional	319	268	373	277	539	737	14
magnetic	375	268	410	277	539	737	14
resonance	412	268	450	277	539	737	14
imaging	452	268	482	277	539	737	14
(MRI)	292	280	312	290	539	737	14
study	316	280	336	290	539	737	14
in	340	280	347	290	539	737	14
a	351	280	356	290	539	737	14
pediatric	359	280	392	290	539	737	14
radiology	396	280	431	290	539	737	14
department.	435	280	482	290	539	737	14
Rofo.	292	293	310	303	539	737	14
2012;184(7):629-34.	312	293	387	303	539	737	14
41.	278	308	290	318	539	737	14
McAlister	292	308	327	318	539	737	14
WH.	330	308	346	318	539	737	14
Imaging	349	308	380	318	539	737	14
of	383	308	391	318	539	737	14
sinusitis	394	308	425	318	539	737	14
in	428	308	435	318	539	737	14
infants	438	308	465	318	539	737	14
and	468	308	482	318	539	737	14
children.	292	321	324	330	539	737	14
In:	327	321	337	330	539	737	14
Lusk	340	321	356	330	539	737	14
RP	359	321	369	330	539	737	14
Pediatric	393	321	425	330	539	737	14
Sinusitis.	428	321	462	330	539	737	14
New	465	321	482	330	539	737	14
York,	292	333	309	343	539	737	14
NY:	311	333	323	343	539	737	14
Raven	325	333	347	343	539	737	14
Press;	349	333	370	343	539	737	14
1992.	372	333	392	343	539	737	14
p.	394	333	400	343	539	737	14
15-42.	402	333	426	343	539	737	14
42.	278	348	290	358	539	737	14
Castellanos	292	349	334	358	539	737	14
J,	336	349	340	358	539	737	14
Axelrod	342	349	370	358	539	737	14
D.	372	349	379	358	539	737	14
Flexible	381	349	409	358	539	737	14
fiberoptic	411	349	446	358	539	737	14
rhinosco-	448	349	482	358	539	737	14
py	292	361	301	371	539	737	14
in	303	361	310	371	539	737	14
the	312	361	324	371	539	737	14
diagnosis	327	361	362	371	539	737	14
of	364	361	371	371	539	737	14
sinusitis.	373	361	406	371	539	737	14
J	408	361	411	371	539	737	14
Allergy	413	361	438	371	539	737	14
Clin	440	361	455	371	539	737	14
Immu-	457	361	482	371	539	737	14
nol.	292	374	305	383	539	737	14
1989;83(1):91-4.	307	374	368	383	539	737	14
43.	278	389	290	399	539	737	14
Otten	292	389	313	399	539	737	14
FW,	315	389	329	399	539	737	14
Grote	331	389	351	399	539	737	14
JJ.	353	389	360	399	539	737	14
The	362	389	376	399	539	737	14
diagnostic	378	389	416	399	539	737	14
value	418	389	437	399	539	737	14
of	439	389	447	399	539	737	14
transillu-	449	389	482	399	539	737	14
mination	292	402	326	411	539	737	14
for	328	402	338	411	539	737	14
maxillary	341	402	375	411	539	737	14
sinusitis	377	402	408	411	539	737	14
in	410	402	417	411	539	737	14
children.	419	402	451	411	539	737	14
Int	453	402	463	411	539	737	14
J	466	402	468	411	539	737	14
Pe-	471	402	482	411	539	737	14
diatr	292	414	309	424	539	737	14
Otorhinolaryngol.	311	414	376	424	539	737	14
1989;18(1):9-11.	378	414	439	424	539	737	14
44.	278	429	290	439	539	737	14
Karantanas	292	430	334	439	539	737	14
AH,	337	430	350	439	539	737	14
Sandris	354	430	381	439	539	737	14
V.	384	430	391	439	539	737	14
Maxillary	394	430	429	439	539	737	14
sinus	432	430	451	439	539	737	14
inflam-	455	430	482	439	539	737	14
matory	292	442	319	452	539	737	14
disease:	321	442	350	452	539	737	14
ultrasound	353	442	393	452	539	737	14
compared	395	442	432	452	539	737	14
to	434	442	442	452	539	737	14
computed	444	442	482	452	539	737	14
tomography.	292	455	339	464	539	737	14
Comput	343	455	373	464	539	737	14
Med	377	455	394	464	539	737	14
Imaging	397	455	428	464	539	737	14
Graph.	432	455	457	464	539	737	14
1997;	461	455	482	464	539	737	14
21(4):233-41.	292	467	341	477	539	737	14
45.	278	482	290	492	539	737	14
Tiedjen	292	483	319	492	539	737	14
KU,	323	483	335	492	539	737	14
Becker	339	483	363	492	539	737	14
E,	366	483	372	492	539	737	14
Heimann	376	483	411	492	539	737	14
KD,	414	483	426	492	539	737	14
Knorz	429	483	451	492	539	737	14
S,	454	483	460	492	539	737	14
Hild-	464	483	482	492	539	737	14
mann	292	495	314	505	539	737	14
H.	315	495	323	505	539	737	14
Value	324	495	345	505	539	737	14
of	346	495	354	505	539	737	14
B-image	355	495	386	505	539	737	14
ultrasound	387	495	428	505	539	737	14
in	429	495	436	505	539	737	14
diagnosis	438	495	473	505	539	737	14
of	474	495	482	505	539	737	14
paranasal	292	508	328	518	539	737	14
sinus	329	508	349	518	539	737	14
diseases	350	508	381	518	539	737	14
in	382	508	389	518	539	737	14
comparison	391	508	434	518	539	737	14
with	435	508	452	518	539	737	14
compu-	454	508	482	518	539	737	14
terized	292	520	317	530	539	737	14
tomography.	320	520	366	530	539	737	14
Laryngorhinootologie.	368	520	449	530	539	737	14
1998;77	451	520	482	530	539	737	14
(10):541-6.	292	533	332	543	539	737	14
46.	278	548	290	558	539	737	14
de	292	548	301	558	539	737	14
La	303	548	311	558	539	737	14
Flor	313	548	327	558	539	737	14
J,	329	548	333	558	539	737	14
Parellada	335	548	369	558	539	737	14
N.	371	548	379	558	539	737	14
Correlació	381	548	418	558	539	737	14
entre	420	548	439	558	539	737	14
simptoma-	441	548	482	558	539	737	14
tologia	292	561	318	571	539	737	14
clínica	323	561	347	571	539	737	14
sospitosa	351	561	386	571	539	737	14
de	391	561	400	571	539	737	14
sinusitis	404	561	435	571	539	737	14
i	440	561	442	571	539	737	14
presencia	446	561	482	571	539	737	14
d'hipertròfia	292	573	338	583	539	737	14
de	341	573	350	583	539	737	14
mucosa	353	573	382	583	539	737	14
i/o	385	573	395	583	539	737	14
exsudat	398	573	428	583	539	737	14
de	431	573	440	583	539	737	14
sins	443	573	457	583	539	737	14
maxi-	460	573	482	583	539	737	14
llars,	292	586	309	596	539	737	14
i	312	586	314	596	539	737	14
d'exsudat	316	586	352	596	539	737	14
de	354	586	363	596	539	737	14
sins	366	586	380	596	539	737	14
frontals,	383	586	413	596	539	737	14
detectats	415	586	450	596	539	737	14
amb	453	586	469	596	539	737	14
ul-	472	586	482	596	539	737	14
trasonografia	292	599	342	608	539	737	14
portátil	344	599	372	608	539	737	14
en	375	599	384	608	539	737	14
una	386	599	401	608	539	737	14
consulta	403	599	435	608	539	737	14
de	438	599	447	608	539	737	14
Pediatría	449	599	482	608	539	737	14
d'atenció	292	611	325	621	539	737	14
primària.	327	611	360	621	539	737	14
Pediatr	362	611	388	621	539	737	14
Catalana.	390	611	424	621	539	737	14
2005;63:65-76.	426	611	482	621	539	737	14
47.	278	626	290	636	539	737	14
Acute	292	627	313	636	539	737	14
Bacterial	315	627	347	636	539	737	14
Sinusitis	349	627	380	636	539	737	14
Guideline	382	627	418	636	539	737	14
Team,	419	627	441	636	539	737	14
Acute	443	627	464	636	539	737	14
Bac-	466	627	482	636	539	737	14
terial	292	639	311	649	539	737	14
Sinusitis	312	639	343	649	539	737	14
Guideline	345	639	380	649	539	737	14
Team,	381	639	403	649	539	737	14
Cincinnatti	404	639	445	649	539	737	14
Children's	446	639	482	649	539	737	14
Hospital	292	652	323	661	539	737	14
MedicalCenter:	324	652	380	661	539	737	14
Evidence-Based	381	652	438	661	539	737	14
Care	439	652	456	661	539	737	14
Guide-	457	652	482	661	539	737	14
line	292	664	306	674	539	737	14
for	308	664	318	674	539	737	14
medical	321	664	350	674	539	737	14
management	352	664	402	674	539	737	14
of	404	664	412	674	539	737	14
Acute	414	664	436	674	539	737	14
Bacterial	438	664	470	674	539	737	14
Si-	473	664	482	674	539	737	14
Martínez	225	18	246	28	539	737	15
Campos	248	18	267	28	539	737	15
L,	269	18	273	28	539	737	15
et	275	18	279	28	539	737	15
al.	281	18	287	28	539	737	15
Documento	288	18	317	28	539	737	15
de	318	18	324	28	539	737	15
consenso	326	18	348	28	539	737	15
sobre	349	18	362	28	539	737	15
etiología,	364	18	386	28	539	737	15
diagnóstico	388	18	415	28	539	737	15
y	417	18	419	28	539	737	15
tratamiento	421	18	449	28	539	737	15
de	450	18	456	28	539	737	15
la	458	18	462	28	539	737	15
sinusitis	464	18	482	28	539	737	15
nusitis	71	56	96	65	539	737	15
in	98	56	106	65	539	737	15
children	108	56	138	65	539	737	15
1	141	56	146	65	539	737	15
through	148	56	179	65	539	737	15
17	181	56	191	65	539	737	15
yearsof	193	56	220	65	539	737	15
age	223	56	236	65	539	737	15
[en	239	56	251	65	539	737	15
lí-	253	56	261	65	539	737	15
nea].	71	68	89	78	539	737	15
Disponible	93	68	133	78	539	737	15
en	137	68	146	78	539	737	15
www.cincinnatichildrens.org/	150	68	261	78	539	737	15
workarea/linkit.aspx?linkidentifier=iditemid=879	71	81	261	90	539	737	15
64libid=87652	71	93	131	103	539	737	15
60.	278	55	290	65	539	737	15
Siedek	292	56	316	65	539	737	15
V,	317	56	323	65	539	737	15
Kremer	324	56	351	65	539	737	15
A,	353	56	360	65	539	737	15
Betz	361	56	377	65	539	737	15
CS,	378	56	389	65	539	737	15
Tschiesner	390	56	429	65	539	737	15
U,	430	56	438	65	539	737	15
Berghaus	439	56	473	65	539	737	15
A,	475	56	482	65	539	737	15
48.	57	108	69	118	539	737	15
Chang	71	109	95	118	539	737	15
AB,	99	109	111	118	539	737	15
Glomb	115	109	140	118	539	737	15
WB.	144	109	159	118	539	737	15
Guidelines	163	109	203	118	539	737	15
for	207	109	217	118	539	737	15
evaluating	221	109	261	118	539	737	15
chronic	71	121	98	131	539	737	15
cough	101	121	124	131	539	737	15
in	128	121	135	131	539	737	15
pediatrics:	138	121	177	131	539	737	15
ACCP	180	121	200	131	539	737	15
evidence-based	203	121	261	131	539	737	15
clinical	71	134	97	144	539	737	15
practice	99	134	129	144	539	737	15
guidelines.	131	134	171	144	539	737	15
Chest.	174	134	197	144	539	737	15
2006;129	199	134	235	144	539	737	15
(Suppl	237	134	261	144	539	737	15
1):260s-283s.	71	146	120	156	539	737	15
61.	278	109	290	119	539	737	15
Hoxworth	292	110	329	119	539	737	15
JM,	331	110	343	119	539	737	15
Glastonbury	345	110	390	119	539	737	15
CM.	392	110	406	119	539	737	15
Orbital	408	110	433	119	539	737	15
and	435	110	449	119	539	737	15
intracra-	451	110	482	119	539	737	15
49.	57	162	69	171	539	737	15
Clinical	71	162	98	172	539	737	15
Knowledge	99	162	140	172	539	737	15
Summaries.	141	162	185	172	539	737	15
NICE.	186	162	206	172	539	737	15
Sinusitis.	207	162	240	172	539	737	15
Addi-	241	162	261	172	539	737	15
tional	71	175	93	184	539	737	15
information	97	175	142	184	539	737	15
[en	147	175	159	184	539	737	15
línea]	163	175	184	184	539	737	15
[consultado	188	175	233	184	539	737	15
el	237	175	243	184	539	737	15
30/	248	175	261	184	539	737	15
mar/2013].	71	187	114	197	539	737	15
Disponible	118	187	159	197	539	737	15
en	164	187	173	197	539	737	15
http://cks.nice.org.uk/	178	187	261	197	539	737	15
sinusitis#!diagnosisadditional	71	200	181	209	539	737	15
over-the-counter	292	163	354	172	539	737	15
cough	355	163	378	172	539	737	15
and	379	163	393	172	539	737	15
cold	395	163	410	172	539	737	15
medications.	411	163	458	172	539	737	15
Pedia-	459	163	482	172	539	737	15
50.	57	215	69	225	539	737	15
Kristo	71	215	92	225	539	737	15
A,	94	215	101	225	539	737	15
Uhari	103	215	123	225	539	737	15
M.	125	215	135	225	539	737	15
Timing	136	215	162	225	539	737	15
of	164	215	171	225	539	737	15
rhinosinusitis	173	215	223	225	539	737	15
complica-	225	215	261	225	539	737	15
tions	71	228	89	237	539	737	15
in	91	228	98	237	539	737	15
children.	99	228	131	237	539	737	15
Pediatr	132	228	158	237	539	737	15
Infect	160	228	181	237	539	737	15
Dis	182	228	194	237	539	737	15
J.	196	228	200	237	539	737	15
2009;28(9):769-	201	228	261	237	539	737	15
71.	71	240	82	250	539	737	15
51.	57	255	69	265	539	737	15
Sultész	71	256	97	265	539	737	15
M,	99	256	108	265	539	737	15
Csákányi	110	256	143	265	539	737	15
Z,	145	256	151	265	539	737	15
Majoros	153	256	183	265	539	737	15
T,	185	256	190	265	539	737	15
Farkas	192	256	215	265	539	737	15
Z,	217	256	223	265	539	737	15
Katona	225	256	251	265	539	737	15
G.	253	256	261	265	539	737	15
Acute	71	268	92	278	539	737	15
bacterial	94	268	127	278	539	737	15
rhinosinusitis	129	268	179	278	539	737	15
and	182	268	196	278	539	737	15
its	198	268	207	278	539	737	15
complications	209	268	261	278	539	737	15
in	71	281	78	291	539	737	15
our	81	281	93	291	539	737	15
pediatric	96	281	129	291	539	737	15
otolaryngological	131	281	196	291	539	737	15
department	199	281	243	291	539	737	15
bet-	246	281	261	291	539	737	15
ween	71	293	91	303	539	737	15
1997	93	293	112	303	539	737	15
and	113	293	127	303	539	737	15
2006.	129	293	150	303	539	737	15
Int	152	293	162	303	539	737	15
J	164	293	166	303	539	737	15
Pediatr	168	293	194	303	539	737	15
Otorhinolaryngol.	196	293	261	303	539	737	15
2009;73(11):1507-12.	71	306	151	316	539	737	15
Leunig	292	68	316	78	539	737	15
A.	318	68	325	78	539	737	15
Management	327	68	377	78	539	737	15
of	379	68	387	78	539	737	15
orbital	389	68	413	78	539	737	15
complications	415	68	466	78	539	737	15
due	468	68	482	78	539	737	15
to	292	81	300	91	539	737	15
rhinosinusitis.	307	81	362	91	539	737	15
Eur	369	81	382	91	539	737	15
Arch	389	81	406	91	539	737	15
Otorhinolaryngol.	413	81	482	91	539	737	15
2010;267(12):1881-6.	292	94	372	104	539	737	15
nial	292	122	306	132	539	737	15
complications	308	122	359	132	539	737	15
of	362	122	369	132	539	737	15
acute	371	122	392	132	539	737	15
sinusitis.	394	122	427	132	539	737	15
Neuroimaging	429	122	482	132	539	737	15
Clin	292	135	306	145	539	737	15
N	308	135	314	145	539	737	15
Am.	316	135	331	145	539	737	15
2010;20(4):511-26.	332	135	403	145	539	737	15
62.	278	150	290	159	539	737	15
Gunn	292	150	313	160	539	737	15
VL,	315	150	325	160	539	737	15
Taha	328	150	345	160	539	737	15
SH,	347	150	360	160	539	737	15
Liebelt	362	150	387	160	539	737	15
EL,	389	150	399	160	539	737	15
Serwint	401	150	430	160	539	737	15
JR.	433	150	442	160	539	737	15
Toxicity	444	150	472	160	539	737	15
of	474	150	482	160	539	737	15
trics.	292	175	309	185	539	737	15
2001;108(3):E52.	311	175	374	185	539	737	15
63.	278	190	290	200	539	737	15
Shaikh	292	190	317	200	539	737	15
N,	318	190	326	200	539	737	15
Wald	327	190	346	200	539	737	15
ER,	348	190	358	200	539	737	15
Pi	360	190	366	200	539	737	15
M.	368	190	377	200	539	737	15
Decongestants,	379	190	435	200	539	737	15
antihistami-	437	190	482	200	539	737	15
nes	292	203	305	213	539	737	15
and	308	203	322	213	539	737	15
nasal	325	203	345	213	539	737	15
irrigation	348	203	382	213	539	737	15
for	385	203	396	213	539	737	15
acute	398	203	419	213	539	737	15
sinusitis	422	203	453	213	539	737	15
in	456	203	463	213	539	737	15
chil-	466	203	482	213	539	737	15
dren.	292	216	311	225	539	737	15
Cochrane	317	216	353	225	539	737	15
Database	359	216	395	225	539	737	15
Syst	401	216	417	225	539	737	15
Rev.	423	216	437	225	539	737	15
2012	443	216	462	225	539	737	15
Sep	468	216	482	225	539	737	15
12;9:CD007909.	292	229	352	238	539	737	15
64.	278	243	290	253	539	737	15
Hauptman	292	243	332	253	539	737	15
G,	336	243	343	253	539	737	15
Ryan	346	243	364	253	539	737	15
MW.	367	243	384	253	539	737	15
The	387	243	400	253	539	737	15
effect	403	243	425	253	539	737	15
of	428	243	435	253	539	737	15
saline	439	243	460	253	539	737	15
solu-	463	243	482	253	539	737	15
tions	292	256	310	266	539	737	15
on	313	256	322	266	539	737	15
nasal	324	256	344	266	539	737	15
patency	346	256	375	266	539	737	15
and	377	256	391	266	539	737	15
mucociliary	393	256	436	266	539	737	15
clearance	438	256	473	266	539	737	15
in	475	256	482	266	539	737	15
rhinosinusitis	292	269	342	279	539	737	15
patients.	344	269	376	279	539	737	15
Otolaryngol	377	269	421	279	539	737	15
Head	422	269	442	279	539	737	15
Neck	444	269	462	279	539	737	15
Surg.	463	269	482	279	539	737	15
2007;137(5):815-21.	292	282	367	291	539	737	15
65.	278	296	290	306	539	737	15
Wang	292	297	313	306	539	737	15
YH,	315	297	327	306	539	737	15
Yang	329	297	346	306	539	737	15
CP,	348	297	358	306	539	737	15
Ku	360	297	370	306	539	737	15
MS,	371	297	385	306	539	737	15
Sun	387	297	401	306	539	737	15
HL,	402	297	414	306	539	737	15
Lue	416	297	429	306	539	737	15
KH.	430	297	443	306	539	737	15
Efficacy	445	297	473	306	539	737	15
of	474	297	482	306	539	737	15
nasal	292	309	312	319	539	737	15
irrigation	313	309	347	319	539	737	15
in	349	309	356	319	539	737	15
the	358	309	370	319	539	737	15
treatment	372	309	409	319	539	737	15
of	411	309	419	319	539	737	15
acute	420	309	441	319	539	737	15
sinusitis	443	309	473	319	539	737	15
in	475	309	482	319	539	737	15
52.	57	321	69	331	539	737	15
Rumelt	71	321	97	331	539	737	15
S,	100	321	106	331	539	737	15
Rubin	108	321	129	331	539	737	15
PA.	132	321	142	331	539	737	15
Potential	145	321	178	331	539	737	15
sources	180	321	208	331	539	737	15
for	211	321	221	331	539	737	15
orbital	223	321	248	331	539	737	15
ce-	250	321	261	331	539	737	15
llulitis.	71	334	95	344	539	737	15
Int	97	334	107	344	539	737	15
Ophthalmol	109	334	154	344	539	737	15
Clin.	156	334	172	344	539	737	15
1996;36(3):207-21.	173	334	244	344	539	737	15
children.	292	322	324	332	539	737	15
Int	325	322	335	332	539	737	15
J	337	322	340	332	539	737	15
Pediatr	341	322	367	332	539	737	15
Otorhinolaryngol.	368	322	433	332	539	737	15
2009;73(12):	435	322	482	332	539	737	15
53.	57	349	69	359	539	737	15
Chandler	71	349	105	359	539	737	15
JR,	109	349	119	359	539	737	15
Langenbrunner	123	349	181	359	539	737	15
DJ,	185	349	195	359	539	737	15
Stevens	199	349	228	359	539	737	15
ER.	232	349	243	359	539	737	15
The	247	349	261	359	539	737	15
pathogenesis	71	362	121	372	539	737	15
of	124	362	132	372	539	737	15
orbital	135	362	159	372	539	737	15
complications	162	362	215	372	539	737	15
in	218	362	225	372	539	737	15
acute	228	362	249	372	539	737	15
si-	252	362	261	372	539	737	15
nusitis.	71	375	97	384	539	737	15
Laryngoscope.	99	375	151	384	539	737	15
1970;80(9):1414-28.	153	375	228	384	539	737	15
66.	278	349	290	359	539	737	15
Wang	292	350	314	359	539	737	15
YH,	316	350	328	359	539	737	15
Ku	331	350	340	359	539	737	15
MS,	343	350	356	359	539	737	15
Sun	359	350	373	359	539	737	15
HL,	376	350	388	359	539	737	15
Lue	390	350	403	359	539	737	15
KH.	406	350	418	359	539	737	15
Efficacy	421	350	449	359	539	737	15
of	452	350	459	359	539	737	15
nasal	462	350	482	359	539	737	15
54.	57	390	69	400	539	737	15
Georgakopoulos	71	390	131	400	539	737	15
CD,	133	390	145	400	539	737	15
Eliopoulou	147	390	186	400	539	737	15
MI,	188	390	200	400	539	737	15
Stasinos	202	390	233	400	539	737	15
S,	235	390	241	400	539	737	15
Exar-	243	390	261	400	539	737	15
chou	71	403	89	412	539	737	15
A,	91	403	98	412	539	737	15
Pharmakakis	99	403	146	412	539	737	15
N,	148	403	156	412	539	737	15
Varvarigou	157	403	197	412	539	737	15
A.	198	403	205	412	539	737	15
Periorbital	207	403	245	412	539	737	15
and	247	403	261	412	539	737	15
orbital	71	415	96	425	539	737	15
cellulitis:	99	415	133	425	539	737	15
a	136	415	141	425	539	737	15
10-year	144	415	172	425	539	737	15
review	176	415	201	425	539	737	15
of	204	415	212	425	539	737	15
hospitalized	215	415	261	425	539	737	15
children.	71	428	102	437	539	737	15
Eur	104	428	117	437	539	737	15
J	118	428	121	437	539	737	15
Ophthalmol.	123	428	169	437	539	737	15
2010;20(6):1066-72.	171	428	246	437	539	737	15
55.	57	443	69	453	539	737	15
Sobol	71	443	92	453	539	737	15
SE,	96	443	107	453	539	737	15
Marchand	111	443	150	453	539	737	15
J,	154	443	159	453	539	737	15
Tewfik	163	443	187	453	539	737	15
TL,	192	443	202	453	539	737	15
Manoukian	206	443	249	453	539	737	15
JJ,	254	443	261	453	539	737	15
Schloss	71	456	98	465	539	737	15
MD.	99	456	114	465	539	737	15
Orbital	116	456	141	465	539	737	15
complications	143	456	194	465	539	737	15
of	196	456	203	465	539	737	15
sinusitis	205	456	235	465	539	737	15
in	236	456	244	465	539	737	15
chil-	245	456	261	465	539	737	15
dren.	71	468	89	478	539	737	15
J	91	468	94	478	539	737	15
Otolaryngol.	96	468	141	478	539	737	15
2002;31(3):131-6.	143	468	209	478	539	737	15
56.	57	483	69	493	539	737	15
Bayonne	71	484	102	493	539	737	15
E,	104	484	110	493	539	737	15
Kania	112	484	133	493	539	737	15
R,	134	484	141	493	539	737	15
Tran	142	484	158	493	539	737	15
P,	160	484	165	493	539	737	15
Huy	166	484	181	493	539	737	15
B,	183	484	189	493	539	737	15
Herman	191	484	221	493	539	737	15
P.	223	484	228	493	539	737	15
Intracra-	230	484	261	493	539	737	15
nial	71	496	85	506	539	737	15
complications	86	496	138	506	539	737	15
of	139	496	147	506	539	737	15
rhinosinusitis.	149	496	201	506	539	737	15
A	202	496	207	506	539	737	15
review,	209	496	235	506	539	737	15
typical	236	496	261	506	539	737	15
imaging	71	509	101	519	539	737	15
data	103	509	119	519	539	737	15
and	121	509	135	519	539	737	15
algorithm	136	509	173	519	539	737	15
of	174	509	182	519	539	737	15
management.	183	509	235	519	539	737	15
Rhino-	237	509	261	519	539	737	15
logy.	71	522	87	531	539	737	15
2009;47(1):59-65.	89	522	155	531	539	737	15
1696-701.	292	335	329	345	539	737	15
irrigation	292	363	326	372	539	737	15
in	328	363	335	372	539	737	15
the	338	363	350	372	539	737	15
treatment	352	363	390	372	539	737	15
of	392	363	400	372	539	737	15
acute	402	363	423	372	539	737	15
sinusitis	425	363	455	372	539	737	15
in	458	363	465	372	539	737	15
ato-	467	363	482	372	539	737	15
pic	292	375	303	385	539	737	15
children.	306	375	337	385	539	737	15
J	340	375	343	385	539	737	15
Microbiol	346	375	381	385	539	737	15
Immunol	384	375	418	385	539	737	15
Infect.	421	375	444	385	539	737	15
2012	447	375	466	385	539	737	15
Sep	468	375	482	385	539	737	15
30.	292	388	303	398	539	737	15
pii:	305	388	316	398	539	737	15
S1684-1182(12)00179-X.	318	388	410	398	539	737	15
67.	278	403	290	412	539	737	15
Kassel	292	403	315	413	539	737	15
JC,	317	403	326	413	539	737	15
King	328	403	345	413	539	737	15
D,	346	403	354	413	539	737	15
Spurling	355	403	386	413	539	737	15
GK.	388	403	401	413	539	737	15
Saline	402	403	425	413	539	737	15
nasal	426	403	446	413	539	737	15
irrigation	448	403	482	413	539	737	15
for	292	416	302	425	539	737	15
acute	305	416	325	425	539	737	15
upper	327	416	349	425	539	737	15
respiratory	351	416	391	425	539	737	15
tract	393	416	411	425	539	737	15
infections.	413	416	451	425	539	737	15
Cochra-	454	416	482	425	539	737	15
ne	292	428	301	438	539	737	15
Database	303	428	338	438	539	737	15
Syst	340	428	354	438	539	737	15
Rev.	356	428	370	438	539	737	15
2010	372	428	391	438	539	737	15
Mar17;(3):CD00682.	393	428	468	438	539	737	15
68.	278	443	290	453	539	737	15
Venekamp	292	443	331	453	539	737	15
RP,	333	443	342	453	539	737	15
Thompson	344	443	384	453	539	737	15
MJ,	385	443	397	453	539	737	15
Hayward	399	443	432	453	539	737	15
G,	434	443	442	453	539	737	15
Heneghan	444	443	482	453	539	737	15
CJ,	292	456	301	466	539	737	15
Del	303	456	315	466	539	737	15
Mar	317	456	332	466	539	737	15
CB,	334	456	345	466	539	737	15
Perera	347	456	370	466	539	737	15
R,	372	456	378	466	539	737	15
et	380	456	387	466	539	737	15
al.	389	456	397	466	539	737	15
Systemic	399	456	432	466	539	737	15
corticosteroi-	433	456	482	466	539	737	15
ds	292	469	300	479	539	737	15
for	303	469	314	479	539	737	15
acute	316	469	337	479	539	737	15
sinusitis.	340	469	372	479	539	737	15
Cochrane	375	469	410	479	539	737	15
Database	412	469	447	479	539	737	15
Syst	450	469	465	479	539	737	15
Rev.	468	469	482	479	539	737	15
2011	292	482	311	491	539	737	15
Dec	313	482	326	491	539	737	15
7;(12):CD008115.	328	482	393	491	539	737	15
69.	278	496	290	506	539	737	15
Zalmanovici	292	497	337	506	539	737	15
A,	339	497	346	506	539	737	15
Yaphe	348	497	370	506	539	737	15
J.	372	497	376	506	539	737	15
Intranasal	378	497	415	506	539	737	15
steroids	418	497	447	506	539	737	15
for	449	497	459	506	539	737	15
acute	461	497	482	506	539	737	15
sinusitis.	292	509	325	519	539	737	15
Cochrane	329	509	364	519	539	737	15
Database	368	509	403	519	539	737	15
Syst	407	509	422	519	539	737	15
Rev.	426	509	440	519	539	737	15
2011	443	509	462	519	539	737	15
May	466	509	482	519	539	737	15
8(4):CD005149.	292	522	350	532	539	737	15
57.	57	537	69	547	539	737	15
Coenraad	71	537	106	547	539	737	15
S,	108	537	114	547	539	737	15
Buwalda	116	537	148	547	539	737	15
J.	150	537	154	547	539	737	15
Surgical	156	537	185	547	539	737	15
or	187	537	195	547	539	737	15
medical	197	537	226	547	539	737	15
manage-	228	537	261	547	539	737	15
ment	71	550	91	559	539	737	15
of	93	550	101	559	539	737	15
subperiosteal	103	550	153	559	539	737	15
orbital	155	550	179	559	539	737	15
abscess	182	550	210	559	539	737	15
in	212	550	219	559	539	737	15
children:	222	550	254	559	539	737	15
a	256	550	261	559	539	737	15
critical	71	562	97	572	539	737	15
appraisal	103	562	138	572	539	737	15
of	144	562	152	572	539	737	15
the	158	562	171	572	539	737	15
literature.	177	562	215	572	539	737	15
Rhinology.	221	562	261	572	539	737	15
2009;47(1):18-23.	71	575	137	584	539	737	15
70.	278	537	290	546	539	737	15
Sinclair	292	537	319	547	539	737	15
CF,	321	537	331	547	539	737	15
Berkowitz	333	537	369	547	539	737	15
RG.	371	537	383	547	539	737	15
Prior	385	537	402	547	539	737	15
antibiotic	404	537	439	547	539	737	15
therapy	441	537	470	547	539	737	15
for	472	537	482	547	539	737	15
58.	57	590	69	600	539	737	15
Jones	71	590	91	600	539	737	15
NS,	93	590	105	600	539	737	15
Walker	106	590	132	600	539	737	15
JL,	133	590	142	600	539	737	15
Bassi	144	590	162	600	539	737	15
S,	164	590	170	600	539	737	15
Jones	172	590	192	600	539	737	15
T,	193	590	199	600	539	737	15
Punt	201	590	218	600	539	737	15
J.	219	590	224	600	539	737	15
The	225	590	239	600	539	737	15
intra-	241	590	261	600	539	737	15
cranial	71	603	96	612	539	737	15
complications	98	603	150	612	539	737	15
of	152	603	160	612	539	737	15
rhinosinusitis:	162	603	215	612	539	737	15
can	217	603	231	612	539	737	15
they	233	603	249	612	539	737	15
be	252	603	261	612	539	737	15
prevented?	71	615	112	625	539	737	15
Laryngoscope.	113	615	165	625	539	737	15
2002;112(1):59-63.	167	615	238	625	539	737	15
71.	278	590	290	600	539	737	15
Falagas	292	590	320	600	539	737	15
ME,	322	590	336	600	539	737	15
Giannopoulou	339	590	393	600	539	737	15
KP,	396	590	406	600	539	737	15
Vardakas	408	590	442	600	539	737	15
KZ,	445	590	456	600	539	737	15
Dimo-	459	590	482	600	539	737	15
59.	57	630	69	640	539	737	15
Gavriel	71	631	97	640	539	737	15
H,	98	631	106	640	539	737	15
Yeheskeli	107	631	140	640	539	737	15
E,	142	631	148	640	539	737	15
Aviram	150	631	176	640	539	737	15
E,	177	631	183	640	539	737	15
Yehoshua	184	631	220	640	539	737	15
L,	221	631	227	640	539	737	15
Eviatar	228	631	253	640	539	737	15
E.	255	631	261	640	539	737	15
Dimension	71	643	111	653	539	737	15
of	113	643	120	653	539	737	15
subperiosteal	122	643	172	653	539	737	15
orbital	174	643	198	653	539	737	15
abscess	200	643	228	653	539	737	15
as	230	643	238	653	539	737	15
an	240	643	249	653	539	737	15
in-	251	643	261	653	539	737	15
dication	71	656	101	666	539	737	15
for	103	656	114	666	539	737	15
surgical	116	656	145	666	539	737	15
management	147	656	198	666	539	737	15
in	200	656	207	666	539	737	15
children.	210	656	242	666	539	737	15
Oto-	244	656	261	666	539	737	15
laryngol	71	669	101	678	539	737	15
Head	103	669	122	678	539	737	15
Neck	124	669	142	678	539	737	15
Surg.	144	669	162	678	539	737	15
2011;145(5):823-7.	164	669	235	678	539	737	15
a	292	628	296	638	539	737	15
meta-analysis	298	628	349	638	539	737	15
of	351	628	359	638	539	737	15
randomised	360	628	404	638	539	737	15
controlled	406	628	443	638	539	737	15
trials.	444	628	465	638	539	737	15
Lan-	466	628	482	638	539	737	15
acute	292	550	313	559	539	737	15
sinusitis	315	550	346	559	539	737	15
in	349	550	356	559	539	737	15
children	358	550	388	559	539	737	15
and	391	550	405	559	539	737	15
the	408	550	420	559	539	737	15
development	423	550	472	559	539	737	15
of	474	550	482	559	539	737	15
subperiosteal	292	562	342	572	539	737	15
orbital	344	562	368	572	539	737	15
abscess.	370	562	400	572	539	737	15
Int	401	562	412	572	539	737	15
J	414	562	416	572	539	737	15
Pediatr	418	562	444	572	539	737	15
Otorhino-	446	562	482	572	539	737	15
laryngol.	292	575	324	585	539	737	15
2007;71(7):1003-6.	325	575	396	585	539	737	15
poulos	292	603	317	612	539	737	15
G,	318	603	326	612	539	737	15
Karageorgopoulos	328	603	394	612	539	737	15
DE.	396	603	408	612	539	737	15
Comparison	409	603	454	612	539	737	15
of	455	603	463	612	539	737	15
anti-	465	603	482	612	539	737	15
biotics	292	616	316	625	539	737	15
with	318	616	335	625	539	737	15
placebo	336	616	365	625	539	737	15
for	367	616	377	625	539	737	15
treatment	379	616	416	625	539	737	15
of	418	616	425	625	539	737	15
acute	427	616	447	625	539	737	15
sinusitis:	449	616	482	625	539	737	15
cet	292	641	303	651	539	737	15
Infect	305	641	326	651	539	737	15
Dis.	328	641	342	651	539	737	15
2008;8(9):543-52.	344	641	409	651	539	737	15
72.	278	656	290	665	539	737	15
Blin	292	656	306	666	539	737	15
P,	308	656	313	666	539	737	15
Blazejewski	315	656	357	666	539	737	15
S,	359	656	364	666	539	737	15
Lignot	366	656	389	666	539	737	15
S,	391	656	397	666	539	737	15
Lassalle	399	656	427	666	539	737	15
R,	429	656	435	666	539	737	15
Bernard	437	656	466	666	539	737	15
MA,	467	656	482	666	539	737	15
Jayles	292	669	313	678	539	737	15
D,	316	669	323	678	539	737	15
et	325	669	332	678	539	737	15
al.	335	669	344	678	539	737	15
Effectiveness	346	669	394	678	539	737	15
of	397	669	404	678	539	737	15
antibiotics	407	669	446	678	539	737	15
for	448	669	459	678	539	737	15
acute	461	669	482	678	539	737	15
Rev	345	696	356	704	539	737	15
Pediatr	358	696	379	704	539	737	15
Aten	381	696	396	704	539	737	15
Primaria.	397	696	424	704	539	737	15
2013;15:203-18	426	696	475	704	539	737	15
ISSN:	377	705	393	713	539	737	15
1139-7632	395	705	429	713	539	737	15
•	433	705	436	713	539	737	15
www.pap.es	438	705	475	713	539	737	15
217	486	696	502	707	539	737	15
Martínez	57	18	78	28	539	737	16
Campos	80	18	99	28	539	737	16
L,	101	18	105	28	539	737	16
et	107	18	111	28	539	737	16
al.	113	18	119	28	539	737	16
Documento	120	18	149	28	539	737	16
de	150	18	156	28	539	737	16
consenso	158	18	180	28	539	737	16
sobre	181	18	194	28	539	737	16
etiología,	196	18	218	28	539	737	16
diagnóstico	220	18	247	28	539	737	16
y	249	18	251	28	539	737	16
tratamiento	253	18	281	28	539	737	16
de	283	18	288	28	539	737	16
la	290	18	294	28	539	737	16
sinusitis	296	18	314	28	539	737	16
sinusitis	71	56	102	65	539	737	16
in	104	56	111	65	539	737	16
real-life	114	56	142	65	539	737	16
medical	144	56	173	65	539	737	16
practice.	176	56	207	65	539	737	16
Br	209	56	217	65	539	737	16
J	220	56	222	65	539	737	16
Clin	225	56	239	65	539	737	16
Phar-	242	56	261	65	539	737	16
logía,	292	55	312	65	539	737	16
diagnóstico	315	55	358	65	539	737	16
y	361	55	365	65	539	737	16
tratamiento	367	55	412	65	539	737	16
de	415	55	424	65	539	737	16
la	427	55	434	65	539	737	16
otitis	436	55	456	65	539	737	16
media	458	55	482	65	539	737	16
macol.	71	68	95	78	539	737	16
2010;70(3):418-28.	97	68	167	78	539	737	16
aguda.	292	69	317	78	539	737	16
Rev	319	69	332	78	539	737	16
Pediatr	334	69	360	78	539	737	16
Aten	363	69	380	78	539	737	16
Primaria.	382	69	416	78	539	737	16
2012;14:195-205	418	69	482	78	539	737	16
73.	57	83	69	93	539	737	16
Guarch	71	83	98	93	539	737	16
Ibáñez	99	83	123	93	539	737	16
B,	125	83	131	93	539	737	16
Buñuel	133	83	159	93	539	737	16
Álvarez	160	83	187	93	539	737	16
JC,	188	83	198	93	539	737	16
López	199	83	220	93	539	737	16
Bermejo	222	83	252	93	539	737	16
A,	254	83	261	93	539	737	16
[en	292	82	304	91	539	737	16
línea]	307	82	327	91	539	737	16
[consultado	330	82	374	91	539	737	16
el	377	82	383	91	539	737	16
16/ago/2013].	386	82	439	91	539	737	16
Disponible	442	82	482	91	539	737	16
Mayol	71	96	93	106	539	737	16
Canalsa	96	96	125	106	539	737	16
L.	127	96	133	106	539	737	16
El	135	96	142	106	539	737	16
papel	144	96	165	106	539	737	16
de	167	96	176	106	539	737	16
la	179	96	185	106	539	737	16
antibioterapia	188	96	240	106	539	737	16
en	242	96	252	106	539	737	16
la	254	96	261	106	539	737	16
en	292	95	301	104	539	737	16
www.pap.es/files/1116-1515-pdf/iye_pap_55_	305	95	482	104	539	737	16
sinusitis	71	109	101	119	539	737	16
aguda:	103	109	129	119	539	737	16
revisión	131	109	160	119	539	737	16
sistemática	162	109	204	119	539	737	16
y	206	109	210	119	539	737	16
metaanálisis.	212	109	261	119	539	737	16
02.pdf	292	108	315	117	539	737	16
An	71	122	81	132	539	737	16
Pediatr	83	122	109	132	539	737	16
(Barc).	110	122	133	132	539	737	16
2011;74:154-60.	135	122	196	132	539	737	16
74.	57	137	69	147	539	737	16
Wald	71	138	90	147	539	737	16
ER.	92	138	103	147	539	737	16
Treatment	105	138	143	147	539	737	16
of	145	138	152	147	539	737	16
acute	155	138	175	147	539	737	16
sinusitis.	177	138	209	147	539	737	16
Pediatr	212	138	237	147	539	737	16
Infect	240	138	261	147	539	737	16
Dis	71	151	83	160	539	737	16
J.	84	151	89	160	539	737	16
2010;29(1):94.	91	151	144	160	539	737	16
75.	57	166	69	176	539	737	16
Hansen	71	166	99	176	539	737	16
FS,	103	166	112	176	539	737	16
Hoffmans	116	166	153	176	539	737	16
R,	156	166	162	176	539	737	16
Georgalas	166	166	203	176	539	737	16
C,	206	166	213	176	539	737	16
Fokkens	216	166	246	176	539	737	16
WJ.	249	166	261	176	539	737	16
Complications	71	179	123	189	539	737	16
of	125	179	133	189	539	737	16
acute	135	179	155	189	539	737	16
rhinosinusitis	157	179	207	189	539	737	16
in	209	179	216	189	539	737	16
The	217	179	231	189	539	737	16
Nether-	233	179	261	189	539	737	16
lands.	71	192	93	202	539	737	16
Fam	94	192	110	202	539	737	16
Pract.	112	192	132	202	539	737	16
2012;29(2):147-53.	134	192	205	202	539	737	16
Alho	292	137	309	146	539	737	16
OP.	312	137	323	146	539	737	16
Cefuroxime	326	137	369	146	539	737	16
axetil	371	137	392	146	539	737	16
versus	395	137	418	146	539	737	16
placebo	421	137	450	146	539	737	16
for	453	137	463	146	539	737	16
chil-	466	137	482	146	539	737	16
dren	292	150	309	159	539	737	16
with	312	150	329	159	539	737	16
acute	332	150	352	159	539	737	16
respiratory	355	150	395	159	539	737	16
infection	398	150	431	159	539	737	16
and	434	150	448	159	539	737	16
imaging	451	150	482	159	539	737	16
evidence	292	163	324	173	539	737	16
of	327	163	334	173	539	737	16
sinusitis:	336	163	369	173	539	737	16
a	371	163	376	173	539	737	16
randomized,	378	163	424	173	539	737	16
controlled	426	163	463	173	539	737	16
trial.	465	163	482	173	539	737	16
Acta	292	176	309	186	539	737	16
Paediatr.	310	176	342	186	539	737	16
2005;94(9):1208-13.	344	176	419	186	539	737	16
80.	278	192	290	201	539	737	16
Karageorgopoulos	292	192	361	202	539	737	16
DE,	366	192	378	202	539	737	16
Giannopoulou	383	192	437	202	539	737	16
KP,	442	192	453	202	539	737	16
Gram-	458	192	482	202	539	737	16
76.	57	207	69	217	539	737	16
Méndez	71	208	101	217	539	737	16
Hernández	103	208	144	217	539	737	16
M,	147	208	156	217	539	737	16
Rodrigo	159	208	187	217	539	737	16
Gonzalo	190	208	221	217	539	737	16
de	224	208	233	217	539	737	16
Liria	235	208	251	217	539	737	16
C.	254	208	261	217	539	737	16
matikos	292	205	321	215	539	737	16
AP,	323	205	333	215	539	737	16
Dimopoulos	335	205	380	215	539	737	16
G,	381	205	389	215	539	737	16
Falagas	390	205	418	215	539	737	16
ME.	419	205	433	215	539	737	16
Fluoroquino-	435	205	482	215	539	737	16
Sinusitis	71	221	102	230	539	737	16
aguda.	104	221	129	230	539	737	16
Celulitis	131	221	160	230	539	737	16
periorbitaria.	162	221	210	230	539	737	16
Protocolos	212	221	250	230	539	737	16
de	252	221	261	230	539	737	16
lones	292	218	312	228	539	737	16
compared	313	218	350	228	539	737	16
with	352	218	369	228	539	737	16
beta-lactam	370	218	415	228	539	737	16
antibiotics	417	218	456	228	539	737	16
for	457	218	468	228	539	737	16
the	470	218	482	228	539	737	16
Infectología	71	233	114	243	539	737	16
de	116	233	125	243	539	737	16
la	127	233	134	243	539	737	16
Asociación	136	233	175	243	539	737	16
Española	177	233	210	243	539	737	16
de	212	233	221	243	539	737	16
Pediatría	223	233	255	243	539	737	16
y	257	233	261	243	539	737	16
treatment	292	231	329	241	539	737	16
of	331	231	339	241	539	737	16
acute	341	231	361	241	539	737	16
bacterial	363	231	395	241	539	737	16
sinusitis:	397	231	429	241	539	737	16
a	431	231	436	241	539	737	16
meta-analy-	437	231	482	241	539	737	16
la	71	246	77	256	539	737	16
Sociedad	79	246	112	256	539	737	16
Española	114	246	148	256	539	737	16
de	150	246	159	256	539	737	16
Infectología	161	246	204	256	539	737	16
Pediátrica.	206	246	244	256	539	737	16
Año	246	246	261	256	539	737	16
sis	292	244	302	254	539	737	16
of	306	244	313	254	539	737	16
randomized	318	244	362	254	539	737	16
controlled	366	244	404	254	539	737	16
trials.	408	244	429	254	539	737	16
CMAJ.	434	244	456	254	539	737	16
2008;	460	244	482	254	539	737	16
2011	71	259	90	269	539	737	16
[en	92	259	104	269	539	737	16
línea]	106	259	127	269	539	737	16
[consultado	129	259	172	269	539	737	16
el	175	259	181	269	539	737	16
15/oct/2012].	183	259	235	269	539	737	16
Dispo-	237	259	261	269	539	737	16
178(7):845-54.	292	257	346	267	539	737	16
nible	71	272	90	282	539	737	16
en	96	272	105	282	539	737	16
www.aeped.es/sites/default/files/docu	111	272	261	282	539	737	16
mentos/sinusitis.pdf	71	285	147	295	539	737	16
218	35	696	52	707	539	737	16
79.	278	123	290	133	539	737	16
Kristo	292	124	314	133	539	737	16
A,	317	124	324	133	539	737	16
Uhari	327	124	348	133	539	737	16
M,	351	124	360	133	539	737	16
Luotonen	363	124	399	133	539	737	16
J,	402	124	406	133	539	737	16
Ilkko	409	124	426	133	539	737	16
E,	430	124	436	133	539	737	16
Koivunen	439	124	474	133	539	737	16
P,	477	124	482	133	539	737	16
81.	278	273	290	283	539	737	16
Institute	292	273	324	283	539	737	16
for	328	273	338	283	539	737	16
Clinical	342	273	369	283	539	737	16
Systems	372	273	403	283	539	737	16
Improvement	407	273	457	283	539	737	16
(ICSI).	461	273	482	283	539	737	16
Diagnosis	292	286	328	296	539	737	16
and	329	286	343	296	539	737	16
treatment	345	286	382	296	539	737	16
of	384	286	391	296	539	737	16
respiratory	393	286	432	296	539	737	16
illness	433	286	456	296	539	737	16
in	458	286	465	296	539	737	16
chil-	466	286	482	296	539	737	16
77.	57	300	69	310	539	737	16
American	71	301	106	310	539	737	16
Academy	108	301	141	310	539	737	16
of	143	301	151	310	539	737	16
Pediatrics.	152	301	189	310	539	737	16
Principles	191	301	226	310	539	737	16
of	228	301	235	310	539	737	16
appro-	237	301	261	310	539	737	16
dren	292	299	309	309	539	737	16
and	312	299	326	309	539	737	16
adults.	329	299	354	309	539	737	16
Third	356	299	376	309	539	737	16
Edition.	379	299	407	309	539	737	16
January	409	299	438	309	539	737	16
2011[en	441	299	472	309	539	737	16
lí-	475	299	482	309	539	737	16
priate	71	314	93	323	539	737	16
use	95	314	108	323	539	737	16
for	110	314	120	323	539	737	16
upper	123	314	144	323	539	737	16
respiratory	147	314	186	323	539	737	16
tract	189	314	206	323	539	737	16
infections.	208	314	247	323	539	737	16
En:	249	314	261	323	539	737	16
nea]	292	312	309	322	539	737	16
[consultado	313	312	357	322	539	737	16
el	361	312	368	322	539	737	16
15/oct/2012].	372	312	424	322	539	737	16
Disponible	428	312	468	322	539	737	16
en	473	312	482	322	539	737	16
Pickering	71	326	104	336	539	737	16
LK	105	326	114	336	539	737	16
(ed.).	115	326	133	336	539	737	16
Red	134	326	148	336	539	737	16
Book.	149	326	169	336	539	737	16
2012.	170	326	191	336	539	737	16
Report	192	326	217	336	539	737	16
of	218	326	226	336	539	737	16
the	227	326	239	336	539	737	16
Com-	241	326	261	336	539	737	16
www.icsi.org	292	325	339	335	539	737	16
mittee	71	339	95	349	539	737	16
on	98	339	107	349	539	737	16
Infectious	110	339	146	349	539	737	16
Diseases,	148	339	182	349	539	737	16
29th,	184	339	204	349	539	737	16
Elk	206	339	216	349	539	737	16
Grove	219	339	240	349	539	737	16
Villa-	242	339	261	349	539	737	16
82.	278	341	290	351	539	737	16
Wald	292	341	311	351	539	737	16
ER,	314	341	324	351	539	737	16
Kaplan	327	341	353	351	539	737	16
SL,	355	341	365	351	539	737	16
Isaacson	367	341	399	351	539	737	16
GC,	402	341	415	351	539	737	16
Wood	417	341	439	351	539	737	16
RA,	441	341	453	351	539	737	16
Torchia	455	341	482	351	539	737	16
ge,	71	352	81	362	539	737	16
IL:	83	352	92	362	539	737	16
American	93	352	129	362	539	737	16
Academy	130	352	164	362	539	737	16
of	166	352	173	362	539	737	16
Pediatrics;	175	352	213	362	539	737	16
2012.	215	352	235	362	539	737	16
p.	237	352	243	362	539	737	16
802.	245	352	261	362	539	737	16
MM.	292	354	309	364	539	737	16
Acute	312	354	333	364	539	737	16
bacterial	336	354	368	364	539	737	16
rhinosinusitis	371	354	421	364	539	737	16
in	424	354	431	364	539	737	16
children:	434	354	466	364	539	737	16
Mi-	469	354	482	364	539	737	16
78.	57	367	69	377	539	737	16
Del	71	368	83	378	539	737	16
Castillo	86	368	113	378	539	737	16
Martín	116	368	141	378	539	737	16
F,	144	368	149	378	539	737	16
Baquero	151	368	182	378	539	737	16
Artigao	185	368	212	378	539	737	16
F,	215	368	220	378	539	737	16
de	222	368	231	378	539	737	16
la	234	368	240	378	539	737	16
Calle	243	368	261	378	539	737	16
crobiology	292	367	332	377	539	737	16
and	337	367	352	377	539	737	16
treatment.	357	367	398	377	539	737	16
UpToDate	404	367	442	377	539	737	16
(updated	447	367	482	377	539	737	16
Cabrera	71	381	100	390	539	737	16
T,	102	381	108	390	539	737	16
López	110	381	131	390	539	737	16
Robles	134	381	158	390	539	737	16
MV,	161	381	175	390	539	737	16
Ruiz	177	381	193	390	539	737	16
Canela	195	381	221	390	539	737	16
J,	224	381	228	390	539	737	16
Alfayate	231	381	261	390	539	737	16
18/09/12)	292	381	330	390	539	737	16
[en	334	381	345	390	539	737	16
línea]	349	381	370	390	539	737	16
[consultado	373	381	417	390	539	737	16
el	420	381	427	390	539	737	16
18/oct/2012].	430	381	482	390	539	737	16
Miguelez	71	394	105	403	539	737	16
S,	106	394	112	403	539	737	16
et	113	394	120	403	539	737	16
al.	122	394	130	403	539	737	16
Documento	132	394	175	403	539	737	16
de	176	394	185	403	539	737	16
consenso	187	394	221	403	539	737	16
sobre	222	394	243	403	539	737	16
etio-	244	394	261	403	539	737	16
Disponible	292	394	331	403	539	737	16
en	333	394	342	403	539	737	16
www.uptodate.com/home/	344	394	446	403	539	737	16
Rev	62	696	74	704	539	737	16
Pediatr	76	696	97	704	539	737	16
Aten	99	696	113	704	539	737	16
Primaria.	115	696	141	704	539	737	16
2013;15:203-18	143	696	193	704	539	737	16
ISSN:	62	705	78	713	539	737	16
1139-7632	80	705	114	713	539	737	16
•	118	705	122	713	539	737	16
www.pap.es	123	705	161	713	539	737	16
