Grupo	242	63	306	90	539	737	1
PrevInfad/PAPPS	311	63	482	90	539	737	1
Infancia	245	87	327	114	539	737	1
y	332	87	344	114	539	737	1
Adolescencia	349	87	482	114	539	737	1
Prevención	256	124	313	140	539	737	1
del	316	124	332	140	539	737	1
embarazo	334	124	386	140	539	737	1
en	388	124	401	140	539	737	1
la	404	124	413	140	539	737	1
adolescencia	416	124	482	140	539	737	1
J.	223	153	227	165	539	737	1
Colomer	229	153	260	165	539	737	1
Revuelta	262	153	294	165	539	737	1
a	294	152	297	160	539	737	1
y	299	153	303	165	539	737	1
Grupo	305	153	328	165	539	737	1
PrevInfad/PAPPS	330	153	391	165	539	737	1
Infancia	393	153	423	165	539	737	1
y	425	153	429	165	539	737	1
Adolescencia	431	153	479	165	539	737	1
b	479	152	482	160	539	737	1
a	153	182	156	189	539	737	1
Publicado	71	182	96	189	539	737	1
en	97	182	104	189	539	737	1
Internet:	105	182	127	189	539	737	1
9-septiembre-2013	78	190	127	197	539	737	1
Departamento	156	183	205	193	539	737	1
de	206	183	214	193	539	737	1
Pediatría,	216	183	247	193	539	737	1
Obstetricia	248	183	285	193	539	737	1
y	286	183	290	193	539	737	1
Ginecología.	292	183	332	193	539	737	1
Unidad	334	183	358	193	539	737	1
de	360	183	368	193	539	737	1
Pediatría.	370	183	400	193	539	737	1
Universidad	402	183	442	193	539	737	1
de	443	183	451	193	539	737	1
Valencia.	453	183	482	193	539	737	1
CS	175	195	183	205	539	737	1
Fuente	185	195	207	205	539	737	1
de	209	195	217	205	539	737	1
San	219	195	231	205	539	737	1
Luis.	233	195	247	205	539	737	1
Valencia.	249	195	278	205	539	737	1
España	280	195	303	205	539	737	1
•	305	195	309	205	539	737	1
b	310	194	313	201	539	737	1
Grupo	313	195	334	205	539	737	1
PrevInfad	336	195	367	205	539	737	1
(AEPap):	368	195	396	205	539	737	1
F.	397	195	402	205	539	737	1
J.	403	195	407	205	539	737	1
Soriano	409	195	434	205	539	737	1
Faura	436	195	454	205	539	737	1
(coord.),	456	195	482	205	539	737	1
J.	160	207	164	217	539	737	1
Colomer	165	207	193	217	539	737	1
Revuelta,	195	207	225	217	539	737	1
O.	226	207	233	217	539	737	1
Cortés	235	207	256	217	539	737	1
Rico,	258	207	273	217	539	737	1
M.	274	207	283	217	539	737	1
J.	284	207	288	217	539	737	1
Esparza	290	207	315	217	539	737	1
Olcina,	317	207	340	217	539	737	1
J.	341	207	345	217	539	737	1
Galbe	347	207	366	217	539	737	1
Sánchez-Ventura,	368	207	425	217	539	737	1
J.	427	207	431	217	539	737	1
García	432	207	453	217	539	737	1
Aguado,	455	207	482	217	539	737	1
A.	177	219	183	229	539	737	1
Martínez	185	219	215	229	539	737	1
Rubio,	217	219	237	229	539	737	1
J.	238	219	242	229	539	737	1
M.	244	219	252	229	539	737	1
Mengual	254	219	284	229	539	737	1
Gil,	285	219	296	229	539	737	1
M.	298	219	306	229	539	737	1
Merino	308	219	332	229	539	737	1
Moína,	333	219	356	229	539	737	1
C.	358	219	364	229	539	737	1
R.	366	219	371	229	539	737	1
Pallás	373	219	392	229	539	737	1
Alonso,	394	219	418	229	539	737	1
J.	419	219	423	229	539	737	1
Pericas	425	219	448	229	539	737	1
Bosch	450	219	469	229	539	737	1
(),	471	219	482	229	539	737	1
F.	399	231	404	241	539	737	1
J.	405	231	409	241	539	737	1
Sánchez	411	231	438	241	539	737	1
Ruiz-Cabello.	440	231	482	241	539	737	1
Palabras	84	266	110	275	539	737	1
clave:	112	266	130	275	539	737	1
	94	275	98	284	539	737	1
Embarazo	100	274	130	284	539	737	1
	87	284	91	293	539	737	1
Adolescente	93	283	130	293	539	737	1
	90	293	94	302	539	737	1
Prevención	96	292	130	302	539	737	1
	58	302	62	311	539	737	1
Pediatría	64	301	91	311	539	737	1
de	93	301	101	311	539	737	1
Atención	103	301	130	311	539	737	1
Primaria	105	310	130	320	539	737	1
	69	320	73	329	539	737	1
Recomendaciones	75	319	130	329	539	737	1
PrevInfad	101	328	130	338	539	737	1
Resumen	133	272	144	311	539	737	1
Julia	69	204	80	211	539	737	1
Colomer	81	204	103	211	539	737	1
Revuelta:	104	204	127	211	539	737	1
julia.colomer@uv.es	76	212	127	219	539	737	1
Abstract	133	374	144	410	539	737	1
Adolescent	145	350	193	361	539	737	1
pregnancy	195	350	241	361	539	737	1
prevention	243	350	290	361	539	737	1
Key	96	364	107	374	539	737	1
words:	109	364	130	374	539	737	1
	92	374	96	382	539	737	1
Pregnancy	98	373	130	383	539	737	1
	90	383	94	391	539	737	1
Adolescent	96	382	130	392	539	737	1
	91	392	95	400	539	737	1
Prevention	97	391	130	401	539	737	1
	72	401	76	409	539	737	1
Pediatric	78	400	105	410	539	737	1
Primary	107	400	130	410	539	737	1
Care	79	409	93	419	539	737	1
	95	410	99	418	539	737	1
PrevInfad	101	409	130	419	539	737	1
Recommendations	73	418	130	428	539	737	1
INTRODUCCIÓN	57	487	131	500	539	737	1
A	57	521	62	532	539	737	1
pesar	65	521	87	532	539	737	1
de	89	521	99	532	539	737	1
los	102	521	113	532	539	737	1
esfuerzos	115	521	155	532	539	737	1
de	157	521	167	532	539	737	1
las	169	521	180	532	539	737	1
estrategias	183	521	228	532	539	737	1
y	230	521	234	532	539	737	1
políti-	237	521	261	532	539	737	1
cas	57	536	70	547	539	737	1
europeas,	72	536	112	547	539	737	1
internacionales	115	536	178	547	539	737	1
1	178	535	182	542	539	737	1
y	184	536	189	547	539	737	1
españolas	191	536	232	547	539	737	1
2	232	535	236	542	539	737	1
desa-	239	536	261	547	539	737	1
rrolladas	57	551	92	561	539	737	1
para	95	551	113	561	539	737	1
mejorar	116	551	148	561	539	737	1
la	151	551	158	561	539	737	1
salud	160	551	183	561	539	737	1
sexual	185	551	212	561	539	737	1
y	214	551	218	561	539	737	1
reproduc-	221	551	261	561	539	737	1
tiva,	57	565	74	576	539	737	1
la	76	565	83	576	539	737	1
adolescencia	85	565	138	576	539	737	1
permanece	140	565	186	576	539	737	1
vulnerable.	188	565	233	576	539	737	1
Los	57	583	70	594	539	737	1
datos	72	583	95	594	539	737	1
obtenidos	98	583	139	594	539	737	1
de	142	583	152	594	539	737	1
los	155	583	166	594	539	737	1
registros	169	583	205	594	539	737	1
oficiales	207	583	241	594	539	737	1
y	244	583	248	594	539	737	1
de	251	583	261	594	539	737	1
algunas	57	598	90	609	539	737	1
encuestas	93	598	135	609	539	737	1
sobre	138	598	161	609	539	737	1
el	164	598	171	609	539	737	1
comportamiento	175	598	245	609	539	737	1
se-	249	598	261	609	539	737	1
xual	57	612	75	623	539	737	1
y	80	612	84	623	539	737	1
reproductivo	89	612	142	623	539	737	1
de	147	612	157	623	539	737	1
los	162	612	174	623	539	737	1
jóvenes	179	612	211	623	539	737	1
en	215	612	226	623	539	737	1
España	231	612	261	623	539	737	1
muestran	278	488	318	498	539	737	1
que	321	488	337	498	539	737	1
su	341	488	350	498	539	737	1
exposición	354	488	398	498	539	737	1
al	401	488	409	498	539	737	1
riesgo	412	488	437	498	539	737	1
de	440	488	451	498	539	737	1
que	454	488	470	498	539	737	1
se	473	488	482	498	539	737	1
produzca	278	501	316	512	539	737	1
un	320	501	331	512	539	737	1
embarazo	335	501	376	512	539	737	1
no	380	501	391	512	539	737	1
planeado,	394	501	435	512	539	737	1
un	439	501	450	512	539	737	1
aborto	454	501	482	512	539	737	1
provocado	278	515	321	526	539	737	1
o	323	515	328	526	539	737	1
una	331	515	347	526	539	737	1
infección	350	515	387	526	539	737	1
de	390	515	400	526	539	737	1
transmisión	403	515	453	526	539	737	1
sexual	455	515	482	526	539	737	1
(ITS)	278	528	295	539	539	737	1
sigue	297	528	319	539	539	737	1
siendo	321	528	349	539	539	737	1
un	351	528	362	539	539	737	1
problema	364	528	403	539	539	737	1
importante.	405	528	454	539	539	737	1
La	278	545	287	556	539	737	1
Organización	288	545	342	556	539	737	1
Mundial	344	545	379	556	539	737	1
de	380	545	390	556	539	737	1
la	392	545	399	556	539	737	1
Salud	401	545	424	556	539	737	1
considera	425	545	465	556	539	737	1
que	466	545	482	556	539	737	1
el	278	558	285	569	539	737	1
embarazo	287	558	328	569	539	737	1
durante	331	558	363	569	539	737	1
la	366	558	373	569	539	737	1
adolescencia	375	558	428	569	539	737	1
es	431	558	439	569	539	737	1
un	442	558	453	569	539	737	1
emba-	455	558	482	569	539	737	1
razo	278	572	295	583	539	737	1
de	298	572	308	583	539	737	1
riesgo,	310	572	337	583	539	737	1
debido	339	572	367	583	539	737	1
a	370	572	374	583	539	737	1
las	377	572	388	583	539	737	1
repercusiones	391	572	448	583	539	737	1
que	450	572	466	583	539	737	1
tie-	468	572	482	583	539	737	1
ne	278	585	288	596	539	737	1
sobre	290	585	313	596	539	737	1
la	315	585	323	596	539	737	1
salud	325	585	347	596	539	737	1
de	349	585	359	596	539	737	1
la	362	585	369	596	539	737	1
madre	371	585	398	596	539	737	1
y	400	585	405	596	539	737	1
el	407	585	414	596	539	737	1
feto,	417	585	435	596	539	737	1
además	437	585	470	596	539	737	1
de	472	585	482	596	539	737	1
las	278	599	289	610	539	737	1
secuelas	292	599	327	610	539	737	1
psicosociales,	330	599	386	610	539	737	1
particularmente	389	599	456	610	539	737	1
sobre	459	599	482	610	539	737	1
el	278	612	285	623	539	737	1
proyecto	287	612	323	623	539	737	1
de	325	612	335	623	539	737	1
vida	337	612	354	623	539	737	1
de	356	612	366	623	539	737	1
los	368	612	380	623	539	737	1
adolescentes.	382	612	437	623	539	737	1
Cómo	57	664	75	673	539	737	1
citar	77	664	90	673	539	737	1
este	92	664	104	673	539	737	1
artículo:	106	664	130	673	539	737	1
Colomer	132	664	158	673	539	737	1
Revuelta	160	664	186	673	539	737	1
J	188	664	191	673	539	737	1
y	192	664	196	673	539	737	1
Grupo	198	664	217	673	539	737	1
PrevInfad/PAPPS	219	664	271	673	539	737	1
Infancia	273	664	297	673	539	737	1
y	299	664	302	673	539	737	1
Adolescencia.	304	664	345	673	539	737	1
Prevención	347	664	381	673	539	737	1
del	382	664	392	673	539	737	1
embarazo	393	664	423	673	539	737	1
en	425	664	433	673	539	737	1
la	434	664	440	673	539	737	1
adolescencia.	441	664	482	673	539	737	1
Rev	57	673	68	682	539	737	1
Pediatr	70	673	92	682	539	737	1
Aten	93	673	108	682	539	737	1
Primaria.	110	673	137	682	539	737	1
2013;15:261-9.	139	673	187	682	539	737	1
Rev	349	698	360	706	539	737	1
Pediatr	362	698	383	706	539	737	1
Aten	385	698	399	706	539	737	1
Primaria.	401	698	428	706	539	737	1
2013;15:261-9	430	698	475	706	539	737	1
ISSN:	377	707	393	715	539	737	1
1139-7632	395	707	429	715	539	737	1
•	433	707	436	715	539	737	1
www.pap.es	438	707	475	715	539	737	1
261	486	696	502	707	539	737	1
Colomer	57	18	77	28	539	737	2
Revuelta	79	18	100	28	539	737	2
J,	101	18	105	28	539	737	2
et	106	18	111	28	539	737	2
al.	112	18	118	28	539	737	2
Prevención	120	18	146	28	539	737	2
del	148	18	155	28	539	737	2
embarazo	157	18	180	28	539	737	2
en	182	18	188	28	539	737	2
la	189	18	193	28	539	737	2
adolescencia	195	18	225	28	539	737	2
Las	57	55	70	66	539	737	2
intervenciones	72	55	132	66	539	737	2
en	134	55	144	66	539	737	2
salud	146	55	168	66	539	737	2
sexual	170	55	197	66	539	737	2
durante	199	55	231	66	539	737	2
la	233	55	240	66	539	737	2
ado-	242	55	261	66	539	737	2
lescencia	57	69	94	80	539	737	2
tienen	97	69	124	80	539	737	2
como	127	69	150	80	539	737	2
objetivo,	153	69	188	80	539	737	2
tanto	192	69	214	80	539	737	2
reducir	217	69	246	80	539	737	2
las	249	69	261	80	539	737	2
consecuencias	57	83	117	94	539	737	2
adversas	120	83	156	94	539	737	2
del	159	83	172	94	539	737	2
comportamiento	175	83	246	94	539	737	2
se-	249	83	261	94	539	737	2
xual,	57	96	77	107	539	737	2
como	80	96	103	107	539	737	2
mejorar	107	96	140	107	539	737	2
la	144	96	151	107	539	737	2
calidad	155	96	185	107	539	737	2
de	189	96	199	107	539	737	2
las	203	96	215	107	539	737	2
relaciones	218	96	261	107	539	737	2
sexuales	57	110	92	121	539	737	2
de	94	110	104	121	539	737	2
los	107	110	118	121	539	737	2
jóvenes	121	110	152	121	539	737	2
para	154	110	172	121	539	737	2
su	175	110	184	121	539	737	2
vida	187	110	204	121	539	737	2
actual	206	110	232	121	539	737	2
y	234	110	238	121	539	737	2
tam-	241	110	261	121	539	737	2
bién	57	124	75	135	539	737	2
para	77	124	95	135	539	737	2
su	98	124	107	135	539	737	2
vida	109	124	126	135	539	737	2
adulta.	129	124	157	135	539	737	2
Esta	160	124	177	135	539	737	2
revisión	179	124	211	135	539	737	2
trata	213	124	233	135	539	737	2
un	235	124	246	135	539	737	2
as-	249	124	261	135	539	737	2
pecto	57	137	80	148	539	737	2
muy	82	137	101	148	539	737	2
concreto	103	137	139	148	539	737	2
de	142	137	152	148	539	737	2
las	154	137	166	148	539	737	2
intervenciones	168	137	229	148	539	737	2
centra-	231	137	261	148	539	737	2
das	57	151	71	162	539	737	2
en	75	151	85	162	539	737	2
la	89	151	97	162	539	737	2
prevención	100	151	146	162	539	737	2
del	150	151	163	162	539	737	2
embarazo	166	151	208	162	539	737	2
no	211	151	222	162	539	737	2
(END)	57	165	81	176	539	737	2
en	83	165	93	176	539	737	2
la	95	165	102	176	539	737	2
adolescencia.	104	165	159	176	539	737	2
MAGNITUD	57	197	111	209	539	737	2
DEL	113	197	131	209	539	737	2
PROBLEMA	133	197	185	209	539	737	2
Frecuencia	57	228	100	239	539	737	2
Se	57	245	66	255	539	737	2
estima	68	245	96	255	539	737	2
que	98	245	114	255	539	737	2
cada	116	245	135	255	539	737	2
año	137	245	152	255	539	737	2
dan	154	245	170	255	539	737	2
a	172	245	177	255	539	737	2
luz	179	245	191	255	539	737	2
un	193	245	204	255	539	737	2
millón	205	245	232	255	539	737	2
de	234	245	244	255	539	737	2
chi-	246	245	261	255	539	737	2
cas	57	258	70	269	539	737	2
de	72	258	82	269	539	737	2
10-14	84	258	108	269	539	737	2
años	110	258	129	269	539	737	2
y	131	258	136	269	539	737	2
16	137	258	148	269	539	737	2
millones	150	258	185	269	539	737	2
entre	187	258	208	269	539	737	2
15	210	258	221	269	539	737	2
y	223	258	227	269	539	737	2
19	229	258	239	269	539	737	2
años	241	258	261	269	539	737	2
en	57	272	67	283	539	737	2
el	70	272	78	283	539	737	2
mundo.	81	272	113	283	539	737	2
La	116	272	125	283	539	737	2
mayoría	128	272	162	283	539	737	2
de	165	272	175	283	539	737	2
estos	178	272	200	283	539	737	2
embarazos	203	272	249	283	539	737	2
se	252	272	261	283	539	737	2
producen	57	286	96	296	539	737	2
en	98	286	108	296	539	737	2
países	111	286	136	296	539	737	2
en	138	286	149	296	539	737	2
desarrollo,	151	286	194	296	539	737	2
pero	196	286	214	296	539	737	2
el	217	286	224	296	539	737	2
embara-	226	286	261	296	539	737	2
zo	57	299	66	310	539	737	2
en	68	299	78	310	539	737	2
la	80	299	88	310	539	737	2
adolescente	90	299	139	310	539	737	2
también	141	299	176	310	539	737	2
sigue	178	299	200	310	539	737	2
constituyendo	202	299	261	310	539	737	2
un	57	313	68	324	539	737	2
importante	71	313	118	324	539	737	2
problema	121	313	161	324	539	737	2
de	164	313	174	324	539	737	2
salud	177	313	199	324	539	737	2
pública	202	313	233	324	539	737	2
en	236	313	246	324	539	737	2
los	249	313	261	324	539	737	2
países	57	327	82	337	539	737	2
desarrollados	84	327	139	337	539	737	2
3	139	325	143	333	539	737	2
.	143	327	145	337	539	737	2
Entre	57	343	78	354	539	737	2
los	81	343	92	354	539	737	2
países	95	343	120	354	539	737	2
de	123	343	133	354	539	737	2
la	135	343	143	354	539	737	2
Organización	145	343	199	354	539	737	2
para	201	343	220	354	539	737	2
la	222	343	229	354	539	737	2
Coope-	232	343	261	354	539	737	2
ración	57	357	82	368	539	737	2
y	84	357	88	368	539	737	2
el	90	357	98	368	539	737	2
Desarrollo	100	357	142	368	539	737	2
Económico	144	357	188	368	539	737	2
4	188	356	192	363	539	737	2
,	192	357	194	368	539	737	2
EE.	196	357	207	368	539	737	2
UU.,	209	357	227	368	539	737	2
seguido	228	357	261	368	539	737	2
de	57	371	67	381	539	737	2
Nueva	68	371	95	381	539	737	2
Zelanda,	96	371	131	381	539	737	2
presenta	133	371	169	381	539	737	2
la	170	371	178	381	539	737	2
tasa	179	371	197	381	539	737	2
más	199	371	216	381	539	737	2
elevada	218	371	249	381	539	737	2
de	251	371	261	381	539	737	2
fertilidad	57	384	94	395	539	737	2
entre	96	384	118	395	539	737	2
los	120	384	131	395	539	737	2
15	133	384	144	395	539	737	2
y	145	384	150	395	539	737	2
los	152	384	163	395	539	737	2
19	165	384	176	395	539	737	2
años.	177	384	199	395	539	737	2
En	201	384	211	395	539	737	2
Europa	213	384	242	395	539	737	2
5	242	383	246	390	539	737	2
,	246	384	248	395	539	737	2
las	249	384	261	395	539	737	2
tasas	57	398	78	409	539	737	2
más	81	398	98	409	539	737	2
elevadas	100	398	136	409	539	737	2
de	138	398	148	409	539	737	2
embarazo	150	398	191	409	539	737	2
a	193	398	198	409	539	737	2
esas	200	398	218	409	539	737	2
edades	221	398	250	409	539	737	2
se	252	398	261	409	539	737	2
declaran	57	412	92	422	539	737	2
en	94	412	104	422	539	737	2
la	106	412	113	422	539	737	2
Federación	115	412	159	422	539	737	2
Rusa.	161	412	182	422	539	737	2
En	184	412	194	422	539	737	2
Europa	196	412	224	422	539	737	2
occiden-	226	412	261	422	539	737	2
tal,	57	425	70	436	539	737	2
la	72	425	79	436	539	737	2
más	81	425	98	436	539	737	2
alta	101	425	116	436	539	737	2
corresponde	118	425	169	436	539	737	2
al	171	425	178	436	539	737	2
Reino	181	425	203	436	539	737	2
Unido.	205	425	232	436	539	737	2
En	57	442	67	453	539	737	2
España,	69	442	100	453	539	737	2
los	102	442	113	453	539	737	2
datos	115	442	138	453	539	737	2
del	140	442	152	453	539	737	2
Instituto	154	442	189	453	539	737	2
Nacional	191	442	227	453	539	737	2
de	229	442	239	453	539	737	2
Esta-	241	442	261	453	539	737	2
dística	57	455	83	466	539	737	2
6,7	84	454	92	462	539	737	2
indican	94	455	124	466	539	737	2
que,	126	455	143	466	539	737	2
tras	145	455	161	466	539	737	2
el	162	455	169	466	539	737	2
ascenso	171	455	204	466	539	737	2
experimenta-	205	455	261	466	539	737	2
do	57	469	67	480	539	737	2
entre	69	469	90	480	539	737	2
los	92	469	104	480	539	737	2
años	106	469	125	480	539	737	2
1996	127	469	148	480	539	737	2
y	150	469	154	480	539	737	2
2008,	156	469	179	480	539	737	2
la	180	469	188	480	539	737	2
tasa	189	469	207	480	539	737	2
fue	209	469	222	480	539	737	2
disminu-	224	469	261	480	539	737	2
yendo	57	483	82	494	539	737	2
ligeramente	84	483	134	494	539	737	2
hasta	137	483	160	494	539	737	2
llegar,	162	483	187	494	539	737	2
en	189	483	200	494	539	737	2
el	202	483	209	494	539	737	2
año	212	483	228	494	539	737	2
2010,	230	483	253	494	539	737	2
a	256	483	261	494	539	737	2
cifras	57	497	79	507	539	737	2
de	81	497	91	507	539	737	2
2,5/1000	94	497	131	507	539	737	2
a	133	497	138	507	539	737	2
los	141	497	153	507	539	737	2
15	155	497	165	507	539	737	2
años	168	497	188	507	539	737	2
y	190	497	194	507	539	737	2
20,7/1000	197	497	239	507	539	737	2
a	242	497	247	507	539	737	2
los	249	497	261	507	539	737	2
19	57	510	67	521	539	737	2
años.	69	510	91	521	539	737	2
La	92	510	101	521	539	737	2
tasa	103	510	121	521	539	737	2
de	122	510	132	521	539	737	2
fecundidad	134	510	181	521	539	737	2
de	182	510	192	521	539	737	2
las	194	510	206	521	539	737	2
adolescentes	207	510	261	521	539	737	2
extranjeras	57	524	103	535	539	737	2
menores	104	524	140	535	539	737	2
de	142	524	152	535	539	737	2
19	153	524	164	535	539	737	2
años	166	524	185	535	539	737	2
es	187	524	196	535	539	737	2
seis	197	524	213	535	539	737	2
veces	214	524	236	535	539	737	2
supe-	238	524	261	535	539	737	2
rior	57	538	71	548	539	737	2
a	74	538	79	548	539	737	2
la	81	538	89	548	539	737	2
de	91	538	101	548	539	737	2
las	104	538	115	548	539	737	2
españolas.	118	538	161	548	539	737	2
Se	164	538	174	548	539	737	2
estima	176	538	205	548	539	737	2
que	207	538	223	548	539	737	2
entre	226	538	247	548	539	737	2
un	250	538	261	548	539	737	2
60	57	551	67	562	539	737	2
y	69	551	74	562	539	737	2
un	76	551	87	562	539	737	2
90%	89	551	106	562	539	737	2
de	108	551	118	562	539	737	2
estos	121	551	142	562	539	737	2
embarazos	144	551	189	562	539	737	2
no	191	551	202	562	539	737	2
son	204	551	219	562	539	737	2
deseados,	221	551	261	562	539	737	2
pese	57	565	76	576	539	737	2
a	79	565	84	576	539	737	2
que	87	565	103	576	539	737	2
existen	106	565	136	576	539	737	2
variaciones	139	565	186	576	539	737	2
según	189	565	214	576	539	737	2
el	217	565	224	576	539	737	2
entorno	228	565	261	576	539	737	2
sociocultural	57	579	109	589	539	737	2
analizado.	111	579	153	589	539	737	2
La	57	595	66	606	539	737	2
tasa	69	595	87	606	539	737	2
de	90	595	100	606	539	737	2
interrupción	103	595	155	606	539	737	2
voluntaria	158	595	201	606	539	737	2
del	204	595	216	606	539	737	2
embarazo	220	595	261	606	539	737	2
(IVE)	57	609	75	620	539	737	2
en	77	609	88	620	539	737	2
mujeres	90	609	123	620	539	737	2
adolescentes	125	609	178	620	539	737	2
(IVE	180	609	196	620	539	737	2
por	198	609	212	620	539	737	2
1000	214	609	235	620	539	737	2
muje-	236	609	261	620	539	737	2
res	57	622	69	633	539	737	2
menores	72	622	108	633	539	737	2
de	110	622	120	633	539	737	2
19	123	622	134	633	539	737	2
años)	136	622	159	633	539	737	2
tuvo	162	622	180	633	539	737	2
una	183	622	199	633	539	737	2
progresión	202	622	246	633	539	737	2
as-	249	622	261	633	539	737	2
cendente	57	636	95	647	539	737	2
en	96	636	106	647	539	737	2
España	108	636	137	647	539	737	2
hasta	139	636	162	647	539	737	2
el	163	636	170	647	539	737	2
año	172	636	187	647	539	737	2
2007	189	636	209	647	539	737	2
(13,7/1000),	211	636	261	647	539	737	2
descendiendo	57	650	114	661	539	737	2
posteriormente	117	650	181	661	539	737	2
hasta	184	650	207	661	539	737	2
estabilizarse	209	650	261	661	539	737	2
en	57	663	67	674	539	737	2
2010	69	663	90	674	539	737	2
con	91	663	106	674	539	737	2
una	108	663	124	674	539	737	2
tasa	125	663	143	674	539	737	2
de	144	663	154	674	539	737	2
12,7/1000.	156	663	201	674	539	737	2
El	202	663	210	674	539	737	2
43,6%	211	663	236	674	539	737	2
de	238	663	248	674	539	737	2
las	249	663	261	674	539	737	2
262	35	696	52	707	539	737	2
Rev	62	696	74	704	539	737	2
Pediatr	76	696	97	704	539	737	2
Aten	99	696	113	704	539	737	2
Primaria.	115	696	141	704	539	737	2
2013;15:261-9	143	696	189	704	539	737	2
ISSN:	62	705	78	713	539	737	2
1139-7632	80	705	114	713	539	737	2
•	118	705	122	713	539	737	2
www.pap.es	123	705	161	713	539	737	2
IVE,	278	55	293	66	539	737	2
en	294	55	305	66	539	737	2
2008,	306	55	329	66	539	737	2
se	331	55	340	66	539	737	2
practicaron	341	55	388	66	539	737	2
en	389	55	399	66	539	737	2
mujeres	401	55	434	66	539	737	2
extranjeras	436	55	482	66	539	737	2
residentes	278	69	320	80	539	737	2
en	322	69	332	80	539	737	2
España.	335	69	366	80	539	737	2
Vulnerabilidad	278	103	337	113	539	737	2
y	339	103	344	113	539	737	2
riesgo	346	103	370	113	539	737	2
En	278	119	288	130	539	737	2
España,	291	119	322	130	539	737	2
como	325	119	348	130	539	737	2
en	351	119	361	130	539	737	2
el	364	119	371	130	539	737	2
resto	374	119	395	130	539	737	2
de	397	119	408	130	539	737	2
Europa,	410	119	441	130	539	737	2
se	444	119	453	130	539	737	2
ha	456	119	466	130	539	737	2
ido	469	119	482	130	539	737	2
registrando	278	133	325	144	539	737	2
una	328	133	344	144	539	737	2
mayor	347	133	373	144	539	737	2
precocidad	376	133	421	144	539	737	2
de	424	133	434	144	539	737	2
los	437	133	449	144	539	737	2
adoles-	452	133	482	144	539	737	2
centes	278	147	304	158	539	737	2
en	307	147	318	158	539	737	2
el	320	147	328	158	539	737	2
inicio	330	147	353	158	539	737	2
de	355	147	365	158	539	737	2
las	368	147	380	158	539	737	2
relaciones	383	147	424	158	539	737	2
sexuales,	427	147	464	158	539	737	2
res-	467	147	482	158	539	737	2
pecto	278	161	301	171	539	737	2
a	303	161	308	171	539	737	2
sus	310	161	323	171	539	737	2
iguales	325	161	354	171	539	737	2
de	356	161	366	171	539	737	2
la	368	161	376	171	539	737	2
última	378	161	405	171	539	737	2
década	407	161	436	171	539	737	2
del	438	161	450	171	539	737	2
pasado	452	161	482	171	539	737	2
siglo,	278	174	299	185	539	737	2
con	302	174	317	185	539	737	2
variaciones	320	174	367	185	539	737	2
regionales	370	174	413	185	539	737	2
y	416	174	420	185	539	737	2
por	424	174	438	185	539	737	2
sexo	441	174	460	185	539	737	2
5	460	173	463	181	539	737	2
.	463	174	465	185	539	737	2
Las	469	174	482	185	539	737	2
estadísticas	278	188	327	199	539	737	2
españolas	332	188	373	199	539	737	2
al	378	188	385	199	539	737	2
respecto	390	188	426	199	539	737	2
indican	430	188	461	199	539	737	2
una	466	188	482	199	539	737	2
edad	278	202	298	213	539	737	2
de	300	202	310	213	539	737	2
inicio	311	202	333	213	539	737	2
media	335	202	360	213	539	737	2
de	362	202	372	213	539	737	2
16	374	202	384	213	539	737	2
años,	386	202	407	213	539	737	2
pero	408	202	427	213	539	737	2
es	428	202	437	213	539	737	2
de	439	202	449	213	539	737	2
14	450	202	461	213	539	737	2
años	462	202	482	213	539	737	2
en	278	216	288	227	539	737	2
algunas	291	216	324	227	539	737	2
publicaciones	327	216	384	227	539	737	2
recientes	387	216	425	227	539	737	2
que	428	216	444	227	539	737	2
incluyen	447	216	482	227	539	737	2
también	278	230	313	240	539	737	2
a	316	230	321	240	539	737	2
la	324	230	331	240	539	737	2
adolescencia	334	230	387	240	539	737	2
temprana	390	230	431	240	539	737	2
8	431	228	435	236	539	737	2
.	435	230	437	240	539	737	2
La	440	230	449	240	539	737	2
propor-	451	230	482	240	539	737	2
ción	278	243	295	254	539	737	2
de	297	243	307	254	539	737	2
población	309	243	350	254	539	737	2
sexualmente	352	243	405	254	539	737	2
activa	407	243	432	254	539	737	2
entre	434	243	455	254	539	737	2
los	457	243	469	254	539	737	2
jó-	471	243	482	254	539	737	2
venes	278	257	301	268	539	737	2
de	304	257	314	268	539	737	2
15	316	257	326	268	539	737	2
a	329	257	334	268	539	737	2
19	336	257	346	268	539	737	2
años	349	257	368	268	539	737	2
también	371	257	406	268	539	737	2
ha	408	257	418	268	539	737	2
ido	421	257	434	268	539	737	2
aumentan-	436	257	482	268	539	737	2
do	278	271	288	282	539	737	2
progresivamente,	291	271	363	282	539	737	2
situándose	367	271	412	282	539	737	2
actualmente	415	271	468	282	539	737	2
en	471	271	482	282	539	737	2
un	278	285	289	296	539	737	2
66%	291	285	308	296	539	737	2
9	308	284	312	291	539	737	2
y	314	285	319	296	539	737	2
siendo	321	285	348	296	539	737	2
a	350	285	355	296	539	737	2
los	357	285	369	296	539	737	2
15	371	285	381	296	539	737	2
años	383	285	403	296	539	737	2
ya	405	285	414	296	539	737	2
de	416	285	426	296	539	737	2
alrededor	428	285	467	296	539	737	2
del	469	285	482	296	539	737	2
18%	278	299	295	310	539	737	2
5	295	297	299	305	539	737	2
.	299	299	301	310	539	737	2
Este	304	299	321	310	539	737	2
adelanto	324	299	361	310	539	737	2
les	364	299	375	310	539	737	2
expone	378	299	409	310	539	737	2
a	412	299	417	310	539	737	2
más	420	299	437	310	539	737	2
riesgos,	440	299	471	310	539	737	2
al	474	299	482	310	539	737	2
aumentar	278	313	319	323	539	737	2
también	321	313	356	323	539	737	2
proporcionalmente	358	313	437	323	539	737	2
el	440	313	447	323	539	737	2
número	449	313	482	323	539	737	2
de	278	326	288	337	539	737	2
parejas	290	326	320	337	539	737	2
y	322	326	327	337	539	737	2
la	329	326	336	337	539	737	2
frecuencia	339	326	381	337	539	737	2
de	384	326	394	337	539	737	2
otros	396	326	417	337	539	737	2
riesgos	420	326	449	337	539	737	2
de	451	326	461	337	539	737	2
sexo	463	326	482	337	539	737	2
no	278	340	288	351	539	737	2
seguro,	291	340	321	351	539	737	2
como	323	340	346	351	539	737	2
la	349	340	356	351	539	737	2
falta	358	340	377	351	539	737	2
de	380	340	390	351	539	737	2
protección	392	340	436	351	539	737	2
en	439	340	449	351	539	737	2
sus	451	340	465	351	539	737	2
pri-	468	340	482	351	539	737	2
meras	278	354	303	365	539	737	2
relaciones	305	354	346	365	539	737	2
o	348	354	353	365	539	737	2
las	355	354	366	365	539	737	2
menores	368	354	404	365	539	737	2
habilidades	406	354	453	365	539	737	2
para	455	354	473	365	539	737	2
la	475	354	482	365	539	737	2
negociación	278	368	327	379	539	737	2
de	329	368	339	379	539	737	2
sexo	341	368	360	379	539	737	2
seguro,	362	368	392	379	539	737	2
constatadas	394	368	444	379	539	737	2
en	446	368	456	379	539	737	2
los	458	368	470	379	539	737	2
de	472	368	482	379	539	737	2
menor	278	382	305	392	539	737	2
edad.	307	382	329	392	539	737	2
Las	278	398	291	409	539	737	2
consecuencias	294	398	353	409	539	737	2
de	356	398	366	409	539	737	2
las	368	398	380	409	539	737	2
lagunas	383	398	415	409	539	737	2
que	418	398	433	409	539	737	2
aún	436	398	452	409	539	737	2
persis-	455	398	482	409	539	737	2
ten	278	412	292	423	539	737	2
en	294	412	304	423	539	737	2
la	307	412	314	423	539	737	2
educación	317	412	359	423	539	737	2
sexual	361	412	388	423	539	737	2
de	390	412	400	423	539	737	2
los	403	412	415	423	539	737	2
adolescentes	417	412	471	423	539	737	2
se	473	412	482	423	539	737	2
aprecian	278	426	313	437	539	737	2
también,	315	426	352	437	539	737	2
entre	354	426	376	437	539	737	2
otros,	378	426	401	437	539	737	2
en	403	426	413	437	539	737	2
hechos	415	426	444	437	539	737	2
como:	447	426	472	437	539	737	2
a)	474	426	482	437	539	737	2
que	278	440	293	450	539	737	2
entre	296	440	317	450	539	737	2
un	320	440	331	450	539	737	2
15	333	440	344	450	539	737	2
y	346	440	350	450	539	737	2
un	353	440	364	450	539	737	2
33%	366	440	384	450	539	737	2
de	386	440	396	450	539	737	2
los	399	440	410	450	539	737	2
que	413	440	428	450	539	737	2
declaran	431	440	466	450	539	737	2
ha-	468	440	482	450	539	737	2
ber	278	453	291	464	539	737	2
tenido	294	453	321	464	539	737	2
relaciones	323	453	365	464	539	737	2
sexuales	368	453	403	464	539	737	2
no	406	453	416	464	539	737	2
han	419	453	435	464	539	737	2
usado	438	453	463	464	539	737	2
nin-	465	453	482	464	539	737	2
gún	278	467	294	478	539	737	2
anticonceptivo	296	467	357	478	539	737	2
la	359	467	366	478	539	737	2
primera	368	467	401	478	539	737	2
vez,	403	467	418	478	539	737	2
porcentaje	420	467	464	478	539	737	2
que	466	467	482	478	539	737	2
se	278	481	287	492	539	737	2
duplica	290	481	320	492	539	737	2
en	323	481	334	492	539	737	2
los	337	481	348	492	539	737	2
que	352	481	367	492	539	737	2
no	370	481	381	492	539	737	2
han	384	481	400	492	539	737	2
recibido	403	481	436	492	539	737	2
educación	440	481	482	492	539	737	2
sexual;	278	495	307	506	539	737	2
b)	309	495	317	506	539	737	2
que	319	495	334	506	539	737	2
el	336	495	343	506	539	737	2
coito	345	495	365	506	539	737	2
interrumpido	367	495	422	506	539	737	2
continúa	424	495	460	506	539	737	2
sien-	462	495	482	506	539	737	2
do	278	509	288	520	539	737	2
el	291	509	299	520	539	737	2
segundo	302	509	338	520	539	737	2
anticonceptivo	341	509	402	520	539	737	2
más	405	509	423	520	539	737	2
utilizado	426	509	462	520	539	737	2
(por	465	509	482	520	539	737	2
detrás	278	523	304	533	539	737	2
del	306	523	318	533	539	737	2
preservativo	320	523	370	533	539	737	2
y	372	523	377	533	539	737	2
por	379	523	392	533	539	737	2
delante	394	523	425	533	539	737	2
de	428	523	438	533	539	737	2
los	440	523	451	533	539	737	2
anovu-	453	523	482	533	539	737	2
latorios),	278	536	313	547	539	737	2
y	315	536	320	547	539	737	2
c)	322	536	329	547	539	737	2
que	331	536	347	547	539	737	2
apenas	349	536	378	547	539	737	2
uno	380	536	397	547	539	737	2
de	399	536	409	547	539	737	2
cada	411	536	430	547	539	737	2
tres	432	536	448	547	539	737	2
chicos	450	536	475	547	539	737	2
y	477	536	482	547	539	737	2
chicas	278	550	303	561	539	737	2
conoce	305	550	334	561	539	737	2
qué	336	550	352	561	539	737	2
es	354	550	363	561	539	737	2
el	365	550	372	561	539	737	2
doble	374	550	397	561	539	737	2
método	399	550	431	561	539	737	2
8,9	431	549	440	556	539	737	2
.	440	550	442	561	539	737	2
A	278	567	284	578	539	737	2
nivel	285	567	305	578	539	737	2
general,	306	567	339	578	539	737	2
las	341	567	352	578	539	737	2
prácticas	354	567	391	578	539	737	2
de	393	567	403	578	539	737	2
riesgo	404	567	429	578	539	737	2
sexual	431	567	457	578	539	737	2
están	459	567	482	578	539	737	2
fuertemente	278	581	331	591	539	737	2
asociadas	334	581	375	591	539	737	2
a	379	581	384	591	539	737	2
circunstancias	387	581	447	591	539	737	2
de	451	581	461	591	539	737	2
des-	464	581	482	591	539	737	2
ventaja	278	594	308	605	539	737	2
social	310	594	333	605	539	737	2
10	333	593	341	601	539	737	2
y	342	594	347	605	539	737	2
existen	349	594	379	605	539	737	2
múltiples	381	594	419	605	539	737	2
factores	421	594	454	605	539	737	2
indivi-	456	594	482	605	539	737	2
duales,	278	608	307	619	539	737	2
familiares	310	608	351	619	539	737	2
y	354	608	359	619	539	737	2
de	362	608	372	619	539	737	2
la	375	608	382	619	539	737	2
comunidad	385	608	432	619	539	737	2
que	435	608	451	619	539	737	2
se	454	608	463	619	539	737	2
han	466	608	482	619	539	737	2
identificado	278	622	327	633	539	737	2
como	329	622	352	633	539	737	2
de	354	622	364	633	539	737	2
riesgo	366	622	391	633	539	737	2
o	393	622	398	633	539	737	2
de	400	622	410	633	539	737	2
protección	412	622	456	633	539	737	2
de	458	622	468	633	539	737	2
los	470	622	482	633	539	737	2
comportamiento	278	636	347	647	539	737	2
sexuales	349	636	384	647	539	737	2
de	386	636	396	647	539	737	2
los	398	636	409	647	539	737	2
adolescentes.	411	636	466	647	539	737	2
Kir-	468	636	482	647	539	737	2
by	278	650	288	660	539	737	2
et	289	650	297	660	539	737	2
al.	299	650	308	660	539	737	2
11	308	648	316	656	539	737	2
han	317	650	333	660	539	737	2
identificado	335	650	384	660	539	737	2
más	386	650	403	660	539	737	2
de	405	650	415	660	539	737	2
100	417	650	433	660	539	737	2
precursores	434	650	482	660	539	737	2
relacionados	278	663	330	674	539	737	2
con	332	663	347	674	539	737	2
algunas	349	663	382	674	539	737	2
de	384	663	394	674	539	737	2
las	396	663	408	674	539	737	2
conductas	410	663	452	674	539	737	2
sexua-	455	663	482	674	539	737	2
Colomer	314	18	334	28	539	737	3
Revuelta	336	18	357	28	539	737	3
J,	358	18	362	28	539	737	3
et	363	18	368	28	539	737	3
al.	369	18	375	28	539	737	3
Prevención	377	18	403	28	539	737	3
del	405	18	412	28	539	737	3
embarazo	413	18	437	28	539	737	3
en	439	18	445	28	539	737	3
la	446	18	450	28	539	737	3
adolescencia	452	18	482	28	539	737	3
les	57	55	68	66	539	737	3
de	70	55	80	66	539	737	3
riesgo.	82	55	109	66	539	737	3
La	111	55	120	66	539	737	3
mayoría	122	55	155	66	539	737	3
de	157	55	167	66	539	737	3
los	169	55	181	66	539	737	3
estudios	183	55	217	66	539	737	3
de	220	55	230	66	539	737	3
los	232	55	243	66	539	737	3
que	245	55	261	66	539	737	3
se	57	69	66	80	539	737	3
ha	67	69	78	80	539	737	3
obtenido	79	69	117	80	539	737	3
la	118	69	126	80	539	737	3
información	127	69	177	80	539	737	3
son	179	69	194	80	539	737	3
americanos,	196	69	245	80	539	737	3
por	247	69	261	80	539	737	3
lo	57	83	64	94	539	737	3
que	67	83	82	94	539	737	3
queda	85	83	111	94	539	737	3
pendiente	113	83	155	94	539	737	3
valorar	157	83	185	94	539	737	3
su	188	83	198	94	539	737	3
peso	200	83	219	94	539	737	3
en	222	83	232	94	539	737	3
pobla-	235	83	261	94	539	737	3
ción	57	97	74	107	539	737	3
española.	76	97	115	107	539	737	3
Consecuencias	57	130	116	141	539	737	3
Aunque	57	146	89	157	539	737	3
la	90	146	98	157	539	737	3
mayoría	99	146	133	157	539	737	3
de	134	146	144	157	539	737	3
los	146	146	158	157	539	737	3
embarazos	159	146	204	157	539	737	3
que	206	146	221	157	539	737	3
se	223	146	232	157	539	737	3
produ-	233	146	261	157	539	737	3
cen	57	160	71	171	539	737	3
en	73	160	84	171	539	737	3
la	86	160	93	171	539	737	3
adolescencia	96	160	148	171	539	737	3
son	151	160	165	171	539	737	3
no	168	160	178	171	539	737	3
deseados,	181	160	221	171	539	737	3
existe	223	160	247	171	539	737	3
un	250	160	261	171	539	737	3
pequeño	57	174	93	185	539	737	3
porcentaje,	96	174	143	185	539	737	3
variable	146	174	178	185	539	737	3
según	181	174	207	185	539	737	3
grupos	210	174	238	185	539	737	3
étni-	241	174	261	185	539	737	3
cos	57	188	70	198	539	737	3
o	72	188	77	198	539	737	3
culturales,	79	188	121	198	539	737	3
que	123	188	139	198	539	737	3
son	141	188	156	198	539	737	3
queridos	158	188	194	198	539	737	3
o	196	188	201	198	539	737	3
deseados	203	188	241	198	539	737	3
más	243	188	261	198	539	737	3
o	57	201	62	212	539	737	3
menos	64	201	92	212	539	737	3
conscientemente,	95	201	167	212	539	737	3
por	170	201	184	212	539	737	3
lo	186	201	194	212	539	737	3
que	196	201	212	212	539	737	3
pueden	214	201	245	212	539	737	3
su-	248	201	261	212	539	737	3
poner	57	215	81	226	539	737	3
de	83	215	93	226	539	737	3
cambio	96	215	127	226	539	737	3
en	129	215	139	226	539	737	3
el	142	215	149	226	539	737	3
estatus	152	215	182	226	539	737	3
afectivo	185	215	217	226	539	737	3
(alguien	220	215	253	226	539	737	3
a	256	215	261	226	539	737	3
quien	57	229	80	240	539	737	3
querer	82	229	109	240	539	737	3
y	110	229	115	240	539	737	3
que	116	229	132	240	539	737	3
te	134	229	142	240	539	737	3
quiera)	144	229	172	240	539	737	3
o	174	229	179	240	539	737	3
social	181	229	204	240	539	737	3
(independen-	206	229	261	240	539	737	3
cia	57	243	68	253	539	737	3
social	71	243	95	253	539	737	3
y	97	243	102	253	539	737	3
económica	105	243	150	253	539	737	3
de	153	243	163	253	539	737	3
la	165	243	173	253	539	737	3
familia	176	243	205	253	539	737	3
paterna).	208	243	245	253	539	737	3
Las	248	243	261	253	539	737	3
consecuencias	57	256	116	267	539	737	3
en	119	256	129	267	539	737	3
estas	132	256	153	267	539	737	3
situaciones	156	256	203	267	539	737	3
no	205	256	216	267	539	737	3
suelen	219	256	246	267	539	737	3
ser	249	256	261	267	539	737	3
tan	57	270	71	281	539	737	3
negativas	72	270	111	281	539	737	3
como	113	270	136	281	539	737	3
las	137	270	149	281	539	737	3
de	151	270	161	281	539	737	3
los	162	270	174	281	539	737	3
no	175	270	186	281	539	737	3
deseados,	188	270	228	281	539	737	3
aunque	229	270	261	281	539	737	3
bastantes	57	284	97	295	539	737	3
son	99	284	114	295	539	737	3
comunes.	116	284	156	295	539	737	3
Las	57	300	70	311	539	737	3
revisiones	73	300	115	311	539	737	3
sistemáticas	118	300	170	311	539	737	3
(RS)	174	300	190	311	539	737	3
realizadas	193	300	235	311	539	737	3
sobre	238	300	261	311	539	737	3
las	57	314	68	325	539	737	3
consecuencias	70	314	129	325	539	737	3
de	131	314	141	325	539	737	3
estos	143	314	165	325	539	737	3
embarazos	167	314	212	325	539	737	3
y	214	314	218	325	539	737	3
que	220	314	236	325	539	737	3
inclu-	238	314	261	325	539	737	3
yen	57	328	71	339	539	737	3
series	75	328	98	339	539	737	3
temporales,	102	328	150	339	539	737	3
estudios	153	328	189	339	539	737	3
analíticos	192	328	232	339	539	737	3
de	235	328	245	339	539	737	3
co-	248	328	261	339	539	737	3
hortes	57	342	83	352	539	737	3
y	86	342	90	352	539	737	3
de	93	342	103	352	539	737	3
casos	105	342	128	352	539	737	3
y	130	342	134	352	539	737	3
controles	137	342	175	352	539	737	3
7	175	340	178	348	539	737	3
,	178	342	180	352	539	737	3
han	183	342	199	352	539	737	3
puesto	201	342	229	352	539	737	3
de	232	342	242	352	539	737	3
ma-	244	342	261	352	539	737	3
nifiesto	57	355	88	366	539	737	3
que	91	355	106	366	539	737	3
tienen,	109	355	138	366	539	737	3
en	141	355	151	366	539	737	3
general,	154	355	187	366	539	737	3
riesgo	190	355	215	366	539	737	3
de	218	355	228	366	539	737	3
efectos	231	355	261	366	539	737	3
adversos	57	369	93	380	539	737	3
sobre	96	369	118	380	539	737	3
la	121	369	128	380	539	737	3
salud	131	369	153	380	539	737	3
de	156	369	166	380	539	737	3
los	169	369	181	380	539	737	3
adolescentes	183	369	237	380	539	737	3
y	240	369	244	380	539	737	3
sus	247	369	261	380	539	737	3
descendientes,	57	383	118	394	539	737	3
así	122	383	134	394	539	737	3
como	138	383	161	394	539	737	3
repercusiones	164	383	222	394	539	737	3
sociales,	226	383	261	394	539	737	3
económicas	57	397	105	407	539	737	3
y	107	397	112	407	539	737	3
educativas.	114	397	160	407	539	737	3
Sin	57	413	69	424	539	737	3
embargo,	72	413	110	424	539	737	3
también	113	413	147	424	539	737	3
se	150	413	159	424	539	737	3
ha	161	413	171	424	539	737	3
observado	173	413	216	424	539	737	3
que	218	413	234	424	539	737	3
los	236	413	247	424	539	737	3
re-	250	413	261	424	539	737	3
sultados	57	427	92	438	539	737	3
en	94	427	104	438	539	737	3
salud	107	427	129	438	539	737	3
del	131	427	144	438	539	737	3
embarazo	146	427	187	438	539	737	3
son	189	427	204	438	539	737	3
comparables,	206	427	261	438	539	737	3
excepto	57	441	89	452	539	737	3
en	91	441	101	452	539	737	3
de	141	441	151	452	539	737	3
15	153	441	163	452	539	737	3
años,	165	441	187	452	539	737	3
con	188	441	203	452	539	737	3
los	205	441	217	452	539	737	3
de	219	441	229	452	539	737	3
las	230	441	242	452	539	737	3
mu-	244	441	261	452	539	737	3
jeres	57	454	76	465	539	737	3
de	78	454	88	465	539	737	3
más	90	454	107	465	539	737	3
edad,	109	454	131	465	539	737	3
cuando	133	454	164	465	539	737	3
los	165	454	177	465	539	737	3
cuidados	179	454	216	465	539	737	3
prenatales	217	454	261	465	539	737	3
y	57	468	61	479	539	737	3
el	63	468	70	479	539	737	3
apoyo	72	468	97	479	539	737	3
social	98	468	121	479	539	737	3
son	123	468	138	479	539	737	3
adecuados,	140	468	186	479	539	737	3
ya	187	468	196	479	539	737	3
que	198	468	214	479	539	737	3
son	216	468	230	479	539	737	3
los	232	468	244	479	539	737	3
fac-	245	468	261	479	539	737	3
tores	57	482	77	493	539	737	3
sociales	80	482	112	493	539	737	3
(fundamentalmente	115	482	199	493	539	737	3
la	201	482	209	493	539	737	3
pobreza	211	482	244	493	539	737	3
y	247	482	251	493	539	737	3
la	253	482	261	493	539	737	3
exclusión)	57	496	99	506	539	737	3
y	103	496	107	506	539	737	3
las	111	496	123	506	539	737	3
repercusiones	127	496	185	506	539	737	3
que	189	496	204	506	539	737	3
estos	208	496	230	506	539	737	3
tienen	234	496	261	506	539	737	3
sobre	57	509	79	520	539	737	3
la	82	509	90	520	539	737	3
salud	93	509	115	520	539	737	3
de	118	509	129	520	539	737	3
la	132	509	139	520	539	737	3
adolescente	142	509	192	520	539	737	3
(peor	195	509	217	520	539	737	3
estado	220	509	248	520	539	737	3
de	251	509	261	520	539	737	3
nutrición,	57	523	97	534	539	737	3
estado	100	523	128	534	539	737	3
de	132	523	142	534	539	737	3
salud	146	523	168	534	539	737	3
previo,	172	523	199	534	539	737	3
nula	203	523	221	534	539	737	3
o	225	523	230	534	539	737	3
escasa	233	523	261	534	539	737	3
asistencia	57	537	98	548	539	737	3
prenatal,	102	537	139	548	539	737	3
etc.),	143	537	162	548	539	737	3
los	166	537	178	548	539	737	3
responsables	182	537	236	548	539	737	3
de	240	537	250	548	539	737	3
la	253	537	261	548	539	737	3
mayoría	57	551	90	561	539	737	3
de	92	551	102	561	539	737	3
los	104	551	116	561	539	737	3
resultados	118	551	161	561	539	737	3
negativos	163	551	202	561	539	737	3
en	205	551	215	561	539	737	3
el	217	551	224	561	539	737	3
embara-	226	551	261	561	539	737	3
zo	57	564	66	575	539	737	3
y	68	564	73	575	539	737	3
el	75	564	83	575	539	737	3
parto.	85	564	109	575	539	737	3
Existe	112	564	136	575	539	737	3
una	139	564	155	575	539	737	3
evidencia	157	564	196	575	539	737	3
consistente	199	564	246	575	539	737	3
so-	248	564	261	575	539	737	3
bre	57	578	70	589	539	737	3
la	72	578	80	589	539	737	3
efectividad	82	578	127	589	539	737	3
de	129	578	139	589	539	737	3
los	142	578	153	589	539	737	3
programas	155	578	200	589	539	737	3
dirigidos	202	578	237	589	539	737	3
a	240	578	245	589	539	737	3
mi-	247	578	261	589	539	737	3
nimizar	57	592	89	603	539	737	3
las	94	592	106	603	539	737	3
consecuencias	111	592	172	603	539	737	3
negativas	177	592	217	603	539	737	3
del	223	592	235	603	539	737	3
END,	241	592	261	603	539	737	3
mediante	57	606	96	616	539	737	3
intervenciones	99	606	160	616	539	737	3
prenatales	163	606	206	616	539	737	3
que	209	606	224	616	539	737	3
faciliten	227	606	261	616	539	737	3
la	57	619	64	630	539	737	3
incorporación	66	619	123	630	539	737	3
temprana	125	619	166	630	539	737	3
a	168	619	173	630	539	737	3
los	175	619	187	630	539	737	3
programas	190	619	234	630	539	737	3
de	236	619	246	630	539	737	3
se-	249	619	261	630	539	737	3
guimiento	57	633	100	644	539	737	3
del	103	633	115	644	539	737	3
embarazo,	118	633	161	644	539	737	3
así	164	633	175	644	539	737	3
como	178	633	201	644	539	737	3
a	204	633	209	644	539	737	3
los	212	633	223	644	539	737	3
recursos	226	633	261	644	539	737	3
educativos	57	647	101	658	539	737	3
y	103	647	107	658	539	737	3
sociales	109	647	141	658	539	737	3
12	141	646	149	653	539	737	3
.	149	647	151	658	539	737	3
LAS	278	55	295	68	539	737	3
INTERVENCIONES	297	55	379	68	539	737	3
La	278	87	287	98	539	737	3
comparación	290	87	344	98	539	737	3
de	347	87	357	98	539	737	3
experiencias	360	87	412	98	539	737	3
entre	415	87	437	98	539	737	3
diferentes	440	87	482	98	539	737	3
países	278	101	303	111	539	737	3
demuestra	305	101	350	111	539	737	3
que	351	101	367	111	539	737	3
la	369	101	376	111	539	737	3
prevención	378	101	423	111	539	737	3
efectiva	425	101	457	111	539	737	3
de	459	101	469	111	539	737	3
las	470	101	482	111	539	737	3
conductas	278	114	320	125	539	737	3
de	323	114	333	125	539	737	3
riesgo	336	114	361	125	539	737	3
sexual	364	114	390	125	539	737	3
en	393	114	403	125	539	737	3
adolescentes	406	114	460	125	539	737	3
es	463	114	472	125	539	737	3
el	474	114	482	125	539	737	3
resultado	278	128	317	139	539	737	3
de	320	128	330	139	539	737	3
acciones	333	128	369	139	539	737	3
intersectoriales	372	128	435	139	539	737	3
en	438	128	449	139	539	737	3
las	452	128	463	139	539	737	3
que	466	128	482	139	539	737	3
los	278	142	290	153	539	737	3
medios	292	142	323	153	539	737	3
de	326	142	336	153	539	737	3
comunicación,	339	142	399	153	539	737	3
la	402	142	409	153	539	737	3
educación,	412	142	456	153	539	737	3
la	459	142	467	153	539	737	3
co-	469	142	482	153	539	737	3
munidad	278	156	315	167	539	737	3
y	318	156	323	167	539	737	3
la	326	156	333	167	539	737	3
atención	336	156	373	167	539	737	3
sanitaria	376	156	412	167	539	737	3
tienen	415	156	442	167	539	737	3
un	445	156	456	167	539	737	3
papel	459	156	482	167	539	737	3
complementario.	278	170	348	180	539	737	3
Implica,	350	170	382	180	539	737	3
por	385	170	398	180	539	737	3
lo	401	170	408	180	539	737	3
tanto,	411	170	435	180	539	737	3
a	437	170	442	180	539	737	3
todos	445	170	468	180	539	737	3
los	470	170	482	180	539	737	3
grupos	278	183	306	194	539	737	3
y	308	183	312	194	539	737	3
contextos	314	183	354	194	539	737	3
en	356	183	366	194	539	737	3
contacto	367	183	403	194	539	737	3
con	405	183	419	194	539	737	3
este	421	183	438	194	539	737	3
grupo	440	183	464	194	539	737	3
eta-	466	183	482	194	539	737	3
rio:	278	197	291	208	539	737	3
familia,	293	197	324	208	539	737	3
grupos	325	197	354	208	539	737	3
de	355	197	365	208	539	737	3
iguales,	367	197	398	208	539	737	3
entorno	400	197	432	208	539	737	3
escolar,	434	197	464	208	539	737	3
me-	466	197	482	208	539	737	3
dios	278	211	295	222	539	737	3
de	297	211	307	222	539	737	3
comunicación,	310	211	370	222	539	737	3
entornos	372	211	409	222	539	737	3
de	412	211	422	222	539	737	3
ocio,	424	211	443	222	539	737	3
profesio-	445	211	482	222	539	737	3
nales	278	225	300	236	539	737	3
de	302	225	312	236	539	737	3
la	314	225	321	236	539	737	3
salud,	323	225	347	236	539	737	3
políticos,	349	225	386	236	539	737	3
grupos	388	225	416	236	539	737	3
religiosos,	418	225	459	236	539	737	3
etc.	461	225	476	236	539	737	3
Esta	278	241	295	252	539	737	3
comparación	299	241	354	252	539	737	3
pone	358	241	379	252	539	737	3
también	383	241	418	252	539	737	3
de	422	241	433	252	539	737	3
manifiesto	437	241	482	252	539	737	3
que	278	255	293	266	539	737	3
las	296	255	307	266	539	737	3
políticas	310	255	344	266	539	737	3
sociales	347	255	379	266	539	737	3
ante	381	255	400	266	539	737	3
las	402	255	414	266	539	737	3
desigualdades	416	255	475	266	539	737	3
y	478	255	482	266	539	737	3
aquellas	278	269	312	280	539	737	3
relacionadas	314	269	366	280	539	737	3
con	367	269	382	280	539	737	3
una	384	269	400	280	539	737	3
actitud	401	269	431	280	539	737	3
más	432	269	450	280	539	737	3
realista	452	269	482	280	539	737	3
sobre	278	283	300	294	539	737	3
la	302	283	310	294	539	737	3
sexualidad	312	283	356	294	539	737	3
de	358	283	368	294	539	737	3
la	370	283	378	294	539	737	3
juventud,	380	283	419	294	539	737	3
con	421	283	436	294	539	737	3
respuestas	438	283	482	294	539	737	3
comprensivas	278	297	334	307	539	737	3
a	336	297	341	307	539	737	3
sus	342	297	356	307	539	737	3
necesidades,	358	297	409	307	539	737	3
explican	411	297	445	307	539	737	3
las	447	297	459	307	539	737	3
gran-	460	297	482	307	539	737	3
des	278	310	292	321	539	737	3
diferencias	294	310	339	321	539	737	3
entre	341	310	363	321	539	737	3
países	365	310	390	321	539	737	3
mejor	393	310	417	321	539	737	3
que	419	310	435	321	539	737	3
la	437	310	444	321	539	737	3
variabili-	446	310	482	321	539	737	3
dad	278	324	293	335	539	737	3
de	296	324	306	335	539	737	3
los	308	324	320	335	539	737	3
comportamientos	323	324	397	335	539	737	3
individuales	399	324	449	335	539	737	3
relacio-	452	324	482	335	539	737	3
nados	278	338	303	349	539	737	3
con	305	338	320	349	539	737	3
la	322	338	329	349	539	737	3
sexualidad.	331	338	377	349	539	737	3
Para	278	355	295	365	539	737	3
abordar	298	355	330	365	539	737	3
este	333	355	350	365	539	737	3
problema,	352	355	394	365	539	737	3
se	396	355	405	365	539	737	3
han	408	355	424	365	539	737	3
empleado,	426	355	469	365	539	737	3
en	472	355	482	365	539	737	3
todo	278	368	297	379	539	737	3
el	299	368	306	379	539	737	3
mundo,	309	368	340	379	539	737	3
numerosas	342	368	388	379	539	737	3
estrategias	390	368	436	379	539	737	3
de	438	368	448	379	539	737	3
preven-	451	368	482	379	539	737	3
ción	278	382	295	393	539	737	3
primaria,	297	382	334	393	539	737	3
como	336	382	358	393	539	737	3
el	360	382	367	393	539	737	3
marketing	369	382	410	393	539	737	3
social	412	382	435	393	539	737	3
para	436	382	455	393	539	737	3
la	456	382	464	393	539	737	3
pro-	465	382	482	393	539	737	3
moción	278	396	309	407	539	737	3
de	312	396	322	407	539	737	3
la	324	396	332	407	539	737	3
salud	335	396	357	407	539	737	3
sexual	360	396	386	407	539	737	3
en	389	396	399	407	539	737	3
la	402	396	410	407	539	737	3
adolescencia,	412	396	467	407	539	737	3
las	470	396	482	407	539	737	3
actividades	278	410	324	420	539	737	3
grupales	327	410	362	420	539	737	3
de	365	410	375	420	539	737	3
educación	377	410	419	420	539	737	3
y	422	410	426	420	539	737	3
desarrollo	429	410	469	420	539	737	3
de	472	410	482	420	539	737	3
habilidades	278	423	325	434	539	737	3
desde	327	423	351	434	539	737	3
el	353	423	360	434	539	737	3
ámbito	362	423	391	434	539	737	3
escolar	393	423	422	434	539	737	3
y	424	423	428	434	539	737	3
comunitario,	430	423	482	434	539	737	3
el	278	437	285	448	539	737	3
asesoramiento	287	437	348	448	539	737	3
individualizado	350	437	413	448	539	737	3
desde	415	437	439	448	539	737	3
de	441	437	451	448	539	737	3
los	453	437	465	448	539	737	3
ser-	467	437	482	448	539	737	3
vicios	278	451	301	462	539	737	3
de	303	451	313	462	539	737	3
salud	315	451	337	462	539	737	3
o	339	451	344	462	539	737	3
la	346	451	354	462	539	737	3
mejora	356	451	385	462	539	737	3
de	387	451	397	462	539	737	3
la	399	451	406	462	539	737	3
accesibilidad	408	451	461	462	539	737	3
a	463	451	468	462	539	737	3
los	470	451	482	462	539	737	3
métodos	278	465	314	476	539	737	3
anticonceptivos	316	465	381	476	539	737	3
y	382	465	387	476	539	737	3
de	388	465	399	476	539	737	3
protección	400	465	444	476	539	737	3
13	444	464	451	471	539	737	3
(Fig.	453	465	470	476	539	737	3
1).	472	465	482	476	539	737	3
Las	278	481	291	492	539	737	3
intervenciones	296	481	358	492	539	737	3
educativas	362	481	407	492	539	737	3
(Fig.	412	481	429	492	539	737	3
2)	434	481	442	492	539	737	3
incluyen	447	481	482	492	539	737	3
cualquier	278	495	316	506	539	737	3
actividad	319	495	357	506	539	737	3
diseñada	360	495	397	506	539	737	3
para	400	495	418	506	539	737	3
la	421	495	428	506	539	737	3
consecución	431	495	482	506	539	737	3
de	278	509	288	520	539	737	3
la	290	509	298	520	539	737	3
disminución	300	509	351	520	539	737	3
del	353	509	366	520	539	737	3
END	368	509	386	520	539	737	3
o	389	509	394	520	539	737	3
de	396	509	406	520	539	737	3
la	409	509	416	520	539	737	3
IVE	418	509	431	520	539	737	3
como	434	509	456	520	539	737	3
resul-	459	509	482	520	539	737	3
tado	278	523	297	534	539	737	3
de	300	523	310	534	539	737	3
salud	313	523	335	534	539	737	3
final,	338	523	359	534	539	737	3
o	362	523	367	534	539	737	3
de	370	523	380	534	539	737	3
sus	383	523	397	534	539	737	3
resultados	400	523	443	534	539	737	3
interme-	446	523	482	534	539	737	3
dios,	278	537	297	547	539	737	3
tales	301	537	321	547	539	737	3
como	324	537	347	547	539	737	3
mejorar	351	537	384	547	539	737	3
los	388	537	400	547	539	737	3
conocimientos,	403	537	466	547	539	737	3
las	470	537	482	547	539	737	3
habilidades	278	550	325	561	539	737	3
y	328	550	332	561	539	737	3
las	334	550	346	561	539	737	3
actitudes	348	550	387	561	539	737	3
de	389	550	399	561	539	737	3
los	402	550	413	561	539	737	3
adolescentes	416	550	469	561	539	737	3
en	472	550	482	561	539	737	3
relación	278	564	310	575	539	737	3
con	312	564	327	575	539	737	3
el	329	564	336	575	539	737	3
sexo	338	564	357	575	539	737	3
seguro,	359	564	389	575	539	737	3
promover	391	564	430	575	539	737	3
la	432	564	440	575	539	737	3
reducción	442	564	482	575	539	737	3
de	278	578	288	589	539	737	3
la	290	578	297	589	539	737	3
actividad	299	578	336	589	539	737	3
sexual	338	578	365	589	539	737	3
o	367	578	372	589	539	737	3
reducir	374	578	402	589	539	737	3
los	404	578	416	589	539	737	3
comportamien-	418	578	482	589	539	737	3
tos	278	592	291	603	539	737	3
sexuales	293	592	328	603	539	737	3
de	330	592	340	603	539	737	3
riesgo	342	592	367	603	539	737	3
conocidos.	369	592	412	603	539	737	3
Aunque	278	608	310	619	539	737	3
es	312	608	320	619	539	737	3
evidente	322	608	357	619	539	737	3
que	359	608	374	619	539	737	3
muchas	376	608	409	619	539	737	3
de	410	608	420	619	539	737	3
estas	422	608	443	619	539	737	3
interven-	445	608	482	619	539	737	3
ciones	278	622	304	633	539	737	3
corresponden	307	622	364	633	539	737	3
al	366	622	374	633	539	737	3
ámbito	377	622	406	633	539	737	3
familiar,	409	622	443	633	539	737	3
escolar	446	622	475	633	539	737	3
y	478	622	482	633	539	737	3
comunitario,	278	636	330	647	539	737	3
los	332	636	344	647	539	737	3
profesionales	346	636	401	647	539	737	3
sanitarios	404	636	444	647	539	737	3
jugamos	446	636	482	647	539	737	3
también	278	650	313	660	539	737	3
aquí	315	650	333	660	539	737	3
un	336	650	347	660	539	737	3
papel,	349	650	374	660	539	737	3
no	376	650	387	660	539	737	3
solo	389	650	406	660	539	737	3
apoyando	408	650	449	660	539	737	3
a	451	650	456	660	539	737	3
estos,	459	650	482	660	539	737	3
sino	278	663	295	674	539	737	3
también	297	663	332	674	539	737	3
con	334	663	349	674	539	737	3
funciones	351	663	391	674	539	737	3
específicas	394	663	438	674	539	737	3
tanto	440	663	462	674	539	737	3
des-	465	663	482	674	539	737	3
Rev	349	696	360	704	539	737	3
Pediatr	362	696	383	704	539	737	3
Aten	385	696	399	704	539	737	3
Primaria.	401	696	428	704	539	737	3
2013;15:261-9	430	696	475	704	539	737	3
ISSN:	377	705	393	713	539	737	3
1139-7632	395	705	429	713	539	737	3
•	433	705	436	713	539	737	3
www.pap.es	438	705	475	713	539	737	3
263	486	696	502	707	539	737	3
Colomer	57	18	77	28	539	737	4
Revuelta	79	18	100	28	539	737	4
J,	101	18	105	28	539	737	4
et	106	18	111	28	539	737	4
al.	112	18	118	28	539	737	4
Prevención	120	18	146	28	539	737	4
del	148	18	155	28	539	737	4
embarazo	157	18	180	28	539	737	4
en	182	18	188	28	539	737	4
la	189	18	193	28	539	737	4
adolescencia	195	18	225	28	539	737	4
Figura	60	60	82	70	539	737	4
1.	84	60	91	70	539	737	4
Marco	95	60	118	70	539	737	4
de	120	60	129	70	539	737	4
las	131	60	141	70	539	737	4
intervenciones	143	60	197	70	539	737	4
en	199	60	208	70	539	737	4
salud	210	60	230	70	539	737	4
sexual	232	60	256	70	539	737	4
en	257	60	267	70	539	737	4
menores	269	60	301	70	539	737	4
de	303	60	312	70	539	737	4
18	313	60	323	70	539	737	4
años	325	60	342	70	539	737	4
Políticas	92	85	117	93	539	737	4
nacionales	119	85	151	93	539	737	4
y	92	93	96	101	539	737	4
comunitarias	97	93	137	101	539	737	4
En	92	102	100	109	539	737	4
relación	101	102	125	109	539	737	4
a:	127	102	132	109	539	737	4
•	92	110	95	118	539	737	4
Salud	97	110	114	118	539	737	4
sexual	115	110	135	118	539	737	4
•	92	119	95	127	539	737	4
Contracepción	97	118	140	126	539	737	4
•	92	127	95	135	539	737	4
Embarazo	97	127	127	135	539	737	4
en	128	127	136	135	539	737	4
la	138	127	143	135	539	737	4
adoles-	145	127	166	135	539	737	4
cencia	97	135	116	143	539	737	4
•	92	144	95	152	539	737	4
Programas	97	144	129	151	539	737	4
de	131	144	138	151	539	737	4
detección	140	144	169	151	539	737	4
de	97	152	104	160	539	737	4
ITS	106	152	115	160	539	737	4
Patrones	92	173	119	181	539	737	4
y	120	173	124	181	539	737	4
tendencias	125	173	158	181	539	737	4
Prevalencia	92	181	126	189	539	737	4
e	128	181	131	189	539	737	4
incidencia	133	181	163	189	539	737	4
de:	165	181	174	189	539	737	4
•	92	190	95	198	539	737	4
ITS	97	190	106	198	539	737	4
•	92	198	95	206	539	737	4
END	97	198	110	206	539	737	4
•	92	207	95	215	539	737	4
IVE	97	206	106	214	539	737	4
Programas	280	99	313	107	539	737	4
de	314	99	322	107	539	737	4
salud	323	99	340	107	539	737	4
sexual	341	99	361	107	539	737	4
•	280	108	283	116	539	737	4
Promoción	285	107	317	115	539	737	4
de	319	107	326	115	539	737	4
la	328	107	333	115	539	737	4
salud,	335	107	353	115	539	737	4
marketing	354	107	385	115	539	737	4
social	386	107	403	115	539	737	4
•	280	116	283	124	539	737	4
Educación	285	116	316	124	539	737	4
escolar	317	116	339	124	539	737	4
en	340	116	348	124	539	737	4
sexualidad	349	116	382	124	539	737	4
y	383	116	387	124	539	737	4
relaciones	388	116	419	124	539	737	4
•	280	125	283	132	539	737	4
Trabajo	285	124	307	132	539	737	4
comunitario	308	124	346	132	539	737	4
con	347	124	358	132	539	737	4
grupos	359	124	380	132	539	737	4
vulnerables	382	124	417	132	539	737	4
Redes	210	177	228	185	539	737	4
de	229	177	237	185	539	737	4
salud	210	185	226	193	539	737	4
sexual	228	185	247	193	539	737	4
y	210	194	213	202	539	737	4
prevención	215	194	248	202	539	737	4
de	210	202	217	210	539	737	4
ITS	219	202	228	210	539	737	4
y	229	202	233	210	539	737	4
END	234	202	247	210	539	737	4
Factores	92	238	117	246	539	737	4
sociales	119	238	142	246	539	737	4
•	92	247	95	255	539	737	4
Normas	97	246	121	254	539	737	4
culturales	123	246	152	254	539	737	4
•	92	255	95	263	539	737	4
Actitudes	97	255	126	263	539	737	4
públicas	127	255	152	263	539	737	4
•	92	264	95	271	539	737	4
Cambios	97	263	123	271	539	737	4
sociales	125	263	148	271	539	737	4
•	92	272	95	280	539	737	4
Patrones	97	272	123	280	539	737	4
migratorios	125	272	160	280	539	737	4
•	92	280	95	288	539	737	4
Avances	97	280	121	288	539	737	4
en	123	280	131	288	539	737	4
investigación	132	280	172	288	539	737	4
aplicada	97	288	122	296	539	737	4
a	124	288	127	296	539	737	4
la	129	288	134	296	539	737	4
salud	136	288	152	296	539	737	4
Servicios	280	178	307	186	539	737	4
de	308	178	316	186	539	737	4
salud	317	178	334	186	539	737	4
sexual	335	178	355	186	539	737	4
•	280	187	283	195	539	737	4
Detección	285	187	315	195	539	737	4
y	317	187	320	195	539	737	4
manejo	322	187	345	195	539	737	4
de	346	187	353	195	539	737	4
ITS	355	187	364	195	539	737	4
•	280	196	283	203	539	737	4
Asesoramiento	285	195	330	203	539	737	4
y	332	195	335	203	539	737	4
prescripción	337	195	373	203	539	737	4
de	375	195	382	203	539	737	4
anticoncepción	384	195	430	203	539	737	4
•	280	204	283	212	539	737	4
Seguimiento	285	204	323	212	539	737	4
y	325	204	328	212	539	737	4
apoyo	330	204	348	212	539	737	4
al	349	204	355	212	539	737	4
embarazo	356	204	386	212	539	737	4
•	280	212	283	220	539	737	4
Servicio	285	212	308	220	539	737	4
de	310	212	317	220	539	737	4
IVE	319	212	328	220	539	737	4
Servicios	280	255	307	263	539	737	4
de	308	255	316	263	539	737	4
Atención	317	255	344	263	539	737	4
Primaria	346	255	372	263	539	737	4
de	373	255	381	263	539	737	4
salud	382	255	399	263	539	737	4
•	280	263	283	271	539	737	4
Consejo	285	263	309	271	539	737	4
rutinario	310	263	337	271	539	737	4
individualizado	339	263	385	271	539	737	4
sobre	386	263	403	271	539	737	4
prevención	404	263	438	271	539	737	4
•	280	272	283	280	539	737	4
Detección	285	271	315	279	539	737	4
y	317	271	320	279	539	737	4
actuación	322	271	351	279	539	737	4
en	353	271	360	279	539	737	4
adolescentes	362	271	401	279	539	737	4
de	403	271	410	279	539	737	4
riesgo	412	271	430	279	539	737	4
•	280	280	283	288	539	737	4
Visita	285	280	302	288	539	737	4
domiciliaria	303	280	339	288	539	737	4
a	340	280	344	288	539	737	4
la	345	280	351	288	539	737	4
adolescente	352	280	389	288	539	737	4
embarazada	390	280	428	288	539	737	4
o	285	288	289	296	539	737	4
madre	290	288	310	296	539	737	4
Modificado	60	314	91	322	539	737	4
de	92	314	99	322	539	737	4
National	100	314	124	322	539	737	4
Institute	125	314	149	322	539	737	4
for	150	314	158	322	539	737	4
Health	159	314	178	322	539	737	4
and	179	314	189	322	539	737	4
Clinical	191	314	211	322	539	737	4
Excelence	212	314	239	322	539	737	4
(NICE).	240	314	258	322	539	737	4
20071	260	314	277	322	539	737	4
13	277	313	282	318	539	737	4
.	282	314	283	322	539	737	4
END:	60	326	76	334	539	737	4
embarazo	77	326	107	334	539	737	4
no	109	326	116	334	539	737	4
deseado;	118	326	145	334	539	737	4
ITS:	147	326	158	334	539	737	4
infección	159	326	187	334	539	737	4
de	188	326	195	334	539	737	4
transmisión	197	326	233	334	539	737	4
sexual;	235	326	256	334	539	737	4
IVE:	258	326	269	334	539	737	4
interrupción	271	326	308	334	539	737	4
voluntaria	310	326	341	334	539	737	4
del	342	326	352	334	539	737	4
embarazo.	353	326	384	334	539	737	4
de	57	363	67	374	539	737	4
los	70	363	82	374	539	737	4
servicios	86	363	121	374	539	737	4
de	125	363	135	374	539	737	4
Atención	138	363	175	374	539	737	4
Primaria	179	363	214	374	539	737	4
(AP)	218	363	234	374	539	737	4
como	238	363	261	374	539	737	4
desde	57	377	81	388	539	737	4
los	84	377	96	388	539	737	4
especializados	99	377	158	388	539	737	4
en	161	377	171	388	539	737	4
salud	174	377	196	388	539	737	4
sexual	199	377	226	388	539	737	4
y	229	377	233	388	539	737	4
repro-	236	377	261	388	539	737	4
ductiva.	57	391	89	402	539	737	4
tas	278	363	290	374	539	737	4
sexuales	292	363	326	374	539	737	4
de	328	363	338	374	539	737	4
riesgo	339	363	363	374	539	737	4
y	365	363	369	374	539	737	4
de	371	363	381	374	539	737	4
prevención	382	363	426	374	539	737	4
del	428	363	440	374	539	737	4
sida,	441	363	460	374	539	737	4
algu-	461	363	482	374	539	737	4
nas	278	377	292	388	539	737	4
recogidas	297	377	337	388	539	737	4
por	342	377	356	388	539	737	4
Fernández	361	377	404	388	539	737	4
Costa	409	377	432	388	539	737	4
15	432	376	439	383	539	737	4
,	439	377	441	388	539	737	4
pero	446	377	465	388	539	737	4
sin	470	377	482	388	539	737	4
evaluación	278	391	321	402	539	737	4
de	323	391	333	402	539	737	4
los	335	391	346	402	539	737	4
resultados.	348	391	392	402	539	737	4
En	57	408	67	418	539	737	4
los	69	408	81	418	539	737	4
últimos	83	408	114	418	539	737	4
años	117	408	136	418	539	737	4
se	138	408	147	418	539	737	4
han	149	408	165	418	539	737	4
publicado	167	408	208	418	539	737	4
múltiples	210	408	249	418	539	737	4
RS	251	408	261	418	539	737	4
y	57	421	61	432	539	737	4
metaanálisis	63	421	116	432	539	737	4
(MA)	118	421	138	432	539	737	4
que	140	421	155	432	539	737	4
abordan	157	421	192	432	539	737	4
la	194	421	201	432	539	737	4
efectividad	203	421	249	432	539	737	4
de	251	421	261	432	539	737	4
las	57	435	68	446	539	737	4
intervenciones	71	435	132	446	539	737	4
educativas	136	435	180	446	539	737	4
para	183	435	201	446	539	737	4
la	205	435	212	446	539	737	4
prevención	215	435	261	446	539	737	4
de	57	449	67	460	539	737	4
infecciones	69	449	115	460	539	737	4
de	117	449	127	460	539	737	4
transmisión	129	449	178	460	539	737	4
sexual	180	449	206	460	539	737	4
y	208	449	212	460	539	737	4
de	214	449	224	460	539	737	4
embara-	226	449	261	460	539	737	4
zo	57	463	66	474	539	737	4
en	68	463	79	474	539	737	4
población	81	463	122	474	539	737	4
adolescente,	124	463	176	474	539	737	4
realizadas	178	463	220	474	539	737	4
desde	222	463	246	474	539	737	4
los	249	463	261	474	539	737	4
diferentes	57	477	98	488	539	737	4
ámbitos	100	477	134	488	539	737	4
de	136	477	146	488	539	737	4
actuación.	148	477	191	488	539	737	4
La	278	408	287	418	539	737	4
gran	288	408	307	418	539	737	4
variabilidad	309	408	356	418	539	737	4
de	358	408	368	418	539	737	4
las	370	408	381	418	539	737	4
intervenciones	383	408	443	418	539	737	4
(en	444	408	457	418	539	737	4
cuan-	459	408	482	418	539	737	4
to	278	421	286	432	539	737	4
a	289	421	294	432	539	737	4
población	296	421	337	432	539	737	4
diana,	339	421	364	432	539	737	4
medio	367	421	393	432	539	737	4
en	396	421	406	432	539	737	4
el	408	421	416	432	539	737	4
que	418	421	434	432	539	737	4
se	436	421	445	432	539	737	4
realizan,	448	421	482	432	539	737	4
formato,	278	435	313	446	539	737	4
tiempos,	315	435	350	446	539	737	4
resultados	352	435	395	446	539	737	4
medidos…)	397	435	441	446	539	737	4
y	442	435	447	446	539	737	4
la	449	435	456	446	539	737	4
relati-	458	435	482	446	539	737	4
va	278	449	287	460	539	737	4
escasez	289	449	320	460	539	737	4
de	322	449	333	460	539	737	4
estudios	335	449	370	460	539	737	4
con	372	449	386	460	539	737	4
un	389	449	400	460	539	737	4
diseño	402	449	429	460	539	737	4
de	431	449	441	460	539	737	4
planifica-	444	449	482	460	539	737	4
ción	278	463	295	474	539	737	4
y	297	463	302	474	539	737	4
evaluación	304	463	348	474	539	737	4
de	350	463	360	474	539	737	4
la	362	463	370	474	539	737	4
calidad	372	463	401	474	539	737	4
dificultan	403	463	443	474	539	737	4
la	445	463	452	474	539	737	4
obten-	455	463	482	474	539	737	4
ción	278	477	296	488	539	737	4
de	304	477	314	488	539	737	4
conclusiones	322	477	377	488	539	737	4
definitivas	385	477	431	488	539	737	4
sobre	438	477	462	488	539	737	4
los	470	477	482	488	539	737	4
componentes	278	491	334	502	539	737	4
concretos	336	491	376	502	539	737	4
que	378	491	393	502	539	737	4
las	395	491	407	502	539	737	4
hacen	409	491	434	502	539	737	4
eficaces.	436	491	470	502	539	737	4
Con	57	494	73	505	539	737	4
motivo	75	494	104	505	539	737	4
de	106	494	117	505	539	737	4
la	119	494	126	505	539	737	4
actualización	129	494	183	505	539	737	4
de	185	494	195	505	539	737	4
las	198	494	209	505	539	737	4
recomenda-	212	494	261	505	539	737	4
ciones	57	508	83	518	539	737	4
del	85	508	98	518	539	737	4
grupo	100	508	125	518	539	737	4
PrevInfad	127	508	166	518	539	737	4
sobre	169	508	191	518	539	737	4
este	194	508	211	518	539	737	4
tema,	214	508	237	518	539	737	4
reali-	240	508	261	518	539	737	4
zamos	57	522	83	532	539	737	4
una	85	522	101	532	539	737	4
síntesis	103	522	134	532	539	737	4
de	136	522	146	532	539	737	4
los	148	522	160	532	539	737	4
resultados	162	522	205	532	539	737	4
de	207	522	217	532	539	737	4
estas	219	522	241	532	539	737	4
revi-	243	522	261	532	539	737	4
siones	57	536	84	546	539	737	4
utilizando	90	536	133	546	539	737	4
la	139	536	146	546	539	737	4
metodología	152	536	206	546	539	737	4
que	212	536	228	546	539	737	4
puede	234	536	261	546	539	737	4
consultarse	57	549	104	560	539	737	4
en	106	549	116	560	539	737	4
la	117	549	125	560	539	737	4
web	126	549	144	560	539	737	4
del	145	549	158	560	539	737	4
Grupo	160	549	185	560	539	737	4
14	185	548	192	556	539	737	4
.	192	549	194	560	539	737	4
La	196	549	205	560	539	737	4
calidad	207	549	236	560	539	737	4
de	238	549	248	560	539	737	4
los	249	549	261	560	539	737	4
estudios	57	563	92	574	539	737	4
fue	94	563	107	574	539	737	4
clasificada	109	563	152	574	539	737	4
siguiendo	155	563	195	574	539	737	4
los	197	563	209	574	539	737	4
criterios	211	563	244	574	539	737	4
uti-	246	563	261	574	539	737	4
lizados	57	577	85	588	539	737	4
por	89	577	103	588	539	737	4
el	106	577	113	588	539	737	4
United	116	577	145	588	539	737	4
States	148	577	174	588	539	737	4
Preventives	177	577	224	588	539	737	4
Services	227	577	261	588	539	737	4
Task	57	591	74	602	539	737	4
Force	76	591	98	602	539	737	4
(USPSTF)	100	591	136	602	539	737	4
(Apéndice	138	591	179	602	539	737	4
VII	180	591	191	602	539	737	4
de	193	591	203	602	539	737	4
su	205	591	215	602	539	737	4
Manual	217	591	249	602	539	737	4
de	251	591	261	602	539	737	4
procedimiento	57	605	118	616	539	737	4
2007),	123	605	150	616	539	737	4
y	155	605	159	616	539	737	4
representada	164	605	220	616	539	737	4
por	225	605	239	616	539	737	4
+++	244	605	261	616	539	737	4
(good),	57	619	85	630	539	737	4
++	87	619	97	630	539	737	4
(fair)	100	619	119	630	539	737	4
o	121	619	126	630	539	737	4
+	128	619	133	630	539	737	4
(poor).	135	619	162	630	539	737	4
La	57	636	66	646	539	737	4
mayoría	67	636	100	646	539	737	4
de	101	636	111	646	539	737	4
las	113	636	124	646	539	737	4
publicaciones	126	636	181	646	539	737	4
proceden	182	636	220	646	539	737	4
de	221	636	231	646	539	737	4
EE.	233	636	244	646	539	737	4
UU.	246	636	261	646	539	737	4
y	57	650	61	660	539	737	4
el	63	650	70	660	539	737	4
Reino	73	650	95	660	539	737	4
Unido.	97	650	123	660	539	737	4
En	125	650	136	660	539	737	4
España,	138	650	169	660	539	737	4
se	171	650	180	660	539	737	4
han	182	650	198	660	539	737	4
realizado	200	650	236	660	539	737	4
diver-	238	650	261	660	539	737	4
sos	57	664	70	674	539	737	4
tipos	72	664	92	674	539	737	4
de	93	664	103	674	539	737	4
intervenciones	105	664	164	674	539	737	4
escolares	166	664	203	674	539	737	4
sobre	205	664	227	674	539	737	4
conduc-	229	664	261	674	539	737	4
264	35	696	52	707	539	737	4
Rev	62	696	74	704	539	737	4
Pediatr	76	696	97	704	539	737	4
Aten	99	696	113	704	539	737	4
Primaria.	115	696	141	704	539	737	4
2013;15:261-9	143	696	189	704	539	737	4
ISSN:	62	705	78	713	539	737	4
1139-7632	80	705	114	713	539	737	4
•	118	705	122	713	539	737	4
www.pap.es	123	705	161	713	539	737	4
Existe	278	508	302	518	539	737	4
también	306	508	341	518	539	737	4
una	345	508	361	518	539	737	4
diversidad	364	508	407	518	539	737	4
metodológica	411	508	468	518	539	737	4
en	471	508	482	518	539	737	4
las	278	522	289	532	539	737	4
revisiones,	291	522	333	532	539	737	4
incluyendo	335	522	380	532	539	737	4
la	382	522	389	532	539	737	4
mayoría	391	522	424	532	539	737	4
tanto	425	522	448	532	539	737	4
ensayos	449	522	482	532	539	737	4
controlados	278	536	326	546	539	737	4
aleatorizados	329	536	383	546	539	737	4
(ECA)	386	536	408	546	539	737	4
como	410	536	433	546	539	737	4
cuasi	436	536	457	546	539	737	4
expe-	459	536	482	546	539	737	4
rimentales	278	549	322	560	539	737	4
(ECE)	325	549	347	560	539	737	4
que	350	549	365	560	539	737	4
tienden	368	549	400	560	539	737	4
a	403	549	408	560	539	737	4
amplificar	411	549	453	560	539	737	4
los	456	549	468	560	539	737	4
re-	471	549	482	560	539	737	4
sultados	278	563	313	574	539	737	4
favorables	315	563	357	574	539	737	4
de	359	563	369	574	539	737	4
las	371	563	382	574	539	737	4
intervenciones	385	563	445	574	539	737	4
16	445	562	452	570	539	737	4
.	452	563	454	574	539	737	4
Otra	278	580	296	591	539	737	4
limitación	299	580	340	591	539	737	4
a	342	580	347	591	539	737	4
considerar	350	580	393	591	539	737	4
es	395	580	404	591	539	737	4
el	406	580	414	591	539	737	4
hecho	416	580	441	591	539	737	4
de	444	580	454	591	539	737	4
que	456	580	472	591	539	737	4
la	474	580	482	591	539	737	4
mayoría	278	594	311	605	539	737	4
de	314	594	324	605	539	737	4
los	327	594	339	605	539	737	4
estudios	342	594	377	605	539	737	4
publicados	380	594	425	605	539	737	4
han	428	594	444	605	539	737	4
valorado	446	594	482	605	539	737	4
resultados	278	608	321	619	539	737	4
intermedios,	323	608	375	619	539	737	4
como	377	608	400	619	539	737	4
cambios	402	608	437	619	539	737	4
en	439	608	450	619	539	737	4
conoci-	452	608	482	619	539	737	4
mientos,	278	622	313	633	539	737	4
habilidades	315	622	363	633	539	737	4
y	365	622	369	633	539	737	4
actitudes.	372	622	412	633	539	737	4
Unos	414	622	435	633	539	737	4
pocos	438	622	461	633	539	737	4
aña-	463	622	482	633	539	737	4
den	278	636	293	646	539	737	4
además	296	636	328	646	539	737	4
resultados	331	636	374	646	539	737	4
conductuales,	377	636	434	646	539	737	4
en	436	636	447	646	539	737	4
relación	449	636	482	646	539	737	4
con	278	650	293	660	539	737	4
la	295	650	303	660	539	737	4
actividad	306	650	344	660	539	737	4
y	347	650	351	660	539	737	4
el	354	650	361	660	539	737	4
comportamiento	364	650	434	660	539	737	4
sexual.	437	650	466	660	539	737	4
Los	469	650	482	660	539	737	4
menos	278	664	306	674	539	737	4
evalúan	309	664	341	674	539	737	4
los	344	664	356	674	539	737	4
de	359	664	369	674	539	737	4
mayor	372	664	398	674	539	737	4
interés,	401	664	431	674	539	737	4
que	434	664	450	674	539	737	4
son	452	664	467	674	539	737	4
los	470	664	482	674	539	737	4
Colomer	314	18	334	28	539	737	5
Revuelta	336	18	357	28	539	737	5
J,	358	18	362	28	539	737	5
et	363	18	368	28	539	737	5
al.	369	18	375	28	539	737	5
Prevención	377	18	403	28	539	737	5
del	405	18	412	28	539	737	5
embarazo	413	18	437	28	539	737	5
en	439	18	445	28	539	737	5
la	446	18	450	28	539	737	5
adolescencia	452	18	482	28	539	737	5
Figura	60	60	82	70	539	737	5
2.	84	60	91	70	539	737	5
Marco	95	60	118	70	539	737	5
analítico	120	60	152	70	539	737	5
de	154	60	163	70	539	737	5
los	164	60	175	70	539	737	5
efectos	177	60	203	70	539	737	5
de	205	60	214	70	539	737	5
la	216	60	223	70	539	737	5
intervención	225	60	271	70	539	737	5
educativa	273	60	309	70	539	737	5
para	311	60	327	70	539	737	5
la	329	60	336	70	539	737	5
prevención	338	60	378	70	539	737	5
del	380	60	391	70	539	737	5
embarazo	393	60	430	70	539	737	5
en	60	70	69	79	539	737	5
la	71	70	78	79	539	737	5
adolescencia	79	70	127	79	539	737	5
Intervenciones	105	92	162	102	539	737	5
educativas	112	103	154	113	539	737	5
Familiar	116	144	147	154	539	737	5
Resultados	198	92	241	102	539	737	5
intermedios	196	103	243	113	539	737	5
Cambios	203	144	237	154	539	737	5
cono-	209	155	231	165	539	737	5
cimientos	197	166	236	176	539	737	5
y	238	166	242	176	539	737	5
actitudes	201	177	238	187	539	737	5
Escolar	118	194	145	205	539	737	5
Mejora	200	214	228	224	539	737	5
de	230	214	239	224	539	737	5
habilidades	197	225	242	235	539	737	5
Sanitaria	114	241	149	251	539	737	5
Intenciones	197	264	242	274	539	737	5
Comunitaria	107	291	156	301	539	737	5
resultados	57	363	100	374	539	737	5
en	102	363	112	374	539	737	5
salud:	114	363	139	374	539	737	5
la	141	363	149	374	539	737	5
disminución	151	363	202	374	539	737	5
de	204	363	214	374	539	737	5
embarazos	216	363	261	374	539	737	5
y	57	377	61	388	539	737	5
de	63	377	73	388	539	737	5
la	75	377	83	388	539	737	5
IVE	85	377	98	388	539	737	5
(Fig.	100	377	117	388	539	737	5
2).	119	377	129	388	539	737	5
EL	57	409	67	421	539	737	5
CONSEJO	69	409	112	421	539	737	5
PARA	114	409	139	421	539	737	5
LA	141	409	153	421	539	737	5
PREVENCIÓN	155	409	216	421	539	737	5
DEL	57	422	74	435	539	737	5
EMBARAZO	76	422	130	435	539	737	5
ADMINISTRADO	132	422	208	435	539	737	5
EN	57	436	70	449	539	737	5
LA	72	436	83	449	539	737	5
CONSULTA	86	436	135	449	539	737	5
DE	137	436	150	449	539	737	5
ATENCIÓN	152	436	201	449	539	737	5
PRIMARIA	203	436	250	449	539	737	5
Desde	57	468	82	479	539	737	5
la	85	468	92	479	539	737	5
consulta	95	468	130	479	539	737	5
de	133	468	143	479	539	737	5
AP	146	468	157	479	539	737	5
los	159	468	171	479	539	737	5
pediatras	174	468	212	479	539	737	5
y	215	468	219	479	539	737	5
las	222	468	234	479	539	737	5
enfer-	236	468	261	479	539	737	5
meras	57	482	82	492	539	737	5
de	84	482	94	492	539	737	5
Pediatría	96	482	132	492	539	737	5
solemos	134	482	168	492	539	737	5
centrar	170	482	199	492	539	737	5
nuestra	201	482	233	492	539	737	5
actua-	235	482	261	492	539	737	5
ción	57	495	74	506	539	737	5
para	76	495	94	506	539	737	5
la	96	495	103	506	539	737	5
prevención	105	495	150	506	539	737	5
del	152	495	164	506	539	737	5
embarazo,	166	495	209	506	539	737	5
en	210	495	221	506	539	737	5
las	222	495	234	506	539	737	5
activi-	236	495	261	506	539	737	5
dades	57	509	82	520	539	737	5
individuales,	87	509	140	520	539	737	5
tanto	145	509	168	520	539	737	5
en	173	509	183	520	539	737	5
el	188	509	195	520	539	737	5
campo	200	509	229	520	539	737	5
de	234	509	244	520	539	737	5
las	249	509	261	520	539	737	5
recomendaciones	57	523	129	534	539	737	5
y	131	523	136	534	539	737	5
consejos	138	523	173	534	539	737	5
como	176	523	198	534	539	737	5
en	201	523	211	534	539	737	5
el	213	523	220	534	539	737	5
del	223	523	235	534	539	737	5
criba-	237	523	261	534	539	737	5
do	57	537	67	548	539	737	5
de	69	537	79	548	539	737	5
población	81	537	121	548	539	737	5
de	123	537	133	548	539	737	5
riesgo.	135	537	162	548	539	737	5
Todo	163	537	183	548	539	737	5
ello,	185	537	201	548	539	737	5
en	203	537	214	548	539	737	5
el	215	537	223	548	539	737	5
contexto	225	537	261	548	539	737	5
de	57	551	67	561	539	737	5
las	70	551	81	561	539	737	5
visitas	84	551	110	561	539	737	5
del	113	551	126	561	539	737	5
programa	128	551	169	561	539	737	5
de	172	551	182	561	539	737	5
salud	185	551	207	561	539	737	5
infantil	210	551	240	561	539	737	5
o	243	551	248	561	539	737	5
en	251	551	261	561	539	737	5
otras	57	564	78	575	539	737	5
ocasiones	80	564	120	575	539	737	5
propicias,	122	564	161	575	539	737	5
tales	163	564	183	575	539	737	5
como	185	564	208	575	539	737	5
la	210	564	218	575	539	737	5
asistencia	220	564	261	575	539	737	5
por	57	578	70	589	539	737	5
problemas	73	578	116	589	539	737	5
relacionados.	118	578	172	589	539	737	5
Uno	57	595	74	605	539	737	5
de	76	595	86	605	539	737	5
los	89	595	100	605	539	737	5
objetivos	103	595	140	605	539	737	5
de	142	595	152	605	539	737	5
la	154	595	162	605	539	737	5
revisión	164	595	196	605	539	737	5
realizada	198	595	235	605	539	737	5
por	237	595	251	605	539	737	5
el	254	595	261	605	539	737	5
grupo	57	608	81	619	539	737	5
PrevInfad	83	608	122	619	539	737	5
14	122	607	129	615	539	737	5
ha	131	608	142	619	539	737	5
sido	144	608	161	619	539	737	5
el	163	608	170	619	539	737	5
de	172	608	182	619	539	737	5
valorar	185	608	213	619	539	737	5
si	215	608	221	619	539	737	5
este	224	608	241	619	539	737	5
con-	243	608	261	619	539	737	5
sejo	57	622	73	633	539	737	5
sobre	77	622	100	633	539	737	5
prevención	104	622	150	633	539	737	5
de	154	622	164	633	539	737	5
END	168	622	186	633	539	737	5
en	190	622	201	633	539	737	5
adolescentes,	205	622	261	633	539	737	5
realizado	57	636	94	647	539	737	5
en	96	636	106	647	539	737	5
la	108	636	115	647	539	737	5
consulta	117	636	152	647	539	737	5
de	154	636	164	647	539	737	5
AP,	166	636	177	647	539	737	5
produce	179	636	212	647	539	737	5
una	214	636	230	647	539	737	5
mejora	232	636	261	647	539	737	5
en	57	650	67	661	539	737	5
los	70	650	82	661	539	737	5
conocimientos,	85	650	147	661	539	737	5
actitudes	150	650	189	661	539	737	5
o	192	650	197	661	539	737	5
habilidades	200	650	247	661	539	737	5
en	250	650	261	661	539	737	5
relación	57	664	89	674	539	737	5
al	91	664	98	674	539	737	5
sexo	100	664	118	674	539	737	5
seguro,	120	664	150	674	539	737	5
da	151	664	161	674	539	737	5
lugar	163	664	184	674	539	737	5
a	186	664	191	674	539	737	5
una	192	664	208	674	539	737	5
disminución	210	664	261	674	539	737	5
Resultados	290	92	332	102	539	737	5
conductuales	285	103	337	113	539	737	5
Reducción	293	127	328	136	539	737	5
de	273	137	281	146	539	737	5
la	283	137	289	146	539	737	5
actividad	291	137	322	146	539	737	5
sexual:	324	137	349	146	539	737	5
•	271	147	274	156	539	737	5
Aumento	276	146	309	155	539	737	5
de	310	146	319	155	539	737	5
la	320	146	327	155	539	737	5
abstinencia/retraso	276	156	344	165	539	737	5
en	276	166	285	175	539	737	5
el	287	166	293	175	539	737	5
inicio	294	166	313	175	539	737	5
de	315	166	323	175	539	737	5
las	325	166	335	175	539	737	5
relaciones	276	175	311	184	539	737	5
•	271	185	274	194	539	737	5
Reducción	276	185	311	194	539	737	5
de	313	185	322	194	539	737	5
la	323	185	330	194	539	737	5
frecuencia	276	194	312	203	539	737	5
de	314	194	322	203	539	737	5
las	324	194	334	203	539	737	5
actividades	276	204	315	213	539	737	5
sexuales	317	204	347	213	539	737	5
Reducción	273	227	308	236	539	737	5
de	310	227	318	236	539	737	5
compor-	320	227	349	236	539	737	5
tamientos	276	236	311	245	539	737	5
sexuales:	313	236	345	245	539	737	5
•	271	246	274	255	539	737	5
Reducción	276	246	311	255	539	737	5
del	313	246	324	255	539	737	5
número	276	255	304	264	539	737	5
de	305	255	314	264	539	737	5
parejas	316	255	341	264	539	737	5
•	271	265	274	274	539	737	5
Reducción	276	265	311	274	539	737	5
de	313	265	322	274	539	737	5
la	323	265	330	274	539	737	5
actividad	276	275	308	284	539	737	5
sexual	310	275	332	284	539	737	5
sin	334	275	344	284	539	737	5
protección	276	284	313	293	539	737	5
•	271	294	274	303	539	737	5
Incremento	276	294	316	303	539	737	5
del	318	294	328	303	539	737	5
uso	330	294	342	303	539	737	5
de	276	303	285	312	539	737	5
preservativo	286	303	328	312	539	737	5
y	330	303	334	312	539	737	5
anticoncepción	276	313	329	322	539	737	5
Resultados	384	92	427	102	539	737	5
en	389	103	399	113	539	737	5
salud	401	103	422	113	539	737	5
Reducción	390	164	429	175	539	737	5
de	380	175	390	185	539	737	5
las	392	175	402	185	539	737	5
tasas	404	175	425	185	539	737	5
de:	427	175	439	185	539	737	5
•	377	187	380	196	539	737	5
Embarazos	382	186	425	196	539	737	5
•	377	198	380	207	539	737	5
Partos	382	197	407	207	539	737	5
•	377	209	380	218	539	737	5
Interrupciones	382	208	439	218	539	737	5
voluntarias	382	218	426	229	539	737	5
en	278	363	288	374	539	737	5
las	290	363	302	374	539	737	5
conductas	304	363	346	374	539	737	5
de	348	363	358	374	539	737	5
riesgo	360	363	385	374	539	737	5
y	387	363	391	374	539	737	5
disminuye	393	363	436	374	539	737	5
la	438	363	445	374	539	737	5
frecuen-	448	363	482	374	539	737	5
cia	278	377	289	388	539	737	5
de	291	377	301	388	539	737	5
embarazo,	304	377	346	388	539	737	5
IVE	348	377	361	388	539	737	5
y	363	377	368	388	539	737	5
parto	370	377	392	388	539	737	5
en	394	377	404	388	539	737	5
esta	407	377	424	388	539	737	5
población.	426	377	468	388	539	737	5
Consideramos	278	394	336	404	539	737	5
para	339	394	357	404	539	737	5
esta	359	394	377	404	539	737	5
revisión	379	394	411	404	539	737	5
no	414	394	424	404	539	737	5
solo	427	394	443	404	539	737	5
las	446	394	457	404	539	737	5
inter-	460	394	482	404	539	737	5
venciones	278	408	318	418	539	737	5
realizadas	320	408	361	418	539	737	5
en	362	408	372	418	539	737	5
las	374	408	385	418	539	737	5
consultas	387	408	426	418	539	737	5
médicas,	428	408	463	418	539	737	5
sino	465	408	482	418	539	737	5
también	278	421	312	432	539	737	5
todas	314	421	337	432	539	737	5
aquellas	339	421	373	432	539	737	5
en	375	421	385	432	539	737	5
las	387	421	399	432	539	737	5
que	401	421	416	432	539	737	5
el	418	421	425	432	539	737	5
consejo	428	421	458	432	539	737	5
fuera	460	421	482	432	539	737	5
individualizado,	278	435	342	446	539	737	5
cara	344	435	361	446	539	737	5
a	364	435	369	446	539	737	5
cara,	371	435	391	446	539	737	5
aunque	393	435	425	446	539	737	5
los	427	435	439	446	539	737	5
proveedo-	441	435	482	446	539	737	5
res	278	449	290	460	539	737	5
fueran	292	449	318	460	539	737	5
sus	320	449	334	460	539	737	5
pares	336	449	358	460	539	737	5
o	359	449	365	460	539	737	5
personal	366	449	401	460	539	737	5
no	403	449	414	460	539	737	5
profesional	416	449	461	460	539	737	5
de	463	449	473	460	539	737	5
la	475	449	482	460	539	737	5
salud	278	463	300	474	539	737	5
entrenado,	302	463	346	474	539	737	5
ya	348	463	357	474	539	737	5
que	359	463	374	474	539	737	5
pensamos	376	463	418	474	539	737	5
que	420	463	436	474	539	737	5
de	437	463	448	474	539	737	5
algunos	449	463	482	474	539	737	5
de	278	477	288	488	539	737	5
sus	290	477	303	488	539	737	5
resultados	305	477	348	488	539	737	5
podríamos	350	477	394	488	539	737	5
hacer	396	477	418	488	539	737	5
inferencias.	420	477	466	488	539	737	5
En	278	494	288	505	539	737	5
el	291	494	298	505	539	737	5
MA	301	494	316	505	539	737	5
realizado	318	494	356	505	539	737	5
por	359	494	373	505	539	737	5
DiCenso	376	494	410	505	539	737	5
en	413	494	423	505	539	737	5
2002	426	494	447	505	539	737	5
17	447	492	455	500	539	737	5
(+++),	458	494	482	505	539	737	5
que	278	508	293	518	539	737	5
analiza	295	508	325	518	539	737	5
cinco	326	508	348	518	539	737	5
ECA	350	508	366	518	539	737	5
sobre	368	508	390	518	539	737	5
intervenciones	392	508	452	518	539	737	5
para	454	508	473	518	539	737	5
la	475	508	482	518	539	737	5
prevención	278	522	323	532	539	737	5
del	324	522	337	532	539	737	5
END,	338	522	358	532	539	737	5
realizadas	360	522	400	532	539	737	5
en	402	522	412	532	539	737	5
consultas	414	522	453	532	539	737	5
de	455	522	465	532	539	737	5
pla-	466	522	482	532	539	737	5
nificación	278	536	318	546	539	737	5
familiar	321	536	353	546	539	737	5
(una	356	536	374	546	539	737	5
de	377	536	387	546	539	737	5
ellas	390	536	409	546	539	737	5
solo	411	536	428	546	539	737	5
para	431	536	449	546	539	737	5
adoles-	452	536	482	546	539	737	5
centes),	278	549	309	560	539	737	5
no	312	549	323	560	539	737	5
se	325	549	334	560	539	737	5
mostraron	337	549	380	560	539	737	5
resultados	382	549	425	560	539	737	5
significativos	428	549	482	560	539	737	5
en	278	563	288	574	539	737	5
el	291	563	298	574	539	737	5
retraso	301	563	330	574	539	737	5
del	333	563	346	574	539	737	5
inicio	349	563	371	574	539	737	5
de	374	563	384	574	539	737	5
las	387	563	399	574	539	737	5
relaciones	401	563	443	574	539	737	5
sexuales	446	563	482	574	539	737	5
(odds	278	577	300	588	539	737	5
ratio	303	577	322	588	539	737	5
[OR]:	325	577	346	588	539	737	5
0,83;	349	577	370	588	539	737	5
intervalo	373	577	409	588	539	737	5
de	413	577	423	588	539	737	5
confianza	426	577	466	588	539	737	5
del	469	577	482	588	539	737	5
95%	278	591	295	602	539	737	5
[IC	298	591	309	602	539	737	5
95%]:	311	591	334	602	539	737	5
0,60	337	591	354	602	539	737	5
a	357	591	362	602	539	737	5
1,16),	364	591	386	602	539	737	5
en	389	591	399	602	539	737	5
la	401	591	409	602	539	737	5
mayor	411	591	437	602	539	737	5
utilización	439	591	482	602	539	737	5
de	278	605	288	616	539	737	5
contracepción	290	605	348	616	539	737	5
(OR:	350	605	367	616	539	737	5
1,34;	369	605	390	616	539	737	5
IC	392	605	400	616	539	737	5
95%:	402	605	422	616	539	737	5
0,53	424	605	442	616	539	737	5
a	444	605	449	616	539	737	5
3,40)	451	605	472	616	539	737	5
ni	474	605	482	616	539	737	5
en	278	619	288	630	539	737	5
la	291	619	299	630	539	737	5
disminución	302	619	354	630	539	737	5
de	357	619	367	630	539	737	5
la	371	619	378	630	539	737	5
tasa	381	619	399	630	539	737	5
de	402	619	412	630	539	737	5
embarazos	416	619	461	630	539	737	5
(OR:	464	619	482	630	539	737	5
0,94;	278	633	298	644	539	737	5
IC	300	633	308	644	539	737	5
95%:	310	633	330	644	539	737	5
0,52	333	633	350	644	539	737	5
a	352	633	357	644	539	737	5
1,69).	359	633	382	644	539	737	5
La	278	650	287	660	539	737	5
RS	290	650	300	660	539	737	5
de	302	650	312	660	539	737	5
Moss	315	650	337	660	539	737	5
en	340	650	350	660	539	737	5
2003	353	650	374	660	539	737	5
18	374	648	381	656	539	737	5
(+)	384	650	395	660	539	737	5
analiza	398	650	427	660	539	737	5
cuatro	430	650	457	660	539	737	5
inter-	459	650	482	660	539	737	5
venciones,	278	664	320	674	539	737	5
tres	323	664	339	674	539	737	5
de	341	664	351	674	539	737	5
ellas	354	664	372	674	539	737	5
dirigidas	375	664	410	674	539	737	5
a	413	664	418	674	539	737	5
población	420	664	461	674	539	737	5
ado-	463	664	482	674	539	737	5
Rev	349	696	360	704	539	737	5
Pediatr	362	696	383	704	539	737	5
Aten	385	696	399	704	539	737	5
Primaria.	401	696	428	704	539	737	5
2013;15:261-9	430	696	475	704	539	737	5
ISSN:	377	705	393	713	539	737	5
1139-7632	395	705	429	713	539	737	5
•	433	705	436	713	539	737	5
www.pap.es	438	705	475	713	539	737	5
265	486	696	502	707	539	737	5
Colomer	57	18	77	28	539	737	6
Revuelta	79	18	100	28	539	737	6
J,	101	18	105	28	539	737	6
et	106	18	111	28	539	737	6
al.	112	18	118	28	539	737	6
Prevención	120	18	146	28	539	737	6
del	148	18	155	28	539	737	6
embarazo	157	18	180	28	539	737	6
en	182	18	188	28	539	737	6
la	189	18	193	28	539	737	6
adolescencia	195	18	225	28	539	737	6
lescente,	57	55	93	66	539	737	6
realizadas	95	55	136	66	539	737	6
hace	139	55	158	66	539	737	6
dos	160	55	175	66	539	737	6
décadas.	177	55	213	66	539	737	6
En	215	55	226	66	539	737	6
general,	228	55	261	66	539	737	6
el	57	69	64	80	539	737	6
diseño	66	69	94	80	539	737	6
de	96	69	106	80	539	737	6
las	109	69	120	80	539	737	6
mismas	123	69	155	80	539	737	6
es	157	69	166	80	539	737	6
pobre	169	69	193	80	539	737	6
y	195	69	199	80	539	737	6
permite	202	69	235	80	539	737	6
pocas	237	69	261	80	539	737	6
comparaciones.	57	82	121	93	539	737	6
El	124	82	131	93	539	737	6
único	134	82	157	93	539	737	6
ECA	160	82	176	93	539	737	6
que	179	82	195	93	539	737	6
recoge	198	82	225	93	539	737	6
(Daniel-	228	82	261	93	539	737	6
son	57	96	71	107	539	737	6
et	74	96	82	107	539	737	6
al.	85	96	94	107	539	737	6
de	97	96	107	107	539	737	6
1990	109	96	130	107	539	737	6
[+]	133	96	144	107	539	737	6
citado	147	96	172	107	539	737	6
por	175	96	189	107	539	737	6
Moss	191	96	213	107	539	737	6
18	213	95	221	102	539	737	6
)	221	96	224	107	539	737	6
muestra	226	96	261	107	539	737	6
resultados	57	109	100	120	539	737	6
positivos	103	109	139	120	539	737	6
en	142	109	152	120	539	737	6
una	155	109	171	120	539	737	6
intervención	174	109	225	120	539	737	6
durante	228	109	261	120	539	737	6
media	57	123	83	134	539	737	6
hora,	85	123	105	134	539	737	6
con	108	123	122	134	539	737	6
videodiapositivas,	125	123	197	134	539	737	6
dirigida	200	123	231	134	539	737	6
a	233	123	238	134	539	737	6
varo-	240	123	261	134	539	737	6
nes	57	136	71	147	539	737	6
de	74	136	84	147	539	737	6
15	88	136	98	147	539	737	6
a	101	136	106	147	539	737	6
18	110	136	120	147	539	737	6
años	123	136	143	147	539	737	6
y	146	136	151	147	539	737	6
realizada	154	136	191	147	539	737	6
por	194	136	208	147	539	737	6
personal	211	136	247	147	539	737	6
de	251	136	261	147	539	737	6
salud	57	150	79	161	539	737	6
entrenado	82	150	124	161	539	737	6
no	127	150	137	161	539	737	6
médico,	140	150	172	161	539	737	6
que	174	150	190	161	539	737	6
se	192	150	201	161	539	737	6
asoció	204	150	230	161	539	737	6
signifi-	232	150	261	161	539	737	6
cativamente	57	163	108	174	539	737	6
tanto	110	163	132	174	539	737	6
con	134	163	149	174	539	737	6
el	150	163	158	174	539	737	6
uso	160	163	174	174	539	737	6
efectivo	176	163	208	174	539	737	6
de	210	163	220	174	539	737	6
la	222	163	230	174	539	737	6
contra-	231	163	261	174	539	737	6
cepción	57	177	88	188	539	737	6
en	91	177	101	188	539	737	6
chicos	104	177	130	188	539	737	6
sexualmente	132	177	186	188	539	737	6
activos	189	177	218	188	539	737	6
(OR:	220	177	238	188	539	737	6
1,51;	240	177	261	188	539	737	6
p0,05)	57	190	88	201	539	737	6
y	90	190	94	201	539	737	6
no	97	190	107	201	539	737	6
activos	110	190	138	201	539	737	6
(OR:	140	190	158	201	539	737	6
2,53;	160	190	180	201	539	737	6
p0,001)	183	190	219	201	539	737	6
como	221	190	244	201	539	737	6
con	246	190	261	201	539	737	6
la	57	204	64	215	539	737	6
adquisición	66	204	113	215	539	737	6
de	116	204	126	215	539	737	6
conocimientos	128	204	188	215	539	737	6
sobre	190	204	213	215	539	737	6
ITS	215	204	227	215	539	737	6
y	229	204	233	215	539	737	6
fertili-	236	204	261	215	539	737	6
dad	57	217	72	228	539	737	6
(p0,001).	74	217	115	228	539	737	6
Esta	57	234	74	245	539	737	6
revisión	77	234	109	245	539	737	6
contiene	113	234	148	245	539	737	6
la	152	234	159	245	539	737	6
única	162	234	185	245	539	737	6
intervención	188	234	240	245	539	737	6
con-	243	234	261	245	539	737	6
trolada	57	247	86	258	539	737	6
realizada	89	247	126	258	539	737	6
por	128	247	142	258	539	737	6
pediatras	144	247	182	258	539	737	6
de	185	247	195	258	539	737	6
AP	197	247	208	258	539	737	6
(Boekeloo	210	247	250	258	539	737	6
et	253	247	261	258	539	737	6
al.	57	261	66	272	539	737	6
en	69	261	79	272	539	737	6
1999	82	261	103	272	539	737	6
[+]	105	261	117	272	539	737	6
citado	119	261	145	272	539	737	6
por	147	261	161	272	539	737	6
Moss	164	261	186	272	539	737	6
18	186	259	193	267	539	737	6
)	193	261	196	272	539	737	6
que	198	261	214	272	539	737	6
hemos	217	261	245	272	539	737	6
en-	247	261	261	272	539	737	6
contrado.	57	274	95	285	539	737	6
Se	98	274	107	285	539	737	6
realizó	110	274	137	285	539	737	6
en	139	274	150	285	539	737	6
Washington	152	274	202	285	539	737	6
y	205	274	209	285	539	737	6
consistió	212	274	248	285	539	737	6
en	250	274	261	285	539	737	6
sesiones	57	288	92	299	539	737	6
apoyadas	93	288	132	299	539	737	6
en	134	288	144	299	539	737	6
vídeos.	146	288	174	299	539	737	6
En	176	288	187	299	539	737	6
ella	189	288	203	299	539	737	6
se	205	288	214	299	539	737	6
observó	216	288	248	299	539	737	6
un	250	288	261	299	539	737	6
incremento	57	301	104	312	539	737	6
en	107	301	117	312	539	737	6
la	119	301	127	312	539	737	6
utilización	129	301	172	312	539	737	6
de	174	301	184	312	539	737	6
preservativos	187	301	241	312	539	737	6
(OR:	244	301	261	312	539	737	6
18,5;	57	315	77	326	539	737	6
IC	80	315	88	326	539	737	6
95%:	90	315	110	326	539	737	6
1,27	113	315	131	326	539	737	6
a	133	315	138	326	539	737	6
256,03)	141	315	172	326	539	737	6
a	174	315	179	326	539	737	6
los	182	315	194	326	539	737	6
tres	196	315	212	326	539	737	6
meses,	214	315	242	326	539	737	6
que	245	315	261	326	539	737	6
no	57	328	67	339	539	737	6
se	69	328	78	339	539	737	6
mantuvo	80	328	117	339	539	737	6
a	120	328	124	339	539	737	6
los	127	328	138	339	539	737	6
nueve.	140	328	167	339	539	737	6
266	35	696	52	707	539	737	6
nes	278	55	292	66	539	737	6
en	295	55	306	66	539	737	6
el	308	55	316	66	539	737	6
medio	319	55	345	66	539	737	6
escolar	348	55	377	66	539	737	6
y	380	55	384	66	539	737	6
como	387	55	410	66	539	737	6
informadores	413	55	469	66	539	737	6
de	472	55	482	66	539	737	6
recursos.	278	69	314	80	539	737	6
Algunos	316	69	350	80	539	737	6
aspectos	352	69	388	80	539	737	6
que	390	69	406	80	539	737	6
estos	408	69	429	80	539	737	6
estudios,	431	69	468	80	539	737	6
es-	470	69	482	80	539	737	6
pecialmente	278	82	329	93	539	737	6
los	331	82	342	93	539	737	6
cualitativos,	344	82	393	93	539	737	6
ponen	395	82	422	93	539	737	6
de	424	82	434	93	539	737	6
manifiesto,	436	82	482	93	539	737	6
son	278	96	293	107	539	737	6
la	295	96	302	107	539	737	6
necesidad	305	96	346	107	539	737	6
de	348	96	358	107	539	737	6
una	361	96	377	107	539	737	6
buena	379	96	405	107	539	737	6
formación	408	96	450	107	539	737	6
y	452	96	457	107	539	737	6
cono-	459	96	482	107	539	737	6
cimiento	278	109	314	120	539	737	6
de	318	109	328	120	539	737	6
los	331	109	342	120	539	737	6
recursos	346	109	380	120	539	737	6
locales	383	109	412	120	539	737	6
por	415	109	429	120	539	737	6
parte	432	109	454	120	539	737	6
de	457	109	467	120	539	737	6
los	470	109	482	120	539	737	6
proveedores	278	123	328	134	539	737	6
sanitarios	331	123	372	134	539	737	6
y	376	123	380	134	539	737	6
la	383	123	391	134	539	737	6
importancia	394	123	445	134	539	737	6
de	448	123	458	134	539	737	6
esta-	461	123	482	134	539	737	6
blecer	278	136	303	147	539	737	6
buenas	305	136	336	147	539	737	6
conexiones	338	136	385	147	539	737	6
entre	387	136	409	147	539	737	6
escuela,	412	136	445	147	539	737	6
recursos	447	136	482	147	539	737	6
sanitarios	278	150	318	161	539	737	6
y	320	150	325	161	539	737	6
recursos	327	150	361	161	539	737	6
comunitarios.	363	150	420	161	539	737	6
Esta	278	166	295	177	539	737	6
revisión	296	166	327	177	539	737	6
recoge	328	166	355	177	539	737	6
también	356	166	390	177	539	737	6
las	392	166	403	177	539	737	6
publicaciones	404	166	459	177	539	737	6
sobre	460	166	482	177	539	737	6
intervenciones	278	180	336	191	539	737	6
para	337	180	355	191	539	737	6
mejorar	357	180	388	191	539	737	6
los	389	180	401	191	539	737	6
resultados	402	180	444	191	539	737	6
sociales	445	180	476	191	539	737	6
y	477	180	482	191	539	737	6
en	278	193	288	204	539	737	6
salud	290	193	311	204	539	737	6
de	313	193	323	204	539	737	6
padres	324	193	351	204	539	737	6
y	353	193	357	204	539	737	6
madres	359	193	389	204	539	737	6
adolescentes	391	193	442	204	539	737	6
y	444	193	448	204	539	737	6
sus	450	193	463	204	539	737	6
des-	465	193	482	204	539	737	6
cendientes	278	207	321	218	539	737	6
(siete	323	207	345	218	539	737	6
ensayos	347	207	379	218	539	737	6
controlados,	381	207	430	218	539	737	6
dos	432	207	446	218	539	737	6
estudios	448	207	482	218	539	737	6
antes-después,	278	220	337	231	539	737	6
uno	339	220	355	231	539	737	6
analítico/descriptivo	357	220	438	231	539	737	6
y	440	220	445	231	539	737	6
uno	447	220	463	231	539	737	6
cua-	465	220	482	231	539	737	6
litativo),	278	234	310	245	539	737	6
indicando	313	234	353	245	539	737	6
que	356	234	371	245	539	737	6
sus	374	234	387	245	539	737	6
resultados	390	234	432	245	539	737	6
positivos	435	234	470	245	539	737	6
se	473	234	482	245	539	737	6
asocian	278	247	308	258	539	737	6
al	310	247	317	258	539	737	6
soporte	318	247	349	258	539	737	6
del	351	247	363	258	539	737	6
personal	364	247	399	258	539	737	6
de	400	247	410	258	539	737	6
enfermería,	412	247	458	258	539	737	6
inclu-	459	247	482	258	539	737	6
yendo	278	261	302	272	539	737	6
la	304	261	311	272	539	737	6
visita	313	261	334	272	539	737	6
domiciliaria.	336	261	385	272	539	737	6
Estos	386	261	407	272	539	737	6
estudios	409	261	443	272	539	737	6
proceden	445	261	482	272	539	737	6
fundamentalmente	278	274	358	285	539	737	6
de	362	274	372	285	539	737	6
EE.	376	274	388	285	539	737	6
UU.,	392	274	409	285	539	737	6
cuyo	413	274	432	285	539	737	6
modelo	437	274	468	285	539	737	6
de	472	274	482	285	539	737	6
atención	278	288	313	299	539	737	6
domiciliaria	314	288	361	299	539	737	6
no	363	288	373	299	539	737	6
está	375	288	392	299	539	737	6
contemplado	393	288	446	299	539	737	6
en	448	288	458	299	539	737	6
nues-	459	288	482	299	539	737	6
tro	278	301	289	312	539	737	6
sistema	291	301	323	312	539	737	6
de	324	301	334	312	539	737	6
salud.	336	301	360	312	539	737	6
La	57	345	66	355	539	737	6
de	67	345	78	355	539	737	6
Scher	79	345	102	355	539	737	6
et	104	345	112	355	539	737	6
al.	114	345	123	355	539	737	6
en	125	345	135	355	539	737	6
2006	137	345	158	355	539	737	6
16	158	343	165	351	539	737	6
(++)	167	345	184	355	539	737	6
identifica	185	345	224	355	539	737	6
un	226	345	237	355	539	737	6
ECA	238	345	255	355	539	737	6
y	256	345	261	355	539	737	6
cuatro	57	358	83	369	539	737	6
ECE	85	358	101	369	539	737	6
que	103	358	119	369	539	737	6
analizan	121	358	156	369	539	737	6
las	159	358	170	369	539	737	6
intervenciones	172	358	233	369	539	737	6
indivi-	235	358	261	369	539	737	6
dualizadas	57	372	101	382	539	737	6
(cara	103	372	124	382	539	737	6
a	126	372	131	382	539	737	6
cara).	134	372	156	382	539	737	6
El	159	372	166	382	539	737	6
análisis	168	372	200	382	539	737	6
de	202	372	212	382	539	737	6
los	215	372	227	382	539	737	6
resulta-	229	372	261	382	539	737	6
dos	57	385	71	396	539	737	6
del	76	385	88	396	539	737	6
ECA	93	385	109	396	539	737	6
(Hanna,	114	385	147	396	539	737	6
1990,	151	385	174	396	539	737	6
citado	179	385	205	396	539	737	6
por	209	385	223	396	539	737	6
Scher	227	385	250	396	539	737	6
20	250	384	258	391	539	737	6
)	258	385	261	396	539	737	6
muestra	57	399	91	409	539	737	6
significación	94	399	146	409	539	737	6
para	149	399	168	409	539	737	6
un	171	399	182	409	539	737	6
impacto	185	399	219	409	539	737	6
estimado	222	399	261	409	539	737	6
(IE)	57	412	70	423	539	737	6
de	72	412	82	423	539	737	6
-4,8%	84	412	107	423	539	737	6
en	109	412	119	423	539	737	6
la	121	412	129	423	539	737	6
menor	131	412	158	423	539	737	6
incidencia	160	412	202	423	539	737	6
de	204	412	214	423	539	737	6
embarazos	216	412	261	423	539	737	6
en	57	426	67	436	539	737	6
el	69	426	77	436	539	737	6
grupo	79	426	104	436	539	737	6
de	106	426	116	436	539	737	6
intervención.	119	426	172	436	539	737	6
Cuando	174	426	206	436	539	737	6
al	209	426	216	436	539	737	6
análisis	219	426	249	436	539	737	6
se	252	426	261	436	539	737	6
le	57	439	64	450	539	737	6
añaden	66	439	97	450	539	737	6
los	100	439	111	450	539	737	6
cuatro	114	439	140	450	539	737	6
ECE,	142	439	160	450	539	737	6
adquiere	162	439	198	450	539	737	6
también	201	439	236	450	539	737	6
signi-	238	439	261	450	539	737	6
ficación	57	453	89	463	539	737	6
estadística	92	453	137	463	539	737	6
(p0,05)	140	453	174	463	539	737	6
el	177	453	185	463	539	737	6
IE	188	453	195	463	539	737	6
global	199	453	224	463	539	737	6
para	227	453	246	463	539	737	6
las	249	453	261	463	539	737	6
conductas	57	466	99	477	539	737	6
de	101	466	111	477	539	737	6
riesgo	113	466	138	477	539	737	6
de	140	466	150	477	539	737	6
embarazo	152	466	193	477	539	737	6
(-4,2%).	195	466	225	477	539	737	6
Bunn	278	318	300	328	539	737	6
et	303	318	311	328	539	737	6
al.	314	318	323	328	539	737	6
20	323	316	331	324	539	737	6
en	334	318	344	328	539	737	6
2006	347	318	368	328	539	737	6
(++)	371	318	388	328	539	737	6
publicaron	391	318	435	328	539	737	6
una	438	318	454	328	539	737	6
de	457	318	467	328	539	737	6
las	470	318	482	328	539	737	6
revisiones	278	331	319	342	539	737	6
más	320	331	338	342	539	737	6
exhaustivas,	339	331	390	342	539	737	6
aunque	392	331	423	342	539	737	6
con	425	331	439	342	539	737	6
una	441	331	457	342	539	737	6
sínte-	459	331	482	342	539	737	6
sis	278	345	288	355	539	737	6
literaria	291	345	323	355	539	737	6
de	325	345	335	355	539	737	6
resultados,	337	345	382	355	539	737	6
dada	384	345	405	355	539	737	6
la	407	345	415	355	539	737	6
heterogeneidad	417	345	482	355	539	737	6
y	278	358	282	369	539	737	6
escasez	284	358	315	369	539	737	6
de	317	358	327	369	539	737	6
estudios	329	358	364	369	539	737	6
de	366	358	376	369	539	737	6
calidad.	378	358	410	369	539	737	6
Respecto	412	358	448	369	539	737	6
a	450	358	455	369	539	737	6
las	457	358	469	369	539	737	6
in-	471	358	482	369	539	737	6
tervenciones	278	372	330	382	539	737	6
(cara	401	372	421	382	539	737	6
a	423	372	428	382	539	737	6
cara)	430	372	450	382	539	737	6
de	452	372	462	382	539	737	6
con-	464	372	482	382	539	737	6
sejo	278	385	294	396	539	737	6
breve	296	385	318	396	539	737	6
(12	319	385	333	396	539	737	6
ECA	334	385	350	396	539	737	6
y	352	385	356	396	539	737	6
un	358	385	369	396	539	737	6
ECE),	371	385	391	396	539	737	6
pone	392	385	413	396	539	737	6
de	415	385	425	396	539	737	6
manifiesto	426	385	471	396	539	737	6
su	472	385	482	396	539	737	6
efectividad	278	399	323	409	539	737	6
en	326	399	336	409	539	737	6
cuanto	339	399	368	409	539	737	6
a	371	399	376	409	539	737	6
la	379	399	386	409	539	737	6
mejor	389	399	413	409	539	737	6
utilización	416	399	459	409	539	737	6
de	461	399	472	409	539	737	6
la	474	399	482	409	539	737	6
contracepción	278	412	336	423	539	737	6
y	338	412	342	423	539	737	6
en	344	412	354	423	539	737	6
la	356	412	364	423	539	737	6
disminución	366	412	417	423	539	737	6
de	419	412	429	423	539	737	6
la	431	412	438	423	539	737	6
incidencia	440	412	482	423	539	737	6
de	278	426	288	436	539	737	6
embarazos.	290	426	337	436	539	737	6
Las	340	426	353	436	539	737	6
intervenciones	355	426	416	436	539	737	6
multisesión,	418	426	468	436	539	737	6
in-	471	426	482	436	539	737	6
cluida	278	439	303	450	539	737	6
la	305	439	312	450	539	737	6
visita	314	439	336	450	539	737	6
domiciliaria,	338	439	388	450	539	737	6
se	390	439	399	450	539	737	6
mostraron	401	439	444	450	539	737	6
especial-	446	439	482	450	539	737	6
mente	278	453	305	463	539	737	6
eficaces	306	453	339	463	539	737	6
en	341	453	351	463	539	737	6
la	352	453	360	463	539	737	6
prevención	361	453	407	463	539	737	6
de	408	453	418	463	539	737	6
la	420	453	427	463	539	737	6
repetición	429	453	470	463	539	737	6
de	472	453	482	463	539	737	6
embarazo	278	466	319	477	539	737	6
en	321	466	331	477	539	737	6
grupos	333	466	361	477	539	737	6
de	364	466	374	477	539	737	6
alto	376	466	392	477	539	737	6
riesgo.	394	466	420	477	539	737	6
Trivedi	57	482	83	493	539	737	6
en	85	482	96	493	539	737	6
2006	98	482	119	493	539	737	6
19	119	481	126	489	539	737	6
(++)	128	482	145	493	539	737	6
realizó	147	482	174	493	539	737	6
una	176	482	191	493	539	737	6
RS	194	482	203	493	539	737	6
para	205	482	224	493	539	737	6
el	226	482	233	493	539	737	6
Natio-	235	482	261	493	539	737	6
nal	57	496	70	507	539	737	6
Institute	71	496	107	507	539	737	6
for	108	496	120	507	539	737	6
Health	122	496	150	507	539	737	6
and	151	496	167	507	539	737	6
Care	169	496	187	507	539	737	6
Excellence	189	496	231	507	539	737	6
(NICE),	233	496	261	507	539	737	6
que	57	509	72	520	539	737	6
explora	75	509	105	520	539	737	6
el	107	509	115	520	539	737	6
papel	117	509	140	520	539	737	6
de	142	509	152	520	539	737	6
médicos	154	509	188	520	539	737	6
generalistas,	191	509	242	520	539	737	6
per-	245	509	261	520	539	737	6
sonal	57	523	79	534	539	737	6
de	81	523	91	534	539	737	6
enfermería,	93	523	140	534	539	737	6
visitadores	142	523	187	534	539	737	6
de	189	523	199	534	539	737	6
salud	201	523	223	534	539	737	6
o	225	523	230	534	539	737	6
matro-	233	523	261	534	539	737	6
nas	57	536	71	547	539	737	6
y	73	536	77	547	539	737	6
analiza	79	536	108	547	539	737	6
los	110	536	122	547	539	737	6
resultados	124	536	167	547	539	737	6
de	168	536	178	547	539	737	6
18	180	536	191	547	539	737	6
estudios	193	536	227	547	539	737	6
sobre	229	536	252	547	539	737	6
la	253	536	261	547	539	737	6
prevención	57	550	102	561	539	737	6
del	105	550	118	561	539	737	6
embarazo	121	550	162	561	539	737	6
(un	165	550	179	561	539	737	6
ensayo	182	550	211	561	539	737	6
controlado,	214	550	261	561	539	737	6
tres	57	563	72	574	539	737	6
estudios	74	563	108	574	539	737	6
antes-después,	110	563	171	574	539	737	6
cuatro	173	563	199	574	539	737	6
analíticos/des-	201	563	261	574	539	737	6
criptivos	57	577	92	588	539	737	6
y	97	577	102	588	539	737	6
siete	106	577	126	588	539	737	6
cualitativos)	131	577	182	588	539	737	6
publicados	187	577	233	588	539	737	6
hasta	237	577	261	588	539	737	6
2006.	57	590	80	601	539	737	6
Su	82	590	93	601	539	737	6
conclusión	95	590	139	601	539	737	6
es	142	590	151	601	539	737	6
que	154	590	169	601	539	737	6
existen	172	590	202	601	539	737	6
pocas	205	590	228	601	539	737	6
evalua-	231	590	261	601	539	737	6
ciones	57	604	83	615	539	737	6
buenas	85	604	115	615	539	737	6
de	117	604	128	615	539	737	6
intervenciones,	130	604	192	615	539	737	6
por	194	604	208	615	539	737	6
lo	210	604	218	615	539	737	6
que	220	604	236	615	539	737	6
el	238	604	245	615	539	737	6
pa-	247	604	261	615	539	737	6
pel	57	617	69	628	539	737	6
de	71	617	81	628	539	737	6
los	83	617	94	628	539	737	6
médicos	96	617	130	628	539	737	6
generales,	132	617	173	628	539	737	6
enfermeras,	175	617	224	628	539	737	6
visitado-	225	617	261	628	539	737	6
res	57	631	69	642	539	737	6
domiciliarios	73	631	127	642	539	737	6
y	131	631	135	642	539	737	6
matronas	139	631	179	642	539	737	6
sigue	183	631	205	642	539	737	6
siendo	209	631	237	642	539	737	6
poco	241	631	261	642	539	737	6
claro,	57	644	79	655	539	737	6
aunque	82	644	114	655	539	737	6
indica	117	644	143	655	539	737	6
que	146	644	162	655	539	737	6
los	165	644	177	655	539	737	6
mejores	181	644	214	655	539	737	6
resultados	217	644	261	655	539	737	6
como	57	658	80	669	539	737	6
consejeros	83	658	126	669	539	737	6
se	129	658	138	669	539	737	6
obtienen	141	658	178	669	539	737	6
en	181	658	192	669	539	737	6
sus	195	658	208	669	539	737	6
intervencio-	211	658	261	669	539	737	6
La	278	482	287	493	539	737	6
realizada	289	482	326	493	539	737	6
por	328	482	341	493	539	737	6
Lazarus	343	482	374	493	539	737	6
et	376	482	384	493	539	737	6
al.	386	482	396	493	539	737	6
de	398	482	408	493	539	737	6
2010	410	482	430	493	539	737	6
21	430	481	438	489	539	737	6
(++),	440	482	458	493	539	737	6
en	460	482	470	493	539	737	6
su	472	482	482	493	539	737	6
síntesis	278	496	309	507	539	737	6
literaria	312	496	344	507	539	737	6
de	346	496	357	507	539	737	6
seis	359	496	375	507	539	737	6
intervenciones	377	496	438	507	539	737	6
llevadas	441	496	474	507	539	737	6
a	477	496	482	507	539	737	6
cabo	278	509	297	520	539	737	6
por	299	509	313	520	539	737	6
profesionales	315	509	370	520	539	737	6
de	371	509	381	520	539	737	6
la	383	509	391	520	539	737	6
salud	392	509	414	520	539	737	6
(incluidos	416	509	456	520	539	737	6
médi-	458	509	482	520	539	737	6
cos	278	523	291	534	539	737	6
generales,	293	523	334	534	539	737	6
ginecólogos,	336	523	387	534	539	737	6
psicólogos,	388	523	433	534	539	737	6
enfermeros	435	523	482	534	539	737	6
escolares,	278	536	317	547	539	737	6
asesores	320	536	355	547	539	737	6
en	358	536	369	547	539	737	6
salud	371	536	394	547	539	737	6
entrenados,	396	536	445	547	539	737	6
o	448	536	453	547	539	737	6
perso-	456	536	482	547	539	737	6
nal	278	550	291	561	539	737	6
de	292	550	302	561	539	737	6
salud	304	550	326	561	539	737	6
con	328	550	343	561	539	737	6
pares	345	550	367	561	539	737	6
de	369	550	379	561	539	737	6
adolescentes),	380	550	438	561	539	737	6
en	440	550	450	561	539	737	6
los	452	550	464	561	539	737	6
ám-	465	550	482	561	539	737	6
bitos	278	563	298	574	539	737	6
escolar	300	563	329	574	539	737	6
(tres	331	563	349	574	539	737	6
ECE),	351	563	371	574	539	737	6
clínico	373	563	399	574	539	737	6
(dos	401	563	418	574	539	737	6
ECA)	420	563	439	574	539	737	6
o	441	563	446	574	539	737	6
comuni-	448	563	482	574	539	737	6
tario	278	577	297	588	539	737	6
(un	301	577	315	588	539	737	6
ECE),	318	577	338	588	539	737	6
refiere	342	577	368	588	539	737	6
que	372	577	387	588	539	737	6
solo	390	577	407	588	539	737	6
dos	411	577	425	588	539	737	6
de	429	577	439	588	539	737	6
ellas,	442	577	463	588	539	737	6
una	466	577	482	588	539	737	6
realizada	278	590	315	601	539	737	6
por	317	590	331	601	539	737	6
ginecólogos	333	590	381	601	539	737	6
y	383	590	388	601	539	737	6
psicólogos	390	590	433	601	539	737	6
en	435	590	445	601	539	737	6
escuelas	447	590	482	601	539	737	6
de	278	604	288	615	539	737	6
secundaria	291	604	336	615	539	737	6
en	340	604	350	615	539	737	6
Italia	353	604	374	615	539	737	6
(Donati,	377	604	410	615	539	737	6
2000,	413	604	436	615	539	737	6
citado	439	604	465	615	539	737	6
por	468	604	482	615	539	737	6
Lazarus	278	617	309	628	539	737	6
21	309	616	316	624	539	737	6
)	316	617	319	628	539	737	6
y	320	617	325	628	539	737	6
otra	326	617	343	628	539	737	6
realizada	345	617	381	628	539	737	6
en	383	617	393	628	539	737	6
centros	395	617	425	628	539	737	6
de	427	617	437	628	539	737	6
refugiados	438	617	482	628	539	737	6
de	278	631	288	642	539	737	6
Rotterdam	290	631	334	642	539	737	6
por	337	631	350	642	539	737	6
asesores	353	631	388	642	539	737	6
en	391	631	401	642	539	737	6
salud	403	631	426	642	539	737	6
entrenados	428	631	475	642	539	737	6
y	477	631	482	642	539	737	6
médicos	278	644	312	655	539	737	6
y	314	644	319	655	539	737	6
enfermeros	321	644	368	655	539	737	6
(Martjin	371	644	405	655	539	737	6
et	407	644	415	655	539	737	6
al.,	417	644	429	655	539	737	6
2004,	431	644	454	655	539	737	6
citado	456	644	482	655	539	737	6
por	278	658	292	669	539	737	6
Lazarus	293	658	324	669	539	737	6
21	324	657	332	664	539	737	6
),	332	658	336	669	539	737	6
mejoraron	338	658	381	669	539	737	6
los	382	658	394	669	539	737	6
conocimientos	396	658	456	669	539	737	6
y	458	658	462	669	539	737	6
acti-	464	658	482	669	539	737	6
Rev	62	696	74	704	539	737	6
Pediatr	76	696	97	704	539	737	6
Aten	99	696	113	704	539	737	6
Primaria.	115	696	141	704	539	737	6
2013;15:261-9	143	696	189	704	539	737	6
ISSN:	62	705	78	713	539	737	6
1139-7632	80	705	114	713	539	737	6
•	118	705	122	713	539	737	6
www.pap.es	123	705	161	713	539	737	6
Colomer	314	18	334	28	539	737	7
Revuelta	336	18	357	28	539	737	7
J,	358	18	362	28	539	737	7
et	363	18	368	28	539	737	7
al.	369	18	375	28	539	737	7
Prevención	377	18	403	28	539	737	7
del	405	18	412	28	539	737	7
embarazo	413	18	437	28	539	737	7
en	439	18	445	28	539	737	7
la	446	18	450	28	539	737	7
adolescencia	452	18	482	28	539	737	7
tudes,	57	55	82	66	539	737	7
mientras	84	55	121	66	539	737	7
que	123	55	138	66	539	737	7
ninguna	141	55	175	66	539	737	7
fue	177	55	191	66	539	737	7
efectiva	193	55	225	66	539	737	7
en	228	55	238	66	539	737	7
cam-	240	55	261	66	539	737	7
bios	57	69	74	80	539	737	7
del	76	69	88	80	539	737	7
comportamiento	90	69	160	80	539	737	7
sexual	162	69	189	80	539	737	7
de	191	69	201	80	539	737	7
los	203	69	214	80	539	737	7
adolescen-	217	69	261	80	539	737	7
tes.	57	82	71	93	539	737	7
Ninguna	74	82	110	93	539	737	7
de	112	82	122	93	539	737	7
las	125	82	137	93	539	737	7
dos	139	82	154	93	539	737	7
intervenciones	156	82	217	93	539	737	7
realizadas	220	82	261	93	539	737	7
en	57	96	67	107	539	737	7
las	69	96	81	107	539	737	7
consultas	83	96	122	107	539	737	7
médicas,	124	96	160	107	539	737	7
una	162	96	178	107	539	737	7
realizada	180	96	217	107	539	737	7
por	219	96	233	107	539	737	7
perso-	235	96	261	107	539	737	7
nal	57	109	70	120	539	737	7
de	73	109	83	120	539	737	7
salud	86	109	108	120	539	737	7
entrenado	111	109	154	120	539	737	7
en	157	109	167	120	539	737	7
una	170	109	186	120	539	737	7
clínica	189	109	215	120	539	737	7
de	218	109	228	120	539	737	7
proble-	231	109	261	120	539	737	7
mas	57	123	74	134	539	737	7
genitourinarios	76	123	139	134	539	737	7
(James,	141	123	171	134	539	737	7
1998,	172	123	195	134	539	737	7
citado	197	123	222	134	539	737	7
por	224	123	238	134	539	737	7
Laza-	240	123	261	134	539	737	7
rus	57	136	70	147	539	737	7
21	70	135	77	143	539	737	7
)	77	136	80	147	539	737	7
y	83	136	87	147	539	737	7
otra	90	136	107	147	539	737	7
por	110	136	123	147	539	737	7
médicos	126	136	161	147	539	737	7
generales	163	136	203	147	539	737	7
y	206	136	210	147	539	737	7
enfermeros	213	136	261	147	539	737	7
en	57	150	67	161	539	737	7
consultas	70	150	110	161	539	737	7
generales	114	150	154	161	539	737	7
(Oakeshott,	157	150	205	161	539	737	7
2000,	208	150	232	161	539	737	7
citado	235	150	261	161	539	737	7
por	57	163	70	174	539	737	7
Lazarus	73	163	104	174	539	737	7
21	104	162	111	170	539	737	7
),	111	163	116	174	539	737	7
provocaron	118	163	164	174	539	737	7
cambios	166	163	200	174	539	737	7
significativos.	202	163	258	174	539	737	7
En	57	180	67	191	539	737	7
resumen	69	180	105	191	539	737	7
podemos	107	180	145	191	539	737	7
decir	147	180	167	191	539	737	7
que	169	180	184	191	539	737	7
son	186	180	201	191	539	737	7
escasos	202	180	234	191	539	737	7
los	235	180	247	191	539	737	7
es-	249	180	261	191	539	737	7
tudios	57	193	83	204	539	737	7
que	85	193	100	204	539	737	7
han	102	193	118	204	539	737	7
evaluado	120	193	157	204	539	737	7
la	159	193	166	204	539	737	7
efectividad	168	193	213	204	539	737	7
del	215	193	228	204	539	737	7
consejo	230	193	261	204	539	737	7
individualizado	57	207	120	218	539	737	7
para	123	207	141	218	539	737	7
la	144	207	151	218	539	737	7
prevención	154	207	200	218	539	737	7
de	203	207	213	218	539	737	7
embarazos	216	207	261	218	539	737	7
en	57	220	67	231	539	737	7
adolescentes,	70	220	125	231	539	737	7
realizado	128	220	165	231	539	737	7
desde	168	220	192	231	539	737	7
las	194	220	206	231	539	737	7
consultas	209	220	248	231	539	737	7
de	251	220	261	231	539	737	7
AP	57	234	67	245	539	737	7
de	69	234	79	245	539	737	7
Pediatría,	81	234	120	245	539	737	7
enfermería	122	234	167	245	539	737	7
o	169	234	174	245	539	737	7
de	176	234	186	245	539	737	7
medicina	188	234	226	245	539	737	7
general,	228	234	261	245	539	737	7
siendo	57	247	84	258	539	737	7
los	86	247	97	258	539	737	7
resultados	99	247	142	258	539	737	7
de	144	247	154	258	539	737	7
las	156	247	168	258	539	737	7
RS	170	247	180	258	539	737	7
poco	182	247	201	258	539	737	7
consistentes	203	247	254	258	539	737	7
y	256	247	261	258	539	737	7
heterogéneos.	57	261	115	272	539	737	7
Es	57	277	66	288	539	737	7
importante	70	277	118	288	539	737	7
recordar	122	277	157	288	539	737	7
que	161	277	177	288	539	737	7
la	182	277	189	288	539	737	7
insuficiencia	193	277	246	288	539	737	7
de	251	277	261	288	539	737	7
pruebas	57	291	90	301	539	737	7
no	92	291	102	301	539	737	7
significa	104	291	138	301	539	737	7
que	140	291	156	301	539	737	7
la	157	291	165	301	539	737	7
intervención	166	291	218	301	539	737	7
no	219	291	230	301	539	737	7
sea	232	291	246	301	539	737	7
efi-	247	291	261	301	539	737	7
caz,	57	304	72	315	539	737	7
sino	74	304	91	315	539	737	7
que	93	304	109	315	539	737	7
la	111	304	119	315	539	737	7
información	121	304	171	315	539	737	7
actualmente	173	304	225	315	539	737	7
disponi-	228	304	261	315	539	737	7
ble	57	318	69	328	539	737	7
no	72	318	82	328	539	737	7
es	85	318	94	328	539	737	7
suficiente	96	318	136	328	539	737	7
para	139	318	157	328	539	737	7
poder	160	318	184	328	539	737	7
asegurarlo	186	318	229	328	539	737	7
o	232	318	237	328	539	737	7
reba-	239	318	261	328	539	737	7
tirlo.	57	331	75	342	539	737	7
RECOMENDACIONES	57	362	153	375	539	737	7
DE	155	362	168	375	539	737	7
GRUPOS	170	362	210	375	539	737	7
QUE	212	362	233	375	539	737	7
ELABORAN	57	376	108	388	539	737	7
RECOMENDACIONES	110	376	207	388	539	737	7
BASADAS	209	376	253	388	539	737	7
EN	57	389	70	402	539	737	7
PRUEBAS	72	389	115	402	539	737	7
Desde	57	421	82	431	539	737	7
el	86	421	93	431	539	737	7
Institute	97	421	133	431	539	737	7
for	136	421	148	431	539	737	7
Clinical	152	421	182	431	539	737	7
Systems	186	421	220	431	539	737	7
Improve-	223	421	261	431	539	737	7
ment	57	434	79	445	539	737	7
22	79	433	86	440	539	737	7
se	89	434	98	445	539	737	7
sitúa	101	434	121	445	539	737	7
el	124	434	131	445	539	737	7
consejo	134	434	166	445	539	737	7
y	169	434	173	445	539	737	7
la	176	434	183	445	539	737	7
educación	186	434	228	445	539	737	7
en	231	434	242	445	539	737	7
pre-	244	434	261	445	539	737	7
vención	57	448	89	458	539	737	7
de	91	448	101	458	539	737	7
END	103	448	121	458	539	737	7
en	123	448	134	458	539	737	7
el	136	448	143	458	539	737	7
nivel	145	448	165	458	539	737	7
IIl	167	448	174	458	539	737	7
de	177	448	187	458	539	737	7
su	189	448	198	458	539	737	7
escala	201	448	226	458	539	737	7
de	228	448	238	458	539	737	7
reco-	240	448	261	458	539	737	7
mendaciones,	57	461	114	472	539	737	7
que	118	461	134	472	539	737	7
se	138	461	147	472	539	737	7
corresponde	151	461	203	472	539	737	7
con	207	461	222	472	539	737	7
aquellos	226	461	261	472	539	737	7
servicios	57	475	92	485	539	737	7
preventivos	94	475	141	485	539	737	7
en	143	475	154	485	539	737	7
los	156	475	167	485	539	737	7
que	170	475	185	485	539	737	7
las	187	475	199	485	539	737	7
evidencias	201	475	244	485	539	737	7
son	246	475	261	485	539	737	7
insuficientes	57	488	109	499	539	737	7
para	112	488	130	499	539	737	7
ser	132	488	145	499	539	737	7
recomendados	147	488	208	499	539	737	7
sistemática-	210	488	261	499	539	737	7
mente	57	502	84	512	539	737	7
y	85	502	90	512	539	737	7
cuya	92	502	111	512	539	737	7
prestación	113	502	156	512	539	737	7
se	157	502	166	512	539	737	7
deja	168	502	186	512	539	737	7
a	188	502	193	512	539	737	7
juicio	194	502	217	512	539	737	7
de	219	502	229	512	539	737	7
los	231	502	242	512	539	737	7
pro-	244	502	261	512	539	737	7
fesionales	57	515	98	526	539	737	7
(como	101	515	127	526	539	737	7
grupos	130	515	158	526	539	737	7
o	161	515	166	526	539	737	7
de	169	515	179	526	539	737	7
forma	182	515	207	526	539	737	7
individual)	210	515	253	526	539	737	7
y	256	515	261	526	539	737	7
de	57	529	67	539	539	737	7
los	69	529	80	539	539	737	7
pacientes.	83	529	124	539	539	737	7
En	57	545	67	556	539	737	7
sus	69	545	82	556	539	737	7
comentarios	84	545	135	556	539	737	7
indica	137	545	162	556	539	737	7
que	163	545	179	556	539	737	7
podría	181	545	207	556	539	737	7
recomendar-	209	545	261	556	539	737	7
se	57	558	66	569	539	737	7
en	69	558	80	569	539	737	7
las	83	558	95	569	539	737	7
visitas	98	558	125	569	539	737	7
de	128	558	138	569	539	737	7
atención	142	558	178	569	539	737	7
preventiva	182	558	225	569	539	737	7
que	229	558	245	569	539	737	7
co-	248	558	261	569	539	737	7
mienzan	57	572	92	583	539	737	7
en	94	572	104	583	539	737	7
la	106	572	113	583	539	737	7
pubertad,	115	572	155	583	539	737	7
preferiblemente	156	572	222	583	539	737	7
antes	224	572	247	583	539	737	7
del	248	572	261	583	539	737	7
inicio	57	585	79	596	539	737	7
de	82	585	92	596	539	737	7
la	94	585	102	596	539	737	7
actividad	104	585	142	596	539	737	7
sexual.	145	585	173	596	539	737	7
Estas	176	585	197	596	539	737	7
visitas	200	585	226	596	539	737	7
podrían	229	585	261	596	539	737	7
incluir	57	599	83	610	539	737	7
la	85	599	92	610	539	737	7
educación	95	599	137	610	539	737	7
y	139	599	144	610	539	737	7
el	146	599	153	610	539	737	7
asesoramiento	156	599	217	610	539	737	7
en	219	599	229	610	539	737	7
cuanto	232	599	261	610	539	737	7
a	57	612	62	623	539	737	7
la	66	612	73	623	539	737	7
anticoncepción	77	612	141	623	539	737	7
y	145	612	149	623	539	737	7
el	153	612	160	623	539	737	7
embarazo	164	612	206	623	539	737	7
no	209	612	220	623	539	737	7
deseado.	224	612	261	623	539	737	7
Otros	57	626	79	637	539	737	7
mensajes	82	626	121	637	539	737	7
que	123	626	139	637	539	737	7
también	141	626	176	637	539	737	7
deberían	178	626	214	637	539	737	7
transmitir-	217	626	261	637	539	737	7
se,	57	639	68	650	539	737	7
si	70	639	76	650	539	737	7
se	78	639	87	650	539	737	7
diera	89	639	110	650	539	737	7
el	112	639	119	650	539	737	7
caso,	121	639	141	650	539	737	7
son	143	639	158	650	539	737	7
la	160	639	168	650	539	737	7
prevención	170	639	215	650	539	737	7
y	217	639	221	650	539	737	7
los	223	639	235	650	539	737	7
sínto-	237	639	261	650	539	737	7
mas	57	653	74	664	539	737	7
de	77	653	88	664	539	737	7
las	91	653	102	664	539	737	7
infecciones	105	653	152	664	539	737	7
de	155	653	165	664	539	737	7
transmisión	169	653	218	664	539	737	7
sexual,	221	653	250	664	539	737	7
la	253	653	261	664	539	737	7
asociación	278	55	321	66	539	737	7
entre	324	55	345	66	539	737	7
la	348	55	355	66	539	737	7
actividad	358	55	396	66	539	737	7
sexual	398	55	425	66	539	737	7
de	427	55	437	66	539	737	7
riesgo	440	55	465	66	539	737	7
y	468	55	472	66	539	737	7
el	475	55	482	66	539	737	7
uso	278	69	293	80	539	737	7
de	295	69	305	80	539	737	7
drogas	307	69	334	80	539	737	7
y	337	69	341	80	539	737	7
consejos	343	69	378	80	539	737	7
antes	380	69	403	80	539	737	7
de	405	69	415	80	539	737	7
la	417	69	425	80	539	737	7
concepción.	427	69	475	80	539	737	7
En	278	85	288	96	539	737	7
cuanto	290	85	319	96	539	737	7
a	321	85	326	96	539	737	7
cómo	328	85	351	96	539	737	7
educar	353	85	381	96	539	737	7
y	383	85	387	96	539	737	7
aconsejar	389	85	429	96	539	737	7
indica:	431	85	458	96	539	737	7
Obtener	278	102	326	112	539	737	7
una	329	102	345	112	539	737	7
historia	347	102	379	112	539	737	7
sexual	381	102	408	112	539	737	7
de	410	102	420	112	539	737	7
los	423	102	435	112	539	737	7
adolescen-	437	102	482	112	539	737	7
tes.	292	115	306	126	539	737	7
Informar	278	131	328	142	539	737	7
a	330	131	335	142	539	737	7
los	336	131	348	142	539	737	7
adolescentes	350	131	403	142	539	737	7
de	405	131	415	142	539	737	7
que	417	131	432	142	539	737	7
la	434	131	441	142	539	737	7
abstinen-	443	131	482	142	539	737	7
cia	292	145	304	156	539	737	7
es	307	145	316	156	539	737	7
la	320	145	327	156	539	737	7
manera	331	145	363	156	539	737	7
más	366	145	384	156	539	737	7
efectiva	387	145	420	156	539	737	7
de	423	145	434	156	539	737	7
prevenir	437	145	471	156	539	737	7
el	475	145	482	156	539	737	7
embarazo	292	158	333	169	539	737	7
y	335	158	340	169	539	737	7
las	342	158	354	169	539	737	7
infecciones	356	158	403	169	539	737	7
de	405	158	415	169	539	737	7
transmisión	418	158	467	169	539	737	7
se-	470	158	482	169	539	737	7
xual.	292	172	312	183	539	737	7
Proporcionar	278	188	345	199	539	737	7
información	348	188	399	199	539	737	7
detallada	402	188	441	199	539	737	7
sobre	444	188	467	199	539	737	7
to-	470	188	482	199	539	737	7
dos	292	202	306	212	539	737	7
los	309	202	320	212	539	737	7
métodos	322	202	359	212	539	737	7
anticonceptivos,	361	202	427	212	539	737	7
incluidos	429	202	466	212	539	737	7
an-	468	202	482	212	539	737	7
ticonceptivos	292	215	346	226	539	737	7
de	348	215	358	226	539	737	7
barrera,	360	215	391	226	539	737	7
píldoras	393	215	426	226	539	737	7
anticoncepti-	428	215	482	226	539	737	7
vas,	292	229	308	239	539	737	7
inyectables,	316	229	368	239	539	737	7
implantes,	376	229	422	239	539	737	7
dispositivos	430	229	482	239	539	737	7
intrauterinos,	292	242	347	253	539	737	7
esterilización	349	242	403	253	539	737	7
tubárica	405	242	440	253	539	737	7
y	441	242	446	253	539	737	7
vasecto-	448	242	482	253	539	737	7
mía.	292	256	310	266	539	737	7
Los	278	272	305	283	539	737	7
estudios	309	272	345	283	539	737	7
han	349	272	365	283	539	737	7
sugerido	369	272	405	283	539	737	7
que	409	272	425	283	539	737	7
los	429	272	441	283	539	737	7
sistemas	445	272	482	283	539	737	7
multimedia	292	286	340	296	539	737	7
y	342	286	347	296	539	737	7
los	349	286	361	296	539	737	7
programas	363	286	407	296	539	737	7
de	410	286	420	296	539	737	7
educación	422	286	464	296	539	737	7
que	466	286	482	296	539	737	7
ofrecen	292	299	323	310	539	737	7
sesiones	326	299	361	310	539	737	7
programadas	365	299	420	310	539	737	7
y	423	299	427	310	539	737	7
repetidas	430	299	469	310	539	737	7
de	472	299	482	310	539	737	7
educación	292	313	334	323	539	737	7
pueden	337	313	368	323	539	737	7
ser	371	313	384	323	539	737	7
más	387	313	404	323	539	737	7
eficaces	407	313	440	323	539	737	7
para	443	313	461	323	539	737	7
ayu-	464	313	482	323	539	737	7
dar	292	326	306	337	539	737	7
a	308	326	313	337	539	737	7
los	316	326	328	337	539	737	7
pacientes	330	326	370	337	539	737	7
en	373	326	383	337	539	737	7
su	386	326	396	337	539	737	7
elección	398	326	432	337	539	737	7
de	435	326	445	337	539	737	7
anticon-	448	326	482	337	539	737	7
ceptivos	292	340	326	350	539	737	7
y	328	340	332	350	539	737	7
promover	335	340	374	350	539	737	7
su	377	340	386	350	539	737	7
adhesión	389	340	427	350	539	737	7
a	429	340	434	350	539	737	7
un	436	340	447	350	539	737	7
método	450	340	482	350	539	737	7
anticonceptivo.	292	353	355	364	539	737	7
Considerar	357	353	402	364	539	737	7
la	405	353	412	364	539	737	7
remisión	415	353	451	364	539	737	7
a	454	353	459	364	539	737	7
cual-	461	353	482	364	539	737	7
quier	292	367	313	377	539	737	7
recurso	316	367	347	377	539	737	7
de	350	367	360	377	539	737	7
la	363	367	370	377	539	737	7
comunidad	373	367	420	377	539	737	7
para	422	367	441	377	539	737	7
la	444	367	451	377	539	737	7
educa-	454	367	482	377	539	737	7
ción	292	380	309	391	539	737	7
sobre	313	380	335	391	539	737	7
anticoncepción,	339	380	404	391	539	737	7
fuera	407	380	429	391	539	737	7
del	433	380	445	391	539	737	7
entorno	449	380	482	391	539	737	7
clínico	292	394	318	404	539	737	7
tradicional.	320	394	366	404	539	737	7
Para	278	410	310	421	539	737	7
mejorar	312	410	344	421	539	737	7
la	347	410	354	421	539	737	7
aceptación	356	410	401	421	539	737	7
de	403	410	413	421	539	737	7
los	416	410	427	421	539	737	7
métodos	430	410	466	421	539	737	7
an-	468	410	482	421	539	737	7
ticonceptivos,	292	423	348	434	539	737	7
debe	349	423	370	434	539	737	7
acompañarse	371	423	426	434	539	737	7
de	428	423	438	434	539	737	7
una	440	423	456	434	539	737	7
discu-	457	423	482	434	539	737	7
sión	292	437	309	448	539	737	7
sobre	311	437	334	448	539	737	7
sus	336	437	349	448	539	737	7
beneficios	351	437	393	448	539	737	7
para	395	437	413	448	539	737	7
la	415	437	423	448	539	737	7
salud	425	437	447	448	539	737	7
y	449	437	453	448	539	737	7
la	455	437	463	448	539	737	7
cali-	465	437	482	448	539	737	7
dad	292	450	307	461	539	737	7
de	310	450	320	461	539	737	7
vida.	322	450	341	461	539	737	7
El	278	467	285	477	539	737	7
USPSTF	287	467	317	477	539	737	7
23	317	465	324	473	539	737	7
,	324	467	326	478	539	737	7
aunque	328	467	359	478	539	737	7
desde	361	467	385	478	539	737	7
2008	387	467	408	478	539	737	7
tiene	410	467	431	478	539	737	7
recomenda-	433	467	482	478	539	737	7
ciones	278	480	304	491	539	737	7
sobre	306	480	328	491	539	737	7
el	330	480	337	491	539	737	7
consejo	339	480	370	491	539	737	7
para	371	480	390	491	539	737	7
la	391	480	399	491	539	737	7
prevención	400	480	446	491	539	737	7
de	447	480	457	491	539	737	7
infec-	459	480	482	491	539	737	7
ciones	278	494	304	505	539	737	7
de	307	494	317	505	539	737	7
transmisión	319	494	369	505	539	737	7
sexual,	371	494	400	505	539	737	7
en	402	494	412	505	539	737	7
la	415	494	422	505	539	737	7
actualidad	425	494	469	505	539	737	7
no	471	494	482	505	539	737	7
tiene	278	507	299	518	539	737	7
ninguna	300	507	335	518	539	737	7
específica	336	507	377	518	539	737	7
para	378	507	397	518	539	737	7
la	398	507	406	518	539	737	7
prevención	407	507	452	518	539	737	7
de	454	507	464	518	539	737	7
em-	466	507	482	518	539	737	7
barazo	278	521	305	532	539	737	7
no	307	521	318	532	539	737	7
deseado.	320	521	356	532	539	737	7
En	278	537	288	548	539	737	7
PrevInfad	291	537	331	548	539	737	7
14	331	536	338	543	539	737	7
,	338	537	340	548	539	737	7
la	343	537	351	548	539	737	7
recomendación	354	537	418	548	539	737	7
de	421	537	431	548	539	737	7
la	434	537	441	548	539	737	7
interven-	444	537	482	548	539	737	7
ción	278	551	295	561	539	737	7
para	297	551	315	561	539	737	7
la	317	551	325	561	539	737	7
prevención	326	551	372	561	539	737	7
de	373	551	384	561	539	737	7
embarazo	385	551	426	561	539	737	7
va	428	551	437	561	539	737	7
asociada	439	551	475	561	539	737	7
a	477	551	482	561	539	737	7
la	278	564	285	575	539	737	7
de	287	564	297	575	539	737	7
prevención	299	564	344	575	539	737	7
de	346	564	356	575	539	737	7
infecciones	358	564	405	575	539	737	7
de	407	564	417	575	539	737	7
transmisión	419	564	468	575	539	737	7
se-	470	564	482	575	539	737	7
xual.	278	578	297	588	539	737	7
Se	299	578	309	588	539	737	7
fundamenta	310	578	362	588	539	737	7
en	363	578	373	588	539	737	7
la	375	578	382	588	539	737	7
insuficiencia	384	578	435	588	539	737	7
de	437	578	447	588	539	737	7
pruebas	449	578	482	588	539	737	7
halladas	278	591	312	602	539	737	7
respecto	314	591	349	602	539	737	7
al	351	591	358	602	539	737	7
consejo	360	591	391	602	539	737	7
breve	393	591	415	602	539	737	7
y,	417	591	422	602	539	737	7
por	424	591	438	602	539	737	7
otra	440	591	456	602	539	737	7
parte,	458	591	482	602	539	737	7
en	278	605	288	615	539	737	7
el	290	605	297	615	539	737	7
moderado	300	605	342	615	539	737	7
grado	344	605	367	615	539	737	7
de	369	605	380	615	539	737	7
certeza	382	605	412	615	539	737	7
de	414	605	424	615	539	737	7
que	426	605	441	615	539	737	7
el	444	605	451	615	539	737	7
benefi-	453	605	482	615	539	737	7
cio	278	618	290	629	539	737	7
neto	292	618	310	629	539	737	7
es	312	618	321	629	539	737	7
importante	323	618	370	629	539	737	7
para	372	618	391	629	539	737	7
el	393	618	400	629	539	737	7
consejo	402	618	433	629	539	737	7
de	435	618	445	629	539	737	7
modera-	447	618	482	629	539	737	7
da	278	632	288	642	539	737	7
a	290	632	295	642	539	737	7
alta	297	632	313	642	539	737	7
intensidad	315	632	358	642	539	737	7
en	360	632	370	642	539	737	7
adolescentes	372	632	426	642	539	737	7
con	428	632	442	642	539	737	7
actividad	444	632	482	642	539	737	7
sexual	278	645	304	656	539	737	7
de	307	645	317	656	539	737	7
riesgo	320	645	345	656	539	737	7
(para	348	645	369	656	539	737	7
prevenir	372	645	406	656	539	737	7
las	408	645	420	656	539	737	7
infecciones	423	645	469	656	539	737	7
de	472	645	482	656	539	737	7
transmisión	278	659	327	669	539	737	7
sexual).	329	659	360	669	539	737	7
Rev	349	696	360	704	539	737	7
Pediatr	362	696	383	704	539	737	7
Aten	385	696	399	704	539	737	7
Primaria.	401	696	428	704	539	737	7
2013;15:261-9	430	696	475	704	539	737	7
ISSN:	377	705	393	713	539	737	7
1139-7632	395	705	429	713	539	737	7
•	433	705	436	713	539	737	7
www.pap.es	438	705	475	713	539	737	7
267	486	696	502	707	539	737	7
Colomer	57	18	77	28	539	737	8
Revuelta	79	18	100	28	539	737	8
J,	101	18	105	28	539	737	8
et	106	18	111	28	539	737	8
al.	112	18	118	28	539	737	8
Prevención	120	18	146	28	539	737	8
del	148	18	155	28	539	737	8
embarazo	157	18	180	28	539	737	8
en	182	18	188	28	539	737	8
la	189	18	193	28	539	737	8
adolescencia	195	18	225	28	539	737	8
Como	57	55	81	66	539	737	8
actividades	83	55	129	66	539	737	8
para	131	55	149	66	539	737	8
todas	151	55	174	66	539	737	8
las	176	55	187	66	539	737	8
visitas	189	55	215	66	539	737	8
del	217	55	229	66	539	737	8
progra-	231	55	261	66	539	737	8
ma	57	69	70	80	539	737	8
de	73	69	83	80	539	737	8
salud	85	69	108	80	539	737	8
infantil	110	69	140	80	539	737	8
desde	143	69	167	80	539	737	8
el	170	69	177	80	539	737	8
inicio	180	69	202	80	539	737	8
del	205	69	217	80	539	737	8
desarrollo	220	69	261	80	539	737	8
puberal,	57	82	90	93	539	737	8
y	93	82	97	93	539	737	8
de	100	82	110	93	539	737	8
forma	113	82	138	93	539	737	8
oportunista	140	82	189	93	539	737	8
en	192	82	202	93	539	737	8
consultas	205	82	244	93	539	737	8
por	247	82	261	93	539	737	8
sintomatología	57	96	119	107	539	737	8
relacionada,	121	96	171	107	539	737	8
se	173	96	182	107	539	737	8
indica:	184	96	211	107	539	737	8
	57	113	62	123	539	737	8
I	71	112	73	123	539	737	8
dentificar	73	112	112	123	539	737	8
actitudes,	115	112	154	123	539	737	8
conocimientos	156	112	215	123	539	737	8
y	218	112	222	123	539	737	8
habilida-	225	112	261	123	539	737	8
des	71	126	85	137	539	737	8
adecuadas	87	126	130	137	539	737	8
a	132	126	137	137	539	737	8
la	140	126	147	137	539	737	8
edad;	149	126	171	137	539	737	8
comprobar	174	126	218	137	539	737	8
que	220	126	235	137	539	737	8
se	238	126	246	137	539	737	8
co-	249	126	261	137	539	737	8
nocen	71	139	95	150	539	737	8
los	98	139	109	150	539	737	8
medios	111	139	140	150	539	737	8
para	143	139	160	150	539	737	8
prevenir	163	139	195	150	539	737	8
embarazos	197	139	241	150	539	737	8
e	243	139	248	150	539	737	8
in-	250	139	261	150	539	737	8
fecciones,	71	153	111	164	539	737	8
así	115	153	127	164	539	737	8
como	131	153	154	164	539	737	8
que	158	153	174	164	539	737	8
el	178	153	186	164	539	737	8
adolescente	190	153	239	164	539	737	8
está	244	153	261	164	539	737	8
recibiendo	71	166	112	177	539	737	8
educación	114	166	154	177	539	737	8
en	156	166	166	177	539	737	8
su	167	166	177	177	539	737	8
familia	178	166	206	177	539	737	8
o	207	166	212	177	539	737	8
centro	213	166	239	177	539	737	8
esco-	240	166	261	177	539	737	8
lar,	71	180	82	191	539	737	8
a	84	180	89	191	539	737	8
la	91	180	99	191	539	737	8
vez	100	180	113	191	539	737	8
que	115	180	131	191	539	737	8
se	133	180	141	191	539	737	8
les	143	180	154	191	539	737	8
informa	156	180	188	191	539	737	8
sobre	190	180	212	191	539	737	8
los	214	180	225	191	539	737	8
recursos	227	180	261	191	539	737	8
locales,	71	193	100	204	539	737	8
sanitarios	101	193	141	204	539	737	8
y	142	193	147	204	539	737	8
comunitarios,	149	193	203	204	539	737	8
al	205	193	212	204	539	737	8
respecto.	214	193	250	204	539	737	8
Realizar	57	210	103	220	539	737	8
una	104	210	120	220	539	737	8
anamnesis	122	210	167	220	539	737	8
como	168	210	191	220	539	737	8
cribado	193	210	224	220	539	737	8
de	225	210	235	220	539	737	8
aque-	237	210	261	220	539	737	8
llos	71	223	85	234	539	737	8
adolescentes	89	223	143	234	539	737	8
que	147	223	163	234	539	737	8
han	166	223	182	234	539	737	8
iniciado	186	223	219	234	539	737	8
actividad	223	223	261	234	539	737	8
sexual,	71	237	99	247	539	737	8
con	101	237	116	247	539	737	8
el	118	237	126	247	539	737	8
fin	128	237	139	247	539	737	8
de	141	237	151	247	539	737	8
derivarlos	153	237	194	247	539	737	8
para	196	237	214	247	539	737	8
consejo	216	237	248	247	539	737	8
in-	250	237	261	247	539	737	8
dividualizado	71	250	125	261	539	737	8
de	128	250	138	261	539	737	8
moderada	140	250	182	261	539	737	8
a	185	250	190	261	539	737	8
alta	192	250	208	261	539	737	8
intensidad	210	250	254	261	539	737	8
y	256	250	261	261	539	737	8
adaptado	71	264	110	274	539	737	8
a	112	264	117	274	539	737	8
su	119	264	129	274	539	737	8
riesgo	131	264	156	274	539	737	8
y	158	264	162	274	539	737	8
situación.	164	264	204	274	539	737	8
conocimientos	278	55	338	66	539	737	8
y	341	55	345	66	539	737	8
habilidades;	348	55	398	66	539	737	8
ofrecer	400	55	429	66	539	737	8
información	431	55	482	66	539	737	8
verbal	278	69	303	80	539	737	8
y	305	69	309	80	539	737	8
escrita;	311	69	341	80	539	737	8
ofrecer	343	69	372	80	539	737	8
empatía,	374	69	410	80	539	737	8
confidencialidad,	412	69	482	80	539	737	8
apoyo	278	82	303	93	539	737	8
y	305	82	309	93	539	737	8
actitud	311	82	341	93	539	737	8
no	343	82	354	93	539	737	8
juzgadora,	356	82	399	93	539	737	8
e	401	82	405	93	539	737	8
informar	408	82	444	93	539	737	8
sobre	446	82	469	93	539	737	8
re-	471	82	482	93	539	737	8
cursos	278	96	304	107	539	737	8
de	306	96	316	107	539	737	8
anticoncepción	318	96	381	107	539	737	8
en	383	96	393	107	539	737	8
el	395	96	403	107	539	737	8
área	405	96	422	107	539	737	8
de	424	96	435	107	539	737	8
salud.	437	96	461	107	539	737	8
CONFLICTO	278	126	321	136	539	737	8
DE	323	126	333	136	539	737	8
INTERESES	335	126	375	136	539	737	8
Los	278	149	289	158	539	737	8
autores	290	149	317	158	539	737	8
declaran	318	149	348	158	539	737	8
no	350	149	359	158	539	737	8
presentar	360	149	393	158	539	737	8
conflictos	395	149	429	158	539	737	8
de	430	149	439	158	539	737	8
intereses	440	149	472	158	539	737	8
en	473	149	482	158	539	737	8
relación	278	159	305	168	539	737	8
con	307	159	319	168	539	737	8
la	321	159	327	168	539	737	8
preparación	329	159	370	168	539	737	8
y	372	159	376	168	539	737	8
publicación	377	159	417	168	539	737	8
de	419	159	427	168	539	737	8
este	429	159	444	168	539	737	8
artículo.	445	159	474	168	539	737	8
ABREVIATURAS	278	184	336	194	539	737	8
AP:	278	208	289	217	539	737	8
Atención	291	208	322	217	539	737	8
Primaria	324	208	353	217	539	737	8
	355	208	360	216	539	737	8
ECA:	362	208	378	217	539	737	8
ensayo	380	208	404	217	539	737	8
controlado	406	208	443	217	539	737	8
aleatoriza-	445	208	482	217	539	737	8
do	278	218	287	227	539	737	8
	289	218	293	226	539	737	8
ECE:	296	218	311	227	539	737	8
ensayo	313	218	337	227	539	737	8
cuasi	340	218	358	227	539	737	8
experimental	360	218	407	227	539	737	8
	409	218	414	226	539	737	8
END:	416	218	434	227	539	737	8
embarazo	436	218	471	227	539	737	8
no	473	218	482	227	539	737	8
deseado	278	228	307	237	539	737	8
	309	228	313	236	539	737	8
IC	315	228	322	237	539	737	8
95%:	324	228	341	237	539	737	8
intervalo	343	228	374	237	539	737	8
de	376	228	384	237	539	737	8
confianza	387	228	420	237	539	737	8
del	422	228	433	237	539	737	8
95%	435	228	449	237	539	737	8
	452	228	456	236	539	737	8
ITS:	458	228	471	237	539	737	8
in-	473	228	482	237	539	737	8
fección	278	238	303	247	539	737	8
de	304	238	313	247	539	737	8
transmisión	314	238	356	247	539	737	8
sexual	357	238	379	247	539	737	8
	381	238	386	246	539	737	8
IVE:	387	238	401	247	539	737	8
interrupción	402	238	445	247	539	737	8
voluntaria	447	238	482	247	539	737	8
del	278	248	288	257	539	737	8
embarazo	290	248	324	257	539	737	8
	326	248	330	256	539	737	8
MA:	332	248	346	257	539	737	8
metaanálisis	348	248	392	257	539	737	8
	394	248	398	256	539	737	8
OR:	400	248	412	257	539	737	8
odds	414	248	430	257	539	737	8
ratio	432	248	448	257	539	737	8
•	449	248	453	257	539	737	8
RS:	454	248	465	257	539	737	8
revi-	467	248	482	257	539	737	8
sión	278	258	292	267	539	737	8
sistemática	294	258	334	267	539	737	8
	336	258	341	266	539	737	8
USPSTF:	343	258	370	267	539	737	8
United	372	258	396	267	539	737	8
States	398	258	419	267	539	737	8
Preventives	421	258	460	267	539	737	8
Servi-	463	258	482	267	539	737	8
ces	278	268	289	277	539	737	8
Task	290	268	305	277	539	737	8
Force.	307	268	327	277	539	737	8
Se	57	280	66	291	539	737	8
mencionan	68	280	114	291	539	737	8
como	116	280	138	291	539	737	8
aspectos	140	280	176	291	539	737	8
generales	178	280	217	291	539	737	8
proporcio-	219	280	261	291	539	737	8
nar	57	293	71	304	539	737	8
consejos	73	293	109	304	539	737	8
individualizados	111	293	178	304	539	737	8
según	181	293	206	304	539	737	8
preferencias,	208	293	261	304	539	737	8
BIBLIOGRAFÍA	57	383	123	395	539	737	8
6.	278	383	284	392	539	737	8
INE.	292	383	307	393	539	737	8
Demografía	308	383	352	393	539	737	8
y	353	383	357	393	539	737	8
población.	359	383	397	393	539	737	8
Movimiento	398	383	443	393	539	737	8
natural	445	383	471	393	539	737	8
de	473	383	482	393	539	737	8
la	292	396	299	405	539	737	8
población	301	396	337	405	539	737	8
[en	340	396	352	405	539	737	8
línea]	354	396	375	405	539	737	8
[consultado	377	396	421	405	539	737	8
el	423	396	430	405	539	737	8
27/08/2013].	432	396	482	405	539	737	8
1.	57	413	63	423	539	737	8
WHO.	71	414	92	423	539	737	8
Addressing	94	414	134	423	539	737	8
the	136	414	148	423	539	737	8
sexual	149	414	173	423	539	737	8
and	174	414	188	423	539	737	8
reproductive	190	414	236	423	539	737	8
health	237	414	261	423	539	737	8
of	71	426	78	436	539	737	8
adolescents	80	426	123	436	539	737	8
[en	125	426	136	436	539	737	8
línea]	138	426	158	436	539	737	8
[consultado	160	426	203	436	539	737	8
el	204	426	211	436	539	737	8
27/08/2013].	212	426	261	436	539	737	8
Disponible	71	439	111	448	539	737	8
en	113	439	123	448	539	737	8
www.who.int/reproductivehealth/to	125	439	261	448	539	737	8
pics/adolescence/en/index.html	71	451	189	461	539	737	8
268	35	696	52	707	539	737	8
Disponible	292	409	332	418	539	737	8
en	337	409	346	418	539	737	8
www.ine.es/inebmenu/mnu_mnp.	351	409	482	418	539	737	8
htm	292	421	307	431	539	737	8
7.	278	437	284	446	539	737	8
Swann	292	437	317	447	539	737	8
C,	319	437	326	447	539	737	8
Bowe	328	437	348	447	539	737	8
K,	350	437	357	447	539	737	8
McCormick	358	437	400	447	539	737	8
G,	402	437	409	447	539	737	8
Kosmin	411	437	439	447	539	737	8
M.	441	437	450	447	539	737	8
Teenage	452	437	482	447	539	737	8
pregnancy	292	450	330	459	539	737	8
and	332	450	346	459	539	737	8
parenthood:	348	450	393	459	539	737	8
A	395	450	400	459	539	737	8
review	402	450	426	459	539	737	8
of	428	450	435	459	539	737	8
reviews:	437	450	467	459	539	737	8
Evi-	469	450	482	459	539	737	8
2.	57	466	63	476	539	737	8
Observatorio	71	467	118	476	539	737	8
de	120	467	129	476	539	737	8
Salud	131	467	151	476	539	737	8
de	153	467	162	476	539	737	8
la	164	467	170	476	539	737	8
Mujer	172	467	194	476	539	737	8
(OSM)	196	467	218	476	539	737	8
de	220	467	229	476	539	737	8
la	231	467	237	476	539	737	8
Agen-	239	467	261	476	539	737	8
cia	71	479	81	489	539	737	8
de	83	479	92	489	539	737	8
Calidad	94	479	121	489	539	737	8
del	123	479	134	489	539	737	8
Sistema	136	479	166	489	539	737	8
Nacional	168	479	200	489	539	737	8
de	202	479	211	489	539	737	8
Salud	213	479	233	489	539	737	8
del	235	479	246	489	539	737	8
Mi-	248	479	261	489	539	737	8
nisterio	71	492	99	501	539	737	8
de	102	492	111	501	539	737	8
Sanidad	114	492	144	501	539	737	8
y	147	492	151	501	539	737	8
Política	154	492	181	501	539	737	8
Social,	184	492	207	501	539	737	8
ed.	210	492	221	501	539	737	8
Estrategia	224	492	261	501	539	737	8
Nacional	71	504	103	514	539	737	8
De	105	504	115	514	539	737	8
Salud	117	504	138	514	539	737	8
Sexual	140	504	164	514	539	737	8
y	166	504	170	514	539	737	8
Reproductiva;	171	504	222	514	539	737	8
2011.	224	504	244	514	539	737	8
dence	292	463	314	472	539	737	8
briefing.	317	463	348	472	539	737	8
Health	351	463	376	472	539	737	8
Development	379	463	429	472	539	737	8
Agency.	432	463	460	472	539	737	8
2003	463	463	482	472	539	737	8
3.	57	519	63	529	539	737	8
WHO.	71	520	93	529	539	737	8
Health	96	520	121	529	539	737	8
topics:	125	520	149	529	539	737	8
adolescent	153	520	193	529	539	737	8
health	197	520	221	529	539	737	8
[en	224	520	236	529	539	737	8
línea]	240	520	261	529	539	737	8
[consultado	71	532	115	542	539	737	8
el	119	532	125	542	539	737	8
27/08/2013].	129	532	179	542	539	737	8
Disponible	182	532	222	542	539	737	8
en	226	532	235	542	539	737	8
www.	239	532	261	542	539	737	8
who.int/topics/adolescent_health/en/	71	545	212	554	539	737	8
8.	278	516	284	526	539	737	8
Rodriguez	292	517	328	526	539	737	8
Carrion	330	517	357	526	539	737	8
J,	359	517	364	526	539	737	8
Traverso	365	517	395	526	539	737	8
Blanco	397	517	422	526	539	737	8
CI.	424	517	433	526	539	737	8
Sexual	435	517	459	526	539	737	8
beha-	461	517	482	526	539	737	8
4.	57	560	63	569	539	737	8
Bradshaw	71	560	107	570	539	737	8
J,	109	560	113	570	539	737	8
Hoelscher	115	560	151	570	539	737	8
P,	153	560	158	570	539	737	8
Richardson	160	560	200	570	539	737	8
D	202	560	208	570	539	737	8
(eds.).	209	560	230	570	539	737	8
Compa-	232	560	261	570	539	737	8
ring	71	572	86	582	539	737	8
Child	88	572	107	582	539	737	8
Well-being	110	572	150	582	539	737	8
in	152	572	160	582	539	737	8
OECD	162	572	183	582	539	737	8
Countries:	186	572	224	582	539	737	8
Concepts	227	572	261	582	539	737	8
and	71	585	85	595	539	737	8
Methods.	88	585	123	595	539	737	8
Innocenti	126	585	161	595	539	737	8
Working	163	585	194	595	539	737	8
Paper,	197	585	219	595	539	737	8
IWP-2006-	222	585	261	595	539	737	8
03.	71	597	82	607	539	737	8
Florence,	84	597	116	607	539	737	8
Italy:	118	597	136	607	539	737	8
Unicef	138	597	162	607	539	737	8
Innocenti	163	597	198	607	539	737	8
Research	200	597	233	607	539	737	8
Centre;	234	597	261	607	539	737	8
2007.	71	610	91	620	539	737	8
9.	278	557	284	567	539	737	8
Observatorio	292	558	339	567	539	737	8
de	341	558	350	567	539	737	8
Salud	352	558	372	567	539	737	8
de	374	558	383	567	539	737	8
la	385	558	391	567	539	737	8
Mujer	393	558	415	567	539	737	8
(OSM)	417	558	440	567	539	737	8
de	441	558	450	567	539	737	8
la	452	558	459	567	539	737	8
Agen-	460	558	482	567	539	737	8
5.	57	625	63	635	539	737	8
Avery	71	625	91	635	539	737	8
L,	93	625	99	635	539	737	8
Lazdane	101	625	131	635	539	737	8
G.	133	625	141	635	539	737	8
What	143	625	163	635	539	737	8
do	166	625	175	635	539	737	8
we	177	625	188	635	539	737	8
know	190	625	211	635	539	737	8
about	213	625	235	635	539	737	8
sexual	237	625	261	635	539	737	8
and	71	638	85	648	539	737	8
reproductive	88	638	135	648	539	737	8
health	137	638	161	648	539	737	8
of	164	638	172	648	539	737	8
adolescents	174	638	218	648	539	737	8
in	221	638	228	648	539	737	8
Europe?	231	638	261	648	539	737	8
Eur	71	650	83	660	539	737	8
J	85	650	88	660	539	737	8
Contracept	90	650	130	660	539	737	8
Reprod	133	650	158	660	539	737	8
Health	160	650	185	660	539	737	8
Care.	187	650	205	660	539	737	8
2010;15	207	650	238	660	539	737	8
Suppl	240	650	261	660	539	737	8
2:S54-66.	71	663	105	673	539	737	8
10.	278	624	288	634	539	737	8
Harden	292	625	319	634	539	737	8
A,	322	625	329	634	539	737	8
Brunton	331	625	361	634	539	737	8
G,	364	625	371	634	539	737	8
Fletcher	374	625	404	634	539	737	8
A,	406	625	413	634	539	737	8
Oakley	415	625	440	634	539	737	8
A.	442	625	449	634	539	737	8
Teenage	452	625	482	634	539	737	8
Rev	62	696	74	704	539	737	8
Pediatr	76	696	97	704	539	737	8
Aten	99	696	113	704	539	737	8
Primaria.	115	696	141	704	539	737	8
2013;15:261-9	143	696	189	704	539	737	8
ISSN:	62	705	78	713	539	737	8
1139-7632	80	705	114	713	539	737	8
•	118	705	122	713	539	737	8
www.pap.es	123	705	161	713	539	737	8
[en	292	475	304	485	539	737	8
línea]	305	475	326	485	539	737	8
[consultado	328	475	371	485	539	737	8
el	373	475	379	485	539	737	8
27/08/2013].	381	475	430	485	539	737	8
Disponible	432	475	471	485	539	737	8
en	473	475	482	485	539	737	8
www.nice.org.uk/niceMedia/documents/teenpreg_	292	488	482	498	539	737	8
evidence_briefing.pdf	292	501	372	511	539	737	8
vior	292	529	306	539	539	737	8
in	310	529	318	539	539	737	8
adolescents	322	529	366	539	539	737	8
aged	371	529	389	539	539	737	8
12	393	529	403	539	539	737	8
to	407	529	415	539	539	737	8
17	419	529	429	539	539	737	8
in	433	529	440	539	539	737	8
Andalusia	444	529	482	539	539	737	8
(Spain).	292	542	319	552	539	737	8
Gac	321	542	335	552	539	737	8
Sanit.	337	542	358	552	539	737	8
2012;26(6):519-24.	360	542	430	552	539	737	8
cia	292	571	302	580	539	737	8
de	304	571	313	580	539	737	8
Calidad	315	571	343	580	539	737	8
del	344	571	356	580	539	737	8
Sistema	357	571	387	580	539	737	8
Nacional	389	571	421	580	539	737	8
de	423	571	432	580	539	737	8
Salud	434	571	454	580	539	737	8
del	456	571	467	580	539	737	8
Mi-	469	571	482	580	539	737	8
nisterio	292	583	320	593	539	737	8
de	324	583	333	593	539	737	8
Sanidad	336	583	366	593	539	737	8
y	369	583	373	593	539	737	8
Política	377	583	404	593	539	737	8
Social,	407	583	431	593	539	737	8
ed.	434	583	445	593	539	737	8
Encuesta	448	583	482	593	539	737	8
Nacional	292	596	324	606	539	737	8
de	327	596	336	606	539	737	8
Salud	338	596	358	606	539	737	8
Sexual.	360	596	386	606	539	737	8
Madrid:	388	596	417	606	539	737	8
Ministerio	420	596	457	606	539	737	8
de	459	596	468	606	539	737	8
Sa-	470	596	482	606	539	737	8
nidad,	292	609	315	619	539	737	8
Igualdad	317	609	349	619	539	737	8
y	350	609	354	619	539	737	8
Servicios	356	609	388	619	539	737	8
Sociales;	390	609	422	619	539	737	8
2009.	424	609	444	619	539	737	8
pregnancy	292	637	331	647	539	737	8
and	333	637	348	647	539	737	8
social	350	637	371	647	539	737	8
disadvantage:	374	637	426	647	539	737	8
Systematic	429	637	469	647	539	737	8
re-	472	637	482	647	539	737	8
view	292	650	309	660	539	737	8
integrating	311	650	351	660	539	737	8
controlled	353	650	390	660	539	737	8
trials	391	650	410	660	539	737	8
and	411	650	425	660	539	737	8
qualitative	427	650	466	660	539	737	8
stu-	467	650	482	660	539	737	8
dies.	292	663	309	673	539	737	8
BMJ.	310	663	327	673	539	737	8
2009;339:b4254.	329	663	392	673	539	737	8
Colomer	314	18	334	28	539	737	9
Revuelta	336	18	357	28	539	737	9
J,	358	18	362	28	539	737	9
et	363	18	368	28	539	737	9
al.	369	18	375	28	539	737	9
Prevención	377	18	403	28	539	737	9
del	405	18	412	28	539	737	9
embarazo	413	18	437	28	539	737	9
en	439	18	445	28	539	737	9
la	446	18	450	28	539	737	9
adolescencia	452	18	482	28	539	737	9
11.	57	55	67	65	539	737	9
Kirby	71	56	90	65	539	737	9
D,	93	56	100	65	539	737	9
Obasi	103	56	124	65	539	737	9
A,	126	56	133	65	539	737	9
Laris	136	56	153	65	539	737	9
BA.	156	56	168	65	539	737	9
The	170	56	184	65	539	737	9
effectiveness	187	56	235	65	539	737	9
of	238	56	246	65	539	737	9
sex	248	56	261	65	539	737	9
education	71	68	109	78	539	737	9
and	114	68	129	78	539	737	9
HIV	134	68	148	78	539	737	9
education	154	68	192	78	539	737	9
interventions	197	68	248	78	539	737	9
in	253	68	261	78	539	737	9
schools	71	81	98	90	539	737	9
in	100	81	107	90	539	737	9
developing	108	81	149	90	539	737	9
countries.	150	81	186	90	539	737	9
World	188	81	210	90	539	737	9
Health	212	81	236	90	539	737	9
Organ	238	81	261	90	539	737	9
Tech	71	93	87	103	539	737	9
Rep	89	93	103	103	539	737	9
Ser.	104	93	117	103	539	737	9
2006;938:103-50;	119	93	185	103	539	737	9
discussion	187	93	225	103	539	737	9
317-41.	227	93	255	103	539	737	9
12.	57	108	67	118	539	737	9
Barlow	71	108	97	118	539	737	9
J,	98	108	103	118	539	737	9
Smailagic	104	108	140	118	539	737	9
N,	141	108	149	118	539	737	9
Bennett	151	108	180	118	539	737	9
C,	182	108	189	118	539	737	9
Huband	190	108	220	118	539	737	9
N,	222	108	230	118	539	737	9
Jones	231	108	251	118	539	737	9
H,	253	108	261	118	539	737	9
Coren	71	121	92	131	539	737	9
E.	95	121	101	131	539	737	9
Individual	103	121	140	131	539	737	9
and	142	121	156	131	539	737	9
group	159	121	181	131	539	737	9
based	183	121	205	131	539	737	9
parenting	207	121	243	131	539	737	9
pro-	246	121	261	131	539	737	9
grammes	71	133	106	143	539	737	9
for	109	133	119	143	539	737	9
improving	122	133	159	143	539	737	9
psychosocial	162	133	209	143	539	737	9
outcomes	211	133	248	143	539	737	9
for	250	133	261	143	539	737	9
teenage	71	146	101	156	539	737	9
parents	103	146	131	156	539	737	9
and	133	146	147	156	539	737	9
their	150	146	167	156	539	737	9
children.	169	146	201	156	539	737	9
Cochrane	203	146	238	156	539	737	9
Data-	240	146	261	156	539	737	9
base	71	158	88	168	539	737	9
Syst	90	158	105	168	539	737	9
Rev.	107	158	120	168	539	737	9
2011;(3):CD002964.	122	158	196	168	539	737	9
13.	57	173	67	183	539	737	9
National	71	174	103	183	539	737	9
Institute	104	174	136	183	539	737	9
for	138	174	148	183	539	737	9
Health	150	174	175	183	539	737	9
and	177	174	191	183	539	737	9
Clinical	192	174	219	183	539	737	9
Excellence.	221	174	261	183	539	737	9
Public	71	186	93	196	539	737	9
health	96	186	120	196	539	737	9
need	124	186	142	196	539	737	9
and	145	186	159	196	539	737	9
practice.	163	186	194	196	539	737	9
In:	197	186	207	196	539	737	9
Prevention	210	186	250	196	539	737	9
of	253	186	261	196	539	737	9
sexually	71	199	101	208	539	737	9
transmitted	104	199	148	208	539	737	9
infections	151	199	188	208	539	737	9
and	191	199	205	208	539	737	9
under	208	199	230	208	539	737	9
18	232	199	242	208	539	737	9
con-	245	199	261	208	539	737	9
ceptions.	71	211	105	221	539	737	9
February	108	211	141	221	539	737	9
2007	144	211	163	221	539	737	9
[en	167	211	179	221	539	737	9
línea]	182	211	203	221	539	737	9
[consultado	207	211	251	221	539	737	9
el	254	211	261	221	539	737	9
12/12/2012].	71	224	120	233	539	737	9
Disponible	121	224	161	233	539	737	9
en	162	224	171	233	539	737	9
http://publications.nice.	173	224	261	233	539	737	9
org.uk/prevention-of-sexually-transmitted-infec	71	236	261	246	539	737	9
tions-and-under-18-conceptions-ph3/public-	71	249	261	258	539	737	9
health-need-and-practice	71	261	164	271	539	737	9
14.	57	276	67	286	539	737	9
Colomer	71	277	102	286	539	737	9
Revuelta	104	277	135	286	539	737	9
J.	137	277	142	286	539	737	9
Prevención	144	277	184	286	539	737	9
del	186	277	197	286	539	737	9
embarazo	199	277	235	286	539	737	9
no	237	277	247	286	539	737	9
de-	249	277	261	286	539	737	9
seado	71	289	93	299	539	737	9
y	95	289	99	299	539	737	9
de	101	289	110	299	539	737	9
las	112	289	122	299	539	737	9
infecciones	125	289	166	299	539	737	9
de	168	289	177	299	539	737	9
transmisión	179	289	223	299	539	737	9
sexual	226	289	249	299	539	737	9
en	251	289	261	299	539	737	9
adolescentes.	71	302	123	311	539	737	9
En:	129	302	141	311	539	737	9
Recomendaciones	146	302	215	311	539	737	9
PrevInfad/	221	302	261	311	539	737	9
PAPPS	71	314	93	324	539	737	9
[en	94	314	106	324	539	737	9
línea]	108	314	128	324	539	737	9
[actualizado	130	314	175	324	539	737	9
en	176	314	186	324	539	737	9
marzo	187	314	210	324	539	737	9
de	212	314	221	324	539	737	9
2013;	222	314	243	324	539	737	9
con-	245	314	261	324	539	737	9
sultado	71	327	99	336	539	737	9
el	101	327	107	336	539	737	9
20/08/2013].	110	327	159	336	539	737	9
Disponible	161	327	201	336	539	737	9
en	203	327	213	336	539	737	9
www.aepap.	215	327	261	336	539	737	9
org/previnfad/endits.htm	71	339	164	349	539	737	9
15.	57	354	67	364	539	737	9
Fernández	71	354	109	364	539	737	9
Costa	111	354	132	364	539	737	9
S,	134	354	140	364	539	737	9
Juárez	142	354	165	364	539	737	9
Martínez	168	354	201	364	539	737	9
O,	203	354	211	364	539	737	9
Díez	213	354	229	364	539	737	9
David	231	354	252	364	539	737	9
E.	255	354	261	364	539	737	9
Prevención	71	367	111	377	539	737	9
del	112	367	124	377	539	737	9
sida	125	367	140	377	539	737	9
en	142	367	151	377	539	737	9
la	153	367	159	377	539	737	9
escuela	161	367	188	377	539	737	9
secundaria:	190	367	233	377	539	737	9
Recopi-	234	367	261	377	539	737	9
lación	71	379	93	389	539	737	9
y	95	379	99	389	539	737	9
valoración	101	379	139	389	539	737	9
de	141	379	150	389	539	737	9
programas.	153	379	194	389	539	737	9
Rev	196	379	209	389	539	737	9
Esp	211	379	224	389	539	737	9
Salud	226	379	247	389	539	737	9
Pú-	249	379	261	389	539	737	9
blica.	71	392	90	402	539	737	9
1999;73(6):687-96.	92	392	162	402	539	737	9
16.	57	407	67	417	539	737	9
Scher	71	407	91	417	539	737	9
L,	93	407	99	417	539	737	9
Maynard	101	407	134	417	539	737	9
R,	136	407	143	417	539	737	9
Stagner	145	407	173	417	539	737	9
M.	176	407	185	417	539	737	9
Interventions	187	407	236	417	539	737	9
inten-	239	407	261	417	539	737	9
ded	71	420	85	429	539	737	9
to	87	420	95	429	539	737	9
reduce	98	420	123	429	539	737	9
pregnancy-related	125	420	193	429	539	737	9
outcomes	195	420	232	429	539	737	9
among	235	420	261	429	539	737	9
adolescents.	71	432	116	442	539	737	9
Campbell	118	432	153	442	539	737	9
Syst	155	432	170	442	539	737	9
Rev.	172	432	185	442	539	737	9
2006;12.	187	432	219	442	539	737	9
17.	57	447	67	457	539	737	9
DiCenso	71	448	101	457	539	737	9
A,	104	448	111	457	539	737	9
Guyatt	114	448	139	457	539	737	9
G,	142	448	150	457	539	737	9
Willan	152	448	176	457	539	737	9
A,	179	448	186	457	539	737	9
Griffith	189	448	216	457	539	737	9
L.	219	448	224	457	539	737	9
Interven-	227	448	261	457	539	737	9
tions	71	460	89	470	539	737	9
to	91	460	99	470	539	737	9
reduce	100	460	125	470	539	737	9
unintended	126	460	169	470	539	737	9
pregnancies	171	460	215	470	539	737	9
among	217	460	243	470	539	737	9
ado-	244	460	261	470	539	737	9
lescents:	71	473	103	482	539	737	9
Systematic	106	473	147	482	539	737	9
review	149	473	174	482	539	737	9
of	177	473	184	482	539	737	9
randomized	187	473	231	482	539	737	9
contro-	234	473	261	482	539	737	9
lled	71	485	84	495	539	737	9
trials.	86	485	106	495	539	737	9
BMJ.	108	485	125	495	539	737	9
2002;324(7351):1426.	127	485	209	495	539	737	9
18.	57	500	67	510	539	737	9
Moos	71	500	91	510	539	737	9
MK,	94	500	108	510	539	737	9
Bartholomew	110	500	160	510	539	737	9
NE,	163	500	175	510	539	737	9
Lohr	177	500	193	510	539	737	9
KN.	195	500	208	510	539	737	9
Counseling	210	500	251	510	539	737	9
in	254	500	261	510	539	737	9
the	71	513	83	523	539	737	9
clinical	85	513	111	523	539	737	9
setting	113	513	139	523	539	737	9
to	142	513	149	523	539	737	9
prevent	152	513	180	523	539	737	9
unintended	182	513	225	523	539	737	9
pregnan-	227	513	261	523	539	737	9
cy:	71	525	81	535	539	737	9
An	83	525	93	535	539	737	9
evidence-based	96	525	153	535	539	737	9
research	155	525	186	535	539	737	9
agenda.	189	525	218	535	539	737	9
Contracep-	220	525	261	535	539	737	9
tion.	71	538	87	548	539	737	9
2003;67(2):115-32.	89	538	160	548	539	737	9
Mapping	292	56	325	65	539	737	9
of	328	56	336	65	539	737	9
Research	338	56	371	65	539	737	9
Studies	374	56	401	65	539	737	9
Exploring	404	56	438	65	539	737	9
the	441	56	454	65	539	737	9
Role	456	56	472	65	539	737	9
of	474	56	482	65	539	737	9
General	292	68	321	78	539	737	9
Practitioners,	325	68	375	78	539	737	9
Nurses,	379	68	407	78	539	737	9
Health	411	68	437	78	539	737	9
Visitors	440	68	468	78	539	737	9
Or	473	68	482	78	539	737	9
Midwives;	292	81	330	90	539	737	9
Young	334	81	357	90	539	737	9
fathers/young	361	81	415	90	539	737	9
Men;	419	81	438	90	539	737	9
and	442	81	456	90	539	737	9
Peers.	460	81	482	90	539	737	9
Hertfordshire.	292	93	344	103	539	737	9
UK:	347	93	361	103	539	737	9
Centre	364	93	389	103	539	737	9
for	392	93	403	103	539	737	9
Research	406	93	439	103	539	737	9
in	442	93	450	103	539	737	9
Primary	453	93	482	103	539	737	9
and	292	106	306	115	539	737	9
Community	310	106	354	115	539	737	9
Care	357	106	374	115	539	737	9
University	377	106	415	115	539	737	9
of	418	106	426	115	539	737	9
Hertfordshire;	429	106	482	115	539	737	9
2006.	292	118	312	128	539	737	9
20.	278	133	288	143	539	737	9
Bunn	292	133	312	143	539	737	9
F,	315	133	320	143	539	737	9
Brooks	323	133	347	143	539	737	9
F,	350	133	355	143	539	737	9
Appleton	358	133	392	143	539	737	9
J.	395	133	400	143	539	737	9
Contraception	403	133	455	143	539	737	9
advice	458	133	482	143	539	737	9
and	292	146	306	156	539	737	9
provision	308	146	341	156	539	737	9
for	343	146	353	156	539	737	9
the	355	146	367	156	539	737	9
prevention	369	146	408	156	539	737	9
of	410	146	417	156	539	737	9
under	419	146	441	156	539	737	9
18	442	146	452	156	539	737	9
concep-	453	146	482	156	539	737	9
tions	292	158	310	168	539	737	9
and	312	158	326	168	539	737	9
STIs:	328	158	344	168	539	737	9
A	346	158	351	168	539	737	9
rapid	353	158	372	168	539	737	9
review	373	158	398	168	539	737	9
on	399	158	409	168	539	737	9
behalf	411	158	434	168	539	737	9
of	436	158	443	168	539	737	9
the	445	158	457	168	539	737	9
Natio-	459	158	482	168	539	737	9
nal	292	171	304	181	539	737	9
Institute	306	171	338	181	539	737	9
of	341	171	349	181	539	737	9
Health	351	171	376	181	539	737	9
and	379	171	393	181	539	737	9
Clinical	396	171	423	181	539	737	9
Excellence.	426	171	466	181	539	737	9
Au-	469	171	482	181	539	737	9
gust	292	183	308	193	539	737	9
2006	312	183	331	193	539	737	9
[en	335	183	346	193	539	737	9
línea]	350	183	371	193	539	737	9
[consultado	375	183	419	193	539	737	9
el	422	183	429	193	539	737	9
27/08/2013].	432	183	482	193	539	737	9
Disponible	292	196	331	206	539	737	9
en	333	196	343	206	539	737	9
www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/STI_	345	196	482	206	539	737	9
University_Of_Hertfordshire_Final.pdf	292	208	433	218	539	737	9
21.	278	223	288	233	539	737	9
Lazarus	292	224	320	233	539	737	9
JV,	321	224	330	233	539	737	9
Sihvonen-Riemenschneider	332	224	432	233	539	737	9
H,	433	224	441	233	539	737	9
Laukamm-	443	224	482	233	539	737	9
Josten	292	236	315	246	539	737	9
U,	318	236	325	246	539	737	9
Wong	327	236	349	246	539	737	9
F,	351	236	356	246	539	737	9
Liljestrand	359	236	397	246	539	737	9
J.	399	236	403	246	539	737	9
Systematic	406	236	446	246	539	737	9
review	448	236	472	246	539	737	9
of	474	236	482	246	539	737	9
interventions	292	249	342	258	539	737	9
to	347	249	355	258	539	737	9
prevent	359	249	388	258	539	737	9
the	392	249	405	258	539	737	9
spread	409	249	435	258	539	737	9
of	439	249	447	258	539	737	9
sexually	451	249	482	258	539	737	9
transmitted	292	261	336	271	539	737	9
infections,	338	261	376	271	539	737	9
including	378	261	412	271	539	737	9
HIV,	414	261	429	271	539	737	9
among	431	261	457	271	539	737	9
young	459	261	482	271	539	737	9
people	292	274	317	283	539	737	9
in	319	274	326	283	539	737	9
Europe.	328	274	355	283	539	737	9
Croat	357	274	377	283	539	737	9
Med	379	274	396	283	539	737	9
J.	397	274	402	283	539	737	9
2010;51(1):74-84.	404	274	469	283	539	737	9
22.	278	289	288	299	539	737	9
Wilkinson	292	289	329	299	539	737	9
J,	331	289	335	299	539	737	9
Bass	337	289	354	299	539	737	9
C,	356	289	363	299	539	737	9
Diem	365	289	385	299	539	737	9
S,	387	289	393	299	539	737	9
Gravley	395	289	422	299	539	737	9
A,	424	289	431	299	539	737	9
Harvey	433	289	459	299	539	737	9
L,	461	289	467	299	539	737	9
Ha-	469	289	482	299	539	737	9
yes	292	302	304	311	539	737	9
R,	305	302	312	311	539	737	9
et	314	302	321	311	539	737	9
al.	323	302	331	311	539	737	9
Preventive	333	302	371	311	539	737	9
Services	372	302	402	311	539	737	9
for	404	302	414	311	539	737	9
Children	416	302	447	311	539	737	9
and	449	302	463	311	539	737	9
Ado-	465	302	482	311	539	737	9
lescents.	292	314	323	324	539	737	9
Institute	325	314	357	324	539	737	9
for	358	314	368	324	539	737	9
Clinical	370	314	397	324	539	737	9
Systems	398	314	429	324	539	737	9
Improvement.	430	314	482	324	539	737	9
[en	292	327	304	336	539	737	9
línea]	306	327	327	336	539	737	9
[actualizado	329	327	374	336	539	737	9
en	376	327	385	336	539	737	9
septiembre	388	327	429	336	539	737	9
de	431	327	440	336	539	737	9
2012;	443	327	464	336	539	737	9
con-	466	327	482	336	539	737	9
sultado	292	339	320	349	539	737	9
el	324	339	330	349	539	737	9
27/08/2013].	334	339	384	349	539	737	9
Disponible	388	339	428	349	539	737	9
en	432	339	441	349	539	737	9
http://bit.	445	339	482	349	539	737	9
ly.PrevServKids0912	292	352	364	361	539	737	9
23.	278	367	288	376	539	737	9
Guide	292	367	314	377	539	737	9
to	316	367	324	377	539	737	9
Clinical	327	367	354	377	539	737	9
Preventive	356	367	394	377	539	737	9
Services,	397	367	428	377	539	737	9
2012:	431	367	452	377	539	737	9
Recom-	454	367	482	377	539	737	9
mendations	292	379	336	389	539	737	9
of	338	379	346	389	539	737	9
the	348	379	361	389	539	737	9
U.S.	363	379	376	389	539	737	9
Preventive	378	379	416	389	539	737	9
Services	419	379	448	389	539	737	9
Task	450	379	466	389	539	737	9
For-	468	379	482	389	539	737	9
ce.	292	392	302	402	539	737	9
October	305	392	335	402	539	737	9
2011.	338	392	359	402	539	737	9
Agency	362	392	388	402	539	737	9
for	392	392	402	402	539	737	9
Healthcare	405	392	446	402	539	737	9
Research	449	392	482	402	539	737	9
and	292	404	306	414	539	737	9
Quality,	309	404	337	414	539	737	9
Rockville,	339	404	373	414	539	737	9
MD	375	404	389	414	539	737	9
[en	391	404	403	414	539	737	9
línea]	406	404	427	414	539	737	9
[consultado	429	404	473	414	539	737	9
el	475	404	482	414	539	737	9
27/08/2013].	292	417	342	427	539	737	9
Disponible	345	417	385	427	539	737	9
en	388	417	398	427	539	737	9
www.ahrq.gov/profes	401	417	482	427	539	737	9
sionals/clinicians-providers/guidelines-recommen	292	429	482	439	539	737	9
dations/guide/index.html	292	442	387	452	539	737	9
24.	278	457	288	467	539	737	9
Chin	292	457	309	467	539	737	9
HB,	311	457	323	467	539	737	9
Sipe	325	457	341	467	539	737	9
TA,	342	457	353	467	539	737	9
Elder	355	457	373	467	539	737	9
R.	375	457	381	467	539	737	9
The	383	457	397	467	539	737	9
effectiveness	398	457	446	467	539	737	9
of	448	457	456	467	539	737	9
group-	457	457	482	467	539	737	9
based	292	470	314	479	539	737	9
comprehensive	316	470	371	479	539	737	9
risk-reduction	373	470	424	479	539	737	9
and	426	470	440	479	539	737	9
abstinence	442	470	482	479	539	737	9
education	292	482	329	492	539	737	9
interventions	330	482	379	492	539	737	9
to	381	482	389	492	539	737	9
prevent	390	482	418	492	539	737	9
or	420	482	427	492	539	737	9
reduce	429	482	454	492	539	737	9
the	455	482	467	492	539	737	9
risk	469	482	482	492	539	737	9
of	292	495	299	504	539	737	9
adolescent	301	495	341	504	539	737	9
pregnancy,	343	495	383	504	539	737	9
human	385	495	411	504	539	737	9
immunodeficiency	413	495	482	504	539	737	9
virus,	292	507	311	517	539	737	9
and	313	507	327	517	539	737	9
sexually	328	507	358	517	539	737	9
transmitted	359	507	403	517	539	737	9
infections:	404	507	443	517	539	737	9
Two	444	507	459	517	539	737	9
syste-	461	507	482	517	539	737	9
matic	292	520	313	529	539	737	9
reviews	314	520	342	529	539	737	9
for	343	520	354	529	539	737	9
the	355	520	367	529	539	737	9
guide	369	520	389	529	539	737	9
to	391	520	399	529	539	737	9
community	400	520	442	529	539	737	9
preventive	444	520	482	529	539	737	9
services.	292	532	323	542	539	737	9
Am	324	532	337	542	539	737	9
J	339	532	342	542	539	737	9
Prev	344	532	359	542	539	737	9
Med.	361	532	379	542	539	737	9
2012;42(3):272-94.	381	532	452	542	539	737	9
19.	57	553	67	563	539	737	9
Trivedi	71	553	95	563	539	737	9
D,	96	553	103	563	539	737	9
Brooks	105	553	129	563	539	737	9
F,	131	553	136	563	539	737	9
Graham	138	553	168	563	539	737	9
M,	169	553	179	563	539	737	9
Bunn	180	553	200	563	539	737	9
F,	201	553	206	563	539	737	9
Wentz	208	553	232	563	539	737	9
R	233	553	238	563	539	737	9
(eds.).	239	553	261	563	539	737	9
Teenage	71	566	101	575	539	737	9
Pregnancy	104	566	143	575	539	737	9
and	146	566	160	575	539	737	9
Parenthood:	163	566	208	575	539	737	9
A	211	566	216	575	539	737	9
Descriptive	219	566	261	575	539	737	9
Rev	349	696	360	704	539	737	9
Pediatr	362	696	383	704	539	737	9
Aten	385	696	399	704	539	737	9
Primaria.	401	696	428	704	539	737	9
2013;15:261-9	430	696	475	704	539	737	9
ISSN:	377	705	393	713	539	737	9
1139-7632	395	705	429	713	539	737	9
•	433	705	436	713	539	737	9
www.pap.es	438	705	475	713	539	737	9
269	486	696	502	707	539	737	9
