Gac	253	45	265	52	612	811	1
Sanit.	266	45	283	52	612	811	1
2012;26(5):480–482	285	45	348	52	612	811	1
Nota	40	77	62	87	612	811	1
de	65	77	76	87	612	811	1
campo	78	77	109	87	612	811	1
Efecto	40	96	80	110	612	811	1
de	84	96	99	110	612	811	1
la	103	96	114	110	612	811	1
implantación	118	96	203	110	612	811	1
de	206	96	222	110	612	811	1
turnos	226	96	268	110	612	811	1
de	271	96	287	110	612	811	1
enfermería	290	96	361	110	612	811	1
«a	365	94	378	112	612	811	1
demanda»	382	96	448	110	612	811	1
sobre	451	96	487	110	612	811	1
las	490	96	508	110	612	811	1
horas	511	96	547	110	612	811	1
de	40	113	56	127	612	811	1
absentismo	60	113	134	127	612	811	1
Joaquín	40	139	79	150	612	811	1
Jesús	81	139	107	150	612	811	1
Blanca	110	139	143	150	612	811	1
Gutiérrez	146	139	194	150	612	811	1
∗	194	137	197	146	612	811	1
,	198	139	201	150	612	811	1
Antonio	206	139	246	150	612	811	1
del	249	139	265	150	612	811	1
Rosal	268	139	294	150	612	811	1
González,	297	139	346	150	612	811	1
María	352	139	381	150	612	811	1
de	384	139	396	150	612	811	1
los	399	139	413	150	612	811	1
Ángeles	416	139	456	150	612	811	1
González	458	139	505	150	612	811	1
Ábalos,	507	139	544	150	612	811	1
Ana	40	152	60	163	612	811	1
Aceituno	63	152	108	163	612	811	1
Herrera,	111	152	152	163	612	811	1
Juan	158	152	180	163	612	811	1
Carlos	183	152	214	163	612	811	1
Martín	217	152	251	163	612	811	1
Afán	254	152	277	163	612	811	1
de	280	152	292	163	612	811	1
Rivera	295	152	327	163	612	811	1
y	330	152	336	163	612	811	1
Ana	339	152	358	163	612	811	1
Arjona	361	152	395	163	612	811	1
González	397	152	444	163	612	811	1
Hospital	40	170	65	177	612	811	1
Infanta	66	170	87	177	612	811	1
Margarita,	89	170	120	177	612	811	1
Cabra,	122	170	140	177	612	811	1
Córdoba,	142	170	168	177	612	811	1
España	169	170	190	177	612	811	1
información	40	203	105	212	612	811	1
del	109	203	125	212	612	811	1
artículo	130	203	174	212	612	811	1
r	207	203	212	211	612	811	1
e	216	203	221	211	612	811	1
s	225	203	229	211	612	811	1
u	233	203	239	211	612	811	1
m	243	203	250	211	612	811	1
e	254	203	259	211	612	811	1
n	263	203	268	211	612	811	1
Historia	40	222	64	228	612	811	1
del	65	222	74	228	612	811	1
artículo:	76	222	100	228	612	811	1
Recibido	40	230	67	237	612	811	1
el	68	230	74	237	612	811	1
29	75	230	83	237	612	811	1
de	85	230	92	237	612	811	1
diciembre	94	230	125	237	612	811	1
de	126	230	134	237	612	811	1
2011	135	230	151	237	612	811	1
Aceptado	40	239	69	245	612	811	1
el	71	239	76	245	612	811	1
7	78	239	82	245	612	811	1
de	83	239	91	245	612	811	1
febrero	92	239	115	245	612	811	1
de	116	239	124	245	612	811	1
2012	125	239	141	245	612	811	1
On-line	40	247	62	254	612	811	1
el	64	247	69	254	612	811	1
29	71	247	79	254	612	811	1
de	80	247	88	254	612	811	1
marzo	89	247	109	254	612	811	1
de	110	247	118	254	612	811	1
2012	120	247	135	254	612	811	1
©	281	299	287	306	612	811	1
2011	289	299	306	306	612	811	1
SESPAS.	308	299	335	306	612	811	1
Publicado	337	299	370	306	612	811	1
por	372	299	384	306	612	811	1
Elsevier	386	299	413	306	612	811	1
España,	415	299	441	306	612	811	1
S.L.	443	299	454	306	612	811	1
Todos	456	299	476	306	612	811	1
los	478	299	488	306	612	811	1
derechos	490	299	521	306	612	811	1
reservados.	523	299	561	306	612	811	1
Palabras	40	267	65	274	612	811	1
clave:	67	267	84	274	612	811	1
Absentismo	40	276	76	282	612	811	1
Recursos	40	285	68	291	612	811	1
humanos	69	285	98	291	612	811	1
Gerencia	40	293	67	299	612	811	1
Satisfacción	40	302	77	308	612	811	1
en	78	302	86	308	612	811	1
el	87	302	93	308	612	811	1
trabajo	94	302	116	308	612	811	1
Investigación	40	310	81	317	612	811	1
en	83	310	90	317	612	811	1
administración	92	310	138	317	612	811	1
de	140	310	147	317	612	811	1
enfermería	40	319	74	325	612	811	1
Effect	206	351	232	360	612	811	1
of	234	351	243	360	612	811	1
the	246	351	260	360	612	811	1
introduction	263	351	320	360	612	811	1
of	323	351	332	360	612	811	1
“on	334	351	350	360	612	811	1
demand”	353	351	394	360	612	811	1
nursing	397	351	432	360	612	811	1
shifts	434	351	459	360	612	811	1
on	461	351	473	360	612	811	1
hours	475	351	501	360	612	811	1
of	206	362	215	371	612	811	1
absenteeism	217	362	274	371	612	811	1
a	207	382	212	390	612	811	1
b	216	382	221	390	612	811	1
s	225	382	229	390	612	811	1
t	233	382	237	390	612	811	1
r	241	382	246	390	612	811	1
a	250	382	255	390	612	811	1
c	259	382	264	390	612	811	1
t	268	382	272	390	612	811	1
Keywords:	40	401	71	407	612	811	1
Absenteeism	40	409	80	416	612	811	1
Human	40	418	63	424	612	811	1
resources	65	418	94	424	612	811	1
Management	40	426	81	433	612	811	1
Job	40	435	50	441	612	811	1
satisfaction	52	435	87	441	612	811	1
Nursing	40	443	65	450	612	811	1
administration	66	443	112	450	612	811	1
research	113	443	139	450	612	811	1
©	326	478	332	485	612	811	1
2011	333	478	351	485	612	811	1
SESPAS.	353	478	379	485	612	811	1
Published	381	478	415	485	612	811	1
by	417	478	425	485	612	811	1
Elsevier	427	478	454	485	612	811	1
España,	456	478	482	485	612	811	1
S.L.	484	478	495	485	612	811	1
All	497	478	506	485	612	811	1
rights	508	478	528	485	612	811	1
reserved.	530	478	561	485	612	811	1
Introducción	40	505	93	513	612	811	1
En	52	526	62	534	612	811	1
un	65	526	75	534	612	811	1
informe	79	526	109	534	612	811	1
publicado	112	526	150	534	612	811	1
en	153	526	163	534	612	811	1
el	166	526	173	534	612	811	1
año	176	526	190	534	612	811	1
2001,	193	526	215	534	612	811	1
la	218	526	225	534	612	811	1
Canadian	228	526	263	534	612	811	1
Health	267	526	292	534	612	811	1
Services	40	537	72	545	612	811	1
Research	74	537	109	545	612	811	1
Foundation	111	537	155	545	612	811	1
indica	157	537	181	545	612	811	1
que	183	537	198	545	612	811	1
los	200	537	211	545	612	811	1
índices	214	537	241	545	612	811	1
relacionados	244	537	292	545	612	811	1
con	40	547	54	555	612	811	1
el	57	547	64	555	612	811	1
absentismo	68	547	111	555	612	811	1
laboral	115	547	141	555	612	811	1
en	144	547	154	555	612	811	1
enfermería	157	547	199	555	612	811	1
son	202	547	216	555	612	811	1
mayores	219	547	252	555	612	811	1
que	255	547	269	555	612	811	1
en	272	547	282	555	612	811	1
el	285	547	292	555	612	811	1
resto	40	558	60	566	612	811	1
de	62	558	71	566	612	811	1
las	73	558	84	566	612	811	1
profesiones	86	558	130	566	612	811	1
sanitarias,	133	558	171	566	612	811	1
pero	173	558	191	566	612	811	1
que	193	558	207	566	612	811	1
pueden	210	558	238	566	612	811	1
reducirse	240	558	276	566	612	811	1
con	278	558	292	566	612	811	1
una	40	568	55	576	612	811	1
adecuada	57	568	93	576	612	811	1
planiﬁcación	95	568	144	576	612	811	1
de	146	568	155	576	612	811	1
los	157	568	168	576	612	811	1
turnos	170	568	195	576	612	811	1
1	195	567	199	573	612	811	1
.	199	568	201	576	612	811	1
El	52	578	60	586	612	811	1
absentismo	61	578	105	586	612	811	1
no	107	578	116	586	612	811	1
sólo	118	578	134	586	612	811	1
es	135	578	143	586	612	811	1
un	145	578	155	586	612	811	1
indicador	157	578	193	586	612	811	1
relacionado	195	578	239	586	612	811	1
directamente	241	578	292	586	612	811	1
con	40	589	54	597	612	811	1
la	57	589	64	597	612	811	1
satisfacción	67	589	112	597	612	811	1
laboral	115	589	141	597	612	811	1
de	144	589	153	597	612	811	1
los	157	589	167	597	612	811	1
profesionales,	170	589	223	597	612	811	1
sino	226	589	242	597	612	811	1
que	245	589	260	597	612	811	1
además	263	589	292	597	612	811	1
es	40	599	48	607	612	811	1
clave	51	599	71	607	612	811	1
desde	74	599	96	607	612	811	1
el	99	599	106	607	612	811	1
punto	109	599	132	607	612	811	1
de	135	599	144	607	612	811	1
vista	147	599	165	607	612	811	1
de	168	599	178	607	612	811	1
la	181	599	187	607	612	811	1
eﬁciencia	190	599	227	607	612	811	1
en	230	599	239	607	612	811	1
la	242	599	249	607	612	811	1
gestión	252	599	280	607	612	811	1
de	283	599	292	607	612	811	1
los	40	610	51	618	612	811	1
recursos	54	610	86	618	612	811	1
humanos	88	610	123	618	612	811	1
sanitarios,	126	610	165	618	612	811	1
por	167	610	180	618	612	811	1
su	182	610	191	618	612	811	1
repercusión	193	610	238	618	612	811	1
directa	241	610	267	618	612	811	1
en	269	610	279	618	612	811	1
los	281	610	292	618	612	811	1
costes	40	620	64	628	612	811	1
2	64	619	68	625	612	811	1
.	68	620	70	628	612	811	1
Su	73	620	82	628	612	811	1
deﬁnición	85	620	123	628	612	811	1
clásica	126	620	152	628	612	811	1
indica	155	620	178	628	612	811	1
que	181	620	195	628	612	811	1
consiste	198	620	229	628	612	811	1
en	232	620	241	628	612	811	1
«no	244	619	258	629	612	811	1
acudir	261	620	285	628	612	811	1
a	288	620	292	628	612	811	1
trabajar	40	631	71	639	612	811	1
cuando	73	631	101	639	612	811	1
estaba	103	631	128	639	612	811	1
programado,	130	631	179	639	612	811	1
midiéndose	181	631	226	639	612	811	1
por	228	631	241	639	612	811	1
la	243	631	250	639	612	811	1
frecuencia	252	631	292	639	612	811	1
o	40	641	45	649	612	811	1
duración	48	641	82	649	612	811	1
de	85	641	94	649	612	811	1
los	97	641	108	649	612	811	1
días	111	641	126	649	612	811	1
de	129	641	138	649	612	811	1
trabajo	141	641	168	649	612	811	1
perdidos»	171	641	208	649	612	811	1
3	208	640	212	646	612	811	1
.	212	641	214	649	612	811	1
En	217	641	227	649	612	811	1
el	230	641	236	649	612	811	1
caso	239	641	256	649	612	811	1
concreto	259	641	292	649	612	811	1
de	40	652	50	660	612	811	1
la	52	652	59	660	612	811	1
enfermería	61	652	103	660	612	811	1
hospitalaria,	105	652	152	660	612	811	1
hay	154	652	168	660	612	811	1
factores	170	652	200	660	612	811	1
que	203	652	217	660	612	811	1
han	219	652	233	660	612	811	1
demostrado	235	652	281	660	612	811	1
su	283	652	292	660	612	811	1
relación	40	662	71	670	612	811	1
directa	73	662	100	670	612	811	1
con	102	662	115	670	612	811	1
las	117	662	128	670	612	811	1
ausencias,	130	662	168	670	612	811	1
tales	170	662	188	670	612	811	1
como	190	662	211	670	612	811	1
el	213	662	220	670	612	811	1
síndrome	222	662	258	670	612	811	1
de	260	662	269	670	612	811	1
burn-	271	662	292	670	612	811	1
out	40	673	53	681	612	811	1
y	55	673	60	681	612	811	1
el	62	673	69	681	612	811	1
estrés	72	673	94	681	612	811	1
laboral,	97	673	125	681	612	811	1
mientras	128	673	162	681	612	811	1
que	164	673	178	681	612	811	1
otras	181	673	200	681	612	811	1
circunstancias,	203	673	259	681	612	811	1
como	262	673	283	681	612	811	1
la	285	673	292	681	612	811	1
satisfacción	310	505	354	513	612	811	1
laboral,	356	505	385	513	612	811	1
el	386	505	393	513	612	811	1
compromiso	395	505	443	513	612	811	1
de	445	505	454	513	612	811	1
la	456	505	462	513	612	811	1
organización	464	505	513	513	612	811	1
y	515	505	519	513	612	811	1
la	521	505	528	513	612	811	1
implica-	530	505	561	513	612	811	1
ción	310	516	326	524	612	811	1
del	328	516	340	524	612	811	1
propio	342	516	367	524	612	811	1
trabajador,	369	516	411	524	612	811	1
pueden	413	516	442	524	612	811	1
prevenirlas	444	516	487	524	612	811	1
3	487	514	490	520	612	811	1
.	491	516	493	524	612	811	1
En	322	526	332	534	612	811	1
la	336	526	342	534	612	811	1
literatura	346	526	382	534	612	811	1
cientíﬁca	386	526	421	534	612	811	1
de	425	526	434	534	612	811	1
nuestro	438	526	468	534	612	811	1
entorno	472	526	502	534	612	811	1
se	506	526	514	534	612	811	1
encuentran	518	526	561	534	612	811	1
diversos	310	537	342	545	612	811	1
trabajos	343	537	374	545	612	811	1
que	376	537	390	545	612	811	1
han	392	537	406	545	612	811	1
abordado	408	537	444	545	612	811	1
el	446	537	453	545	612	811	1
estudio	454	537	483	545	612	811	1
del	484	537	496	545	612	811	1
absentismo	498	537	542	545	612	811	1
en	544	537	553	545	612	811	1
la	555	537	561	545	612	811	1
profesión	310	547	346	555	612	811	1
de	348	547	358	555	612	811	1
enfermería.	360	547	404	555	612	811	1
No	406	547	417	555	612	811	1
obstante,	419	547	454	555	612	811	1
la	457	547	463	555	612	811	1
mayoría	466	547	497	555	612	811	1
de	499	547	509	555	612	811	1
estas	511	547	530	555	612	811	1
investi-	532	547	561	555	612	811	1
gaciones	310	558	343	566	612	811	1
se	346	558	354	566	612	811	1
han	356	558	371	566	612	811	1
basado	373	558	400	566	612	811	1
en	403	558	412	566	612	811	1
análisis	415	558	443	566	612	811	1
prácticamente	446	558	501	566	612	811	1
descriptivos	503	558	550	566	612	811	1
de	552	558	561	566	612	811	1
dicho	310	568	331	576	612	811	1
indicador	333	568	369	576	612	811	1
4–6	369	567	380	573	612	811	1
.	381	568	383	576	612	811	1
Por	385	568	397	576	612	811	1
ello,	399	568	415	576	612	811	1
la	417	568	424	576	612	811	1
innovación	426	568	468	576	612	811	1
que	470	568	485	576	612	811	1
se	487	568	495	576	612	811	1
pretende	497	568	531	576	612	811	1
aportar	533	568	561	576	612	811	1
con	310	578	324	586	612	811	1
la	327	578	333	586	612	811	1
experiencia	336	578	380	586	612	811	1
presentada	383	578	426	586	612	811	1
a	429	578	433	586	612	811	1
continuación	436	578	486	586	612	811	1
es	489	578	497	586	612	811	1
añadir	500	578	524	586	612	811	1
un	527	578	537	586	612	811	1
matiz	540	578	561	586	612	811	1
intervencionista	310	589	372	597	612	811	1
al	374	589	381	597	612	811	1
estudio	382	589	411	597	612	811	1
del	413	589	424	597	612	811	1
absentismo,	426	589	472	597	612	811	1
basado	474	589	501	597	612	811	1
en	502	589	512	597	612	811	1
la	514	589	521	597	612	811	1
gestión	522	589	550	597	612	811	1
de	552	589	561	597	612	811	1
los	310	599	321	607	612	811	1
turnos.	323	599	350	607	612	811	1
El	322	610	329	618	612	811	1
objetivo	332	610	363	618	612	811	1
ha	366	610	375	618	612	811	1
sido	378	610	394	618	612	811	1
estudiar	397	610	428	618	612	811	1
la	431	610	438	618	612	811	1
inﬂuencia	440	610	478	618	612	811	1
en	481	610	490	618	612	811	1
el	493	610	500	618	612	811	1
absentismo	503	610	547	618	612	811	1
del	550	610	561	618	612	811	1
personal	310	620	343	628	612	811	1
de	345	620	354	628	612	811	1
enfermería	356	620	398	628	612	811	1
de	400	620	409	628	612	811	1
la	411	620	418	628	612	811	1
implantación	420	620	470	628	612	811	1
de	472	620	482	628	612	811	1
un	484	620	494	628	612	811	1
nuevo	495	620	519	628	612	811	1
sistema	521	620	550	628	612	811	1
de	552	620	561	628	612	811	1
turnos	310	631	335	639	612	811	1
rotatorios	338	631	375	639	612	811	1
en	378	631	387	639	612	811	1
un	390	631	400	639	612	811	1
hospital	403	631	433	639	612	811	1
de	436	631	445	639	612	811	1
la	448	631	455	639	612	811	1
provincia	457	631	493	639	612	811	1
de	496	631	505	639	612	811	1
Córdoba	508	631	540	639	612	811	1
en	543	631	552	639	612	811	1
el	555	631	561	639	612	811	1
año	310	641	324	649	612	811	1
2011,	326	641	347	649	612	811	1
con	348	641	362	649	612	811	1
la	364	641	370	649	612	811	1
novedad	372	641	405	649	612	811	1
de	406	641	416	649	612	811	1
que	417	641	432	649	612	811	1
tanto	433	641	453	649	612	811	1
la	455	641	462	649	612	811	1
distribución	463	641	510	649	612	811	1
horaria	511	641	539	649	612	811	1
como	540	641	561	649	612	811	1
la	310	652	317	660	612	811	1
planiﬁcación	319	652	368	660	612	811	1
y	370	652	374	660	612	811	1
la	376	652	383	660	612	811	1
adjudicación	385	652	434	660	612	811	1
de	436	652	445	660	612	811	1
turnos	447	652	472	660	612	811	1
se	474	652	482	660	612	811	1
han	485	652	499	660	612	811	1
hecho	501	652	524	660	612	811	1
según	526	652	549	660	612	811	1
las	551	652	561	660	612	811	1
demandas	310	662	349	670	612	811	1
del	351	662	363	670	612	811	1
propio	365	662	390	670	612	811	1
personal.	392	662	427	670	612	811	1
Desarrollo	310	686	352	694	612	811	1
de	354	686	363	694	612	811	1
la	365	686	373	694	612	811	1
experiencia	375	686	421	694	612	811	1
∗	45	708	49	716	612	811	1
Autor	53	711	70	717	612	811	1
para	72	711	85	717	612	811	1
correspondencia.	87	711	139	717	612	811	1
Correo	52	719	72	725	612	811	1
electrónico:	73	719	107	725	612	811	1
jjblanca@ephag.es	109	719	165	725	612	811	1
(J.J.	166	719	176	725	612	811	1
Blanca	178	719	198	725	612	811	1
Gutiérrez).	199	719	232	725	612	811	1
La	322	707	330	715	612	811	1
experiencia	332	707	377	715	612	811	1
se	379	707	387	715	612	811	1
ha	389	707	398	715	612	811	1
desarrollado	400	707	448	715	612	811	1
en	450	707	460	715	612	811	1
el	462	707	469	715	612	811	1
Hospital	471	707	503	715	612	811	1
Infanta	505	707	532	715	612	811	1
Marga-	534	707	561	715	612	811	1
rita,	310	718	325	726	612	811	1
de	328	718	337	726	612	811	1
Cabra	340	718	361	726	612	811	1
(Córdoba,	364	718	401	726	612	811	1
España).	403	718	435	726	612	811	1
Los	438	718	450	726	612	811	1
objetivos	453	718	488	726	612	811	1
pretendidos	491	718	536	726	612	811	1
por	539	718	552	726	612	811	1
la	555	718	561	726	612	811	1
0213-9111/$	40	737	80	744	612	811	1
–	81	737	85	744	612	811	1
see	87	737	97	744	612	811	1
front	98	737	114	744	612	811	1
matter	115	737	136	744	612	811	1
©	138	737	143	744	612	811	1
2011	145	737	160	744	612	811	1
SESPAS.	162	737	185	744	612	811	1
Publicado	187	737	217	744	612	811	1
por	219	737	229	744	612	811	1
Elsevier	231	737	255	744	612	811	1
España,	256	737	279	744	612	811	1
S.L.	281	737	291	744	612	811	1
Todos	293	737	311	744	612	811	1
los	312	737	321	744	612	811	1
derechos	323	737	350	744	612	811	1
reservados.	352	737	387	744	612	811	1
doi:10.1016/j.gaceta.2012.02.003	40	746	142	752	612	811	1
J.J.	228	46	235	52	612	811	2
Blanca	236	46	256	52	612	811	2
Gutiérrez	257	46	284	52	612	811	2
et	286	46	292	52	612	811	2
al	293	46	299	52	612	811	2
/	300	46	302	52	612	811	2
Gac	304	46	315	52	612	811	2
Sanit.	317	46	333	52	612	811	2
2012;26(5):480–482	335	46	396	52	612	811	2
organización	51	65	100	73	612	811	2
con	103	65	117	73	612	811	2
el	120	65	127	73	612	811	2
nuevo	130	65	154	73	612	811	2
sistema	157	65	186	73	612	811	2
de	189	65	198	73	612	811	2
turnos	201	65	226	73	612	811	2
eran	229	65	246	73	612	811	2
minimizar	250	65	289	73	612	811	2
las	292	65	303	73	612	811	2
ausencias	51	75	88	83	612	811	2
de	91	75	100	83	612	811	2
tipo	103	75	119	83	612	811	2
«reducción	122	74	163	84	612	811	2
de	166	75	176	83	612	811	2
jornada»,	179	75	213	83	612	811	2
eliminar	216	75	249	83	612	811	2
los	252	75	262	83	612	811	2
turnos	266	75	290	83	612	811	2
de	293	75	303	83	612	811	2
«noches	51	84	82	95	612	811	2
alternas»,	85	86	121	94	612	811	2
ajustar	125	86	151	94	612	811	2
el	154	86	161	94	612	811	2
máximo	165	86	196	94	612	811	2
de	200	86	209	94	612	811	2
la	213	86	219	94	612	811	2
cartelera	223	86	256	94	612	811	2
a	260	86	264	94	612	811	2
las	268	86	278	94	612	811	2
horas	282	86	303	94	612	811	2
de	51	96	61	104	612	811	2
trabajo	63	96	90	104	612	811	2
anuales	93	96	122	104	612	811	2
de	125	96	134	104	612	811	2
las	137	96	148	104	612	811	2
trabajadoras	150	96	198	104	612	811	2
(en	201	96	213	104	612	811	2
nuestro	216	96	245	104	612	811	2
caso	248	96	265	104	612	811	2
concreto,	268	96	303	104	612	811	2
1483	51	106	70	114	612	811	2
horas)	73	106	97	114	612	811	2
sin	100	106	112	114	612	811	2
necesidad	114	106	153	114	612	811	2
de	155	106	165	114	612	811	2
tener	168	106	188	114	612	811	2
que	191	106	205	114	612	811	2
incorporar	208	106	248	114	612	811	2
turnos	251	106	276	114	612	811	2
o	279	106	283	114	612	811	2
des-	286	106	303	114	612	811	2
adicionales.	79	117	124	125	612	811	2
Todo	126	117	145	125	612	811	2
ello,	147	117	163	125	612	811	2
pretendiendo	166	117	217	125	612	811	2
conseguir	220	117	257	125	612	811	2
un	259	117	269	125	612	811	2
máximo	271	117	303	125	612	811	2
de	51	127	61	135	612	811	2
conciliación	63	127	108	135	612	811	2
de	110	127	120	135	612	811	2
la	122	127	128	135	612	811	2
vida	130	127	147	135	612	811	2
familiar	149	127	179	135	612	811	2
con	181	127	194	135	612	811	2
la	196	127	203	135	612	811	2
laboral.	205	127	234	135	612	811	2
Se	63	138	72	146	612	811	2
procedió	75	138	109	146	612	811	2
al	112	138	119	146	612	811	2
diseño	123	138	148	146	612	811	2
de	151	138	161	146	612	811	2
los	164	138	175	146	612	811	2
nuevos	178	138	206	146	612	811	2
turnos	209	138	234	146	612	811	2
en	237	138	247	146	612	811	2
el	250	138	257	146	612	811	2
primer	261	138	287	146	612	811	2
tri-	290	138	303	146	612	811	2
mestre	51	148	78	156	612	811	2
de	82	148	91	156	612	811	2
2011,	95	148	116	156	612	811	2
mediante	120	148	156	156	612	811	2
una	160	148	175	156	612	811	2
serie	179	148	197	156	612	811	2
de	201	148	210	156	612	811	2
encuentros	214	148	257	156	612	811	2
con	261	148	275	156	612	811	2
las/los	279	148	303	156	612	811	2
enfermeras/os	51	159	106	167	612	811	2
y	108	159	113	167	612	811	2
auxiliares	115	159	152	167	612	811	2
de	154	159	163	167	612	811	2
enfermería	166	159	208	167	612	811	2
de	210	159	219	167	612	811	2
las	221	159	232	167	612	811	2
unidades	234	159	269	167	612	811	2
implica-	271	159	303	167	612	811	2
das:	51	169	67	177	612	811	2
urgencias	69	169	105	177	612	811	2
y	107	169	111	177	612	811	2
medicina	113	169	148	177	612	811	2
interna.	149	169	179	177	612	811	2
Los	181	169	193	177	612	811	2
nuevos	195	169	222	177	612	811	2
turnos	223	169	248	177	612	811	2
consensuados	250	169	303	177	612	811	2
se	51	180	59	188	612	811	2
basan	61	180	83	188	612	811	2
en	85	180	94	188	612	811	2
distribuciones	96	180	150	188	612	811	2
horarias	152	180	183	188	612	811	2
más	185	180	200	188	612	811	2
largas	202	180	225	188	612	811	2
(8	226	180	234	188	612	811	2
a	236	180	240	188	612	811	2
20	242	180	251	188	612	811	2
h,	253	180	260	188	612	811	2
20	261	180	271	188	612	811	2
a	272	180	277	188	612	811	2
8	278	180	283	188	612	811	2
h,	285	180	292	188	612	811	2
10	293	180	303	188	612	811	2
a	51	190	56	198	612	811	2
22	58	190	67	198	612	811	2
h,	69	190	75	198	612	811	2
22	78	190	87	198	612	811	2
a	89	190	94	198	612	811	2
10	96	190	105	198	612	811	2
h	106	190	112	198	612	811	2
y	114	190	118	198	612	811	2
15	120	190	130	198	612	811	2
a	132	190	136	198	612	811	2
8	138	190	143	198	612	811	2
h),	144	190	154	198	612	811	2
que	156	190	171	198	612	811	2
conviven	173	190	207	198	612	811	2
con	209	190	223	198	612	811	2
las	225	190	236	198	612	811	2
clásicas	238	190	267	198	612	811	2
(8	269	190	276	198	612	811	2
a	279	190	283	198	612	811	2
15	285	190	294	198	612	811	2
h,	296	190	303	198	612	811	2
15	51	201	61	209	612	811	2
a	63	201	67	209	612	811	2
22	69	201	79	209	612	811	2
h,	80	201	87	209	612	811	2
22	89	201	99	209	612	811	2
a	101	201	105	209	612	811	2
8	107	201	112	209	612	811	2
h),	113	201	123	209	612	811	2
todo	125	201	143	209	612	811	2
ello	145	201	159	209	612	811	2
con	161	201	175	209	612	811	2
dos	177	201	190	209	612	811	2
sistemas	192	201	225	209	612	811	2
de	227	201	237	209	612	811	2
rotación:	239	201	273	209	612	811	2
•	51	219	55	229	612	811	2
Un	59	222	69	229	612	811	2
sistema	72	222	101	229	612	811	2
consta	104	222	129	229	612	811	2
de	132	222	141	229	612	811	2
una	144	222	158	229	612	811	2
mañana,	161	222	193	229	612	811	2
una	196	222	210	229	612	811	2
tarde-noche	213	222	259	229	612	811	2
y	262	222	266	229	612	811	2
tres	269	222	284	229	612	811	2
des-	286	222	303	229	612	811	2
cansos.	59	232	86	240	612	811	2
Cada	89	232	107	240	612	811	2
vez	110	232	123	240	612	811	2
que	126	232	140	240	612	811	2
se	143	232	151	240	612	811	2
completan	154	232	194	240	612	811	2
tres	197	232	212	240	612	811	2
de	215	232	224	240	612	811	2
estas	227	232	246	240	612	811	2
rotaciones,	249	232	291	240	612	811	2
en	293	232	303	240	612	811	2
la	59	242	65	250	612	811	2
siguiente	68	242	103	250	612	811	2
rotación	105	242	136	250	612	811	2
se	139	242	147	250	612	811	2
disfruta	149	242	179	250	612	811	2
de	181	242	190	250	612	811	2
cuatro	193	242	217	250	612	811	2
descansos	219	242	258	250	612	811	2
en	260	242	269	250	612	811	2
lugar	272	242	291	250	612	811	2
de	293	242	303	250	612	811	2
tres.	59	253	75	261	612	811	2
•	51	261	55	271	612	811	2
El	59	263	66	271	612	811	2
otro	67	263	83	271	612	811	2
sistema	84	263	114	271	612	811	2
se	115	263	123	271	612	811	2
basa	125	263	142	271	612	811	2
en	143	263	152	271	612	811	2
un	154	263	164	271	612	811	2
turno	165	263	186	271	612	811	2
de	188	263	197	271	612	811	2
12	199	263	208	271	612	811	2
horas	210	263	231	271	612	811	2
diurno	232	263	258	271	612	811	2
(8	259	263	267	271	612	811	2
a	268	263	273	271	612	811	2
20	274	263	284	271	612	811	2
h,	285	263	292	271	612	811	2
10	293	263	303	271	612	811	2
a	59	274	63	282	612	811	2
22	65	274	74	282	612	811	2
h),	76	274	86	282	612	811	2
otro	88	274	103	282	612	811	2
turno	105	274	127	282	612	811	2
nocturno	128	274	163	282	612	811	2
(20	165	274	178	282	612	811	2
a	180	274	184	282	612	811	2
8	186	274	191	282	612	811	2
h,	192	274	199	282	612	811	2
22	201	274	211	282	612	811	2
a	212	274	217	282	612	811	2
10	219	274	228	282	612	811	2
h)	230	274	238	282	612	811	2
y	240	274	244	282	612	811	2
tres	246	274	261	282	612	811	2
descansos.	262	274	303	282	612	811	2
Como	59	284	81	292	612	811	2
en	82	284	92	292	612	811	2
el	94	284	101	292	612	811	2
otro	102	284	118	292	612	811	2
sistema,	120	284	151	292	612	811	2
cada	153	284	171	292	612	811	2
vez	173	284	186	292	612	811	2
que	188	284	202	292	612	811	2
se	204	284	212	292	612	811	2
completan	214	284	254	292	612	811	2
tres	256	284	271	292	612	811	2
de	272	284	282	292	612	811	2
estas	284	284	303	292	612	811	2
rotaciones	59	295	98	303	612	811	2
se	100	295	108	303	612	811	2
disfruta	110	295	140	303	612	811	2
de	142	295	151	303	612	811	2
cuatro	154	295	178	303	612	811	2
descansos	180	295	218	303	612	811	2
en	220	295	230	303	612	811	2
la	232	295	239	303	612	811	2
siguiente.	241	295	278	303	612	811	2
A	63	316	69	324	612	811	2
continuación	71	316	121	324	612	811	2
se	123	316	131	324	612	811	2
procedió	134	316	167	324	612	811	2
a	170	316	174	324	612	811	2
la	176	316	183	324	612	811	2
adscripción	186	316	229	324	612	811	2
del	232	316	244	324	612	811	2
personal	246	316	279	324	612	811	2
a	281	316	286	324	612	811	2
uno	288	316	303	324	612	811	2
u	51	326	56	334	612	811	2
otro	58	326	74	334	612	811	2
de	76	326	86	334	612	811	2
los	88	326	98	334	612	811	2
sistemas	101	326	134	334	612	811	2
indicados,	136	326	174	334	612	811	2
de	176	326	185	334	612	811	2
nuevo	188	326	211	334	612	811	2
según	213	326	236	334	612	811	2
sus	238	326	250	334	612	811	2
preferencias.	252	326	301	334	612	811	2
El	63	337	70	345	612	811	2
abordaje	72	337	105	345	612	811	2
empleado	107	337	144	345	612	811	2
para	146	337	163	345	612	811	2
evaluar	164	337	192	345	612	811	2
el	194	337	201	345	612	811	2
resultado	202	337	238	345	612	811	2
de	240	337	249	345	612	811	2
la	250	337	257	345	612	811	2
experiencia	258	337	303	345	612	811	2
en	51	347	61	355	612	811	2
relación	62	347	93	355	612	811	2
al	94	347	101	355	612	811	2
absentismo	103	347	147	355	612	811	2
es	148	347	156	355	612	811	2
de	158	347	167	355	612	811	2
tipo	169	347	184	355	612	811	2
prospectivo	185	347	230	355	612	811	2
y	232	347	236	355	612	811	2
quasiexperimen-	238	347	303	355	612	811	2
tal,	51	358	63	365	612	811	2
con	66	358	80	365	612	811	2
un	83	358	93	365	612	811	2
diseño	97	358	122	365	612	811	2
de	125	358	134	365	612	811	2
tipo	138	358	153	365	612	811	2
antes-después	156	358	211	365	612	811	2
para	214	358	231	365	612	811	2
un	234	358	244	365	612	811	2
solo	248	358	263	365	612	811	2
grupo.	267	358	291	365	612	811	2
La	294	358	303	365	612	811	2
comparación	51	368	101	376	612	811	2
se	104	368	112	376	612	811	2
ha	115	368	124	376	612	811	2
realizado	127	368	162	376	612	811	2
entre	165	368	186	376	612	811	2
los	189	368	200	376	612	811	2
meses	203	368	226	376	612	811	2
de	229	368	239	376	612	811	2
mayo	242	368	263	376	612	811	2
a	266	368	270	376	612	811	2
octubre	273	368	303	376	612	811	2
de	51	378	61	386	612	811	2
2010	63	378	82	386	612	811	2
(en	84	378	96	386	612	811	2
los	98	378	109	386	612	811	2
que	111	378	125	386	612	811	2
se	127	378	135	386	612	811	2
trabajaba	137	378	173	386	612	811	2
con	175	378	189	386	612	811	2
los	191	378	202	386	612	811	2
turnos	204	378	229	386	612	811	2
estándar)	231	378	267	386	612	811	2
y	269	378	273	386	612	811	2
mayo	275	378	296	386	612	811	2
a	298	378	303	386	612	811	2
octubre	51	389	81	397	612	811	2
de	82	389	91	397	612	811	2
2011	93	389	112	397	612	811	2
(cuando	113	389	144	397	612	811	2
ya	145	389	154	397	612	811	2
estaba	156	389	180	397	612	811	2
establecido	181	389	225	397	612	811	2
el	226	389	233	397	612	811	2
turno	234	389	255	397	612	811	2
a	257	389	261	397	612	811	2
demanda).	262	389	303	397	612	811	2
No	63	399	74	407	612	811	2
se	76	399	84	407	612	811	2
ha	87	399	96	407	612	811	2
empleado	99	399	136	407	612	811	2
estadística	139	399	179	407	612	811	2
inferencial	182	399	222	407	612	811	2
porque	225	399	252	407	612	811	2
no	254	399	264	407	612	811	2
se	266	399	274	407	612	811	2
ha	277	399	286	407	612	811	2
tra-	289	399	303	407	612	811	2
bajado	51	410	77	418	612	811	2
con	80	410	93	418	612	811	2
muestras	96	410	132	418	612	811	2
sino	135	410	151	418	612	811	2
con	153	410	167	418	612	811	2
la	170	410	177	418	612	811	2
población	180	410	217	418	612	811	2
total	220	410	238	418	612	811	2
de	241	410	250	418	612	811	2
enfermería	253	410	295	418	612	811	2
y	298	410	303	418	612	811	2
auxiliares	51	420	88	428	612	811	2
de	92	420	101	428	612	811	2
enfermería	105	420	147	428	612	811	2
de	150	420	160	428	612	811	2
las	163	420	174	428	612	811	2
unidades	177	420	212	428	612	811	2
de	215	420	225	428	612	811	2
medicina	228	420	263	428	612	811	2
interna	267	420	295	428	612	811	2
y	298	420	303	428	612	811	2
urgencias	51	431	88	439	612	811	2
del	90	431	102	439	612	811	2
hospital.	104	431	137	439	612	811	2
Se	63	441	72	449	612	811	2
incluyeron	73	441	114	449	612	811	2
en	116	441	125	449	612	811	2
la	126	441	133	449	612	811	2
investigación	135	441	185	449	612	811	2
los	187	441	197	449	612	811	2
datos	199	441	220	449	612	811	2
de	221	441	230	449	612	811	2
33	232	441	241	449	612	811	2
enfermeras	243	441	286	449	612	811	2
y	287	441	292	449	612	811	2
20	293	441	303	449	612	811	2
auxiliares.	51	452	90	460	612	811	2
Previamente	93	452	141	460	612	811	2
se	144	452	152	460	612	811	2
habían	155	452	181	460	612	811	2
excluido	183	452	216	460	612	811	2
del	218	452	230	460	612	811	2
estudio	233	452	261	460	612	811	2
a	264	452	268	460	612	811	2
aquellos	271	452	303	460	612	811	2
profesionales	51	462	102	470	612	811	2
que,	104	462	120	470	612	811	2
por	122	462	135	470	612	811	2
tratarse	136	462	166	470	612	811	2
de	168	462	177	470	612	811	2
personal	178	462	211	470	612	811	2
eventual,	213	462	248	470	612	811	2
no	250	462	259	470	612	811	2
habían	261	462	287	470	612	811	2
tra-	289	462	303	470	612	811	2
bajado	51	473	77	481	612	811	2
completamente	78	473	138	481	612	811	2
los	139	473	150	481	612	811	2
dos	151	473	165	481	612	811	2
semestres	166	473	204	481	612	811	2
de	206	473	215	481	612	811	2
estudio	216	473	244	481	612	811	2
en	246	473	255	481	612	811	2
las	256	473	267	481	612	811	2
unidades	268	473	303	481	612	811	2
implicadas.	51	483	94	491	612	811	2
Se	63	494	72	501	612	811	2
ha	74	494	84	501	612	811	2
constatado	86	494	128	501	612	811	2
un	130	494	140	501	612	811	2
notable	143	494	172	501	612	811	2
descenso	174	494	209	501	612	811	2
en	211	494	221	501	612	811	2
cuanto	223	494	249	501	612	811	2
al	252	494	258	501	612	811	2
número	261	494	291	501	612	811	2
de	293	494	303	501	612	811	2
horas	51	504	72	512	612	811	2
absolutas	74	504	110	512	612	811	2
de	112	504	122	512	612	811	2
ausencia	123	504	157	512	612	811	2
de	158	504	168	512	612	811	2
los	170	504	181	512	612	811	2
profesionales	182	504	233	512	612	811	2
de	235	504	245	512	612	811	2
enfermería.	247	504	291	512	612	811	2
De	292	504	303	512	612	811	2
un	51	514	61	522	612	811	2
total	64	514	81	522	612	811	2
de	84	514	93	522	612	811	2
5.551	96	514	117	522	612	811	2
horas	119	514	140	522	612	811	2
absolutas	143	514	179	522	612	811	2
de	181	514	190	522	612	811	2
ausencia	193	514	226	522	612	811	2
por	228	514	241	522	612	811	2
semestre,	244	514	281	522	612	811	2
se	283	514	291	522	612	811	2
ha	293	514	303	522	612	811	2
pasado	51	525	78	533	612	811	2
a	80	525	85	533	612	811	2
3.289	87	525	108	533	612	811	2
horas	110	525	131	533	612	811	2
(una	133	525	151	533	612	811	2
diferencia	153	525	191	533	612	811	2
de	193	525	203	533	612	811	2
2.262	205	525	226	533	612	811	2
horas).	228	525	254	533	612	811	2
En	256	525	266	533	612	811	2
términos	268	525	303	533	612	811	2
porcentuales,	51	535	102	543	612	811	2
se	105	535	113	543	612	811	2
trata	116	535	135	543	612	811	2
de	138	535	147	543	612	811	2
una	150	535	164	543	612	811	2
reducción	167	535	205	543	612	811	2
del	208	535	220	543	612	811	2
40,75%.	223	535	251	543	612	811	2
En	254	535	263	543	612	811	2
la	266	535	273	543	612	811	2
tabla	276	535	295	543	612	811	2
1	298	535	303	543	612	811	2
se	51	546	59	554	612	811	2
muestran	62	546	98	554	612	811	2
los	101	546	112	554	612	811	2
resultados	114	546	154	554	612	811	2
desglosados	156	546	202	554	612	811	2
por	205	546	218	554	612	811	2
categoría	220	546	255	554	612	811	2
profesional,	258	546	303	554	612	811	2
unidad	51	556	78	564	612	811	2
asistencial	81	556	121	564	612	811	2
y	123	556	128	564	612	811	2
causa	131	556	152	564	612	811	2
del	155	556	167	564	612	811	2
absentismo.	170	556	215	564	612	811	2
Como	218	556	240	564	612	811	2
puede	243	556	267	564	612	811	2
verse,	270	556	292	564	612	811	2
es	295	556	303	564	612	811	2
en	51	567	61	575	612	811	2
el	63	567	70	575	612	811	2
concepto	73	567	108	575	612	811	2
de	110	567	120	575	612	811	2
«reducción	122	565	164	576	612	811	2
de	167	567	176	575	612	811	2
jornada»	179	567	211	575	612	811	2
donde	214	567	238	575	612	811	2
se	241	567	249	575	612	811	2
ha	252	567	261	575	612	811	2
producido	264	567	303	575	612	811	2
el	51	577	58	585	612	811	2
grueso	61	577	86	585	612	811	2
de	89	577	98	585	612	811	2
la	100	577	107	585	612	811	2
disminución	110	577	157	585	612	811	2
de	159	577	169	585	612	811	2
las	171	577	182	585	612	811	2
horas	184	577	205	585	612	811	2
de	208	577	217	585	612	811	2
ausencia.	219	577	254	585	612	811	2
Este	257	577	273	585	612	811	2
ítem	275	577	293	585	612	811	2
ni	295	577	303	585	612	811	2
siquiera	51	588	82	596	612	811	2
es	83	588	92	596	612	811	2
considerado	93	588	140	596	612	811	2
por	141	588	154	596	612	811	2
algunos	156	588	186	596	612	811	2
autores	188	588	216	596	612	811	2
como	218	588	239	596	612	811	2
contribuyente	240	588	294	596	612	811	2
al	296	588	303	596	612	811	2
concepto	51	598	86	606	612	811	2
de	88	598	97	606	612	811	2
absentismo	99	598	143	606	612	811	2
6	143	597	146	603	612	811	2
;	147	598	150	606	612	811	2
en	151	598	161	606	612	811	2
todo	162	598	180	606	612	811	2
caso,	182	598	200	606	612	811	2
se	202	598	210	606	612	811	2
incluiría	212	598	243	606	612	811	2
dentro	245	598	270	606	612	811	2
del	272	598	284	606	612	811	2
con-	286	598	303	606	612	811	2
cepto	51	609	72	617	612	811	2
de	75	609	84	617	612	811	2
«absentismo	87	607	134	618	612	811	2
voluntario»,	136	609	182	617	612	811	2
que	184	609	198	617	612	811	2
ocurre	201	609	225	617	612	811	2
cuando	228	609	256	617	612	811	2
es	258	609	266	617	612	811	2
la	269	609	276	617	612	811	2
propia	278	609	303	617	612	811	2
enfermera	51	619	91	627	612	811	2
la	93	619	99	627	612	811	2
que	101	619	115	627	612	811	2
decide	117	619	142	627	612	811	2
no	144	619	153	627	612	811	2
ir	155	619	161	627	612	811	2
a	162	619	167	627	612	811	2
trabajar	168	619	199	627	612	811	2
3	198	618	202	624	612	811	2
.	203	619	205	627	612	811	2
No	206	619	217	627	612	811	2
obstante,	219	619	254	627	612	811	2
para	255	619	272	627	612	811	2
nuestra	274	619	303	627	612	811	2
organización	51	630	100	637	612	811	2
ha	102	630	111	637	612	811	2
sido	113	630	128	637	612	811	2
el	130	630	137	637	612	811	2
principal	138	630	172	637	612	811	2
beneﬁcio	174	630	209	637	612	811	2
buscado	210	630	242	637	612	811	2
con	243	630	257	637	612	811	2
el	258	630	265	637	612	811	2
diseño	267	630	292	637	612	811	2
de	293	630	303	637	612	811	2
los	51	640	62	648	612	811	2
nuevos	65	640	92	648	612	811	2
turnos.	95	640	122	648	612	811	2
Según	124	640	148	648	612	811	2
relatan	150	640	177	648	612	811	2
las	180	640	190	648	612	811	2
propias	193	640	222	648	612	811	2
implicadas,	224	640	267	648	612	811	2
la	270	640	277	648	612	811	2
nueva	280	640	303	648	612	811	2
distribución	51	650	97	658	612	811	2
les	100	650	111	658	612	811	2
ha	114	650	124	658	612	811	2
permitido	127	650	165	658	612	811	2
adaptarse	168	650	205	658	612	811	2
mejor	209	650	231	658	612	811	2
al	234	650	241	658	612	811	2
cuidado	244	650	275	658	612	811	2
de	278	650	287	658	612	811	2
sus	290	650	303	658	612	811	2
hijos	51	661	70	669	612	811	2
pequeños,	73	661	111	669	612	811	2
lo	114	661	121	669	612	811	2
que	124	661	138	669	612	811	2
seguramente	141	661	191	669	612	811	2
ha	194	661	203	669	612	811	2
propiciado	206	661	247	669	612	811	2
esta	250	661	265	669	612	811	2
disminu-	268	661	303	669	612	811	2
ción.	51	671	69	679	612	811	2
No	72	671	83	679	612	811	2
obstante,	86	671	121	679	612	811	2
se	123	671	131	679	612	811	2
ha	134	671	143	679	612	811	2
producido	146	671	185	679	612	811	2
un	188	671	198	679	612	811	2
aumento	200	671	235	679	612	811	2
en	237	671	247	679	612	811	2
el	249	671	256	679	612	811	2
absentismo	259	671	303	679	612	811	2
por	51	682	64	690	612	811	2
enfermedad,	66	682	114	690	612	811	2
sin	116	682	127	690	612	811	2
que	129	682	143	690	612	811	2
las	145	682	155	690	612	811	2
propias	157	682	185	690	612	811	2
participantes	187	682	237	690	612	811	2
en	239	682	248	690	612	811	2
la	250	682	257	690	612	811	2
experiencia	258	682	303	690	612	811	2
ni	51	692	59	700	612	811	2
los	61	692	72	700	612	811	2
ejecutores	75	692	114	700	612	811	2
hayamos	117	692	151	700	612	811	2
podido	154	692	181	700	612	811	2
encontrar	183	692	220	700	612	811	2
una	223	692	237	700	612	811	2
explicación	240	692	283	700	612	811	2
a	286	692	290	700	612	811	2
tal	293	692	303	700	612	811	2
efecto.	51	703	76	711	612	811	2
En	79	703	89	711	612	811	2
futuras	92	703	119	711	612	811	2
investigaciones,	122	703	182	711	612	811	2
con	185	703	199	711	612	811	2
muestras	202	703	237	711	612	811	2
y	240	703	244	711	612	811	2
contextos	247	703	284	711	612	811	2
más	287	703	303	711	612	811	2
amplios,	51	713	83	721	612	811	2
se	87	713	95	721	612	811	2
continuará	98	713	139	721	612	811	2
profundizando	142	713	198	721	612	811	2
en	202	713	211	721	612	811	2
esta	214	713	229	721	612	811	2
y	233	713	237	721	612	811	2
otras	240	713	259	721	612	811	2
cuestiones	262	713	303	721	612	811	2
planteadas.	51	724	95	732	612	811	2
El	63	734	70	742	612	811	2
segundo	73	734	105	742	612	811	2
objetivo	108	734	139	742	612	811	2
pretendido	142	734	184	742	612	811	2
con	187	734	201	742	612	811	2
los	204	734	214	742	612	811	2
nuevos	217	734	244	742	612	811	2
turnos	247	734	272	742	612	811	2
ha	275	734	284	742	612	811	2
sido	287	734	303	742	612	811	2
eliminar	51	745	83	753	612	811	2
las	86	745	96	753	612	811	2
llamadas	99	745	133	753	612	811	2
«noches	135	743	166	754	612	811	2
alternas».	168	745	204	753	612	811	2
El	207	745	214	753	612	811	2
trabajo	216	745	243	753	612	811	2
exclusivo	246	745	282	753	612	811	2
en	284	745	294	753	612	811	2
el	296	745	303	753	612	811	2
481	561	46	573	52	612	811	2
Tabla	321	64	338	70	612	811	2
1	340	64	344	70	612	811	2
Evolución	321	73	351	79	612	811	2
de	353	73	361	79	612	811	2
las	363	73	371	79	612	811	2
horas	374	73	391	79	612	811	2
de	393	73	401	79	612	811	2
ausencia	403	73	430	79	612	811	2
según	432	73	450	79	612	811	2
la	453	73	458	79	612	811	2
categoría	460	73	488	79	612	811	2
profesional,	491	73	527	79	612	811	2
la	529	73	535	79	612	811	2
unidad	537	73	558	79	612	811	2
y	561	73	564	79	612	811	2
la	567	73	572	79	612	811	2
causa	321	81	338	88	612	811	2
del	339	81	349	88	612	811	2
absentismo	350	81	386	88	612	811	2
Semestre	427	96	455	102	612	811	2
con	457	96	468	102	612	811	2
turno	469	96	486	102	612	811	2
estándar	427	104	453	111	612	811	2
(mayo-octubre	427	113	472	119	612	811	2
2010)	474	113	492	119	612	811	2
Categoría	327	126	355	132	612	811	2
profesional	356	126	389	132	612	811	2
y	390	126	394	132	612	811	2
unidad	395	126	416	132	612	811	2
Enfermeras	333	135	368	141	612	811	2
medicina	370	135	398	141	612	811	2
interna	339	143	362	149	612	811	2
Enfermeras	333	152	368	158	612	811	2
urgencias	370	152	399	158	612	811	2
Auxiliares	333	160	364	167	612	811	2
medicina	365	160	394	167	612	811	2
interna	395	160	417	167	612	811	2
Auxiliares	333	169	364	175	612	811	2
urgencias	365	169	395	175	612	811	2
Causas	327	182	347	189	612	811	2
del	348	182	357	189	612	811	2
absentismo	359	182	392	189	612	811	2
Permiso	333	191	358	197	612	811	2
por	360	191	370	197	612	811	2
formación	372	191	403	197	612	811	2
interna	339	200	362	206	612	811	2
Permiso	333	208	358	214	612	811	2
por	360	208	370	214	612	811	2
examen	372	208	396	214	612	811	2
Incapacidad	333	217	370	223	612	811	2
laboral	371	217	392	223	612	811	2
transitoria	339	225	371	232	612	811	2
Permiso	333	234	358	240	612	811	2
por	360	234	370	240	612	811	2
elecciones	372	234	403	240	612	811	2
Permiso	333	242	358	249	612	811	2
por	360	242	370	249	612	811	2
consulta	372	242	397	249	612	811	2
médica	339	251	362	257	612	811	2
Reducción	333	259	365	266	612	811	2
de	366	259	374	266	612	811	2
jornada	375	259	399	266	612	811	2
Permiso	333	268	358	274	612	811	2
por	360	268	370	274	612	811	2
enfermedad	372	268	409	274	612	811	2
familiar	339	277	363	283	612	811	2
Permiso	333	285	358	292	612	811	2
sin	360	285	368	292	612	811	2
sueldo	370	285	390	292	612	811	2
Huelga	333	294	355	300	612	811	2
Totales	327	307	347	314	612	811	2
Total	333	316	348	322	612	811	2
enfermeras	350	316	385	322	612	811	2
Total	333	324	348	331	612	811	2
auxiliares	350	324	380	331	612	811	2
Total	333	333	348	339	612	811	2
medicina	350	333	378	339	612	811	2
interna	380	333	402	339	612	811	2
Total	333	342	348	348	612	811	2
urgencias	350	342	379	348	612	811	2
Total	333	350	348	357	612	811	2
1.425	438	135	455	141	612	811	2
2.508	438	152	455	158	612	811	2
685	431	160	442	167	612	811	2
933	431	169	442	175	612	811	2
Semestre	499	96	528	102	612	811	2
con	529	96	540	102	612	811	2
turno	542	96	559	102	612	811	2
a	499	104	503	111	612	811	2
demanda	504	104	533	111	612	811	2
(mayo-octubre	499	113	545	119	612	811	2
2011)	547	113	564	119	612	811	2
712	503	135	515	141	612	811	2
1.894	511	152	528	158	612	811	2
198	503	160	515	167	612	811	2
485	503	169	515	175	612	811	2
28	434	191	442	197	612	811	2
21	507	191	515	197	612	811	2
7	438	208	442	214	612	811	2
395	431	217	442	223	612	811	2
0	511	208	515	214	612	811	2
648	503	217	515	223	612	811	2
0	438	234	442	240	612	811	2
7	438	242	442	249	612	811	2
15	507	234	515	240	612	811	2
4	511	242	515	249	612	811	2
4.935	438	259	455	266	612	811	2
155	431	268	442	274	612	811	2
24	434	285	442	292	612	811	2
7	438	294	442	300	612	811	2
3.933	438	316	455	322	612	811	2
1.618	438	324	455	331	612	811	2
2.110	438	333	455	339	612	811	2
3.441	438	342	455	348	612	811	2
5.551	438	350	455	357	612	811	2
2.415	511	259	528	266	612	811	2
138	503	268	515	274	612	811	2
48	507	285	515	292	612	811	2
0	511	294	515	300	612	811	2
2.606	511	316	528	322	612	811	2
683	503	324	515	331	612	811	2
910	503	333	515	339	612	811	2
2.379	511	342	528	348	612	811	2
3.289	511	350	528	357	612	811	2
turno	321	377	342	385	612	811	2
de	344	377	353	385	612	811	2
noche	356	377	379	385	612	811	2
se	381	377	389	385	612	811	2
ha	391	377	401	385	612	811	2
asociado	403	377	436	385	612	811	2
en	438	377	447	385	612	811	2
algunas	450	377	479	385	612	811	2
investigaciones	481	377	540	385	612	811	2
con	542	377	556	385	612	811	2
una	558	377	572	385	612	811	2
baja	321	387	337	395	612	811	2
realización	338	387	380	395	612	811	2
personal	382	387	415	395	612	811	2
y	416	387	421	395	612	811	2
con	423	387	436	395	612	811	2
una	438	387	452	395	612	811	2
mayor	454	387	479	395	612	811	2
incidencia	480	387	519	395	612	811	2
de	521	387	530	395	612	811	2
accidentes	532	387	572	395	612	811	2
de	321	398	330	406	612	811	2
trabajo	332	398	359	406	612	811	2
7	359	397	363	403	612	811	2
.	363	398	365	406	612	811	2
Como	333	408	355	416	612	811	2
consecuencia	358	408	409	416	612	811	2
de	411	408	421	416	612	811	2
esta	424	408	439	416	612	811	2
distribución	442	408	488	416	612	811	2
atípica	491	408	517	416	612	811	2
de	519	408	529	416	612	811	2
los	532	408	543	416	612	811	2
turnos,	545	408	572	416	612	811	2
hay	321	419	335	427	612	811	2
un	337	419	347	427	612	811	2
mayor	350	419	374	427	612	811	2
número	377	419	407	427	612	811	2
de	410	419	419	427	612	811	2
relevos/cambios	422	419	484	427	612	811	2
de	486	419	496	427	612	811	2
turno	498	419	519	427	612	811	2
a	522	419	526	427	612	811	2
lo	529	419	536	427	612	811	2
largo	539	419	558	427	612	811	2
del	560	419	572	427	612	811	2
día,	321	429	334	437	612	811	2
que	337	429	351	437	612	811	2
se	353	429	361	437	612	811	2
producen	364	429	400	437	612	811	2
a	402	429	407	437	612	811	2
las	409	429	420	437	612	811	2
8	422	429	427	437	612	811	2
h,	428	429	435	437	612	811	2
a	437	429	442	437	612	811	2
las	444	429	455	437	612	811	2
10	457	429	467	437	612	811	2
h,	468	429	475	437	612	811	2
a	477	429	482	437	612	811	2
las	484	429	494	437	612	811	2
15	497	429	506	437	612	811	2
h,	508	429	515	437	612	811	2
a	517	429	521	437	612	811	2
las	524	429	534	437	612	811	2
20	537	429	546	437	612	811	2
h	547	429	552	437	612	811	2
y	555	429	559	437	612	811	2
las	562	429	572	437	612	811	2
22	321	440	330	448	612	811	2
h.	332	440	339	448	612	811	2
No	341	440	352	448	612	811	2
obstante,	354	440	389	448	612	811	2
durante	392	440	422	448	612	811	2
los	424	440	435	448	612	811	2
cambios	437	440	469	448	612	811	2
de	471	440	481	448	612	811	2
turno	483	440	504	448	612	811	2
no	507	440	516	448	612	811	2
todo	519	440	536	448	612	811	2
el	539	440	545	448	612	811	2
perso-	548	440	572	448	612	811	2
nal	321	450	333	458	612	811	2
es	335	450	343	458	612	811	2
relevado,	346	450	381	458	612	811	2
sino	384	450	400	458	612	811	2
que	403	450	417	458	612	811	2
algunas	420	450	449	458	612	811	2
profesionales	452	450	503	458	612	811	2
continúan	506	450	544	458	612	811	2
con	547	450	561	458	612	811	2
su	564	450	572	458	612	811	2
trabajo,	321	461	350	469	612	811	2
lo	352	461	359	469	612	811	2
cual	360	461	376	469	612	811	2
podría	378	461	403	469	612	811	2
repercutir	404	461	443	469	612	811	2
positivamente	444	461	499	469	612	811	2
en	501	461	510	469	612	811	2
los	512	461	523	469	612	811	2
errores	525	461	552	469	612	811	2
deri-	554	461	572	469	612	811	2
vados	321	471	343	479	612	811	2
de	345	471	354	479	612	811	2
la	356	471	362	479	612	811	2
comunicación	364	471	417	479	612	811	2
en	419	471	428	479	612	811	2
el	430	471	437	479	612	811	2
relevo	439	471	463	479	612	811	2
de	464	471	474	479	612	811	2
turnos.	475	471	502	479	612	811	2
De	504	471	514	479	612	811	2
hecho,	516	471	541	479	612	811	2
algunos	543	471	572	479	612	811	2
trabajos	321	482	352	490	612	811	2
de	354	482	364	490	612	811	2
investigación	366	482	417	490	612	811	2
han	420	482	434	490	612	811	2
identiﬁcado	437	482	482	490	612	811	2
precisamente	485	482	537	490	612	811	2
los	539	482	550	490	612	811	2
cam-	553	482	572	490	612	811	2
bios	321	492	336	500	612	811	2
de	339	492	348	500	612	811	2
turno	350	492	372	500	612	811	2
en	374	492	383	500	612	811	2
enfermería	386	492	428	500	612	811	2
como	430	492	451	500	612	811	2
una	454	492	468	500	612	811	2
situación	470	492	505	500	612	811	2
de	508	492	517	500	612	811	2
posible	519	492	547	500	612	811	2
riesgo	549	492	572	500	612	811	2
que	321	503	335	510	612	811	2
puede	337	503	361	510	612	811	2
aumentar	363	503	400	510	612	811	2
la	402	503	409	510	612	811	2
incidencia	411	503	450	510	612	811	2
de	452	503	461	510	612	811	2
errores	463	503	490	510	612	811	2
8	490	501	494	507	612	811	2
.	495	503	497	510	612	811	2
La	333	513	341	521	612	811	2
autoprogramación	343	513	414	521	612	811	2
de	416	513	426	521	612	811	2
los	428	513	439	521	612	811	2
turnos	441	513	466	521	612	811	2
por	468	513	481	521	612	811	2
parte	484	513	504	521	612	811	2
del	506	513	518	521	612	811	2
propio	520	513	545	521	612	811	2
perso-	548	513	572	521	612	811	2
nal	321	523	333	531	612	811	2
de	335	523	345	531	612	811	2
enfermería	348	523	390	531	612	811	2
ya	393	523	401	531	612	811	2
ha	404	523	414	531	612	811	2
sido	417	523	432	531	612	811	2
probada	435	523	467	531	612	811	2
en	470	523	479	531	612	811	2
el	482	523	489	531	612	811	2
entorno	492	523	522	531	612	811	2
hospitalario.	525	523	572	531	612	811	2
Bailyng	321	534	349	542	612	811	2
et	351	534	358	542	612	811	2
al.	360	534	369	542	612	811	2
9	369	533	373	539	612	811	2
hallaron	375	534	407	542	612	811	2
que	408	534	423	542	612	811	2
un	425	534	435	542	612	811	2
programa	436	534	474	542	612	811	2
de	476	534	485	542	612	811	2
autogestión	487	534	532	542	612	811	2
de	533	534	543	542	612	811	2
los	545	534	556	542	612	811	2
tur-	557	534	572	542	612	811	2
nos	321	544	334	552	612	811	2
por	336	544	349	552	612	811	2
parte	351	544	372	552	612	811	2
del	374	544	385	552	612	811	2
personal	387	544	420	552	612	811	2
proporcionó	422	544	469	552	612	811	2
efectos	472	544	499	552	612	811	2
positivos.	501	544	537	552	612	811	2
También	539	544	572	552	612	811	2
hay	321	555	335	563	612	811	2
bibliografía	337	555	381	563	612	811	2
disponible	384	555	424	563	612	811	2
sobre	426	555	447	563	612	811	2
estrategias	450	555	491	563	612	811	2
basadas	494	555	524	563	612	811	2
en	527	555	536	563	612	811	2
la	539	555	546	563	612	811	2
ejecu-	549	555	572	563	612	811	2
ción	321	565	337	573	612	811	2
de	340	565	349	573	612	811	2
turnos	353	565	378	573	612	811	2
horarios	381	565	413	573	612	811	2
más	416	565	432	573	612	811	2
largos.	435	565	460	573	612	811	2
Dwyer	463	565	488	573	612	811	2
et	492	565	499	573	612	811	2
al.	502	565	511	573	612	811	2
10	511	564	518	570	612	811	2
analizaron	522	565	562	573	612	811	2
la	565	565	572	573	612	811	2
eﬁcacia	321	576	349	584	612	811	2
del	352	576	364	584	612	811	2
establecimiento	367	576	428	584	612	811	2
de	431	576	440	584	612	811	2
turnos	443	576	468	584	612	811	2
de	471	576	480	584	612	811	2
12	483	576	493	584	612	811	2
horas	495	576	517	584	612	811	2
seguidas	519	576	552	584	612	811	2
para	555	576	572	584	612	811	2
las	321	586	331	594	612	811	2
enfermeras,	333	586	378	594	612	811	2
y	380	586	385	594	612	811	2
se	386	586	395	594	612	811	2
conseguía	396	586	434	594	612	811	2
una	436	586	450	594	612	811	2
cota	452	586	468	594	612	811	2
más	470	586	486	594	612	811	2
alta	488	586	502	594	612	811	2
de	504	586	513	594	612	811	2
bienestar	515	586	550	594	612	811	2
físico	552	586	572	594	612	811	2
y	321	597	325	605	612	811	2
psicológico	327	597	370	605	612	811	2
del	372	597	384	605	612	811	2
personal.	386	597	421	605	612	811	2
Conclusiones	321	619	374	627	612	811	2
La	333	640	341	648	612	811	2
implantación	345	640	396	648	612	811	2
de	400	640	409	648	612	811	2
un	414	640	424	648	612	811	2
nuevo	428	640	451	648	612	811	2
sistema	456	640	485	648	612	811	2
de	489	640	498	648	612	811	2
turnos	503	640	528	648	612	811	2
en	532	640	541	648	612	811	2
el	545	640	552	648	612	811	2
cual	557	640	572	648	612	811	2
el	321	650	328	658	612	811	2
propio	332	650	357	658	612	811	2
personal	362	650	395	658	612	811	2
de	399	650	409	658	612	811	2
enfermería	413	650	455	658	612	811	2
ha	460	650	469	658	612	811	2
participado	474	650	517	658	612	811	2
en	522	650	531	658	612	811	2
el	536	650	543	658	612	811	2
diseño	547	650	572	658	612	811	2
de	321	661	330	669	612	811	2
la	334	661	341	669	612	811	2
distribución	345	661	391	669	612	811	2
horaria,	395	661	424	669	612	811	2
la	428	661	435	669	612	811	2
planiﬁcación	439	661	487	669	612	811	2
y	491	661	496	669	612	811	2
la	500	661	507	669	612	811	2
adjudicación	510	661	559	669	612	811	2
de	563	661	572	669	612	811	2
los	321	671	332	679	612	811	2
turnos,	336	671	363	679	612	811	2
parece	367	671	392	679	612	811	2
haber	396	671	418	679	612	811	2
conseguido	422	671	466	679	612	811	2
una	470	671	484	679	612	811	2
reducción	488	671	526	679	612	811	2
notable	530	671	559	679	612	811	2
en	563	671	572	679	612	811	2
el	321	682	328	690	612	811	2
número	333	682	363	690	612	811	2
de	369	682	378	690	612	811	2
horas	384	682	405	690	612	811	2
de	410	682	419	690	612	811	2
ausencia	425	682	458	690	612	811	2
del	464	682	475	690	612	811	2
trabajo.	481	682	510	690	612	811	2
La	515	682	524	690	612	811	2
ﬂexibilidad	529	682	572	690	612	811	2
horaria	321	692	348	700	612	811	2
ya	352	692	361	700	612	811	2
ha	365	692	374	700	612	811	2
demostrado	378	692	424	700	612	811	2
su	428	692	437	700	612	811	2
inﬂuencia	441	692	478	700	612	811	2
positiva	482	692	513	700	612	811	2
en	517	692	526	700	612	811	2
la	530	692	537	700	612	811	2
satisfac-	541	692	572	700	612	811	2
ción	321	703	337	711	612	811	2
de	340	703	350	711	612	811	2
las/los	353	703	377	711	612	811	2
enfermeras/os,	381	703	437	711	612	811	2
y	440	703	445	711	612	811	2
de	448	703	458	711	612	811	2
hecho	461	703	484	711	612	811	2
constituye	487	703	527	711	612	811	2
uno	531	703	545	711	612	811	2
de	549	703	558	711	612	811	2
los	561	703	572	711	612	811	2
estándares	321	713	362	721	612	811	2
propios	366	713	395	721	612	811	2
de	399	713	408	721	612	811	2
los	412	713	423	721	612	811	2
hospitales	427	713	466	721	612	811	2
magnéticos.	470	713	516	721	612	811	2
El	520	713	527	721	612	811	2
nuevo	531	713	555	721	612	811	2
sis-	559	713	572	721	612	811	2
tema	321	724	340	732	612	811	2
ha	344	724	353	732	612	811	2
conseguido	357	724	400	732	612	811	2
además	404	724	433	732	612	811	2
otros	437	724	457	732	612	811	2
objetivos	460	724	495	732	612	811	2
pretendidos	499	724	545	732	612	811	2
por	549	724	562	732	612	811	2
la	565	724	572	732	612	811	2
organización,	321	734	372	742	612	811	2
tales	375	734	393	742	612	811	2
como	397	734	418	742	612	811	2
el	421	734	428	742	612	811	2
ajuste	432	734	455	742	612	811	2
del	458	734	470	742	612	811	2
cómputo	474	734	508	742	612	811	2
horario	511	734	539	742	612	811	2
anual	543	734	564	742	612	811	2
y	568	734	572	742	612	811	2
la	321	745	327	753	612	811	2
eliminación	332	745	377	753	612	811	2
de	381	745	390	753	612	811	2
los	394	745	405	753	612	811	2
turnos	409	745	434	753	612	811	2
desempeñados	438	745	495	753	612	811	2
exclusivamente	499	745	559	753	612	811	2
en	563	745	572	753	612	811	2
482	40	46	52	52	612	811	3
J.J.	217	46	224	52	612	811	3
Blanca	225	46	245	52	612	811	3
Gutiérrez	247	46	274	52	612	811	3
et	275	46	281	52	612	811	3
al	283	46	288	52	612	811	3
/	290	46	292	52	612	811	3
Gac	293	46	304	52	612	811	3
Sanit.	306	46	322	52	612	811	3
2012;26(5):480–482	324	46	385	52	612	811	3
horario	40	65	68	73	612	811	3
nocturno.	71	65	108	73	612	811	3
Se	111	65	120	73	612	811	3
trata	123	65	141	73	612	811	3
de	144	65	153	73	612	811	3
un	156	65	166	73	612	811	3
sistema	169	65	198	73	612	811	3
que	201	65	215	73	612	811	3
goza	218	65	236	73	612	811	3
de	239	65	248	73	612	811	3
aceptación	251	65	292	73	612	811	3
tanto	40	75	61	83	612	811	3
por	63	75	76	83	612	811	3
parte	78	75	98	83	612	811	3
de	100	75	109	83	612	811	3
los	111	75	122	83	612	811	3
gestores	124	75	156	83	612	811	3
sanitarios	158	75	195	83	612	811	3
como	197	75	218	83	612	811	3
del	220	75	232	83	612	811	3
personal	234	75	266	83	612	811	3
impli-	268	75	292	83	612	811	3
cado,	40	86	60	94	612	811	3
pero	64	86	81	94	612	811	3
del	84	86	96	94	612	811	3
que	99	86	114	94	612	811	3
experiencias	117	86	165	94	612	811	3
e	168	86	173	94	612	811	3
investigaciones	176	86	235	94	612	811	3
futuras	238	86	265	94	612	811	3
deben	268	86	292	94	612	811	3
pretender	40	96	78	104	612	811	3
demostrar	81	96	121	104	612	811	3
o	124	96	128	104	612	811	3
refutar	131	96	158	104	612	811	3
su	160	96	169	104	612	811	3
aplicabilidad	172	96	221	104	612	811	3
en	224	96	233	104	612	811	3
contextos	236	96	273	104	612	811	3
más	276	96	292	104	612	811	3
amplios.	40	106	73	114	612	811	3
¿Qué	50	156	72	163	612	811	3
se	74	156	84	163	612	811	3
sabe	86	156	106	163	612	811	3
sobre	108	156	132	163	612	811	3
el	135	156	142	163	612	811	3
tema?	145	156	170	163	612	811	3
El	62	175	69	182	612	811	3
colectivo	73	175	107	182	612	811	3
de	110	175	119	182	612	811	3
enfermería	123	175	164	182	612	811	3
y	168	175	172	182	612	811	3
el	176	175	182	182	612	811	3
sanitario	186	175	219	182	612	811	3
en	222	175	231	182	612	811	3
general	235	175	263	182	612	811	3
está	267	175	282	182	612	811	3
sometido	50	184	86	191	612	811	3
a	90	184	95	191	612	811	3
una	99	184	113	191	612	811	3
serie	118	184	136	191	612	811	3
de	140	184	149	191	612	811	3
alteraciones	154	184	200	191	612	811	3
biopsicosociológicas	204	184	282	191	612	811	3
como	50	194	72	201	612	811	3
consecuencia	76	194	127	201	612	811	3
del	132	194	143	201	612	811	3
desempeño	147	194	192	201	612	811	3
de	196	194	206	201	612	811	3
un	210	194	220	201	612	811	3
horario	224	194	252	201	612	811	3
laboral	256	194	282	201	612	811	3
basado	50	203	78	210	612	811	3
en	79	203	89	210	612	811	3
un	90	203	100	210	612	811	3
sistema	101	203	130	210	612	811	3
de	132	203	141	210	612	811	3
turnos,	142	203	169	210	612	811	3
que	170	203	185	210	612	811	3
se	186	203	194	210	612	811	3
asocia	196	203	220	210	612	811	3
con	221	203	235	210	612	811	3
el	236	203	243	210	612	811	3
desarrollo	244	203	282	210	612	811	3
del	50	212	62	220	612	811	3
síndrome	64	212	100	220	612	811	3
de	102	212	111	220	612	811	3
burn-out	114	212	146	220	612	811	3
y	148	212	153	220	612	811	3
es	155	212	163	220	612	811	3
determinante	166	212	216	220	612	811	3
en	218	212	228	220	612	811	3
el	230	212	236	220	612	811	3
absentismo	238	212	282	220	612	811	3
laboral,	50	222	79	229	612	811	3
un	81	222	90	229	612	811	3
indicador	92	222	128	229	612	811	3
de	130	222	139	229	612	811	3
la	141	222	148	229	612	811	3
eﬁciencia	150	222	185	229	612	811	3
de	187	222	196	229	612	811	3
la	198	222	205	229	612	811	3
gestión	207	222	235	229	612	811	3
de	237	222	246	229	612	811	3
los	248	222	259	229	612	811	3
recur-	261	222	282	229	612	811	3
sos	50	231	63	239	612	811	3
humanos.	66	231	104	239	612	811	3
La	107	231	116	239	612	811	3
mayoría	119	231	150	239	612	811	3
de	153	231	162	239	612	811	3
las	165	231	176	239	612	811	3
investigaciones	179	231	237	239	612	811	3
que	240	231	254	239	612	811	3
versan	257	231	282	239	612	811	3
sobre	50	241	72	248	612	811	3
el	74	241	80	248	612	811	3
absentismo	82	241	126	248	612	811	3
se	128	241	137	248	612	811	3
basan	139	241	161	248	612	811	3
en	163	241	173	248	612	811	3
análisis	175	241	203	248	612	811	3
netamente	205	241	245	248	612	811	3
descripti-	247	241	282	248	612	811	3
vos	50	250	64	258	612	811	3
de	65	250	75	258	612	811	3
su	76	250	85	258	612	811	3
incidencia	87	250	125	258	612	811	3
y	127	250	131	258	612	811	3
de	133	250	142	258	612	811	3
los	144	250	155	258	612	811	3
factores	157	250	187	258	612	811	3
asociados.	189	250	228	258	612	811	3
La	230	250	239	258	612	811	3
innovación	241	250	282	258	612	811	3
que	50	260	65	267	612	811	3
pretendemos	68	260	118	267	612	811	3
aportar	121	260	148	267	612	811	3
con	152	260	165	267	612	811	3
esta	168	260	184	267	612	811	3
experiencia	187	260	231	267	612	811	3
es	234	260	242	267	612	811	3
añadir	245	260	269	267	612	811	3
un	273	260	282	267	612	811	3
matiz	50	269	71	277	612	811	3
intervencionista	73	269	133	277	612	811	3
al	136	269	143	277	612	811	3
estudio	145	269	173	277	612	811	3
del	175	269	187	277	612	811	3
absentismo,	189	269	235	277	612	811	3
para	238	269	255	277	612	811	3
lo	257	269	264	277	612	811	3
cual	267	269	282	277	612	811	3
nos	50	279	64	286	612	811	3
hemos	66	279	92	286	612	811	3
basado	94	279	122	286	612	811	3
en	124	279	133	286	612	811	3
la	135	279	142	286	612	811	3
gestión	144	279	172	286	612	811	3
del	174	279	186	286	612	811	3
sistema	188	279	217	286	612	811	3
de	220	279	229	286	612	811	3
turnos.	231	279	258	286	612	811	3
¿Qué	50	298	72	305	612	811	3
añade	74	298	100	305	612	811	3
el	102	298	110	305	612	811	3
estudio	112	298	144	305	612	811	3
realizado	146	298	185	305	612	811	3
a	188	298	193	305	612	811	3
la	195	298	203	305	612	811	3
literatura?	205	298	249	305	612	811	3
La	62	317	71	324	612	811	3
implantación	74	317	123	324	612	811	3
de	125	317	135	324	612	811	3
un	137	317	147	324	612	811	3
nuevo	149	317	173	324	612	811	3
sistema	175	317	205	324	612	811	3
de	207	317	216	324	612	811	3
turnos	219	317	243	324	612	811	3
en	246	317	255	324	612	811	3
el	258	317	264	324	612	811	3
cual	267	317	282	324	612	811	3
las	50	326	61	333	612	811	3
propias	62	326	91	333	612	811	3
enfermeras	92	326	135	333	612	811	3
han	137	326	151	333	612	811	3
participado	152	326	195	333	612	811	3
en	196	326	205	333	612	811	3
el	207	326	214	333	612	811	3
diseño	215	326	240	333	612	811	3
de	242	326	251	333	612	811	3
la	252	326	259	333	612	811	3
distri-	261	326	282	333	612	811	3
bución	50	336	76	343	612	811	3
horaria,	78	336	107	343	612	811	3
la	109	336	115	343	612	811	3
planiﬁcación	117	336	165	343	612	811	3
y	166	336	171	343	612	811	3
la	172	336	179	343	612	811	3
adjudicación	181	336	229	343	612	811	3
de	230	336	240	343	612	811	3
sus	241	336	254	343	612	811	3
turnos,	256	336	282	343	612	811	3
parece	50	345	76	352	612	811	3
haber	78	345	99	352	612	811	3
conseguido	101	345	145	352	612	811	3
una	147	345	161	352	612	811	3
reducción	163	345	200	352	612	811	3
notable	202	345	231	352	612	811	3
en	233	345	242	352	612	811	3
el	244	345	251	352	612	811	3
número	253	345	282	352	612	811	3
de	50	354	60	362	612	811	3
horas	64	354	85	362	612	811	3
de	89	354	98	362	612	811	3
ausencia	102	354	135	362	612	811	3
de	139	354	148	362	612	811	3
las	152	354	163	362	612	811	3
trabajadoras.	166	354	216	362	612	811	3
Los	220	354	233	362	612	811	3
gestores	237	354	269	362	612	811	3
de	273	354	282	362	612	811	3
recursos	50	364	83	371	612	811	3
humanos	86	364	121	371	612	811	3
sanitarios	124	364	160	371	612	811	3
seguramente	163	364	213	371	612	811	3
obtengan	216	364	251	371	612	811	3
resulta-	254	364	282	371	612	811	3
dos	50	373	64	381	612	811	3
más	67	373	83	381	612	811	3
eﬁcientes	85	373	121	381	612	811	3
en	124	373	133	381	612	811	3
relación	136	373	166	381	612	811	3
con	169	373	183	381	612	811	3
el	185	373	192	381	612	811	3
absentismo	195	373	238	381	612	811	3
si	241	373	247	381	612	811	3
implican	250	373	282	381	612	811	3
en	50	383	60	390	612	811	3
mayor	63	383	87	390	612	811	3
medida	91	383	119	390	612	811	3
en	122	383	132	390	612	811	3
la	135	383	142	390	612	811	3
gestión	145	383	173	390	612	811	3
de	176	383	186	390	612	811	3
los	189	383	200	390	612	811	3
turnos	204	383	228	390	612	811	3
a	231	383	236	390	612	811	3
los	239	383	250	390	612	811	3
propios	254	383	282	390	612	811	3
trabajadores.	50	392	100	400	612	811	3
Contribuciones	40	435	102	443	612	811	3
de	104	435	113	443	612	811	3
autoría	115	435	145	443	612	811	3
J.J.	52	456	61	464	612	811	3
Blanca	65	456	90	464	612	811	3
Gutiérrez	94	456	130	464	612	811	3
concibió	134	456	166	464	612	811	3
y	170	456	174	464	612	811	3
diseñó	178	456	203	464	612	811	3
el	207	456	214	464	612	811	3
trabajo,	218	456	247	464	612	811	3
obtuvo	251	456	277	464	612	811	3
los	281	456	292	464	612	811	3
datos	40	467	61	475	612	811	3
y	64	467	68	475	612	811	3
los	70	467	81	475	612	811	3
analizó	84	467	111	475	612	811	3
e	114	467	118	475	612	811	3
interpretó;	120	467	162	475	612	811	3
redactó	165	467	193	475	612	811	3
el	196	467	202	475	612	811	3
artículo	205	467	234	475	612	811	3
y	237	467	241	475	612	811	3
lo	244	467	251	475	612	811	3
revisó	253	467	276	475	612	811	3
crí-	279	467	292	475	612	811	3
ticamente.	40	477	81	485	612	811	3
A.	84	477	92	485	612	811	3
del	95	477	107	485	612	811	3
Rosal	110	477	131	485	612	811	3
González	134	477	169	485	612	811	3
concibió	172	477	205	485	612	811	3
y	208	477	213	485	612	811	3
diseñó	216	477	241	485	612	811	3
el	245	477	251	485	612	811	3
trabajo,	255	477	284	485	612	811	3
y	287	477	292	485	612	811	3
realizó	40	488	66	496	612	811	3
su	69	488	77	496	612	811	3
revisión	80	488	110	496	612	811	3
crítica	113	488	136	496	612	811	3
con	139	488	152	496	612	811	3
importantes	155	488	201	496	612	811	3
contribuciones	204	488	260	496	612	811	3
intelec-	263	488	292	496	612	811	3
tuales.	40	498	65	506	612	811	3
M.A.	67	498	84	506	612	811	3
González	85	498	120	506	612	811	3
Ábalos	121	498	147	506	612	811	3
concibió	148	498	180	506	612	811	3
y	182	498	186	506	612	811	3
diseñó	188	498	213	506	612	811	3
el	214	498	221	506	612	811	3
trabajo,	223	498	252	506	612	811	3
obtuvo	253	498	280	506	612	811	3
los	281	498	292	506	612	811	3
datos,	310	65	333	73	612	811	3
y	335	65	339	73	612	811	3
realizó	342	65	368	73	612	811	3
su	370	65	379	73	612	811	3
revisión	381	65	411	73	612	811	3
crítica	414	65	437	73	612	811	3
con	440	65	453	73	612	811	3
importantes	456	65	502	73	612	811	3
contribuciones	505	65	561	73	612	811	3
intelectuales.	310	75	361	83	612	811	3
A.	365	75	372	83	612	811	3
Aceituno	376	75	410	83	612	811	3
Herrera	414	75	444	83	612	811	3
concibió	448	75	480	83	612	811	3
y	484	75	488	83	612	811	3
diseñó	492	75	517	83	612	811	3
el	522	75	528	83	612	811	3
trabajo,	532	75	561	83	612	811	3
obtuvo	310	86	337	94	612	811	3
los	341	86	352	94	612	811	3
datos,	356	86	379	94	612	811	3
y	383	86	387	94	612	811	3
realizó	391	86	417	94	612	811	3
su	421	86	430	94	612	811	3
revisión	434	86	465	94	612	811	3
crítica	469	86	493	94	612	811	3
con	497	86	511	94	612	811	3
importantes	515	86	561	94	612	811	3
contribuciones	310	96	367	104	612	811	3
intelectuales.	370	96	421	104	612	811	3
J.C.	424	96	435	104	612	811	3
Martín	439	96	465	104	612	811	3
Afán	468	96	486	104	612	811	3
de	489	96	498	104	612	811	3
Rivera	502	96	526	104	612	811	3
concibió	529	96	561	104	612	811	3
y	310	106	314	114	612	811	3
diseñó	318	106	343	114	612	811	3
el	346	106	353	114	612	811	3
trabajo,	356	106	385	114	612	811	3
y	388	106	393	114	612	811	3
realizó	396	106	422	114	612	811	3
su	425	106	434	114	612	811	3
revisión	437	106	468	114	612	811	3
crítica	471	106	495	114	612	811	3
con	498	106	511	114	612	811	3
importantes	515	106	561	114	612	811	3
contribuciones	310	117	367	125	612	811	3
intelectuales.	370	117	421	125	612	811	3
A.	424	117	431	125	612	811	3
Arjona	435	117	460	125	612	811	3
González	464	117	499	125	612	811	3
realizó	502	117	528	125	612	811	3
su	531	117	540	125	612	811	3
revi-	543	117	561	125	612	811	3
sión	310	127	326	135	612	811	3
crítica	327	127	351	135	612	811	3
con	353	127	366	135	612	811	3
importantes	368	127	415	135	612	811	3
contribuciones	416	127	473	135	612	811	3
intelectuales.	474	127	525	135	612	811	3
Todos	526	127	549	135	612	811	3
los	551	127	561	135	612	811	3
autores	310	138	338	146	612	811	3
aprobaron	341	138	380	146	612	811	3
la	382	138	389	146	612	811	3
versión	391	138	419	146	612	811	3
ﬁnal	421	138	438	146	612	811	3
para	440	138	457	146	612	811	3
su	459	138	468	146	612	811	3
publicación.	470	138	516	146	612	811	3
Financiación	310	159	361	167	612	811	3
Ninguna.	322	180	356	188	612	811	3
Conﬂictos	310	202	350	210	612	811	3
de	352	202	361	210	612	811	3
intereses	364	202	400	210	612	811	3
Ninguno.	322	223	357	230	612	811	3
Bibliografía	310	244	357	252	612	811	3
1.	313	263	319	270	612	811	3
Baumann	322	263	351	270	612	811	3
A,	352	263	358	270	612	811	3
O'Brien-Pallas	359	263	402	270	612	811	3
L,	403	263	408	270	612	811	3
Armstrong-Stassen	409	263	467	270	612	811	3
M,	468	263	476	270	612	811	3
et	477	263	483	270	612	811	3
al.	484	263	491	270	612	811	3
Commitment	492	263	533	270	612	811	3
and	534	263	545	270	612	811	3
care:	546	263	561	270	612	811	3
the	322	271	332	278	612	811	3
beneﬁts	334	271	359	278	612	811	3
of	361	271	367	278	612	811	3
a	369	271	372	278	612	811	3
healthy	375	271	398	278	612	811	3
workplace	400	271	432	278	612	811	3
for	434	271	443	278	612	811	3
nurses,	445	271	466	278	612	811	3
their	469	271	483	278	612	811	3
patients	485	271	510	278	612	811	3
and	512	271	524	278	612	811	3
the	526	271	536	278	612	811	3
system.	538	271	561	278	612	811	3
Ottawa:	322	279	347	286	612	811	3
Canadian	349	279	377	286	612	811	3
Health	379	279	400	286	612	811	3
Services	402	279	427	286	612	811	3
Research	429	279	456	286	612	811	3
Foundation;	458	279	495	286	612	811	3
2001.	498	279	515	286	612	811	3
Disponible	517	279	549	286	612	811	3
en:	552	279	561	286	612	811	3
http://www.chsrf.ca/Migrated/PDF/pscomcare	322	287	463	294	612	811	3
e.pdf	466	287	481	294	612	811	3
2.	313	295	319	302	612	811	3
Del	322	295	332	302	612	811	3
Pozo	334	295	349	302	612	811	3
A,	350	295	356	302	612	811	3
Sánchez-Bayle	358	295	402	302	612	811	3
M.	404	295	412	302	612	811	3
Los	414	295	424	302	612	811	3
profesionales	426	295	466	302	612	811	3
de	468	295	475	302	612	811	3
la	477	295	483	302	612	811	3
salud	485	295	501	302	612	811	3
en	503	295	510	302	612	811	3
España.	512	295	535	302	612	811	3
Madrid:	537	295	561	302	612	811	3
Ediciones	322	303	351	310	612	811	3
GPS;	353	303	367	310	612	811	3
2008,	369	303	385	310	612	811	3
338	387	303	399	310	612	811	3
p.	400	303	406	310	612	811	3
3.	313	311	319	318	612	811	3
Davey	322	311	341	318	612	811	3
M,	342	311	350	318	612	811	3
Cummings	352	311	384	318	612	811	3
G,	386	311	392	318	612	811	3
Newburn-Cook	394	311	440	318	612	811	3
C,	442	311	447	318	612	811	3
et	449	311	455	318	612	811	3
al.	456	311	463	318	612	811	3
Predictors	465	311	496	318	612	811	3
of	497	311	503	318	612	811	3
nurse	505	311	522	318	612	811	3
absenteeism	523	311	561	318	612	811	3
in	322	319	328	326	612	811	3
hospitals:	330	319	359	326	612	811	3
a	361	319	365	326	612	811	3
systematic	366	319	399	326	612	811	3
review.	401	319	423	326	612	811	3
J	425	319	427	326	612	811	3
Nurs	429	319	443	326	612	811	3
Manag.	445	319	467	326	612	811	3
2009;17:312–30.	469	319	521	326	612	811	3
4.	313	327	319	334	612	811	3
Greice	322	327	341	334	612	811	3
S,	346	327	351	334	612	811	3
Carvalho	356	327	383	334	612	811	3
M.	388	327	395	334	612	811	3
Study	400	327	417	334	612	811	3
on	422	327	430	334	612	811	3
the	435	327	445	334	612	811	3
absenteeism	449	327	488	334	612	811	3
of	492	327	498	334	612	811	3
nursing	503	327	526	334	612	811	3
professio-	531	327	561	334	612	811	3
nals	322	335	334	342	612	811	3
in	339	335	345	342	612	811	3
a	349	335	352	342	612	811	3
psychiatric	357	335	390	342	612	811	3
center	395	335	414	342	612	811	3
in	418	335	424	342	612	811	3
Manaus.	429	335	454	342	612	811	3
Brazil.	459	335	478	342	612	811	3
Rev	482	335	493	342	612	811	3
Latino-am	497	335	529	342	612	811	3
Enferma-	533	335	561	342	612	811	3
gem.	322	343	337	350	612	811	3
2008	340	343	356	350	612	811	3
[edición	359	343	384	350	612	811	3
electrónica]	387	343	423	350	612	811	3
(Consultado	427	343	464	350	612	811	3
el	467	343	473	350	612	811	3
1/12/2011.)	476	343	512	350	612	811	3
Disponible	515	343	548	350	612	811	3
en:	552	343	561	350	612	811	3
http://www.scielo.br/pdf/rlae/v16n1/es	322	351	443	357	612	811	3
16.pdf	445	351	464	357	612	811	3
5.	313	359	319	365	612	811	3
Moscoso	322	359	349	365	612	811	3
N,	354	359	360	365	612	811	3
Gómez	366	359	387	365	612	811	3
P,	393	359	398	365	612	811	3
Montangie	404	359	437	365	612	811	3
P,	442	359	448	365	612	811	3
et	453	359	459	365	612	811	3
al.	465	359	472	365	612	811	3
Absentismo	477	359	513	365	612	811	3
en	519	359	526	365	612	811	3
el	532	359	537	365	612	811	3
sector	543	359	561	365	612	811	3
enfermería:	322	367	358	373	612	811	3
estudio	363	367	385	373	612	811	3
de	390	367	397	373	612	811	3
caso	402	367	415	373	612	811	3
en	420	367	427	373	612	811	3
un	432	367	440	373	612	811	3
hospital	445	367	469	373	612	811	3
privado	474	367	497	373	612	811	3
de	502	367	509	373	612	811	3
Argentina.	514	367	546	373	612	811	3
Rev	550	367	561	373	612	811	3
Tesela.	322	375	343	381	612	811	3
2010	345	375	361	381	612	811	3
[edición	363	375	388	381	612	811	3
electrónica]	391	375	427	381	612	811	3
(Consultado	430	375	467	381	612	811	3
el	469	375	475	381	612	811	3
1/12/2011.)	478	375	513	381	612	811	3
Disponible	516	375	549	381	612	811	3
en:	552	375	561	381	612	811	3
http://www.indexf.com/tesela/ts8/ts7333.php	322	383	463	389	612	811	3
6.	313	391	319	397	612	811	3
Anton	322	391	341	397	612	811	3
J,	343	391	346	397	612	811	3
Planas	349	391	368	397	612	811	3
N,	371	391	377	397	612	811	3
Márquez	379	391	406	397	612	811	3
M,	409	391	417	397	612	811	3
et	419	391	425	397	612	811	3
al.	427	391	434	397	612	811	3
El	436	391	442	397	612	811	3
incentivo	444	391	473	397	612	811	3
económico:	475	391	511	397	612	811	3
un	513	391	521	397	612	811	3
instrumento	523	391	561	397	612	811	3
efectivo	322	399	346	405	612	811	3
para	348	399	362	405	612	811	3
la	364	399	370	405	612	811	3
disminución	372	399	410	405	612	811	3
del	412	399	422	405	612	811	3
absentismo	424	399	459	405	612	811	3
entre	462	399	478	405	612	811	3
el	480	399	485	405	612	811	3
personal	488	399	514	405	612	811	3
de	516	399	524	405	612	811	3
enfermería.	526	399	561	405	612	811	3
Rev	322	407	333	413	612	811	3
Tesela.	336	407	356	413	612	811	3
2010	359	407	374	413	612	811	3
[edición	377	407	402	413	612	811	3
electrónica]	404	407	440	413	612	811	3
(Consultado	443	407	480	413	612	811	3
el	482	407	488	413	612	811	3
1/12/2011.)	491	407	526	413	612	811	3
Disponible	529	407	561	413	612	811	3
en:	322	415	332	421	612	811	3
7.	313	423	319	429	612	811	3
Palucci	322	423	343	429	612	811	3
M,	348	423	356	429	612	811	3
Carmo	360	423	380	429	612	811	3
M.	385	423	393	429	612	811	3
Occupational	397	423	438	429	612	811	3
accidents	442	423	471	429	612	811	3
with	475	423	490	429	612	811	3
piercing	494	423	519	429	612	811	3
and	524	423	535	429	612	811	3
cutting	540	423	561	429	612	811	3
instruments	322	431	359	437	612	811	3
in	364	431	370	437	612	811	3
hospital	375	431	400	437	612	811	3
nurses.	405	431	427	437	612	811	3
Nure.	432	431	448	437	612	811	3
2004	453	431	469	437	612	811	3
[edición	474	431	498	437	612	811	3
electrónica]	503	431	539	437	612	811	3
(Con-	545	431	561	437	612	811	3
sultado	322	439	344	445	612	811	3
el	349	439	354	445	612	811	3
15/12/2011.)	359	439	398	445	612	811	3
Disponible	403	439	435	445	612	811	3
en:	440	439	450	445	612	811	3
http://www.nureinvestigacion.org/	454	439	561	445	612	811	3
FICHEROS	322	447	352	453	612	811	3
USUARIO/originales	355	447	415	453	612	811	3
imagenes/Original2bis.pdf	418	447	498	453	612	811	3
8.	313	455	319	461	612	811	3
Kohn	322	455	338	461	612	811	3
L,	339	455	344	461	612	811	3
Corrigan	345	455	372	461	612	811	3
J,	373	455	376	461	612	811	3
Donaldson	378	455	410	461	612	811	3
M.	411	455	419	461	612	811	3
To	420	455	428	461	612	811	3
err	429	455	438	461	612	811	3
is	439	455	444	461	612	811	3
human:	445	455	469	461	612	811	3
building	470	455	496	461	612	811	3
a	497	455	500	461	612	811	3
safer	502	455	516	461	612	811	3
health	518	455	537	461	612	811	3
system.	538	455	561	461	612	811	3
Washington,	322	463	361	469	612	811	3
DC:	362	463	373	469	612	811	3
National	375	463	401	469	612	811	3
Academy	403	463	431	469	612	811	3
Press;	433	463	451	469	612	811	3
2000,	452	463	469	469	612	811	3
287	471	463	482	469	612	811	3
p.	484	463	490	469	612	811	3
9.	313	471	319	477	612	811	3
Bailyng	322	471	345	477	612	811	3
L,	346	471	351	477	612	811	3
Collins	353	471	373	477	612	811	3
R,	375	471	381	477	612	811	3
Song	382	471	397	477	612	811	3
Y.	399	471	404	477	612	811	3
Self-scheduling	406	471	453	477	612	811	3
for	454	471	463	477	612	811	3
hospital	465	471	489	477	612	811	3
nurses:	491	471	513	477	612	811	3
an	515	471	522	477	612	811	3
attempt	524	471	548	477	612	811	3
and	550	471	561	477	612	811	3
its	322	479	329	485	612	811	3
diﬁculties.	331	479	363	485	612	811	3
J	364	479	366	485	612	811	3
Nurs	368	479	383	485	612	811	3
Manag.	384	479	407	485	612	811	3
2007;15:72–7.	408	479	453	485	612	811	3
10.	309	487	319	493	612	811	3
Dwyer	322	487	342	493	612	811	3
T,	344	487	349	493	612	811	3
Jamieson	351	487	379	493	612	811	3
L,	381	487	386	493	612	811	3
Moxham	387	487	415	493	612	811	3
L,	417	487	421	493	612	811	3
et	423	487	429	493	612	811	3
al.	431	487	438	493	612	811	3
Evaluation	440	487	472	493	612	811	3
of	474	487	480	493	612	811	3
the	482	487	492	493	612	811	3
12-hour	494	487	518	493	612	811	3
shift	520	487	534	493	612	811	3
trial	536	487	548	493	612	811	3
in	550	487	556	493	612	811	3
a	558	487	561	493	612	811	3
regional	322	495	347	501	612	811	3
intensive	349	495	377	501	612	811	3
care	378	495	391	501	612	811	3
unit.	393	495	407	501	612	811	3
J	408	495	410	501	612	811	3
Nurs	412	495	427	501	612	811	3
Manag.	428	495	451	501	612	811	3
2007;15:711–20.	452	495	504	501	612	811	3
