Gac	253	45	265	52	612	811	1
Sanit.	266	45	283	52	612	811	1
2012;26(4):366–371	285	45	348	52	612	811	1
Artículo	40	78	77	87	612	811	1
especial	80	78	116	87	612	811	1
La	40	96	55	110	612	811	1
supuesta	58	96	116	110	612	811	1
asociación	119	96	186	110	612	811	1
entre	190	96	224	110	612	811	1
la	227	96	239	110	612	811	1
vacuna	242	96	288	110	612	811	1
triple	291	96	326	110	612	811	1
vírica	330	96	365	110	612	811	1
y	369	96	377	110	612	811	1
el	380	96	392	110	612	811	1
autismo	395	96	447	110	612	811	1
y	40	113	48	127	612	811	1
el	52	113	63	127	612	811	1
rechazo	67	113	117	127	612	811	1
a	121	113	128	127	612	811	1
la	131	113	143	127	612	811	1
vacunación	146	113	219	127	612	811	1
Andreu	40	137	78	148	612	811	1
Segura	80	137	115	148	612	811	1
Benedicto	118	137	168	148	612	811	1
Área	40	155	54	162	612	811	1
de	55	155	62	162	612	811	1
Salud	64	155	80	162	612	811	1
Pública	82	155	103	162	612	811	1
del	105	155	113	162	612	811	1
Institut	115	155	136	162	612	811	1
d'Estudis	138	155	164	162	612	811	1
de	166	155	172	162	612	811	1
la	174	155	179	162	612	811	1
Salut,	181	155	197	162	612	811	1
Generalitat	199	155	232	162	612	811	1
de	233	155	240	162	612	811	1
Catalunya,	242	155	273	162	612	811	1
Barcelona,	275	155	305	162	612	811	1
España;	307	155	330	162	612	811	1
Departamento	40	164	83	170	612	811	1
de	84	164	91	170	612	811	1
Ciencias	93	164	117	170	612	811	1
Experimentales	118	164	163	170	612	811	1
y	164	164	168	170	612	811	1
de	170	164	176	170	612	811	1
la	178	164	183	170	612	811	1
Salud,	185	164	203	170	612	811	1
Universitat	204	164	237	170	612	811	1
Pompeu	238	164	262	170	612	811	1
Fabra,	264	164	282	170	612	811	1
Barcelona,	283	164	314	170	612	811	1
España	315	164	336	170	612	811	1
información	40	197	105	205	612	811	1
del	109	197	125	205	612	811	1
artículo	130	197	174	205	612	811	1
r	207	197	212	205	612	811	1
e	216	197	221	205	612	811	1
s	225	197	229	205	612	811	1
u	233	197	239	205	612	811	1
m	243	197	250	205	612	811	1
e	254	197	259	205	612	811	1
n	263	197	268	205	612	811	1
Historia	40	215	64	222	612	811	1
del	65	215	74	222	612	811	1
artículo:	76	215	100	222	612	811	1
Recibido	40	224	67	230	612	811	1
el	68	224	74	230	612	811	1
29	75	224	83	230	612	811	1
de	85	224	92	230	612	811	1
julio	94	224	108	230	612	811	1
de	109	224	117	230	612	811	1
2011	118	224	134	230	612	811	1
Aceptado	40	232	69	239	612	811	1
el	71	232	76	239	612	811	1
18	78	232	86	239	612	811	1
de	87	232	95	239	612	811	1
noviembre	96	232	129	239	612	811	1
de	131	232	138	239	612	811	1
2011	140	232	155	239	612	811	1
On-line	40	241	62	247	612	811	1
el	64	241	69	247	612	811	1
23	71	241	79	247	612	811	1
de	80	241	88	247	612	811	1
marzo	89	241	109	247	612	811	1
de	110	241	118	247	612	811	1
2012	120	241	135	247	612	811	1
©	281	330	287	338	612	811	1
2011	289	330	306	338	612	811	1
SESPAS.	308	330	335	338	612	811	1
Publicado	337	330	370	338	612	811	1
por	372	330	384	338	612	811	1
Elsevier	386	330	413	338	612	811	1
España,	415	330	441	338	612	811	1
S.L.	443	330	454	338	612	811	1
Todos	456	330	476	338	612	811	1
los	478	330	488	338	612	811	1
derechos	490	330	521	338	612	811	1
reservados.	523	330	561	338	612	811	1
Palabras	40	261	65	267	612	811	1
clave:	67	261	84	267	612	811	1
Cumplimiento	40	269	84	276	612	811	1
de	86	269	93	276	612	811	1
la	95	269	101	276	612	811	1
vacunación	102	269	137	276	612	811	1
Prevención	40	278	74	284	612	811	1
colectiva	76	278	103	284	612	811	1
Intereses	40	287	68	293	612	811	1
profesionales	70	287	110	293	612	811	1
y	112	287	116	293	612	811	1
comerciales	117	287	154	293	612	811	1
The	206	355	222	364	612	811	1
putative	224	355	262	364	612	811	1
link	264	355	282	364	612	811	1
between	284	355	323	364	612	811	1
the	325	355	339	364	612	811	1
MMR	341	355	365	364	612	811	1
vaccine	367	355	401	364	612	811	1
and	403	355	420	364	612	811	1
autism	422	355	453	364	612	811	1
and	455	355	472	364	612	811	1
refusal	474	355	506	364	612	811	1
to	508	355	517	364	612	811	1
vaccinate	519	355	561	364	612	811	1
a	207	375	212	383	612	811	1
b	216	375	221	383	612	811	1
s	225	375	229	383	612	811	1
t	233	375	237	383	612	811	1
r	241	375	246	383	612	811	1
a	250	375	255	383	612	811	1
c	259	375	264	383	612	811	1
t	268	375	272	383	612	811	1
Keywords:	40	394	71	400	612	811	1
Compliance	40	402	76	409	612	811	1
with	78	402	92	409	612	811	1
vaccination	94	402	129	409	612	811	1
Collective	40	411	70	417	612	811	1
prevention	72	411	106	417	612	811	1
Professional	40	419	77	426	612	811	1
and	79	419	90	426	612	811	1
business	92	419	118	426	612	811	1
interests	120	419	147	426	612	811	1
©	326	490	332	497	612	811	1
2011	333	490	351	497	612	811	1
SESPAS.	353	490	379	497	612	811	1
Published	381	490	415	497	612	811	1
by	417	490	425	497	612	811	1
Elsevier	427	490	454	497	612	811	1
España,	456	490	482	497	612	811	1
S.L.	484	490	495	497	612	811	1
All	497	490	506	497	612	811	1
rights	508	490	528	497	612	811	1
reserved.	530	490	561	497	612	811	1
Durante	52	526	83	534	612	811	1
cerca	86	526	106	534	612	811	1
de	109	526	118	534	612	811	1
20	121	526	131	534	612	811	1
años	133	526	151	534	612	811	1
los	154	526	165	534	612	811	1
movimientos	168	526	218	534	612	811	1
contra	221	526	245	534	612	811	1
las	248	526	258	534	612	811	1
vacunas	261	526	292	534	612	811	1
han	40	537	55	545	612	811	1
podido	58	537	85	545	612	811	1
esgrimir	89	537	121	545	612	811	1
una	125	537	139	545	612	811	1
referencia	143	537	181	545	612	811	1
en	185	537	194	545	612	811	1
The	198	537	211	545	612	811	1
Lancet	215	537	238	545	612	811	1
para	242	537	259	545	612	811	1
generar	263	537	292	545	612	811	1
dudas	40	547	63	555	612	811	1
sobre	65	547	86	555	612	811	1
la	87	547	94	555	612	811	1
conveniencia	95	547	145	555	612	811	1
de	147	547	156	555	612	811	1
la	158	547	164	555	612	811	1
vacunación.	166	547	211	555	612	811	1
Aunque	212	547	242	555	612	811	1
el	244	547	250	555	612	811	1
artículo	252	547	281	555	612	811	1
ha	283	547	292	555	612	811	1
sido	40	558	56	566	612	811	1
retirado,	58	558	91	566	612	811	1
las	93	558	104	566	612	811	1
reticencias	106	558	147	566	612	811	1
persisten	149	558	184	566	612	811	1
y,	187	558	193	566	612	811	1
al	195	558	202	566	612	811	1
menos	204	558	230	566	612	811	1
en	232	558	241	566	612	811	1
parte,	243	558	265	566	612	811	1
tienen	268	558	292	566	612	811	1
que	40	568	55	576	612	811	1
ver	56	568	68	576	612	811	1
con	69	568	83	576	612	811	1
la	84	568	91	576	612	811	1
iterada	92	568	119	576	612	811	1
presentación	121	568	170	576	612	811	1
de	171	568	181	576	612	811	1
brotes	182	568	206	576	612	811	1
epidémicos	207	568	251	576	612	811	1
de	252	568	261	576	612	811	1
algunas	263	568	292	576	612	811	1
enfermedades	40	579	95	587	612	811	1
que,	97	579	113	587	612	811	1
como	116	579	137	587	612	811	1
el	140	579	147	587	612	811	1
sarampión,	150	579	192	587	612	811	1
se	195	579	203	587	612	811	1
suponía	206	579	236	587	612	811	1
que	238	579	253	587	612	811	1
ya	255	579	264	587	612	811	1
hubie-	267	579	292	587	612	811	1
ran	40	589	53	597	612	811	1
podido	57	589	83	597	612	811	1
ser	87	589	98	597	612	811	1
erradicadas.	102	589	148	597	612	811	1
Recelos	151	589	180	597	612	811	1
que	183	589	198	597	612	811	1
las	201	589	212	597	612	811	1
recientes	215	589	250	597	612	811	1
polémicas	253	589	292	597	612	811	1
sobre	40	600	61	608	612	811	1
otras	64	600	83	608	612	811	1
vacunas	85	600	116	608	612	811	1
como	118	600	139	608	612	811	1
la	142	600	149	608	612	811	1
antigripal	151	600	188	608	612	811	1
o	190	600	195	608	612	811	1
la	197	600	204	608	612	811	1
del	206	600	218	608	612	811	1
virus	221	600	240	608	612	811	1
del	242	600	254	608	612	811	1
papiloma	256	600	292	608	612	811	1
humano	40	610	72	618	612	811	1
podrían	75	610	105	618	612	811	1
contribuir	107	610	146	618	612	811	1
a	148	610	153	618	612	811	1
incrementar.	156	610	205	618	612	811	1
De	207	610	218	618	612	811	1
ahí	220	610	232	618	612	811	1
la	235	610	242	618	612	811	1
oportunidad	244	610	292	618	612	811	1
de	40	620	50	628	612	811	1
una	51	620	66	628	612	811	1
crónica	68	620	95	628	612	811	1
resumida	97	620	133	628	612	811	1
de	135	620	144	628	612	811	1
aquella	146	620	173	628	612	811	1
lamentable	175	620	218	628	612	811	1
historia	220	620	249	628	612	811	1
que,	251	620	267	628	612	811	1
consi-	269	620	292	628	612	811	1
deraciones	40	631	82	639	612	811	1
mediante,	83	631	121	639	612	811	1
promueva	123	631	162	639	612	811	1
un	164	631	174	639	612	811	1
debate	175	631	201	639	612	811	1
sobre	203	631	224	639	612	811	1
las	226	631	236	639	612	811	1
actitudes	238	631	273	639	612	811	1
de	274	631	284	639	612	811	1
la	285	631	292	639	612	811	1
población	40	641	78	649	612	811	1
en	79	641	89	649	612	811	1
cuanto	90	641	117	649	612	811	1
a	118	641	122	649	612	811	1
las	124	641	135	649	612	811	1
vacunas	136	641	167	649	612	811	1
y	169	641	173	649	612	811	1
la	175	641	182	649	612	811	1
responsabilidad	183	641	244	649	612	811	1
de	245	641	255	649	612	811	1
los	256	641	267	649	612	811	1
diver-	269	641	292	649	612	811	1
sos	40	652	53	660	612	811	1
agentes	55	652	84	660	612	811	1
implicados,	86	652	130	660	612	811	1
desde	132	652	154	660	612	811	1
las	156	652	166	660	612	811	1
administraciones	168	652	234	660	612	811	1
sanitarias	236	652	273	660	612	811	1
a	275	652	279	660	612	811	1
los	281	652	292	660	612	811	1
medios	40	662	68	670	612	811	1
de	71	662	80	670	612	811	1
comunicación	82	662	136	670	612	811	1
y	138	662	143	670	612	811	1
desde	145	662	167	670	612	811	1
los	170	662	181	670	612	811	1
laboratorios	183	662	229	670	612	811	1
farmacéuticos	232	662	285	670	612	811	1
a	288	662	292	670	612	811	1
los	40	673	51	681	612	811	1
profesionales,	53	673	106	681	612	811	1
sin	108	673	119	681	612	811	1
olvidarnos	122	673	162	681	612	811	1
de	164	673	173	681	612	811	1
la	175	673	182	681	612	811	1
ciudadanía.	184	673	228	681	612	811	1
Correo	52	719	72	725	612	811	1
electrónico:	73	719	107	725	612	811	1
andreu.segurab@gencat.cat	109	719	192	725	612	811	1
Los	310	526	323	534	612	811	1
acontecimientos	325	526	392	534	612	811	1
El	322	547	329	555	612	811	1
mes	332	547	348	555	612	811	1
de	351	547	360	555	612	811	1
febrero	363	547	391	555	612	811	1
de	394	547	403	555	612	811	1
2010,	406	547	427	555	612	811	1
los	430	547	441	555	612	811	1
editores	444	547	475	555	612	811	1
de	478	547	487	555	612	811	1
la	490	547	497	555	612	811	1
revista	500	547	526	555	612	811	1
The	529	547	542	555	612	811	1
Lan-	545	547	561	555	612	811	1
cet	310	558	321	566	612	811	1
procedían	324	558	362	566	612	811	1
a	366	558	370	566	612	811	1
la	374	558	381	566	612	811	1
retractación	385	558	431	566	612	811	1
del	435	558	446	566	612	811	1
artículo	450	558	479	566	612	811	1
de	483	558	493	566	612	811	1
Wakeﬁeld	496	558	535	566	612	811	1
y	539	558	543	566	612	811	1
una	547	558	561	566	612	811	1
docena	310	568	337	576	612	811	1
de	339	568	348	576	612	811	1
coautores	350	568	387	576	612	811	1
del	389	568	401	576	612	811	1
Royal	403	568	424	576	612	811	1
Free	426	568	442	576	612	811	1
Hospital	444	568	476	576	612	811	1
y	478	568	483	576	612	811	1
la	485	568	491	576	612	811	1
Facultad	493	568	525	576	612	811	1
de	527	568	537	576	612	811	1
Medi-	539	568	561	576	612	811	1
cina	310	579	326	587	612	811	1
de	328	579	338	587	612	811	1
Londres,	340	579	372	587	612	811	1
publicado	375	579	412	587	612	811	1
12	415	579	425	587	612	811	1
años	427	579	445	587	612	811	1
antes,	448	579	470	587	612	811	1
que	473	579	487	587	612	811	1
describía	489	579	524	587	612	811	1
una	526	579	541	587	612	811	1
serie	543	579	561	587	612	811	1
de	310	589	319	597	612	811	1
casos	322	589	343	597	612	811	1
correspondientes	346	589	412	597	612	811	1
a	415	589	419	597	612	811	1
once	422	589	440	597	612	811	1
niños	443	589	464	597	612	811	1
y	467	589	472	597	612	811	1
una	475	589	489	597	612	811	1
niña,	492	589	511	597	612	811	1
de	514	589	523	597	612	811	1
entre	526	589	546	597	612	811	1
3	549	589	554	597	612	811	1
y	557	589	561	597	612	811	1
10	310	600	319	608	612	811	1
años	321	600	339	608	612	811	1
de	341	600	350	608	612	811	1
edad,	352	600	373	608	612	811	1
atendidos	375	600	412	608	612	811	1
consecutivamente	414	600	484	608	612	811	1
en	486	600	495	608	612	811	1
la	497	600	504	608	612	811	1
unidad	506	600	532	608	612	811	1
de	534	600	544	608	612	811	1
gas-	546	600	561	608	612	811	1
troenterología,	310	610	366	618	612	811	1
todos	370	610	391	618	612	811	1
ellos	394	610	412	618	612	811	1
con	415	610	429	618	612	811	1
afectación	433	610	472	618	612	811	1
intestinal	475	610	511	618	612	811	1
y	514	610	519	618	612	811	1
trastornos	522	610	561	618	612	811	1
del	310	620	322	628	612	811	1
desarrollo.	324	620	365	628	612	811	1
Las	367	620	379	628	612	811	1
anormalidades	382	620	439	628	612	811	1
intestinales	441	620	485	628	612	811	1
abarcaban	488	620	527	628	612	811	1
desde	530	620	552	628	612	811	1
la	555	620	561	628	612	811	1
hiperplasia	310	631	352	639	612	811	1
nodular	355	631	384	639	612	811	1
linfoide	387	631	416	639	612	811	1
a	418	631	423	639	612	811	1
úlceras.	425	631	454	639	612	811	1
Los	456	631	469	639	612	811	1
trastornos	471	631	510	639	612	811	1
neurológicos	512	631	561	639	612	811	1
incluían	310	641	341	649	612	811	1
autismo	344	641	375	649	612	811	1
(nueve	378	641	404	649	612	811	1
pacientes),	408	641	449	649	612	811	1
encefalitis	452	641	491	649	612	811	1
posviral	494	641	525	649	612	811	1
o	528	641	533	649	612	811	1
posva-	536	641	561	649	612	811	1
cunal	310	652	331	660	612	811	1
(dos	334	652	350	660	612	811	1
casos),	353	652	378	660	612	811	1
y	381	652	386	660	612	811	1
una	388	652	403	660	612	811	1
psicosis	406	652	435	660	612	811	1
desintegrativa	438	652	493	660	612	811	1
o	496	652	500	660	612	811	1
enfermedad	503	652	549	660	612	811	1
de	552	652	561	660	612	811	1
Heller.	310	662	335	670	612	811	1
La	338	662	347	670	612	811	1
interpretación	350	662	405	670	612	811	1
de	408	662	417	670	612	811	1
los	420	662	431	670	612	811	1
autores	434	662	463	670	612	811	1
asociaba	466	662	498	670	612	811	1
las	502	662	512	670	612	811	1
alteraciones	515	662	561	670	612	811	1
intestinales	310	673	354	681	612	811	1
y	357	673	361	681	612	811	1
neuropsicológicas,	364	673	435	681	612	811	1
y	438	673	442	681	612	811	1
sugería	445	673	473	681	612	811	1
como	476	673	497	681	612	811	1
desencadenante	500	673	561	681	612	811	1
la	310	683	317	691	612	811	1
vacuna	319	683	346	691	612	811	1
triple	348	683	369	691	612	811	1
vírica	371	683	392	691	612	811	1
1	392	682	395	688	612	811	1
.	396	683	398	691	612	811	1
Publicado	322	694	359	702	612	811	1
como	362	694	383	702	612	811	1
informe	385	694	415	702	612	811	1
preliminar,	418	694	460	702	612	811	1
el	462	694	469	702	612	811	1
artículo	472	694	501	702	612	811	1
abundaba	503	694	541	702	612	811	1
en	543	694	552	702	612	811	1
la	555	694	561	702	612	811	1
hipótesis	310	704	344	712	612	811	1
de	347	704	356	712	612	811	1
que	359	704	373	712	612	811	1
las	375	704	386	712	612	811	1
alteraciones	388	704	434	712	612	811	1
intestinales	437	704	481	712	612	811	1
provocaban	483	704	528	712	612	811	1
los	530	704	541	712	612	811	1
tras-	544	704	561	712	612	811	1
tornos	310	715	335	723	612	811	1
neuropsiquiátricos,	336	715	410	723	612	811	1
tal	412	715	422	723	612	811	1
vez	424	715	437	723	612	811	1
mediante	439	715	475	723	612	811	1
un	477	715	487	723	612	811	1
déﬁcit	489	715	513	723	612	811	1
funcional	515	715	550	723	612	811	1
de	552	715	561	723	612	811	1
0213-9111/$	40	737	80	744	612	811	1
–	81	737	85	744	612	811	1
see	87	737	97	744	612	811	1
front	98	737	114	744	612	811	1
matter	115	737	136	744	612	811	1
©	138	737	143	744	612	811	1
2011	145	737	160	744	612	811	1
SESPAS.	162	737	185	744	612	811	1
Publicado	187	737	217	744	612	811	1
por	219	737	229	744	612	811	1
Elsevier	231	737	255	744	612	811	1
España,	256	737	279	744	612	811	1
S.L.	281	737	291	744	612	811	1
Todos	293	737	311	744	612	811	1
los	312	737	321	744	612	811	1
derechos	323	737	350	744	612	811	1
reservados.	352	737	387	744	612	811	1
doi:10.1016/j.gaceta.2011.11.018	40	746	142	752	612	811	1
A.	235	46	240	52	612	811	2
Segura	242	46	262	52	612	811	2
Benedicto	263	46	292	52	612	811	2
/	293	46	295	52	612	811	2
Gac	297	46	308	52	612	811	2
Sanit.	310	46	326	52	612	811	2
2012;26(4):366–371	328	46	389	52	612	811	2
vitamina	51	65	85	73	612	811	2
B12	88	65	102	73	612	811	2
esencial	105	65	136	73	612	811	2
para	138	65	155	73	612	811	2
la	158	65	164	73	612	811	2
génesis	167	65	195	73	612	811	2
de	198	65	207	73	612	811	2
mielina.	210	65	240	73	612	811	2
Destacaba	243	65	282	73	612	811	2
tam-	284	65	303	73	612	811	2
bién	51	75	68	83	612	811	2
el	70	75	76	83	612	811	2
antecedente	78	75	125	83	612	811	2
próximo	127	75	159	83	612	811	2
de	161	75	170	83	612	811	2
la	172	75	179	83	612	811	2
vacunación	181	75	224	83	612	811	2
en	226	75	235	83	612	811	2
ocho	237	75	255	83	612	811	2
de	257	75	266	83	612	811	2
los	268	75	279	83	612	811	2
casos,	280	75	303	83	612	811	2
y	51	86	56	94	612	811	2
citaba	59	86	82	94	612	811	2
dos	84	86	98	94	612	811	2
publicaciones	100	86	153	94	612	811	2
recientes	155	86	190	94	612	811	2
que	193	86	207	94	612	811	2
ponían	210	86	237	94	612	811	2
bajo	239	86	256	94	612	811	2
sospecha	258	86	293	94	612	811	2
la	296	86	303	94	612	811	2
vacuna	51	96	78	104	612	811	2
triple	79	96	100	104	612	811	2
vírica	101	96	123	104	612	811	2
2,3	123	95	131	101	612	811	2
.	132	96	134	104	612	811	2
Si	135	96	142	104	612	811	2
bien	143	96	160	104	612	811	2
los	161	96	172	104	612	811	2
propios	173	96	202	104	612	811	2
autores	203	96	231	104	612	811	2
consideraban	233	96	284	104	612	811	2
tales	285	96	303	104	612	811	2
implicaciones	51	106	104	114	612	811	2
poco	105	106	124	114	612	811	2
precisas	125	106	156	114	612	811	2
de	157	106	167	114	612	811	2
acuerdo	168	106	199	114	612	811	2
con	200	106	214	114	612	811	2
Miller	215	106	238	114	612	811	2
et	240	106	247	114	612	811	2
al.	249	106	258	114	612	811	2
4	258	105	261	111	612	811	2
,	262	106	264	114	612	811	2
el	265	106	272	114	612	811	2
artículo	273	106	303	114	612	811	2
reconocía	51	117	88	125	612	811	2
no	90	117	100	125	612	811	2
probar	102	117	127	125	612	811	2
una	129	117	144	125	612	811	2
asociación	146	117	185	125	612	811	2
entre	187	117	208	125	612	811	2
el	210	117	216	125	612	811	2
síndrome	219	117	255	125	612	811	2
descrito	257	117	287	125	612	811	2
y	289	117	294	125	612	811	2
la	296	117	303	125	612	811	2
vacuna,	51	127	80	135	612	811	2
aunque	83	127	112	135	612	811	2
anunciaba	114	127	154	135	612	811	2
que	156	127	171	135	612	811	2
estaban	173	127	203	135	612	811	2
en	206	127	215	135	612	811	2
marcha	218	127	247	135	612	811	2
estudios	250	127	281	135	612	811	2
viro-	284	127	303	135	612	811	2
lógicos	51	138	78	146	612	811	2
para	80	138	97	146	612	811	2
aclarar	99	138	125	146	612	811	2
la	128	138	135	146	612	811	2
cuestión.	137	138	171	146	612	811	2
También	173	138	207	146	612	811	2
mencionaba	209	138	256	146	612	811	2
que	258	138	272	146	612	811	2
en	274	138	284	146	612	811	2
caso	286	138	303	146	612	811	2
de	51	148	61	156	612	811	2
que	63	148	77	156	612	811	2
hubiera	80	148	109	156	612	811	2
relación,	112	148	144	156	612	811	2
la	147	148	154	156	612	811	2
incidencia	156	148	195	156	612	811	2
de	198	148	207	156	612	811	2
autismo	210	148	241	156	612	811	2
en	243	148	253	156	612	811	2
Reino	255	148	277	156	612	811	2
Unido	280	148	303	156	612	811	2
debería	51	159	80	167	612	811	2
haberse	82	159	112	167	612	811	2
incrementado	114	159	168	167	612	811	2
desde	170	159	192	167	612	811	2
la	195	159	202	167	612	811	2
introducción	204	159	253	167	612	811	2
de	255	159	264	167	612	811	2
la	267	159	273	167	612	811	2
vacuna	276	159	303	167	612	811	2
en	51	169	61	177	612	811	2
1988,	64	169	85	177	612	811	2
un	88	169	98	177	612	811	2
aumento	101	169	135	177	612	811	2
que,	138	169	154	177	612	811	2
según	157	169	180	177	612	811	2
Wing	183	169	204	177	612	811	2
5	204	168	207	174	612	811	2
,	208	169	210	177	612	811	2
no	213	169	222	177	612	811	2
se	225	169	233	177	612	811	2
había	237	169	257	177	612	811	2
probado	260	169	292	177	612	811	2
ni	295	169	303	177	612	811	2
descartado.	51	180	95	188	612	811	2
Unas	63	190	82	198	612	811	2
interpretaciones	86	190	149	198	612	811	2
sesgadas,	153	190	189	198	612	811	2
porque	193	190	220	198	612	811	2
Miller	224	190	247	198	612	811	2
advertía	251	190	283	198	612	811	2
pre-	287	190	303	198	612	811	2
cisamente	51	201	90	209	612	811	2
de	94	201	103	209	612	811	2
las	107	201	118	209	612	811	2
consecuencias	122	201	176	209	612	811	2
negativas	180	201	217	209	612	811	2
que	221	201	235	209	612	811	2
pueden	239	201	267	209	612	811	2
acarrear	271	201	303	209	612	811	2
especulaciones	51	211	109	219	612	811	2
poco	111	211	129	219	612	811	2
fundadas.	132	211	169	219	612	811	2
A	171	211	177	219	612	811	2
su	179	211	188	219	612	811	2
vez,	190	211	205	219	612	811	2
Wing	208	211	228	219	612	811	2
consideraba	231	211	277	219	612	811	2
que	279	211	293	219	612	811	2
el	296	211	303	219	612	811	2
aumento	51	222	85	229	612	811	2
de	87	222	96	229	612	811	2
la	98	222	105	229	612	811	2
proporción	107	222	149	229	612	811	2
de	150	222	160	229	612	811	2
enfermos	161	222	197	229	612	811	2
de	199	222	208	229	612	811	2
autismo	210	222	241	229	612	811	2
podía	243	222	264	229	612	811	2
atribuirse	266	222	303	229	612	811	2
a	51	232	56	240	612	811	2
cambios	58	232	89	240	612	811	2
en	91	232	101	240	612	811	2
los	103	232	114	240	612	811	2
procedimientos	116	232	176	240	612	811	2
diagnósticos.	178	232	227	240	612	811	2
Por	63	242	76	250	612	811	2
consiguiente,	79	242	129	250	612	811	2
llama	132	242	153	250	612	811	2
la	156	242	163	250	612	811	2
atención	166	242	199	250	612	811	2
que	202	242	216	250	612	811	2
un	219	242	229	250	612	811	2
trabajo	231	242	258	250	612	811	2
que	261	242	275	250	612	811	2
por	278	242	291	250	612	811	2
su	294	242	303	250	612	811	2
propia	51	253	76	261	612	811	2
naturaleza	78	253	118	261	612	811	2
no	120	253	130	261	612	811	2
podía	132	253	153	261	612	811	2
más	155	253	171	261	612	811	2
que	173	253	187	261	612	811	2
proponer,	189	253	226	261	612	811	2
en	228	253	238	261	612	811	2
todo	239	253	257	261	612	811	2
caso,	259	253	277	261	612	811	2
inves-	279	253	303	261	612	811	2
tigar	51	263	69	271	612	811	2
la	73	263	80	271	612	811	2
eventual	84	263	117	271	612	811	2
asociación	121	263	161	271	612	811	2
entre	165	263	185	271	612	811	2
la	189	263	196	271	612	811	2
triple	200	263	221	271	612	811	2
vírica	225	263	246	271	612	811	2
y	250	263	255	271	612	811	2
el	259	263	266	271	612	811	2
autismo,	270	263	303	271	612	811	2
desencadenara	51	274	108	282	612	811	2
una	111	274	125	282	612	811	2
espectacular	128	274	176	282	612	811	2
reacción	179	274	211	282	612	811	2
contra	214	274	239	282	612	811	2
la	241	274	248	282	612	811	2
vacuna.	251	274	280	282	612	811	2
Claro	283	274	303	282	612	811	2
que	51	284	65	292	612	811	2
ayudó	67	284	91	292	612	811	2
la	93	284	100	292	612	811	2
presentación	102	284	151	292	612	811	2
en	153	284	162	292	612	811	2
rueda	164	284	186	292	612	811	2
de	188	284	198	292	612	811	2
prensa	200	284	226	292	612	811	2
en	228	284	237	292	612	811	2
la	239	284	246	292	612	811	2
que	248	284	262	292	612	811	2
Wakeﬁeld	264	284	303	292	612	811	2
indicó	51	295	75	303	612	811	2
que	77	295	91	303	612	811	2
«un	92	293	106	304	612	811	2
solo	108	295	123	303	612	811	2
caso	125	295	142	303	612	811	2
más	143	295	159	303	612	811	2
de	161	295	170	303	612	811	2
autismo	172	295	203	303	612	811	2
ya	204	295	213	303	612	811	2
es	215	295	223	303	612	811	2
demasiado,	225	295	268	303	612	811	2
de	270	295	279	303	612	811	2
modo	281	295	303	303	612	811	2
que	51	305	65	313	612	811	2
no	67	305	77	313	612	811	2
recomiendo	79	305	124	313	612	811	2
esta	126	305	141	313	612	811	2
vacuna»	143	305	174	313	612	811	2
6	174	304	177	310	612	811	2
.	178	305	180	313	612	811	2
Lo	181	305	190	313	612	811	2
que	192	305	206	313	612	811	2
fue	208	305	220	313	612	811	2
el	222	305	228	313	612	811	2
primer	230	305	256	313	612	811	2
paso	258	305	276	313	612	811	2
de	277	305	287	313	612	811	2
una	288	305	303	313	612	811	2
auténtica	51	316	87	324	612	811	2
campaña	90	316	124	324	612	811	2
mediática	127	316	165	324	612	811	2
que,	168	316	184	324	612	811	2
dando	187	316	210	324	612	811	2
prioridad	213	316	249	324	612	811	2
a	252	316	256	324	612	811	2
los	259	316	270	324	612	811	2
supues-	273	316	303	324	612	811	2
tos	51	326	63	334	612	811	2
peligros	65	326	96	334	612	811	2
de	98	326	108	334	612	811	2
la	110	326	117	334	612	811	2
vacunación,	120	326	165	334	612	811	2
ofreció	167	326	194	334	612	811	2
un	196	326	206	334	612	811	2
destacado	209	326	247	334	612	811	2
protagonismo	250	326	303	334	612	811	2
a	51	337	56	345	612	811	2
los	57	337	68	345	612	811	2
padres	70	337	96	345	612	811	2
litigantes	98	337	133	345	612	811	2
que	135	337	149	345	612	811	2
demandaban	151	337	201	345	612	811	2
una	202	337	217	345	612	811	2
indemnización	219	337	275	345	612	811	2
7	275	335	279	341	612	811	2
.	279	337	281	345	612	811	2
Y	283	337	288	345	612	811	2
eso	290	337	303	345	612	811	2
que	51	347	65	355	612	811	2
el	67	347	74	355	612	811	2
mismo	76	347	102	355	612	811	2
número	104	347	134	355	612	811	2
de	136	347	145	355	612	811	2
la	147	347	154	355	612	811	2
revista	155	347	181	355	612	811	2
incluía	183	347	209	355	612	811	2
un	210	347	220	355	612	811	2
prudente	222	347	257	355	612	811	2
comentario	259	347	303	355	612	811	2
de	51	358	61	365	612	811	2
Chen	63	358	82	365	612	811	2
y	84	358	89	365	612	811	2
DeStefano	91	358	129	365	612	811	2
de	131	358	141	365	612	811	2
los	143	358	154	365	612	811	2
Centers	156	358	185	365	612	811	2
for	187	358	197	365	612	811	2
Diseases	199	358	232	365	612	811	2
and	234	358	248	365	612	811	2
Control	250	358	279	365	612	811	2
(CDC)	281	358	303	365	612	811	2
de	51	368	61	376	612	811	2
Atlanta	63	368	90	376	612	811	2
8	90	367	94	373	612	811	2
,	95	368	96	376	612	811	2
y	99	368	103	376	612	811	2
justo	105	368	124	376	612	811	2
después	126	368	157	376	612	811	2
dramáticas	160	368	202	376	612	811	2
advertencias	204	368	252	376	612	811	2
acerca	254	368	279	376	612	811	2
de	281	368	290	376	612	811	2
las	292	368	303	376	612	811	2
consecuencias	51	378	106	386	612	811	2
negativas	109	378	145	386	612	811	2
esperables	149	378	189	386	612	811	2
si	192	378	199	386	612	811	2
descendía	202	378	240	386	612	811	2
la	243	378	250	386	612	811	2
vacunación	253	378	297	386	612	811	2
9	297	377	300	383	612	811	2
.	301	378	303	386	612	811	2
Tampoco	51	389	86	397	612	811	2
surtió	89	389	112	397	612	811	2
efecto	115	389	138	397	612	811	2
la	141	389	148	397	612	811	2
declaración	151	389	195	397	612	811	2
de	198	389	207	397	612	811	2
un	210	389	220	397	612	811	2
comité	223	389	250	397	612	811	2
de	253	389	262	397	612	811	2
30	265	389	275	397	612	811	2
exper-	278	389	303	397	612	811	2
tos	51	399	63	407	612	811	2
reunidos	66	399	99	407	612	811	2
por	102	399	115	407	612	811	2
el	118	399	125	407	612	811	2
Chief	127	399	147	407	612	811	2
Medical	150	399	180	407	612	811	2
Ofﬁcer	183	399	209	407	612	811	2
diciendo	211	399	244	407	612	811	2
que	247	399	261	407	612	811	2
«no	264	398	277	408	612	811	2
existe	280	399	303	407	612	811	2
ninguna	51	410	83	418	612	811	2
prueba	85	410	112	418	612	811	2
que	114	410	128	418	612	811	2
relacione	131	410	166	418	612	811	2
la	168	410	175	418	612	811	2
vacuna	177	410	204	418	612	811	2
con	207	410	221	418	612	811	2
la	223	410	230	418	612	811	2
enfermedad	232	410	278	418	612	811	2
intes-	281	410	303	418	612	811	2
tinal	51	420	69	428	612	811	2
o	71	420	76	428	612	811	2
con	78	420	92	428	612	811	2
el	94	420	101	428	612	811	2
autismo»	103	420	138	428	612	811	2
y	140	420	144	428	612	811	2
que	147	420	161	428	612	811	2
«no	163	419	177	429	612	811	2
hay	179	420	193	428	612	811	2
razón	195	420	217	428	612	811	2
alguna	219	420	245	428	612	811	2
para	247	420	264	428	612	811	2
modiﬁcar	266	420	303	428	612	811	2
el	51	431	58	439	612	811	2
calendario	60	431	100	439	612	811	2
de	102	431	111	439	612	811	2
vacunaciones	114	431	165	439	612	811	2
vigente»	167	431	199	439	612	811	2
10	199	429	206	435	612	811	2
.	206	431	208	439	612	811	2
Más	63	441	79	449	612	811	2
tarde,	82	441	104	449	612	811	2
el	107	441	113	449	612	811	2
cambio	116	441	144	449	612	811	2
en	147	441	156	449	612	811	2
la	159	441	166	449	612	811	2
dirección	169	441	204	449	612	811	2
médica	207	441	234	449	612	811	2
del	237	441	249	449	612	811	2
Free	252	441	268	449	612	811	2
Hospital	271	441	303	449	612	811	2
provocó	51	452	82	460	612	811	2
un	85	452	95	460	612	811	2
requerimiento	98	452	154	460	612	811	2
de	157	452	166	460	612	811	2
la	169	452	176	460	612	811	2
replicación	179	452	221	460	612	811	2
de	224	452	234	460	612	811	2
resultados	237	452	276	460	612	811	2
de	279	452	289	460	612	811	2
los	292	452	303	460	612	811	2
proyectos	51	462	89	470	612	811	2
de	92	462	101	470	612	811	2
investigación	105	462	155	470	612	811	2
que	158	462	173	470	612	811	2
compartían	176	462	220	470	612	811	2
Wakeﬁeld	223	462	262	470	612	811	2
y	265	462	270	470	612	811	2
Walter-	273	462	303	470	612	811	2
Smith,	51	473	76	481	612	811	2
responsable	78	473	124	481	612	811	2
este	126	473	141	481	612	811	2
de	143	473	153	481	612	811	2
la	155	473	162	481	612	811	2
unidad	164	473	190	481	612	811	2
de	193	473	202	481	612	811	2
gastroenterología	204	473	271	481	612	811	2
infantil.	273	473	303	481	612	811	2
Al	51	483	59	491	612	811	2
no	62	483	72	491	612	811	2
conseguirlo,	75	483	122	491	612	811	2
Wakeﬁeld	125	483	164	491	612	811	2
fue	167	483	179	491	612	811	2
invitado	182	483	214	491	612	811	2
a	217	483	221	491	612	811	2
abandonar	224	483	265	491	612	811	2
el	268	483	275	491	612	811	2
hospi-	279	483	303	491	612	811	2
tal	51	494	61	501	612	811	2
en	64	494	74	501	612	811	2
octubre	77	494	106	501	612	811	2
de	109	494	118	501	612	811	2
2001.	121	494	142	501	612	811	2
En	145	494	155	501	612	811	2
septiembre	158	494	201	501	612	811	2
de	204	494	214	501	612	811	2
2003,	217	494	238	501	612	811	2
al	241	494	248	501	612	811	2
desecharse	251	494	293	501	612	811	2
la	296	494	303	501	612	811	2
demanda	51	504	87	512	612	811	2
de	89	504	98	512	612	811	2
indemnización	100	504	156	512	612	811	2
que	158	504	172	512	612	811	2
en	174	504	184	512	612	811	2
nombre	185	504	215	512	612	811	2
de	217	504	226	512	612	811	2
JABS	228	504	246	512	612	811	2
(Justice	247	504	274	512	612	811	2
Aware-	276	504	303	512	612	811	2
ness	51	514	67	522	612	811	2
and	69	514	82	522	612	811	2
Basic	84	514	103	522	612	811	2
Support,	105	514	135	522	612	811	2
grupo	137	514	159	522	612	811	2
de	161	514	171	522	612	811	2
apoyo	172	514	196	522	612	811	2
a	197	514	202	522	612	811	2
los	203	514	214	522	612	811	2
niños	216	514	237	522	612	811	2
perjudicados	239	514	288	522	612	811	2
por	290	514	303	522	612	811	2
las	51	525	62	533	612	811	2
vacunas	64	525	95	533	612	811	2
como	98	525	119	533	612	811	2
ellos	122	525	140	533	612	811	2
mismos	142	525	172	533	612	811	2
se	175	525	183	533	612	811	2
denominan)	186	525	232	533	612	811	2
mantenía	235	525	271	533	612	811	2
su	274	525	283	533	612	811	2
abo-	286	525	303	533	612	811	2
gado	51	535	70	543	612	811	2
Richard	72	535	101	543	612	811	2
Barr	104	535	120	543	612	811	2
por	122	535	135	543	612	811	2
los	138	535	149	543	612	811	2
supuestos	151	535	189	543	612	811	2
perjuicios	192	535	229	543	612	811	2
de	232	535	241	543	612	811	2
la	243	535	250	543	612	811	2
vacuna	253	535	280	543	612	811	2
triple	282	535	303	543	612	811	2
vírica,	51	546	74	554	612	811	2
el	76	546	83	554	612	811	2
Sunday	85	546	112	554	612	811	2
Times	115	546	136	554	612	811	2
averiguó	138	546	171	554	612	811	2
que	173	546	187	554	612	811	2
Barr,	190	546	208	554	612	811	2
por	210	546	223	554	612	811	2
cuenta	225	546	251	554	612	811	2
de	253	546	262	554	612	811	2
JABS,	264	546	284	554	612	811	2
con-	286	546	303	554	612	811	2
trató	51	556	70	564	612	811	2
desde	72	556	94	564	612	811	2
1996	96	556	115	564	612	811	2
a	117	556	121	564	612	811	2
Wakeﬁeld.	123	556	164	564	612	811	2
Una	166	556	181	564	612	811	2
relación	183	556	214	564	612	811	2
profesional	216	556	259	564	612	811	2
que	260	556	275	564	612	811	2
facilitó	277	556	303	564	612	811	2
la	51	567	58	575	612	811	2
recepción	60	567	97	575	612	811	2
por	99	567	112	575	612	811	2
parte	113	567	133	575	612	811	2
de	135	567	144	575	612	811	2
la	146	567	153	575	612	811	2
compañía	155	567	192	575	612	811	2
Unigenetics,	194	567	240	575	612	811	2
de	242	567	251	575	612	811	2
la	253	567	260	575	612	811	2
que	262	567	276	575	612	811	2
Wake-	277	567	303	575	612	811	2
ﬁeld	51	577	68	585	612	811	2
era	70	577	82	585	612	811	2
director,	84	577	116	585	612	811	2
de	118	577	127	585	612	811	2
una	129	577	143	585	612	811	2
importante	145	577	188	585	612	811	2
ayuda	190	577	213	585	612	811	2
ﬁnanciera	215	577	253	585	612	811	2
del	255	577	267	585	612	811	2
Legal	268	577	288	585	612	811	2
Aid	290	577	303	585	612	811	2
Board	51	588	74	596	612	811	2
(una	75	588	92	596	612	811	2
organización	94	588	143	596	612	811	2
independiente	144	588	200	596	612	811	2
encargada	201	588	240	596	612	811	2
de	242	588	251	596	612	811	2
proporcionar	253	588	303	596	612	811	2
ayuda	51	598	74	606	612	811	2
y	76	598	80	606	612	811	2
asesoramiento	82	598	137	606	612	811	2
legal	139	598	157	606	612	811	2
a	158	598	163	606	612	811	2
los	164	598	175	606	612	811	2
más	176	598	192	606	612	811	2
necesitados)	194	598	241	606	612	811	2
con	243	598	256	606	612	811	2
el	258	598	265	606	612	811	2
propósito	266	598	303	606	612	811	2
de	51	609	61	617	612	811	2
aportar	63	609	91	617	612	811	2
pruebas	93	609	123	617	612	811	2
a	125	609	129	617	612	811	2
las	131	609	142	617	612	811	2
alegaciones	144	609	188	617	612	811	2
de	190	609	199	617	612	811	2
los	201	609	212	617	612	811	2
litigantes,	214	609	252	617	612	811	2
mediante	254	609	290	617	612	811	2
los	292	609	303	617	612	811	2
exámenes	51	619	90	627	612	811	2
de	92	619	102	627	612	811	2
las	104	619	115	627	612	811	2
muestras	117	619	152	627	612	811	2
procedentes	155	619	202	627	612	811	2
de	204	619	214	627	612	811	2
los	216	619	227	627	612	811	2
niños	230	619	251	627	612	811	2
atendidos	253	619	291	627	612	811	2
en	293	619	303	627	612	811	2
la	51	630	58	637	612	811	2
unidad	60	630	87	637	612	811	2
del	89	630	101	637	612	811	2
Dr.	103	630	114	637	612	811	2
John	116	630	133	637	612	811	2
Walter-Smith	135	630	188	637	612	811	2
en	190	630	199	637	612	811	2
el	201	630	208	637	612	811	2
Royal	210	630	231	637	612	811	2
Free	233	630	250	637	612	811	2
Hospital.	252	630	286	637	612	811	2
En	63	640	73	648	612	811	2
febrero	76	640	104	648	612	811	2
de	106	640	116	648	612	811	2
2004,	119	640	140	648	612	811	2
el	142	640	149	648	612	811	2
periódico	152	640	188	648	612	811	2
denunció	191	640	226	648	612	811	2
a	229	640	234	648	612	811	2
The	236	640	249	648	612	811	2
Lancet	252	640	276	648	612	811	2
que	279	640	293	648	612	811	2
el	296	640	303	648	612	811	2
proyecto	51	650	85	658	612	811	2
–del	87	650	104	658	612	811	2
cual	106	650	122	658	612	811	2
el	124	650	131	658	612	811	2
artículo	133	650	162	658	612	811	2
era	165	650	177	658	612	811	2
uno	179	650	193	658	612	811	2
de	196	650	205	658	612	811	2
sus	207	650	220	658	612	811	2
frutos–	222	650	249	658	612	811	2
aprobado	251	650	288	658	612	811	2
por	290	650	303	658	612	811	2
el	51	661	58	669	612	811	2
comité	61	661	87	669	612	811	2
de	90	661	99	669	612	811	2
bioética	102	661	132	669	612	811	2
del	135	661	147	669	612	811	2
hospital	150	661	181	669	612	811	2
difería	183	661	208	669	612	811	2
del	211	661	223	669	612	811	2
que	226	661	240	669	612	811	2
se	243	661	251	669	612	811	2
llevó	254	661	272	669	612	811	2
a	275	661	279	669	612	811	2
cabo;	282	661	303	669	612	811	2
que	51	671	65	679	612	811	2
no	68	671	78	679	612	811	2
se	81	671	89	679	612	811	2
trataba	92	671	120	679	612	811	2
de	123	671	132	679	612	811	2
una	135	671	149	679	612	811	2
serie	153	671	171	679	612	811	2
consecutiva	174	671	219	679	612	811	2
de	222	671	231	679	612	811	2
casos,	234	671	257	679	612	811	2
sino	260	671	276	679	612	811	2
que	279	671	293	679	612	811	2
al	296	671	303	679	612	811	2
menos	51	682	77	690	612	811	2
siete	79	682	97	690	612	811	2
de	98	682	108	690	612	811	2
los	109	682	120	690	612	811	2
niños	122	682	143	690	612	811	2
atendidos	145	682	182	690	612	811	2
procedían	184	682	222	690	612	811	2
de	224	682	233	690	612	811	2
familias	235	682	265	690	612	811	2
litigantes	267	682	303	690	612	811	2
para	51	692	68	700	612	811	2
obtener	71	692	101	700	612	811	2
indemnización	104	692	160	700	612	811	2
de	163	692	173	700	612	811	2
los	176	692	187	700	612	811	2
laboratorios	190	692	236	700	612	811	2
fabricantes	239	692	281	700	612	811	2
de	284	692	293	700	612	811	2
la	296	692	303	700	612	811	2
vacuna,	51	703	80	711	612	811	2
los	83	703	94	711	612	811	2
mismos	96	703	126	711	612	811	2
niños	129	703	150	711	612	811	2
incluidos	153	703	187	711	612	811	2
en	190	703	199	711	612	811	2
otro	202	703	218	711	612	811	2
proyecto	221	703	254	711	612	811	2
dirigido	257	703	287	711	612	811	2
por	290	703	303	711	612	811	2
Wakeﬁeld	51	713	90	721	612	811	2
y	92	713	97	721	612	811	2
ﬁnanciado	99	713	139	721	612	811	2
por	141	713	154	721	612	811	2
el	156	713	163	721	612	811	2
Legal	165	713	184	721	612	811	2
Aid	187	713	199	721	612	811	2
Board,	201	713	226	721	612	811	2
lo	228	713	235	721	612	811	2
que	237	713	251	721	612	811	2
implicaba	253	713	291	721	612	811	2
un	293	713	303	721	612	811	2
conﬂicto	51	724	84	732	612	811	2
de	86	724	95	732	612	811	2
intereses	97	724	132	732	612	811	2
no	133	724	143	732	612	811	2
manifestado	145	724	192	732	612	811	2
por	194	724	207	732	612	811	2
el	209	724	216	732	612	811	2
investigador	218	724	265	732	612	811	2
principal.	267	724	303	732	612	811	2
En	63	734	73	742	612	811	2
consecuencia,	80	734	132	742	612	811	2
los	139	734	150	742	612	811	2
editores	157	734	188	742	612	811	2
admitieron	195	734	237	742	612	811	2
alguna	244	734	269	742	612	811	2
de	276	734	286	742	612	811	2
las	292	734	303	742	612	811	2
alegaciones	51	745	95	753	612	811	2
11	95	743	103	749	612	811	2
,	103	745	105	753	612	811	2
la	108	745	114	753	612	811	2
revista	117	745	143	753	612	811	2
publicó	145	745	174	753	612	811	2
una	176	745	190	753	612	811	2
retractación	193	745	239	753	612	811	2
parcial	241	745	267	753	612	811	2
de	270	745	279	753	612	811	2
todos	282	745	303	753	612	811	2
367	561	46	573	52	612	811	2
los	321	65	332	73	612	811	2
autores	335	65	363	73	612	811	2
excepto	366	65	396	73	612	811	2
dos,	399	65	415	73	612	811	2
y	418	65	422	73	612	811	2
un	425	65	435	73	612	811	2
comentario	438	65	482	73	612	811	2
del	485	65	497	73	612	811	2
editor	500	65	523	73	612	811	2
jefe	526	65	540	73	612	811	2
Richard	543	65	572	73	612	811	2
Horton,	321	75	350	83	612	811	2
en	351	75	360	83	612	811	2
el	362	75	369	83	612	811	2
que,	370	75	386	83	612	811	2
tras	387	75	402	83	612	811	2
reconocer	403	75	441	83	612	811	2
que	442	75	457	83	612	811	2
en	458	75	467	83	612	811	2
el	469	75	476	83	612	811	2
presente	477	75	510	83	612	811	2
seguramente	511	75	561	83	612	811	2
no	563	75	572	83	612	811	2
hubieran	321	86	355	94	612	811	2
publicado	356	86	394	94	612	811	2
tal	395	86	405	94	612	811	2
cual	407	86	422	94	612	811	2
el	424	86	430	94	612	811	2
artículo,	432	86	463	94	612	811	2
lo	464	86	472	94	612	811	2
hicieron	473	86	504	94	612	811	2
entonces	506	86	540	94	612	811	2
conven-	541	86	572	94	612	811	2
cidos	321	96	341	104	612	811	2
de	342	96	351	104	612	811	2
que	353	96	367	104	612	811	2
disponer	368	96	402	104	612	811	2
de	403	96	412	104	612	811	2
foros	414	96	433	104	612	811	2
donde	434	96	458	104	612	811	2
puedan	460	96	488	104	612	811	2
exponerse	489	96	529	104	612	811	2
libremente	530	96	572	104	612	811	2
ideas	321	106	340	114	612	811	2
nuevas,	343	106	371	114	612	811	2
a	373	106	378	114	612	811	2
pesar	380	106	400	114	612	811	2
de	402	106	412	114	612	811	2
que	414	106	428	114	612	811	2
a	430	106	434	114	612	811	2
menudo	436	106	468	114	612	811	2
resulten	470	106	501	114	612	811	2
chocantes,	503	106	543	114	612	811	2
es	545	106	553	114	612	811	2
vital	555	106	572	114	612	811	2
para	321	117	338	125	612	811	2
la	340	117	347	125	612	811	2
medicina	349	117	384	125	612	811	2
y	386	117	390	125	612	811	2
la	393	117	399	125	612	811	2
salud	401	117	422	125	612	811	2
pública	424	117	452	125	612	811	2
12	452	116	459	122	612	811	2
.	460	117	461	125	612	811	2
Sin	333	127	345	135	612	811	2
embargo,	346	127	382	135	612	811	2
6	383	127	388	135	612	811	2
años	389	127	407	135	612	811	2
después	409	127	440	135	612	811	2
el	441	127	448	135	612	811	2
General	449	127	479	135	612	811	2
Medical	481	127	511	135	612	811	2
Council	512	127	541	135	612	811	2
admitió	543	127	572	135	612	811	2
todas	321	138	341	146	612	811	2
las	343	138	354	146	612	811	2
alegaciones	356	138	400	146	612	811	2
y	402	138	407	146	612	811	2
expulsó	408	138	438	146	612	811	2
a	440	138	445	146	612	811	2
Wakerﬁeld	446	138	489	146	612	811	2
y	491	138	495	146	612	811	2
a	497	138	501	146	612	811	2
Walker-Smith	503	138	557	146	612	811	2
por	559	138	572	146	612	811	2
grave	321	148	342	156	612	811	2
conducta	343	148	378	156	612	811	2
inadecuada	379	148	423	156	612	811	2
13	423	147	430	153	612	811	2
.	431	148	433	156	612	811	2
La	434	148	442	156	612	811	2
institución	444	148	485	156	612	811	2
consideró	486	148	524	156	612	811	2
probado	525	148	557	156	612	811	2
que	558	148	572	156	612	811	2
solo	321	159	336	167	612	811	2
uno	338	159	353	167	612	811	2
de	354	159	364	167	612	811	2
los	366	159	376	167	612	811	2
nueve	378	159	401	167	612	811	2
niños	403	159	424	167	612	811	2
diagnosticados	426	159	483	167	612	811	2
de	484	159	494	167	612	811	2
autismo	495	159	526	167	612	811	2
regresivo	528	159	563	167	612	811	2
lo	565	159	572	167	612	811	2
padecía	321	169	350	177	612	811	2
(cinco	353	169	376	177	612	811	2
de	379	169	389	177	612	811	2
ellos	392	169	410	177	612	811	2
eran	413	169	430	177	612	811	2
dudosos	433	169	465	177	612	811	2
y	468	169	472	177	612	811	2
los	475	169	486	177	612	811	2
otros	489	169	509	177	612	811	2
tres	512	169	527	177	612	811	2
no	530	169	540	177	612	811	2
estaban	543	169	572	177	612	811	2
afectados);	321	180	363	188	612	811	2
además,	365	180	396	188	612	811	2
aunque	398	180	427	188	612	811	2
se	429	180	437	188	612	811	2
negaba	439	180	466	188	612	811	2
la	469	180	475	188	612	811	2
existencia	478	180	516	188	612	811	2
de	518	180	527	188	612	811	2
anteceden-	529	180	572	188	612	811	2
tes	321	190	332	198	612	811	2
–previos	335	190	368	198	612	811	2
a	372	190	376	198	612	811	2
la	379	190	386	198	612	811	2
vacuna–	390	190	421	198	612	811	2
en	425	190	434	198	612	811	2
cinco	438	190	458	198	612	811	2
de	461	190	471	198	612	811	2
ellos,	474	190	494	198	612	811	2
las	497	190	507	198	612	811	2
alteraciones	511	190	557	198	612	811	2
del	560	190	572	198	612	811	2
desarrollo	321	201	359	209	612	811	2
eran	361	201	378	209	612	811	2
anteriores;	379	201	421	209	612	811	2
el	423	201	429	209	612	811	2
intervalo	431	201	465	209	612	811	2
entre	467	201	487	209	612	811	2
la	489	201	495	209	612	811	2
vacunación	497	201	540	209	612	811	2
y	542	201	546	209	612	811	2
la	548	201	555	209	612	811	2
pre-	556	201	572	209	612	811	2
sentación	321	211	357	219	612	811	2
de	360	211	370	219	612	811	2
síntomas	373	211	407	219	612	811	2
era	410	211	422	219	612	811	2
mucho	425	211	452	219	612	811	2
más	455	211	470	219	612	811	2
dilatado;	473	211	508	219	612	811	2
en	511	211	520	219	612	811	2
nueve	523	211	546	219	612	811	2
de	549	211	558	219	612	811	2
los	561	211	572	219	612	811	2
casos,	321	222	343	229	612	811	2
los	345	222	356	229	612	811	2
resultados	359	222	398	229	612	811	2
de	401	222	410	229	612	811	2
la	413	222	419	229	612	811	2
exploraciones	422	222	475	229	612	811	2
originales	477	222	515	229	612	811	2
que	517	222	532	229	612	811	2
señalaban	534	222	572	229	612	811	2
que	321	232	335	240	612	811	2
no	338	232	348	240	612	811	2
había	350	232	371	240	612	811	2
inﬂamación	374	232	419	240	612	811	2
o	422	232	427	240	612	811	2
era	430	232	442	240	612	811	2
mínima	445	232	474	240	612	811	2
fueron	477	232	503	240	612	811	2
convertidos	505	232	550	240	612	811	2
en	553	232	563	240	612	811	2
el	565	232	572	240	612	811	2
artículo	321	242	350	250	612	811	2
en	353	242	363	250	612	811	2
colitis	366	242	389	250	612	811	2
inespecíﬁcas	392	242	440	250	612	811	2
y,	443	242	450	250	612	811	2
ﬁnalmente,	453	242	496	250	612	811	2
el	499	242	506	250	612	811	2
estudio	509	242	537	250	612	811	2
se	540	242	548	250	612	811	2
había	551	242	572	250	612	811	2
diseñado	321	253	355	261	612	811	2
y	357	253	361	261	612	811	2
ﬁnanciado	363	253	402	261	612	811	2
para	404	253	421	261	612	811	2
contribuir	422	253	461	261	612	811	2
a	462	253	466	261	612	811	2
la	468	253	475	261	612	811	2
litigación	476	253	511	261	612	811	2
contra	513	253	537	261	612	811	2
los	539	253	550	261	612	811	2
fabri-	551	253	572	261	612	811	2
cantes	321	263	345	271	612	811	2
de	348	263	357	271	612	811	2
la	359	263	366	271	612	811	2
vacuna,	368	263	397	271	612	811	2
de	400	263	409	271	612	811	2
forma	411	263	434	271	612	811	2
que	436	263	451	271	612	811	2
los	453	263	464	271	612	811	2
pacientes	466	263	502	271	612	811	2
fueron	505	263	530	271	612	811	2
reclutados	532	263	572	271	612	811	2
mediante	321	274	357	282	612	811	2
la	358	274	365	282	612	811	2
colaboración	366	274	415	282	612	811	2
de	417	274	426	282	612	811	2
organizaciones	427	274	484	282	612	811	2
contra	486	274	510	282	612	811	2
la	511	274	518	282	612	811	2
triple	519	274	540	282	612	811	2
vírica	542	274	563	282	612	811	2
14	563	273	570	278	612	811	2
.	570	274	572	282	612	811	2
Todo	321	284	340	292	612	811	2
esto	342	284	357	292	612	811	2
condujo	359	284	390	292	612	811	2
a	392	284	396	292	612	811	2
la	398	284	405	292	612	811	2
revista	407	284	433	292	612	811	2
The	435	284	448	292	612	811	2
Lancet	450	284	473	292	612	811	2
a	475	284	480	292	612	811	2
la	482	284	488	292	612	811	2
mencionada	490	284	537	292	612	811	2
retracta-	539	284	572	292	612	811	2
ción	321	295	337	303	612	811	2
completa.	339	295	376	303	612	811	2
Retractación	321	323	372	331	612	811	2
y	374	323	378	331	612	811	2
conductas	380	323	421	331	612	811	2
impropias	423	323	464	331	612	811	2
Aunque	333	344	362	351	612	811	2
entre	365	344	385	351	612	811	2
los	388	344	399	351	612	811	2
antecedentes	402	344	452	351	612	811	2
destaque	455	344	489	351	612	811	2
la	492	344	499	351	612	811	2
protagonizada	502	344	556	351	612	811	2
por	559	344	572	351	612	811	2
Galileo	321	354	347	362	612	811	2
en	350	354	360	362	612	811	2
1.633,	363	354	386	362	612	811	2
la	389	354	396	362	612	811	2
ﬁgura	399	354	421	362	612	811	2
de	424	354	434	362	612	811	2
la	437	354	444	362	612	811	2
retractación	447	354	493	362	612	811	2
no	496	354	506	362	612	811	2
aparece	509	354	538	362	612	811	2
regular-	541	354	572	362	612	811	2
mente	321	364	345	372	612	811	2
en	347	364	357	372	612	811	2
el	359	364	366	372	612	811	2
ámbito	368	364	395	372	612	811	2
de	397	364	406	372	612	811	2
la	408	364	415	372	612	811	2
literatura	417	364	453	372	612	811	2
cientíﬁca	455	364	490	372	612	811	2
hasta	492	364	513	372	612	811	2
hace	515	364	532	372	612	811	2
poco.	535	364	555	372	612	811	2
Una	557	364	572	372	612	811	2
revisión	321	375	351	383	612	811	2
del	353	375	365	383	612	811	2
último	366	375	392	383	612	811	2
decenio	393	375	423	383	612	811	2
15	423	374	430	380	612	811	2
identiﬁca	433	375	468	383	612	811	2
como	470	375	491	383	612	811	2
tales	493	375	511	383	612	811	2
788	512	375	527	383	612	811	2
artículos	528	375	561	383	612	811	2
en	563	375	572	383	612	811	2
inglés	321	385	343	393	612	811	2
de	345	385	354	393	612	811	2
la	355	385	362	393	612	811	2
base	363	385	380	393	612	811	2
de	381	385	391	393	612	811	2
datos	392	385	413	393	612	811	2
PubMed,	414	385	447	393	612	811	2
que	449	385	463	393	612	811	2
cuenta	464	385	490	393	612	811	2
con	491	385	505	393	612	811	2
más	506	385	522	393	612	811	2
de	523	385	532	393	612	811	2
seis	534	385	548	393	612	811	2
millo-	549	385	572	393	612	811	2
nes	321	396	334	404	612	811	2
de	336	396	345	404	612	811	2
entradas.	347	396	382	404	612	811	2
Pero	384	396	401	404	612	811	2
en	403	396	413	404	612	811	2
más	415	396	431	404	612	811	2
de	433	396	442	404	612	811	2
un	444	396	454	404	612	811	2
tercio	456	396	478	404	612	811	2
de	480	396	489	404	612	811	2
los	491	396	502	404	612	811	2
casos	504	396	525	404	612	811	2
no	527	396	536	404	612	811	2
constaba	538	396	572	404	612	811	2
todavía	321	406	349	414	612	811	2
tal	352	406	362	414	612	811	2
condición,	364	406	403	414	612	811	2
lo	406	406	413	414	612	811	2
que	416	406	430	414	612	811	2
expone	433	406	461	414	612	811	2
al	464	406	470	414	612	811	2
lector	473	406	495	414	612	811	2
inadvertido	498	406	542	414	612	811	2
a	545	406	549	414	612	811	2
citar-	552	406	572	414	612	811	2
los	321	417	332	425	612	811	2
de	334	417	343	425	612	811	2
forma	346	417	369	425	612	811	2
inadecuada,	371	417	416	425	612	811	2
dilación	419	417	449	425	612	811	2
que	452	417	466	425	612	811	2
se	468	417	476	425	612	811	2
prolonga	479	417	513	425	612	811	2
en	515	417	525	425	612	811	2
los	527	417	538	425	612	811	2
casos	540	417	561	425	612	811	2
de	563	417	572	425	612	811	2
fraude.	321	427	347	435	612	811	2
En	350	427	359	435	612	811	2
nuestro	361	427	391	435	612	811	2
caso	393	427	409	435	612	811	2
fueron	412	427	437	435	612	811	2
12	439	427	449	435	612	811	2
años,	451	427	470	435	612	811	2
lo	473	427	480	435	612	811	2
que	482	427	496	435	612	811	2
pone	498	427	517	435	612	811	2
en	519	427	529	435	612	811	2
cuestión	531	427	563	435	612	811	2
la	565	427	572	435	612	811	2
diligencia	321	438	358	446	612	811	2
de	360	438	369	446	612	811	2
la	371	438	378	446	612	811	2
revista	380	438	406	446	612	811	2
16	406	436	413	442	612	811	2
.	414	438	415	446	612	811	2
Una	333	448	348	456	612	811	2
cuarta	350	448	374	456	612	811	2
parte	376	448	396	456	612	811	2
de	398	448	408	456	612	811	2
las	410	448	420	456	612	811	2
retractaciones	422	448	476	456	612	811	2
se	479	448	487	456	612	811	2
caliﬁcan	489	448	520	456	612	811	2
como	522	448	544	456	612	811	2
fraude,	546	448	572	456	612	811	2
si	321	459	327	467	612	811	2
bien	330	459	347	467	612	811	2
la	350	459	356	467	612	811	2
mayoría	359	459	391	467	612	811	2
de	394	459	403	467	612	811	2
las	406	459	417	467	612	811	2
causas	420	459	444	467	612	811	2
formales	447	459	481	467	612	811	2
sean	484	459	501	467	612	811	2
errores,	504	459	533	467	612	811	2
aunque	536	459	565	467	612	811	2
a	568	459	572	467	612	811	2
menudo	321	469	352	477	612	811	2
acompañadas	354	469	406	477	612	811	2
de	408	469	417	477	612	811	2
alguna	419	469	444	477	612	811	2
negligencia.	446	469	492	477	612	811	2
*	492	468	494	474	612	811	2
Actitudes	496	469	532	477	612	811	2
que,	534	469	550	477	612	811	2
junto	552	469	572	477	612	811	2
con	321	480	334	487	612	811	2
la	337	480	344	487	612	811	2
conducta	347	480	381	487	612	811	2
inapropiada,	384	480	432	487	612	811	2
comportan	435	480	476	487	612	811	2
un	479	480	489	487	612	811	2
reto	492	480	507	487	612	811	2
para	510	480	527	487	612	811	2
las	530	480	540	487	612	811	2
revistas	543	480	572	487	612	811	2
cientíﬁcas,	321	490	361	498	612	811	2
a	363	490	367	498	612	811	2
las	369	490	380	498	612	811	2
que	382	490	396	498	612	811	2
no	398	490	408	498	612	811	2
se	410	490	418	498	612	811	2
les	420	490	430	498	612	811	2
pueden	432	490	461	498	612	811	2
atribuir	463	490	491	498	612	811	2
los	493	490	504	498	612	811	2
contenidos	506	490	548	498	612	811	2
de	550	490	559	498	612	811	2
los	561	490	572	498	612	811	2
artículos	321	500	354	508	612	811	2
pero	356	500	373	508	612	811	2
sí	375	500	381	508	612	811	2
tienen	383	500	408	508	612	811	2
una	410	500	424	508	612	811	2
gran	426	500	443	508	612	811	2
responsabilidad	445	500	506	508	612	811	2
en	508	500	517	508	612	811	2
la	519	500	526	508	612	811	2
publicación	528	500	572	508	612	811	2
y,	321	511	327	519	612	811	2
por	329	511	342	519	612	811	2
ello,	344	511	360	519	612	811	2
son	362	511	375	519	612	811	2
responsables	377	511	427	519	612	811	2
de	429	511	438	519	612	811	2
una	440	511	454	519	612	811	2
parte	456	511	476	519	612	811	2
de	478	511	487	519	612	811	2
las	489	511	500	519	612	811	2
consecuencias	502	511	556	519	612	811	2
que	558	511	572	519	612	811	2
se	321	521	329	529	612	811	2
derivan.	331	521	362	529	612	811	2
Obviamente,	333	532	381	540	612	811	2
los	384	532	395	540	612	811	2
errores	397	532	425	540	612	811	2
y	427	532	432	540	612	811	2
las	435	532	445	540	612	811	2
conductas	448	532	486	540	612	811	2
impropias	489	532	528	540	612	811	2
no	531	532	540	540	612	811	2
se	543	532	551	540	612	811	2
limi-	554	532	572	540	612	811	2
tan	321	542	333	550	612	811	2
a	334	542	339	550	612	811	2
profesionales	340	542	391	550	612	811	2
ambiciosos,	392	542	437	550	612	811	2
asociados	438	542	475	550	612	811	2
por	476	542	489	550	612	811	2
convencimiento	491	542	552	550	612	811	2
o	553	542	558	550	612	811	2
por	559	542	572	550	612	811	2
interés	321	553	347	561	612	811	2
a	349	553	353	561	612	811	2
los	355	553	366	561	612	811	2
movimientos	368	553	419	561	612	811	2
reivindicativos;	421	553	480	561	612	811	2
también	482	553	514	561	612	811	2
pueden	516	553	544	561	612	811	2
afectar	546	553	572	561	612	811	2
a	321	563	325	571	612	811	2
investigadores	328	563	383	571	612	811	2
condicionados	386	563	441	571	612	811	2
por	444	563	457	571	612	811	2
los	460	563	471	571	612	811	2
contratos	474	563	510	571	612	811	2
que	513	563	527	571	612	811	2
los	530	563	541	571	612	811	2
centros	544	563	572	571	612	811	2
académicos	321	574	365	582	612	811	2
suscriben	368	574	405	582	612	811	2
con	408	574	421	582	612	811	2
los	425	574	435	582	612	811	2
patrocinadores	439	574	496	582	612	811	2
17,18	496	572	512	578	612	811	2
,	512	574	514	582	612	811	2
como	517	574	538	582	612	811	2
puso	542	574	560	582	612	811	2
de	563	574	572	582	612	811	2
maniﬁesto	321	584	361	592	612	811	2
una	363	584	377	592	612	811	2
encuesta	379	584	413	592	612	811	2
realizada	415	584	450	592	612	811	2
a	452	584	456	592	612	811	2
3.247	458	584	479	592	612	811	2
profesionales	481	584	532	592	612	811	2
de	534	584	543	592	612	811	2
los	545	584	556	592	612	811	2
Ins-	558	584	572	592	612	811	2
titutos	321	595	346	603	612	811	2
Nacionales	349	595	390	603	612	811	2
de	393	595	403	603	612	811	2
Salud	406	595	427	603	612	811	2
(NIH),	430	595	453	603	612	811	2
el	456	595	462	603	612	811	2
15,5%	465	595	487	603	612	811	2
de	490	595	499	603	612	811	2
los	502	595	513	603	612	811	2
cuales	516	595	540	603	612	811	2
admitía	543	595	572	603	612	811	2
haber	321	605	343	613	612	811	2
modiﬁcado	346	605	389	613	612	811	2
el	393	605	400	613	612	811	2
diseño,	404	605	431	613	612	811	2
la	434	605	441	613	612	811	2
metodología	445	605	493	613	612	811	2
o	497	605	501	613	612	811	2
los	505	605	516	613	612	811	2
resultados	520	605	559	613	612	811	2
de	563	605	572	613	612	811	2
algún	321	616	342	623	612	811	2
estudio	345	616	373	623	612	811	2
como	375	616	396	623	612	811	2
consecuencia	399	616	450	623	612	811	2
de	452	616	461	623	612	811	2
presiones	464	616	500	623	612	811	2
del	503	616	515	623	612	811	2
ﬁnanciador	517	616	560	623	612	811	2
en	563	616	572	623	612	811	2
los	321	626	332	634	612	811	2
últimos	333	626	362	634	612	811	2
3	363	626	368	634	612	811	2
años	369	626	387	634	612	811	2
19	387	625	394	631	612	811	2
.	395	626	397	634	612	811	2
La	398	626	406	634	612	811	2
inﬂuencia	407	626	445	634	612	811	2
de	446	626	456	634	612	811	2
la	457	626	464	634	612	811	2
industria	465	626	499	634	612	811	2
farmacéutica	500	626	550	634	612	811	2
como	551	626	572	634	612	811	2
fuente	321	636	345	644	612	811	2
de	348	636	357	644	612	811	2
ﬁnanciación	359	636	406	644	612	811	2
mayoritaria	408	636	453	644	612	811	2
de	455	636	465	644	612	811	2
la	467	636	474	644	612	811	2
investigación	476	636	527	644	612	811	2
en	529	636	539	644	612	811	2
medica-	541	636	572	644	612	811	2
mentos	321	647	349	655	612	811	2
y	352	647	357	655	612	811	2
vacunas	359	647	390	655	612	811	2
puede	393	647	416	655	612	811	2
exponerse	419	647	459	655	612	811	2
a	461	647	466	655	612	811	2
un	468	647	478	655	612	811	2
sesgo	481	647	502	655	612	811	2
de	505	647	514	655	612	811	2
publicación,	517	647	563	655	612	811	2
al	565	647	572	655	612	811	2
censurar	321	657	354	665	612	811	2
datos	357	657	378	665	612	811	2
negativos	381	657	418	665	612	811	2
o	421	657	426	665	612	811	2
seleccionar	429	657	472	665	612	811	2
los	475	657	486	665	612	811	2
positivos,	489	657	526	665	612	811	2
de	529	657	538	665	612	811	2
acuerdo	542	657	572	665	612	811	2
∗	327	693	329	699	612	811	2
Claro	333	694	349	701	612	811	2
que	351	694	362	701	612	811	2
también	364	694	390	701	612	811	2
puede	392	694	411	701	612	811	2
tratarse	413	694	437	701	612	811	2
de	439	694	446	701	612	811	2
una	448	694	460	701	612	811	2
censura	462	694	486	701	612	811	2
de	488	694	496	701	612	811	2
la	498	694	503	701	612	811	2
propia	505	694	525	701	612	811	2
revista,	527	694	550	701	612	811	2
tal	552	694	560	701	612	811	2
vez	562	694	572	701	612	811	2
presionada	321	703	354	709	612	811	2
tras	357	703	368	709	612	811	2
la	371	703	376	709	612	811	2
publicación	378	703	414	709	612	811	2
on	416	703	423	709	612	811	2
line,	425	703	438	709	612	811	2
lo	440	703	446	709	612	811	2
que	448	703	459	709	612	811	2
ha	462	703	469	709	612	811	2
ocurrido	471	703	497	709	612	811	2
con	500	703	511	709	612	811	2
el	513	703	518	709	612	811	2
artículo	521	703	544	709	612	811	2
de	546	703	554	709	612	811	2
Zahls	556	703	572	709	612	811	2
et	321	712	327	718	612	811	2
al.,	329	712	337	718	612	811	2
Results	340	712	360	718	612	811	2
of	362	712	368	718	612	811	2
the	370	712	379	718	612	811	2
two-county	381	712	415	718	612	811	2
trial	418	712	430	718	612	811	2
of	432	712	438	718	612	811	2
mammography	440	712	484	718	612	811	2
screening	487	712	514	718	612	811	2
are	517	712	526	718	612	811	2
not	528	712	538	718	612	811	2
compatible	540	712	572	718	612	811	2
with	321	720	334	726	612	811	2
contemporaneous	336	720	388	726	612	811	2
ofﬁcial	390	720	410	726	612	811	2
Swedish	412	720	436	726	612	811	2
breast	438	720	456	726	612	811	2
cancer	458	720	477	726	612	811	2
statistics,	479	720	506	726	612	811	2
como	508	720	525	726	612	811	2
explica	527	720	549	726	612	811	2
Meneu	551	720	572	726	612	811	2
(Meneu	321	729	344	735	612	811	2
R.	346	729	351	735	612	811	2
Autonomía,	353	729	388	735	612	811	2
beneﬁcencia	390	729	428	735	612	811	2
y	429	729	433	735	612	811	2
maleﬁcencia	435	729	473	735	612	811	2
en	474	729	482	735	612	811	2
los	483	729	492	735	612	811	2
programas	493	729	526	735	612	811	2
de	528	729	535	735	612	811	2
prevención.	536	729	572	735	612	811	2
A	321	737	325	744	612	811	2
propósito	327	737	356	744	612	811	2
de	357	737	365	744	612	811	2
la	366	737	372	744	612	811	2
información	373	737	410	744	612	811	2
sobre	412	737	428	744	612	811	2
el	430	737	435	744	612	811	2
cribado	437	737	460	744	612	811	2
de	461	737	468	744	612	811	2
cáncer	470	737	490	744	612	811	2
de	491	737	499	744	612	811	2
mama.	500	737	521	744	612	811	2
En:	522	737	532	744	612	811	2
Maleﬁcencia	534	737	572	744	612	811	2
en	321	746	328	752	612	811	2
los	330	746	339	752	612	811	2
programas	340	746	373	752	612	811	2
de	375	746	382	752	612	811	2
prevención.	384	746	419	752	612	811	2
Barcelona:	421	746	454	752	612	811	2
Fundación	455	746	487	752	612	811	2
Grífols;	489	746	511	752	612	811	2
2011.	513	746	530	752	612	811	2
p.	531	746	537	752	612	811	2
56-7).	539	746	557	752	612	811	2
368	40	46	52	52	612	811	3
A.	224	46	229	52	612	811	3
Segura	231	46	251	52	612	811	3
Benedicto	252	46	281	52	612	811	3
/	283	46	285	52	612	811	3
Gac	286	46	297	52	612	811	3
Sanit.	299	46	315	52	612	811	3
2012;26(4):366–371	317	46	378	52	612	811	3
con	40	65	54	73	612	811	3
las	57	65	67	73	612	811	3
recientes	70	65	105	73	612	811	3
recensiones	108	65	153	73	612	811	3
de	156	65	165	73	612	811	3
Buñuel	168	65	195	73	612	811	3
y	198	65	202	73	612	811	3
González	205	65	240	73	612	811	3
de	243	65	252	73	612	811	3
Dios	255	65	272	73	612	811	3
20	272	64	279	70	612	811	3
de	283	65	292	73	612	811	3
los	40	76	51	84	612	811	3
artículos	55	76	88	84	612	811	3
de	91	76	100	84	612	811	3
Burgeois	103	76	137	84	612	811	3
et	140	76	147	84	612	811	3
al.	151	76	159	84	612	811	3
21	159	74	166	80	612	811	3
y	170	76	175	84	612	811	3
de	178	76	187	84	612	811	3
la	191	76	197	84	612	811	3
revisión	201	76	231	84	612	811	3
Cochrane	234	76	270	84	612	811	3
22	270	74	277	80	612	811	3
,	278	76	280	84	612	811	3
ya	283	76	292	84	612	811	3
que	40	86	55	94	612	811	3
«es	58	85	69	95	612	811	3
más	73	86	88	94	612	811	3
probable	92	86	125	94	612	811	3
que	129	86	143	94	612	811	3
los	146	86	157	94	612	811	3
resultados	160	86	200	94	612	811	3
de	203	86	212	94	612	811	3
los	216	86	226	94	612	811	3
ensayos	230	86	260	94	612	811	3
clínicos	263	86	292	94	612	811	3
sean	40	96	58	104	612	811	3
favorables	60	96	99	104	612	811	3
cuando	101	96	129	104	612	811	3
están	131	96	152	104	612	811	3
ﬁnanciados	154	96	198	104	612	811	3
por	200	96	213	104	612	811	3
la	215	96	222	104	612	811	3
industria».	224	96	264	104	612	811	3
Marcia	266	96	292	104	612	811	3
Angell,	40	107	67	115	612	811	3
ex	70	107	79	115	612	811	3
editora	82	107	109	115	612	811	3
del	112	107	124	115	612	811	3
New	127	107	143	115	612	811	3
England	146	107	176	115	612	811	3
Journal	179	107	205	115	612	811	3
of	208	107	215	115	612	811	3
Medicine,	218	107	253	115	612	811	3
está	256	107	272	115	612	811	3
con-	275	107	292	115	612	811	3
vencida	40	117	70	125	612	811	3
de	73	117	82	125	612	811	3
que	85	117	99	125	612	811	3
la	102	117	109	125	612	811	3
industria	111	117	146	125	612	811	3
se	149	117	157	125	612	811	3
ha	159	117	169	125	612	811	3
convertido	171	117	213	125	612	811	3
en	215	117	225	125	612	811	3
una	228	117	242	125	612	811	3
«maquinaria	245	116	292	126	612	811	3
comercial	40	128	78	136	612	811	3
que	81	128	95	136	612	811	3
intenta	98	128	125	136	612	811	3
coaptar	128	128	157	136	612	811	3
cualquier	160	128	195	136	612	811	3
institución	198	128	239	136	612	811	3
que	242	128	256	136	612	811	3
se	259	128	267	136	612	811	3
inter-	270	128	292	136	612	811	3
pone	40	138	59	146	612	811	3
en	62	138	71	146	612	811	3
su	74	138	83	146	612	811	3
camino»	85	138	117	146	612	811	3
23	117	137	124	143	612	811	3
.	125	138	127	146	612	811	3
Richard	129	138	158	146	612	811	3
Horton,	161	138	190	146	612	811	3
que	193	138	207	146	612	811	3
sigue	209	138	229	146	612	811	3
siendo	232	138	257	146	612	811	3
el	260	138	266	146	612	811	3
editor	269	138	292	146	612	811	3
de	40	149	50	157	612	811	3
The	52	149	65	157	612	811	3
Lancet,	68	149	93	157	612	811	3
publicaba	96	149	133	157	612	811	3
el	135	149	142	157	612	811	3
mismo	145	149	171	157	612	811	3
año	174	149	188	157	612	811	3
2004	190	149	209	157	612	811	3
«que	212	147	229	158	612	811	3
la	232	149	239	157	612	811	3
industria	241	149	276	157	612	811	3
far-	278	149	292	157	612	811	3
macéutica	40	159	80	167	612	811	3
delega	83	159	108	167	612	811	3
en	111	159	121	167	612	811	3
las	124	159	134	167	612	811	3
revistas	138	159	167	167	612	811	3
el	171	159	177	167	612	811	3
blanqueo	181	159	216	167	612	811	3
de	220	159	229	167	612	811	3
información»	232	159	282	167	612	811	3
24	282	158	290	164	612	811	3
.	290	159	292	167	612	811	3
Richard	40	170	70	178	612	811	3
Smith,	72	170	97	178	612	811	3
editor	100	170	123	178	612	811	3
durante	125	170	156	178	612	811	3
25	158	170	168	178	612	811	3
años	171	170	188	178	612	811	3
del	191	170	203	178	612	811	3
British	206	170	229	178	612	811	3
Medical	232	170	261	178	612	811	3
Journal,	264	170	292	178	612	811	3
considera	40	180	77	188	612	811	3
que	80	180	94	188	612	811	3
la	97	180	104	188	612	811	3
industria	106	180	141	188	612	811	3
farmacéutica	143	180	193	188	612	811	3
trata	196	180	214	188	612	811	3
a	217	180	221	188	612	811	3
las	224	180	234	188	612	811	3
revistas	237	180	266	188	612	811	3
médi-	269	180	292	188	612	811	3
cas	40	191	52	199	612	811	3
como	55	191	76	199	612	811	3
una	78	191	92	199	612	811	3
extensión	94	191	132	199	612	811	3
de	134	191	143	199	612	811	3
su	145	191	154	199	612	811	3
división	156	191	187	199	612	811	3
comercial,	189	191	228	199	612	811	3
un	230	191	240	199	612	811	3
papel	243	191	264	199	612	811	3
que	266	191	280	199	612	811	3
no	282	191	292	199	612	811	3
todas	40	201	61	209	612	811	3
rechazan,	62	201	99	209	612	811	3
ya	100	201	109	209	612	811	3
que	110	201	124	209	612	811	3
les	126	201	136	209	612	811	3
interesan	137	201	173	209	612	811	3
los	174	201	185	209	612	811	3
anuncios	187	201	221	209	612	811	3
y	222	201	227	209	612	811	3
sobre	228	201	249	209	612	811	3
todo	250	201	267	209	612	811	3
la	269	201	276	209	612	811	3
edi-	277	201	292	209	612	811	3
ción	40	212	57	220	612	811	3
de	59	212	68	220	612	811	3
separatas,	70	212	108	220	612	811	3
actividad	110	212	145	220	612	811	3
que	148	212	162	220	612	811	3
rinde	164	212	184	220	612	811	3
un	186	212	196	220	612	811	3
70%	199	212	213	220	612	811	3
de	215	212	225	220	612	811	3
beneﬁcios,	227	212	267	220	612	811	3
por	270	212	283	220	612	811	3
lo	285	212	292	220	612	811	3
que	40	222	55	230	612	811	3
propone	57	222	89	230	612	811	3
que	91	222	105	230	612	811	3
los	107	222	118	230	612	811	3
ensayos	119	222	150	230	612	811	3
clínicos	152	222	180	230	612	811	3
se	182	222	190	230	612	811	3
publiquen	192	222	231	230	612	811	3
en	233	222	243	230	612	811	3
páginas	244	222	274	230	612	811	3
web	276	222	292	230	612	811	3
reguladas	40	232	77	240	612	811	3
y	80	232	84	240	612	811	3
sobre	87	232	108	240	612	811	3
todo	110	232	128	240	612	811	3
que	130	232	144	240	612	811	3
se	147	232	155	240	612	811	3
promocione	157	232	203	240	612	811	3
la	206	232	213	240	612	811	3
ﬁnanciación	215	232	261	240	612	811	3
pública	264	232	292	240	612	811	3
de	40	243	50	251	612	811	3
la	52	243	59	251	612	811	3
investigación	61	243	112	251	612	811	3
25	112	242	119	248	612	811	3
.	120	243	122	251	612	811	3
Sugerencias	124	243	170	251	612	811	3
que	172	243	186	251	612	811	3
complementan	189	243	246	251	612	811	3
la	249	243	256	251	612	811	3
reclama-	258	243	292	251	612	811	3
ción	40	253	57	261	612	811	3
de	59	253	68	261	612	811	3
acceso	70	253	95	261	612	811	3
a	98	253	102	261	612	811	3
los	104	253	115	261	612	811	3
datos	117	253	138	261	612	811	3
crudos	140	253	166	261	612	811	3
que	168	253	182	261	612	811	3
ya	184	253	193	261	612	811	3
demandaba	196	253	240	261	612	811	3
Fiona	242	253	263	261	612	811	3
Godlee	265	253	292	261	612	811	3
durante	40	264	71	272	612	811	3
la	74	264	80	272	612	811	3
última	83	264	109	272	612	811	3
pandemia	112	264	150	272	612	811	3
gripal	153	264	175	272	612	811	3
a	178	264	182	272	612	811	3
propósito	185	264	222	272	612	811	3
de	225	264	234	272	612	811	3
la	238	264	244	272	612	811	3
utilidad	247	264	277	272	612	811	3
del	280	264	292	272	612	811	3
oseltamivir	40	274	84	282	612	811	3
26	84	273	91	279	612	811	3
,	91	274	93	282	612	811	3
y	97	274	101	282	612	811	3
que	104	274	119	282	612	811	3
Liz	122	274	133	282	612	811	3
Wager,	136	274	163	282	612	811	3
actual	167	274	190	282	612	811	3
presidenta	193	274	234	282	612	811	3
del	237	274	249	282	612	811	3
Comité	252	274	279	282	612	811	3
de	283	274	292	282	612	811	3
Ética	40	285	59	293	612	811	3
de	61	285	70	293	612	811	3
las	72	285	83	293	612	811	3
Publicaciones,	85	285	138	293	612	811	3
pensaba	140	285	172	293	612	811	3
que	174	285	188	293	612	811	3
hubiera	190	285	219	293	612	811	3
podido	221	285	248	293	612	811	3
ahorrarnos	250	285	292	293	612	811	3
una	40	295	55	303	612	811	3
docena	57	295	85	303	612	811	3
de	88	295	97	303	612	811	3
años	100	295	117	303	612	811	3
de	120	295	129	303	612	811	3
grotesco	132	295	165	303	612	811	3
espectáculo	167	295	212	303	612	811	3
y	215	295	220	303	612	811	3
sus	222	295	235	303	612	811	3
consecuencias	237	295	292	303	612	811	3
sobre	40	306	61	314	612	811	3
la	63	306	70	314	612	811	3
salud	72	306	93	314	612	811	3
pública	95	306	123	314	612	811	3
27	123	304	130	310	612	811	3
.	130	306	132	314	612	811	3
Naturalmente,	52	316	107	324	612	811	3
el	110	316	117	324	612	811	3
carácter	120	316	151	324	612	811	3
fraudulento	154	316	199	324	612	811	3
del	202	316	214	324	612	811	3
estudio	217	316	245	324	612	811	3
no	248	316	257	324	612	811	3
es	260	316	268	324	612	811	3
argu-	271	316	292	324	612	811	3
mento	40	327	65	335	612	811	3
suﬁciente	68	327	105	335	612	811	3
para	107	327	124	335	612	811	3
descartar	126	327	161	335	612	811	3
una	164	327	178	335	612	811	3
hipotética	180	327	219	335	612	811	3
asociación	221	327	261	335	612	811	3
entre	263	327	283	335	612	811	3
la	285	327	292	335	612	811	3
vacunación	40	337	84	345	612	811	3
y	85	337	89	345	612	811	3
el	91	337	98	345	612	811	3
autismo.	99	337	132	345	612	811	3
Enseguida	133	337	172	345	612	811	3
consideraremos	173	337	234	345	612	811	3
las	235	337	246	345	612	811	3
razones	247	337	277	345	612	811	3
que	278	337	292	345	612	811	3
pueden	40	348	69	355	612	811	3
motivar	71	348	101	355	612	811	3
un	103	348	113	355	612	811	3
rechazo	115	348	144	355	612	811	3
de	146	348	156	355	612	811	3
la	157	348	164	355	612	811	3
vacunación	166	348	209	355	612	811	3
por	211	348	224	355	612	811	3
parte	226	348	246	355	612	811	3
de	248	348	257	355	612	811	3
la	259	348	266	355	612	811	3
pobla-	267	348	292	355	612	811	3
ción,	40	358	59	366	612	811	3
pero	61	358	78	366	612	811	3
antes	80	358	101	366	612	811	3
conviene	103	358	138	366	612	811	3
dar	140	358	152	366	612	811	3
cuenta	155	358	180	366	612	811	3
de	183	358	192	366	612	811	3
la	194	358	201	366	612	811	3
información	203	358	250	366	612	811	3
disponible	252	358	292	366	612	811	3
acerca	40	368	65	376	612	811	3
de	67	368	76	376	612	811	3
la	78	368	85	376	612	811	3
seguridad	87	368	125	376	612	811	3
de	127	368	136	376	612	811	3
la	138	368	145	376	612	811	3
vacuna	147	368	174	376	612	811	3
triple	176	368	197	376	612	811	3
vírica.	199	368	222	376	612	811	3
Seguridad	40	399	81	407	612	811	3
de	83	399	92	407	612	811	3
la	94	399	102	407	612	811	3
vacuna	104	399	132	407	612	811	3
El	52	420	60	428	612	811	3
informe	61	420	92	428	612	811	3
del	94	420	105	428	612	811	3
Instituto	107	420	140	428	612	811	3
de	142	420	151	428	612	811	3
Medicina	153	420	188	428	612	811	3
(IoM)	190	420	211	428	612	811	3
28	211	419	219	425	612	811	3
rechaza	221	420	250	428	612	811	3
la	252	420	259	428	612	811	3
existen-	261	420	292	428	612	811	3
cia	40	431	51	439	612	811	3
de	53	431	62	439	612	811	3
una	64	431	79	439	612	811	3
relación	80	431	111	439	612	811	3
causal	113	431	137	439	612	811	3
entre	139	431	159	439	612	811	3
el	161	431	168	439	612	811	3
autismo	169	431	200	439	612	811	3
y	202	431	207	439	612	811	3
la	209	431	215	439	612	811	3
vacuna	217	431	244	439	612	811	3
triple	246	431	267	439	612	811	3
vírica,	269	431	292	439	612	811	3
tras	40	441	55	449	612	811	3
el	57	441	63	449	612	811	3
análisis	65	441	94	449	612	811	3
de	95	441	105	449	612	811	3
los	106	441	117	449	612	811	3
16	119	441	129	449	612	811	3
estudios	130	441	162	449	612	811	3
publicados	164	441	205	449	612	811	3
al	207	441	214	449	612	811	3
respecto,	216	441	250	449	612	811	3
alguno	252	441	278	449	612	811	3
tan	280	441	292	449	612	811	3
precoz	40	452	66	460	612	811	3
como	69	452	90	460	612	811	3
el	92	452	99	460	612	811	3
de	102	452	111	460	612	811	3
Peltola	113	452	140	460	612	811	3
et	142	452	150	460	612	811	3
al.	152	452	161	460	612	811	3
29	161	450	168	456	612	811	3
,	169	452	171	460	612	811	3
3	173	452	178	460	612	811	3
meses	180	452	204	460	612	811	3
después	207	452	238	460	612	811	3
del	240	452	252	460	612	811	3
de	255	452	264	460	612	811	3
Wake-	267	452	292	460	612	811	3
ﬁeld.	40	462	59	470	612	811	3
Solo	62	462	78	470	612	811	3
dos	80	462	94	470	612	811	3
de	96	462	105	470	612	811	3
estos	108	462	127	470	612	811	3
estudios	129	462	161	470	612	811	3
reﬁeren	164	462	194	470	612	811	3
una	196	462	210	470	612	811	3
potencial	213	462	248	470	612	811	3
asociación,	250	462	292	470	612	811	3
un	40	473	50	481	612	811	3
estudio	54	473	82	481	612	811	3
ecológico	85	473	121	481	612	811	3
y	124	473	129	481	612	811	3
otro	132	473	148	481	612	811	3
de	151	473	160	481	612	811	3
notiﬁcación	164	473	209	481	612	811	3
de	212	473	221	481	612	811	3
casos	224	473	245	481	612	811	3
de	248	473	257	481	612	811	3
los	261	473	271	481	612	811	3
mis-	275	473	292	481	612	811	3
mos	40	483	57	491	612	811	3
autores	59	483	87	491	612	811	3
30,31	87	482	103	488	612	811	3
.	104	483	106	491	612	811	3
Tampoco	108	483	143	491	612	811	3
los	146	483	156	491	612	811	3
estudios	159	483	191	491	612	811	3
que	193	483	208	491	612	811	3
exploran	210	483	244	491	612	811	3
la	246	483	253	491	612	811	3
presencia	255	483	292	491	612	811	3
de	40	494	50	501	612	811	3
RNA	52	494	68	501	612	811	3
del	70	494	82	501	612	811	3
virus	84	494	103	501	612	811	3
del	105	494	117	501	612	811	3
sarampión	119	494	159	501	612	811	3
en	161	494	170	501	612	811	3
el	172	494	179	501	612	811	3
tejido	181	494	203	501	612	811	3
intestinal	205	494	241	501	612	811	3
sugieren	243	494	276	501	612	811	3
que	278	494	292	501	612	811	3
pueda	40	504	64	512	612	811	3
desempeñar	66	504	113	512	612	811	3
papel	115	504	136	512	612	811	3
alguno	138	504	164	512	612	811	3
en	166	504	176	512	612	811	3
el	178	504	185	512	612	811	3
desarrollo	187	504	225	512	612	811	3
del	227	504	239	512	612	811	3
autismo	241	504	272	512	612	811	3
32	272	503	279	509	612	811	3
.	280	504	282	512	612	811	3
La	52	514	61	522	612	811	3
sospecha	64	514	99	522	612	811	3
sobre	103	514	124	522	612	811	3
el	127	514	134	522	612	811	3
papel	137	514	159	522	612	811	3
de	162	514	171	522	612	811	3
la	175	514	182	522	612	811	3
vacuna	185	514	212	522	612	811	3
en	216	514	225	522	612	811	3
la	229	514	236	522	612	811	3
inducción	239	514	277	522	612	811	3
del	280	514	292	522	612	811	3
autismo	40	525	71	533	612	811	3
se	73	525	82	533	612	811	3
trasladó	84	525	114	533	612	811	3
al	117	525	123	533	612	811	3
timerosal,	125	525	164	533	612	811	3
compuesto	166	525	208	533	612	811	3
de	210	525	219	533	612	811	3
mercurio	221	525	256	533	612	811	3
utilizado	258	525	292	533	612	811	3
eﬁcaz	40	535	62	543	612	811	3
y	65	535	70	543	612	811	3
profusamente	73	535	126	543	612	811	3
como	129	535	150	543	612	811	3
conservante	153	535	200	543	612	811	3
para	203	535	219	543	612	811	3
evitar	222	535	245	543	612	811	3
la	248	535	254	543	612	811	3
contami-	257	535	292	543	612	811	3
nación	40	546	66	554	612	811	3
de	69	546	78	554	612	811	3
los	81	546	92	554	612	811	3
lotes	95	546	113	554	612	811	3
de	116	546	126	554	612	811	3
vacunas	128	546	159	554	612	811	3
desde	162	546	184	554	612	811	3
1930.	187	546	209	554	612	811	3
Aunque	212	546	241	554	612	811	3
una	244	546	258	554	612	811	3
primera	261	546	292	554	612	811	3
versión	40	556	69	564	612	811	3
del	71	556	82	564	612	811	3
informe	84	556	115	564	612	811	3
del	117	556	129	564	612	811	3
IoM	131	556	146	564	612	811	3
no	148	556	157	564	612	811	3
era	160	556	172	564	612	811	3
concluyente	174	556	220	564	612	811	3
al	222	556	229	564	612	811	3
respecto,	231	556	265	564	612	811	3
la	267	556	274	564	612	811	3
ver-	276	556	292	564	612	811	3
sión	40	567	56	575	612	811	3
deﬁnitiva	59	567	96	575	612	811	3
de	98	567	108	575	612	811	3
2004	111	567	130	575	612	811	3
ya	133	567	141	575	612	811	3
citada	144	567	167	575	612	811	3
descartaba	170	567	211	575	612	811	3
de	214	567	223	575	612	811	3
forma	226	567	249	575	612	811	3
rotunda	252	567	282	575	612	811	3
la	285	567	292	575	612	811	3
implicación	40	577	85	585	612	811	3
etiológica	87	577	124	585	612	811	3
del	127	577	139	585	612	811	3
timerosal.	141	577	179	585	612	811	3
Los	182	577	194	585	612	811	3
resultados	197	577	236	585	612	811	3
de	239	577	248	585	612	811	3
otros	250	577	270	585	612	811	3
estu-	272	577	292	585	612	811	3
dios	40	588	56	596	612	811	3
publicados	58	588	100	596	612	811	3
posteriormente,	102	588	163	596	612	811	3
como	165	588	186	596	612	811	3
el	188	588	195	596	612	811	3
de	197	588	206	596	612	811	3
Thompson	208	588	249	596	612	811	3
et	251	588	258	596	612	811	3
al.	260	588	269	596	612	811	3
33	269	586	276	592	612	811	3
y	279	588	283	596	612	811	3
el	285	588	292	596	612	811	3
de	40	598	50	606	612	811	3
Price	52	598	71	606	612	811	3
et	73	598	80	606	612	811	3
al.	82	598	91	606	612	811	3
34	91	597	98	603	612	811	3
corroboran	101	598	143	606	612	811	3
la	145	598	152	606	612	811	3
conclusión.	154	598	197	606	612	811	3
Vale	52	609	69	617	612	811	3
la	71	609	78	617	612	811	3
pena	80	609	98	617	612	811	3
destacar	100	609	132	617	612	811	3
que,	134	609	150	617	612	811	3
en	152	609	162	617	612	811	3
1999,	164	609	185	617	612	811	3
la	187	609	194	617	612	811	3
Food	196	609	214	617	612	811	3
and	216	609	230	617	612	811	3
Drugs	232	609	255	617	612	811	3
Adminis-	257	609	292	617	612	811	3
tration	40	619	67	627	612	811	3
(FDA)	69	619	91	627	612	811	3
estadounidense	94	619	154	627	612	811	3
consideró	156	619	194	627	612	811	3
que	196	619	211	627	612	811	3
la	213	619	220	627	612	811	3
dosis	223	619	242	627	612	811	3
de	245	619	254	627	612	811	3
mercurio	257	619	292	627	612	811	3
a	40	630	45	637	612	811	3
la	48	630	55	637	612	811	3
que	59	630	73	637	612	811	3
se	77	630	85	637	612	811	3
exponía	89	630	119	637	612	811	3
a	123	630	127	637	612	811	3
los	131	630	142	637	612	811	3
niños	145	630	166	637	612	811	3
que	170	630	184	637	612	811	3
completaban	188	630	238	637	612	811	3
el	241	630	248	637	612	811	3
calendario	252	630	292	637	612	811	3
de	40	640	50	648	612	811	3
vacunación	52	640	95	648	612	811	3
oﬁcial	98	640	121	648	612	811	3
podía	123	640	144	648	612	811	3
exceder	147	640	177	648	612	811	3
los	179	640	190	648	612	811	3
límites	192	640	218	648	612	811	3
establecidos	221	640	268	648	612	811	3
por	270	640	283	648	612	811	3
la	285	640	292	648	612	811	3
Environmental	40	650	97	658	612	811	3
Protection	100	650	139	658	612	811	3
Agency	142	650	170	658	612	811	3
(EPA),	172	650	195	658	612	811	3
por	197	650	211	658	612	811	3
lo	213	650	220	658	612	811	3
que,	223	650	239	658	612	811	3
en	241	650	251	658	612	811	3
aplicación	253	650	292	658	612	811	3
del	40	661	52	669	612	811	3
principio	54	661	89	669	612	811	3
de	91	661	100	669	612	811	3
precaución,	102	661	146	669	612	811	3
la	148	661	155	669	612	811	3
Academia	157	661	195	669	612	811	3
Americana	197	661	238	669	612	811	3
de	240	661	249	669	612	811	3
Pediatría	251	661	285	669	612	811	3
y	287	661	292	669	612	811	3
el	40	671	47	679	612	811	3
Servicio	49	671	80	679	612	811	3
de	82	671	91	679	612	811	3
Salud	93	671	114	679	612	811	3
Pública	116	671	144	679	612	811	3
de	146	671	155	679	612	811	3
Estados	158	671	187	679	612	811	3
Unidos	189	671	216	679	612	811	3
instaron	218	671	249	679	612	811	3
a	251	671	256	679	612	811	3
los	258	671	269	679	612	811	3
fabri-	271	671	292	679	612	811	3
cantes	40	682	65	690	612	811	3
a	68	682	72	690	612	811	3
que	76	682	90	690	612	811	3
prescindieran	93	682	145	690	612	811	3
del	149	682	160	690	612	811	3
timerosal	164	682	200	690	612	811	3
tan	203	682	216	690	612	811	3
pronto	219	682	245	690	612	811	3
como	248	682	269	690	612	811	3
fuera	272	682	292	690	612	811	3
posible.	40	692	70	700	612	811	3
Conviene	52	703	88	711	612	811	3
puntualizar	91	703	135	711	612	811	3
que	139	703	153	711	612	811	3
los	156	703	167	711	612	811	3
límites	170	703	196	711	612	811	3
de	200	703	209	711	612	811	3
la	212	703	219	711	612	811	3
EPA	222	703	237	711	612	811	3
se	240	703	249	711	612	811	3
reﬁeren	252	703	282	711	612	811	3
al	285	703	292	711	612	811	3
metilmercurio,	40	713	97	721	612	811	3
un	99	713	109	721	612	811	3
compuesto	112	713	154	721	612	811	3
del	156	713	167	721	612	811	3
que	170	713	184	721	612	811	3
lamentablemente	186	713	253	721	612	811	3
se	255	713	263	721	612	811	3
conoce	265	713	292	721	612	811	3
bien	40	724	57	732	612	811	3
su	62	724	70	732	612	811	3
toxicidad	75	724	110	732	612	811	3
como	115	724	136	732	612	811	3
atestigua	141	724	176	732	612	811	3
la	180	724	187	732	612	811	3
epidemia	192	724	227	732	612	811	3
de	232	724	241	732	612	811	3
la	246	724	252	732	612	811	3
Bahía	257	724	278	732	612	811	3
de	283	724	292	732	612	811	3
Minamata,	40	734	81	742	612	811	3
donde	85	734	109	742	612	811	3
entre	113	734	133	742	612	811	3
1953	137	734	157	742	612	811	3
y	160	734	165	742	612	811	3
1965	169	734	188	742	612	811	3
se	192	734	200	742	612	811	3
contabilizaron	204	734	259	742	612	811	3
más	263	734	279	742	612	811	3
de	283	734	292	742	612	811	3
100	40	745	55	753	612	811	3
muertes	57	745	89	753	612	811	3
atribuibles	91	745	132	753	612	811	3
a	134	745	138	753	612	811	3
la	140	745	147	753	612	811	3
intoxicación	149	745	196	753	612	811	3
por	198	745	211	753	612	811	3
metilmercurio	213	745	268	753	612	811	3
35	268	743	276	749	612	811	3
.	276	745	278	753	612	811	3
Sin	280	745	292	753	612	811	3
embargo,	310	65	346	73	612	811	3
el	347	65	354	73	612	811	3
timerosal	356	65	392	73	612	811	3
es	393	65	401	73	612	811	3
un	403	65	413	73	612	811	3
mercurial	414	65	452	73	612	811	3
etilado,	453	65	481	73	612	811	3
no	483	65	493	73	612	811	3
metilado.	494	65	530	73	612	811	3
Aunque	532	65	561	73	612	811	3
ambas	310	75	335	83	612	811	3
moléculas	337	75	376	83	612	811	3
diﬁeren	378	75	408	83	612	811	3
en	410	75	419	83	612	811	3
un	421	75	431	83	612	811	3
solo	434	75	449	83	612	811	3
átomo	451	75	476	83	612	811	3
de	478	75	488	83	612	811	3
carbono,	490	75	523	83	612	811	3
es	525	75	533	83	612	811	3
mucho	535	75	561	83	612	811	3
más	310	86	326	94	612	811	3
fácil	329	86	345	94	612	811	3
la	348	86	354	94	612	811	3
excreción	358	86	394	94	612	811	3
renal	397	86	417	94	612	811	3
de	420	86	429	94	612	811	3
la	432	86	439	94	612	811	3
primera,	442	86	475	94	612	811	3
lo	478	86	485	94	612	811	3
que	488	86	502	94	612	811	3
hace	505	86	523	94	612	811	3
improba-	526	86	561	94	612	811	3
ble	310	96	322	104	612	811	3
su	324	96	333	104	612	811	3
acumulación	335	96	384	104	612	811	3
orgánica.	387	96	421	104	612	811	3
De	424	96	434	104	612	811	3
ahí	436	96	448	104	612	811	3
que	451	96	465	104	612	811	3
lo	467	96	475	104	612	811	3
que	477	96	491	104	612	811	3
pretendía	494	96	531	104	612	811	3
ser	533	96	545	104	612	811	3
una	547	96	561	104	612	811	3
prudente	310	106	345	114	612	811	3
recomendación	347	106	405	114	612	811	3
tuviera	407	106	434	114	612	811	3
unos	436	106	454	114	612	811	3
efectos	455	106	482	114	612	811	3
adversos	484	106	517	114	612	811	3
despropor-	519	106	561	114	612	811	3
cionados.	310	117	346	125	612	811	3
Así,	347	117	361	125	612	811	3
un	363	117	373	125	612	811	3
10%	375	117	389	125	612	811	3
de	391	117	400	125	612	811	3
los	402	117	413	125	612	811	3
hospitales	415	117	454	125	612	811	3
americanos	456	117	499	125	612	811	3
suspendieron	501	117	553	125	612	811	3
la	555	117	561	125	612	811	3
vacunación	310	127	353	135	612	811	3
neonatal	356	127	389	135	612	811	3
de	392	127	401	135	612	811	3
hepatitis	403	127	437	135	612	811	3
B,	439	127	446	135	612	811	3
con	449	127	463	135	612	811	3
independencia	465	127	521	135	612	811	3
del	524	127	536	135	612	811	3
riesgo	538	127	561	135	612	811	3
al	310	138	317	146	612	811	3
que	319	138	333	146	612	811	3
estuvieran	335	138	375	146	612	811	3
expuestos,	378	138	418	146	612	811	3
lo	420	138	427	146	612	811	3
que	430	138	444	146	612	811	3
tuvo	446	138	463	146	612	811	3
trágicas	465	138	495	146	612	811	3
consecuencias	497	138	552	146	612	811	3
36	552	137	559	142	612	811	3
.	560	138	561	146	612	811	3
Por	310	148	323	156	612	811	3
otro	324	148	340	156	612	811	3
lado,	342	148	360	156	612	811	3
y	362	148	366	156	612	811	3
puesto	368	148	394	156	612	811	3
que	396	148	410	156	612	811	3
desde	411	148	434	156	612	811	3
1988	435	148	455	156	612	811	3
se	456	148	464	156	612	811	3
había	466	148	487	156	612	811	3
creado	488	148	514	156	612	811	3
el	516	148	523	156	612	811	3
programa	524	148	561	156	612	811	3
federal	310	159	336	167	612	811	3
de	339	159	348	167	612	811	3
compensación	350	159	405	167	612	811	3
de	407	159	416	167	612	811	3
los	418	159	429	167	612	811	3
efectos	431	159	458	167	612	811	3
adversos	460	159	494	167	612	811	3
de	496	159	505	167	612	811	3
las	507	159	518	167	612	811	3
vacunas,	520	159	553	167	612	811	3
al	555	159	561	167	612	811	3
sospechar	310	169	348	177	612	811	3
que	351	169	365	177	612	811	3
la	367	169	374	177	612	811	3
vacuna	376	169	404	177	612	811	3
triple	406	169	427	177	612	811	3
bacteriana	429	169	469	177	612	811	3
(DPT)	472	169	493	177	612	811	3
pudiera	496	169	525	177	612	811	3
provocar	528	169	561	177	612	811	3
una	310	180	324	188	612	811	3
encefalopatía,	327	180	380	188	612	811	3
los	383	180	394	188	612	811	3
padres	397	180	422	188	612	811	3
de	425	180	435	188	612	811	3
los	438	180	448	188	612	811	3
niños	451	180	472	188	612	811	3
autistas	475	180	505	188	612	811	3
quedaron	508	180	544	188	612	811	3
aún	547	180	561	188	612	811	3
más	310	190	326	198	612	811	3
convencidos	329	190	376	198	612	811	3
de	379	190	388	198	612	811	3
sus	391	190	404	198	612	811	3
sospechas,	407	190	447	198	612	811	3
de	450	190	460	198	612	811	3
modo	463	190	485	198	612	811	3
que	488	190	502	198	612	811	3
fueron	505	190	530	198	612	811	3
más	533	190	549	198	612	811	3
de	552	190	561	198	612	811	3
5.000	310	201	331	209	612	811	3
las	332	201	343	209	612	811	3
reclamaciones	344	201	399	209	612	811	3
presentadas.	400	201	448	209	612	811	3
Naturalmente,	449	201	504	209	612	811	3
un	506	201	516	209	612	811	3
niño	517	201	534	209	612	811	3
autista	536	201	561	209	612	811	3
requiere	310	211	342	219	612	811	3
una	344	211	358	219	612	811	3
atención	360	211	393	219	612	811	3
cara,	395	211	413	219	612	811	3
además	415	211	444	219	612	811	3
de	446	211	455	219	612	811	3
que	457	211	471	219	612	811	3
algunos	473	211	503	219	612	811	3
padres	505	211	531	219	612	811	3
se	533	211	541	219	612	811	3
sien-	542	211	561	219	612	811	3
ten,	310	222	324	229	612	811	3
si	326	222	332	229	612	811	3
no	334	222	344	229	612	811	3
aliviados,	346	222	382	229	612	811	3
al	383	222	390	229	612	811	3
menos	392	222	418	229	612	811	3
más	419	222	435	229	612	811	3
conformados	437	222	487	229	612	811	3
si	489	222	495	229	612	811	3
se	497	222	505	229	612	811	3
identiﬁca	507	222	543	229	612	811	3
a	544	222	549	229	612	811	3
los	551	222	561	229	612	811	3
culpables.	310	232	348	240	612	811	3
Consecuencias	310	263	368	271	612	811	3
sanitarias	370	263	409	271	612	811	3
En	322	284	332	292	612	811	3
cualquier	334	284	370	292	612	811	3
caso,	373	284	391	292	612	811	3
un	394	284	404	292	612	811	3
fraude,	407	284	433	292	612	811	3
que	436	284	450	292	612	811	3
pasó	453	284	470	292	612	811	3
inadvertido	473	284	517	292	612	811	3
al	520	284	527	292	612	811	3
The	529	284	542	292	612	811	3
Lan-	545	284	561	292	612	811	3
cet	310	295	321	303	612	811	3
y	322	295	327	303	612	811	3
a	329	295	333	303	612	811	3
alguno	335	295	361	303	612	811	3
de	363	295	372	303	612	811	3
los	374	295	385	303	612	811	3
coautores,	386	295	426	303	612	811	3
contribuyó	427	295	469	303	612	811	3
a	471	295	475	303	612	811	3
disminuir	477	295	514	303	612	811	3
la	516	295	523	303	612	811	3
cobertura	524	295	561	303	612	811	3
vacunal.	310	305	341	313	612	811	3
En	344	305	354	313	612	811	3
1997,	357	305	378	313	612	811	3
10	380	305	390	313	612	811	3
años	393	305	411	313	612	811	3
después	413	305	444	313	612	811	3
de	447	305	456	313	612	811	3
haber	459	305	481	313	612	811	3
introducido	484	305	528	313	612	811	3
la	531	305	538	313	612	811	3
triple	541	305	561	313	612	811	3
vírica	310	316	331	324	612	811	3
en	333	316	342	324	612	811	3
Reino	344	316	365	324	612	811	3
Unido,	367	316	392	324	612	811	3
la	394	316	401	324	612	811	3
proporción	402	316	444	324	612	811	3
de	446	316	455	324	612	811	3
vacunados	457	316	497	324	612	811	3
era	499	316	511	324	612	811	3
del	513	316	525	324	612	811	3
92%,	526	316	543	324	612	811	3
cifra	545	316	561	324	612	811	3
que	310	326	324	334	612	811	3
cayó	326	326	343	334	612	811	3
abruptamente	345	326	400	334	612	811	3
en	402	326	411	334	612	811	3
1998	413	326	432	334	612	811	3
y	434	326	438	334	612	811	3
llegó	440	326	459	334	612	811	3
al	461	326	467	334	612	811	3
83%	469	326	484	334	612	811	3
en	486	326	495	334	612	811	3
2002,	497	326	518	334	612	811	3
con	520	326	534	334	612	811	3
el	536	326	542	334	612	811	3
con-	544	326	561	334	612	811	3
siguiente	310	337	345	345	612	811	3
desvelo	347	337	376	345	612	811	3
de	377	337	386	345	612	811	3
las	388	337	399	345	612	811	3
autoridades	400	337	445	345	612	811	3
sanitarias,	447	337	486	345	612	811	3
puesto	487	337	513	345	612	811	3
que	515	337	529	345	612	811	3
el	531	337	537	345	612	811	3
dintel	539	337	561	345	612	811	3
en	310	347	319	355	612	811	3
el	322	347	329	355	612	811	3
que	331	347	345	355	612	811	3
opera	348	347	369	355	612	811	3
la	372	347	379	355	612	811	3
inmunidad	381	347	423	355	612	811	3
colectiva	426	347	459	355	612	811	3
se	462	347	470	355	612	811	3
estima	472	347	498	355	612	811	3
que	500	347	515	355	612	811	3
oscila	517	347	539	355	612	811	3
entre	541	347	561	355	612	811	3
el	310	358	317	365	612	811	3
92%	319	358	334	365	612	811	3
y	336	358	340	365	612	811	3
el	342	358	349	365	612	811	3
95%	351	358	366	365	612	811	3
para	368	358	385	365	612	811	3
el	387	358	394	365	612	811	3
sarampión	396	358	437	365	612	811	3
37	437	356	444	362	612	811	3
,	445	358	447	365	612	811	3
debe	449	358	467	365	612	811	3
superar	469	358	498	365	612	811	3
el	500	358	507	365	612	811	3
90%	509	358	524	365	612	811	3
para	526	358	543	365	612	811	3
pre-	545	358	561	365	612	811	3
venir	310	368	330	376	612	811	3
brotes	332	368	356	376	612	811	3
de	358	368	367	376	612	811	3
paperas	369	368	399	376	612	811	3
38	399	367	406	373	612	811	3
y	408	368	413	376	612	811	3
se	415	368	423	376	612	811	3
sitúa	425	368	443	376	612	811	3
entre	445	368	466	376	612	811	3
el	467	368	474	376	612	811	3
83%	476	368	491	376	612	811	3
y	493	368	497	376	612	811	3
el	499	368	506	376	612	811	3
90%	508	368	523	376	612	811	3
en	525	368	534	376	612	811	3
el	536	368	543	376	612	811	3
caso	545	368	561	376	612	811	3
de	310	378	319	386	612	811	3
la	322	378	328	386	612	811	3
rubéola	331	378	360	386	612	811	3
39	360	377	367	383	612	811	3
.	367	378	369	386	612	811	3
Disminución	372	378	420	386	612	811	3
que	422	378	437	386	612	811	3
podría	439	378	464	386	612	811	3
facilitar	466	378	495	386	612	811	3
la	497	378	504	386	612	811	3
reaparición	506	378	550	386	612	811	3
de	552	378	561	386	612	811	3
brotes	310	389	334	397	612	811	3
epidémicos	336	389	380	397	612	811	3
de	381	389	391	397	612	811	3
sarampión	393	389	433	397	612	811	3
o	435	389	440	397	612	811	3
de	442	389	451	397	612	811	3
parotiditis,	453	389	494	397	612	811	3
así	496	389	507	397	612	811	3
como	509	389	530	397	612	811	3
aumen-	532	389	561	397	612	811	3
tar	310	399	321	407	612	811	3
la	324	399	331	407	612	811	3
incidencia	334	399	373	407	612	811	3
de	376	399	385	407	612	811	3
rubéola	388	399	417	407	612	811	3
congénita.	420	399	460	407	612	811	3
Riesgos	463	399	491	407	612	811	3
que	494	399	509	407	612	811	3
se	512	399	520	407	612	811	3
amplían	523	399	554	407	612	811	3
a	557	399	561	407	612	811	3
todas	310	410	331	418	612	811	3
aquellas	333	410	364	418	612	811	3
poblaciones	367	410	412	418	612	811	3
en	414	410	424	418	612	811	3
las	426	410	436	418	612	811	3
que	439	410	453	418	612	811	3
la	455	410	462	418	612	811	3
protección	464	410	505	418	612	811	3
es	507	410	515	418	612	811	3
inferior	517	410	546	418	612	811	3
a	548	410	552	418	612	811	3
la	555	410	561	418	612	811	3
necesaria	310	420	346	428	612	811	3
para	348	420	365	428	612	811	3
mantener	367	420	404	428	612	811	3
la	406	420	413	428	612	811	3
inmunidad	415	420	457	428	612	811	3
colectiva.	459	420	495	428	612	811	3
La	322	431	330	439	612	811	3
disminución	334	431	381	439	612	811	3
de	385	431	394	439	612	811	3
la	397	431	404	439	612	811	3
cobertura	407	431	444	439	612	811	3
en	448	431	457	439	612	811	3
Reino	461	431	482	439	612	811	3
Unido	486	431	509	439	612	811	3
muestra	512	431	544	439	612	811	3
una	547	431	561	439	612	811	3
distribución	310	441	356	449	612	811	3
social	360	441	382	449	612	811	3
heterogénea,	386	441	435	449	612	811	3
que	439	441	454	449	612	811	3
afecta	458	441	481	449	612	811	3
más	485	441	500	449	612	811	3
a	505	441	509	449	612	811	3
la	513	441	520	449	612	811	3
población	524	441	561	449	612	811	3
residente	310	452	346	460	612	811	3
en	350	452	359	460	612	811	3
áreas	364	452	384	460	612	811	3
deprimidas	388	452	431	460	612	811	3
40,41	431	450	447	456	612	811	3
.	447	452	449	460	612	811	3
Sin	454	452	466	460	612	811	3
embargo,	470	452	505	460	612	811	3
el	510	452	517	460	612	811	3
declive	521	452	548	460	612	811	3
de	552	452	561	460	612	811	3
la	310	462	317	470	612	811	3
cobertura,	320	462	359	470	612	811	3
que	363	462	377	470	612	811	3
por	380	462	393	470	612	811	3
cierto	397	462	419	470	612	811	3
solo	423	462	438	470	612	811	3
parece	442	462	467	470	612	811	3
recuperarse	470	462	516	470	612	811	3
a	519	462	523	470	612	811	3
partir	527	462	549	470	612	811	3
de	552	462	561	470	612	811	3
2005,	310	473	331	481	612	811	3
es	335	473	343	481	612	811	3
más	346	473	362	481	612	811	3
precoz	366	473	391	481	612	811	3
en	395	473	404	481	612	811	3
los	408	473	419	481	612	811	3
grupos	422	473	449	481	612	811	3
de	452	473	462	481	612	811	3
mayor	465	473	490	481	612	811	3
nivel	493	473	512	481	612	811	3
educativo	516	473	553	481	612	811	3
y	557	473	561	481	612	811	3
se	310	483	318	491	612	811	3
extiende	322	483	355	491	612	811	3
luego	359	483	380	491	612	811	3
a	384	483	388	491	612	811	3
los	392	483	403	491	612	811	3
menos	407	483	432	491	612	811	3
favorecidos,	436	483	482	491	612	811	3
en	485	483	495	491	612	811	3
los	499	483	510	491	612	811	3
que	513	483	528	491	612	811	3
persiste	531	483	561	491	612	811	3
más	310	494	326	501	612	811	3
intensamente	330	494	382	501	612	811	3
42	382	492	389	498	612	811	3
.	390	494	392	501	612	811	3
Tal	396	494	407	501	612	811	3
vez	411	494	424	501	612	811	3
resulte	428	494	454	501	612	811	3
excesivo	458	494	491	501	612	811	3
atribuir	494	494	523	501	612	811	3
la	527	494	534	501	612	811	3
totali-	538	494	561	501	612	811	3
dad	310	504	324	512	612	811	3
de	326	504	336	512	612	811	3
la	338	504	345	512	612	811	3
disminución	347	504	395	512	612	811	3
a	397	504	401	512	612	811	3
las	403	504	414	512	612	811	3
reticencias	416	504	457	512	612	811	3
y	460	504	464	512	612	811	3
rechazos,	467	504	502	512	612	811	3
porque	504	504	532	512	612	811	3
es	534	504	542	512	612	811	3
muy	544	504	561	512	612	811	3
verosímil	310	514	346	522	612	811	3
que	348	514	362	522	612	811	3
otros	365	514	385	522	612	811	3
factores	387	514	418	522	612	811	3
de	420	514	429	522	612	811	3
carácter	432	514	463	522	612	811	3
socioeconómico,	465	514	528	522	612	811	3
como	531	514	552	522	612	811	3
la	555	514	561	522	612	811	3
movilidad	310	525	348	533	612	811	3
de	351	525	360	533	612	811	3
las	362	525	373	533	612	811	3
poblaciones,	375	525	422	533	612	811	3
el	425	525	432	533	612	811	3
tamaño	434	525	463	533	612	811	3
familiar	465	525	495	533	612	811	3
o	497	525	502	533	612	811	3
la	504	525	511	533	612	811	3
presencia	513	525	550	533	612	811	3
de	552	525	561	533	612	811	3
enfermos	310	535	346	543	612	811	3
pediátricos	347	535	390	543	612	811	3
crónicos,	391	535	425	543	612	811	3
afecten	426	535	454	543	612	811	3
el	455	535	462	543	612	811	3
acceso	464	535	489	543	612	811	3
a	490	535	494	543	612	811	3
los	496	535	507	543	612	811	3
servicios	508	535	541	543	612	811	3
sani-	543	535	561	543	612	811	3
tarios,	310	546	334	554	612	811	3
como	337	546	358	554	612	811	3
se	362	546	370	554	612	811	3
reconoce	373	546	408	554	612	811	3
en	411	546	421	554	612	811	3
el	424	546	431	554	612	811	3
reciente	434	546	465	554	612	811	3
brote	469	546	489	554	612	811	3
de	493	546	502	554	612	811	3
sarampión	506	546	546	554	612	811	3
del	550	546	561	554	612	811	3
área	310	556	326	564	612	811	3
suburbial	329	556	365	564	612	811	3
de	368	556	378	564	612	811	3
Lewisham;	381	556	422	564	612	811	3
aunque	425	556	454	564	612	811	3
también	457	556	489	564	612	811	3
tiene	492	556	511	564	612	811	3
inﬂuencia	514	556	552	564	612	811	3
el	555	556	561	564	612	811	3
rechazo	310	567	340	575	612	811	3
explícito	342	567	375	575	612	811	3
de	378	567	387	575	612	811	3
algunos	390	567	420	575	612	811	3
padres,	422	567	450	575	612	811	3
sobre	452	567	473	575	612	811	3
todo	476	567	493	575	612	811	3
de	496	567	505	575	612	811	3
clase	508	567	526	575	612	811	3
media,	529	567	555	575	612	811	3
a	557	567	561	575	612	811	3
la	310	577	317	585	612	811	3
vacunación	319	577	362	585	612	811	3
43	362	576	369	582	612	811	3
.	370	577	372	585	612	811	3
Los	322	588	334	596	612	811	3
recientes	336	588	371	596	612	811	3
brotes	373	588	397	596	612	811	3
epidémicos	398	588	442	596	612	811	3
de	444	588	453	596	612	811	3
sarampión	455	588	495	596	612	811	3
en	497	588	506	596	612	811	3
distintas	508	588	541	596	612	811	3
loca-	543	588	561	596	612	811	3
lidades	310	598	337	606	612	811	3
españolas	339	598	377	606	612	811	3
ilustran	378	598	408	606	612	811	3
esta	410	598	425	606	612	811	3
posibilidad,	427	598	471	606	612	811	3
que	473	598	487	606	612	811	3
llega	489	598	507	606	612	811	3
al	509	598	516	606	612	811	3
extremo	518	598	550	606	612	811	3
de	552	598	561	606	612	811	3
recurrir	310	609	339	617	612	811	3
a	342	609	346	617	612	811	3
la	349	609	356	617	612	811	3
autoridad	359	609	396	617	612	811	3
judicial	399	609	427	617	612	811	3
como	430	609	451	617	612	811	3
pasó	454	609	472	617	612	811	3
con	474	609	488	617	612	811	3
el	491	609	498	617	612	811	3
brote	501	609	521	617	612	811	3
del	524	609	536	617	612	811	3
Albai-	539	609	561	617	612	811	3
cín,	310	619	323	627	612	811	3
en	326	619	335	627	612	811	3
la	338	619	345	627	612	811	3
ciudad	347	619	373	627	612	811	3
de	376	619	385	627	612	811	3
Granada	388	619	420	627	612	811	3
44	420	618	427	624	612	811	3
.	427	619	429	627	612	811	3
Precisamente,	432	619	485	627	612	811	3
a	488	619	492	627	612	811	3
ﬁnales	495	619	520	627	612	811	3
de	523	619	532	627	612	811	3
abril	535	619	552	627	612	811	3
la	555	619	561	627	612	811	3
oﬁcina	310	630	336	637	612	811	3
europea	338	630	369	637	612	811	3
de	372	630	381	637	612	811	3
la	384	630	390	637	612	811	3
Organización	393	630	443	637	612	811	3
Mundial	446	630	478	637	612	811	3
de	480	630	490	637	612	811	3
la	492	630	499	637	612	811	3
Salud	502	630	523	637	612	811	3
(OMS)	525	630	550	637	612	811	3
ha	552	630	561	637	612	811	3
alertado	310	640	341	648	612	811	3
del	343	640	355	648	612	811	3
marcado	357	640	390	648	612	811	3
aumento	392	640	426	648	612	811	3
de	427	640	437	648	612	811	3
nuevos	438	640	466	648	612	811	3
casos	467	640	488	648	612	811	3
de	490	640	499	648	612	811	3
sarampión	501	640	541	648	612	811	3
noti-	543	640	561	648	612	811	3
ﬁcados	310	650	337	658	612	811	3
durante	338	650	368	658	612	811	3
los	370	650	381	658	612	811	3
primeros	382	650	417	658	612	811	3
meses	418	650	442	658	612	811	3
del	443	650	455	658	612	811	3
año	457	650	471	658	612	811	3
2011	472	650	491	658	612	811	3
45	491	649	499	655	612	811	3
,	499	650	501	658	612	811	3
en	502	650	512	658	612	811	3
particular	513	650	551	658	612	811	3
en	552	650	561	658	612	811	3
Francia,	310	661	340	669	612	811	3
pero	341	661	359	669	612	811	3
también	361	661	393	669	612	811	3
en	395	661	404	669	612	811	3
Cataluña,	406	661	441	669	612	811	3
donde	443	661	467	669	612	811	3
se	469	661	477	669	612	811	3
ha	479	661	489	669	612	811	3
evaluado	491	661	525	669	612	811	3
reciente-	527	661	561	669	612	811	3
mente	310	671	334	679	612	811	3
la	336	671	342	679	612	811	3
efectividad	344	671	386	679	612	811	3
de	387	671	396	679	612	811	3
la	398	671	405	679	612	811	3
vacuna	406	671	433	679	612	811	3
para	434	671	451	679	612	811	3
controlar	452	671	487	679	612	811	3
un	489	671	499	679	612	811	3
brote	500	671	520	679	612	811	3
epidémico	522	671	561	679	612	811	3
escolar	310	682	337	690	612	811	3
de	339	682	348	690	612	811	3
sarampión	350	682	391	690	612	811	3
46	391	680	398	686	612	811	3
.	398	682	400	690	612	811	3
Conviene	322	692	357	700	612	811	3
analizar	361	692	391	700	612	811	3
con	395	692	408	700	612	811	3
cautela	412	692	439	700	612	811	3
las	443	692	453	700	612	811	3
causas	457	692	481	700	612	811	3
del	485	692	497	700	612	811	3
descenso	500	692	535	700	612	811	3
de	538	692	548	700	612	811	3
las	551	692	561	700	612	811	3
coberturas	310	703	351	711	612	811	3
vacunales,	353	703	393	711	612	811	3
de	396	703	405	711	612	811	3
modo	408	703	430	711	612	811	3
que	432	703	446	711	612	811	3
las	449	703	460	711	612	811	3
políticas	462	703	494	711	612	811	3
de	497	703	506	711	612	811	3
inmunización	509	703	561	711	612	811	3
sean	310	713	327	721	612	811	3
lo	330	713	337	721	612	811	3
más	340	713	356	721	612	811	3
adecuadas	359	713	399	721	612	811	3
posibles.	402	713	435	721	612	811	3
En	438	713	448	721	612	811	3
este	451	713	466	721	612	811	3
sentido,	469	713	499	721	612	811	3
deben	502	713	526	721	612	811	3
conside-	529	713	561	721	612	811	3
rarse	310	724	329	732	612	811	3
tanto	332	724	352	732	612	811	3
aquellos	355	724	387	732	612	811	3
factores	390	724	421	732	612	811	3
vinculados	424	724	465	732	612	811	3
con	468	724	482	732	612	811	3
los	485	724	496	732	612	811	3
movimientos	499	724	549	732	612	811	3
de	552	724	561	732	612	811	3
población	310	734	347	742	612	811	3
relacionados	350	734	399	742	612	811	3
con	402	734	415	742	612	811	3
la	418	734	425	742	612	811	3
emigración	428	734	471	742	612	811	3
y	474	734	478	742	612	811	3
el	481	734	488	742	612	811	3
turismo,	491	734	523	742	612	811	3
la	526	734	533	742	612	811	3
persis-	535	734	561	742	612	811	3
tencia	310	745	333	753	612	811	3
de	336	745	345	753	612	811	3
grupos	348	745	374	753	612	811	3
objeto	376	745	400	753	612	811	3
de	403	745	412	753	612	811	3
exclusión	415	745	451	753	612	811	3
social	454	745	475	753	612	811	3
y	478	745	482	753	612	811	3
sanitaria,	485	745	520	753	612	811	3
etc.,	523	745	538	753	612	811	3
como	540	745	561	753	612	811	3
A.	235	46	240	52	612	811	4
Segura	242	46	262	52	612	811	4
Benedicto	263	46	292	52	612	811	4
/	293	46	295	52	612	811	4
Gac	297	46	308	52	612	811	4
Sanit.	310	46	326	52	612	811	4
2012;26(4):366–371	328	46	389	52	612	811	4
los	51	65	62	73	612	811	4
derivados	65	65	102	73	612	811	4
de	105	65	115	73	612	811	4
eventuales	118	65	159	73	612	811	4
rechazos	162	65	196	73	612	811	4
o	199	65	203	73	612	811	4
al	206	65	213	73	612	811	4
reticencias	245	65	286	73	612	811	4
a	289	65	293	73	612	811	4
la	296	65	303	73	612	811	4
vacunación.	51	75	96	83	612	811	4
Las	51	102	64	110	612	811	4
razones	66	102	97	110	612	811	4
del	99	102	112	110	612	811	4
rechazo:	114	102	148	110	612	811	4
un	150	102	161	110	612	811	4
poco	163	102	182	110	612	811	4
de	184	102	194	110	612	811	4
historia	196	102	227	110	612	811	4
La	63	123	72	131	612	811	4
propuesta	75	123	113	131	612	811	4
de	117	123	126	131	612	811	4
introducir	129	123	168	131	612	811	4
en	171	123	180	131	612	811	4
Inglaterra	184	123	221	131	612	811	4
la	224	123	231	131	612	811	4
inoculación	234	123	278	131	612	811	4
como	282	123	303	131	612	811	4
intervención	51	133	100	141	612	811	4
proﬁláctica	103	133	146	141	612	811	4
a	149	133	153	141	612	811	4
principios	156	133	195	141	612	811	4
del	198	133	210	141	612	811	4
siglo	213	133	231	141	612	811	4
xviii	234	135	250	142	612	811	4
chocó	254	133	276	141	612	811	4
con	279	133	293	141	612	811	4
la	296	133	303	141	612	811	4
férrea	51	144	74	152	612	811	4
resistencia	77	144	117	152	612	811	4
de	120	144	130	152	612	811	4
buena	132	144	156	152	612	811	4
parte	159	144	179	152	612	811	4
del	181	144	193	152	612	811	4
colectivo	196	144	230	152	612	811	4
médico	233	144	261	152	612	811	4
†	261	141	264	149	612	811	4
.	264	144	266	152	612	811	4
Lo	269	144	278	152	612	811	4
cierto	281	144	303	152	612	811	4
es	51	154	59	162	612	811	4
que,	63	154	79	162	612	811	4
a	82	154	86	162	612	811	4
pesar	90	154	111	162	612	811	4
de	114	154	123	162	612	811	4
la	127	154	133	162	612	811	4
evaluación	137	154	178	162	612	811	4
de	181	154	191	162	612	811	4
Bernouilli	194	154	231	162	612	811	4
47	231	153	239	159	612	811	4
que	239	154	253	162	612	811	4
mostraba	257	154	293	162	612	811	4
el	296	154	303	162	612	811	4
impacto	51	165	82	173	612	811	4
positivo	84	165	115	173	612	811	4
en	116	165	126	173	612	811	4
la	127	165	134	173	612	811	4
reducción	135	165	173	173	612	811	4
de	175	165	184	173	612	811	4
la	186	165	192	173	612	811	4
mortalidad,	194	165	238	173	612	811	4
en	240	165	249	173	612	811	4
muchos	251	165	281	173	612	811	4
casos	282	165	303	173	612	811	4
se	51	175	59	183	612	811	4
conseguía	61	175	99	183	612	811	4
simplemente	101	175	151	183	612	811	4
propagar	153	175	187	183	612	811	4
el	189	175	196	183	612	811	4
contagio.	197	175	232	183	612	811	4
El	234	175	241	183	612	811	4
reconocimiento	243	175	303	183	612	811	4
implícito	51	185	86	193	612	811	4
de	87	185	96	193	612	811	4
que	98	185	112	193	612	811	4
la	113	185	120	193	612	811	4
viruela	122	185	148	193	612	811	4
de	150	185	159	193	612	811	4
las	160	185	171	193	612	811	4
vacas,	172	185	195	193	612	811	4
mucho	196	185	223	193	612	811	4
menos	224	185	250	193	612	811	4
grave	251	185	272	193	612	811	4
para	274	185	290	193	612	811	4
los	292	185	303	193	612	811	4
humanos,	51	196	89	204	612	811	4
compartía	91	196	130	204	612	811	4
respuesta	132	196	169	204	612	811	4
inmunitaria	171	196	216	204	612	811	4
con	218	196	232	204	612	811	4
la	234	196	241	204	612	811	4
viruela	243	196	269	204	612	811	4
humana	271	196	303	204	612	811	4
permitió	51	206	84	214	612	811	4
a	86	206	91	214	612	811	4
Jenner	92	206	117	214	612	811	4
sustituir	119	206	151	214	612	811	4
un	153	206	163	214	612	811	4
virus	165	206	184	214	612	811	4
por	185	206	198	214	612	811	4
otro	200	206	216	214	612	811	4
y	218	206	223	214	612	811	4
pasar	224	206	245	214	612	811	4
de	247	206	256	214	612	811	4
la	258	206	265	214	612	811	4
varioliza-	267	206	303	214	612	811	4
ción	51	217	67	225	612	811	4
a	70	217	74	225	612	811	4
la	76	217	83	225	612	811	4
vacunación.	85	217	131	225	612	811	4
Un	133	217	144	225	612	811	4
procedimiento	146	217	202	225	612	811	4
mucho	205	217	231	225	612	811	4
más	233	217	249	225	612	811	4
seguro	251	217	277	225	612	811	4
que	279	217	294	225	612	811	4
el	296	217	303	225	612	811	4
anterior,	51	227	84	235	612	811	4
pero	87	227	104	235	612	811	4
en	107	227	116	235	612	811	4
absoluto	119	227	152	235	612	811	4
inocuo.	155	227	183	235	612	811	4
De	185	227	196	235	612	811	4
ahí	199	227	210	235	612	811	4
que,	213	227	229	235	612	811	4
aun	232	227	246	235	612	811	4
siendo	249	227	274	235	612	811	4
menos	277	227	303	235	612	811	4
intensas,	51	238	85	246	612	811	4
las	88	238	99	246	612	811	4
reacciones	102	238	143	246	612	811	4
de	146	238	156	246	612	811	4
rechazo	159	238	189	246	612	811	4
persistieran,	193	238	240	246	612	811	4
como	243	238	264	246	612	811	4
ilustra	268	238	292	246	612	811	4
la	296	238	303	246	612	811	4
viñeta	51	248	75	256	612	811	4
satírica	78	248	106	256	612	811	4
de	109	248	118	256	612	811	4
James	121	248	144	256	612	811	4
Gillray	147	248	173	256	612	811	4
«La	176	247	188	257	612	811	4
viruela	191	248	217	256	612	811	4
vacuna	221	248	248	256	612	811	4
o	251	248	256	256	612	811	4
los	259	248	270	256	612	811	4
maravi-	273	248	303	256	612	811	4
llosos	51	259	73	267	612	811	4
efectos	75	259	102	267	612	811	4
de	105	259	114	267	612	811	4
la	116	259	123	267	612	811	4
nueva	125	259	148	267	612	811	4
inoculación»	151	259	198	267	612	811	4
de	201	259	210	267	612	811	4
1802,	212	259	234	267	612	811	4
en	236	259	245	267	612	811	4
la	248	259	254	267	612	811	4
que	257	259	271	267	612	811	4
aparece	273	259	303	267	612	811	4
Edward	51	269	81	277	612	811	4
Jenner	83	269	107	277	612	811	4
rodeado	109	269	141	277	612	811	4
de	143	269	152	277	612	811	4
pacientes	154	269	190	277	612	811	4
a	192	269	197	277	612	811	4
quienes	199	269	228	277	612	811	4
les	231	269	241	277	612	811	4
crecen	243	269	268	277	612	811	4
ubres	270	269	291	277	612	811	4
de	293	269	303	277	612	811	4
vaca	51	280	68	288	612	811	4
en	71	280	81	288	612	811	4
los	84	280	95	288	612	811	4
puntos	97	280	124	288	612	811	4
de	127	280	136	288	612	811	4
introducción	139	280	188	288	612	811	4
de	191	280	200	288	612	811	4
la	203	280	210	288	612	811	4
vacuna.	213	280	242	288	612	811	4
Ilustración	245	280	286	288	612	811	4
que	289	280	303	288	612	811	4
reproducía	51	290	93	298	612	811	4
un	96	290	106	298	612	811	4
artículo	109	290	139	298	612	811	4
reciente	142	290	173	298	612	811	4
contra	176	290	200	298	612	811	4
los	204	290	215	298	612	811	4
antivacunacionistas	218	290	293	298	612	811	4
48	293	289	300	295	612	811	4
,	301	290	303	298	612	811	4
que	51	301	65	309	612	811	4
solo	70	301	86	309	612	811	4
admite	90	301	117	309	612	811	4
como	122	301	143	309	612	811	4
razones	147	301	177	309	612	811	4
de	181	301	191	309	612	811	4
la	195	301	202	309	612	811	4
oposición	207	301	243	309	612	811	4
a	248	301	252	309	612	811	4
las	257	301	267	309	612	811	4
vacunas	272	301	303	309	612	811	4
la	51	311	58	319	612	811	4
ignorancia	62	311	102	319	612	811	4
o	106	311	111	319	612	811	4
la	115	311	122	319	612	811	4
mala	126	311	145	319	612	811	4
fe.	149	311	158	319	612	811	4
Si	162	311	169	319	612	811	4
bien	173	311	189	319	612	811	4
la	194	311	200	319	612	811	4
oposición	204	311	241	319	612	811	4
de	245	311	254	319	612	811	4
la	259	311	265	319	612	811	4
sociedad	269	311	303	319	612	811	4
inglesa	51	321	78	329	612	811	4
de	81	321	90	329	612	811	4
los	93	321	104	329	612	811	4
albores	107	321	134	329	612	811	4
del	137	321	149	329	612	811	4
siglo	152	321	170	329	612	811	4
xix	172	323	184	331	612	811	4
a	187	321	191	329	612	811	4
la	194	321	201	329	612	811	4
vacunación	203	321	247	329	612	811	4
resulta,	249	321	278	329	612	811	4
desde	280	321	303	329	612	811	4
nuestra	51	332	80	340	612	811	4
perspectiva	84	332	128	340	612	811	4
actual,	132	332	157	340	612	811	4
reaccionaria,	160	332	209	340	612	811	4
también	213	332	244	340	612	811	4
se	248	332	256	340	612	811	4
produjeron	260	332	303	340	612	811	4
revueltas	51	342	86	350	612	811	4
proletarias,	88	342	131	350	612	811	4
como	132	342	154	350	612	811	4
la	155	342	162	350	612	811	4
famosa	163	342	191	350	612	811	4
de	192	342	202	350	612	811	4
la	203	342	210	350	612	811	4
vacuna	211	342	238	350	612	811	4
en	240	342	249	350	612	811	4
noviembre	251	342	292	350	612	811	4
de	293	342	303	350	612	811	4
1904	51	353	70	361	612	811	4
en	73	353	82	361	612	811	4
Río	85	353	97	361	612	811	4
de	100	353	109	361	612	811	4
Janeiro,	112	353	141	361	612	811	4
que	143	353	157	361	612	811	4
obtuvo	160	353	187	361	612	811	4
el	189	353	196	361	612	811	4
apoyo	199	353	222	361	612	811	4
de	225	353	234	361	612	811	4
un	237	353	247	361	612	811	4
destacamento	249	353	303	361	612	811	4
militar	51	363	77	371	612	811	4
y	80	363	84	371	612	811	4
en	87	363	97	371	612	811	4
la	99	363	106	371	612	811	4
que	109	363	123	371	612	811	4
desﬁlaron	126	363	164	371	612	811	4
pancartas	166	363	203	371	612	811	4
de	206	363	215	371	612	811	4
«¡Abajo	218	362	247	372	612	811	4
la	250	363	257	371	612	811	4
vacunación	260	363	303	371	612	811	4
forzosa!»	51	374	86	382	612	811	4
junto	88	374	108	382	612	811	4
a	110	374	114	382	612	811	4
otras	116	374	135	382	612	811	4
de	137	374	146	382	612	811	4
«¡Larga	148	372	176	383	612	811	4
vida	177	374	194	382	612	811	4
a	195	374	200	382	612	811	4
la	201	374	208	382	612	811	4
clase	210	374	229	382	612	811	4
obrera!»,	230	374	265	382	612	811	4
que	266	374	280	382	612	811	4
reﬂe-	282	374	303	382	612	811	4
jaban	51	384	72	392	612	811	4
el	75	384	82	392	612	811	4
rechazo	84	384	114	392	612	811	4
a	117	384	121	392	612	811	4
la	124	384	130	392	612	811	4
imposición	133	384	175	392	612	811	4
de	178	384	187	392	612	811	4
la	190	384	197	392	612	811	4
autoridad	199	384	236	392	612	811	4
sanitaria,	239	384	274	392	612	811	4
que	277	384	291	392	612	811	4
en	293	384	303	392	612	811	4
casos	51	395	72	403	612	811	4
de	74	395	83	403	612	811	4
ﬁebre	85	395	107	403	612	811	4
amarilla	110	395	141	403	612	811	4
llegaba	143	395	171	403	612	811	4
al	173	395	180	403	612	811	4
desahucio	182	395	220	403	612	811	4
forzoso	223	395	251	403	612	811	4
o	253	395	258	403	612	811	4
incluso	260	395	287	403	612	811	4
a	289	395	294	403	612	811	4
la	296	395	303	403	612	811	4
quema	51	405	77	413	612	811	4
de	79	405	89	413	612	811	4
las	91	405	101	413	612	811	4
casas	103	405	123	413	612	811	4
por	125	405	138	413	612	811	4
parte	141	405	161	413	612	811	4
de	163	405	172	413	612	811	4
la	174	405	181	413	612	811	4
policía	183	405	208	413	612	811	4
49	208	404	215	410	612	811	4
.	216	405	218	413	612	811	4
Es	63	416	72	424	612	811	4
cierto	75	416	97	424	612	811	4
que	100	416	114	424	612	811	4
otras	118	416	137	424	612	811	4
actitudes	140	416	175	424	612	811	4
de	178	416	187	424	612	811	4
oposición	191	416	227	424	612	811	4
a	231	416	235	424	612	811	4
la	238	416	245	424	612	811	4
vacunación	248	416	291	424	612	811	4
se	295	416	303	424	612	811	4
han	51	426	66	434	612	811	4
mostrado	68	426	104	434	612	811	4
más	106	426	122	434	612	811	4
oscuras	124	426	152	434	612	811	4
y	154	426	159	434	612	811	4
recalcitrantes,	161	426	215	434	612	811	4
frente	217	426	240	434	612	811	4
a	242	426	246	434	612	811	4
las	248	426	258	434	612	811	4
que	260	426	275	434	612	811	4
resulta	276	426	303	434	612	811	4
ímprobo	51	437	84	445	612	811	4
razonar;	86	437	118	445	612	811	4
pero	120	437	138	445	612	811	4
escamotear	140	437	184	445	612	811	4
por	186	437	199	445	612	811	4
ello	201	437	215	445	612	811	4
cada	217	437	235	445	612	811	4
vacuna	237	437	264	445	612	811	4
y,	266	437	272	445	612	811	4
todavía	274	437	303	445	612	811	4
más,	51	447	69	455	612	811	4
cada	71	447	88	455	612	811	4
programa	90	447	127	455	612	811	4
de	129	447	138	455	612	811	4
vacunación,	140	447	185	455	612	811	4
a	187	447	191	455	612	811	4
la	193	447	200	455	612	811	4
evaluación	202	447	243	455	612	811	4
y	245	447	249	455	612	811	4
a	251	447	255	455	612	811	4
la	257	447	264	455	612	811	4
crítica,	266	447	291	455	612	811	4
no	293	447	303	455	612	811	4
es	51	457	59	465	612	811	4
una	61	457	76	465	612	811	4
alternativa	78	457	119	465	612	811	4
cientíﬁcamente	121	457	180	465	612	811	4
admisible.	183	457	222	465	612	811	4
La	63	468	72	476	612	811	4
ciencia,	75	468	104	476	612	811	4
aunque	107	468	136	476	612	811	4
pueda	140	468	163	476	612	811	4
utilizarse	167	468	202	476	612	811	4
de	206	468	215	476	612	811	4
forma	219	468	241	476	612	811	4
perversa	245	468	278	476	612	811	4
como	282	468	303	476	612	811	4
sucedáneo,	51	478	94	486	612	811	4
no	95	478	105	486	612	811	4
trata	106	478	125	486	612	811	4
de	126	478	136	486	612	811	4
creencias,	137	478	175	486	612	811	4
sino	176	478	192	486	612	811	4
que	194	478	208	486	612	811	4
busca	210	478	231	486	612	811	4
encontrar	233	478	270	486	612	811	4
la	272	478	278	486	612	811	4
mejor	280	478	303	486	612	811	4
respuesta	51	489	88	497	612	811	4
posible	89	489	117	497	612	811	4
a	118	489	122	497	612	811	4
los	124	489	134	497	612	811	4
fenómenos	136	489	178	497	612	811	4
naturales,	179	489	217	497	612	811	4
y	218	489	223	497	612	811	4
lo	224	489	231	497	612	811	4
hace	232	489	250	497	612	811	4
precisamente	251	489	303	497	612	811	4
mediante	51	499	87	507	612	811	4
la	91	499	97	507	612	811	4
duda	101	499	120	507	612	811	4
y	123	499	127	507	612	811	4
poniendo	131	499	167	507	612	811	4
de	170	499	179	507	612	811	4
forma	182	499	205	507	612	811	4
sistemática	208	499	252	507	612	811	4
a	255	499	259	507	612	811	4
prueba	262	499	289	507	612	811	4
las	292	499	303	507	612	811	4
explicaciones	51	510	103	518	612	811	4
que	106	510	120	518	612	811	4
genera.	123	510	151	518	612	811	4
De	154	510	164	518	612	811	4
ahí	167	510	179	518	612	811	4
que	182	510	196	518	612	811	4
una	199	510	213	518	612	811	4
genuina	216	510	247	518	612	811	4
comunicación	249	510	303	518	612	811	4
cientíﬁca	51	520	86	528	612	811	4
sea	89	520	101	528	612	811	4
a	104	520	109	528	612	811	4
menudo	112	520	143	528	612	811	4
malentendida	146	520	199	528	612	811	4
por	202	520	215	528	612	811	4
el	218	520	225	528	612	811	4
público,	228	520	258	528	612	811	4
sobre	261	520	282	528	612	811	4
todo	285	520	303	528	612	811	4
si	51	531	57	539	612	811	4
se	60	531	69	539	612	811	4
pretende	72	531	106	539	612	811	4
una	109	531	123	539	612	811	4
seguridad	126	531	164	539	612	811	4
completa.	167	531	204	539	612	811	4
Es	207	531	216	539	612	811	4
cierto	219	531	241	539	612	811	4
que	244	531	258	539	612	811	4
hay	261	531	275	539	612	811	4
mane-	278	531	303	539	612	811	4
ras	51	541	63	549	612	811	4
de	65	541	74	549	612	811	4
mejorar	76	541	106	549	612	811	4
la	109	541	115	549	612	811	4
comunicación	117	541	171	549	612	811	4
acerca	173	541	197	549	612	811	4
de	199	541	209	549	612	811	4
los	211	541	221	549	612	811	4
riesgos	224	541	250	549	612	811	4
para	253	541	269	549	612	811	4
la	272	541	278	549	612	811	4
salud,	280	541	303	549	612	811	4
métodos	51	552	84	560	612	811	4
y	86	552	90	560	612	811	4
recomendaciones	92	552	159	560	612	811	4
que	160	552	174	560	612	811	4
no	176	552	186	560	612	811	4
incluyen	187	552	220	560	612	811	4
la	221	552	228	560	612	811	4
descaliﬁcación	229	552	285	560	612	811	4
per-	287	552	303	560	612	811	4
sonal	51	562	71	570	612	811	4
sino	74	562	90	570	612	811	4
el	92	562	99	570	612	811	4
debate	102	562	128	570	612	811	4
de	130	562	140	570	612	811	4
ideas	142	562	162	570	612	811	4
y	164	562	169	570	612	811	4
argumentos	172	562	217	570	612	811	4
50	217	561	224	567	612	811	4
.	225	562	227	570	612	811	4
No	229	562	240	570	612	811	4
hay	243	562	257	570	612	811	4
que	259	562	273	570	612	811	4
olvidar	276	562	303	570	612	811	4
que	51	573	65	580	612	811	4
tanto	67	573	87	580	612	811	4
Wakeﬁeld	89	573	128	580	612	811	4
como	129	573	150	580	612	811	4
Walter-Smith	152	573	204	580	612	811	4
eran	206	573	223	580	612	811	4
médicos	225	573	257	580	612	811	4
de	258	573	267	580	612	811	4
prestigio	269	573	303	580	612	811	4
cuando	51	583	79	591	612	811	4
se	81	583	89	591	612	811	4
desencadenó	90	583	140	591	612	811	4
el	142	583	148	591	612	811	4
episodio.	150	583	184	591	612	811	4
Algo	186	583	203	591	612	811	4
que	204	583	219	591	612	811	4
había	220	583	241	591	612	811	4
pasado	243	583	269	591	612	811	4
también	271	583	303	591	612	811	4
en	51	593	61	601	612	811	4
anteriores	64	593	102	601	612	811	4
controversias,	105	593	159	601	612	811	4
como	162	593	183	601	612	811	4
la	186	593	192	601	612	811	4
que	195	593	209	601	612	811	4
se	212	593	220	601	612	811	4
produjo	223	593	254	601	612	811	4
acerca	257	593	281	601	612	811	4
de	284	593	293	601	612	811	4
la	296	593	303	601	612	811	4
vacuna	51	604	78	612	612	811	4
de	80	604	89	612	612	811	4
la	91	604	98	612	612	811	4
tos	100	604	111	612	612	811	4
ferina,	113	604	137	612	612	811	4
cuando	139	604	167	612	612	811	4
en	169	604	178	612	612	811	4
1948	180	604	199	612	612	811	4
Byers	201	604	222	612	612	811	4
y	223	604	228	612	612	811	4
Moll,	230	604	249	612	612	811	4
de	251	604	260	612	612	811	4
la	262	604	269	612	612	811	4
Facultad	271	604	303	612	612	811	4
de	51	614	61	622	612	811	4
Medicina	62	614	98	622	612	811	4
de	100	614	109	622	612	811	4
Harvard,	111	614	144	622	612	811	4
alertaron	145	614	181	622	612	811	4
de	182	614	192	622	612	811	4
una	194	614	208	622	612	811	4
hipotética	210	614	248	622	612	811	4
relación	250	614	281	622	612	811	4
entre	283	614	303	622	612	811	4
la	51	625	58	633	612	811	4
administración	60	625	118	633	612	811	4
de	120	625	129	633	612	811	4
la	131	625	138	633	612	811	4
vacuna	140	625	167	633	612	811	4
de	169	625	178	633	612	811	4
la	180	625	187	633	612	811	4
tos	189	625	200	633	612	811	4
ferina	202	625	225	633	612	811	4
y	227	625	231	633	612	811	4
la	233	625	240	633	612	811	4
encefalopatía	242	625	293	633	612	811	4
51	293	624	300	629	612	811	4
.	301	625	303	633	612	811	4
A	51	635	57	643	612	811	4
pesar	60	635	80	643	612	811	4
de	84	635	93	643	612	811	4
que	96	635	110	643	612	811	4
no	113	635	123	643	612	811	4
desaconsejaban	126	635	186	643	612	811	4
la	189	635	196	643	612	811	4
vacunación	199	635	242	643	612	811	4
a	245	635	250	643	612	811	4
la	253	635	259	643	612	811	4
vista	262	635	281	643	612	811	4
de	284	635	293	643	612	811	4
la	296	635	303	643	612	811	4
excelente	51	646	88	654	612	811	4
protección	90	646	130	654	612	811	4
conseguida,	132	646	177	654	612	811	4
las	179	646	190	654	612	811	4
reticencias	192	646	233	654	612	811	4
a	235	646	239	654	612	811	4
la	241	646	248	654	612	811	4
vacuna	249	646	277	654	612	811	4
se	278	646	287	654	612	811	4
han	288	646	303	654	612	811	4
mantenido	51	656	93	664	612	811	4
largo	94	656	114	664	612	811	4
tiempo	115	656	142	664	612	811	4
52	142	655	149	661	612	811	4
.	150	656	152	664	612	811	4
Pero	153	656	170	664	612	811	4
como	172	656	193	664	612	811	4
consecuencia	194	656	245	664	612	811	4
del	246	656	258	664	612	811	4
rechazo	259	656	289	664	612	811	4
a	290	656	295	664	612	811	4
la	296	656	303	664	612	811	4
obligación	51	667	91	675	612	811	4
inicial	93	667	116	675	612	811	4
de	118	667	128	675	612	811	4
vacunarse,	130	667	170	675	612	811	4
el	173	667	179	675	612	811	4
requerimiento	182	667	237	675	612	811	4
de	239	667	248	675	612	811	4
la	251	667	257	675	612	811	4
vacunación	260	667	303	675	612	811	4
†	58	701	60	707	612	811	4
Mary	63	703	79	709	612	811	4
Montagu,	80	703	109	709	612	811	4
la	111	703	116	709	612	811	4
esposa	117	703	138	709	612	811	4
del	139	703	148	709	612	811	4
embajador	150	703	182	709	612	811	4
inglés	184	703	202	709	612	811	4
en	203	703	210	709	612	811	4
Constantinopla,	212	703	260	709	612	811	4
escribe	261	703	282	709	612	811	4
el	284	703	289	709	612	811	4
1	290	703	294	709	612	811	4
de	295	703	303	709	612	811	4
abril	51	712	65	718	612	811	4
de	66	712	74	718	612	811	4
1718	75	712	91	718	612	811	4
a	92	712	95	718	612	811	4
su	97	712	103	718	612	811	4
amiga	105	712	123	718	612	811	4
Sara	125	712	138	718	612	811	4
Chiswell	139	712	165	718	612	811	4
reﬁriéndose	166	712	203	718	612	811	4
a	204	712	208	718	612	811	4
la	209	712	214	718	612	811	4
inoculación:	216	712	253	718	612	811	4
«Soy	255	711	268	719	612	811	4
lo	270	712	275	718	612	811	4
bastante	277	712	303	718	612	811	4
patriota	51	720	75	726	612	811	4
para.	78	720	94	726	612	811	4
.	95	719	97	727	612	811	4
.	98	719	100	727	612	811	4
llevar	103	720	120	726	612	811	4
esta	122	720	135	726	612	811	4
útil	137	720	148	726	612	811	4
invención	150	720	180	726	612	811	4
a	183	720	186	726	612	811	4
Inglaterra	189	720	219	726	612	811	4
y.	221	720	227	726	612	811	4
.	228	719	230	727	612	811	4
.	231	719	233	727	612	811	4
no	236	720	244	726	612	811	4
dejaría	246	720	267	726	612	811	4
de	270	720	277	726	612	811	4
escribir	280	720	303	726	612	811	4
a.	51	729	57	735	612	811	4
.	58	728	60	736	612	811	4
.	61	728	63	736	612	811	4
nuestros	65	729	91	735	612	811	4
médicos	93	729	118	735	612	811	4
si	120	729	125	735	612	811	4
supiera	126	729	149	735	612	811	4
que.	151	729	164	735	612	811	4
.	165	728	167	736	612	811	4
.	168	728	170	736	612	811	4
alguno	172	729	193	735	612	811	4
será	194	729	207	735	612	811	4
lo	209	729	214	735	612	811	4
bastante	216	729	242	735	612	811	4
virtuoso	244	729	269	735	612	811	4
como	271	729	288	735	612	811	4
para	289	729	303	735	612	811	4
destruir	51	737	76	744	612	811	4
una	77	737	88	744	612	811	4
porción	90	737	113	744	612	811	4
tan	115	737	125	744	612	811	4
considerable	126	737	165	744	612	811	4
de	167	737	174	744	612	811	4
sus	175	737	185	744	612	811	4
ingresos	187	737	212	744	612	811	4
por	214	737	224	744	612	811	4
el	226	737	231	744	612	811	4
bien	233	737	246	744	612	811	4
de	248	737	255	744	612	811	4
la	257	737	262	744	612	811	4
humanidad».	263	737	303	744	612	811	4
Wortley	51	746	76	752	612	811	4
Montagu	78	746	105	752	612	811	4
M.	107	746	115	752	612	811	4
Cartas	116	746	135	752	612	811	4
desde	137	746	155	752	612	811	4
Estambul.	157	746	187	752	612	811	4
Barcelona:	188	746	221	752	612	811	4
Casiopea,	222	746	251	752	612	811	4
1998;129-31.	253	746	294	752	612	811	4
369	561	46	573	52	612	811	4
en	321	65	330	73	612	811	4
las	332	65	343	73	612	811	4
escuelas	345	65	377	73	612	811	4
no	379	65	388	73	612	811	4
ha	390	65	400	73	612	811	4
conseguido	402	65	445	73	612	811	4
implantarse	447	65	493	73	612	811	4
en	495	65	504	73	612	811	4
Reino	507	65	528	73	612	811	4
Unido	530	65	553	73	612	811	4
53	553	64	561	70	612	811	4
.	561	65	563	73	612	811	4
El	565	65	572	73	612	811	4
actual	321	76	344	84	612	811	4
resurgimiento	345	76	400	84	612	811	4
de	401	76	410	84	612	811	4
la	412	76	419	84	612	811	4
tos	420	76	432	84	612	811	4
ferina	433	76	455	84	612	811	4
en	457	76	466	84	612	811	4
algunos	468	76	498	84	612	811	4
países	499	76	523	84	612	811	4
con	524	76	538	84	612	811	4
elevadas	539	76	572	84	612	811	4
coberturas	321	86	361	94	612	811	4
vacunales,	363	86	403	94	612	811	4
refractaria	404	86	444	94	612	811	4
incluso	446	86	473	94	612	811	4
al	475	86	482	94	612	811	4
incremento	484	86	528	94	612	811	4
de	529	86	539	94	612	811	4
las	541	86	551	94	612	811	4
dosis	553	86	572	94	612	811	4
de	321	96	330	104	612	811	4
recuerdo,	332	96	368	104	612	811	4
tal	369	96	379	104	612	811	4
vez	381	96	394	104	612	811	4
sería	396	96	414	104	612	811	4
consecuencia	416	96	467	104	612	811	4
de	468	96	478	104	612	811	4
la	479	96	486	104	612	811	4
dinámica	488	96	523	104	612	811	4
de	525	96	534	104	612	811	4
contactos	536	96	572	104	612	811	4
entre	321	107	341	115	612	811	4
susceptibles	343	107	390	115	612	811	4
y	392	107	396	115	612	811	4
fuentes	398	107	427	115	612	811	4
de	429	107	438	115	612	811	4
infección	440	107	475	115	612	811	4
54	475	106	482	112	612	811	4
.	482	107	484	115	612	811	4
En	333	117	342	125	612	811	4
cualquier	345	117	381	125	612	811	4
caso,	384	117	403	125	612	811	4
el	406	117	412	125	612	811	4
eventual	415	117	448	125	612	811	4
incremento	451	117	495	125	612	811	4
de	498	117	508	125	612	811	4
las	511	117	521	125	612	811	4
reticencias	524	117	565	125	612	811	4
a	568	117	572	125	612	811	4
la	321	128	327	136	612	811	4
vacunación	330	128	373	136	612	811	4
tiene	376	128	395	136	612	811	4
que	398	128	412	136	612	811	4
ver,	414	128	428	136	612	811	4
aunque	431	128	459	136	612	811	4
sea	462	128	474	136	612	811	4
de	477	128	486	136	612	811	4
forma	489	128	511	136	612	811	4
aparentemente	514	128	572	136	612	811	4
paradójica,	321	138	363	146	612	811	4
con	366	138	379	146	612	811	4
el	383	138	389	146	612	811	4
éxito	393	138	412	146	612	811	4
de	415	138	424	146	612	811	4
algunas	428	138	457	146	612	811	4
vacunas	460	138	491	146	612	811	4
que	494	138	508	146	612	811	4
han	511	138	526	146	612	811	4
conseguido	529	138	572	146	612	811	4
mitigar	321	149	349	157	612	811	4
los	351	149	362	157	612	811	4
ancestrales	364	149	407	157	612	811	4
temores	409	149	440	157	612	811	4
a	442	149	447	157	612	811	4
las	449	149	459	157	612	811	4
consecuencias	461	149	516	157	612	811	4
más	518	149	534	157	612	811	4
graves	536	149	561	157	612	811	4
de	563	149	572	157	612	811	4
enfermedades	321	159	375	167	612	811	4
prevenibles	377	159	422	167	612	811	4
como	424	159	445	167	612	811	4
la	448	159	454	167	612	811	4
misma	457	159	483	167	612	811	4
viruela	485	159	511	167	612	811	4
o	514	159	518	167	612	811	4
la	521	159	528	167	612	811	4
poliomieli-	530	159	572	167	612	811	4
tis.	321	170	332	178	612	811	4
Muchas	334	170	364	178	612	811	4
madres	366	170	394	178	612	811	4
creían,	396	170	421	178	612	811	4
por	423	170	436	178	612	811	4
ejemplo,	438	170	471	178	612	811	4
que	473	170	488	178	612	811	4
las	490	170	500	178	612	811	4
enfermedades	502	170	556	178	612	811	4
que	558	170	572	178	612	811	4
prevenía	321	180	354	188	612	811	4
la	356	180	363	188	612	811	4
triple	364	180	385	188	612	811	4
vírica	387	180	408	188	612	811	4
eran	410	180	427	188	612	811	4
más	429	180	444	188	612	811	4
benignas	446	180	480	188	612	811	4
de	482	180	491	188	612	811	4
lo	493	180	500	188	612	811	4
que	502	180	516	188	612	811	4
efectivamente	518	180	572	188	612	811	4
son	321	191	334	199	612	811	4
55	334	189	341	195	612	811	4
.	342	191	344	199	612	811	4
De	346	191	356	199	612	811	4
ahí	358	191	370	199	612	811	4
que	372	191	387	199	612	811	4
destaquen	389	191	428	199	612	811	4
los	431	191	441	199	612	811	4
efectos	444	191	471	199	612	811	4
adversos,	473	191	508	199	612	811	4
que	510	191	525	199	612	811	4
desde	527	191	549	199	612	811	4
luego	551	191	572	199	612	811	4
existen,	321	201	350	209	612	811	4
aunque	353	201	381	209	612	811	4
su	384	201	392	209	612	811	4
impacto	395	201	426	209	612	811	4
sea	428	201	441	209	612	811	4
habitualmente	443	201	499	209	612	811	4
mucho	502	201	528	209	612	811	4
menor	530	201	556	209	612	811	4
que	558	201	572	209	612	811	4
los	321	212	332	220	612	811	4
que	333	212	348	220	612	811	4
se	349	212	357	220	612	811	4
consigue	359	212	393	220	612	811	4
evitar.	395	212	419	220	612	811	4
Pero	420	212	437	220	612	811	4
plantear	439	212	471	220	612	811	4
que	473	212	487	220	612	811	4
algunos	489	212	518	220	612	811	4
riesgos	520	212	547	220	612	811	4
deben	549	212	572	220	612	811	4
asumirse	321	222	355	230	612	811	4
acostumbra	358	222	402	230	612	811	4
a	405	222	409	230	612	811	4
generar	411	222	440	230	612	811	4
desazón,	443	222	476	230	612	811	4
tanto	478	222	498	230	612	811	4
cuando	500	222	528	230	612	811	4
se	530	222	539	230	612	811	4
reﬁere	541	222	566	230	612	811	4
a	568	222	572	230	612	811	4
los	321	232	332	240	612	811	4
efectos	334	232	361	240	612	811	4
adversos	362	232	396	240	612	811	4
de	398	232	407	240	612	811	4
la	409	232	416	240	612	811	4
vacunación	418	232	461	240	612	811	4
como	463	232	484	240	612	811	4
cuando	486	232	514	240	612	811	4
se	516	232	524	240	612	811	4
trata	526	232	544	240	612	811	4
–como	546	232	572	240	612	811	4
en	321	243	330	251	612	811	4
el	332	243	338	251	612	811	4
caso	340	243	356	251	612	811	4
de	358	243	367	251	612	811	4
la	369	243	375	251	612	811	4
pandemia	377	243	415	251	612	811	4
gripal–	416	243	443	251	612	811	4
de	445	243	454	251	612	811	4
los	455	243	466	251	612	811	4
eventuales	468	243	509	251	612	811	4
efectos	510	243	537	251	612	811	4
adversos	539	243	572	251	612	811	4
de	321	253	330	261	612	811	4
no	332	253	342	261	612	811	4
vacunarse.	344	253	384	261	612	811	4
Otra	333	264	349	272	612	811	4
de	352	264	361	272	612	811	4
las	363	264	374	272	612	811	4
razones	376	264	406	272	612	811	4
del	408	264	420	272	612	811	4
rechazo	422	264	452	272	612	811	4
es	454	264	462	272	612	811	4
la	464	264	471	272	612	811	4
desconﬁanza	473	264	523	272	612	811	4
56	523	263	530	268	612	811	4
,	531	264	533	272	612	811	4
la	535	264	542	272	612	811	4
falta	544	264	561	272	612	811	4
de	563	264	572	272	612	811	4
credibilidad	321	274	366	282	612	811	4
que	369	274	383	282	612	811	4
estigmatiza	386	274	431	282	612	811	4
a	434	274	438	282	612	811	4
políticos	441	274	474	282	612	811	4
y	477	274	481	282	612	811	4
laboratorios	484	274	530	282	612	811	4
farmacéu-	533	274	572	282	612	811	4
ticos.	321	285	341	293	612	811	4
En	343	285	353	293	612	811	4
un	356	285	366	293	612	811	4
caso	369	285	385	293	612	811	4
se	388	285	396	293	612	811	4
teme	399	285	418	293	612	811	4
la	421	285	428	293	612	811	4
posible	431	285	458	293	612	811	4
irresponsabilidad	461	285	527	293	612	811	4
que	530	285	544	293	612	811	4
lleva	547	285	565	293	612	811	4
a	568	285	572	293	612	811	4
una	321	295	335	303	612	811	4
inadecuada	338	295	381	303	612	811	4
protección	384	295	424	303	612	811	4
de	427	295	436	303	612	811	4
la	439	295	446	303	612	811	4
salud,	448	295	470	303	612	811	4
por	473	295	486	303	612	811	4
ejemplo	489	295	520	303	612	811	4
al	522	295	529	303	612	811	4
llamar	531	295	556	303	612	811	4
a	559	295	563	303	612	811	4
la	565	295	572	303	612	811	4
tranquilidad	321	306	368	314	612	811	4
y	370	306	374	314	612	811	4
minimizar	376	306	416	314	612	811	4
las	418	306	428	314	612	811	4
preocupaciones,	430	306	492	314	612	811	4
mientras	493	306	527	314	612	811	4
que	529	306	543	314	612	811	4
en	545	306	555	314	612	811	4
otro	556	306	572	314	612	811	4
preocupa	321	316	356	324	612	811	4
que	358	316	373	324	612	811	4
el	375	316	382	324	612	811	4
ánimo	384	316	408	324	612	811	4
de	410	316	419	324	612	811	4
lucro	421	316	441	324	612	811	4
arrumbe	443	316	476	324	612	811	4
cualquier	478	316	514	324	612	811	4
otro	516	316	532	324	612	811	4
propósito.	534	316	572	324	612	811	4
Llama	321	327	344	335	612	811	4
la	346	327	353	335	612	811	4
atención	355	327	388	335	612	811	4
que	390	327	404	335	612	811	4
el	406	327	413	335	612	811	4
interés	415	327	442	335	612	811	4
lucrativo	444	327	478	335	612	811	4
genere	480	327	506	335	612	811	4
más	508	327	524	335	612	811	4
reprobación	526	327	572	335	612	811	4
cuando	321	337	349	345	612	811	4
se	350	337	358	345	612	811	4
da	359	337	368	345	612	811	4
en	370	337	379	345	612	811	4
el	380	337	387	345	612	811	4
ámbito	388	337	415	345	612	811	4
de	417	337	426	345	612	811	4
las	427	337	437	345	612	811	4
actividades	439	337	482	345	612	811	4
sanitarias	483	337	520	345	612	811	4
que	521	337	535	345	612	811	4
en	536	337	546	345	612	811	4
el	547	337	554	345	612	811	4
de	555	337	564	345	612	811	4
la	565	337	572	345	612	811	4
alimentación	321	348	371	355	612	811	4
(hambre	372	348	405	355	612	811	4
y	406	348	411	355	612	811	4
desnutrición),	412	348	465	355	612	811	4
o	467	348	471	355	612	811	4
en	473	348	482	355	612	811	4
el	483	348	490	355	612	811	4
de	492	348	501	355	612	811	4
la	502	348	509	355	612	811	4
vivienda.	511	348	545	355	612	811	4
Tal	546	348	558	355	612	811	4
vez	559	348	572	355	612	811	4
porque	321	358	348	366	612	811	4
la	350	358	357	366	612	811	4
industria	359	358	393	366	612	811	4
de	396	358	405	366	612	811	4
la	407	358	414	366	612	811	4
salud	416	358	436	366	612	811	4
haya	439	358	457	366	612	811	4
conseguido,	459	358	504	366	612	811	4
en	506	358	516	366	612	811	4
provecho	518	358	554	366	612	811	4
pro-	556	358	572	366	612	811	4
pio,	321	368	335	376	612	811	4
que	337	368	351	376	612	811	4
la	353	368	360	376	612	811	4
sociedad	362	368	395	376	612	811	4
entera	397	368	422	376	612	811	4
la	424	368	431	376	612	811	4
considere	433	368	470	376	612	811	4
una	472	368	486	376	612	811	4
prioridad	488	368	524	376	612	811	4
indiscutible.	526	368	572	376	612	811	4
Esta	333	379	348	387	612	811	4
desconﬁanza	351	379	401	387	612	811	4
en	404	379	413	387	612	811	4
la	416	379	423	387	612	811	4
industria	426	379	460	387	612	811	4
no	463	379	473	387	612	811	4
es	475	379	484	387	612	811	4
ajena	486	379	507	387	612	811	4
a	510	379	514	387	612	811	4
los	517	379	528	387	612	811	4
méritos	531	379	560	387	612	811	4
de	563	379	572	387	612	811	4
los	321	389	332	397	612	811	4
mismos	334	389	364	397	612	811	4
laboratorios	367	389	413	397	612	811	4
empeñados	416	389	460	397	612	811	4
en	462	389	472	397	612	811	4
una	474	389	489	397	612	811	4
sorprendente	491	389	543	397	612	811	4
carrera	545	389	572	397	612	811	4
de	321	400	330	408	612	811	4
«medicamentalización»	332	399	421	409	612	811	4
que	423	400	437	408	612	811	4
ya	439	400	448	408	612	811	4
nos	450	400	463	408	612	811	4
ha	465	400	475	408	612	811	4
llevado,	476	400	506	408	612	811	4
en	508	400	517	408	612	811	4
España,	519	400	548	408	612	811	4
a	550	400	555	408	612	811	4
más	557	400	572	408	612	811	4
de	321	410	330	418	612	811	4
mil	332	410	345	418	612	811	4
millones	346	410	379	418	612	811	4
de	381	410	391	418	612	811	4
recetas	392	410	420	418	612	811	4
anuales,	421	410	453	418	612	811	4
es	454	410	462	418	612	811	4
decir,	464	410	485	418	612	811	4
casi	487	410	502	418	612	811	4
dos	504	410	517	418	612	811	4
recetas	519	410	546	418	612	811	4
al	548	410	555	418	612	811	4
mes	557	410	572	418	612	811	4
por	321	421	334	429	612	811	4
habitante.	335	421	374	429	612	811	4
Una	376	421	391	429	612	811	4
carrera	393	421	420	429	612	811	4
especialmente	421	421	477	429	612	811	4
intensa	478	421	506	429	612	811	4
en	508	421	517	429	612	811	4
la	519	421	526	429	612	811	4
prevención,	528	421	572	429	612	811	4
debido	321	431	347	439	612	811	4
sobre	349	431	370	439	612	811	4
todo	373	431	390	439	612	811	4
a	392	431	397	439	612	811	4
la	399	431	406	439	612	811	4
proﬁlaxis	408	431	444	439	612	811	4
farmacéutica	446	431	496	439	612	811	4
de	498	431	507	439	612	811	4
muchos	510	431	540	439	612	811	4
factores	542	431	572	439	612	811	4
de	321	442	330	450	612	811	4
riesgo	333	442	356	450	612	811	4
que	358	442	372	450	612	811	4
vivimos	375	442	405	450	612	811	4
ya	408	442	417	450	612	811	4
como	419	442	440	450	612	811	4
enfermedades	443	442	497	450	612	811	4
(hipertensión	499	442	551	450	612	811	4
arte-	554	442	572	450	612	811	4
rial,	321	452	335	460	612	811	4
dislipidemias,	338	452	391	460	612	811	4
osteoporosis,	393	452	444	460	612	811	4
etc.),	446	452	465	460	612	811	4
sin	467	452	478	460	612	811	4
renunciar	481	452	518	460	612	811	4
a	521	452	525	460	612	811	4
la	528	452	534	460	612	811	4
potencial	537	452	572	460	612	811	4
ampliación	321	463	363	471	612	811	4
del	366	463	377	471	612	811	4
mercado	380	463	413	471	612	811	4
que	415	463	430	471	612	811	4
comportaría	432	463	479	471	612	811	4
aumentar	482	463	519	471	612	811	4
el	521	463	528	471	612	811	4
número	530	463	561	471	612	811	4
de	563	463	572	471	612	811	4
enfermedades	321	473	375	481	612	811	4
objeto	377	473	401	481	612	811	4
de	403	473	413	481	612	811	4
vacunación.	415	473	460	481	612	811	4
Pero	333	484	350	491	612	811	4
mientras	352	484	386	491	612	811	4
no	389	484	398	491	612	811	4
hay	401	484	415	491	612	811	4
dudas	417	484	440	491	612	811	4
de	442	484	451	491	612	811	4
la	454	484	460	491	612	811	4
conveniencia	463	484	513	491	612	811	4
de	515	484	525	491	612	811	4
disponer	527	484	561	491	612	811	4
de	563	484	572	491	612	811	4
vacunas	321	494	351	502	612	811	4
eﬁcaces,	353	494	385	502	612	811	4
por	387	494	400	502	612	811	4
ejemplo	402	494	433	502	612	811	4
contra	435	494	459	502	612	811	4
la	461	494	468	502	612	811	4
malaria	470	494	499	502	612	811	4
o	500	494	505	502	612	811	4
contra	507	494	532	502	612	811	4
el	533	494	540	502	612	811	4
virus	542	494	561	502	612	811	4
de	563	494	572	502	612	811	4
la	321	504	327	512	612	811	4
inmunodeﬁciencia	330	504	401	512	612	811	4
humana	403	504	434	512	612	811	4
(que	436	504	454	512	612	811	4
por	456	504	469	512	612	811	4
cierto	471	504	493	512	612	811	4
se	495	504	503	512	612	811	4
resisten),	505	504	540	512	612	811	4
muchas	543	504	572	512	612	811	4
de	321	515	330	523	612	811	4
las	333	515	344	523	612	811	4
nuevas	347	515	374	523	612	811	4
vacunas	377	515	408	523	612	811	4
disponibles	412	515	455	523	612	811	4
no	459	515	468	523	612	811	4
producen	472	515	508	523	612	811	4
beneﬁcios	511	515	550	523	612	811	4
sani-	553	515	572	523	612	811	4
tarios	321	525	342	533	612	811	4
comparables	346	525	395	533	612	811	4
a	399	525	403	533	612	811	4
los	407	525	418	533	612	811	4
de	421	525	431	533	612	811	4
las	434	525	445	533	612	811	4
primeras	449	525	483	533	612	811	4
vacunas,	487	525	519	533	612	811	4
al	523	525	530	533	612	811	4
menos	534	525	559	533	612	811	4
en	563	525	572	533	612	811	4
los	321	536	332	544	612	811	4
países	335	536	359	544	612	811	4
ricos,	362	536	383	544	612	811	4
que	386	536	400	544	612	811	4
son	404	536	417	544	612	811	4
los	421	536	432	544	612	811	4
que	436	536	450	544	612	811	4
consumen	453	536	493	544	612	811	4
la	497	536	503	544	612	811	4
mayoría	507	536	538	544	612	811	4
de	542	536	551	544	612	811	4
ellas	555	536	572	544	612	811	4
y	321	546	325	554	612	811	4
en	330	546	339	554	612	811	4
las	343	546	354	554	612	811	4
que	358	546	373	554	612	811	4
la	377	546	384	554	612	811	4
introducción	388	546	437	554	612	811	4
en	441	546	451	554	612	811	4
el	455	546	462	554	612	811	4
calendario	466	546	506	554	612	811	4
oﬁcial	511	546	534	554	612	811	4
afecta	538	546	561	554	612	811	4
el	565	546	572	554	612	811	4
coste/oportunidad	321	557	391	565	612	811	4
y	393	557	398	565	612	811	4
tiene	400	557	419	565	612	811	4
consecuencias	421	557	476	565	612	811	4
sobre	478	557	499	565	612	811	4
la	501	557	507	565	612	811	4
eﬁciencia	510	557	546	565	612	811	4
social.	548	557	571	565	612	811	4
En	333	567	342	575	612	811	4
este	344	567	360	575	612	811	4
sentido,	361	567	392	575	612	811	4
la	393	567	400	575	612	811	4
selectiva	402	567	435	575	612	811	4
inclusión	437	567	472	575	612	811	4
de	473	567	483	575	612	811	4
una	484	567	499	575	612	811	4
vacuna	500	567	527	575	612	811	4
en	529	567	538	575	612	811	4
el	540	567	547	575	612	811	4
calen-	549	567	572	575	612	811	4
dario	321	578	341	586	612	811	4
autonómico,	343	578	390	586	612	811	4
sin	392	578	403	586	612	811	4
que	405	578	420	586	612	811	4
haya	422	578	440	586	612	811	4
razones	442	578	471	586	612	811	4
epidemiológicas	473	578	535	586	612	811	4
para	537	578	554	586	612	811	4
ello,	556	578	572	586	612	811	4
lleva	321	588	339	596	612	811	4
a	341	588	345	596	612	811	4
plantear	348	588	379	596	612	811	4
la	382	588	388	596	612	811	4
inﬂuencia	391	588	428	596	612	811	4
de	430	588	440	596	612	811	4
otros	442	588	462	596	612	811	4
factores	464	588	494	596	612	811	4
en	496	588	506	596	612	811	4
la	508	588	515	596	612	811	4
adopción	517	588	552	596	612	811	4
de	554	588	563	596	612	811	4
la	565	588	572	596	612	811	4
decisión.	321	599	354	607	612	811	4
Ejemplos	356	599	391	607	612	811	4
recientes	392	599	427	607	612	811	4
son	428	599	442	607	612	811	4
la	443	599	450	607	612	811	4
inclusión	451	599	486	607	612	811	4
de	487	599	497	607	612	811	4
la	498	599	505	607	612	811	4
vacuna	506	599	533	607	612	811	4
con	534	599	548	607	612	811	4
bacilo	550	599	572	607	612	811	4
de	321	609	330	617	612	811	4
Calmette-Guérin	332	609	396	617	612	811	4
(BCG)	398	609	420	617	612	811	4
solo	422	609	438	617	612	811	4
en	440	609	450	617	612	811	4
el	452	609	459	617	612	811	4
País	461	609	476	617	612	811	4
Vasco	478	609	500	617	612	811	4
o	503	609	507	617	612	811	4
la	510	609	516	617	612	811	4
antineumocó-	519	609	572	617	612	811	4
cica	321	620	335	627	612	811	4
heptavalente	337	620	387	627	612	811	4
en	389	620	398	627	612	811	4
la	400	620	407	627	612	811	4
comunidad	409	620	452	627	612	811	4
de	454	620	463	627	612	811	4
Madrid	465	620	492	627	612	811	4
57	492	618	500	624	612	811	4
.	500	620	502	627	612	811	4
Controversias	504	620	556	627	612	811	4
que	558	620	572	627	612	811	4
resultan	321	630	352	638	612	811	4
menores	354	630	388	638	612	811	4
si	390	630	396	638	612	811	4
las	399	630	409	638	612	811	4
comparamos	412	630	461	638	612	811	4
con	464	630	477	638	612	811	4
las	480	630	490	638	612	811	4
que	493	630	507	638	612	811	4
ha	509	630	519	638	612	811	4
promovido	521	630	563	638	612	811	4
la	565	630	572	638	612	811	4
vacuna	321	640	348	648	612	811	4
contra	350	640	374	648	612	811	4
el	376	640	383	648	612	811	4
virus	385	640	404	648	612	811	4
del	406	640	418	648	612	811	4
papiloma	420	640	455	648	612	811	4
humano,	457	640	491	648	612	811	4
entre	493	640	513	648	612	811	4
las	515	640	526	648	612	811	4
que	527	640	542	648	612	811	4
destaca	544	640	572	648	612	811	4
la	321	651	327	659	612	811	4
solicitud	330	651	363	659	612	811	4
de	366	651	375	659	612	811	4
más	378	651	394	659	612	811	4
de	397	651	406	659	612	811	4
9.000	409	651	430	659	612	811	4
personas,	433	651	469	659	612	811	4
con	472	651	486	659	612	811	4
una	488	651	503	659	612	811	4
insólita	506	651	534	659	612	811	4
y	537	651	541	659	612	811	4
nutrida	544	651	572	659	612	811	4
representación	321	661	378	669	612	811	4
de	382	661	392	669	612	811	4
la	396	661	403	669	612	811	4
Academia	408	661	445	669	612	811	4
de	450	661	459	669	612	811	4
la	464	661	470	669	612	811	4
Salud	475	661	496	669	612	811	4
Pública	501	661	528	669	612	811	4
Española	533	661	567	669	612	811	4
‡	567	659	570	667	612	811	4
,	570	661	572	669	612	811	4
‡	327	701	329	707	612	811	4
La	333	703	339	709	612	811	4
petición	343	703	368	709	612	811	4
surge	372	703	389	709	612	811	4
de	393	703	400	709	612	811	4
un	404	703	412	709	612	811	4
artículo,	416	703	441	709	612	811	4
Razones	445	703	469	709	612	811	4
para	473	703	486	709	612	811	4
no	490	703	498	709	612	811	4
decidir	502	703	522	709	612	811	4
con	526	703	536	709	612	811	4
prisas,	540	703	559	709	612	811	4
ﬁr-	563	703	572	709	612	811	4
mado	321	712	338	718	612	811	4
por	342	712	353	718	612	811	4
tres	357	712	369	718	612	811	4
catedráticos	374	712	411	718	612	811	4
de	415	712	422	718	612	811	4
salud	427	712	443	718	612	811	4
pública,	448	712	472	718	612	811	4
una	476	712	488	718	612	811	4
catedrática	492	712	526	718	612	811	4
de	530	712	538	718	612	811	4
Economía	542	712	572	718	612	811	4
aplicada,	321	720	348	726	612	811	4
dos	351	720	362	726	612	811	4
investigadoras	365	720	409	726	612	811	4
de	412	720	420	726	612	811	4
prestigio	423	720	450	726	612	811	4
y	453	720	457	726	612	811	4
una	460	720	472	726	612	811	4
periodista	475	720	506	726	612	811	4
del	509	720	518	726	612	811	4
El	521	720	527	726	612	811	4
País	530	720	542	726	612	811	4
del	545	720	554	726	612	811	4
6	558	720	562	726	612	811	4
de	565	720	572	726	612	811	4
noviembre	321	729	354	735	612	811	4
de	358	729	365	735	612	811	4
2007.	369	729	386	735	612	811	4
Al	390	729	397	735	612	811	4
día	401	729	410	735	612	811	4
siguiente	414	729	442	735	612	811	4
se	446	729	453	735	612	811	4
cuelga	457	729	476	735	612	811	4
en	480	729	488	735	612	811	4
la	492	729	497	735	612	811	4
página	502	729	522	735	612	811	4
web	526	729	539	735	612	811	4
del	543	729	553	735	612	811	4
CAPS	557	729	572	735	612	811	4
(http://www.caps.pangea.org/declaracion/	321	737	450	744	612	811	4
que	451	737	463	744	612	811	4
a	464	737	468	744	612	811	4
día	469	737	478	744	612	811	4
de	479	737	487	744	612	811	4
hoy	488	737	500	744	612	811	4
(30	501	737	511	744	612	811	4
de	512	737	520	744	612	811	4
octubre	521	737	544	744	612	811	4
de	546	737	553	744	612	811	4
2011)	554	737	572	744	612	811	4
y	321	746	324	752	612	811	4
han	326	746	337	752	612	811	4
suscrito	339	746	363	752	612	811	4
9399	365	746	380	752	612	811	4
personas.	382	746	411	752	612	811	4
370	40	46	52	52	612	811	5
A.	224	46	229	52	612	811	5
Segura	231	46	251	52	612	811	5
Benedicto	252	46	281	52	612	811	5
/	283	46	285	52	612	811	5
Gac	286	46	297	52	612	811	5
Sanit.	299	46	315	52	612	811	5
2012;26(4):366–371	317	46	378	52	612	811	5
reclamando	40	65	86	73	612	811	5
una	88	65	102	73	612	811	5
moratoria;	105	65	146	73	612	811	5
no	148	65	158	73	612	811	5
obstante,	160	65	195	73	612	811	5
las	197	65	208	73	612	811	5
reticencias	210	65	251	73	612	811	5
a	254	65	258	73	612	811	5
la	260	65	267	73	612	811	5
inclu-	270	65	292	73	612	811	5
sión	40	75	56	83	612	811	5
de	60	75	69	83	612	811	5
la	72	75	79	83	612	811	5
vacuna	82	75	109	83	612	811	5
en	112	75	122	83	612	811	5
las	125	75	136	83	612	811	5
recomendaciones	139	75	206	83	612	811	5
oﬁciales	209	75	240	83	612	811	5
y	243	75	248	83	612	811	5
aun	251	75	265	83	612	811	5
más	269	75	284	83	612	811	5
a	288	75	292	83	612	811	5
su	40	86	49	94	612	811	5
obligatoriedad,	53	86	110	94	612	811	5
en	114	86	123	94	612	811	5
algunos	127	86	156	94	612	811	5
casos	160	86	180	94	612	811	5
son	184	86	197	94	612	811	5
internacionales	201	86	260	94	612	811	5
58	260	84	267	90	612	811	5
.	267	86	269	94	612	811	5
Bási-	273	86	292	94	612	811	5
camente	40	96	73	104	612	811	5
tienen	76	96	101	104	612	811	5
que	104	96	118	104	612	811	5
ver	121	96	133	104	612	811	5
con	136	96	150	104	612	811	5
la	153	96	159	104	612	811	5
rapidez	162	96	191	104	612	811	5
de	194	96	203	104	612	811	5
la	206	96	213	104	612	811	5
adopción	216	96	251	104	612	811	5
cuando	254	96	282	104	612	811	5
el	285	96	292	104	612	811	5
problema	40	106	77	114	612	811	5
para	79	106	96	114	612	811	5
el	99	106	106	114	612	811	5
que	108	106	122	114	612	811	5
se	125	106	133	114	612	811	5
indica	135	106	158	114	612	811	5
es	161	106	169	114	612	811	5
de	171	106	180	114	612	811	5
lenta	183	106	202	114	612	811	5
generación,	204	106	248	114	612	811	5
con	251	106	265	114	612	811	5
la	267	106	274	114	612	811	5
uni-	276	106	292	114	612	811	5
lateralidad	40	117	81	125	612	811	5
de	84	117	93	125	612	811	5
la	95	117	102	125	612	811	5
intervención	104	117	153	125	612	811	5
que,	155	117	171	125	612	811	5
al	174	117	180	125	612	811	5
tratarse	183	117	212	125	612	811	5
de	214	117	224	125	612	811	5
la	226	117	233	125	612	811	5
prevención	235	117	278	125	612	811	5
del	280	117	292	125	612	811	5
cáncer	40	127	65	135	612	811	5
y	68	127	73	135	612	811	5
de	76	127	85	135	612	811	5
las	88	127	99	135	612	811	5
infecciones	102	127	144	135	612	811	5
adquiridas	147	127	188	135	612	811	5
mediante	191	127	227	135	612	811	5
contacto	230	127	263	135	612	811	5
sexual,	266	127	292	135	612	811	5
parece	40	138	66	146	612	811	5
que	69	138	83	146	612	811	5
requeriría	86	138	124	146	612	811	5
un	127	138	137	146	612	811	5
planteamiento	140	138	196	146	612	811	5
más	199	138	214	146	612	811	5
global,	217	138	243	146	612	811	5
y	246	138	250	146	612	811	5
de	253	138	262	146	612	811	5
la	265	138	272	146	612	811	5
falta	275	138	292	146	612	811	5
clara	40	148	59	156	612	811	5
de	62	148	71	156	612	811	5
respuesta	73	148	110	156	612	811	5
a	113	148	117	156	612	811	5
los	120	148	131	156	612	811	5
cambios	134	148	165	156	612	811	5
que	168	148	182	156	612	811	5
deben	185	148	208	156	612	811	5
producirse	211	148	252	156	612	811	5
en	254	148	264	156	612	811	5
la	266	148	273	156	612	811	5
pre-	276	148	292	156	612	811	5
vención	40	159	70	167	612	811	5
secundaria	73	159	115	167	612	811	5
que	118	159	132	167	612	811	5
no	135	159	145	167	612	811	5
puede	148	159	171	167	612	811	5
excluirse	174	159	209	167	612	811	5
59	209	157	216	163	612	811	5
.	216	159	218	167	612	811	5
Aunque	221	159	251	167	612	811	5
no	254	159	264	167	612	811	5
parece	267	159	292	167	612	811	5
que	40	169	55	177	612	811	5
ninguna	56	169	88	177	612	811	5
de	90	169	99	177	612	811	5
las	101	169	111	177	612	811	5
dos	113	169	126	177	612	811	5
vacunas	128	169	159	177	612	811	5
plantee	161	169	189	177	612	811	5
problemas	191	169	232	177	612	811	5
graves	233	169	258	177	612	811	5
de	260	169	269	177	612	811	5
segu-	271	169	292	177	612	811	5
ridad,	40	180	62	188	612	811	5
sería	64	180	83	188	612	811	5
más	85	180	100	188	612	811	5
prudente	102	180	137	188	612	811	5
una	139	180	154	188	612	811	5
introducción	155	180	204	188	612	811	5
limitada	206	180	238	188	612	811	5
y	240	180	244	188	612	811	5
supervisada	246	180	292	188	612	811	5
que	40	190	55	198	612	811	5
progresivamente	58	190	123	198	612	811	5
fuera	126	190	146	198	612	811	5
ampliándose	149	190	198	198	612	811	5
60	198	189	205	195	612	811	5
.	206	190	208	198	612	811	5
En	211	190	221	198	612	811	5
cualquier	224	190	260	198	612	811	5
caso,	263	190	282	198	612	811	5
el	285	190	292	198	612	811	5
coste	40	201	60	209	612	811	5
de	63	201	73	209	612	811	5
las	76	201	86	209	612	811	5
vacunas	89	201	120	209	612	811	5
y	123	201	127	209	612	811	5
las	130	201	141	209	612	811	5
agresivas	144	201	179	209	612	811	5
campañas	182	201	220	209	612	811	5
de	223	201	232	209	612	811	5
mercadotecnia	235	201	292	209	612	811	5
emprendidas	40	211	91	219	612	811	5
para	94	211	111	219	612	811	5
promover	114	211	151	219	612	811	5
su	155	211	163	219	612	811	5
utilización	166	211	207	219	612	811	5
han	210	211	224	219	612	811	5
sido	227	211	243	219	612	811	5
argumentos	246	211	292	219	612	811	5
para	40	222	57	229	612	811	5
la	59	222	66	229	612	811	5
crítica	68	222	92	229	612	811	5
y	94	222	99	229	612	811	5
la	101	222	107	229	612	811	5
desconﬁanza	110	222	159	229	612	811	5
61	159	220	166	226	612	811	5
.	167	222	169	229	612	811	5
Por	52	232	65	240	612	811	5
otra	68	232	84	240	612	811	5
parte,	87	232	109	240	612	811	5
el	112	232	119	240	612	811	5
pánico	122	232	148	240	612	811	5
y	151	232	156	240	612	811	5
el	159	232	166	240	612	811	5
catastroﬁsmo	169	232	221	240	612	811	5
con	224	232	238	240	612	811	5
el	241	232	248	240	612	811	5
que	251	232	265	240	612	811	5
puede	268	232	292	240	612	811	5
intentarse	40	242	79	250	612	811	5
promover	83	242	120	250	612	811	5
la	124	242	130	250	612	811	5
vacunación	134	242	177	250	612	811	5
contra	180	242	205	250	612	811	5
la	208	242	215	250	612	811	5
próxima	218	242	251	250	612	811	5
pandemia	254	242	292	250	612	811	5
gripal	40	253	63	261	612	811	5
H2N2,	65	253	88	261	612	811	5
que	91	253	105	261	612	811	5
un	107	253	117	261	612	811	5
grupo	119	253	142	261	612	811	5
del	144	253	156	261	612	811	5
Centro	158	253	183	261	612	811	5
de	185	253	195	261	612	811	5
Investigación	197	253	248	261	612	811	5
en	250	253	259	261	612	811	5
vacunas	261	253	292	261	612	811	5
de	40	263	50	271	612	811	5
los	52	263	63	271	612	811	5
NIH	66	263	80	271	612	811	5
acaba	83	263	105	271	612	811	5
de	107	263	116	271	612	811	5
publicar	119	263	150	271	612	811	5
en	153	263	162	271	612	811	5
Nature	164	263	190	271	612	811	5
62	190	262	197	268	612	811	5
,	197	263	199	271	612	811	5
no	202	263	211	271	612	811	5
parece	214	263	239	271	612	811	5
la	242	263	248	271	612	811	5
forma	251	263	274	271	612	811	5
más	276	263	292	271	612	811	5
razonable	40	274	78	282	612	811	5
de	80	274	89	282	612	811	5
superar	91	274	120	282	612	811	5
las	123	274	133	282	612	811	5
reticencias	135	274	176	282	612	811	5
y	178	274	183	282	612	811	5
los	185	274	196	282	612	811	5
rechazos	198	274	231	282	612	811	5
a	234	274	238	282	612	811	5
la	240	274	247	282	612	811	5
vacunación	249	274	292	282	612	811	5
ni	40	284	48	292	612	811	5
el	51	284	57	292	612	811	5
regusto	60	284	89	292	612	811	5
de	91	284	101	292	612	811	5
frustración	103	284	145	292	612	811	5
que	148	284	162	292	612	811	5
ha	164	284	174	292	612	811	5
dejado	176	284	202	292	612	811	5
la	205	284	211	292	612	811	5
campaña	214	284	248	292	612	811	5
de	251	284	260	292	612	811	5
la	263	284	270	292	612	811	5
gripe	272	284	292	292	612	811	5
2009-2010	40	295	82	303	612	811	5
63	82	293	89	299	612	811	5
,	90	295	92	303	612	811	5
una	94	295	108	303	612	811	5
experiencia	111	295	155	303	612	811	5
que	157	295	171	303	612	811	5
ha	174	295	183	303	612	811	5
estimulado	185	295	228	303	612	811	5
la	230	295	237	303	612	811	5
radicalización	239	295	292	303	612	811	5
de	40	305	50	313	612	811	5
posiciones	53	305	93	313	612	811	5
64,65	93	304	109	310	612	811	5
,	109	305	111	313	612	811	5
que	114	305	129	313	612	811	5
agudiza	132	305	161	313	612	811	5
el	164	305	171	313	612	811	5
problema	174	305	211	313	612	811	5
de	214	305	223	313	612	811	5
la	227	305	233	313	612	811	5
credibilidad	237	305	282	313	612	811	5
al	285	305	292	313	612	811	5
tratarse	40	316	70	324	612	811	5
de	73	316	82	324	612	811	5
opiniones	84	316	122	324	612	811	5
rotundamente	124	316	179	324	612	811	5
contradictorias.	182	316	241	324	612	811	5
En	244	316	254	324	612	811	5
cualquier	256	316	292	324	612	811	5
caso,	40	326	59	334	612	811	5
la	61	326	68	334	612	811	5
vacunación	69	326	113	334	612	811	5
estacional	114	326	153	334	612	811	5
de	155	326	164	334	612	811	5
la	166	326	172	334	612	811	5
gripe	174	326	194	334	612	811	5
se	196	326	204	334	612	811	5
enfrenta	205	326	238	334	612	811	5
a	240	326	244	334	612	811	5
diﬁcultades,	246	326	292	334	612	811	5
inconsistencias	40	337	98	345	612	811	5
y	100	337	105	345	612	811	5
limitaciones	107	337	153	345	612	811	5
66	153	335	161	341	612	811	5
que	163	337	177	345	612	811	5
no	179	337	189	345	612	811	5
pueden	190	337	219	345	612	811	5
obviarse	221	337	253	345	612	811	5
sin	255	337	266	345	612	811	5
que	268	337	282	345	612	811	5
se	284	337	292	345	612	811	5
afecte	40	347	63	355	612	811	5
la	66	347	72	355	612	811	5
conﬁanza	75	347	111	355	612	811	5
popular,	114	347	146	355	612	811	5
de	148	347	157	355	612	811	5
manera	160	347	189	355	612	811	5
que	191	347	205	355	612	811	5
convendría	208	347	251	355	612	811	5
revisar	253	347	279	355	612	811	5
las	281	347	292	355	612	811	5
actuales	40	358	72	365	612	811	5
estrategias.	74	358	117	365	612	811	5
A	40	389	46	397	612	811	5
guisa	48	389	69	397	612	811	5
de	71	389	81	397	612	811	5
conclusión:	83	389	129	397	612	811	5
elementos	131	389	173	397	612	811	5
para	175	389	193	397	612	811	5
un	195	389	206	397	612	811	5
debate	208	389	235	397	612	811	5
Las	52	410	65	418	612	811	5
reticencias	67	410	108	418	612	811	5
que	110	410	124	418	612	811	5
en	126	410	135	418	612	811	5
algunos	138	410	167	418	612	811	5
ámbitos	169	410	200	418	612	811	5
despierta	202	410	238	418	612	811	5
la	240	410	247	418	612	811	5
vacunación	249	410	292	418	612	811	5
en	40	420	50	428	612	811	5
general	52	420	80	428	612	811	5
o	82	420	86	428	612	811	5
determinadas	88	420	141	428	612	811	5
vacunas	143	420	173	428	612	811	5
en	175	420	185	428	612	811	5
particular	186	420	224	428	612	811	5
merecen	225	420	259	428	612	811	5
ser	260	420	272	428	612	811	5
teni-	274	420	292	428	612	811	5
das	40	431	53	439	612	811	5
en	55	431	64	439	612	811	5
cuenta	66	431	91	439	612	811	5
como	93	431	114	439	612	811	5
posibles	115	431	146	439	612	811	5
factores	148	431	178	439	612	811	5
del	179	431	191	439	612	811	5
descenso	193	431	227	439	612	811	5
de	229	431	238	439	612	811	5
las	239	431	250	439	612	811	5
coberturas	251	431	292	439	612	811	5
vacunales.	40	441	80	449	612	811	5
Sin	82	441	94	449	612	811	5
olvidar,	96	441	125	449	612	811	5
desde	127	441	150	449	612	811	5
luego,	152	441	175	449	612	811	5
las	177	441	188	449	612	811	5
diﬁcultades	190	441	234	449	612	811	5
de	236	441	246	449	612	811	5
acceso	248	441	273	449	612	811	5
atri-	275	441	292	449	612	811	5
buibles	40	452	68	460	612	811	5
a	71	452	76	460	612	811	5
los	79	452	90	460	612	811	5
procesos	93	452	127	460	612	811	5
migratorios	130	452	175	460	612	811	5
y	178	452	183	460	612	811	5
a	186	452	190	460	612	811	5
la	194	452	200	460	612	811	5
exclusión	204	452	240	460	612	811	5
social	243	452	265	460	612	811	5
de	268	452	278	460	612	811	5
los	281	452	292	460	612	811	5
grupos	40	462	67	470	612	811	5
desfavorecidos.	69	462	127	470	612	811	5
No	52	473	63	481	612	811	5
conviene	66	473	101	481	612	811	5
trivializar	104	473	141	481	612	811	5
las	144	473	155	481	612	811	5
actividades	158	473	201	481	612	811	5
preventivas	204	473	249	481	612	811	5
que,	252	473	268	481	612	811	5
como	271	473	292	481	612	811	5
cualquier	40	483	76	491	612	811	5
otra	78	483	94	491	612	811	5
intervención	95	483	144	491	612	811	5
sanitaria,	146	483	181	491	612	811	5
además	182	483	212	491	612	811	5
de	214	483	223	491	612	811	5
los	225	483	236	491	612	811	5
beneﬁcios	237	483	276	491	612	811	5
que	278	483	292	491	612	811	5
perseguimos	40	494	89	501	612	811	5
nos	91	494	104	501	612	811	5
exponen	106	494	139	501	612	811	5
a	140	494	145	501	612	811	5
potenciales	146	494	190	501	612	811	5
efectos	191	494	218	501	612	811	5
adversos.	220	494	255	501	612	811	5
También,	257	494	292	501	612	811	5
cabe	40	504	58	512	612	811	5
tener	59	504	79	512	612	811	5
presente	81	504	114	512	612	811	5
que	115	504	129	512	612	811	5
las	130	504	141	512	612	811	5
estrategias	142	504	183	512	612	811	5
basadas	185	504	215	512	612	811	5
en	216	504	225	512	612	811	5
acentuar	226	504	260	512	612	811	5
los	261	504	272	512	612	811	5
efec-	273	504	292	512	612	811	5
tos	40	514	52	522	612	811	5
beneﬁciosos	53	514	100	522	612	811	5
individuales	102	514	148	522	612	811	5
adolecen	149	514	184	522	612	811	5
de	185	514	194	522	612	811	5
una	196	514	210	522	612	811	5
debilidad	211	514	247	522	612	811	5
conceptual.	248	514	292	522	612	811	5
Como	40	525	62	533	612	811	5
Rose	65	525	83	533	612	811	5
67	83	524	90	530	612	811	5
señaló,	93	525	119	533	612	811	5
la	122	525	128	533	612	811	5
mayoría	131	525	162	533	612	811	5
de	164	525	174	533	612	811	5
las	176	525	187	533	612	811	5
personas	189	525	223	533	612	811	5
que	225	525	240	533	612	811	5
se	242	525	250	533	612	811	5
exponen	252	525	285	533	612	811	5
a	288	525	292	533	612	811	5
las	40	535	51	543	612	811	5
actividades	53	535	96	543	612	811	5
preventivas	99	535	144	543	612	811	5
no	146	535	156	543	612	811	5
obtendrán	158	535	198	543	612	811	5
beneﬁcio	201	535	235	543	612	811	5
directo	238	535	265	543	612	811	5
perso-	267	535	292	543	612	811	5
nal,	40	546	54	554	612	811	5
mientras	57	546	91	554	612	811	5
que,	95	546	111	554	612	811	5
además	114	546	143	554	612	811	5
del	147	546	158	554	612	811	5
esfuerzo	162	546	194	554	612	811	5
que	197	546	212	554	612	811	5
puede	215	546	238	554	612	811	5
comportar	242	546	282	554	612	811	5
el	285	546	292	554	612	811	5
cumplimiento	40	556	94	564	612	811	5
de	97	556	106	564	612	811	5
la	109	556	116	564	612	811	5
recomendación,	118	556	179	564	612	811	5
se	182	556	190	564	612	811	5
exponen	192	556	225	564	612	811	5
a	228	556	232	564	612	811	5
los	235	556	246	564	612	811	5
potenciales	249	556	292	564	612	811	5
efectos	40	567	67	575	612	811	5
adversos.	70	567	106	575	612	811	5
En	108	567	118	575	612	811	5
la	121	567	127	575	612	811	5
inmensa	130	567	163	575	612	811	5
mayoría	165	567	197	575	612	811	5
de	199	567	209	575	612	811	5
los	211	567	222	575	612	811	5
casos,	225	567	247	575	612	811	5
la	250	567	256	575	612	811	5
probabi-	259	567	292	575	612	811	5
lidad	40	577	60	585	612	811	5
individual	62	577	100	585	612	811	5
de	103	577	112	585	612	811	5
padecer	114	577	145	585	612	811	5
un	147	577	157	585	612	811	5
efecto	159	577	182	585	612	811	5
indeseable	185	577	226	585	612	811	5
es	228	577	236	585	612	811	5
mucho	238	577	265	585	612	811	5
menor	267	577	292	585	612	811	5
que	40	588	55	596	612	811	5
la	57	588	64	596	612	811	5
de	66	588	75	596	612	811	5
obtener	78	588	108	596	612	811	5
una	110	588	124	596	612	811	5
protección	127	588	167	596	612	811	5
efectiva,	170	588	201	596	612	811	5
pero	204	588	221	596	612	811	5
mientras	223	588	258	596	612	811	5
que	260	588	274	596	612	811	5
este	276	588	292	596	612	811	5
argumento	40	598	82	606	612	811	5
es	84	598	92	606	612	811	5
totalmente	93	598	136	606	612	811	5
válido	137	598	160	606	612	811	5
para	162	598	179	606	612	811	5
el	180	598	187	606	612	811	5
conjunto,	189	598	225	606	612	811	5
en	226	598	235	606	612	811	5
el	237	598	244	606	612	811	5
ámbito	245	598	272	606	612	811	5
indi-	274	598	292	606	612	811	5
vidual	40	609	64	617	612	811	5
lo	67	609	74	617	612	811	5
es	76	609	84	617	612	811	5
menos,	87	609	114	617	612	811	5
porque	117	609	144	617	612	811	5
una	146	609	161	617	612	811	5
persona	163	609	194	617	612	811	5
solo	196	609	212	617	612	811	5
puede	214	609	238	617	612	811	5
contraer	240	609	273	617	612	811	5
o	275	609	280	617	612	811	5
no	282	609	292	617	612	811	5
contraer	40	619	73	627	612	811	5
la	75	619	82	627	612	811	5
enfermedad.	84	619	132	627	612	811	5
En	135	619	144	627	612	811	5
cambio,	147	619	176	627	612	811	5
esta	179	619	194	627	612	811	5
probabilidad	197	619	245	627	612	811	5
sí	248	619	254	627	612	811	5
que	256	619	270	627	612	811	5
tiene	273	619	292	627	612	811	5
signiﬁcado	40	630	82	637	612	811	5
práctico	84	630	115	637	612	811	5
en	118	630	127	637	612	811	5
la	129	630	136	637	612	811	5
sociedad,	139	630	174	637	612	811	5
puesto	177	630	202	637	612	811	5
que	205	630	219	637	612	811	5
si	222	630	228	637	612	811	5
es	230	630	238	637	612	811	5
del	241	630	253	637	612	811	5
5%	255	630	265	637	612	811	5
quiere	268	630	292	637	612	811	5
decir	40	640	60	648	612	811	5
que	62	640	76	648	612	811	5
la	78	640	85	648	612	811	5
presentarán	87	640	133	648	612	811	5
cinco	135	640	155	648	612	811	5
de	157	640	166	648	612	811	5
cada	168	640	186	648	612	811	5
cien.	188	640	206	648	612	811	5
Esta	52	650	68	658	612	811	5
mal	70	650	84	658	612	811	5
llamada	85	650	116	658	612	811	5
paradoja	117	650	151	658	612	811	5
de	152	650	161	658	612	811	5
la	163	650	169	658	612	811	5
prevención	171	650	214	658	612	811	5
podría	215	650	240	658	612	811	5
ser	241	650	253	658	612	811	5
una	254	650	268	658	612	811	5
expli-	270	650	292	658	612	811	5
cación	40	661	65	669	612	811	5
verosímil	67	661	103	669	612	811	5
de	105	661	114	669	612	811	5
la	116	661	123	669	612	811	5
poca	125	661	143	669	612	811	5
adhesión	145	661	180	669	612	811	5
que	182	661	196	669	612	811	5
los	198	661	209	669	612	811	5
médicos	211	661	243	669	612	811	5
y	245	661	250	669	612	811	5
en	252	661	261	669	612	811	5
general	264	661	292	669	612	811	5
los	40	671	51	679	612	811	5
profesionales	55	671	105	679	612	811	5
sanitarios	109	671	146	679	612	811	5
prestan	149	671	178	679	612	811	5
a	181	671	185	679	612	811	5
las	189	671	199	679	612	811	5
recomendaciones	202	671	269	679	612	811	5
de	273	671	282	679	612	811	5
la	285	671	292	679	612	811	5
vacunación	40	682	84	690	612	811	5
antigripal	87	682	124	690	612	811	5
estacional	127	682	166	690	612	811	5
para	169	682	186	690	612	811	5
con	190	682	203	690	612	811	5
ellos	207	682	224	690	612	811	5
mismos	228	682	258	690	612	811	5
y,	261	682	268	690	612	811	5
como	271	682	292	690	612	811	5
señala	40	692	65	700	612	811	5
Meneu	66	692	93	700	612	811	5
68	93	691	100	697	612	811	5
,	100	692	102	700	612	811	5
la	104	692	111	700	612	811	5
poca	113	692	131	700	612	811	5
conﬁanza	132	692	169	700	612	811	5
que	171	692	185	700	612	811	5
se	187	692	195	700	612	811	5
tiene	197	692	216	700	612	811	5
en	218	692	227	700	612	811	5
que	229	692	243	700	612	811	5
la	245	692	251	700	612	811	5
educación	253	692	292	700	612	811	5
sanitaria	40	703	73	711	612	811	5
consiga	76	703	105	711	612	811	5
cambiar	107	703	138	711	612	811	5
los	140	703	151	711	612	811	5
comportamientos	154	703	222	711	612	811	5
preventivos,	224	703	271	711	612	811	5
si	274	703	280	711	612	811	5
no	282	703	292	711	612	811	5
incluye	40	713	68	721	612	811	5
cierta	70	713	91	721	612	811	5
dosis	93	713	112	721	612	811	5
de	114	713	123	721	612	811	5
manipulación	125	713	177	721	612	811	5
seductora,	179	713	218	721	612	811	5
a	220	713	224	721	612	811	5
no	225	713	235	721	612	811	5
ser	237	713	248	721	612	811	5
que	250	713	264	721	612	811	5
se	265	713	273	721	612	811	5
con-	275	713	292	721	612	811	5
siguiera	40	724	71	732	612	811	5
estimular	73	724	109	732	612	811	5
la	111	724	118	732	612	811	5
responsabilidad	120	724	181	732	612	811	5
social	183	724	205	732	612	811	5
de	207	724	216	732	612	811	5
los	218	724	229	732	612	811	5
individuos,	231	724	273	732	612	811	5
si	276	724	282	732	612	811	5
es	284	724	292	732	612	811	5
que	40	734	55	742	612	811	5
nos	57	734	70	742	612	811	5
convence	73	734	109	742	612	811	5
el	111	734	118	742	612	811	5
argumento	120	734	162	742	612	811	5
de	165	734	174	742	612	811	5
que	176	734	190	742	612	811	5
adherirse	193	734	229	742	612	811	5
a	231	734	235	742	612	811	5
los	238	734	249	742	612	811	5
programas	251	734	292	742	612	811	5
preventivos	40	745	85	753	612	811	5
redunda	87	745	119	753	612	811	5
en	121	745	130	753	612	811	5
una	132	745	146	753	612	811	5
sociedad	148	745	182	753	612	811	5
más	183	745	199	753	612	811	5
saludable,	201	745	239	753	612	811	5
y	241	745	246	753	612	811	5
vivir	247	745	265	753	612	811	5
en	266	745	276	753	612	811	5
una	278	745	292	753	612	811	5
sociedad	310	65	343	73	612	811	5
así	345	65	355	73	612	811	5
es	357	65	365	73	612	811	5
mejor	367	65	389	73	612	811	5
para	391	65	408	73	612	811	5
nuestra	409	65	438	73	612	811	5
salud	440	65	460	73	612	811	5
individual.	462	65	502	73	612	811	5
En	504	65	514	73	612	811	5
el	515	65	522	73	612	811	5
ámbito	523	65	551	73	612	811	5
de	552	65	561	73	612	811	5
la	310	75	317	83	612	811	5
vacunación,	319	75	364	83	612	811	5
el	367	75	373	83	612	811	5
argumento	376	75	418	83	612	811	5
que	420	75	434	83	612	811	5
puede	437	75	460	83	612	811	5
aducirse	463	75	495	83	612	811	5
es	497	75	505	83	612	811	5
el	508	75	515	83	612	811	5
de	517	75	526	83	612	811	5
la	529	75	535	83	612	811	5
inmu-	538	75	561	83	612	811	5
nidad	310	86	332	94	612	811	5
colectiva,	333	86	369	94	612	811	5
mientras	371	86	405	94	612	811	5
que	407	86	421	94	612	811	5
en	423	86	432	94	612	811	5
el	434	86	441	94	612	811	5
de	442	86	452	94	612	811	5
la	453	86	460	94	612	811	5
prevención	462	86	505	94	612	811	5
secundaria	506	86	548	94	612	811	5
del	550	86	561	94	612	811	5
cáncer	310	96	335	104	612	811	5
es	337	96	345	104	612	811	5
la	347	96	354	104	612	811	5
rentabilidad	356	96	403	104	612	811	5
que	405	96	419	104	612	811	5
depende	421	96	454	104	612	811	5
de	456	96	465	104	612	811	5
la	467	96	474	104	612	811	5
mayor	476	96	501	104	612	811	5
cobertura.	503	96	542	104	612	811	5
Por	322	106	335	114	612	811	5
consiguiente,	337	106	387	114	612	811	5
tal	390	106	399	114	612	811	5
vez	402	106	415	114	612	811	5
convenga	417	106	453	114	612	811	5
explorar	455	106	488	114	612	811	5
de	490	106	499	114	612	811	5
nuevo	501	106	525	114	612	811	5
los	527	106	538	114	612	811	5
moti-	540	106	561	114	612	811	5
vos	310	117	323	125	612	811	5
de	325	117	335	125	612	811	5
la	337	117	344	125	612	811	5
gente	346	117	368	125	612	811	5
para	370	117	387	125	612	811	5
no	390	117	399	125	612	811	5
vacunarse	402	117	440	125	612	811	5
69	440	116	447	122	612	811	5
,	448	117	450	125	612	811	5
y	452	117	457	125	612	811	5
desde	459	117	482	125	612	811	5
luego	484	117	505	125	612	811	5
escuchar	508	117	541	125	612	811	5
a	544	117	548	125	612	811	5
los	551	117	561	125	612	811	5
padres	310	127	336	135	612	811	5
70	336	126	343	132	612	811	5
.	343	127	345	135	612	811	5
Sin	347	127	359	135	612	811	5
olvidar	360	127	387	135	612	811	5
las	388	127	399	135	612	811	5
actitudes	400	127	435	135	612	811	5
de	437	127	446	135	612	811	5
los	447	127	458	135	612	811	5
profesionales	460	127	511	135	612	811	5
71	511	126	518	132	612	811	5
y	520	127	524	135	612	811	5
sus	526	127	538	135	612	811	5
cono-	540	127	561	135	612	811	5
cimientos	310	138	347	146	612	811	5
y	349	138	354	146	612	811	5
habilidades	355	138	399	146	612	811	5
72	399	137	406	142	612	811	5
.	407	138	409	146	612	811	5
En	410	138	420	146	612	811	5
cualquier	421	138	457	146	612	811	5
caso,	459	138	477	146	612	811	5
es	479	138	487	146	612	811	5
más	489	138	504	146	612	811	5
fácil	506	138	522	146	612	811	5
obtener	523	138	553	146	612	811	5
la	555	138	561	146	612	811	5
conﬁanza	310	148	347	156	612	811	5
de	348	148	358	156	612	811	5
la	360	148	366	156	612	811	5
población	368	148	406	156	612	811	5
rindiendo	407	148	445	156	612	811	5
cuentas	447	148	476	156	612	811	5
y	478	148	482	156	612	811	5
dando	484	148	508	156	612	811	5
explicaciones	510	148	561	156	612	811	5
adecuadas	310	159	350	167	612	811	5
sobre	352	159	373	167	612	811	5
el	375	159	382	167	612	811	5
impacto	385	159	416	167	612	811	5
real	418	159	433	167	612	811	5
de	435	159	444	167	612	811	5
las	447	159	457	167	612	811	5
intervenciones,	460	159	518	167	612	811	5
lo	521	159	528	167	612	811	5
que	530	159	544	167	612	811	5
evi-	547	159	561	167	612	811	5
taría	310	169	327	177	612	811	5
expectativas	330	169	378	177	612	811	5
exageradas	381	169	424	177	612	811	5
o	427	169	431	177	612	811	5
poco	434	169	452	177	612	811	5
racionales	455	169	494	177	612	811	5
y	497	169	501	177	612	811	5
la	504	169	511	177	612	811	5
consecuente	514	169	561	177	612	811	5
frustración.	310	180	354	188	612	811	5
Es	322	190	330	198	612	811	5
evidente	332	190	365	198	612	811	5
que	367	190	381	198	612	811	5
las	383	190	393	198	612	811	5
valoraciones	395	190	443	198	612	811	5
pueden	445	190	473	198	612	811	5
ser	475	190	487	198	612	811	5
muy	488	190	506	198	612	811	5
dispares	507	190	539	198	612	811	5
y	541	190	545	198	612	811	5
que	547	190	561	198	612	811	5
no	310	201	320	209	612	811	5
todas	322	201	342	209	612	811	5
las	345	201	355	209	612	811	5
opiniones	357	201	395	209	612	811	5
tienen	397	201	421	209	612	811	5
el	423	201	430	209	612	811	5
mismo	432	201	458	209	612	811	5
valor.	460	201	482	209	612	811	5
Aunque	484	201	513	209	612	811	5
en	516	201	525	209	612	811	5
principio	527	201	561	209	612	811	5
cabe	310	211	327	219	612	811	5
suponer	329	211	360	219	612	811	5
mayor	361	211	386	219	612	811	5
solvencia	387	211	422	219	612	811	5
en	423	211	433	219	612	811	5
la	434	211	441	219	612	811	5
de	442	211	451	219	612	811	5
los	453	211	463	219	612	811	5
expertos,	465	211	500	219	612	811	5
la	501	211	508	219	612	811	5
máxima	509	211	540	219	612	811	5
aten-	541	211	561	219	612	811	5
ción	310	222	326	229	612	811	5
la	328	222	335	229	612	811	5
deberían	336	222	370	229	612	811	5
merecer	372	222	403	229	612	811	5
los	405	222	416	229	612	811	5
argumentos.	417	222	465	229	612	811	5
De	467	222	477	229	612	811	5
ahí	479	222	491	229	612	811	5
la	492	222	499	229	612	811	5
responsabilidad	501	222	561	229	612	811	5
de	310	232	319	240	612	811	5
los	322	232	333	240	612	811	5
medios	336	232	364	240	612	811	5
de	367	232	376	240	612	811	5
comunicación	380	232	433	240	612	811	5
al	436	232	443	240	612	811	5
hacerse	446	232	475	240	612	811	5
eco	478	232	491	240	612	811	5
de	494	232	503	240	612	811	5
comentarios	506	232	554	240	612	811	5
y	557	232	561	240	612	811	5
valoraciones	310	242	358	250	612	811	5
de	359	242	368	250	612	811	5
dudoso	370	242	398	250	612	811	5
valor	399	242	418	250	612	811	5
o	419	242	424	250	612	811	5
al	425	242	432	250	612	811	5
ampliﬁcar	434	242	472	250	612	811	5
los	474	242	484	250	612	811	5
temores	486	242	517	250	612	811	5
de	518	242	528	250	612	811	5
la	529	242	536	250	612	811	5
pobla-	537	242	561	250	612	811	5
ción,	310	253	328	261	612	811	5
pero	329	253	347	261	612	811	5
también	348	253	380	261	612	811	5
la	381	253	388	261	612	811	5
de	389	253	398	261	612	811	5
las	400	253	410	261	612	811	5
autoridades	411	253	457	261	612	811	5
sanitarias	458	253	495	261	612	811	5
cuando	496	253	524	261	612	811	5
no	525	253	535	261	612	811	5
rinden	536	253	561	261	612	811	5
cuentas	310	263	339	271	612	811	5
sobre	342	263	363	271	612	811	5
las	365	263	376	271	612	811	5
consecuencias	378	263	433	271	612	811	5
de	436	263	445	271	612	811	5
sus	447	263	460	271	612	811	5
decisiones	462	263	502	271	612	811	5
y,	505	263	511	271	612	811	5
desde	514	263	536	271	612	811	5
luego,	539	263	561	271	612	811	5
la	310	274	317	282	612	811	5
que	320	274	334	282	612	811	5
corresponde	337	274	384	282	612	811	5
a	387	274	392	282	612	811	5
los	395	274	406	282	612	811	5
clínicos	409	274	437	282	612	811	5
y	440	274	445	282	612	811	5
«salubristas»	448	273	496	283	612	811	5
tanto	499	274	519	282	612	811	5
en	522	274	532	282	612	811	5
la	535	274	541	282	612	811	5
con-	544	274	561	282	612	811	5
ducta	310	284	331	292	612	811	5
profesional	334	284	376	292	612	811	5
como	379	284	400	292	612	811	5
cuando	402	284	430	292	612	811	5
manifestamos	433	284	487	292	612	811	5
nuestras	489	284	522	292	612	811	5
opiniones	524	284	561	292	612	811	5
en	310	295	319	303	612	811	5
público,	321	295	351	303	612	811	5
puesto	352	295	378	303	612	811	5
que	380	295	394	303	612	811	5
nuestras	395	295	428	303	612	811	5
actitudes	429	295	464	303	612	811	5
y	465	295	470	303	612	811	5
comportamientos	471	295	539	303	612	811	5
inﬂu-	540	295	561	303	612	811	5
yen	310	305	324	313	612	811	5
en	325	305	335	313	612	811	5
la	336	305	343	313	612	811	5
ciudadanía,	345	305	389	313	612	811	5
de	390	305	399	313	612	811	5
modo	401	305	423	313	612	811	5
que	425	305	439	313	612	811	5
hay	441	305	454	313	612	811	5
que	456	305	470	313	612	811	5
tener	472	305	492	313	612	811	5
muy	494	305	511	313	612	811	5
en	513	305	522	313	612	811	5
cuenta	524	305	549	313	612	811	5
las	551	305	561	313	612	811	5
posibles	310	316	341	324	612	811	5
consecuencias	343	316	398	324	612	811	5
que	399	316	414	324	612	811	5
puedan	416	316	444	324	612	811	5
desorientar	446	316	490	324	612	811	5
más	492	316	507	324	612	811	5
que	509	316	524	324	612	811	5
otra	525	316	541	324	612	811	5
cosa.	543	316	561	324	612	811	5
Aunque	310	326	340	334	612	811	5
esta	341	326	357	334	612	811	5
prudencia	358	326	396	334	612	811	5
sea	398	326	410	334	612	811	5
exigible	412	326	442	334	612	811	5
a	443	326	448	334	612	811	5
los	449	326	460	334	612	811	5
grupos	461	326	488	334	612	811	5
más	489	326	505	334	612	811	5
vulnerables	506	326	551	334	612	811	5
de	552	326	561	334	612	811	5
la	310	337	317	345	612	811	5
población,	319	337	358	345	612	811	5
particularmente	360	337	422	345	612	811	5
los	424	337	435	345	612	811	5
menores,	437	337	472	345	612	811	5
y	474	337	479	345	612	811	5
solo	481	337	496	345	612	811	5
aconsejable	499	337	543	345	612	811	5
si	545	337	551	345	612	811	5
se	553	337	561	345	612	811	5
trata	310	347	328	355	612	811	5
de	329	347	339	355	612	811	5
la	340	347	347	355	612	811	5
ciudadanía	348	347	389	355	612	811	5
adulta,	391	347	417	355	612	811	5
y	418	347	422	355	612	811	5
se	424	347	432	355	612	811	5
supone	433	347	461	355	612	811	5
que	462	347	476	355	612	811	5
madura	477	347	507	355	612	811	5
y	508	347	513	355	612	811	5
responsable.	514	347	561	355	612	811	5
En	310	358	320	365	612	811	5
cualquier	322	358	358	365	612	811	5
caso,	361	358	380	365	612	811	5
como	382	358	403	365	612	811	5
será	406	358	422	365	612	811	5
la	425	358	431	365	612	811	5
ciudadanía	434	358	476	365	612	811	5
la	479	358	485	365	612	811	5
que	488	358	502	365	612	811	5
experimentará	505	358	561	365	612	811	5
–sufrirá	310	368	340	376	612	811	5
o	341	368	346	376	612	811	5
disfrutará	347	368	385	376	612	811	5
según	386	368	409	376	612	811	5
los	410	368	421	376	612	811	5
casos–	423	368	448	376	612	811	5
las	449	368	460	376	612	811	5
consecuencias,	461	368	518	376	612	811	5
es	519	368	527	376	612	811	5
deber	529	368	551	376	612	811	5
de	552	368	561	376	612	811	5
todos	310	378	331	386	612	811	5
como	333	378	354	386	612	811	5
ciudadanos	357	378	400	386	612	811	5
contribuir	402	378	441	386	612	811	5
a	443	378	447	386	612	811	5
la	450	378	457	386	612	811	5
emancipación	459	378	512	386	612	811	5
real,	515	378	531	386	612	811	5
o	533	378	538	386	612	811	5
como	540	378	561	386	612	811	5
se	310	389	318	397	612	811	5
dice	320	389	336	397	612	811	5
ahora,	337	389	361	397	612	811	5
25	363	389	372	397	612	811	5
años	374	389	392	397	612	811	5
después	394	389	425	397	612	811	5
de	426	389	436	397	612	811	5
la	438	389	444	397	612	811	5
carta	446	389	465	397	612	811	5
de	467	389	476	397	612	811	5
promoción	478	389	520	397	612	811	5
de	521	389	531	397	612	811	5
la	533	389	539	397	612	811	5
salud	541	389	561	397	612	811	5
de	310	399	319	407	612	811	5
Ottawa,	323	399	353	407	612	811	5
empoderarse,	356	399	409	407	612	811	5
para	412	399	429	407	612	811	5
lo	433	399	440	407	612	811	5
cual	444	399	460	407	612	811	5
es	463	399	472	407	612	811	5
necesaria	475	399	511	407	612	811	5
información	515	399	561	407	612	811	5
veraz	310	410	331	418	612	811	5
y	333	410	337	418	612	811	5
criterio,	339	410	369	418	612	811	5
pero	371	410	389	418	612	811	5
sobre	391	410	412	418	612	811	5
todo	414	410	431	418	612	811	5
voluntad.	433	410	469	418	612	811	5
Conﬂicto	310	434	346	442	612	811	5
de	348	434	358	442	612	811	5
intereses	360	434	396	442	612	811	5
Ninguno.	322	455	357	463	612	811	5
Bibliografía	310	479	357	487	612	811	5
1.	313	499	319	505	612	811	5
Wakeﬁeld	322	499	353	505	612	811	5
AJ,	355	499	363	505	612	811	5
Murch	365	499	385	505	612	811	5
SH,	387	499	397	505	612	811	5
Anthony	398	499	425	505	612	811	5
A,	426	499	432	505	612	811	5
et	434	499	440	505	612	811	5
al.	442	499	449	505	612	811	5
Ileal-lymphoid-nodular	451	499	522	505	612	811	5
hyperplasia,	524	499	561	505	612	811	5
non-speciﬁc	322	507	359	513	612	811	5
colitis,	361	507	381	513	612	811	5
and	383	507	395	513	612	811	5
pervasive	397	507	426	513	612	811	5
developmental	428	507	474	513	612	811	5
disorder	476	507	501	513	612	811	5
in	503	507	509	513	612	811	5
children.	511	507	538	513	612	811	5
Lancet.	540	507	561	513	612	811	5
1998;351:637–41	322	515	377	521	612	811	5
[RETRACTED.].	378	515	422	521	612	811	5
2.	313	523	319	529	612	811	5
Fudenberg	322	523	354	529	612	811	5
HH.	356	523	368	529	612	811	5
Dialysable	369	523	401	529	612	811	5
lymphocite	403	523	437	529	612	811	5
extract	439	523	461	529	612	811	5
(DLyE)	462	523	483	529	612	811	5
in	484	523	490	529	612	811	5
infantile	492	523	518	529	612	811	5
onset	520	523	536	529	612	811	5
autism:	538	523	561	529	612	811	5
a	322	531	325	537	612	811	5
pilot	327	531	341	537	612	811	5
study.	343	531	361	537	612	811	5
Biotherapy.	363	531	398	537	612	811	5
1996;9:13–7.	400	531	441	537	612	811	5
3.	313	539	319	545	612	811	5
Gupta	322	539	340	545	612	811	5
S.	342	539	347	545	612	811	5
Immunology	349	539	388	545	612	811	5
and	390	539	401	545	612	811	5
immunologic	403	539	444	545	612	811	5
treatment	445	539	476	545	612	811	5
of	478	539	484	545	612	811	5
autism.	486	539	508	545	612	811	5
Proc	510	539	523	545	612	811	5
Natl	525	539	538	545	612	811	5
Autism	540	539	561	545	612	811	5
Assn	322	547	336	553	612	811	5
Chicago.	338	547	363	553	612	811	5
1996:455–60.	365	547	407	553	612	811	5
4.	313	555	319	561	612	811	5
Miller	322	555	340	561	612	811	5
D,	343	555	349	561	612	811	5
Wasworth	351	555	383	561	612	811	5
J,	386	555	389	561	612	811	5
Diamond	392	555	420	561	612	811	5
J,	422	555	426	561	612	811	5
et	428	555	434	561	612	811	5
al.	436	555	443	561	612	811	5
Measles	446	555	470	561	612	811	5
vaccination	472	555	507	561	612	811	5
and	510	555	521	561	612	811	5
neurological	524	555	561	561	612	811	5
events.	322	563	344	569	612	811	5
Lancet.	345	563	367	569	612	811	5
1997;349:730–1.	368	563	421	569	612	811	5
5.	313	570	319	577	612	811	5
Wing	322	570	338	577	612	811	5
L.	341	570	345	577	612	811	5
Autism	348	570	370	577	612	811	5
spectrum	372	570	401	577	612	811	5
disorders	403	570	431	577	612	811	5
(no	433	570	444	577	612	811	5
evidence	446	570	473	577	612	811	5
for	475	570	484	577	612	811	5
or	486	570	492	577	612	811	5
against	494	570	516	577	612	811	5
an	518	570	526	577	612	811	5
increase	528	570	553	577	612	811	5
of	555	570	561	577	612	811	5
prevalence).	322	578	359	585	612	811	5
BMJ.	361	578	375	585	612	811	5
1996;312:327–8.	376	578	429	585	612	811	5
6.	313	586	319	593	612	811	5
Trilla	322	586	338	593	612	811	5
A.	341	586	347	593	612	811	5
Vacunes:	351	586	379	593	612	811	5
una	382	586	394	593	612	811	5
realitat	397	586	419	593	612	811	5
contrastada	423	586	459	593	612	811	5
i	462	586	464	593	612	811	5
atacada.	468	586	493	593	612	811	5
Annals	496	586	517	593	612	811	5
de	521	586	528	593	612	811	5
Medicina.	532	586	561	593	612	811	5
2010;93:5–7.	322	594	363	601	612	811	5
7.	313	602	319	609	612	811	5
Deer	322	602	336	609	612	811	5
B.	342	602	348	609	612	811	5
How	354	602	368	609	612	811	5
the	374	602	384	609	612	811	5
vaccine	390	602	412	609	612	811	5
crises	418	602	436	609	612	811	5
was	441	602	453	609	612	811	5
meant	459	602	479	609	612	811	5
to	485	602	491	609	612	811	5
make	497	602	513	609	612	811	5
money.	519	602	542	609	612	811	5
BMJ.	548	602	561	609	612	811	5
2011;342:136–42.	322	610	378	617	612	811	5
8.	313	618	319	625	612	811	5
Chen	322	618	337	625	612	811	5
RT,	340	618	349	625	612	811	5
Destefano	351	618	382	625	612	811	5
F.	384	618	389	625	612	811	5
Vaccine	391	618	415	625	612	811	5
adverse	417	618	440	625	612	811	5
effects:	443	618	465	625	612	811	5
causal	467	618	486	625	612	811	5
or	488	618	495	625	612	811	5
coincidental?	497	618	538	625	612	811	5
Lancet.	540	618	561	625	612	811	5
1998;351:611–2.	322	626	374	633	612	811	5
9.	313	634	319	641	612	811	5
Lee	322	634	332	641	612	811	5
JW,	334	634	344	641	612	811	5
Melgaard	346	634	374	641	612	811	5
B,	376	634	381	641	612	811	5
Clements	383	634	411	641	612	811	5
CJ,	413	634	421	641	612	811	5
et	422	634	428	641	612	811	5
al.	429	634	436	641	612	811	5
Autism,	438	634	461	641	612	811	5
inﬂammatory	463	634	505	641	612	811	5
bowel	506	634	525	641	612	811	5
disease	526	634	549	641	612	811	5
and	550	634	561	641	612	811	5
MMR	322	642	338	649	612	811	5
vaccine.	340	642	365	649	612	811	5
Lancet.	366	642	388	649	612	811	5
1998;351:905.	389	642	434	649	612	811	5
10.	309	650	319	657	612	811	5
Bignall	322	650	343	657	612	811	5
J.	345	650	348	657	612	811	5
UK	350	650	359	657	612	811	5
experts	361	650	383	657	612	811	5
convinced	385	650	416	657	612	811	5
on	418	650	426	657	612	811	5
safety	427	650	445	657	612	811	5
of	447	650	453	657	612	811	5
MMR.	455	650	473	657	612	811	5
Lancet.	474	650	496	657	612	811	5
1998;351:966.	498	650	542	657	612	811	5
11.	309	658	319	665	612	811	5
Horton	322	658	344	665	612	811	5
R.	345	658	351	665	612	811	5
A	353	658	357	665	612	811	5
statement	359	658	390	665	612	811	5
by	391	658	399	665	612	811	5
the	400	658	410	665	612	811	5
editors	412	658	433	665	612	811	5
of	435	658	441	665	612	811	5
the	443	658	453	665	612	811	5
Lancet.	454	658	476	665	612	811	5
Lancet.	477	658	499	665	612	811	5
2004;363:820–1.	500	658	553	665	612	811	5
12.	309	666	319	672	612	811	5
Horton	322	666	344	672	612	811	5
R.	345	666	351	672	612	811	5
The	353	666	364	672	612	811	5
lessons	365	666	388	672	612	811	5
of	389	666	395	672	612	811	5
MNR.	397	666	414	672	612	811	5
Lancet.	415	666	437	672	612	811	5
2004;363:747–8.	438	666	491	672	612	811	5
13.	309	674	319	680	612	811	5
General	322	674	346	680	612	811	5
Medical	349	674	374	680	612	811	5
Council.	377	674	402	680	612	811	5
Fitness	405	674	426	680	612	811	5
to	430	674	436	680	612	811	5
practice	440	674	464	680	612	811	5
panel	468	674	485	680	612	811	5
hearing.	488	674	513	680	612	811	5
2010	517	674	532	680	612	811	5
(Consul-	536	674	561	680	612	811	5
tado	322	682	336	688	612	811	5
en	339	682	347	688	612	811	5
abril	350	682	364	688	612	811	5
de	367	682	375	688	612	811	5
2011.)	378	682	398	688	612	811	5
Disponible	401	682	434	688	612	811	5
en:	437	682	447	688	612	811	5
www.gmc-uk.org/static/documents/	450	682	561	688	612	811	5
content/Wakeﬁeld	322	690	379	696	612	811	5
Smith	383	690	401	696	612	811	5
Murch	406	690	426	696	612	811	5
14.	309	698	319	704	612	811	5
Deer	322	698	336	704	612	811	5
B.	341	698	347	704	612	811	5
How	352	698	367	704	612	811	5
the	372	698	382	704	612	811	5
case	387	698	400	704	612	811	5
against	405	698	427	704	612	811	5
the	432	698	442	704	612	811	5
MMR	447	698	463	704	612	811	5
vaccination	468	698	503	704	612	811	5
was	509	698	521	704	612	811	5
ﬁxed.	526	698	543	704	612	811	5
BMJ.	548	698	561	704	612	811	5
2011;342:77–82.	322	706	374	712	612	811	5
15.	309	714	319	720	612	811	5
Steen	322	714	339	720	612	811	5
GR.	341	714	352	720	612	811	5
Retractions	354	714	389	720	612	811	5
in	391	714	397	720	612	811	5
the	400	714	410	720	612	811	5
scientiﬁc	412	714	439	720	612	811	5
literature:	442	714	473	720	612	811	5
is	475	714	480	720	612	811	5
the	483	714	493	720	612	811	5
incidence	495	714	525	720	612	811	5
of	527	714	533	720	612	811	5
research	535	714	561	720	612	811	5
fraud	322	722	338	728	612	811	5
increasing?	340	722	375	728	612	811	5
J	377	722	379	728	612	811	5
Med	380	722	394	728	612	811	5
Ethics.	396	722	415	728	612	811	5
2011;37:249–53.	417	722	469	728	612	811	5
16.	309	730	319	736	612	811	5
Greenhalhg	322	730	357	736	612	811	5
T.	360	730	365	736	612	811	5
Why	368	730	383	736	612	811	5
did	386	730	395	736	612	811	5
the	398	730	408	736	612	811	5
Lancet	411	730	431	736	612	811	5
take	434	730	447	736	612	811	5
so	449	730	456	736	612	811	5
long?	459	730	476	736	612	811	5
The	479	730	490	736	612	811	5
retraction	493	730	523	736	612	811	5
of	526	730	532	736	612	811	5
the	534	730	544	736	612	811	5
infa-	547	730	561	736	612	811	5
mous	322	738	339	744	612	811	5
MMR	342	738	358	744	612	811	5
paper	361	738	379	744	612	811	5
may	382	738	395	744	612	811	5
be	398	738	405	744	612	811	5
overdue,	408	738	435	744	612	811	5
but	437	738	448	744	612	811	5
it	451	738	455	744	612	811	5
is	458	738	463	744	612	811	5
a	466	738	469	744	612	811	5
good	472	738	487	744	612	811	5
thing	490	738	506	744	612	811	5
for	509	738	518	744	612	811	5
science.	521	738	545	744	612	811	5
BMJ.	548	738	561	744	612	811	5
2010;340:294.	322	746	367	752	612	811	5
A.	235	46	240	52	612	811	6
Segura	242	46	262	52	612	811	6
Benedicto	263	46	292	52	612	811	6
/	293	46	295	52	612	811	6
Gac	297	46	308	52	612	811	6
Sanit.	310	46	326	52	612	811	6
2012;26(4):366–371	328	46	389	52	612	811	6
17.	51	66	60	72	612	811	6
Schulman	63	66	94	72	612	811	6
KA,	96	66	106	72	612	811	6
Seils	109	66	123	72	612	811	6
DM,	126	66	138	72	612	811	6
Timbie	141	66	162	72	612	811	6
JW,	165	66	175	72	612	811	6
et	178	66	184	72	612	811	6
al.	186	66	193	72	612	811	6
A	196	66	200	72	612	811	6
national	203	66	228	72	612	811	6
survey	231	66	251	72	612	811	6
of	254	66	260	72	612	811	6
provisions	262	66	294	72	612	811	6
in	297	66	303	72	612	811	6
clinical-trial	63	74	100	80	612	811	6
agreements	101	74	137	80	612	811	6
between	138	74	165	80	612	811	6
medical	166	74	190	80	612	811	6
schools	191	74	214	80	612	811	6
and	215	74	226	80	612	811	6
industry	227	74	253	80	612	811	6
sponsors.	254	74	282	80	612	811	6
N	284	74	288	80	612	811	6
Engl	289	74	303	80	612	811	6
J	63	82	65	88	612	811	6
Med.	67	82	82	88	612	811	6
2002;347:1335–41.	84	82	144	88	612	811	6
18.	51	90	60	96	612	811	6
Mello	63	90	81	96	612	811	6
MM,	85	90	99	96	612	811	6
Claridge	104	90	129	96	612	811	6
BR,	134	90	143	96	612	811	6
Studdert	148	90	174	96	612	811	6
LLB.	179	90	191	96	612	811	6
Academic	196	90	225	96	612	811	6
medical	230	90	254	96	612	811	6
center's	259	90	283	96	612	811	6
stan-	287	90	303	96	612	811	6
dards	63	98	80	104	612	811	6
for	84	98	92	104	612	811	6
clinical-trial	95	98	133	104	612	811	6
agreements	136	98	172	104	612	811	6
with	175	98	189	104	612	811	6
industry.	192	98	220	104	612	811	6
N	223	98	228	104	612	811	6
Engl	231	98	244	104	612	811	6
J	248	98	250	104	612	811	6
Med.	253	98	268	104	612	811	6
2005;352:	271	98	303	104	612	811	6
2202–10.	63	106	92	112	612	811	6
19.	51	114	60	120	612	811	6
Martinson	63	114	95	120	612	811	6
BC,	97	114	107	120	612	811	6
Anderson	110	114	139	120	612	811	6
MS,	142	114	153	120	612	811	6
de	156	114	163	120	612	811	6
Vries	166	114	181	120	612	811	6
RG.	184	114	194	120	612	811	6
Scientists	197	114	226	120	612	811	6
behaving	229	114	257	120	612	811	6
badly.	259	114	278	120	612	811	6
Nature.	280	114	303	120	612	811	6
2005;435:737–8.	63	122	116	128	612	811	6
20.	51	130	60	136	612	811	6
Buñuel	63	130	85	136	612	811	6
Álvarez	87	130	110	136	612	811	6
JC,	112	130	120	136	612	811	6
González	122	130	150	136	612	811	6
de	152	130	160	136	612	811	6
Dios	162	130	175	136	612	811	6
J.	178	130	181	136	612	811	6
Los	183	130	194	136	612	811	6
ensayos	196	130	220	136	612	811	6
clínicos	222	130	245	136	612	811	6
ﬁnanciados	248	130	282	136	612	811	6
por	285	130	295	136	612	811	6
la	297	130	303	136	612	811	6
industria	63	138	91	144	612	811	6
tienen	93	138	112	144	612	811	6
mayor	114	138	134	144	612	811	6
probabilidad	136	138	174	144	612	811	6
de	176	138	184	144	612	811	6
encontrar	186	138	216	144	612	811	6
resultados	217	138	249	144	612	811	6
favorables	251	138	282	144	612	811	6
al	284	138	290	144	612	811	6
fár-	292	138	303	144	612	811	6
maco	63	146	80	152	612	811	6
objeto	81	146	101	152	612	811	6
de	102	146	110	152	612	811	6
estudio.	112	146	136	152	612	811	6
Evid	137	146	151	152	612	811	6
Pediatr.	152	146	176	152	612	811	6
2010;6:77.	177	146	210	152	612	811	6
21.	51	154	60	160	612	811	6
Burgeois	63	154	90	160	612	811	6
FT,	92	154	100	160	612	811	6
Murthy	102	154	125	160	612	811	6
S,	127	154	132	160	612	811	6
Mandl	134	154	154	160	612	811	6
KD.	156	154	166	160	612	811	6
Outcome	168	154	196	160	612	811	6
reporting	198	154	227	160	612	811	6
among	229	154	250	160	612	811	6
drug	252	154	266	160	612	811	6
trials	268	154	283	160	612	811	6
regis-	285	154	303	160	612	811	6
tered	63	162	79	168	612	811	6
in	81	162	87	168	612	811	6
clinical	89	162	110	168	612	811	6
trials.gov.	112	162	142	168	612	811	6
Ann	143	162	156	168	612	811	6
Inter	157	162	172	168	612	811	6
Med.	174	162	189	168	612	811	6
2010;153:158–66.	191	162	247	168	612	811	6
22.	51	169	60	176	612	811	6
Jorgensen	63	169	93	176	612	811	6
AW,	95	169	107	176	612	811	6
Hilden	109	169	129	176	612	811	6
J,	130	169	134	176	612	811	6
Gotzsche	135	169	163	176	612	811	6
PC.	164	169	174	176	612	811	6
Cochrane	175	169	203	176	612	811	6
reviews	205	169	229	176	612	811	6
compared	230	169	260	176	612	811	6
with	262	169	276	176	612	811	6
industry	277	169	303	176	612	811	6
supported	63	177	95	184	612	811	6
meta-analyses	96	177	140	184	612	811	6
and	142	177	153	184	612	811	6
other	154	177	171	184	612	811	6
meta-analyses	172	177	216	184	612	811	6
of	218	177	224	184	612	811	6
the	225	177	235	184	612	811	6
same	237	177	253	184	612	811	6
drugs:	254	177	274	184	612	811	6
systema-	275	177	303	184	612	811	6
tic	63	185	71	192	612	811	6
review.	73	185	95	192	612	811	6
BMJ.	97	185	111	192	612	811	6
2006;333:782.	112	185	157	192	612	811	6
23.	51	193	60	200	612	811	6
Angell	63	193	83	200	612	811	6
M.	84	193	92	200	612	811	6
The	93	193	105	200	612	811	6
truth	106	193	122	200	612	811	6
about	123	193	141	200	612	811	6
drug	142	193	156	200	612	811	6
companies:	158	193	193	200	612	811	6
how	194	193	208	200	612	811	6
they	209	193	223	200	612	811	6
deceive	224	193	248	200	612	811	6
us	249	193	256	200	612	811	6
and	257	193	269	200	612	811	6
what	270	193	286	200	612	811	6
to	287	193	294	200	612	811	6
do	295	193	303	200	612	811	6
about	63	201	81	208	612	811	6
it.	82	201	88	208	612	811	6
New	90	201	104	208	612	811	6
York:	106	201	122	208	612	811	6
Random	124	201	149	208	612	811	6
House;	151	201	173	208	612	811	6
2005.	174	201	191	208	612	811	6
24.	51	209	60	216	612	811	6
Horton	63	209	85	216	612	811	6
R.	87	209	92	216	612	811	6
The	94	209	105	216	612	811	6
dawn	107	209	124	216	612	811	6
of	126	209	131	216	612	811	6
McScience.	133	209	167	216	612	811	6
New	169	209	183	216	612	811	6
York	184	209	199	216	612	811	6
Rev	200	209	211	216	612	811	6
Books.	213	209	233	216	612	811	6
2004;51:7–9.	234	209	275	216	612	811	6
25.	51	217	60	224	612	811	6
Smith	63	217	81	224	612	811	6
R.	83	217	88	224	612	811	6
Medical	90	217	114	224	612	811	6
journals	115	217	140	224	612	811	6
are	142	217	151	224	612	811	6
an	153	217	160	224	612	811	6
extension	162	217	192	224	612	811	6
of	193	217	199	224	612	811	6
the	200	217	210	224	612	811	6
marketing	212	217	243	224	612	811	6
arm	245	217	257	224	612	811	6
of	258	217	264	224	612	811	6
pharmaceu-	266	217	303	224	612	811	6
tical	63	225	76	232	612	811	6
companies.	78	225	112	232	612	811	6
PLoS	114	225	128	232	612	811	6
Medicine.	130	225	160	232	612	811	6
2005;2:e138.	162	225	202	232	612	811	6
26.	51	233	60	240	612	811	6
Godlee	63	233	85	240	612	811	6
F.	86	233	91	240	612	811	6
We	93	233	103	240	612	811	6
want	105	233	121	240	612	811	6
raw	122	233	134	240	612	811	6
data,	136	233	151	240	612	811	6
now.	152	233	167	240	612	811	6
BMJ.	169	233	183	240	612	811	6
2009;339:b5405.	184	233	237	240	612	811	6
27.	51	241	60	248	612	811	6
Wager	63	241	83	248	612	811	6
L.	85	241	90	248	612	811	6
Does	92	241	107	248	612	811	6
the	108	241	118	248	612	811	6
Wakeﬁekd	120	241	153	248	612	811	6
et	154	241	160	248	612	811	6
al.	162	241	169	248	612	811	6
case	170	241	183	248	612	811	6
mean	185	241	202	248	612	811	6
we	204	241	213	248	612	811	6
should	215	241	235	248	612	811	6
demand	237	241	262	248	612	811	6
public	264	241	283	248	612	811	6
www.	284	241	303	248	612	811	6
access	63	249	82	256	612	811	6
to	84	249	91	256	612	811	6
raw	92	249	104	256	612	811	6
data?	106	249	123	256	612	811	6
BMJ	125	249	137	256	612	811	6
Group	139	249	158	256	612	811	6
blogs.	160	249	177	256	612	811	6
2011	179	249	194	256	612	811	6
(Consultado	196	249	233	256	612	811	6
en	235	249	242	256	612	811	6
abril	244	249	258	256	612	811	6
de	260	249	267	256	612	811	6
2011.)	269	249	289	256	612	811	6
Dis-	290	249	303	256	612	811	6
ponible	63	257	86	264	612	811	6
en:	88	257	98	264	612	811	6
http://blogs.bmj.com/bmj/2011/01/10	99	257	216	264	612	811	6
28.	51	265	60	272	612	811	6
Institute	63	265	89	272	612	811	6
of	92	265	98	272	612	811	6
Medicine	100	265	129	272	612	811	6
Immunization	131	265	175	272	612	811	6
Safety	177	265	196	272	612	811	6
Review	199	265	221	272	612	811	6
Committee.	224	265	259	272	612	811	6
Vaccines	262	265	289	272	612	811	6
and	291	265	303	272	612	811	6
autism.	63	273	86	279	612	811	6
Washington:	87	273	127	279	612	811	6
The	129	273	140	279	612	811	6
National	142	273	167	279	612	811	6
Academies	169	273	202	279	612	811	6
Press;	204	273	222	279	612	811	6
2004.	224	273	241	279	612	811	6
29.	51	281	60	287	612	811	6
Peltola	63	281	84	287	612	811	6
H,	86	281	92	287	612	811	6
Patja	94	281	109	287	612	811	6
A,	110	281	116	287	612	811	6
Leinikki	118	281	142	287	612	811	6
P,	143	281	148	287	612	811	6
et	150	281	156	287	612	811	6
al.	157	281	164	287	612	811	6
No	166	281	174	287	612	811	6
evidence	176	281	203	287	612	811	6
for	205	281	213	287	612	811	6
measles,	215	281	241	287	612	811	6
mumps,	242	281	267	287	612	811	6
and	268	281	280	287	612	811	6
rubella	281	281	303	287	612	811	6
vaccine-associated	63	289	120	295	612	811	6
inﬂammatory	122	289	164	295	612	811	6
bowel	165	289	184	295	612	811	6
disease	185	289	207	295	612	811	6
or	209	289	215	295	612	811	6
autism	217	289	238	295	612	811	6
in	239	289	245	295	612	811	6
a	246	289	250	295	612	811	6
14-year	251	289	275	295	612	811	6
prospec-	276	289	303	295	612	811	6
tive	63	297	75	303	612	811	6
study.	76	297	95	303	612	811	6
Lancet.	97	297	118	303	612	811	6
1998;351:1327–8.	120	297	176	303	612	811	6
30.	51	305	60	311	612	811	6
Geier	63	305	80	311	612	811	6
DA,	81	305	92	311	612	811	6
Geier	93	305	110	311	612	811	6
MR.	111	305	123	311	612	811	6
A	124	305	129	311	612	811	6
comparative	130	305	168	311	612	811	6
evaluation	170	305	202	311	612	811	6
of	203	305	209	311	612	811	6
the	211	305	221	311	612	811	6
effects	222	305	242	311	612	811	6
of	244	305	250	311	612	811	6
MMR	251	305	268	311	612	811	6
immuniza-	269	305	303	311	612	811	6
tion	63	313	76	319	612	811	6
and	77	313	89	319	612	811	6
mercury	90	313	116	319	612	811	6
doses	118	313	135	319	612	811	6
from	137	313	152	319	612	811	6
thimerosal-containing	153	313	222	319	612	811	6
childhood	223	313	254	319	612	811	6
vaccines	256	313	282	319	612	811	6
on	283	313	291	319	612	811	6
the	293	313	303	319	612	811	6
population	63	321	97	327	612	811	6
prevalence	98	321	132	327	612	811	6
of	133	321	139	327	612	811	6
autism.	141	321	163	327	612	811	6
Med	165	321	179	327	612	811	6
Sci	180	321	189	327	612	811	6
Monit.	191	321	211	327	612	811	6
2004;10:P133.9.	212	321	262	327	612	811	6
31.	51	329	60	335	612	811	6
Geier	63	329	80	335	612	811	6
M,	82	329	90	335	612	811	6
Geier	93	329	109	335	612	811	6
D.	111	329	118	335	612	811	6
Pediatric	120	329	147	335	612	811	6
MMR	150	329	166	335	612	811	6
vaccination	169	329	204	335	612	811	6
safety.	207	329	226	335	612	811	6
International	229	329	269	335	612	811	6
Pediatrics.	271	329	303	335	612	811	6
2003;18:203–8.	63	337	112	343	612	811	6
32.	51	345	60	351	612	811	6
Hornig	63	345	84	351	612	811	6
M,	89	345	96	351	612	811	6
Briese	100	345	119	351	612	811	6
T,	123	345	129	351	612	811	6
Buie	133	345	146	351	612	811	6
T,	151	345	156	351	612	811	6
et	160	345	166	351	612	811	6
al.	170	345	177	351	612	811	6
Lack	181	345	195	351	612	811	6
of	199	345	205	351	612	811	6
association	209	345	243	351	612	811	6
between	248	345	274	351	612	811	6
measles	278	345	303	351	612	811	6
virus	63	353	79	359	612	811	6
vaccine	81	353	104	359	612	811	6
and	107	353	118	359	612	811	6
autism	121	353	142	359	612	811	6
with	144	353	158	359	612	811	6
enteropathy:	161	353	201	359	612	811	6
a	203	353	207	359	612	811	6
case-control	209	353	247	359	612	811	6
study.	250	353	268	359	612	811	6
PLoS	271	353	285	359	612	811	6
ONE.	288	353	303	359	612	811	6
2008;3:e3140.	63	361	107	367	612	811	6
33.	51	369	60	375	612	811	6
Thompson	63	369	96	375	612	811	6
WW,	97	369	113	375	612	811	6
Price	115	369	130	375	612	811	6
C,	132	369	137	375	612	811	6
Goodson	139	369	166	375	612	811	6
B,	168	369	173	375	612	811	6
et	175	369	181	375	612	811	6
al.,	183	369	191	375	612	811	6
Vaccine	193	369	217	375	612	811	6
Safety	219	369	238	375	612	811	6
Datalink	239	369	265	375	612	811	6
Team.	267	369	285	375	612	811	6
Early	287	369	303	375	612	811	6
thimerosal	63	377	96	383	612	811	6
exposure	98	377	126	383	612	811	6
and	128	377	139	383	612	811	6
neuropsychological	141	377	200	383	612	811	6
outcomes	202	377	231	383	612	811	6
at	233	377	239	383	612	811	6
7	241	377	245	383	612	811	6
to	246	377	252	383	612	811	6
10	254	377	262	383	612	811	6
years.	263	377	281	383	612	811	6
N	283	377	288	383	612	811	6
Engl	289	377	303	383	612	811	6
J	63	385	65	391	612	811	6
Med.	67	385	82	391	612	811	6
2007;357:1281–92.	84	385	144	391	612	811	6
34.	51	393	60	399	612	811	6
Price	63	393	78	399	612	811	6
CS,	81	393	90	399	612	811	6
Thompson	93	393	125	399	612	811	6
WW,	128	393	143	399	612	811	6
Goodson	146	393	173	399	612	811	6
B,	176	393	181	399	612	811	6
et	184	393	190	399	612	811	6
al.	193	393	200	399	612	811	6
Prenatal	203	393	228	399	612	811	6
and	231	393	242	399	612	811	6
infant	245	393	263	399	612	811	6
exposure	266	393	294	399	612	811	6
to	297	393	303	399	612	811	6
thimerosal	63	401	96	407	612	811	6
from	98	401	113	407	612	811	6
vaccines	115	401	141	407	612	811	6
and	143	401	154	407	612	811	6
immunoglobulins	156	401	210	407	612	811	6
and	212	401	224	407	612	811	6
risk	226	401	237	407	612	811	6
of	239	401	245	407	612	811	6
autism.	247	401	269	407	612	811	6
Pediatrics.	271	401	303	407	612	811	6
2010;126:656–64.	63	409	119	415	612	811	6
35.	51	417	60	423	612	811	6
Takeuchi	63	417	91	423	612	811	6
T,	93	417	98	423	612	811	6
Eto	100	417	110	423	612	811	6
K.	112	417	118	423	612	811	6
The	120	417	131	423	612	811	6
pathology	133	417	164	423	612	811	6
of	166	417	172	423	612	811	6
Minamata	174	417	205	423	612	811	6
disease.	207	417	231	423	612	811	6
Fukuoka:	233	417	261	423	612	811	6
Kyushu	263	417	286	423	612	811	6
Univ	288	417	303	423	612	811	6
Press;	63	425	81	431	612	811	6
1979,	83	425	100	431	612	811	6
757–805.	102	425	130	431	612	811	6
a	191	433	195	439	612	811	6
cautionary	199	433	232	439	612	811	6
tale.	236	433	249	439	612	811	6
N	254	433	259	439	612	811	6
Engl	263	433	276	439	612	811	6
J	281	433	283	439	612	811	6
Med.	288	433	303	439	612	811	6
36.	51	433	60	439	612	811	6
Ofﬁt	63	433	77	439	612	811	6
PA.	81	433	91	439	612	811	6
Thimerosal	96	433	130	439	612	811	6
and	134	433	146	439	612	811	6
vaccines	150	433	176	439	612	811	6
2007;357:1278–9.	63	440	119	447	612	811	6
37.	51	448	60	455	612	811	6
Hutchins	63	448	91	455	612	811	6
SS,	92	448	101	455	612	811	6
Baughman	103	448	135	455	612	811	6
AL,	137	448	146	455	612	811	6
Orr	148	448	158	455	612	811	6
M,	159	448	167	455	612	811	6
et	169	448	175	455	612	811	6
al.	176	448	183	455	612	811	6
Vaccination	185	448	221	455	612	811	6
levels	222	448	240	455	612	811	6
associated	241	448	273	455	612	811	6
with	275	448	289	455	612	811	6
lack	290	448	303	455	612	811	6
of	63	456	69	463	612	811	6
transmission	71	456	111	463	612	811	6
among	113	456	134	463	612	811	6
preschool-aged	136	456	183	463	612	811	6
population	185	456	218	463	612	811	6
in	220	456	226	463	612	811	6
the	228	456	238	463	612	811	6
United	240	456	261	463	612	811	6
States,	263	456	283	463	612	811	6
1989-	285	456	303	463	612	811	6
1991.	63	464	80	471	612	811	6
J	82	464	84	471	612	811	6
Infect	86	464	103	471	612	811	6
Dis.	105	464	116	471	612	811	6
2004;189:S108–15.	118	464	177	471	612	811	6
38.	51	472	60	479	612	811	6
Gupta	63	472	82	479	612	811	6
RK,	85	472	95	479	612	811	6
Best	99	472	112	479	612	811	6
J,	115	472	119	479	612	811	6
MacMahon	122	472	157	479	612	811	6
E.	160	472	165	479	612	811	6
Mumps	169	472	192	479	612	811	6
and	196	472	207	479	612	811	6
the	211	472	221	479	612	811	6
UK	224	472	233	479	612	811	6
epidemic	237	472	265	479	612	811	6
2005.	269	472	285	479	612	811	6
BMJ.	289	472	303	479	612	811	6
2005;330:1132–5.	63	480	119	487	612	811	6
39.	51	488	60	495	612	811	6
Stevenson	63	488	95	495	612	811	6
J,	96	488	99	495	612	811	6
Murdoch	101	488	128	495	612	811	6
G,	130	488	136	495	612	811	6
Riley	137	488	152	495	612	811	6
A,	153	488	159	495	612	811	6
et	160	488	166	495	612	811	6
al.	168	488	175	495	612	811	6
Implementation	176	488	225	495	612	811	6
and	226	488	238	495	612	811	6
evaluation	239	488	271	495	612	811	6
of	272	488	278	495	612	811	6
a	279	488	283	495	612	811	6
meas-	284	488	303	495	612	811	6
les/rubella	63	496	95	503	612	811	6
vaccination	97	496	132	503	612	811	6
campaign	134	496	163	503	612	811	6
in	165	496	171	503	612	811	6
a	172	496	176	503	612	811	6
campus	177	496	201	503	612	811	6
university	203	496	234	503	612	811	6
in	235	496	241	503	612	811	6
the	243	496	253	503	612	811	6
UK	254	496	263	503	612	811	6
following	265	496	294	503	612	811	6
an	295	496	303	503	612	811	6
outbreak	63	504	91	511	612	811	6
of	92	504	98	511	612	811	6
rubella.	100	504	123	511	612	811	6
Epidemiol	125	504	156	511	612	811	6
Infect.	157	504	176	511	612	811	6
1998;121:157–64.	178	504	234	511	612	811	6
40.	51	512	60	519	612	811	6
Middleton	63	512	95	519	612	811	6
E,	97	512	102	519	612	811	6
Baker	104	512	122	519	612	811	6
D.	123	512	130	519	612	811	6
Comparison	132	512	168	519	612	811	6
of	170	512	176	519	612	811	6
social	178	512	196	519	612	811	6
distribution	197	512	234	519	612	811	6
of	236	512	241	519	612	811	6
immunization	243	512	287	519	612	811	6
with	289	512	303	519	612	811	6
measles,	63	520	89	527	612	811	6
mumps,	91	520	116	527	612	811	6
and	117	520	128	527	612	811	6
rubella	130	520	151	527	612	811	6
vaccine,	153	520	177	527	612	811	6
England,	179	520	205	527	612	811	6
1991-2001.	206	520	241	527	612	811	6
BMJ.	243	520	257	527	612	811	6
2003;326:854.	258	520	303	527	612	811	6
41.	51	528	60	535	612	811	6
Wright	63	528	85	535	612	811	6
JA,	90	528	98	535	612	811	6
Polak	103	528	119	535	612	811	6
C.	124	528	130	535	612	811	6
Understanding	135	528	180	535	612	811	6
variation	185	528	212	535	612	811	6
in	217	528	223	535	612	811	6
measles-mumps-rubella	228	528	303	535	612	811	6
immunization	63	536	107	542	612	811	6
coverage	111	536	139	542	612	811	6
–	143	536	147	542	612	811	6
a	152	536	155	542	612	811	6
population-based	160	536	214	542	612	811	6
study.	219	536	237	542	612	811	6
E	242	536	246	542	612	811	6
J	251	536	253	542	612	811	6
Public	257	536	276	542	612	811	6
Health.	281	536	303	542	612	811	6
2005;16:137–42.	63	544	116	550	612	811	6
42.	51	552	60	558	612	811	6
Andeberger	63	552	99	558	612	811	6
D,	102	552	108	558	612	811	6
Chevalier	112	552	140	558	612	811	6
A,	143	552	149	558	612	811	6
Wadsworth	152	552	188	558	612	811	6
J.	191	552	195	558	612	811	6
Anatomy	198	552	226	558	612	811	6
of	229	552	235	558	612	811	6
a	238	552	242	558	612	811	6
health	245	552	264	558	612	811	6
scare:	267	552	286	558	612	811	6
edu-	289	552	303	558	612	811	6
cation,	63	560	84	566	612	811	6
income	87	560	110	566	612	811	6
and	113	560	124	566	612	811	6
the	128	560	138	566	612	811	6
MMR	141	560	158	566	612	811	6
controversy	161	560	197	566	612	811	6
in	201	560	207	566	612	811	6
the	210	560	220	566	612	811	6
UK.	223	560	234	566	612	811	6
J	237	560	239	566	612	811	6
Health	243	560	263	566	612	811	6
Econ.	266	560	283	566	612	811	6
2011,	286	560	303	566	612	811	6
doi:10.1016/j.jhealeco.2011.01.009.	63	568	172	574	612	811	6
43.	51	576	60	582	612	811	6
Heathcock	63	576	95	582	612	811	6
R,	100	576	106	582	612	811	6
Watts	111	576	129	582	612	811	6
C.	134	576	140	582	612	811	6
Measles	145	576	169	582	612	811	6
outbreaks	174	576	204	582	612	811	6
in	209	576	215	582	612	811	6
London,	220	576	245	582	612	811	6
United	249	576	270	582	612	811	6
Kingdom	275	576	303	582	612	811	6
-	63	584	66	590	612	811	6
a	72	584	75	590	612	811	6
preliminary	81	584	117	590	612	811	6
report.	123	584	144	590	612	811	6
Euro	149	584	164	590	612	811	6
Surveill.	170	584	194	590	612	811	6
2008;13:18829.	200	584	249	590	612	811	6
Disponible	254	584	287	590	612	811	6
en:	293	584	303	590	612	811	6
http://www.eurosurveillance.org/ViewArticle.aspx?ArticleId=18829	63	592	271	598	612	811	6
44.	51	600	60	606	612	811	6
López	63	600	81	606	612	811	6
Hernández	85	600	118	606	612	811	6
B,	122	600	128	606	612	811	6
Laguna	131	600	153	606	612	811	6
Sorinas	157	600	179	606	612	811	6
J,	183	600	187	606	612	811	6
Marín	190	600	209	606	612	811	6
Rodríguez	213	600	243	606	612	811	6
I,	247	600	251	606	612	811	6
et	255	600	261	606	612	811	6
al.	264	600	271	606	612	811	6
Spotlight	275	600	303	606	612	811	6
on	63	608	71	614	612	811	6
measles	76	608	100	614	612	811	6
2010:	105	608	122	614	612	811	6
an	127	608	134	614	612	811	6
ongoing	139	608	164	614	612	811	6
outbreak	168	608	195	614	612	811	6
of	200	608	206	614	612	811	6
measles	211	608	235	614	612	811	6
in	240	608	246	614	612	811	6
an	250	608	258	614	612	811	6
unvaccinated	262	608	303	614	612	811	6
population	63	616	97	622	612	811	6
in	102	616	108	622	612	811	6
Granada,	113	616	141	622	612	811	6
Spain,	146	616	164	622	612	811	6
October	170	616	194	622	612	811	6
to	199	616	205	622	612	811	6
November	211	616	243	622	612	811	6
2010.	248	616	265	622	612	811	6
Euro	270	616	285	622	612	811	6
Sur-	290	616	303	622	612	811	6
veill.	63	624	78	630	612	811	6
2010;15:pii=19746.	83	624	143	630	612	811	6
Disponible	147	624	180	630	612	811	6
en:	185	624	195	630	612	811	6
http://www.eurosurveillance.org/	199	624	303	630	612	811	6
ViewArticle.aspx?ArticleId=19746	63	632	167	638	612	811	6
371	561	46	573	52	612	811	6
45.	320	66	329	72	612	811	6
Oﬁcina	333	66	354	72	612	811	6
Europea	356	66	381	72	612	811	6
de	383	66	390	72	612	811	6
la	392	66	397	72	612	811	6
OMS.	399	66	415	72	612	811	6
Measles	416	66	441	72	612	811	6
outbreaks	443	66	473	72	612	811	6
spread	475	66	495	72	612	811	6
across	497	66	516	72	612	811	6
Europe:	518	66	541	72	612	811	6
European	543	66	572	72	612	811	6
Immunization	333	74	376	80	612	811	6
Week	378	74	396	80	612	811	6
offers	398	74	416	80	612	811	6
chance	418	74	439	80	612	811	6
to	441	74	448	80	612	811	6
promote	450	74	476	80	612	811	6
immunization.	479	74	523	80	612	811	6
(Consultado	526	74	562	80	612	811	6
en	565	74	572	80	612	811	6
abril	333	82	347	88	612	811	6
de	348	82	356	88	612	811	6
2011.)	357	82	377	88	612	811	6
Disponible	378	82	411	88	612	811	6
en:	413	82	423	88	612	811	6
http://www.euro.who.int/	424	82	504	88	612	811	6
46.	320	90	329	96	612	811	6
Barrabeig	333	90	362	96	612	811	6
I,	364	90	367	96	612	811	6
Rovira	369	90	389	96	612	811	6
A,	390	90	396	96	612	811	6
Muñoz	398	90	419	96	612	811	6
P,	421	90	426	96	612	811	6
et	428	90	434	96	612	811	6
al.	435	90	442	96	612	811	6
MMR	444	90	461	96	612	811	6
vaccine	462	90	485	96	612	811	6
effectiveness	487	90	526	96	612	811	6
in	528	90	534	96	612	811	6
an	536	90	543	96	612	811	6
outbreak	545	90	572	96	612	811	6
that	333	98	345	104	612	811	6
envolved	347	98	375	104	612	811	6
day-care	376	98	403	104	612	811	6
and	405	98	416	104	612	811	6
primary	418	98	442	104	612	811	6
schools.	444	98	468	104	612	811	6
Vaccine.	470	98	495	104	612	811	6
2011;29:8024–31.	497	98	553	104	612	811	6
47.	320	106	329	112	612	811	6
Bernouilli	333	106	363	112	612	811	6
D.	365	106	372	112	612	811	6
Essai	374	106	389	112	612	811	6
d'une	392	106	409	112	612	811	6
nouvelle	411	106	437	112	612	811	6
analyse	440	106	463	112	612	811	6
de	465	106	473	112	612	811	6
la	475	106	481	112	612	811	6
mortalité	483	106	512	112	612	811	6
causé	514	106	531	112	612	811	6
par	534	106	544	112	612	811	6
la	546	106	552	112	612	811	6
petite	554	106	572	112	612	811	6
vérole	333	114	352	120	612	811	6
et	353	114	359	120	612	811	6
des	361	114	371	120	612	811	6
avantages	373	114	403	120	612	811	6
de	405	114	412	120	612	811	6
l'innoculation	413	114	456	120	612	811	6
pour	457	114	471	120	612	811	6
la	473	114	478	120	612	811	6
prévenir.	480	114	507	120	612	811	6
Mémoires	509	114	540	120	612	811	6
de	541	114	549	120	612	811	6
mathé-	550	114	572	120	612	811	6
matique	333	122	358	128	612	811	6
et	360	122	366	128	612	811	6
de	367	122	375	128	612	811	6
physique.	377	122	406	128	612	811	6
París:	408	122	425	128	612	811	6
Académie	426	122	457	128	612	811	6
Royal	458	122	475	128	612	811	6
des	477	122	487	128	612	811	6
Sciences;	489	122	517	128	612	811	6
1760.	519	122	535	128	612	811	6
48.	320	130	329	136	612	811	6
Poland	333	130	354	136	612	811	6
GA,	355	130	366	136	612	811	6
Jacobson	367	130	394	136	612	811	6
RM.	396	130	407	136	612	811	6
The	409	130	420	136	612	811	6
age-old	422	130	445	136	612	811	6
struggle	446	130	471	136	612	811	6
against	472	130	494	136	612	811	6
the	496	130	506	136	612	811	6
antivaccinationists.	507	130	566	136	612	811	6
N	567	130	572	136	612	811	6
Engl	333	138	346	144	612	811	6
J	348	138	350	144	612	811	6
Med.	351	138	367	144	612	811	6
2011;364:97–9.	368	138	417	144	612	811	6
49.	320	146	329	152	612	811	6
Meade	333	146	353	152	612	811	6
T.	355	146	361	152	612	811	6
Living	362	146	381	152	612	811	6
worse	383	146	402	152	612	811	6
and	403	146	415	152	612	811	6
costing	417	146	439	152	612	811	6
more:	441	146	459	152	612	811	6
resistance	461	146	492	152	612	811	6
and	494	146	505	152	612	811	6
riot	507	146	518	152	612	811	6
in	520	146	526	152	612	811	6
Rio	528	146	538	152	612	811	6
de	540	146	547	152	612	811	6
Janeiro,	549	146	572	152	612	811	6
1890-1917.	333	154	368	160	612	811	6
J	369	154	371	160	612	811	6
Lat	373	154	382	160	612	811	6
Amer	384	154	401	160	612	811	6
Studies.	402	154	426	160	612	811	6
1989;21:241–66.	428	154	480	160	612	811	6
50.	320	162	329	168	612	811	6
Burgess	333	162	356	168	612	811	6
DC,	358	162	368	168	612	811	6
Burgess	370	162	394	168	612	811	6
MA,	395	162	407	168	612	811	6
Leask	409	162	426	168	612	811	6
J.	428	162	431	168	612	811	6
The	433	162	444	168	612	811	6
MMR	446	162	462	168	612	811	6
vaccination	464	162	499	168	612	811	6
and	500	162	512	168	612	811	6
autism	513	162	534	168	612	811	6
controversy	536	162	572	168	612	811	6
in	333	169	339	176	612	811	6
UK	341	169	350	176	612	811	6
1998-2005:	352	169	387	176	612	811	6
inevitable	389	169	419	176	612	811	6
community	421	169	457	176	612	811	6
outrage	459	169	482	176	612	811	6
or	484	169	490	176	612	811	6
a	492	169	496	176	612	811	6
failure	498	169	517	176	612	811	6
of	519	169	525	176	612	811	6
risk	527	169	538	176	612	811	6
communi-	540	169	572	176	612	811	6
cations.	333	177	356	184	612	811	6
Vaccine.	358	177	383	184	612	811	6
2006;24:3921–8.	385	177	437	184	612	811	6
51.	320	185	329	192	612	811	6
Byers	333	185	350	192	612	811	6
RK,	352	185	362	192	612	811	6
Moll	364	185	378	192	612	811	6
FC.	380	185	389	192	612	811	6
Encephalopathies	391	185	445	192	612	811	6
following	447	185	476	192	612	811	6
prophylactic	478	185	516	192	612	811	6
pertussis	518	185	546	192	612	811	6
vaccine.	548	185	572	192	612	811	6
Pediatrics.	333	193	364	200	612	811	6
1948;1:437–57.	366	193	414	200	612	811	6
52.	320	201	329	208	612	811	6
Gangarosa	333	201	365	208	612	811	6
EJ,	367	201	374	208	612	811	6
Galazka	376	201	400	208	612	811	6
AM,	402	201	414	208	612	811	6
Wolfe	416	201	434	208	612	811	6
CR,	436	201	446	208	612	811	6
et	448	201	454	208	612	811	6
al.	456	201	463	208	612	811	6
Impact	464	201	486	208	612	811	6
of	488	201	494	208	612	811	6
antivaccine	496	201	530	208	612	811	6
mouvements	532	201	572	208	612	811	6
on	333	209	341	216	612	811	6
pertussis	342	209	370	216	612	811	6
control:	371	209	396	216	612	811	6
the	397	209	407	216	612	811	6
untold	409	209	429	216	612	811	6
story.	431	209	448	216	612	811	6
Lancet.	449	209	471	216	612	811	6
1998;351:356–61.	473	209	529	216	612	811	6
53.	320	217	329	224	612	811	6
Baker	333	217	350	224	612	811	6
J.	352	217	356	224	612	811	6
The	358	217	370	224	612	811	6
pertussis	372	217	399	224	612	811	6
vaccine	402	217	425	224	612	811	6
controversy	427	217	463	224	612	811	6
in	465	217	471	224	612	811	6
Great	474	217	491	224	612	811	6
Britain,	493	217	515	224	612	811	6
1974-86.	517	217	545	224	612	811	6
Vaccine.	547	217	572	224	612	811	6
2003;21:4003–10.	333	225	389	232	612	811	6
54.	320	233	329	240	612	811	6
Rohani	333	233	354	240	612	811	6
P,	356	233	361	240	612	811	6
Zhong	364	233	383	240	612	811	6
X,	385	233	391	240	612	811	6
King	393	233	407	240	612	811	6
AA.	409	233	419	240	612	811	6
Contact	421	233	445	240	612	811	6
network	447	233	473	240	612	811	6
structure	475	233	503	240	612	811	6
explains	505	233	530	240	612	811	6
the	532	233	542	240	612	811	6
changing	544	233	572	240	612	811	6
epidemiology	333	241	375	248	612	811	6
of	376	241	382	248	612	811	6
pertussis.	384	241	413	248	612	811	6
Nature.	414	241	437	248	612	811	6
2010;330:982–5.	439	241	491	248	612	811	6
55.	320	249	329	256	612	811	6
Smith	333	249	351	256	612	811	6
A,	353	249	359	256	612	811	6
Yarwood	360	249	388	256	612	811	6
J,	390	249	393	256	612	811	6
Salisbury	395	249	423	256	612	811	6
DM.	425	249	437	256	612	811	6
Tracking	439	249	465	256	612	811	6
mothers'	467	249	494	256	612	811	6
attitudes	496	249	523	256	612	811	6
to	525	249	531	256	612	811	6
MMR	533	249	549	256	612	811	6
immu-	551	249	572	256	612	811	6
nization	333	257	358	264	612	811	6
1996-2006.	359	257	394	264	612	811	6
Vaccine.	396	257	421	264	612	811	6
2007;25:3996–4002.	423	257	487	264	612	811	6
56.	320	265	329	272	612	811	6
Casiday	333	265	356	272	612	811	6
R,	358	265	364	272	612	811	6
Cresswell	365	265	395	272	612	811	6
T,	396	265	402	272	612	811	6
Wilson	403	265	425	272	612	811	6
D,	427	265	433	272	612	811	6
et	435	265	441	272	612	811	6
al.	443	265	449	272	612	811	6
A	451	265	456	272	612	811	6
survey	457	265	478	272	612	811	6
of	480	265	485	272	612	811	6
UK	487	265	496	272	612	811	6
parental	498	265	524	272	612	811	6
attitudes	525	265	553	272	612	811	6
to	554	265	561	272	612	811	6
the	562	265	572	272	612	811	6
MMR	333	273	349	279	612	811	6
vaccine	351	273	374	279	612	811	6
and	375	273	387	279	612	811	6
trust	388	273	403	279	612	811	6
in	405	273	411	279	612	811	6
medical	412	273	437	279	612	811	6
authority.	438	273	468	279	612	811	6
Vaccine.	470	273	495	279	612	811	6
2006;24:177–84.	497	273	549	279	612	811	6
57.	320	281	329	287	612	811	6
Morató	333	281	355	287	612	811	6
ML.	359	281	370	287	612	811	6
Grupo	373	281	392	287	612	811	6
de	395	281	403	287	612	811	6
prevención	406	281	441	287	612	811	6
de	444	281	451	287	612	811	6
enfermedades	455	281	498	287	612	811	6
infecciosas	501	281	535	287	612	811	6
del	538	281	547	287	612	811	6
PAPPS/	551	281	572	287	612	811	6
SEMFyC.	333	289	359	295	612	811	6
Comunicación	362	289	405	295	612	811	6
personal.	408	289	436	295	612	811	6
Disponible	438	289	471	295	612	811	6
en:	474	289	484	295	612	811	6
https://saluda.salud.madrid.	486	289	572	295	612	811	6
org/DG%20de%20Atencion%20Primaria/Bcalendario	333	297	489	303	612	811	6
vacinfantil/Calendario%	491	297	563	303	612	811	6
20bolsillo%202009.pdf	333	305	401	311	612	811	6
58.	320	313	329	319	612	811	6
Colgrove	333	313	360	319	612	811	6
J,	362	313	366	319	612	811	6
Abiola	368	313	388	319	612	811	6
S,	390	313	395	319	612	811	6
Mello	398	313	415	319	612	811	6
MM.	418	313	432	319	612	811	6
HPV	434	313	447	319	612	811	6
vaccination	450	313	485	319	612	811	6
mandates-lawmaking	488	313	554	319	612	811	6
amid	557	313	572	319	612	811	6
political	333	321	358	327	612	811	6
and	359	321	371	327	612	811	6
scientiﬁc	372	321	400	327	612	811	6
controversy.	401	321	439	327	612	811	6
N	441	321	446	327	612	811	6
Engl	447	321	461	327	612	811	6
J	462	321	464	327	612	811	6
Med.	466	321	481	327	612	811	6
2010;363:785–91.	483	321	539	327	612	811	6
59.	320	329	329	335	612	811	6
Lexchin	333	329	356	335	612	811	6
J,	358	329	362	335	612	811	6
Arya	364	329	378	335	612	811	6
N,	379	329	386	335	612	811	6
Singh	388	329	405	335	612	811	6
S.	406	329	412	335	612	811	6
Gardasil	413	329	438	335	612	811	6
®	438	327	442	333	612	811	6
-	444	329	447	335	612	811	6
The	449	329	460	335	612	811	6
new	462	329	475	335	612	811	6
HPV	477	329	490	335	612	811	6
vaccine:	491	329	517	335	612	811	6
the	518	329	528	335	612	811	6
right	530	329	545	335	612	811	6
product,	547	329	572	335	612	811	6
the	333	337	343	343	612	811	6
right	344	337	359	343	612	811	6
time?	361	337	379	343	612	811	6
A	380	337	385	343	612	811	6
commentary.	386	337	427	343	612	811	6
Health	428	337	449	343	612	811	6
Care	450	337	464	343	612	811	6
Policy.	466	337	486	343	612	811	6
2010;5:26–36.	487	337	532	343	612	811	6
60.	320	345	329	351	612	811	6
Segura	333	345	353	351	612	811	6
A.	356	345	362	351	612	811	6
Aspectes	364	345	391	351	612	811	6
ètics	393	345	407	351	612	811	6
de	409	345	417	351	612	811	6
la	419	345	425	351	612	811	6
vacunació	427	345	457	351	612	811	6
contra	460	345	479	351	612	811	6
el	481	345	487	351	612	811	6
virus	489	345	504	351	612	811	6
del	507	345	516	351	612	811	6
papil·loma	518	345	551	351	612	811	6
humà.	553	345	572	351	612	811	6
Bioètica	333	353	357	359	612	811	6
&	359	353	363	359	612	811	6
Debat.	365	353	385	359	612	811	6
2009;15:11–4.	386	353	431	359	612	811	6
61.	320	361	329	367	612	811	6
Wynis	333	361	352	367	612	811	6
MK.	355	361	367	367	612	811	6
Public	370	361	388	367	612	811	6
health,	391	361	412	367	612	811	6
public	415	361	434	367	612	811	6
trust	436	361	451	367	612	811	6
and	454	361	465	367	612	811	6
lobbying.	468	361	496	367	612	811	6
Am	498	361	509	367	612	811	6
J	512	361	514	367	612	811	6
Bioethics.	516	361	546	367	612	811	6
2007;7:	548	361	572	367	612	811	6
4–7.	333	369	346	375	612	811	6
62.	320	377	329	383	612	811	6
Nabel	333	377	350	383	612	811	6
GJ,	352	377	360	383	612	811	6
Wei	362	377	375	383	612	811	6
C-J,	376	377	387	383	612	811	6
Ledgerwood	388	377	426	383	612	811	6
JE.	428	377	435	383	612	811	6
Vaccinate	437	377	467	383	612	811	6
for	468	377	477	383	612	811	6
the	479	377	489	383	612	811	6
next	491	377	504	383	612	811	6
H2N2	506	377	524	383	612	811	6
pandemic	525	377	555	383	612	811	6
now.	557	377	572	383	612	811	6
Nature.	333	385	355	391	612	811	6
2011;471:157–8.	357	385	409	391	612	811	6
63.	320	393	329	399	612	811	6
Segura	333	393	353	399	612	811	6
A.	356	393	362	399	612	811	6
¿	364	393	368	399	612	811	6
Qué	368	393	380	399	612	811	6
se	383	393	389	399	612	811	6
puede	391	393	410	399	612	811	6
aprender	413	393	441	399	612	811	6
de	443	393	450	399	612	811	6
la	453	393	458	399	612	811	6
gestión	461	393	483	399	612	811	6
de	485	393	493	399	612	811	6
la	495	393	501	399	612	811	6
gripe	503	393	519	399	612	811	6
pandémica?	521	393	559	399	612	811	6
Gac	561	393	572	399	612	811	6
Sanit.	333	401	350	407	612	811	6
2010;24:269–71.	351	401	404	407	612	811	6
64.	320	409	329	415	612	811	6
Gervas	333	409	354	415	612	811	6
J.	355	409	359	415	612	811	6
Vacuna	360	409	382	415	612	811	6
contra	384	409	403	415	612	811	6
la	404	409	410	415	612	811	6
gripe	411	409	427	415	612	811	6
2011-2012,	428	409	463	415	612	811	6
una	464	409	476	415	612	811	6
vacuna	477	409	499	415	612	811	6
terminator.	500	409	533	415	612	811	6
Más	535	409	547	415	612	811	6
razones	549	409	572	415	612	811	6
para	333	417	346	423	612	811	6
el	348	417	354	423	612	811	6
“no”	356	417	369	423	612	811	6
razonable	371	417	401	423	612	811	6
de	403	417	410	423	612	811	6
profesionales	412	417	453	423	612	811	6
y	455	417	458	423	612	811	6
pacientes	460	417	489	423	612	811	6
(año	491	417	505	423	612	811	6
2011).	507	417	526	423	612	811	6
Disponible	528	417	561	423	612	811	6
en:	562	417	572	423	612	811	6
http://www.equipocesca.org/	333	425	423	431	612	811	6
65.	320	433	329	439	612	811	6
Puig	333	433	346	439	612	811	6
J,	352	433	355	439	612	811	6
Aldaz	361	433	378	439	612	811	6
P,	384	433	389	439	612	811	6
Álvarez	395	433	418	439	612	811	6
MJ,	423	433	433	439	612	811	6
et	439	433	445	439	612	811	6
al.	450	433	457	439	612	811	6
Grupo	463	433	482	439	612	811	6
de	488	433	495	439	612	811	6
Prevención	501	433	535	439	612	811	6
de	540	433	548	439	612	811	6
Enfer-	553	433	572	439	612	811	6
medades	333	440	360	447	612	811	6
Infecciosas	366	440	399	447	612	811	6
del	405	440	414	447	612	811	6
PAPPS.	420	440	440	447	612	811	6
¿Debemos	446	440	478	447	612	811	6
recomendar	484	440	521	447	612	811	6
la	526	440	532	447	612	811	6
vacuna	538	440	559	447	612	811	6
de	565	440	572	447	612	811	6
la	333	448	338	455	612	811	6
gripe	344	448	360	455	612	811	6
a	365	448	369	455	612	811	6
nuestros	375	448	401	455	612	811	6
pacientes?	407	448	439	455	612	811	6
AMF	445	448	459	455	612	811	6
SEMFyC	465	448	489	455	612	811	6
(año	495	448	509	455	612	811	6
2011).	514	448	534	455	612	811	6
Disponible	540	448	572	455	612	811	6
en:	333	456	343	463	612	811	6
http://rafalafena.ﬁles.wordpress.com/2011/10/editorial-gripe1-vancouver-	344	456	572	463	612	811	6
1deﬁnitiva.pdf	333	464	377	471	612	811	6
66.	320	472	329	479	612	811	6
Osterholm	333	472	365	479	612	811	6
MT,	371	472	383	479	612	811	6
Kelley	389	472	408	479	612	811	6
NS,	414	472	424	479	612	811	6
Sommer	430	472	456	479	612	811	6
A,	462	472	468	479	612	811	6
et	475	472	480	479	612	811	6
al.	487	472	494	479	612	811	6
Efﬁcacy	500	472	523	479	612	811	6
an	530	472	537	479	612	811	6
effective-	543	472	572	479	612	811	6
ness	333	480	346	487	612	811	6
of	353	480	359	487	612	811	6
inﬂuenza	365	480	393	487	612	811	6
vaccines:	400	480	428	487	612	811	6
a	434	480	438	487	612	811	6
systematic	444	480	477	487	612	811	6
review	483	480	504	487	612	811	6
and	510	480	522	487	612	811	6
meta-analysis.	528	480	572	487	612	811	6
Lancet.	333	488	354	495	612	811	6
2011.	362	488	379	495	612	811	6
DOI:	387	488	401	495	612	811	6
10.1016/S1473-3099(11)70295-X.	409	488	514	495	612	811	6
Disponible	522	488	554	495	612	811	6
en:	562	488	572	495	612	811	6
www.thelancet.com/infection	333	496	424	503	612	811	6
67.	320	504	329	511	612	811	6
Rose	333	504	347	511	612	811	6
G.	351	504	357	511	612	811	6
Strategy	361	504	386	511	612	811	6
of	390	504	396	511	612	811	6
prevention:	399	504	435	511	612	811	6
lessons	439	504	461	511	612	811	6
from	465	504	479	511	612	811	6
cardiovascular	483	504	527	511	612	811	6
disease.	531	504	555	511	612	811	6
BMJ.	558	504	572	511	612	811	6
1981;282:1847–51.	333	512	393	519	612	811	6
68.	320	520	329	527	612	811	6
Meneu	333	520	354	527	612	811	6
R.	356	520	361	527	612	811	6
Autonomía,	363	520	398	527	612	811	6
beneﬁcencia	400	520	438	527	612	811	6
y	440	520	444	527	612	811	6
maleﬁcencia	445	520	484	527	612	811	6
en	485	520	493	527	612	811	6
los	494	520	503	527	612	811	6
programas	505	520	538	527	612	811	6
de	539	520	547	527	612	811	6
preven-	548	520	572	527	612	811	6
ción.	333	528	347	535	612	811	6
A	350	528	354	535	612	811	6
propósito	356	528	386	535	612	811	6
de	388	528	395	535	612	811	6
la	398	528	403	535	612	811	6
información	406	528	443	535	612	811	6
sobre	445	528	462	535	612	811	6
el	464	528	470	535	612	811	6
cribado	472	528	495	535	612	811	6
de	497	528	505	535	612	811	6
cáncer	507	528	527	535	612	811	6
de	529	528	537	535	612	811	6
mama.	539	528	560	535	612	811	6
En:	562	528	572	535	612	811	6
Maleﬁcencia	333	536	371	542	612	811	6
en	374	536	382	542	612	811	6
los	384	536	393	542	612	811	6
programas	396	536	429	542	612	811	6
de	431	536	439	542	612	811	6
prevención.	442	536	477	542	612	811	6
Barcelona:	480	536	512	542	612	811	6
Fundación	515	536	547	542	612	811	6
Grífols;	550	536	572	542	612	811	6
2011.	333	544	350	550	612	811	6
p.	351	544	357	550	612	811	6
51–2.	358	544	375	550	612	811	6
69.	320	552	329	558	612	811	6
Nigenda-López	333	552	379	558	612	811	6
G,	381	552	388	558	612	811	6
Orozco	390	552	412	558	612	811	6
E,	414	552	420	558	612	811	6
Leyva	422	552	440	558	612	811	6
R.	443	552	448	558	612	811	6
Motivos	451	552	476	558	612	811	6
de	478	552	486	558	612	811	6
no	489	552	496	558	612	811	6
vacunación:	499	552	536	558	612	811	6
un	539	552	547	558	612	811	6
análisis	549	552	572	558	612	811	6
crítico	333	560	352	566	612	811	6
de	354	560	361	566	612	811	6
la	363	560	368	566	612	811	6
literatura	370	560	399	566	612	811	6
internacional.	400	560	442	566	612	811	6
Rev	444	560	455	566	612	811	6
Saúde	457	560	475	566	612	811	6
Pública.	477	560	501	566	612	811	6
1997;31:313–21.	502	560	555	566	612	811	6
70.	320	568	329	574	612	811	6
Gust	333	568	347	574	612	811	6
DA,	348	568	359	574	612	811	6
Darling	360	568	383	574	612	811	6
N,	384	568	390	574	612	811	6
Kennedy	392	568	419	574	612	811	6
A,	420	568	426	574	612	811	6
et	427	568	433	574	612	811	6
al.	435	568	442	574	612	811	6
Parents	443	568	466	574	612	811	6
with	467	568	481	574	612	811	6
doubts	483	568	504	574	612	811	6
about	505	568	523	574	612	811	6
vaccines:	524	568	552	574	612	811	6
which	553	568	572	574	612	811	6
vaccines	333	576	359	582	612	811	6
and	360	576	372	582	612	811	6
reasons	373	576	397	582	612	811	6
why.	398	576	413	582	612	811	6
Pediatrics.	415	576	446	582	612	811	6
2008;122:728–825.	448	576	508	582	612	811	6
71.	320	584	329	590	612	811	6
Lam	333	584	346	590	612	811	6
PP,	350	584	359	590	612	811	6
Chambers	364	584	394	590	612	811	6
LW,	399	584	411	590	612	811	6
MacDougall	415	584	452	590	612	811	6
DM,	456	584	469	590	612	811	6
et	473	584	479	590	612	811	6
al.	484	584	491	590	612	811	6
Seasonal	495	584	522	590	612	811	6
inﬂuenza	526	584	555	590	612	811	6
vac-	559	584	572	590	612	811	6
cination	333	592	358	598	612	811	6
campaigns	362	592	395	598	612	811	6
for	399	592	408	598	612	811	6
health	412	592	432	598	612	811	6
care	436	592	449	598	612	811	6
personnel:	453	592	486	598	612	811	6
systematic	490	592	523	598	612	811	6
review.	527	592	550	598	612	811	6
CMAJ.	554	592	572	598	612	811	6
2010;182:E542–8.	333	600	389	606	612	811	6
72.	320	608	329	614	612	811	6
Bedford	333	608	357	614	612	811	6
HE,	361	608	371	614	612	811	6
Elliman	375	608	399	614	612	811	6
DA.	403	608	414	614	612	811	6
MMR	418	608	434	614	612	811	6
vaccine	438	608	461	614	612	811	6
and	465	608	477	614	612	811	6
autism	481	608	502	614	612	811	6
(health	506	608	528	614	612	811	6
professionals	532	608	572	614	612	811	6
must	333	616	348	622	612	811	6
enter	352	616	368	622	612	811	6
the	371	616	381	622	612	811	6
public	385	616	403	622	612	811	6
arena	407	616	424	622	612	811	6
if	427	616	431	622	612	811	6
future	435	616	454	622	612	811	6
debacles	457	616	483	622	612	811	6
are	487	616	496	622	612	811	6
to	500	616	506	622	612	811	6
be	509	616	517	622	612	811	6
prevented).	520	616	555	622	612	811	6
BMJ.	558	616	572	622	612	811	6
2010;340:271–2.	333	624	385	630	612	811	6
