Chimenos	508	59	549	70	680	842	1
Küstner	551	59	583	70	680	842	1
E.	585	59	594	70	680	842	1
Aspectos	383	71	419	82	680	842	1
prácticos	422	71	459	82	680	842	1
en	462	71	471	82	680	842	1
la	474	71	482	82	680	842	1
prevención	484	71	529	82	680	842	1
del	532	71	544	82	680	842	1
cáncer	547	71	574	82	680	842	1
oral	577	71	594	82	680	842	1
Aspectos	81	105	186	139	680	842	1
prácticos	194	105	299	139	680	842	1
en	307	105	336	139	680	842	1
la	344	105	363	139	680	842	1
prevención	372	105	498	139	680	842	1
del	81	133	115	167	680	842	1
cáncer	123	133	201	167	680	842	1
oral	210	133	253	167	680	842	1
Chimenos	81	189	141	206	680	842	1
Küstner	146	189	193	206	680	842	1
E*	198	189	213	206	680	842	1
RESUMEN	314	230	363	242	680	842	1
Palabras	100	348	140	360	680	842	1
clave:	143	348	169	360	680	842	1
Cáncer,	172	348	205	360	680	842	1
cáncer	208	348	238	360	680	842	1
oral,	241	348	260	360	680	842	1
prevención,	263	348	314	360	680	842	1
antioxidantes.	317	348	377	360	680	842	1
SUMMARY	314	383	363	395	680	842	1
Key	100	501	118	513	680	842	1
words:	121	501	151	513	680	842	1
Cancer,	155	501	187	513	680	842	1
oral	191	501	207	513	680	842	1
cancer;	210	501	242	513	680	842	1
prevention,	246	501	294	513	680	842	1
antioxidants.	297	501	352	513	680	842	1
Fecha	100	525	128	537	680	842	1
de	131	525	142	537	680	842	1
recepción:	146	525	193	537	680	842	1
Diciembre	197	525	241	537	680	842	1
2007.	245	525	270	537	680	842	1
Aceptado	100	536	144	548	680	842	1
para	147	536	168	548	680	842	1
publicación:	171	536	227	548	680	842	1
Diciembre	230	536	275	548	680	842	1
2007.	278	536	303	548	680	842	1
*	100	560	105	572	680	842	1
Profesor	129	560	165	572	680	842	1
Titular	168	560	196	572	680	842	1
de	199	560	209	572	680	842	1
Medicina	213	560	251	572	680	842	1
Bucal.	255	560	282	572	680	842	1
Facultad	285	560	322	572	680	842	1
de	325	560	336	572	680	842	1
Odontología.	339	560	396	572	680	842	1
Universidad	400	560	450	572	680	842	1
de	453	560	464	572	680	842	1
Barcelona.	467	560	514	572	680	842	1
Chimenos	100	584	145	596	680	842	1
Küstner	148	584	181	596	680	842	1
E	184	584	190	596	680	842	1
Aspectos	193	584	233	596	680	842	1
prácticos	236	584	275	596	680	842	1
en	278	584	289	596	680	842	1
la	292	584	299	596	680	842	1
prevención	302	584	350	596	680	842	1
del	353	584	366	596	680	842	1
cáncer	369	584	398	596	680	842	1
oral.	401	584	420	596	680	842	1
Av.	423	584	436	596	680	842	1
Odontoestomatol	439	584	517	596	680	842	1
2008;	520	584	545	596	680	842	1
24	548	584	559	596	680	842	1
(1):	562	584	577	596	680	842	1
61-67.	100	595	129	607	680	842	1
INTRODUCCIÓN	81	657	167	671	680	842	1
El	81	684	90	697	680	842	1
cáncer	93	684	125	697	680	842	1
es	128	684	139	697	680	842	1
una	142	684	160	697	680	842	1
de	163	684	174	697	680	842	1
las	178	684	191	697	680	842	1
5	194	684	200	697	680	842	1
causas	203	684	236	697	680	842	1
más	239	684	259	697	680	842	1
importantes	262	684	319	697	680	842	1
y	322	684	327	697	680	842	1
frecuentes	81	696	130	710	680	842	1
de	133	696	145	710	680	842	1
morbilidad	148	696	199	710	680	842	1
y	202	696	207	710	680	842	1
mortalidad	210	696	261	710	680	842	1
en	264	696	276	710	680	842	1
el	279	696	287	710	680	842	1
mundo,	290	696	327	710	680	842	1
variando	81	709	121	723	680	842	1
su	123	709	134	723	680	842	1
posición	136	709	176	723	680	842	1
relativa	178	709	211	723	680	842	1
en	214	709	225	723	680	842	1
dependencia	228	709	288	723	680	842	1
del	290	709	304	723	680	842	1
sexo	307	709	327	723	680	842	1
y	81	723	85	736	680	842	1
la	89	723	97	736	680	842	1
edad	100	723	123	736	680	842	1
(1).	127	723	143	736	680	842	1
Sin	146	723	161	736	680	842	1
embargo,	164	723	210	736	680	842	1
la	214	723	222	736	680	842	1
mayoría	225	723	263	736	680	842	1
de	266	723	278	736	680	842	1
los	281	723	295	736	680	842	1
tumo-	298	723	327	736	680	842	1
res	81	735	95	749	680	842	1
malignos	97	735	141	749	680	842	1
tiene	143	735	166	749	680	842	1
un	169	735	181	749	680	842	1
periodo	183	735	220	749	680	842	1
latente	222	735	254	749	680	842	1
de	257	735	268	749	680	842	1
10-20	271	735	299	749	680	842	1
años,	301	735	327	749	680	842	1
que	347	657	365	671	680	842	1
permite	367	657	404	671	680	842	1
realizar	406	657	439	671	680	842	1
prevención.	442	657	497	671	680	842	1
El	500	657	509	671	680	842	1
cáncer	511	657	543	671	680	842	1
de	546	657	557	671	680	842	1
la	560	657	568	671	680	842	1
boca	570	657	594	671	680	842	1
no	347	670	359	684	680	842	1
escapa	362	670	396	684	680	842	1
a	399	670	404	684	680	842	1
las	408	670	421	684	680	842	1
consideraciones	424	670	501	684	680	842	1
generales	504	670	550	684	680	842	1
respecto	553	670	594	684	680	842	1
a	347	684	353	697	680	842	1
la	357	684	365	697	680	842	1
enfermedad	370	684	427	697	680	842	1
cancerosa	432	684	480	697	680	842	1
en	485	684	496	697	680	842	1
el	501	684	509	697	680	842	1
resto	514	684	537	697	680	842	1
del	542	684	556	697	680	842	1
cuerpo	560	684	594	697	680	842	1
humano.	347	696	390	710	680	842	1
Nuestro	394	696	432	710	680	842	1
organismo	436	696	487	710	680	842	1
obedece	491	696	531	710	680	842	1
a	535	696	541	710	680	842	1
complejas	545	696	594	710	680	842	1
interrelaciones	347	709	416	723	680	842	1
entre	419	709	444	723	680	842	1
factores	446	709	484	723	680	842	1
anatómicos	487	709	543	723	680	842	1
y	546	709	551	723	680	842	1
fisiológi-	553	709	594	723	680	842	1
cos,	347	723	367	736	680	842	1
del	370	723	384	736	680	842	1
desarrollo,	387	723	437	736	680	842	1
genotípicos,	441	723	499	736	680	842	1
fenotípicos,	502	723	557	736	680	842	1
bioquí-	560	723	594	736	680	842	1
micos,	347	735	379	749	680	842	1
endocrinos,	381	735	437	749	680	842	1
metabólicos,	440	735	501	749	680	842	1
adaptativos,	504	735	561	749	680	842	1
reacti-	564	735	594	749	680	842	1
AVANCES	407	773	449	783	680	842	1
EN	451	773	463	783	680	842	1
ODONTOESTOMATOLOGÍA/	465	773	582	783	680	842	1
61	585	774	594	784	680	842	1
AVANCES	86	59	132	70	680	842	2
EN	135	59	148	70	680	842	2
ODONTOESTOMATOLOGÍA	151	59	277	70	680	842	2
Vol.	86	71	103	82	680	842	2
24	105	71	115	82	680	842	2
-	118	71	121	82	680	842	2
Núm.	124	71	146	82	680	842	2
1	149	71	154	82	680	842	2
-	157	71	160	82	680	842	2
2008	162	71	183	82	680	842	2
vos	86	111	102	125	680	842	2
y	107	111	112	125	680	842	2
un	117	111	129	125	680	842	2
largo	135	111	159	125	680	842	2
etcétera.	164	111	205	125	680	842	2
Sin	210	111	225	125	680	842	2
duda	231	111	255	125	680	842	2
se	260	111	270	125	680	842	2
desconocen	275	111	333	125	680	842	2
muchas	86	124	124	138	680	842	2
de	128	124	140	138	680	842	2
ellas,	144	124	168	138	680	842	2
entre	172	124	196	138	680	842	2
las	200	124	213	138	680	842	2
que,	216	124	237	138	680	842	2
con	241	124	259	138	680	842	2
toda	263	124	284	138	680	842	2
probabili-	288	124	333	138	680	842	2
dad,	86	137	107	151	680	842	2
las	111	137	124	151	680	842	2
interacciones	128	137	191	151	680	842	2
farmacológicas	195	137	268	151	680	842	2
desempeñan	272	137	333	151	680	842	2
un	86	150	99	164	680	842	2
papel	102	150	128	164	680	842	2
importante	131	150	183	164	680	842	2
(2).	187	150	203	164	680	842	2
Al	86	176	96	190	680	842	2
considerar	98	176	148	190	680	842	2
las	151	176	163	190	680	842	2
enfermedades,	166	176	237	190	680	842	2
en	239	176	251	190	680	842	2
general,	253	176	292	190	680	842	2
y	294	176	299	190	680	842	2
el	301	176	309	190	680	842	2
cán-	312	176	333	190	680	842	2
cer,	86	189	103	203	680	842	2
en	107	189	119	203	680	842	2
particular,	123	189	170	203	680	842	2
se	174	189	184	203	680	842	2
tiende,	188	189	221	203	680	842	2
tal	225	189	236	203	680	842	2
vez	241	189	255	203	680	842	2
con	259	189	277	203	680	842	2
demasiada	281	189	333	203	680	842	2
frecuencia,	86	202	139	216	680	842	2
a	143	202	148	216	680	842	2
buscar	152	202	184	216	680	842	2
causas	188	202	220	216	680	842	2
locales,	224	202	260	216	680	842	2
ultramicroscó-	264	202	333	216	680	842	2
picas,	86	215	114	229	680	842	2
moleculares,	117	215	178	229	680	842	2
en	181	215	193	229	680	842	2
relación	196	215	234	229	680	842	2
con	237	215	254	229	680	842	2
las	258	215	271	229	680	842	2
células	274	215	306	229	680	842	2
afec-	310	215	333	229	680	842	2
tadas,	86	228	115	242	680	842	2
olvidando	120	228	166	242	680	842	2
que	171	228	188	242	680	842	2
esas	193	228	214	242	680	842	2
células	219	228	251	242	680	842	2
constituyen	256	228	310	242	680	842	2
una	315	228	333	242	680	842	2
pequeña	86	241	128	255	680	842	2
parte	131	241	155	255	680	842	2
del	158	241	172	255	680	842	2
todo,	175	241	200	255	680	842	2
que	203	241	221	255	680	842	2
es	224	241	234	255	680	842	2
el	237	241	245	255	680	842	2
organismo	248	241	299	255	680	842	2
huma-	302	241	333	255	680	842	2
no.	86	254	102	268	680	842	2
Se	105	254	117	268	680	842	2
corre	120	254	145	268	680	842	2
el	148	254	156	268	680	842	2
riesgo	159	254	188	268	680	842	2
de	191	254	203	268	680	842	2
que	206	254	224	268	680	842	2
“el	227	254	239	268	680	842	2
árbol	242	254	266	268	680	842	2
no	270	254	282	268	680	842	2
deje	285	254	305	268	680	842	2
ver	308	254	322	268	680	842	2
el	325	254	333	268	680	842	2
bosque”.	86	267	129	281	680	842	2
Por	133	267	149	281	680	842	2
esta	153	267	173	281	680	842	2
razón,	177	267	206	281	680	842	2
la	211	267	219	281	680	842	2
lucha	223	267	249	281	680	842	2
contra	254	267	284	281	680	842	2
el	289	267	296	281	680	842	2
cáncer	301	267	333	281	680	842	2
debe	86	280	110	294	680	842	2
ser	114	280	128	294	680	842	2
interdisciplinaria,	132	280	212	294	680	842	2
amplia	216	280	248	294	680	842	2
de	252	280	264	294	680	842	2
miras,	268	280	297	294	680	842	2
y	301	280	306	294	680	842	2
debe	310	280	333	294	680	842	2
encaminarse,	86	293	150	307	680	842	2
sobre	154	293	180	307	680	842	2
todo,	183	293	208	307	680	842	2
hacia	211	293	237	307	680	842	2
su	240	293	251	307	680	842	2
prevención.	254	293	310	307	680	842	2
El	86	319	96	333	680	842	2
mejor	99	319	126	333	680	842	2
tratamiento	129	319	184	333	680	842	2
de	187	319	199	333	680	842	2
cualquier	202	319	245	333	680	842	2
enfermedad	248	319	306	333	680	842	2
es	309	319	319	333	680	842	2
su	322	319	333	333	680	842	2
prevención	86	332	142	346	680	842	2
primaria.	145	332	190	346	680	842	2
Es	192	332	204	346	680	842	2
decir,	207	332	232	346	680	842	2
disminuir	235	332	279	346	680	842	2
la	282	332	290	346	680	842	2
probabi-	293	332	333	346	680	842	2
lidad	86	345	109	359	680	842	2
de	114	345	126	359	680	842	2
que	130	345	148	359	680	842	2
se	153	345	163	359	680	842	2
produzca	168	345	211	359	680	842	2
(3).	216	345	232	359	680	842	2
Bajo	237	345	258	359	680	842	2
este	263	345	282	359	680	842	2
supuesto,	287	345	333	359	680	842	2
dado	86	358	110	372	680	842	2
que	115	358	133	372	680	842	2
se	138	358	149	372	680	842	2
desconocen	154	358	211	372	680	842	2
muchos	216	358	255	372	680	842	2
de	260	358	271	372	680	842	2
los	277	358	290	372	680	842	2
factores	295	358	333	372	680	842	2
incidentes	86	371	135	385	680	842	2
en	139	371	150	385	680	842	2
el	154	371	162	385	680	842	2
desarrollo	166	371	213	385	680	842	2
de	217	371	229	385	680	842	2
los	233	371	246	385	680	842	2
distintos	250	371	290	385	680	842	2
tipos	294	371	317	385	680	842	2
de	321	371	333	385	680	842	2
cáncer,	86	384	120	398	680	842	2
la	123	384	131	398	680	842	2
forma	134	384	162	398	680	842	2
de	165	384	177	398	680	842	2
prevenirlos	180	384	231	398	680	842	2
habrá	234	384	261	398	680	842	2
de	264	384	276	398	680	842	2
ser	279	384	293	398	680	842	2
inespe-	296	384	333	398	680	842	2
cífica,	86	397	116	411	680	842	2
la	119	397	127	411	680	842	2
mayoría	130	397	168	411	680	842	2
de	171	397	182	411	680	842	2
las	185	397	198	411	680	842	2
veces.	201	397	230	411	680	842	2
Es	233	397	244	411	680	842	2
muy	247	397	268	411	680	842	2
probable	271	397	312	411	680	842	2
que	315	397	333	411	680	842	2
poco	86	410	110	424	680	842	2
a	114	410	120	424	680	842	2
poco	124	410	148	424	680	842	2
se	152	410	163	424	680	842	2
vayan	167	410	194	424	680	842	2
introduciendo	198	410	264	424	680	842	2
medidas	268	410	309	424	680	842	2
más	313	410	333	424	680	842	2
específicas	86	423	143	437	680	842	2
de	146	423	158	437	680	842	2
prevención	162	423	214	437	680	842	2
primaria,	218	423	261	437	680	842	2
como	265	423	292	437	680	842	2
ha	296	423	308	437	680	842	2
ocu-	311	423	333	437	680	842	2
rrido	86	436	109	450	680	842	2
recientemente	112	436	180	450	680	842	2
con	184	436	202	450	680	842	2
la	205	436	213	450	680	842	2
comercialización	217	436	296	450	680	842	2
de	300	436	312	450	680	842	2
una	315	436	333	450	680	842	2
vacuna	86	449	120	463	680	842	2
frente	124	449	152	463	680	842	2
a	156	449	161	463	680	842	2
la	165	449	173	463	680	842	2
infección	177	449	220	463	680	842	2
por	224	449	240	463	680	842	2
virus	244	449	266	463	680	842	2
del	270	449	285	463	680	842	2
papiloma	289	449	333	463	680	842	2
humano	86	462	126	476	680	842	2
en	130	462	141	476	680	842	2
mujeres,	145	462	186	476	680	842	2
para	190	462	211	476	680	842	2
prevenir	215	462	253	476	680	842	2
el	256	462	264	476	680	842	2
desarrollo	268	462	315	476	680	842	2
del	319	462	333	476	680	842	2
carcinoma	86	475	137	489	680	842	2
de	140	475	152	489	680	842	2
cérvix	155	475	182	489	680	842	2
(4).	186	475	202	489	680	842	2
La	86	501	98	515	680	842	2
prevención	102	501	158	515	680	842	2
secundaria	162	501	217	515	680	842	2
del	222	501	236	515	680	842	2
cáncer	241	501	273	515	680	842	2
(cuando	277	501	316	515	680	842	2
no	321	501	333	515	680	842	2
existe	86	514	113	528	680	842	2
prevención	116	514	168	528	680	842	2
primaria	170	514	210	528	680	842	2
o	213	514	219	528	680	842	2
ésta	222	514	241	528	680	842	2
ha	244	514	255	528	680	842	2
fracasado)	258	514	308	528	680	842	2
pasa	311	514	333	528	680	842	2
por	86	527	102	541	680	842	2
la	105	527	113	541	680	842	2
detección	115	527	162	541	680	842	2
y	164	527	169	541	680	842	2
terapéutica	172	527	225	541	680	842	2
tempranas	227	527	278	541	680	842	2
de	280	527	292	541	680	842	2
la	295	527	303	541	680	842	2
lesión	305	527	333	541	680	842	2
precancerosa	86	540	150	554	680	842	2
o	153	540	160	554	680	842	2
maligna.	163	540	204	554	680	842	2
Se	207	540	219	554	680	842	2
supone	222	540	257	554	680	842	2
que	260	540	278	554	680	842	2
el	281	540	289	554	680	842	2
diagnós-	292	540	333	554	680	842	2
tico	86	553	104	567	680	842	2
y	106	553	111	567	680	842	2
tratamiento	114	553	169	567	680	842	2
precoces	172	553	215	567	680	842	2
de	217	553	229	567	680	842	2
la	231	553	239	567	680	842	2
enfermedad	242	553	299	567	680	842	2
permi-	302	553	333	567	680	842	2
tirán	86	566	108	580	680	842	2
controlarla	111	566	162	580	680	842	2
con	165	566	183	580	680	842	2
mayor	186	566	216	580	680	842	2
facilidad.	220	566	262	580	680	842	2
La	86	592	98	606	680	842	2
prevención	101	592	157	606	680	842	2
terciaria	160	592	201	606	680	842	2
consiste	204	592	243	606	680	842	2
en	247	592	258	606	680	842	2
actuar	262	592	292	606	680	842	2
sobre	295	592	321	606	680	842	2
la	325	592	333	606	680	842	2
enfermedad	86	605	144	619	680	842	2
cancerosa,	149	605	201	619	680	842	2
cuando	206	605	242	619	680	842	2
ésta	247	605	267	619	680	842	2
ya	272	605	283	619	680	842	2
está	288	605	307	619	680	842	2
bien	313	605	333	619	680	842	2
establecida,	86	618	143	632	680	842	2
con	146	618	164	632	680	842	2
o	168	618	174	632	680	842	2
sin	177	618	191	632	680	842	2
secuelas.	194	618	238	632	680	842	2
Su	241	618	254	632	680	842	2
finalidad	258	618	298	632	680	842	2
estriba	301	618	333	632	680	842	2
en	86	631	98	645	680	842	2
limitar	101	631	131	645	680	842	2
la	135	631	143	645	680	842	2
lesión	146	631	174	645	680	842	2
y	177	631	182	645	680	842	2
evitar	186	631	211	645	680	842	2
un	215	631	227	645	680	842	2
mal	230	631	248	645	680	842	2
mayor.	252	631	284	645	680	842	2
Los	287	631	304	645	680	842	2
trata-	308	631	333	645	680	842	2
mientos	86	644	125	658	680	842	2
realizados	127	644	174	658	680	842	2
en	177	644	189	658	680	842	2
esta	192	644	211	658	680	842	2
fase	214	644	233	658	680	842	2
de	236	644	247	658	680	842	2
la	250	644	258	658	680	842	2
prevención	261	644	313	658	680	842	2
son	316	644	333	658	680	842	2
muy	86	657	107	671	680	842	2
mutilantes	112	657	162	671	680	842	2
y	167	657	171	671	680	842	2
sería	176	657	198	671	680	842	2
deseable	203	657	245	671	680	842	2
no	250	657	262	671	680	842	2
llegar	267	657	293	671	680	842	2
a	298	657	304	671	680	842	2
estas	309	657	333	671	680	842	2
situaciones.	86	670	143	684	680	842	2
Por	147	670	162	684	680	842	2
lo	166	670	174	684	680	842	2
tanto,	178	670	206	684	680	842	2
es	210	670	220	684	680	842	2
evidente	224	670	263	684	680	842	2
que	267	670	285	684	680	842	2
debemos	289	670	333	684	680	842	2
potenciar	86	683	131	697	680	842	2
las	135	683	148	697	680	842	2
medidas	152	683	192	697	680	842	2
preventivas	196	683	249	697	680	842	2
en	253	683	265	697	680	842	2
sus	269	683	285	697	680	842	2
fases	289	683	313	697	680	842	2
pri-	317	683	333	697	680	842	2
maria	86	696	113	710	680	842	2
(sobre	117	696	147	710	680	842	2
todo)	150	696	175	710	680	842	2
y	179	696	183	710	680	842	2
secundaria.	187	696	242	710	680	842	2
En	86	722	99	736	680	842	2
este	102	722	121	736	680	842	2
sentido	124	722	158	736	680	842	2
se	161	722	171	736	680	842	2
desarrolla	174	722	220	736	680	842	2
el	223	722	231	736	680	842	2
presente	233	722	274	736	680	842	2
trabajo,	276	722	313	736	680	842	2
que	315	722	333	736	680	842	2
recoge	86	735	119	749	680	842	2
y	122	735	127	749	680	842	2
pretende	131	735	173	749	680	842	2
transmitir	176	735	222	749	680	842	2
al	225	735	233	749	680	842	2
profesional	236	735	289	749	680	842	2
de	292	735	304	749	680	842	2
la	307	735	315	749	680	842	2
sa-	319	735	333	749	680	842	2
62	86	774	95	784	680	842	2
/AVANCES	96	774	141	784	680	842	2
EN	143	774	155	784	680	842	2
ODONTOESTOMATOLOGÍA	157	774	271	784	680	842	2
lud	353	111	367	125	680	842	2
oral	373	111	391	125	680	842	2
información	396	111	453	125	680	842	2
útil	458	111	472	125	680	842	2
en	478	111	489	125	680	842	2
su	494	111	505	125	680	842	2
práctica	510	111	548	125	680	842	2
diaria,	553	111	583	125	680	842	2
en	588	111	599	125	680	842	2
relación	353	124	390	138	680	842	2
con	394	124	412	138	680	842	2
la	415	124	424	138	680	842	2
prevención	427	124	479	138	680	842	2
primaria	483	124	522	138	680	842	2
inespecífica	526	124	582	138	680	842	2
del	585	124	599	138	680	842	2
cáncer.	353	137	387	151	680	842	2
Para	390	137	411	151	680	842	2
ello	414	137	431	151	680	842	2
se	434	137	445	151	680	842	2
ha	448	137	460	151	680	842	2
consultado	463	137	516	151	680	842	2
literatura	519	137	561	151	680	842	2
científi-	564	137	599	151	680	842	2
ca	353	150	364	164	680	842	2
especializada,	367	150	433	164	680	842	2
así	436	150	449	164	680	842	2
como	452	150	479	164	680	842	2
recopilaciones	483	150	551	164	680	842	2
bibliográ-	554	150	599	164	680	842	2
ficas	353	163	374	177	680	842	2
destinadas	378	163	428	177	680	842	2
al	432	163	440	177	680	842	2
público	443	163	478	177	680	842	2
general.	481	163	520	177	680	842	2
ASPECTOS	353	202	412	216	680	842	2
ETIOPATOGÉNICOS	416	202	521	216	680	842	2
DEL	524	202	546	216	680	842	2
CÁNCER	550	202	595	216	680	842	2
El	353	228	362	242	680	842	2
cáncer	364	228	396	242	680	842	2
es	399	228	409	242	680	842	2
una	412	228	429	242	680	842	2
enfermedad	432	228	489	242	680	842	2
celular,	491	228	525	242	680	842	2
propia	527	228	557	242	680	842	2
de	560	228	572	242	680	842	2
orga-	574	228	599	242	680	842	2
nismos	353	241	387	255	680	842	2
multicelulares.	390	241	459	255	680	842	2
Se	462	241	474	255	680	842	2
debe	477	241	500	255	680	842	2
a	503	241	508	255	680	842	2
la	511	241	519	255	680	842	2
alteración	522	241	569	255	680	842	2
de	571	241	583	255	680	842	2
los	586	241	599	255	680	842	2
mecanismos	353	254	413	268	680	842	2
reguladores	416	254	472	268	680	842	2
de	475	254	487	268	680	842	2
la	489	254	497	268	680	842	2
división	500	254	536	268	680	842	2
celular	539	254	570	268	680	842	2
en	573	254	584	268	680	842	2
un	587	254	599	268	680	842	2
tejido	353	267	379	281	680	842	2
u	382	267	389	281	680	842	2
órgano,	392	267	429	281	680	842	2
produciéndose	433	267	503	281	680	842	2
un	507	267	519	281	680	842	2
daño	523	267	547	281	680	842	2
en	550	267	562	281	680	842	2
el	565	267	573	281	680	842	2
ADN	577	267	599	281	680	842	2
celular,	353	280	386	294	680	842	2
que	390	280	408	294	680	842	2
excede	412	280	445	294	680	842	2
los	449	280	462	294	680	842	2
dispositivos	466	280	521	294	680	842	2
protectores.	525	280	583	294	680	842	2
Es	588	280	599	294	680	842	2
el	353	293	361	307	680	842	2
producto	365	293	409	307	680	842	2
final	413	293	433	307	680	842	2
de	437	293	448	307	680	842	2
una	452	293	470	307	680	842	2
proliferación	474	293	535	307	680	842	2
descontrola-	539	293	599	307	680	842	2
da	353	306	365	320	680	842	2
de	369	306	381	320	680	842	2
células,	385	306	422	320	680	842	2
como	426	306	454	320	680	842	2
resultado	459	306	503	320	680	842	2
de	508	306	520	320	680	842	2
la	524	306	532	320	680	842	2
acumulación	537	306	599	320	680	842	2
de	353	319	364	333	680	842	2
alteraciones	367	319	424	333	680	842	2
secuenciales	427	319	487	333	680	842	2
genéticas	489	319	535	333	680	842	2
(mutaciones)	537	319	599	333	680	842	2
en	353	332	365	346	680	842	2
una	370	332	388	346	680	842	2
célula	394	332	422	346	680	842	2
precursora.	428	332	483	346	680	842	2
Esta	489	332	509	346	680	842	2
población	515	332	562	346	680	842	2
celular	568	332	599	346	680	842	2
continúa	353	345	394	359	680	842	2
mutando	397	345	440	359	680	842	2
y	443	345	448	359	680	842	2
perpetuándose,	450	345	525	359	680	842	2
mediante	527	345	572	359	680	842	2
la	575	345	583	359	680	842	2
se-	585	345	599	359	680	842	2
creción	353	358	388	372	680	842	2
de	392	358	404	372	680	842	2
factores	408	358	446	372	680	842	2
de	450	358	462	372	680	842	2
crecimiento	466	358	522	372	680	842	2
y	527	358	532	372	680	842	2
angiogénicos	536	358	599	372	680	842	2
propios	353	371	388	385	680	842	2
(5).	392	371	408	385	680	842	2
En	353	397	366	411	680	842	2
los	368	397	382	411	680	842	2
países	385	397	414	411	680	842	2
desarrollados,	417	397	484	411	680	842	2
la	487	397	495	411	680	842	2
herencia	498	397	539	411	680	842	2
parece	541	397	573	411	680	842	2
estar	576	397	599	411	680	842	2
implicada	353	410	399	424	680	842	2
en	402	410	414	424	680	842	2
alrededor	417	410	462	424	680	842	2
del	466	410	480	424	680	842	2
6%	483	410	497	424	680	842	2
de	501	410	512	424	680	842	2
las	516	410	528	424	680	842	2
enfermedades	532	410	599	424	680	842	2
cancerosas.	353	423	409	437	680	842	2
El	413	423	422	437	680	842	2
tabaco	425	423	457	437	680	842	2
se	461	423	471	437	680	842	2
relaciona	474	423	517	437	680	842	2
con	521	423	538	437	680	842	2
el	541	423	549	437	680	842	2
cáncer	553	423	585	437	680	842	2
en	588	423	599	437	680	842	2
un	353	436	365	450	680	842	2
30%	368	436	388	450	680	842	2
de	391	436	403	450	680	842	2
los	406	436	419	450	680	842	2
casos,	422	436	452	450	680	842	2
la	455	436	463	450	680	842	2
alimentación	466	436	528	450	680	842	2
en	531	436	542	450	680	842	2
un	545	436	557	450	680	842	2
35%	560	436	581	450	680	842	2
y	584	436	588	450	680	842	2
el	591	436	599	450	680	842	2
resto	353	449	376	463	680	842	2
de	381	449	392	463	680	842	2
casos	397	449	424	463	680	842	2
se	428	449	439	463	680	842	2
atribuye	443	449	481	463	680	842	2
a	485	449	491	463	680	842	2
la	495	449	503	463	680	842	2
ingesta	508	449	542	463	680	842	2
de	546	449	558	463	680	842	2
bebidas	562	449	599	463	680	842	2
alcohólicas,	353	462	409	476	680	842	2
a	412	462	418	476	680	842	2
la	421	462	429	476	680	842	2
contaminación	433	462	504	476	680	842	2
ambiental,	507	462	558	476	680	842	2
a	561	462	566	476	680	842	2
las	570	462	583	476	680	842	2
ra-	586	462	599	476	680	842	2
diaciones	353	475	398	489	680	842	2
solares,	402	475	439	489	680	842	2
a	443	475	449	489	680	842	2
infecciones	453	475	507	489	680	842	2
por	511	475	527	489	680	842	2
virus	532	475	554	489	680	842	2
y	558	475	563	489	680	842	2
al	568	475	576	489	680	842	2
am-	580	475	599	489	680	842	2
biente	353	488	382	502	680	842	2
laboral,	385	488	421	502	680	842	2
entre	424	488	448	502	680	842	2
otros	451	488	476	502	680	842	2
(6).	479	488	495	502	680	842	2
La	353	514	364	528	680	842	2
carcinogénesis	368	514	439	528	680	842	2
es	442	514	452	528	680	842	2
un	456	514	468	528	680	842	2
proceso	471	514	509	528	680	842	2
multifactorial,	513	514	578	528	680	842	2
que	582	514	599	528	680	842	2
pasa	353	527	375	541	680	842	2
por	378	527	394	541	680	842	2
distintas	398	527	437	541	680	842	2
fases:	440	527	467	541	680	842	2
1.	353	553	362	567	680	842	2
Iniciación	370	553	418	567	680	842	2
(consiste	420	553	462	567	680	842	2
en	464	553	476	567	680	842	2
la	478	553	486	567	680	842	2
transformación	488	553	559	567	680	842	2
del	561	553	575	567	680	842	2
ADN	577	553	599	567	680	842	2
celular,	370	566	403	580	680	842	2
por	406	566	422	580	680	842	2
interacción	425	566	478	580	680	842	2
con	480	566	498	580	680	842	2
sustancias	501	566	550	580	680	842	2
químicas,	553	566	599	580	680	842	2
radiaciones	370	579	424	593	680	842	2
o	427	579	433	593	680	842	2
virus;	435	579	460	593	680	842	2
se	463	579	473	593	680	842	2
producen	476	579	521	593	680	842	2
cambios	524	579	564	593	680	842	2
irrever-	567	579	599	593	680	842	2
sibles	370	592	396	606	680	842	2
—mutaciones—,	400	592	481	606	680	842	2
insuficientes	485	592	544	606	680	842	2
para	548	592	569	606	680	842	2
desa-	574	592	599	606	680	842	2
rrollar	370	605	398	619	680	842	2
cáncer).	401	605	439	619	680	842	2
2.	353	618	362	632	680	842	2
Promoción	370	618	425	632	680	842	2
(existen	427	618	463	632	680	842	2
agentes	466	618	503	632	680	842	2
causales,	506	618	549	632	680	842	2
incapaces	552	618	599	632	680	842	2
de	370	631	381	645	680	842	2
producir	385	631	425	645	680	842	2
cáncer	429	631	461	645	680	842	2
por	465	631	480	645	680	842	2
sí	484	631	491	645	680	842	2
mismos,	495	631	536	645	680	842	2
que	540	631	557	645	680	842	2
inducen	561	631	599	645	680	842	2
gran	370	644	391	658	680	842	2
proliferación	395	644	454	658	680	842	2
de	457	644	469	658	680	842	2
células	472	644	505	658	680	842	2
iniciadas).	508	644	556	658	680	842	2
3.	353	657	362	671	680	842	2
Progresión	370	657	425	671	680	842	2
(en	429	657	444	671	680	842	2
esta	447	657	466	671	680	842	2
fase	470	657	489	671	680	842	2
se	493	657	503	671	680	842	2
origina	507	657	539	671	680	842	2
la	543	657	551	671	680	842	2
neoplasia	554	657	599	671	680	842	2
maligna,	370	670	411	684	680	842	2
con	414	670	432	684	680	842	2
capacidad	435	670	484	684	680	842	2
de	487	670	499	684	680	842	2
invadir	502	670	534	684	680	842	2
tejidos	537	670	568	684	680	842	2
y	571	670	576	684	680	842	2
pro-	579	670	599	684	680	842	2
ducir	370	683	394	697	680	842	2
metástasis)	397	683	451	697	680	842	2
(7).	454	683	470	697	680	842	2
En	353	709	366	723	680	842	2
el	370	709	378	723	680	842	2
proceso	383	709	421	723	680	842	2
de	425	709	437	723	680	842	2
la	441	709	449	723	680	842	2
carcinogénesis	454	709	525	723	680	842	2
intervienen	529	709	581	723	680	842	2
los	586	709	599	723	680	842	2
llamados	353	722	396	736	680	842	2
radicales	399	722	441	736	680	842	2
libres	445	722	470	736	680	842	2
(RL).	474	722	497	736	680	842	2
Son	500	722	519	736	680	842	2
átomos	523	722	559	736	680	842	2
o	562	722	568	736	680	842	2
molé-	572	722	599	736	680	842	2
culas	353	735	377	749	680	842	2
con	381	735	398	749	680	842	2
un	401	735	414	749	680	842	2
electrón	417	735	455	749	680	842	2
no	458	735	471	749	680	842	2
apareado	474	735	518	749	680	842	2
(inestables),	521	735	578	749	680	842	2
que	582	735	599	749	680	842	2
Chimenos	508	59	549	70	680	842	3
Küstner	551	59	583	70	680	842	3
E.	585	59	594	70	680	842	3
Aspectos	383	71	419	82	680	842	3
prácticos	422	71	459	82	680	842	3
en	462	71	471	82	680	842	3
la	474	71	482	82	680	842	3
prevención	484	71	529	82	680	842	3
del	532	71	544	82	680	842	3
cáncer	547	71	574	82	680	842	3
oral	577	71	594	82	680	842	3
propician	81	111	125	125	680	842	3
reacciones	128	111	179	125	680	842	3
químicas	181	111	224	125	680	842	3
en	227	111	239	125	680	842	3
cadena.	241	111	279	125	680	842	3
Los	282	111	299	125	680	842	3
RL	301	111	314	125	680	842	3
se	317	111	327	125	680	842	3
producen	81	124	126	138	680	842	3
continuamente	131	124	203	138	680	842	3
en	207	124	219	138	680	842	3
el	224	124	232	138	680	842	3
organismo,	236	124	290	138	680	842	3
intervi-	295	124	327	138	680	842	3
niendo	81	137	113	151	680	842	3
en	117	137	128	151	680	842	3
el	132	137	140	151	680	842	3
metabolismo	143	137	205	151	680	842	3
celular,	209	137	242	151	680	842	3
en	245	137	257	151	680	842	3
reacciones	260	137	312	151	680	842	3
in-	315	137	327	151	680	842	3
flamatorias,	81	150	136	164	680	842	3
como	139	150	167	164	680	842	3
respuesta	170	150	216	164	680	842	3
a	219	150	224	164	680	842	3
factores	227	150	265	164	680	842	3
externos	268	150	308	164	680	842	3
(ra-	311	150	327	164	680	842	3
yos	81	163	97	177	680	842	3
UV,	103	163	118	177	680	842	3
humo	123	163	152	177	680	842	3
de	158	163	169	177	680	842	3
los	175	163	189	177	680	842	3
cigarrillos,	195	163	245	177	680	842	3
exceso	81	176	113	190	680	842	3
de	117	176	129	190	680	842	3
ejercicio…),	133	176	190	190	680	842	3
como	194	176	222	190	680	842	3
resultado	226	176	270	190	680	842	3
de	275	176	286	190	680	842	3
una	291	176	309	190	680	842	3
ali-	313	176	327	190	680	842	3
mentación	81	189	131	203	680	842	3
hipercalórica,	136	189	201	203	680	842	3
en	206	189	218	203	680	842	3
dietas	223	189	251	203	680	842	3
sin	256	189	270	203	680	842	3
antioxidan-	275	189	327	203	680	842	3
tes…	81	202	105	216	680	842	3
Los	108	202	126	216	680	842	3
RL	128	202	141	216	680	842	3
son	144	202	161	216	680	842	3
necesarios	164	202	215	216	680	842	3
en	218	202	229	216	680	842	3
reacciones	232	202	283	216	680	842	3
que	286	202	304	216	680	842	3
pro-	307	202	327	216	680	842	3
ducen	81	215	110	229	680	842	3
energía,	113	215	151	229	680	842	3
para	153	215	174	229	680	842	3
producir	177	215	216	229	680	842	3
hormonas,	219	215	270	229	680	842	3
para	273	215	294	229	680	842	3
activar	296	215	327	229	680	842	3
enzimas,	81	228	122	242	680	842	3
etc.	126	228	144	242	680	842	3
El	147	228	157	242	680	842	3
exceso	160	228	192	242	680	842	3
de	196	228	208	242	680	842	3
RL	212	228	224	242	680	842	3
provoca	228	228	266	242	680	842	3
alteraciones	270	228	327	242	680	842	3
funcionales,	81	241	138	255	680	842	3
arteriosclerosis,	142	241	216	255	680	842	3
cáncer,	220	241	254	255	680	842	3
etc.	257	241	275	255	680	842	3
Los	278	241	295	255	680	842	3
RL	299	241	312	255	680	842	3
de	316	241	327	255	680	842	3
oxígeno	81	254	118	268	680	842	3
reactivo	121	254	158	268	680	842	3
lesionan	162	254	201	268	680	842	3
moléculas:	204	254	256	268	680	842	3
ADN,	259	254	285	268	680	842	3
carbohi-	288	254	327	268	680	842	3
dratos,	81	267	114	281	680	842	3
proteínas.	118	267	165	281	680	842	3
Los	169	267	187	281	680	842	3
principales	191	267	242	281	680	842	3
tipos	246	267	269	281	680	842	3
de	274	267	285	281	680	842	3
RL	290	267	303	281	680	842	3
son:	307	267	327	281	680	842	3
superóxido	81	280	133	294	680	842	3
(O	136	280	147	294	680	842	3
2-	147	281	153	296	680	842	3
),	153	280	160	294	680	842	3
hidroxilo	162	280	203	294	680	842	3
(OH	205	280	225	294	680	842	3
-	225	281	228	289	680	842	3
)	228	280	231	294	680	842	3
y	234	280	238	294	680	842	3
peróxido	241	280	282	294	680	842	3
de	285	280	296	294	680	842	3
hidró-	299	280	327	294	680	842	3
geno	81	293	105	307	680	842	3
(H	107	293	119	307	680	842	3
2	119	301	122	309	680	842	3
O	122	293	131	307	680	842	3
2	131	301	135	309	680	842	3
).	135	293	141	307	680	842	3
El	144	293	153	307	680	842	3
exceso	155	293	188	307	680	842	3
de	190	293	202	307	680	842	3
RL	204	293	217	307	680	842	3
produce	220	293	259	307	680	842	3
estrés	262	293	290	307	680	842	3
oxidati-	293	293	327	307	680	842	3
vo,	81	306	95	320	680	842	3
que	100	306	118	320	680	842	3
provoca	124	306	162	320	680	842	3
desde	167	306	196	320	680	842	3
pérdida	201	306	237	320	680	842	3
de	243	306	255	320	680	842	3
función	260	306	296	320	680	842	3
hasta	301	306	327	320	680	842	3
muerte	81	319	115	333	680	842	3
celular.	118	319	151	333	680	842	3
Los	154	319	171	333	680	842	3
RL	174	319	187	333	680	842	3
y	190	319	195	333	680	842	3
los	198	319	212	333	680	842	3
peróxidos	215	319	261	333	680	842	3
lipídicos	264	319	303	333	680	842	3
pue-	306	319	327	333	680	842	3
den	81	332	98	346	680	842	3
lesionar	103	332	140	346	680	842	3
el	144	332	152	346	680	842	3
ADN,	156	332	182	346	680	842	3
provocando	186	332	243	346	680	842	3
mutaciones.	247	332	306	346	680	842	3
Los	310	332	327	346	680	842	3
radicales	81	345	123	359	680	842	3
libres	126	345	151	359	680	842	3
(RL)	154	345	174	359	680	842	3
son	177	345	194	359	680	842	3
mediadores	197	345	253	359	680	842	3
de	256	345	268	359	680	842	3
la	271	345	279	359	680	842	3
iniciación	282	345	327	359	680	842	3
y	81	358	85	372	680	842	3
promoción	89	358	141	372	680	842	3
del	144	358	159	372	680	842	3
cáncer	162	358	194	372	680	842	3
(8,9).	197	358	222	372	680	842	3
del	347	111	361	125	680	842	3
tumor	366	111	395	125	680	842	3
(mama,	400	111	437	125	680	842	3
endometrio,	441	111	499	125	680	842	3
vesícula	504	111	542	125	680	842	3
biliar	546	111	569	125	680	842	3
y	574	111	579	125	680	842	3
ri-	584	111	594	125	680	842	3
ñón).	347	124	372	138	680	842	3
La	374	124	386	138	680	842	3
inactividad	389	124	440	138	680	842	3
física,	442	124	469	138	680	842	3
la	472	124	480	138	680	842	3
alta	482	124	499	138	680	842	3
ingesta	502	124	536	138	680	842	3
calórica	539	124	576	138	680	842	3
y	578	124	583	138	680	842	3
el	586	124	594	138	680	842	3
elevado	347	137	383	151	680	842	3
IMC	386	137	405	151	680	842	3
se	408	137	418	151	680	842	3
asocian	421	137	457	151	680	842	3
a	460	137	465	151	680	842	3
mayor	468	137	498	151	680	842	3
riesgo	501	137	530	151	680	842	3
de	533	137	544	151	680	842	3
cáncer	547	137	579	151	680	842	3
de	582	137	594	151	680	842	3
colon	347	150	374	164	680	842	3
(en	379	150	394	164	680	842	3
o	399	147	405	162	680	842	3
+	399	157	404	164	680	842	3
y	409	150	414	164	680	842	3
o	419	151	426	165	680	842	3
),	428	150	434	164	680	842	3
que	439	150	457	164	680	842	3
disminuye	462	150	510	164	680	842	3
con	516	150	533	164	680	842	3
la	538	150	546	164	680	842	3
actividad	551	150	594	164	680	842	3
física.	347	163	374	177	680	842	3
Se	81	384	93	398	680	842	3
conocen	95	384	136	398	680	842	3
diversos	139	384	177	398	680	842	3
agentes	179	384	216	398	680	842	3
cancerígenos,	219	384	285	398	680	842	3
entre	287	384	311	398	680	842	3
los	314	384	327	398	680	842	3
que	81	397	98	411	680	842	3
cabe	103	397	125	411	680	842	3
mencionar	129	397	180	411	680	842	3
cocarcinógenos	185	397	260	411	680	842	3
(dietilpirocar-	265	397	327	411	680	842	3
bonato,	81	410	117	424	680	842	3
monoestearato	120	410	192	424	680	842	3
de	194	410	206	424	680	842	3
polioxietileno	209	410	271	424	680	842	3
sorbitano	274	410	318	424	680	842	3
o	321	410	327	424	680	842	3
tween	81	423	111	437	680	842	3
60:	116	423	132	437	680	842	3
emulgente),	138	423	196	437	680	842	3
aflatoxinas	201	423	253	437	680	842	3
(micotoxinas),	258	423	327	437	680	842	3
ahumados	81	436	131	450	680	842	3
(hidrocarburos	133	436	203	450	680	842	3
policíclicos:	205	436	260	450	680	842	3
benzopireno),	263	436	327	450	680	842	3
alcohol	81	449	115	463	680	842	3
(sidras	119	449	150	463	680	842	3
mal	155	449	172	463	680	842	3
fermentadas,	176	449	239	463	680	842	3
patulina),	243	449	287	463	680	842	3
aditivos	291	449	327	463	680	842	3
(colorantes	81	462	134	476	680	842	3
azoicos,	137	462	175	476	680	842	3
¿ciclamato,	179	462	233	476	680	842	3
sacarina?),	237	462	288	476	680	842	3
nitrosa-	291	462	327	476	680	842	3
minas	81	475	109	489	680	842	3
(nitritos,	114	475	153	489	680	842	3
nitratos…),	157	475	211	489	680	842	3
tabaco.	215	475	253	489	680	842	3
Existen	258	475	292	489	680	842	3
nume-	296	475	327	489	680	842	3
rosos	81	488	106	502	680	842	3
factores	109	488	147	502	680	842	3
alimentarios	150	488	209	502	680	842	3
relacionados	212	488	272	502	680	842	3
con	275	488	293	502	680	842	3
el	296	488	304	502	680	842	3
ries-	307	488	327	502	680	842	3
go	81	501	93	515	680	842	3
de	95	501	107	515	680	842	3
cáncer,	109	501	143	515	680	842	3
en	146	501	157	515	680	842	3
sentido	160	501	194	515	680	842	3
positivo	197	501	233	515	680	842	3
y	236	501	241	515	680	842	3
negativo:	243	501	286	515	680	842	3
posibles	289	501	327	515	680	842	3
cancerígenos	81	514	143	528	680	842	3
presentes	146	514	191	528	680	842	3
en	193	514	205	528	680	842	3
alimentos;	207	514	256	528	680	842	3
promotores	258	514	313	528	680	842	3
de	316	514	327	528	680	842	3
tumores	81	527	120	541	680	842	3
malignos	123	527	167	541	680	842	3
(grasas	170	527	204	541	680	842	3
abundantes);	207	527	269	541	680	842	3
componen-	272	527	327	541	680	842	3
tes	81	540	94	554	680	842	3
de	97	540	109	554	680	842	3
la	111	540	119	554	680	842	3
dieta	122	540	145	554	680	842	3
con	148	540	166	554	680	842	3
actividad	168	540	211	554	680	842	3
anticancerígena	213	540	289	554	680	842	3
(vitami-	292	540	327	554	680	842	3
nas,	81	553	100	567	680	842	3
provitaminas	103	553	164	567	680	842	3
y	167	553	172	567	680	842	3
otros	175	553	199	567	680	842	3
antioxidantes).	202	553	271	567	680	842	3
La	274	553	285	567	680	842	3
comple-	288	553	327	567	680	842	3
jidad	81	566	104	580	680	842	3
de	108	566	120	580	680	842	3
la	124	566	132	580	680	842	3
dieta	137	566	160	580	680	842	3
dificulta	164	566	202	580	680	842	3
el	206	566	214	580	680	842	3
estudio	219	566	253	580	680	842	3
de	258	566	270	580	680	842	3
su	274	566	285	580	680	842	3
relación	290	566	327	580	680	842	3
con	81	579	98	593	680	842	3
el	102	579	110	593	680	842	3
cáncer	114	579	146	593	680	842	3
y,	150	579	157	593	680	842	3
por	161	579	177	593	680	842	3
otro	180	579	200	593	680	842	3
lado,	204	579	227	593	680	842	3
hay	231	579	248	593	680	842	3
millares	251	579	288	593	680	842	3
de	292	579	304	593	680	842	3
sus-	308	579	327	593	680	842	3
tancias	81	592	114	606	680	842	3
inhibidoras	117	592	170	606	680	842	3
o	172	592	178	606	680	842	3
promotoras	181	592	237	606	680	842	3
de	240	592	251	606	680	842	3
la	254	592	262	606	680	842	3
carcinogéne-	265	592	327	606	680	842	3
sis	81	605	93	619	680	842	3
y	97	605	102	619	680	842	3
cualquier	107	605	150	619	680	842	3
modificación	155	605	216	619	680	842	3
implica	221	605	255	619	680	842	3
también	260	605	299	619	680	842	3
otros	303	605	327	619	680	842	3
cambios	81	618	121	632	680	842	3
(8).	124	618	140	632	680	842	3
Su	347	384	360	398	680	842	3
efecto	363	384	392	398	680	842	3
en	395	384	407	398	680	842	3
el	410	384	418	398	680	842	3
cáncer	421	384	453	398	680	842	3
experimental	456	384	517	398	680	842	3
depende	520	384	561	398	680	842	3
del	564	384	578	398	680	842	3
te-	581	384	594	398	680	842	3
jido	347	397	364	411	680	842	3
de	367	397	379	411	680	842	3
origen,	381	397	415	411	680	842	3
del	417	397	431	411	680	842	3
tipo	434	397	452	411	680	842	3
de	455	397	466	411	680	842	3
tumor,	469	397	500	411	680	842	3
del	503	397	517	411	680	842	3
tipo	520	397	538	411	680	842	3
de	540	397	552	411	680	842	3
proteína	555	397	594	411	680	842	3
y	347	410	352	424	680	842	3
del	355	410	369	424	680	842	3
consumo	372	410	417	424	680	842	3
total	420	410	441	424	680	842	3
de	444	410	456	424	680	842	3
calorías.	459	410	499	424	680	842	3
El	502	410	511	424	680	842	3
desarrollo	514	410	561	424	680	842	3
tumo-	564	410	594	424	680	842	3
ral	347	423	359	437	680	842	3
es	362	423	372	437	680	842	3
inhibido	375	423	413	437	680	842	3
por	416	423	432	437	680	842	3
dietas	435	423	463	437	680	842	3
hipoproteicas	466	423	530	437	680	842	3
y	533	423	538	437	680	842	3
estimulado	541	423	594	437	680	842	3
por	347	436	363	450	680	842	3
dietas	365	436	393	450	680	842	3
hiperproteicas	396	436	463	450	680	842	3
(doble	466	436	496	450	680	842	3
o	498	436	504	450	680	842	3
triple	507	436	530	450	680	842	3
de	533	436	544	450	680	842	3
los	547	436	560	450	680	842	3
reque-	563	436	594	450	680	842	3
rimientos	347	449	391	463	680	842	3
óptimos).	395	449	440	463	680	842	3
En	444	449	457	463	680	842	3
humanos	460	449	505	463	680	842	3
parece	509	449	541	463	680	842	3
haber	544	449	571	463	680	842	3
ma-	575	449	594	463	680	842	3
yor	347	462	362	476	680	842	3
riesgo	366	462	395	476	680	842	3
de	399	462	411	476	680	842	3
cáncer	415	462	447	476	680	842	3
de	451	462	463	476	680	842	3
colon	467	462	494	476	680	842	3
y	498	462	503	476	680	842	3
de	507	462	519	476	680	842	3
próstata	523	462	562	476	680	842	3
al	566	462	574	476	680	842	3
au-	578	462	594	476	680	842	3
mentar	347	475	381	489	680	842	3
el	384	475	392	489	680	842	3
consumo	396	475	440	489	680	842	3
de	444	475	455	489	680	842	3
carne	459	475	485	489	680	842	3
(8,10).	488	475	520	489	680	842	3
BALANCE	81	657	132	671	680	842	3
ENERGÉTICO	136	657	207	671	680	842	3
Y	211	657	217	671	680	842	3
MACRONUTRIENTES	81	670	190	684	680	842	3
La	81	696	92	710	680	842	3
restricción	97	696	147	710	680	842	3
calórica	152	696	189	710	680	842	3
inhibe	194	696	223	710	680	842	3
el	228	696	236	710	680	842	3
crecimiento	241	696	297	710	680	842	3
de	302	696	314	710	680	842	3
la	319	696	327	710	680	842	3
mayoría	81	709	119	723	680	842	3
de	122	709	133	723	680	842	3
tumores	136	709	175	723	680	842	3
(más	178	709	202	723	680	842	3
efectiva	205	709	241	723	680	842	3
durante	243	709	280	723	680	842	3
la	283	709	291	723	680	842	3
fase	294	709	313	723	680	842	3
de	316	709	327	723	680	842	3
progresión).	81	722	138	736	680	842	3
Existe	140	722	168	736	680	842	3
una	170	722	188	736	680	842	3
relación	190	722	228	736	680	842	3
directa	230	722	262	736	680	842	3
entre	265	722	289	736	680	842	3
el	291	722	299	736	680	842	3
peso,	302	722	327	736	680	842	3
el	81	735	89	749	680	842	3
índice	92	735	120	749	680	842	3
de	123	735	135	749	680	842	3
masa	138	735	164	749	680	842	3
corporal	167	735	206	749	680	842	3
(IMC)	210	735	235	749	680	842	3
y	238	735	243	749	680	842	3
el	246	735	254	749	680	842	3
sitio	257	735	277	749	680	842	3
específico	280	735	327	749	680	842	3
L	347	202	353	216	680	842	3
ÍPIDOS	354	205	384	215	680	842	3
Las	347	228	364	242	680	842	3
grasas	368	228	398	242	680	842	3
y	402	228	407	242	680	842	3
el	411	228	419	242	680	842	3
colesterol	423	228	469	242	680	842	3
activan	473	228	506	242	680	842	3
(más	510	228	534	242	680	842	3
que	538	228	555	242	680	842	3
inician)	559	228	594	242	680	842	3
tumores,	347	241	389	255	680	842	3
sobre	391	241	417	255	680	842	3
todo	419	241	441	255	680	842	3
de	443	241	455	255	680	842	3
mama,	457	241	490	255	680	842	3
colon,	493	241	522	255	680	842	3
pulmón	524	241	560	255	680	842	3
y	562	241	567	255	680	842	3
prós-	570	241	594	255	680	842	3
tata.	347	254	368	268	680	842	3
Se	371	254	383	268	680	842	3
plantea	386	254	421	268	680	842	3
la	424	254	432	268	680	842	3
siguiente	435	254	478	268	680	842	3
hipótesis:	480	254	526	268	680	842	3
las	529	254	542	268	680	842	3
grasas	545	254	575	268	680	842	3
au-	578	254	594	268	680	842	3
mentan	347	267	383	281	680	842	3
el	387	267	395	281	680	842	3
contenido	399	267	447	281	680	842	3
lipídico	451	267	485	281	680	842	3
intestinal	489	267	531	281	680	842	3
y	535	267	540	281	680	842	3
los	544	267	557	281	680	842	3
peróxi-	561	267	594	281	680	842	3
dos	347	280	365	294	680	842	3
reactivos	371	280	415	294	680	842	3
y	421	280	426	294	680	842	3
mutágenos,	431	280	491	294	680	842	3
lo	496	280	505	294	680	842	3
cual	511	280	532	294	680	842	3
favorece	538	280	579	294	680	842	3
la	585	280	594	294	680	842	3
carcinogénesis.	347	293	421	307	680	842	3
Los	426	293	443	307	680	842	3
ácidos	449	293	479	307	680	842	3
grasos	485	293	516	307	680	842	3
poliinsaturados	521	293	594	307	680	842	3
(AGPI)	347	306	377	320	680	842	3
ω-6	381	307	398	321	680	842	3
estimulan	402	306	448	320	680	842	3
y	451	306	456	320	680	842	3
los	459	306	473	320	680	842	3
ω-3	476	307	494	321	680	842	3
inhiben	497	306	532	320	680	842	3
el	535	306	543	320	680	842	3
desarrollo	547	306	594	320	680	842	3
de	347	319	359	333	680	842	3
tumores.	362	319	405	333	680	842	3
P	347	358	354	372	680	842	3
ROTEÍNAS	354	361	398	371	680	842	3
POSIBLES	347	514	402	528	680	842	3
COMPUESTOS	405	514	483	528	680	842	3
CANCERÍGENOS	487	514	576	528	680	842	3
VEHICULADOS	347	527	427	541	680	842	3
POR	430	527	453	541	680	842	3
ALIMENTOS	457	527	521	541	680	842	3
1.	347	553	357	567	680	842	3
M	361	553	370	567	680	842	3
ICOTOXINAS	370	556	424	566	680	842	3
Son	347	579	366	593	680	842	3
sustancias	369	579	419	593	680	842	3
producidas	422	579	475	593	680	842	3
por	478	579	494	593	680	842	3
mohos	498	579	531	593	680	842	3
(Aspergillus,	534	579	594	593	680	842	3
Penicillium,	347	592	404	606	680	842	3
Fusarium).	407	592	459	606	680	842	3
Cabe	462	592	486	606	680	842	3
destacar	489	592	530	606	680	842	3
A.	532	592	542	606	680	842	3
flavus	545	592	574	606	680	842	3
y	576	592	581	606	680	842	3
A.	584	592	594	606	680	842	3
parasiticus	347	605	400	619	680	842	3
(productores	404	605	465	619	680	842	3
de	468	605	480	619	680	842	3
aflatoxinas	483	605	533	619	680	842	3
B1,	537	605	553	619	680	842	3
B2,	557	605	573	619	680	842	3
G1,	577	605	594	619	680	842	3
G2:	347	618	364	632	680	842	3
en	367	618	379	632	680	842	3
cacahuetes,	382	618	439	632	680	842	3
algodón,	442	618	484	632	680	842	3
maíz	487	618	509	632	680	842	3
y	512	618	517	632	680	842	3
otros	520	618	544	632	680	842	3
cereales	547	618	586	632	680	842	3
y	589	618	594	632	680	842	3
frutos	347	631	374	645	680	842	3
secos	377	631	404	645	680	842	3
grasos).	406	631	444	645	680	842	3
La	447	631	458	645	680	842	3
aflatoxina	461	631	506	645	680	842	3
B1	509	631	522	645	680	842	3
tiene	524	631	547	645	680	842	3
un	550	631	562	645	680	842	3
efecto	565	631	594	645	680	842	3
hepatocarcinógeno	347	644	439	658	680	842	3
(la	443	644	454	658	680	842	3
FDA	458	644	479	658	680	842	3
establece	483	644	528	658	680	842	3
un	531	644	544	658	680	842	3
nivel	547	644	569	658	680	842	3
tole-	573	644	594	658	680	842	3
rable	347	657	370	671	680	842	3
máximo	374	657	412	671	680	842	3
de	416	657	427	671	680	842	3
20	431	657	443	671	680	842	3
ng/g).	446	657	474	671	680	842	3
2.	347	696	357	710	680	842	3
C	361	696	369	710	680	842	3
OMPUESTOS	369	699	424	709	680	842	3
N-	428	696	440	710	680	842	3
NITROSOS	440	699	486	709	680	842	3
Cuando	347	722	385	736	680	842	3
los	388	722	401	736	680	842	3
nitratos	404	722	440	736	680	842	3
se	443	722	453	736	680	842	3
reducen	456	722	495	736	680	842	3
a	498	722	503	736	680	842	3
nitritos,	506	722	542	736	680	842	3
éstos	545	722	570	736	680	842	3
inte-	572	722	594	736	680	842	3
ractúan	347	735	383	749	680	842	3
con	386	735	404	749	680	842	3
sustancias	407	735	456	749	680	842	3
de	459	735	471	749	680	842	3
los	473	735	487	749	680	842	3
alimentos,	490	735	539	749	680	842	3
como	542	735	569	749	680	842	3
ami-	572	735	594	749	680	842	3
AVANCES	407	773	449	783	680	842	3
EN	451	773	463	783	680	842	3
ODONTOESTOMATOLOGÍA/	465	773	582	783	680	842	3
63	585	774	594	784	680	842	3
AVANCES	86	59	132	70	680	842	4
EN	135	59	148	70	680	842	4
ODONTOESTOMATOLOGÍA	151	59	277	70	680	842	4
Vol.	86	71	103	82	680	842	4
24	105	71	115	82	680	842	4
-	118	71	121	82	680	842	4
Núm.	124	71	146	82	680	842	4
1	149	71	154	82	680	842	4
-	157	71	160	82	680	842	4
2008	162	71	183	82	680	842	4
nas	86	111	103	125	680	842	4
y	106	111	111	125	680	842	4
amidas,	114	111	152	125	680	842	4
produciendo	155	111	215	125	680	842	4
compuestos	219	111	277	125	680	842	4
N-nitrosos,	280	111	333	125	680	842	4
nitrosaminas	86	124	147	138	680	842	4
y	150	124	155	138	680	842	4
nitrosamidas	157	124	218	138	680	842	4
(nitrosación).	221	124	283	138	680	842	4
Estas	286	124	311	138	680	842	4
sus-	313	124	333	138	680	842	4
tancias	86	137	120	151	680	842	4
se	123	137	133	151	680	842	4
encuentran	136	137	189	151	680	842	4
en:	192	137	207	151	680	842	4
agua	210	137	233	151	680	842	4
y	236	137	240	151	680	842	4
verduras	243	137	284	151	680	842	4
(nitratos	286	137	325	151	680	842	4
y	328	137	333	151	680	842	4
nitritos	86	150	118	164	680	842	4
del	120	150	134	164	680	842	4
suelo),	137	150	168	164	680	842	4
carnes	170	150	201	164	680	842	4
y	203	150	208	164	680	842	4
embutidos	210	150	260	164	680	842	4
(conservación),	262	150	333	164	680	842	4
leche	86	163	111	177	680	842	4
pasteurizada	114	163	172	177	680	842	4
y	175	163	179	177	680	842	4
quesos,	182	163	218	177	680	842	4
bebidas	221	163	257	177	680	842	4
alcohólicas	260	163	312	177	680	842	4
(fer-	314	163	333	177	680	842	4
mentación),	86	176	143	190	680	842	4
tabaco	145	176	177	190	680	842	4
y	180	176	185	190	680	842	4
sus	187	176	203	190	680	842	4
humos.	205	176	241	190	680	842	4
Las	243	176	260	190	680	842	4
principales	262	176	313	190	680	842	4
vías	315	176	333	190	680	842	4
de	86	189	98	203	680	842	4
exposición	102	189	152	203	680	842	4
son	156	189	173	203	680	842	4
la	177	189	185	203	680	842	4
dieta,	189	189	215	203	680	842	4
el	219	189	227	203	680	842	4
humo	230	189	258	203	680	842	4
del	262	189	276	203	680	842	4
tabaco	280	189	312	203	680	842	4
y	316	189	321	203	680	842	4
la	325	189	333	203	680	842	4
formación	86	202	135	216	680	842	4
endógena	138	202	185	216	680	842	4
en	188	202	199	216	680	842	4
el	202	202	210	216	680	842	4
estómago.	212	202	263	216	680	842	4
Las	266	202	282	216	680	842	4
nitrosami-	285	202	333	216	680	842	4
das	86	215	103	229	680	842	4
son	108	215	125	229	680	842	4
cancerígenos	130	215	193	229	680	842	4
directos:	198	215	239	229	680	842	4
producen	243	215	289	229	680	842	4
tumores	294	215	333	229	680	842	4
en	86	228	98	242	680	842	4
el	102	228	110	242	680	842	4
órgano	113	228	147	242	680	842	4
con	151	228	168	242	680	842	4
el	172	228	180	242	680	842	4
que	183	228	201	242	680	842	4
contactan	205	228	252	242	680	842	4
en	256	228	267	242	680	842	4
primer	271	228	302	242	680	842	4
lugar;	306	228	333	242	680	842	4
las	86	241	99	255	680	842	4
nitrosaminas	102	241	163	255	680	842	4
pueden	166	241	201	255	680	842	4
iniciarlo	204	241	241	255	680	842	4
en	244	241	255	255	680	842	4
puntos	258	241	290	255	680	842	4
más	293	241	313	255	680	842	4
dis-	316	241	333	255	680	842	4
tantes.	86	254	118	268	680	842	4
3.	86	293	96	307	680	842	4
H	98	293	106	307	680	842	4
IDROCARBUROS	106	296	176	306	680	842	4
AROMÁTICOS	179	296	237	306	680	842	4
POLICÍCLICOS	239	296	300	306	680	842	4
(HAP)	303	293	333	307	680	842	4
Y	98	309	103	319	680	842	4
PRODUCTOS	105	309	160	319	680	842	4
RESULTANTES	163	309	224	319	680	842	4
DE	227	309	239	319	680	842	4
LA	242	309	252	319	680	842	4
PIRÓLISIS	255	309	298	319	680	842	4
DE	300	309	312	319	680	842	4
LOS	315	309	333	319	680	842	4
AMINOÁCIDOS	98	322	159	332	680	842	4
(	161	319	165	333	680	842	4
AMINAS	165	322	198	332	680	842	4
AROMÁTICAS	200	322	256	332	680	842	4
HETEROCÍCLICAS	258	322	333	332	680	842	4
O	98	335	105	345	680	842	4
AAH)	108	332	136	346	680	842	4
HAP	86	358	107	372	680	842	4
y	112	358	117	372	680	842	4
AAH	122	358	144	372	680	842	4
se	149	358	159	372	680	842	4
forman	164	358	198	372	680	842	4
durante	203	358	240	372	680	842	4
la	244	358	252	372	680	842	4
combustión	257	358	314	372	680	842	4
del	319	358	333	372	680	842	4
carbón	86	371	120	385	680	842	4
y	122	371	127	385	680	842	4
la	130	371	138	385	680	842	4
pirólisis	140	371	176	385	680	842	4
de	179	371	190	385	680	842	4
proteínas	193	371	237	385	680	842	4
(asado	240	371	271	385	680	842	4
de	274	371	286	385	680	842	4
la	288	371	296	385	680	842	4
carne	299	371	325	385	680	842	4
y	328	371	333	385	680	842	4
pescado	86	384	126	398	680	842	4
en	130	384	142	398	680	842	4
carbón	146	384	179	398	680	842	4
vegetal,	183	384	220	398	680	842	4
fritura	224	384	252	398	680	842	4
y	256	384	261	398	680	842	4
ahumado).	265	384	317	398	680	842	4
La	321	384	333	398	680	842	4
ingestión	86	397	130	411	680	842	4
frecuente	133	397	178	411	680	842	4
de	182	397	193	411	680	842	4
alimentos	197	397	243	411	680	842	4
ahumados	247	397	297	411	680	842	4
y	301	397	306	411	680	842	4
fritos	309	397	333	411	680	842	4
conlleva	86	410	125	424	680	842	4
un	129	410	141	424	680	842	4
mayor	145	410	175	424	680	842	4
riesgo	178	410	207	424	680	842	4
de	211	410	222	424	680	842	4
cáncer	226	410	258	424	680	842	4
de	262	410	273	424	680	842	4
estómago	277	410	324	424	680	842	4
y	328	410	333	424	680	842	4
esófago.	86	423	127	437	680	842	4
4.	86	462	96	476	680	842	4
A	100	462	108	476	680	842	4
DITIVOS	108	465	142	475	680	842	4
ALIMENTARIOS	147	465	211	475	680	842	4
Antes	86	488	113	502	680	842	4
de	117	488	129	502	680	842	4
autorizarse	133	488	184	502	680	842	4
su	188	488	199	502	680	842	4
uso,	203	488	223	502	680	842	4
son	227	488	245	502	680	842	4
sometidos	249	488	298	502	680	842	4
a	302	488	307	502	680	842	4
con-	311	488	333	502	680	842	4
troles	86	501	112	515	680	842	4
exhaustivos	115	501	169	515	680	842	4
de	172	501	183	515	680	842	4
su	186	501	197	515	680	842	4
toxicidad.	199	501	245	515	680	842	4
Sin	247	501	263	515	680	842	4
embargo,	265	501	311	515	680	842	4
ésta	314	501	333	515	680	842	4
depende	86	514	127	528	680	842	4
de	131	514	142	528	680	842	4
la	146	514	154	528	680	842	4
dosis	157	514	181	528	680	842	4
(el	185	514	196	528	680	842	4
ciclamato	199	514	246	528	680	842	4
se	249	514	259	528	680	842	4
ha	262	514	274	528	680	842	4
relacionado	277	514	333	528	680	842	4
con	86	527	104	541	680	842	4
tumores	107	527	146	541	680	842	4
vesicales	148	527	190	541	680	842	4
en	193	527	204	541	680	842	4
animales,	207	527	252	541	680	842	4
demostrando	255	527	318	541	680	842	4
un	321	527	333	541	680	842	4
posible	86	540	120	554	680	842	4
potencial	122	540	165	554	680	842	4
carcinógeno	167	540	225	554	680	842	4
o	227	540	234	554	680	842	4
cocarcinógeno)	236	540	309	554	680	842	4
(10).	311	540	333	554	680	842	4
EFECTOS	86	579	138	593	680	842	4
DE	142	579	157	593	680	842	4
OTRAS	161	579	199	593	680	842	4
SUSTANCIAS	202	579	272	593	680	842	4
EN	275	579	290	593	680	842	4
RELACIÓN	86	592	142	606	680	842	4
CON	146	592	171	606	680	842	4
EL	174	592	188	606	680	842	4
CÁNCER	191	592	237	606	680	842	4
1.	86	618	96	632	680	842	4
A	100	618	107	632	680	842	4
LCOHOL	107	621	144	631	680	842	4
Se	86	644	99	658	680	842	4
ha	101	644	113	658	680	842	4
asociado	115	644	158	658	680	842	4
al	160	644	168	658	680	842	4
cáncer	171	644	203	658	680	842	4
orofaríngeo	205	644	260	658	680	842	4
y	263	644	268	658	680	842	4
esofágico,	270	644	319	658	680	842	4
en	321	644	333	658	680	842	4
particular	86	657	131	671	680	842	4
en	135	657	146	671	680	842	4
asociación	150	657	200	671	680	842	4
con	204	657	222	671	680	842	4
el	225	657	233	671	680	842	4
tabaco.	237	657	272	671	680	842	4
También	276	657	316	671	680	842	4
las	320	657	333	671	680	842	4
sidras	86	670	114	684	680	842	4
caseras	118	670	153	684	680	842	4
(patulina	157	670	198	684	680	842	4
de	202	670	213	684	680	842	4
la	217	670	225	684	680	842	4
manzana	228	670	271	684	680	842	4
por	275	670	291	684	680	842	4
elabora-	294	670	333	684	680	842	4
ción	86	683	107	697	680	842	4
imperfecta).	110	683	167	697	680	842	4
La	170	683	181	697	680	842	4
cerveza	185	683	220	697	680	842	4
y	223	683	227	697	680	842	4
otras	230	683	254	697	680	842	4
bebidas	257	683	294	697	680	842	4
alcohó-	297	683	333	697	680	842	4
licas	86	696	107	710	680	842	4
se	110	696	120	710	680	842	4
han	123	696	141	710	680	842	4
relacionado	143	696	199	710	680	842	4
con	201	696	219	710	680	842	4
los	222	696	235	710	680	842	4
cánceres	238	696	280	710	680	842	4
colorrectal	283	696	333	710	680	842	4
y	86	709	91	723	680	842	4
mamario.	94	709	139	723	680	842	4
La	142	709	154	723	680	842	4
malnutrición	156	709	216	723	680	842	4
propia	218	709	248	723	680	842	4
de	251	709	262	723	680	842	4
la	265	709	273	723	680	842	4
ingesta	275	709	309	723	680	842	4
abu-	312	709	333	723	680	842	4
siva	86	722	104	736	680	842	4
de	107	722	118	736	680	842	4
alcohol	121	722	156	736	680	842	4
comporta	158	722	205	736	680	842	4
un	207	722	220	736	680	842	4
mayor	222	722	252	736	680	842	4
riesgo	255	722	284	736	680	842	4
de	287	722	298	736	680	842	4
cáncer	301	722	333	736	680	842	4
en	86	735	98	749	680	842	4
el	101	735	109	749	680	842	4
sujeto	113	735	141	749	680	842	4
alcohólico.	144	735	196	749	680	842	4
64	86	774	95	784	680	842	4
/AVANCES	96	774	141	784	680	842	4
EN	143	774	155	784	680	842	4
ODONTOESTOMATOLOGÍA	157	774	271	784	680	842	4
2.	353	111	362	125	680	842	4
C	366	111	374	125	680	842	4
AFÉ	374	114	391	124	680	842	4
Y	394	114	399	124	680	842	4
TÉ	403	114	414	124	680	842	4
El	353	137	362	151	680	842	4
café	365	137	385	151	680	842	4
se	387	137	398	151	680	842	4
considera	401	137	447	151	680	842	4
un	450	137	462	151	680	842	4
posible	465	137	499	151	680	842	4
factor	502	137	529	151	680	842	4
de	532	137	544	151	680	842	4
riesgo	547	137	575	151	680	842	4
para	578	137	599	151	680	842	4
diversos	353	150	391	164	680	842	4
tumores.	396	150	439	164	680	842	4
En	443	150	456	164	680	842	4
cambio,	461	150	499	164	680	842	4
el	504	150	512	164	680	842	4
té	516	150	525	164	680	842	4
(sobre	530	150	560	164	680	842	4
todo	564	150	586	164	680	842	4
té	591	150	599	164	680	842	4
verde),	353	163	385	177	680	842	4
reduce	389	163	422	177	680	842	4
el	427	163	435	177	680	842	4
riesgo	439	163	468	177	680	842	4
de	472	163	484	177	680	842	4
tumores	489	163	528	177	680	842	4
malignos	532	163	576	177	680	842	4
(an-	581	163	599	177	680	842	4
tioxidante).	353	176	405	190	680	842	4
El	407	176	416	190	680	842	4
consumo	419	176	463	190	680	842	4
de	465	176	477	190	680	842	4
estas	479	176	503	190	680	842	4
u	506	176	512	190	680	842	4
otras	514	176	537	190	680	842	4
bebidas	540	176	576	190	680	842	4
muy	579	176	599	190	680	842	4
calientes	353	189	394	203	680	842	4
se	396	189	407	203	680	842	4
ha	409	189	421	203	680	842	4
relacionado	423	189	478	203	680	842	4
con	481	189	499	203	680	842	4
mayor	501	189	531	203	680	842	4
riesgo	533	189	562	203	680	842	4
de	565	189	576	203	680	842	4
cán-	579	189	599	203	680	842	4
cer	353	202	367	216	680	842	4
esofágico	370	202	416	216	680	842	4
y,	419	202	426	216	680	842	4
por	429	202	445	216	680	842	4
extensión,	448	202	496	216	680	842	4
podemos	499	202	543	216	680	842	4
considerar-	546	202	599	216	680	842	4
lo	353	215	361	229	680	842	4
un	365	215	377	229	680	842	4
factor	380	215	408	229	680	842	4
de	411	215	423	229	680	842	4
riesgo	426	215	455	229	680	842	4
de	458	215	470	229	680	842	4
cáncer	473	215	505	229	680	842	4
oral	509	215	527	229	680	842	4
(10).	530	215	552	229	680	842	4
QUIMIOPREVENCIÓN	353	254	465	268	680	842	4
DEL	469	254	490	268	680	842	4
CÁNCER	494	254	539	268	680	842	4
La	353	280	364	294	680	842	4
quimioprevención	368	280	454	294	680	842	4
del	458	280	472	294	680	842	4
cáncer	476	280	508	294	680	842	4
se	511	280	522	294	680	842	4
refiere	526	280	555	294	680	842	4
a	559	280	565	294	680	842	4
la	568	280	576	294	680	842	4
pre-	580	280	599	294	680	842	4
vención	353	293	390	307	680	842	4
o	393	293	399	307	680	842	4
retraso	402	293	435	307	680	842	4
de	438	293	450	307	680	842	4
la	453	293	461	307	680	842	4
aparición	464	293	508	307	680	842	4
de	511	293	523	307	680	842	4
la	526	293	534	307	680	842	4
carcinogéne-	537	293	599	307	680	842	4
sis,	353	306	368	320	680	842	4
mediante	372	306	416	320	680	842	4
la	420	306	428	320	680	842	4
intervención	432	306	490	320	680	842	4
con	493	306	511	320	680	842	4
agentes	515	306	552	320	680	842	4
para	556	306	577	320	680	842	4
pre-	580	306	599	320	680	842	4
venir,	353	319	377	333	680	842	4
suprimir	380	319	420	333	680	842	4
o	423	319	429	333	680	842	4
revertir	432	319	464	333	680	842	4
transformaciones	467	319	550	333	680	842	4
malignas.	553	319	599	333	680	842	4
Para	353	332	374	346	680	842	4
lograrlo,	378	332	418	346	680	842	4
dichas	422	332	453	346	680	842	4
sustancias	458	332	507	346	680	842	4
han	512	332	530	346	680	842	4
de	534	332	546	346	680	842	4
ejercer	551	332	583	346	680	842	4
un	587	332	599	346	680	842	4
efecto	353	345	382	359	680	842	4
antioxidante,	387	345	448	359	680	842	4
que	453	345	471	359	680	842	4
bloquee	476	345	514	359	680	842	4
parcialmente	519	345	581	359	680	842	4
los	586	345	599	359	680	842	4
efectos	353	358	387	372	680	842	4
perniciosos	391	358	445	372	680	842	4
de	449	358	461	372	680	842	4
los	465	358	478	372	680	842	4
radicales	482	358	524	372	680	842	4
libres.	528	358	557	372	680	842	4
El	561	358	570	372	680	842	4
orga-	574	358	599	372	680	842	4
nismo	353	371	382	385	680	842	4
humano	385	371	425	385	680	842	4
ya	428	371	438	385	680	842	4
dispone	441	371	478	385	680	842	4
de	481	371	493	385	680	842	4
una	496	371	514	385	680	842	4
serie	516	371	538	385	680	842	4
de	541	371	553	385	680	842	4
mecanis-	556	371	599	385	680	842	4
mos	353	384	373	398	680	842	4
antioxidantes,	376	384	441	398	680	842	4
que	444	384	461	398	680	842	4
denominaremos	464	384	541	398	680	842	4
endógenos;	544	384	599	398	680	842	4
son	353	397	370	411	680	842	4
mecanismos	375	397	435	411	680	842	4
defensivos,	440	397	493	411	680	842	4
que	498	397	516	411	680	842	4
controlan	521	397	566	411	680	842	4
la	571	397	580	411	680	842	4
ac-	585	397	599	411	680	842	4
ción	353	410	373	424	680	842	4
de	376	410	388	424	680	842	4
los	391	410	405	424	680	842	4
radicales	408	410	450	424	680	842	4
libres.	453	410	482	424	680	842	4
Incluyen:	485	410	528	424	680	842	4
1.	353	436	362	450	680	842	4
Enzimas:	370	436	417	450	680	842	4
superóxido	422	436	474	450	680	842	4
dismutasa	480	436	528	450	680	842	4
(SOD),	534	436	567	450	680	842	4
gluta-	572	436	599	450	680	842	4
tión-peroxidasa	370	449	443	463	680	842	4
(GPX),	446	449	477	463	680	842	4
catalasa	480	449	519	463	680	842	4
(CAT).	522	449	553	463	680	842	4
2.	353	462	362	476	680	842	4
Vitaminas:	370	462	424	476	680	842	4
neutralizan	427	462	479	476	680	842	4
RL	482	462	495	476	680	842	4
ya	499	462	509	476	680	842	4
formados,	512	462	561	476	680	842	4
cedien-	564	462	599	476	680	842	4
do	370	475	382	489	680	842	4
electrones	385	475	434	489	680	842	4
a	438	475	443	489	680	842	4
las	446	475	459	489	680	842	4
moléculas	463	475	511	489	680	842	4
inestables.	514	475	565	489	680	842	4
3.	353	488	362	502	680	842	4
Proteínas	370	488	418	502	680	842	4
plasmáticas:	422	488	487	502	680	842	4
albúmina,	491	488	539	502	680	842	4
lactoferrina,	543	488	599	502	680	842	4
transferrina,	370	501	427	515	680	842	4
ceruloplasmina.	430	501	505	515	680	842	4
Sin	353	527	368	541	680	842	4
embargo,	372	527	418	541	680	842	4
muchas	421	527	459	541	680	842	4
de	462	527	474	541	680	842	4
las	477	527	490	541	680	842	4
sustancias	494	527	543	541	680	842	4
antioxidan-	547	527	599	541	680	842	4
tes	353	540	366	554	680	842	4
han	369	540	387	554	680	842	4
de	389	540	401	554	680	842	4
incorporarse	404	540	463	554	680	842	4
mediante	466	540	510	554	680	842	4
la	513	540	521	554	680	842	4
dieta,	523	540	549	554	680	842	4
por	552	540	568	554	680	842	4
lo	570	540	579	554	680	842	4
que	582	540	599	554	680	842	4
las	353	553	366	567	680	842	4
denominaremos	368	553	445	567	680	842	4
exógenas.	448	553	495	567	680	842	4
Entre	497	553	523	567	680	842	4
ellas	525	553	546	567	680	842	4
se	548	553	559	567	680	842	4
encuen-	561	553	599	567	680	842	4
tran:	353	566	374	580	680	842	4
vitaminas,	377	566	424	580	680	842	4
minerales,	427	566	475	580	680	842	4
carotenoides,	478	566	541	580	680	842	4
flavonoides.	543	566	599	580	680	842	4
En	353	579	366	593	680	842	4
general,	368	579	406	593	680	842	4
los	409	579	423	593	680	842	4
alimentos	425	579	472	593	680	842	4
más	474	579	494	593	680	842	4
ricos	497	579	520	593	680	842	4
en	523	579	534	593	680	842	4
antioxidantes	537	579	599	593	680	842	4
se	353	592	363	606	680	842	4
encuentran	366	592	420	606	680	842	4
entre	423	592	448	606	680	842	4
los	451	592	464	606	680	842	4
vegetales.	468	592	515	606	680	842	4
ANTICANCERÍGENOS	353	631	466	645	680	842	4
Los	353	657	370	671	680	842	4
agentes	374	657	411	671	680	842	4
quimiopreventores	416	657	504	671	680	842	4
se	509	657	519	671	680	842	4
clasifican	524	657	568	671	680	842	4
como	572	657	599	671	680	842	4
bloqueadores	353	670	418	684	680	842	4
o	422	670	428	684	680	842	4
supresores.	432	670	486	684	680	842	4
Los	490	670	508	684	680	842	4
bloqueadores	512	670	576	684	680	842	4
pre-	580	670	599	684	680	842	4
vienen	353	683	383	697	680	842	4
el	387	683	395	697	680	842	4
efecto	398	683	428	697	680	842	4
inicial	431	683	458	697	680	842	4
de	462	683	473	697	680	842	4
los	477	683	490	697	680	842	4
cancerígenos.	494	683	560	697	680	842	4
Los	564	683	581	697	680	842	4
su-	585	683	599	697	680	842	4
presores	353	696	393	710	680	842	4
suprimen	397	696	441	710	680	842	4
la	445	696	453	710	680	842	4
evolución	456	696	502	710	680	842	4
y	505	696	510	710	680	842	4
la	513	696	521	710	680	842	4
propagación	525	696	584	710	680	842	4
de	588	696	599	710	680	842	4
un	353	709	365	723	680	842	4
proceso	369	709	407	723	680	842	4
tumoral	410	709	447	723	680	842	4
ya	451	709	461	723	680	842	4
iniciado.	465	709	505	723	680	842	4
Ambos	509	709	542	723	680	842	4
pueden	546	709	582	723	680	842	4
ser	585	709	599	723	680	842	4
parte	353	722	377	736	680	842	4
de	380	722	391	736	680	842	4
la	394	722	402	736	680	842	4
dieta	405	722	428	736	680	842	4
modificada	431	722	484	736	680	842	4
(minerales,	487	722	539	736	680	842	4
vitaminas)	542	722	590	736	680	842	4
o	593	722	599	736	680	842	4
ser	353	735	367	749	680	842	4
sintetizados	370	735	426	749	680	842	4
y	429	735	434	749	680	842	4
conocidos	437	735	486	749	680	842	4
por	490	735	506	749	680	842	4
su	509	735	520	749	680	842	4
acción	523	735	555	749	680	842	4
preventi-	558	735	599	749	680	842	4
Chimenos	508	59	549	70	680	842	5
Küstner	551	59	583	70	680	842	5
E.	585	59	594	70	680	842	5
Aspectos	383	71	419	82	680	842	5
prácticos	422	71	459	82	680	842	5
en	462	71	471	82	680	842	5
la	474	71	482	82	680	842	5
prevención	484	71	529	82	680	842	5
del	532	71	544	82	680	842	5
cáncer	547	71	574	82	680	842	5
oral	577	71	594	82	680	842	5
va.	81	111	94	125	680	842	5
Se	98	111	110	125	680	842	5
admite	114	111	146	125	680	842	5
que	150	111	168	125	680	842	5
el	172	111	180	125	680	842	5
riesgo	183	111	212	125	680	842	5
de	216	111	227	125	680	842	5
cáncer	231	111	263	125	680	842	5
es	267	111	277	125	680	842	5
menor	281	111	312	125	680	842	5
en	316	111	327	125	680	842	5
grupos	81	124	114	138	680	842	5
de	117	124	129	138	680	842	5
población	132	124	179	138	680	842	5
con	182	124	200	138	680	842	5
dietas	203	124	231	138	680	842	5
ricas	235	124	257	138	680	842	5
en	260	124	272	138	680	842	5
vegetales	275	124	319	138	680	842	5
y	322	124	327	138	680	842	5
frutas,	81	137	110	151	680	842	5
ricas	114	137	136	151	680	842	5
a	140	137	146	151	680	842	5
su	149	137	160	151	680	842	5
vez	164	137	179	151	680	842	5
en	182	137	194	151	680	842	5
fibra	198	137	219	151	680	842	5
y	222	137	227	151	680	842	5
vitaminas.	231	137	279	151	680	842	5
Bajo	283	137	304	151	680	842	5
esta	308	137	327	151	680	842	5
premisa,	81	150	122	164	680	842	5
se	125	150	135	164	680	842	5
exponen	138	150	179	164	680	842	5
a	182	150	187	164	680	842	5
continuación	190	150	252	164	680	842	5
algunas	255	150	292	164	680	842	5
pautas	296	150	327	164	680	842	5
prácticas	81	163	123	177	680	842	5
alimentarias	126	163	184	177	680	842	5
a	187	163	192	177	680	842	5
considerar,	195	163	247	177	680	842	5
en	250	163	261	177	680	842	5
la	264	163	272	177	680	842	5
prevención	275	163	327	177	680	842	5
del	81	176	95	190	680	842	5
cáncer	98	176	130	190	680	842	5
(8,9,10).	133	176	174	190	680	842	5
F	81	215	87	229	680	842	5
RUTAS	87	218	116	228	680	842	5
Y	120	218	125	228	680	842	5
VERDURAS	129	218	175	228	680	842	5
Ejercen	81	241	116	255	680	842	5
un	121	241	133	255	680	842	5
efecto	137	241	166	255	680	842	5
protector:	170	241	217	255	680	842	5
personas	222	241	265	255	680	842	5
con	269	241	287	255	680	842	5
baja	291	241	311	255	680	842	5
in-	315	241	327	255	680	842	5
gesta	81	254	106	268	680	842	5
de	109	254	120	268	680	842	5
frutas	123	254	150	268	680	842	5
y	152	254	157	268	680	842	5
verduras	160	254	200	268	680	842	5
tienen	203	254	232	268	680	842	5
un	235	254	247	268	680	842	5
riesgo	250	254	278	268	680	842	5
de	281	254	293	268	680	842	5
cáncer	295	254	327	268	680	842	5
casi	81	267	99	281	680	842	5
el	104	267	112	281	680	842	5
doble	116	267	143	281	680	842	5
que	147	267	165	281	680	842	5
quienes	170	267	207	281	680	842	5
las	211	267	224	281	680	842	5
consumen	229	267	279	281	680	842	5
en	283	267	295	281	680	842	5
abun-	300	267	327	281	680	842	5
dancia.	81	280	115	294	680	842	5
Las	118	280	135	294	680	842	5
frutas:	137	280	167	294	680	842	5
protegen	170	280	213	294	680	842	5
contra	216	280	246	294	680	842	5
cáncer	249	280	281	294	680	842	5
de	284	280	295	294	680	842	5
esófa-	298	280	327	294	680	842	5
go,	81	293	96	307	680	842	5
laringe	99	293	131	307	680	842	5
y	133	293	138	307	680	842	5
cavidad	141	293	177	307	680	842	5
bucal,	180	293	209	307	680	842	5
así	211	293	224	307	680	842	5
como	227	293	254	307	680	842	5
frente	257	293	284	307	680	842	5
a	287	293	293	307	680	842	5
cáncer	295	293	327	307	680	842	5
de	81	306	92	320	680	842	5
páncreas,	95	306	141	320	680	842	5
estómago,	144	306	195	320	680	842	5
vejiga,	198	306	228	320	680	842	5
cérvix,	231	306	261	320	680	842	5
ovario,	264	306	296	320	680	842	5
endo-	299	306	327	320	680	842	5
metrio	81	319	112	333	680	842	5
y	115	319	120	333	680	842	5
colon-recto.	123	319	181	333	680	842	5
F	81	358	87	372	680	842	5
IBRA	87	361	108	371	680	842	5
La	81	384	92	398	680	842	5
ingesta	95	384	129	398	680	842	5
de	132	384	144	398	680	842	5
alimentos	147	384	193	398	680	842	5
ricos	196	384	219	398	680	842	5
en	222	384	234	398	680	842	5
fibra	236	384	258	398	680	842	5
protege	260	384	297	398	680	842	5
frente	300	384	327	398	680	842	5
al	81	397	89	411	680	842	5
cáncer	93	397	125	411	680	842	5
de:	130	397	145	411	680	842	5
colon,	149	397	179	411	680	842	5
recto,	183	397	211	411	680	842	5
mama	215	397	246	411	680	842	5
y	250	397	255	411	680	842	5
ovario.	259	397	292	411	680	842	5
Influye	296	397	327	411	680	842	5
asimismo	81	410	126	424	680	842	5
en	130	410	141	424	680	842	5
el	144	410	152	424	680	842	5
consumo	156	410	200	424	680	842	5
de	203	410	215	424	680	842	5
carne,	218	410	248	424	680	842	5
grasa	251	410	277	424	680	842	5
e	280	410	286	424	680	842	5
hidratos	289	410	327	424	680	842	5
de	81	423	92	437	680	842	5
carbono	97	423	137	437	680	842	5
refinados,	142	423	189	437	680	842	5
así	194	423	206	437	680	842	5
como	211	423	239	437	680	842	5
en	244	423	255	437	680	842	5
el	260	423	268	437	680	842	5
número	273	423	311	437	680	842	5
de	316	423	327	437	680	842	5
nutrientes	81	436	128	450	680	842	5
y	131	436	136	450	680	842	5
no	139	436	151	450	680	842	5
nutrientes	154	436	201	450	680	842	5
con	204	436	222	450	680	842	5
impacto	225	436	264	450	680	842	5
sobre	267	436	293	450	680	842	5
el	296	436	304	450	680	842	5
ries-	307	436	327	450	680	842	5
go	81	449	93	463	680	842	5
de	96	449	108	463	680	842	5
cáncer.	111	449	145	463	680	842	5
F	81	488	87	502	680	842	5
ITOESTRÓGENOS	87	491	164	501	680	842	5
Los	81	514	98	528	680	842	5
alimentos	100	514	146	528	680	842	5
ricos	149	514	171	528	680	842	5
en	174	514	185	528	680	842	5
fitoestrógenos	188	514	255	528	680	842	5
(soja)	257	514	283	528	680	842	5
o	286	514	292	528	680	842	5
en	294	514	306	528	680	842	5
pre-	308	514	327	528	680	842	5
cursores	81	527	121	541	680	842	5
que	125	527	143	541	680	842	5
pueden	147	527	183	541	680	842	5
ser	187	527	201	541	680	842	5
metabolizados	205	527	273	541	680	842	5
por	277	527	293	541	680	842	5
bacte-	297	527	327	541	680	842	5
rias	81	540	97	554	680	842	5
intestinales	100	540	153	554	680	842	5
para	156	540	177	554	680	842	5
formar	180	540	212	554	680	842	5
agentes	215	540	252	554	680	842	5
activos	255	540	288	554	680	842	5
(granos	291	540	327	554	680	842	5
y	81	553	85	567	680	842	5
vegetales	90	553	133	567	680	842	5
con	137	553	155	567	680	842	5
tallo	159	553	179	567	680	842	5
leñoso	183	553	215	567	680	842	5
—lignanos—)	219	553	285	567	680	842	5
reducen	289	553	327	567	680	842	5
el	81	566	89	580	680	842	5
riesgo	92	566	121	580	680	842	5
de	124	566	136	580	680	842	5
cánceres	139	566	182	580	680	842	5
asociados	185	566	233	580	680	842	5
a	236	566	242	580	680	842	5
hormonas	245	566	293	580	680	842	5
sexua-	297	566	327	580	680	842	5
les.	81	579	97	593	680	842	5
Los	99	579	116	593	680	842	5
granos	119	579	151	593	680	842	5
de	154	579	165	593	680	842	5
soja	168	579	187	593	680	842	5
reducen	189	579	228	593	680	842	5
la	230	579	238	593	680	842	5
frecuencia	241	579	290	593	680	842	5
de	292	579	304	593	680	842	5
cán-	306	579	327	593	680	842	5
cer	81	592	95	606	680	842	5
de	99	592	110	606	680	842	5
mama	114	592	144	606	680	842	5
y	148	592	152	606	680	842	5
próstata	156	592	195	606	680	842	5
(Japón).	198	592	237	606	680	842	5
M	81	631	90	645	680	842	5
ICRONUTRIENTES	90	634	166	644	680	842	5
Las	81	657	97	671	680	842	5
vitaminas	102	657	147	671	680	842	5
A,	153	657	162	671	680	842	5
C,	168	657	178	671	680	842	5
E,	183	657	193	671	680	842	5
betacarotenos	198	657	266	671	680	842	5
y	271	657	276	671	680	842	5
el	281	657	289	671	680	842	5
selenio	294	657	327	671	680	842	5
actúan	81	670	113	684	680	842	5
como	118	670	145	684	680	842	5
antioxidantes.	150	670	216	684	680	842	5
El	220	670	229	684	680	842	5
zinc	234	670	253	684	680	842	5
es	257	670	268	684	680	842	5
un	273	670	285	684	680	842	5
compo-	289	670	327	684	680	842	5
nente	81	683	107	697	680	842	5
de	112	683	124	697	680	842	5
estabilización	128	683	191	697	680	842	5
importante	196	683	248	697	680	842	5
de	253	683	264	697	680	842	5
macromolé-	269	683	327	697	680	842	5
culas	81	696	105	710	680	842	5
y	109	696	113	710	680	842	5
biomembranas	117	696	189	710	680	842	5
y	192	696	197	710	680	842	5
también	200	696	239	710	680	842	5
tiene	242	696	265	710	680	842	5
propiedades	269	696	327	710	680	842	5
antioxidantes.	81	709	147	723	680	842	5
El	152	709	161	723	680	842	5
abundante	217	709	268	723	680	842	5
de	273	709	285	723	680	842	5
frutas	290	709	317	723	680	842	5
y	322	709	327	723	680	842	5
verduras	81	722	121	736	680	842	5
o	125	722	131	736	680	842	5
de	136	722	147	736	680	842	5
antioxidantes	151	722	214	736	680	842	5
disminuye	218	722	266	736	680	842	5
el	271	722	278	736	680	842	5
riesgo	283	722	312	736	680	842	5
de	316	722	327	736	680	842	5
cáncer	81	735	113	749	680	842	5
gástrico	116	735	154	749	680	842	5
(resultados	157	735	209	749	680	842	5
dispares	213	735	252	749	680	842	5
en	255	735	267	749	680	842	5
cánceres	270	735	312	749	680	842	5
de	316	735	327	749	680	842	5
mama	347	111	378	125	680	842	5
y	382	111	387	125	680	842	5
pulmón).	392	111	436	125	680	842	5
Los	440	111	458	125	680	842	5
niveles	462	111	495	125	680	842	5
plasmáticos	499	111	557	125	680	842	5
de	562	111	574	125	680	842	5
an-	578	111	594	125	680	842	5
tioxidantes	347	124	398	138	680	842	5
de	401	124	412	138	680	842	5
los	415	124	429	138	680	842	5
alimentos	431	124	478	138	680	842	5
han	480	124	498	138	680	842	5
mostrado	501	124	546	138	680	842	5
tener	549	124	573	138	680	842	5
una	576	124	594	138	680	842	5
correlación	347	137	401	151	680	842	5
inversa	404	137	438	151	680	842	5
con	441	137	459	151	680	842	5
las	462	137	475	151	680	842	5
cifras	478	137	504	151	680	842	5
de	507	137	519	151	680	842	5
mortalidad	522	137	574	151	680	842	5
por	577	137	594	151	680	842	5
cáncer.	347	150	382	164	680	842	5
Entre	385	150	411	164	680	842	5
los	414	150	428	164	680	842	5
antioxidantes	431	150	495	164	680	842	5
presentes	498	150	544	164	680	842	5
en	547	150	559	164	680	842	5
los	562	150	576	164	680	842	5
ali-	579	150	594	164	680	842	5
mentos,	347	163	387	177	680	842	5
cabe	392	163	415	177	680	842	5
destacar	420	163	460	177	680	842	5
las	465	163	478	177	680	842	5
propiedades	483	163	542	177	680	842	5
de	547	163	559	177	680	842	5
los	564	163	578	177	680	842	5
si-	583	163	594	177	680	842	5
guientes:	347	176	390	190	680	842	5
1.	347	202	356	216	680	842	5
Vitamina	364	202	410	216	680	842	5
E	414	202	421	216	680	842	5
(tocoferol).	425	202	481	216	680	842	5
Es	484	202	496	216	680	842	5
liposoluble.	500	202	554	216	680	842	5
El	558	202	567	216	680	842	5
a-to-	571	202	594	216	680	842	5
coferol	364	215	397	229	680	842	5
es	400	215	410	229	680	842	5
uno	413	215	432	229	680	842	5
de	435	215	446	229	680	842	5
los	449	215	463	229	680	842	5
antioxidantes	466	215	529	229	680	842	5
lipídicos	532	215	570	229	680	842	5
más	574	215	594	229	680	842	5
activos.	364	228	400	242	680	842	5
Se	403	228	415	242	680	842	5
localiza	419	228	453	242	680	842	5
en	457	228	468	242	680	842	5
membranas	472	228	528	242	680	842	5
celulares	532	228	574	242	680	842	5
y	577	228	582	242	680	842	5
li-	585	228	594	242	680	842	5
poproteínas,	364	241	424	255	680	842	5
protegiéndolas	428	241	499	255	680	842	5
de	503	241	515	255	680	842	5
la	519	241	527	255	680	842	5
oxidación	532	241	577	255	680	842	5
de	582	241	594	255	680	842	5
los	364	254	377	268	680	842	5
RL.	380	254	396	268	680	842	5
F	398	254	404	268	680	842	5
UENTES	404	257	436	267	680	842	5
:	436	254	439	268	680	842	5
aceites	441	254	474	268	680	842	5
de	476	254	487	268	680	842	5
semillas	490	254	527	268	680	842	5
(girasol,	530	254	567	268	680	842	5
maíz,	569	254	594	268	680	842	5
soja,	364	267	386	281	680	842	5
oliva),	389	267	417	281	680	842	5
frutos	420	267	447	281	680	842	5
secos,	450	267	480	281	680	842	5
germen	483	267	519	281	680	842	5
de	522	267	534	281	680	842	5
trigo,	536	267	561	281	680	842	5
cerea-	564	267	594	281	680	842	5
les	364	280	377	294	680	842	5
integrales,	380	280	429	294	680	842	5
yema	433	280	458	294	680	842	5
de	462	280	473	294	680	842	5
huevo,	477	280	508	294	680	842	5
pescado.	512	280	555	294	680	842	5
2.	347	293	356	307	680	842	5
Vitamina	364	293	410	307	680	842	5
C	413	293	421	307	680	842	5
(ácido	423	293	455	307	680	842	5
ascórbico).	458	293	515	307	680	842	5
Es	518	293	529	307	680	842	5
hidrosoluble.	532	293	594	307	680	842	5
Su	364	306	377	320	680	842	5
capacidad	382	306	430	320	680	842	5
antioxidante	435	306	493	320	680	842	5
se	497	306	508	320	680	842	5
debe	512	306	536	320	680	842	5
a	540	306	546	320	680	842	5
su	550	306	561	320	680	842	5
poder	566	306	594	320	680	842	5
oxidorreductor:	364	319	437	333	680	842	5
cede	442	319	465	333	680	842	5
electrones	470	319	518	333	680	842	5
a	523	319	529	333	680	842	5
los	534	319	547	333	680	842	5
RL	552	319	565	333	680	842	5
y	570	319	575	333	680	842	5
los	580	319	594	333	680	842	5
estabiliza.	364	332	410	346	680	842	5
Regenera	414	332	459	346	680	842	5
la	462	332	470	346	680	842	5
forma	474	332	502	346	680	842	5
oxidada	506	332	543	346	680	842	5
de	547	332	558	346	680	842	5
la	562	332	570	346	680	842	5
vita-	574	332	594	346	680	842	5
mina	364	345	388	359	680	842	5
E,	391	345	401	359	680	842	5
por	404	345	420	359	680	842	5
lo	424	345	432	359	680	842	5
que	436	345	453	359	680	842	5
se	457	345	467	359	680	842	5
aconseja	470	345	512	359	680	842	5
ingerirlas	516	345	559	359	680	842	5
juntas.	562	345	594	359	680	842	5
Ejerce	364	358	393	372	680	842	5
un	396	358	408	372	680	842	5
efecto	411	358	440	372	680	842	5
protector	442	358	486	372	680	842	5
frente	488	358	516	372	680	842	5
al	518	358	526	372	680	842	5
tabaco.	529	358	564	372	680	842	5
F	567	358	573	372	680	842	5
UEN	573	361	590	371	680	842	5
-	590	358	594	372	680	842	5
TES	364	374	379	384	680	842	5
:	379	371	382	385	680	842	5
pimiento	387	371	429	385	680	842	5
rojo,	433	371	455	385	680	842	5
cítricos,	460	371	497	385	680	842	5
fresones,	502	371	545	385	680	842	5
kiwi,	549	371	570	385	680	842	5
me-	575	371	594	385	680	842	5
lón,	364	384	382	398	680	842	5
tomate,	387	384	423	398	680	842	5
verduras	428	384	468	398	680	842	5
de	473	384	485	398	680	842	5
hoja	489	384	509	398	680	842	5
verde,	514	384	543	398	680	842	5
crucíferas	547	384	594	398	680	842	5
(berro,	364	397	396	411	680	842	5
col,	400	397	417	411	680	842	5
nabo,	421	397	448	411	680	842	5
coliflor,	452	397	486	411	680	842	5
brécol,	490	397	522	411	680	842	5
rábano),	526	397	566	411	680	842	5
híga-	570	397	594	411	680	842	5
do.	364	410	379	424	680	842	5
La	382	410	394	424	680	842	5
cocción	397	410	434	424	680	842	5
destruye	437	410	478	424	680	842	5
el	480	410	488	424	680	842	5
50%	491	410	512	424	680	842	5
de	515	410	526	424	680	842	5
la	529	410	537	424	680	842	5
vitamina	540	410	580	424	680	842	5
C.	583	410	594	424	680	842	5
3.	347	423	356	437	680	842	5
Coenzima	364	423	415	437	680	842	5
Q	420	423	429	437	680	842	5
10	433	423	446	437	680	842	5
(ubiquinona).	451	423	520	437	680	842	5
Junto	524	423	551	437	680	842	5
al	555	423	563	437	680	842	5
ácido	568	423	594	437	680	842	5
lipoico,	364	436	399	450	680	842	5
se	404	436	414	450	680	842	5
le	419	436	427	450	680	842	5
atribuye	432	436	469	450	680	842	5
acción	474	436	506	450	680	842	5
beneficiosa	511	436	564	450	680	842	5
en	569	436	581	450	680	842	5
la	586	436	594	450	680	842	5
arteriosclerosis	364	449	435	463	680	842	5
y	439	449	444	463	680	842	5
en	447	449	459	463	680	842	5
problemas	462	449	513	463	680	842	5
inmunitarios.	516	449	579	463	680	842	5
Es	582	449	594	463	680	842	5
un	364	462	376	476	680	842	5
potente	379	462	416	476	680	842	5
antioxidante,	419	462	480	476	680	842	5
que	483	462	500	476	680	842	5
estabiliza	504	462	547	476	680	842	5
membra-	550	462	594	476	680	842	5
nas	364	475	381	489	680	842	5
celulares,	385	475	430	489	680	842	5
protege	434	475	471	489	680	842	5
las	475	475	488	489	680	842	5
lipoproteínas	492	475	554	489	680	842	5
de	558	475	570	489	680	842	5
baja	574	475	594	489	680	842	5
densidad	364	488	407	502	680	842	5
(LDL)	410	488	437	502	680	842	5
de	441	488	452	502	680	842	5
la	455	488	464	502	680	842	5
oxidación,	467	488	515	502	680	842	5
fortalece	519	488	560	502	680	842	5
los	563	488	576	502	680	842	5
va-	580	488	594	502	680	842	5
sos	364	501	380	515	680	842	5
sanguíneos	383	501	437	515	680	842	5
y	441	501	446	515	680	842	5
el	449	501	457	515	680	842	5
músculo	460	501	501	515	680	842	5
cardíaco.	505	501	549	515	680	842	5
F	552	501	558	515	680	842	5
UENTES	558	504	591	514	680	842	5
:	591	501	594	515	680	842	5
caballa,	364	514	401	528	680	842	5
salmón,	404	514	442	528	680	842	5
sardinas.	445	514	488	528	680	842	5
4.	347	527	356	541	680	842	5
Betacaroteno	364	527	433	541	680	842	5
(provitamina	437	527	502	541	680	842	5
A).	506	527	521	541	680	842	5
Es	524	527	536	541	680	842	5
liposoluble.	539	527	594	541	680	842	5
Se	364	540	376	554	680	842	5
convierte	379	540	423	554	680	842	5
en	426	540	438	554	680	842	5
el	441	540	449	554	680	842	5
organismo	452	540	503	554	680	842	5
en	506	540	518	554	680	842	5
vitamina	521	540	561	554	680	842	5
A,	564	540	574	554	680	842	5
po-	577	540	594	554	680	842	5
tente	364	553	388	567	680	842	5
antioxidante.	390	553	451	567	680	842	5
F	453	553	459	567	680	842	5
UENTES	459	556	492	566	680	842	5
:	492	553	495	567	680	842	5
vegetales	497	553	541	567	680	842	5
verdes	543	553	574	567	680	842	5
(es-	576	553	594	567	680	842	5
pinaca,	364	566	399	580	680	842	5
acelga)	401	566	436	580	680	842	5
y	438	566	443	580	680	842	5
amarillos	446	566	489	580	680	842	5
(zanahoria,	491	566	544	580	680	842	5
calabaza),	546	566	594	580	680	842	5
crucíferas,	364	579	413	593	680	842	5
ajo,	417	579	434	593	680	842	5
perejil,	437	579	469	593	680	842	5
hígados.	472	579	513	593	680	842	5
5.	347	592	356	606	680	842	5
Otros	364	592	393	606	680	842	5
carotenoides.	397	592	466	606	680	842	5
Son	470	592	489	606	680	842	5
pigmentos	493	592	544	606	680	842	5
presentes	548	592	594	606	680	842	5
en	364	605	376	619	680	842	5
la	378	605	386	619	680	842	5
naturaleza,	389	605	441	619	680	842	5
que	443	605	461	619	680	842	5
proporcionan	464	605	528	619	680	842	5
un	530	605	543	619	680	842	5
color	545	605	569	619	680	842	5
rojo,	572	605	594	619	680	842	5
amarillo	364	618	402	632	680	842	5
o	406	618	412	632	680	842	5
anaranjado	415	618	468	632	680	842	5
a	472	618	477	632	680	842	5
plantas	481	618	515	632	680	842	5
o	518	618	524	632	680	842	5
animales	528	618	570	632	680	842	5
(sal-	574	618	594	632	680	842	5
món).	364	631	393	645	680	842	5
Son	396	631	415	645	680	842	5
fotoprotectores	419	631	492	645	680	842	5
y	496	631	501	645	680	842	5
protegen	505	631	548	645	680	842	5
de	551	631	563	645	680	842	5
la	567	631	575	645	680	842	5
ac-	579	631	594	645	680	842	5
ción	364	644	384	658	680	842	5
oxidante	388	644	429	658	680	842	5
del	432	644	447	658	680	842	5
oxígeno	451	644	488	658	680	842	5
(betacarotenos,	492	644	566	658	680	842	5
luteí-	570	644	594	658	680	842	5
na,	364	657	379	671	680	842	5
zeaxantina,	385	657	439	671	680	842	5
licopeno).	445	657	493	671	680	842	5
F	499	657	505	671	680	842	5
UENTES	505	660	539	670	680	842	5
:	539	657	542	671	680	842	5
luteína	547	657	582	671	680	842	5
y	588	657	594	671	680	842	5
zeaxantina,	364	670	420	684	680	842	5
espinacas,	425	670	475	684	680	842	5
coles,	480	670	508	684	680	842	5
mango,	512	670	549	684	680	842	5
meloco-	554	670	594	684	680	842	5
tón,	364	683	383	697	680	842	5
maíz;	386	683	411	697	680	842	5
licopeno,	414	683	459	697	680	842	5
tomate	462	683	496	697	680	842	5
(más	499	683	523	697	680	842	5
en	526	683	537	697	680	842	5
salsa),	540	683	570	697	680	842	5
san-	573	683	594	697	680	842	5
día.	364	696	381	710	680	842	5
6.	347	709	356	723	680	842	5
Flavonoides.	364	709	430	723	680	842	5
Son	433	709	452	723	680	842	5
pigmentos	455	709	506	723	680	842	5
fenólicos	509	709	552	723	680	842	5
que	555	709	573	723	680	842	5
dan	576	709	594	723	680	842	5
coloraciones	364	722	424	736	680	842	5
rojas,	428	722	454	736	680	842	5
azules	457	722	486	736	680	842	5
y	490	722	495	736	680	842	5
amarillas	498	722	541	736	680	842	5
a	544	722	550	736	680	842	5
las	553	722	566	736	680	842	5
plan-	570	722	594	736	680	842	5
tas.	364	735	381	749	680	842	5
Tienen	384	735	416	749	680	842	5
efectos	418	735	452	749	680	842	5
beneficiosos	455	735	514	749	680	842	5
en	517	735	528	749	680	842	5
arteriosclero-	531	735	594	749	680	842	5
AVANCES	407	773	449	783	680	842	5
EN	451	773	463	783	680	842	5
ODONTOESTOMATOLOGÍA/	465	773	582	783	680	842	5
65	585	774	594	784	680	842	5
AVANCES	86	59	132	70	680	842	6
EN	135	59	148	70	680	842	6
ODONTOESTOMATOLOGÍA	151	59	277	70	680	842	6
Vol.	86	71	103	82	680	842	6
24	105	71	115	82	680	842	6
-	118	71	121	82	680	842	6
Núm.	124	71	146	82	680	842	6
1	149	71	154	82	680	842	6
-	157	71	160	82	680	842	6
2008	162	71	183	82	680	842	6
sis,	103	111	119	125	680	842	6
inflamación	122	111	177	125	680	842	6
y	180	111	185	125	680	842	6
protección	188	111	239	125	680	842	6
oxidativa	242	111	284	125	680	842	6
de	287	111	299	125	680	842	6
la	302	111	310	125	680	842	6
vita-	313	111	333	125	680	842	6
mina	103	124	127	138	680	842	6
C.	130	124	141	138	680	842	6
Hay	144	124	162	138	680	842	6
más	165	124	185	138	680	842	6
de	188	124	200	138	680	842	6
3000,	203	124	231	138	680	842	6
que	234	124	252	138	680	842	6
actúan	255	124	287	138	680	842	6
de	290	124	302	138	680	842	6
forma	305	124	333	138	680	842	6
diversa.	103	137	140	151	680	842	6
Los	143	137	160	151	680	842	6
más	164	137	184	151	680	842	6
conocidos	188	137	237	151	680	842	6
son	241	137	258	151	680	842	6
los	261	137	275	151	680	842	6
polifenoles,	279	137	333	151	680	842	6
que	103	150	121	164	680	842	6
se	125	150	135	164	680	842	6
encuentran	138	150	192	164	680	842	6
en	196	150	207	164	680	842	6
el	211	150	219	164	680	842	6
té	222	150	231	164	680	842	6
verde,	234	150	263	164	680	842	6
y	267	150	272	164	680	842	6
las	275	150	288	164	680	842	6
proanto-	292	150	333	164	680	842	6
cianidinas,	103	163	154	177	680	842	6
en	157	163	168	177	680	842	6
el	171	163	179	177	680	842	6
vino	182	163	202	177	680	842	6
tinto.	205	163	229	177	680	842	6
F	233	163	239	177	680	842	6
UENTES	239	166	271	176	680	842	6
:	271	163	274	177	680	842	6
frutas	277	163	304	177	680	842	6
rojas,	307	163	333	177	680	842	6
té	103	176	112	190	680	842	6
verde,	115	176	144	190	680	842	6
vino	148	176	167	190	680	842	6
tinto.	171	176	195	190	680	842	6
7.	86	189	96	203	680	842	6
Selenio	103	189	142	203	680	842	6
(Se).	147	189	171	203	680	842	6
Es	175	189	187	203	680	842	6
un	192	189	204	203	680	842	6
mineral	209	189	245	203	680	842	6
antioxidante,	249	189	310	203	680	842	6
que	315	189	333	203	680	842	6
actúa	103	202	129	216	680	842	6
como	134	202	161	216	680	842	6
cofactor	165	202	204	216	680	842	6
de	208	202	220	216	680	842	6
la	224	202	232	216	680	842	6
glutatión-peroxidasa	236	202	333	216	680	842	6
(GPX).	103	215	134	229	680	842	6
Es	139	215	150	229	680	842	6
deficitario	155	215	201	229	680	842	6
en	206	215	218	229	680	842	6
ciertos	222	215	254	229	680	842	6
cánceres	258	215	301	229	680	842	6
y	305	215	310	229	680	842	6
car-	315	215	333	229	680	842	6
diopatías,	103	228	149	242	680	842	6
de	152	228	164	242	680	842	6
lo	166	228	175	242	680	842	6
que	178	228	196	242	680	842	6
se	198	228	209	242	680	842	6
deduce	212	228	246	242	680	842	6
su	249	228	260	242	680	842	6
acción	263	228	294	242	680	842	6
preven-	297	228	333	242	680	842	6
tiva	103	241	120	255	680	842	6
del	123	241	137	255	680	842	6
cáncer	140	241	172	255	680	842	6
y	176	241	181	255	680	842	6
cardioprotectora.	184	241	266	255	680	842	6
F	270	241	276	255	680	842	6
UENTES	276	244	308	254	680	842	6
:	308	241	311	255	680	842	6
car-	315	241	333	255	680	842	6
ne,	103	254	118	268	680	842	6
vísceras,	124	254	166	268	680	842	6
atún,	171	254	196	268	680	842	6
salmón	202	254	237	268	680	842	6
y	243	254	248	268	680	842	6
otros	253	254	278	268	680	842	6
pescados,	284	254	333	268	680	842	6
marisco,	103	267	144	281	680	842	6
huevos,	147	267	184	281	680	842	6
cereales	186	267	225	281	680	842	6
integrales,	227	267	276	281	680	842	6
levadura	279	267	319	281	680	842	6
de	321	267	333	281	680	842	6
cerveza,	103	280	141	294	680	842	6
germen	145	280	181	294	680	842	6
de	185	280	196	294	680	842	6
trigo.	200	280	225	294	680	842	6
8.	86	293	96	307	680	842	6
Cinc	103	293	126	307	680	842	6
(Zn).	132	293	156	307	680	842	6
Interviene	161	293	207	307	680	842	6
en	212	293	223	307	680	842	6
el	228	293	236	307	680	842	6
metabolismo	241	293	303	307	680	842	6
de	308	293	320	307	680	842	6
la	325	293	333	307	680	842	6
superoxidodisminutasa	103	306	213	320	680	842	6
(SOD)	215	306	246	320	680	842	6
y	248	306	253	320	680	842	6
de	256	306	267	320	680	842	6
la	270	306	278	320	680	842	6
vitamina	280	306	321	320	680	842	6
E.	323	306	333	320	680	842	6
Su	103	319	116	333	680	842	6
déficit	122	319	150	333	680	842	6
se	156	319	166	333	680	842	6
relaciona	172	319	215	333	680	842	6
con	221	319	239	333	680	842	6
el	244	319	252	333	680	842	6
envejecimiento.	258	319	333	333	680	842	6
F	103	332	109	346	680	842	6
UENTES	110	335	142	345	680	842	6
:	142	332	145	346	680	842	6
carne	147	332	174	346	680	842	6
roja,	176	332	197	346	680	842	6
vísceras,	200	332	240	346	680	842	6
pescados,	243	332	291	346	680	842	6
yema	293	332	319	346	680	842	6
de	321	332	333	346	680	842	6
huevo,	103	345	135	359	680	842	6
quesos	138	345	172	359	680	842	6
curados,	174	345	216	359	680	842	6
marisco,	218	345	259	359	680	842	6
legumbres,	262	345	315	359	680	842	6
ce-	318	345	333	359	680	842	6
reales	103	358	131	372	680	842	6
integrales,	135	358	184	372	680	842	6
almendras,	188	358	241	372	680	842	6
nueces,	245	358	282	372	680	842	6
avellanas,	287	358	333	372	680	842	6
levadura	103	371	143	385	680	842	6
de	147	371	159	385	680	842	6
cerveza,	162	371	200	385	680	842	6
germen	204	371	241	385	680	842	6
de	244	371	256	385	680	842	6
trigo,	259	371	284	385	680	842	6
harina	288	371	318	385	680	842	6
de	321	371	333	385	680	842	6
soja.	103	384	125	398	680	842	6
CONSIDERACIONES	86	423	194	437	680	842	6
FINALES	197	423	244	437	680	842	6
A	86	449	93	463	680	842	6
modo	96	449	124	463	680	842	6
de	126	449	138	463	680	842	6
resumen	140	449	182	463	680	842	6
y	185	449	189	463	680	842	6
para	192	449	213	463	680	842	6
concluir,	216	449	256	463	680	842	6
debemos	258	449	302	463	680	842	6
recor-	305	449	333	463	680	842	6
dar	86	462	102	476	680	842	6
que	106	462	123	476	680	842	6
existen	127	462	160	476	680	842	6
unos	163	462	187	476	680	842	6
factores	190	462	228	476	680	842	6
modificadores	232	462	304	476	680	842	6
de	308	462	320	476	680	842	6
la	324	462	333	476	680	842	6
carcinogénesis,	86	475	165	489	680	842	6
que	168	475	186	489	680	842	6
actúan:	189	475	224	489	680	842	6
—	86	501	97	515	680	842	6
Como	103	501	133	515	680	842	6
favorecedores:	136	501	212	515	680	842	6
•	103	514	110	528	680	842	6
Exceso	118	514	151	528	680	842	6
energético.	154	514	207	528	680	842	6
•	103	527	110	541	680	842	6
Exceso	118	527	151	541	680	842	6
de	154	527	166	541	680	842	6
grasas.	169	527	203	541	680	842	6
•	103	540	110	554	680	842	6
Exceso	118	540	151	554	680	842	6
proteico.	154	540	197	554	680	842	6
•	103	553	110	567	680	842	6
Insuficientes	118	553	177	567	680	842	6
fibras.	180	553	209	567	680	842	6
•	103	566	110	580	680	842	6
Insuficientes	118	566	177	580	680	842	6
vitaminas.	180	566	228	580	680	842	6
—	86	592	97	606	680	842	6
Como	103	592	133	606	680	842	6
protectores:	136	592	197	606	680	842	6
•	103	605	110	619	680	842	6
Equilibrio	118	605	163	619	680	842	6
alimentario.	166	605	222	619	680	842	6
•	103	618	110	632	680	842	6
Fibras.	118	618	150	632	680	842	6
•	103	631	110	645	680	842	6
Vitaminas	118	631	164	645	680	842	6
C,	168	631	178	645	680	842	6
A	182	631	188	645	680	842	6
y	192	631	197	645	680	842	6
E	200	631	207	645	680	842	6
(actúan	210	631	246	645	680	842	6
como	249	631	277	645	680	842	6
antioxidan-	280	631	333	645	680	842	6
tes	118	644	131	658	680	842	6
y	135	644	139	658	680	842	6
reductores).	143	644	200	658	680	842	6
Entre	86	670	112	684	680	842	6
las	117	670	130	684	680	842	6
recomendaciones	135	670	224	684	680	842	6
alimentarias	229	670	291	684	680	842	6
para	297	670	319	684	680	842	6
la	324	670	333	684	680	842	6
prevención	86	683	142	697	680	842	6
del	146	683	161	697	680	842	6
cáncer,	166	683	202	697	680	842	6
deben	206	683	236	697	680	842	6
considerarse	240	683	300	697	680	842	6
las	305	683	318	697	680	842	6
si-	322	683	333	697	680	842	6
guientes	86	696	127	710	680	842	6
(8,11):	130	696	161	710	680	842	6
—	86	722	97	736	680	842	6
Evitar	103	722	130	736	680	842	6
exceso	132	722	164	736	680	842	6
de	166	722	178	736	680	842	6
peso	180	722	202	736	680	842	6
(mantener	205	722	253	736	680	842	6
IMC	256	722	274	736	680	842	6
óptimo,	276	722	313	736	680	842	6
con	315	722	333	736	680	842	6
ingesta	103	735	137	749	680	842	6
y	141	735	146	749	680	842	6
ejercicio	149	735	188	749	680	842	6
físico	192	735	216	749	680	842	6
regular).	219	735	259	749	680	842	6
66	86	774	95	784	680	842	6
/AVANCES	96	774	141	784	680	842	6
EN	143	774	155	784	680	842	6
ODONTOESTOMATOLOGÍA	157	774	271	784	680	842	6
—	353	111	364	125	680	842	6
Reducir	370	111	406	125	680	842	6
ingesta	409	111	443	125	680	842	6
total	445	111	466	125	680	842	6
de	469	111	481	125	680	842	6
grasas	483	111	514	125	680	842	6
(saturadas	517	111	566	125	680	842	6
e	568	111	574	125	680	842	6
insa-	577	111	599	125	680	842	6
turadas),	370	124	412	138	680	842	6
a	416	124	422	138	680	842	6
un	427	124	439	138	680	842	6
valor	444	124	466	138	680	842	6
inferior	471	124	504	138	680	842	6
o	509	124	515	138	680	842	6
igual	520	124	543	138	680	842	6
al	547	124	555	138	680	842	6
30%	560	124	581	138	680	842	6
del	585	124	599	138	680	842	6
aporte	370	137	400	151	680	842	6
energético	403	137	454	151	680	842	6
total.	457	137	481	151	680	842	6
—	353	150	364	164	680	842	6
Comer	370	150	402	164	680	842	6
todos	406	150	433	164	680	842	6
los	436	150	450	164	680	842	6
días	454	150	473	164	680	842	6
frutas,	477	150	506	164	680	842	6
hortalizas	510	150	555	164	680	842	6
y	559	150	564	164	680	842	6
deriva-	567	150	599	164	680	842	6
dos	370	163	387	177	680	842	6
de	390	163	402	177	680	842	6
cereales	405	163	444	177	680	842	6
con	447	163	465	177	680	842	6
alto	469	163	486	177	680	842	6
contenido	490	163	537	177	680	842	6
en	541	163	552	177	680	842	6
fibras.	556	163	585	177	680	842	6
—	353	176	364	190	680	842	6
Incluir	370	176	399	190	680	842	6
alimentos	403	176	450	190	680	842	6
ricos	454	176	477	190	680	842	6
en	481	176	492	190	680	842	6
vitamina	497	176	537	190	680	842	6
A,	541	176	551	190	680	842	6
ácido	555	176	581	190	680	842	6
as-	585	176	599	190	680	842	6
córbico	370	189	405	203	680	842	6
(vitamina	409	189	452	203	680	842	6
C)	456	189	466	203	680	842	6
y	470	189	475	203	680	842	6
α-tocoferol	478	190	531	204	680	842	6
(vitamina	535	189	578	203	680	842	6
E).	582	189	595	203	680	842	6
—	353	202	364	216	680	842	6
Reducir	370	202	406	216	680	842	6
al	408	202	416	216	680	842	6
mínimo	419	202	455	216	680	842	6
el	458	202	466	216	680	842	6
consumo	468	202	513	216	680	842	6
de	515	202	527	216	680	842	6
alimentos	529	202	575	216	680	842	6
ahu-	578	202	599	216	680	842	6
mados,	370	215	405	229	680	842	6
salados	409	215	445	229	680	842	6
y	448	215	453	229	680	842	6
curados.	456	215	498	229	680	842	6
—	353	228	364	242	680	842	6
Restringir	370	228	415	242	680	842	6
la	417	228	425	242	680	842	6
ingesta	428	228	462	242	680	842	6
de	464	228	476	242	680	842	6
carnes	478	228	510	242	680	842	6
rojas,	512	228	538	242	680	842	6
en	541	228	552	242	680	842	6
particular	555	228	599	242	680	842	6
asadas	370	241	403	255	680	842	6
directamente	406	241	468	255	680	842	6
al	472	241	480	255	680	842	6
carbón	483	241	516	255	680	842	6
o	520	241	526	255	680	842	6
leña.	529	241	552	255	680	842	6
—	353	254	364	268	680	842	6
Evitar	370	254	397	268	680	842	6
los	400	254	413	268	680	842	6
azúcares	417	254	458	268	680	842	6
torrefactos.	461	254	516	268	680	842	6
—	353	267	364	281	680	842	6
Excluir	370	267	402	281	680	842	6
la	405	267	413	281	680	842	6
ingesta	417	267	451	281	680	842	6
de	454	267	466	281	680	842	6
líquidos	469	267	506	281	680	842	6
a	510	267	515	281	680	842	6
temperaturas	519	267	582	281	680	842	6
ex-	585	267	599	281	680	842	6
tremas.	370	280	405	294	680	842	6
—	353	293	364	307	680	842	6
Limitar	370	293	403	307	680	842	6
el	407	293	415	307	680	842	6
consumo	418	293	463	307	680	842	6
de	466	293	477	307	680	842	6
bebidas	481	293	518	307	680	842	6
alcohólicas.	521	293	577	307	680	842	6
—	353	306	364	320	680	842	6
Mantener	370	306	418	320	680	842	6
una	422	306	442	320	680	842	6
buena	445	306	477	320	680	842	6
hidratación.	481	306	543	320	680	842	6
Como	353	332	382	346	680	842	6
recomendaciones	386	332	475	346	680	842	6
específicas	480	332	535	346	680	842	6
para	540	332	562	346	680	842	6
la	566	332	575	346	680	842	6
pre-	579	332	599	346	680	842	6
vención	353	345	392	359	680	842	6
del	395	345	410	359	680	842	6
cáncer	414	345	447	359	680	842	6
oral,	451	345	473	359	680	842	6
debe	476	345	500	359	680	842	6
procurarse	503	345	554	359	680	842	6
(6):	557	345	573	359	680	842	6
—	353	371	364	385	680	842	6
Aumentar:	370	371	419	385	680	842	6
•	370	384	376	398	680	842	6
Fruta	384	384	409	398	680	842	6
(sobre	413	384	443	398	680	842	6
todo	447	384	469	398	680	842	6
cítricos:	473	384	510	398	680	842	6
vitamina	514	384	554	398	680	842	6
C,	558	384	569	398	680	842	6
flavo-	573	384	599	398	680	842	6
noides,	384	397	419	411	680	842	6
limonoides	425	397	479	411	680	842	6
y	484	397	489	411	680	842	6
pectina;	495	397	534	411	680	842	6
uvas:	540	397	565	411	680	842	6
resve-	570	397	599	411	680	842	6
ratrol).	384	410	415	424	680	842	6
•	370	423	376	437	680	842	6
Bayas	384	423	413	437	680	842	6
(antocianinas,	419	423	489	437	680	842	6
frente	495	423	523	437	680	842	6
a	529	423	535	437	680	842	6
radicales	540	423	584	437	680	842	6
li-	590	423	599	437	680	842	6
bres).	384	436	412	450	680	842	6
•	370	449	376	463	680	842	6
Verduras	384	449	425	463	680	842	6
y	427	449	432	463	680	842	6
hortalizas	435	449	479	463	680	842	6
(en	482	449	497	463	680	842	6
particular	499	449	544	463	680	842	6
ricas	546	449	568	463	680	842	6
en	571	449	582	463	680	842	6
ca-	585	449	599	463	680	842	6
rotenos).	384	462	426	476	680	842	6
—	353	488	364	502	680	842	6
Reducir	370	488	406	502	680	842	6
o	409	488	415	502	680	842	6
eliminar:	419	488	460	502	680	842	6
•	370	501	376	515	680	842	6
Bebidas	384	501	422	515	680	842	6
alcohólicas	426	501	479	515	680	842	6
(sobre	483	501	512	515	680	842	6
todo	516	501	538	515	680	842	6
vinos	542	501	566	515	680	842	6
y	570	501	575	515	680	842	6
lico-	578	501	599	515	680	842	6
res).	384	514	404	528	680	842	6
•	370	527	376	541	680	842	6
Carne	384	527	412	541	680	842	6
(en	416	527	431	541	680	842	6
particular	434	527	479	541	680	842	6
asada	482	527	510	541	680	842	6
en	513	527	525	541	680	842	6
barbacoa).	528	527	579	541	680	842	6
•	370	540	376	554	680	842	6
Pimientos	384	540	431	554	680	842	6
picantes	434	540	474	554	680	842	6
(Chile).	477	540	511	554	680	842	6
•	370	553	376	567	680	842	6
Mate	384	553	407	567	680	842	6
en	410	553	422	567	680	842	6
infusión.	425	553	466	567	680	842	6
•	370	566	376	580	680	842	6
Hábito	384	566	418	580	680	842	6
tabáquico.	422	566	476	580	680	842	6
BIBLIOGRAFÍA	353	605	430	619	680	842	6
1.	358	631	367	645	680	842	6
Johnson	371	631	412	645	680	842	6
NW.	415	631	434	645	680	842	6
Global	438	631	468	645	680	842	6
epidemiology.	471	631	537	645	680	842	6
En:	540	631	556	645	680	842	6
Shah	559	631	584	645	680	842	6
JP,	587	631	599	645	680	842	6
Johnson	371	644	412	658	680	842	6
NW,	414	644	433	658	680	842	6
Batsakis	435	644	473	658	680	842	6
JG.	476	644	492	658	680	842	6
Oral	494	644	514	658	680	842	6
Cancer.	517	644	552	658	680	842	6
New	554	644	574	658	680	842	6
York:	577	644	599	658	680	842	6
Martin-Dunitz,	371	657	438	671	680	842	6
2003;	441	657	469	671	680	842	6
pp.	472	657	488	671	680	842	6
3-32.	491	657	516	671	680	842	6
2.	358	683	367	697	680	842	6
Lasheras	371	683	414	697	680	842	6
B.	418	683	429	697	680	842	6
Bases	434	683	462	697	680	842	6
farmacológicas	467	683	539	697	680	842	6
de	544	683	556	697	680	842	6
las	560	683	573	697	680	842	6
inte-	578	683	599	697	680	842	6
racciones	371	696	417	710	680	842	6
fármacos-nutrientes.	420	696	519	710	680	842	6
En:	522	696	538	710	680	842	6
Astiasarán	541	696	590	710	680	842	6
I,	593	696	599	710	680	842	6
Lasheras	371	709	414	723	680	842	6
B,	417	709	428	723	680	842	6
Ariño	431	709	457	723	680	842	6
AH,	460	709	478	723	680	842	6
Martínez	481	709	521	723	680	842	6
JA.	525	709	540	723	680	842	6
Alimentos	543	709	591	723	680	842	6
y	594	709	599	723	680	842	6
nutrición	371	722	413	736	680	842	6
en	416	722	428	736	680	842	6
la	430	722	438	736	680	842	6
práctica	441	722	479	736	680	842	6
sanitaria.	481	722	524	736	680	842	6
Madrid:	527	722	562	736	680	842	6
Díaz	565	722	585	736	680	842	6
de	588	722	599	736	680	842	6
Santos,	371	735	407	749	680	842	6
2003;	410	735	438	749	680	842	6
pp.	441	735	457	749	680	842	6
421-36.	460	735	497	749	680	842	6
Chimenos	508	59	549	70	680	842	7
Küstner	551	59	583	70	680	842	7
E.	585	59	594	70	680	842	7
Aspectos	383	71	419	82	680	842	7
prácticos	422	71	459	82	680	842	7
en	462	71	471	82	680	842	7
la	474	71	482	82	680	842	7
prevención	484	71	529	82	680	842	7
del	532	71	544	82	680	842	7
cáncer	547	71	574	82	680	842	7
oral	577	71	594	82	680	842	7
3.	86	111	95	125	680	842	7
Cuenca	99	111	135	125	680	842	7
Sala	138	111	158	125	680	842	7
E.	160	111	170	125	680	842	7
Principios	173	111	219	125	680	842	7
de	221	111	233	125	680	842	7
la	235	111	243	125	680	842	7
prevención	246	111	298	125	680	842	7
y	300	111	305	125	680	842	7
pro-	307	111	327	125	680	842	7
moción	99	124	135	138	680	842	7
de	139	124	150	138	680	842	7
la	153	124	162	138	680	842	7
salud	165	124	190	138	680	842	7
en	193	124	205	138	680	842	7
odontología.	208	124	268	138	680	842	7
En:	272	124	288	138	680	842	7
Cuenca	291	124	327	138	680	842	7
Sala	99	137	120	151	680	842	7
E,	122	137	132	151	680	842	7
Manau	135	137	167	151	680	842	7
Navarro	169	137	207	151	680	842	7
C,	209	137	220	151	680	842	7
Serra	222	137	248	151	680	842	7
Majem	250	137	282	151	680	842	7
L.	285	137	294	151	680	842	7
Odon-	297	137	327	151	680	842	7
tología	99	150	131	164	680	842	7
preventiva	133	150	181	164	680	842	7
y	183	150	188	164	680	842	7
comunitaria.	191	150	250	164	680	842	7
Barcelona:	252	150	302	164	680	842	7
Mas-	305	150	327	164	680	842	7
son,	99	163	119	177	680	842	7
1999;	123	163	150	177	680	842	7
pp.	154	163	169	177	680	842	7
1-13.	172	163	197	177	680	842	7
4.	86	189	95	203	680	842	7
Barr	99	189	119	203	680	842	7
E,	123	189	133	203	680	842	7
Tamms	137	189	171	203	680	842	7
G.	175	189	186	203	680	842	7
Quadrivalent	190	189	251	203	680	842	7
human	254	189	288	203	680	842	7
papillo-	292	189	327	203	680	842	7
mavirus	99	202	136	216	680	842	7
vaccine.	140	202	179	216	680	842	7
Clin	182	202	201	216	680	842	7
Infect	204	202	231	216	680	842	7
Dis.	234	202	252	216	680	842	7
2007	256	202	280	216	680	842	7
Sep	284	202	302	216	680	842	7
1;45	306	202	327	216	680	842	7
(5):609-7.	99	215	146	229	680	842	7
5.	86	241	95	255	680	842	7
Welbourne	99	241	150	255	680	842	7
JP.	154	241	167	255	680	842	7
The	171	241	189	255	680	842	7
biology	194	241	228	255	680	842	7
of	233	241	242	255	680	842	7
cancer.	246	241	280	255	680	842	7
En:	284	241	300	255	680	842	7
Marx	305	241	327	255	680	842	7
RE,	99	254	116	268	680	842	7
Stern	119	254	144	268	680	842	7
D.	148	254	159	268	680	842	7
Oral	162	254	182	268	680	842	7
and	185	254	203	268	680	842	7
maxillofacial	206	254	265	268	680	842	7
pathology.	268	254	317	268	680	842	7
A	321	254	327	268	680	842	7
rationale	99	267	140	281	680	842	7
for	144	267	157	281	680	842	7
diagnosis	161	267	206	281	680	842	7
and	210	267	228	281	680	842	7
treatment.	232	267	281	281	680	842	7
Chicago:	285	267	327	281	680	842	7
Quintessence	99	280	164	294	680	842	7
Publishing	167	280	217	294	680	842	7
Co.	220	280	236	294	680	842	7
2003;	240	280	267	294	680	842	7
pp.	270	280	286	294	680	842	7
283-90.	289	280	326	294	680	842	7
8.	352	111	361	125	680	842	7
Cervera	366	111	402	125	680	842	7
P,	406	111	413	125	680	842	7
Clapés	417	111	449	125	680	842	7
J,	453	111	462	125	680	842	7
Rigolfas	466	111	504	125	680	842	7
R.	508	111	518	125	680	842	7
Alimentación	522	111	585	125	680	842	7
y	589	111	594	125	680	842	7
dietoterapia	366	124	422	138	680	842	7
(4ª	426	124	439	138	680	842	7
edición).	444	124	485	138	680	842	7
Madrid:	489	124	524	138	680	842	7
Mc	528	124	542	138	680	842	7
Graw	546	124	571	138	680	842	7
Hill,	575	124	594	138	680	842	7
2004.	366	137	393	151	680	842	7
9.	352	163	361	177	680	842	7
Roselló	366	163	400	177	680	842	7
MªJ.	405	163	426	177	680	842	7
La	431	163	443	177	680	842	7
importancia	448	163	504	177	680	842	7
de	509	163	521	177	680	842	7
comer	526	163	556	177	680	842	7
sano	561	163	584	177	680	842	7
y	589	163	594	177	680	842	7
saludable.	366	176	414	190	680	842	7
Barcelona:	417	176	468	190	680	842	7
Plaza-Janés,	471	176	531	190	680	842	7
2006.	534	176	562	190	680	842	7
10.	347	202	362	216	680	842	7
López	366	202	396	216	680	842	7
Fontana	402	202	444	216	680	842	7
C.	450	202	461	216	680	842	7
Nutrición	468	202	516	216	680	842	7
y	522	202	527	216	680	842	7
cáncer.	533	202	570	216	680	842	7
En:	577	202	594	216	680	842	7
Astiasarán	366	215	415	229	680	842	7
I,	418	215	424	229	680	842	7
Lasheras	427	215	469	229	680	842	7
B,	473	215	483	229	680	842	7
Ariño	486	215	512	229	680	842	7
AH,	515	215	532	229	680	842	7
Martínez	536	215	575	229	680	842	7
JA.	579	215	594	229	680	842	7
Alimentos	366	228	413	242	680	842	7
y	419	228	423	242	680	842	7
nutrición	429	228	471	242	680	842	7
en	477	228	488	242	680	842	7
la	493	228	502	242	680	842	7
práctica	507	228	545	242	680	842	7
sanitaria.	550	228	594	242	680	842	7
Madrid:	366	241	401	255	680	842	7
Díaz	405	241	425	255	680	842	7
de	428	241	440	255	680	842	7
Santos,	443	241	479	255	680	842	7
2003;	482	241	510	255	680	842	7
pp.	513	241	529	255	680	842	7
263-92.	532	241	570	255	680	842	7
11.	347	267	362	281	680	842	7
Charro	366	267	398	281	680	842	7
AL,	403	267	419	281	680	842	7
Varela	423	267	452	281	680	842	7
G,	456	267	467	281	680	842	7
Cabrerizo	472	267	517	281	680	842	7
L,	521	267	531	281	680	842	7
Pousa	535	267	564	281	680	842	7
L.	568	267	577	281	680	842	7
La	582	267	594	281	680	842	7
alimentación	366	280	427	294	680	842	7
y	430	280	435	294	680	842	7
la	438	280	446	294	680	842	7
nutrición	450	280	492	294	680	842	7
en	495	280	507	294	680	842	7
el	510	280	518	294	680	842	7
siglo	521	280	543	294	680	842	7
XXI.	547	280	566	294	680	842	7
Vigo:	570	280	594	294	680	842	7
Fundación	366	293	416	307	680	842	7
de	421	293	432	307	680	842	7
Estudios	437	293	478	307	680	842	7
y	483	293	488	307	680	842	7
Formación	493	293	544	307	680	842	7
Sanitaria,	549	293	594	307	680	842	7
2001.	366	306	393	320	680	842	7
6.	86	306	95	320	680	842	7
Pamplona	99	306	147	320	680	842	7
Roger	151	306	179	320	680	842	7
JD.	183	306	200	320	680	842	7
Alimentos	204	306	251	320	680	842	7
saludables,	256	306	309	320	680	842	7
ali-	313	306	327	320	680	842	7
mentos	99	319	135	333	680	842	7
nocivos.	140	319	179	333	680	842	7
Guía	184	319	206	333	680	842	7
práctica	211	319	249	333	680	842	7
para	254	319	275	333	680	842	7
conseguir	281	319	327	333	680	842	7
una	99	332	117	346	680	842	7
alimentación	119	332	180	346	680	842	7
saludable	182	332	227	346	680	842	7
y	229	332	234	346	680	842	7
segura.	237	332	271	346	680	842	7
Madrid:	274	332	309	346	680	842	7
Ed.	311	332	327	346	680	842	7
Safeliz,	99	345	132	359	680	842	7
2005.	136	345	163	359	680	842	7
CORRESPONDENCIA	347	345	458	359	680	842	7
7.	86	371	95	385	680	842	7
Batsakis	99	371	141	385	680	842	7
JG.	147	371	164	385	680	842	7
The	170	371	189	385	680	842	7
molecular	195	371	245	385	680	842	7
biology	251	371	287	385	680	842	7
of	293	371	302	385	680	842	7
oral	308	371	327	385	680	842	7
cancer.	99	384	133	398	680	842	7
En:	137	384	153	398	680	842	7
Shah	156	384	181	398	680	842	7
JP,	184	384	197	398	680	842	7
Johnson	200	384	241	398	680	842	7
NW,	245	384	264	398	680	842	7
Batsakis	268	384	307	398	680	842	7
JG.	311	384	327	398	680	842	7
Oral	99	397	120	411	680	842	7
Cancer.	123	397	158	411	680	842	7
New	161	397	182	411	680	842	7
York:	185	397	208	411	680	842	7
Martin-Dunitz,	211	397	278	411	680	842	7
2003;	281	397	309	411	680	842	7
pp.	312	397	327	411	680	842	7
167-81.	99	410	136	424	680	842	7
Dr.	347	371	361	385	680	842	7
Eduardo	364	371	405	385	680	842	7
Chimenos	408	371	456	385	680	842	7
Küstner	460	371	497	385	680	842	7
Vía	347	384	361	398	680	842	7
Augusta	365	384	403	398	680	842	7
124,	407	384	428	398	680	842	7
1º	432	384	442	398	680	842	7
3ª	446	384	456	398	680	842	7
08006-Barcelona	347	397	429	411	680	842	7
E-mail:	347	410	381	424	680	842	7
13598eck@comb.es	384	410	483	424	680	842	7
AVANCES	407	773	449	783	680	842	7
EN	451	773	463	783	680	842	7
ODONTOESTOMATOLOGÍA/	465	773	582	783	680	842	7
67	585	774	594	784	680	842	7
