ARTÍCULO	407	34	473	52	581	765	1
ORIGINAL	477	34	540	52	581	765	1
Caracterización	48	73	141	90	581	765	1
de	145	73	160	90	581	765	1
la	164	73	174	90	581	765	1
hipertrofia	178	73	242	90	581	765	1
ventricular	246	73	312	90	581	765	1
izquierda	316	73	372	90	581	765	1
en	376	73	391	90	581	765	1
pacientes	394	73	452	90	581	765	1
hipertensos	455	73	525	90	581	765	1
Aníbal	48	89	73	100	581	765	1
Díaz-Lazo*	76	89	118	100	581	765	1
1,2,a	120	90	132	97	581	765	1
Palabras	48	338	83	349	581	765	1
clave:	85	338	110	349	581	765	1
Hipertensión;	113	338	167	349	581	765	1
Hipertrofia	170	338	214	349	581	765	1
ventricular	216	338	260	349	581	765	1
izquierda;	263	338	303	349	581	765	1
Disfunción	306	338	347	349	581	765	1
ventricular	350	338	394	349	581	765	1
(Fuente:	397	338	431	349	581	765	1
DeCS	433	338	454	349	581	765	1
BIREME).	456	338	492	349	581	765	1
Characteristics	48	360	137	376	581	765	1
of	140	360	152	376	581	765	1
left	156	360	177	376	581	765	1
ventricular	181	360	247	376	581	765	1
hypertrophy	251	360	325	376	581	765	1
in	329	360	340	376	581	765	1
hypertensive	344	360	421	376	581	765	1
patients	425	360	474	376	581	765	1
Keywords:	48	597	92	608	581	765	1
Hypertension;	95	597	151	608	581	765	1
Hypertrophy,	153	597	206	608	581	765	1
left	208	597	223	608	581	765	1
ventricular;	225	597	272	608	581	765	1
Ventricular	275	597	319	608	581	765	1
dysfunction	322	597	368	608	581	765	1
(Source:	371	597	404	608	581	765	1
MeSH	407	597	428	608	581	765	1
NLM).	431	597	454	608	581	765	1
1	48	630	52	640	581	765	1
Hospital	55	630	84	640	581	765	1
Regional	86	630	116	640	581	765	1
Docente	118	630	148	640	581	765	1
Clínico	150	630	174	640	581	765	1
Quirúrgico	176	630	214	640	581	765	1
Daniel	216	630	238	640	581	765	1
A.	240	630	248	640	581	765	1
Carrión,	250	630	279	640	581	765	1
Departamento	281	630	332	640	581	765	1
de	335	630	343	640	581	765	1
Medicina,	346	630	380	640	581	765	1
Servicio	382	630	410	640	581	765	1
de	412	630	421	640	581	765	1
Cardiología.	423	630	467	640	581	765	1
Huancayo,	471	630	508	640	581	765	1
Perú.	511	630	530	640	581	765	1
2	48	641	52	651	581	765	1
Universidad	55	641	96	651	581	765	1
de	99	641	107	651	581	765	1
Huánuco.	110	641	143	651	581	765	1
Huánuco,	145	641	179	651	581	765	1
Perú.	181	641	200	651	581	765	1
a	48	652	52	662	581	765	1
Médico	55	652	80	662	581	765	1
Internista	82	652	116	662	581	765	1
Cardiólogo.	118	652	159	662	581	765	1
*Autor	48	663	71	673	581	765	1
corresponsal	73	663	118	673	581	765	1
https://doi.org/10.24265/horizmed.2020.v20n2.02	307	723	514	735	581	765	1
Caracterización	131	29	194	40	581	765	2
de	196	29	206	40	581	765	2
la	209	29	216	40	581	765	2
hipertrofia	219	29	261	40	581	765	2
ventricular	264	29	308	40	581	765	2
izquierda	310	29	348	40	581	765	2
en	350	29	360	40	581	765	2
pacientes	363	29	401	40	581	765	2
hipertensos	404	29	450	40	581	765	2
INTRODUCCIÓN	48	79	112	90	581	765	2
La	48	100	58	111	581	765	2
prevalencia	63	100	112	111	581	765	2
de	117	100	127	111	581	765	2
las	133	100	144	111	581	765	2
enfermedades	149	100	209	111	581	765	2
cardiovasculares	214	100	283	111	581	765	2
es	48	111	57	122	581	765	2
un	62	111	72	122	581	765	2
problema	77	111	117	122	581	765	2
de	122	111	132	122	581	765	2
salud	137	111	159	122	581	765	2
pública,	164	111	198	122	581	765	2
cuya	203	111	222	122	581	765	2
incidencia	227	111	270	122	581	765	2
se	275	111	283	122	581	765	2
incrementa	48	122	96	133	581	765	2
con	98	122	112	133	581	765	2
el	114	122	122	133	581	765	2
transcurso	124	122	167	133	581	765	2
del	169	122	182	133	581	765	2
tiempo	184	122	213	133	581	765	2
(1)	215	122	222	129	581	765	2
.	222	122	226	133	581	765	2
La	228	122	237	133	581	765	2
hipertrofia	239	122	283	133	581	765	2
ventricular	48	132	94	144	581	765	2
izquierda	97	132	136	144	581	765	2
(HVI)	139	132	160	144	581	765	2
es	163	132	172	144	581	765	2
la	175	132	183	144	581	765	2
respuesta	186	132	226	144	581	765	2
cardiaca	229	132	265	144	581	765	2
a	268	132	273	144	581	765	2
la	276	132	283	144	581	765	2
sobrecarga	48	143	94	154	581	765	2
crónica	96	143	126	154	581	765	2
y	128	143	132	154	581	765	2
es	134	143	143	154	581	765	2
un	145	143	155	154	581	765	2
factor	157	143	182	154	581	765	2
de	184	143	194	154	581	765	2
riesgo	196	143	221	154	581	765	2
cardiovascular	223	143	283	154	581	765	2
independiente	48	154	108	165	581	765	2
(2,3)	115	155	127	161	581	765	2
.	127	154	130	165	581	765	2
En	137	154	147	165	581	765	2
pacientes	153	154	192	165	581	765	2
hipertensos,	199	154	249	165	581	765	2
la	256	154	263	165	581	765	2
HVI	270	154	283	165	581	765	2
es	48	165	57	176	581	765	2
un	62	165	71	176	581	765	2
indicador	76	165	114	176	581	765	2
de	119	165	129	176	581	765	2
complicaciones	134	165	196	176	581	765	2
cardiovasculares;	201	165	271	176	581	765	2
la	276	165	283	176	581	765	2
mortalidad	48	176	93	187	581	765	2
en	95	176	105	187	581	765	2
este	107	176	124	187	581	765	2
grupo	126	176	149	187	581	765	2
de	152	176	162	187	581	765	2
personas	164	176	199	187	581	765	2
es	202	176	210	187	581	765	2
2	213	176	217	187	581	765	2
a	220	176	224	187	581	765	2
4	227	176	231	187	581	765	2
veces	234	176	256	187	581	765	2
mayor	258	176	283	187	581	765	2
que	48	186	63	198	581	765	2
la	67	186	74	198	581	765	2
población	78	186	117	198	581	765	2
general	121	186	151	198	581	765	2
(2,4,5)	155	187	171	194	581	765	2
y	175	186	179	198	581	765	2
puede	183	186	208	198	581	765	2
diagnosticarse	212	186	270	198	581	765	2
de	273	186	283	198	581	765	2
múltiples	48	197	86	208	581	765	2
maneras,	89	197	126	208	581	765	2
una	129	197	144	208	581	765	2
de	147	197	157	208	581	765	2
ellas	159	197	178	208	581	765	2
es	181	197	190	208	581	765	2
la	192	197	200	208	581	765	2
ecocardiografía	203	197	266	208	581	765	2
(4,6)	269	198	280	205	581	765	2
.	280	197	283	208	581	765	2
En	48	208	58	219	581	765	2
pacientes	62	208	102	219	581	765	2
con	107	208	121	219	581	765	2
HVI,	125	208	143	219	581	765	2
la	147	208	155	219	581	765	2
disminución	159	208	208	219	581	765	2
de	212	208	223	219	581	765	2
la	227	208	234	219	581	765	2
reserva	238	208	269	219	581	765	2
de	273	208	283	219	581	765	2
flujo	48	219	67	230	581	765	2
sanguíneo	70	219	111	230	581	765	2
contribuye	114	219	159	230	581	765	2
a	161	219	166	230	581	765	2
la	169	219	177	230	581	765	2
patogenia	179	219	220	230	581	765	2
de	223	219	233	230	581	765	2
la	236	219	244	230	581	765	2
isquemia	246	219	283	230	581	765	2
miocárdica	48	230	94	241	581	765	2
y	100	230	105	241	581	765	2
de	111	230	121	241	581	765	2
la	127	230	135	241	581	765	2
insuficiencia	141	230	193	241	581	765	2
cardiaca,	199	230	238	241	581	765	2
así	244	230	255	241	581	765	2
como	261	230	283	241	581	765	2
también	48	240	82	252	581	765	2
en	87	240	97	252	581	765	2
los	101	240	113	252	581	765	2
efectos	117	240	148	252	581	765	2
directos	152	240	186	252	581	765	2
sobre	190	240	213	252	581	765	2
la	217	240	225	252	581	765	2
inestabilidad	229	240	283	252	581	765	2
eléctrica	48	251	85	262	581	765	2
del	90	251	103	262	581	765	2
miocardio	108	251	150	262	581	765	2
y	155	251	159	262	581	765	2
la	164	251	172	262	581	765	2
muerte	177	251	207	262	581	765	2
súbita	212	251	237	262	581	765	2
(7)	242	252	249	259	581	765	2
.	249	251	252	262	581	765	2
En	257	251	267	262	581	765	2
las	272	251	283	262	581	765	2
últimas	48	262	79	273	581	765	2
décadas	84	262	118	273	581	765	2
se	123	262	132	273	581	765	2
ha	137	262	147	273	581	765	2
evidenciado	152	262	202	273	581	765	2
el	207	262	215	273	581	765	2
incremento	220	262	268	273	581	765	2
de	273	262	283	273	581	765	2
la	48	273	56	284	581	765	2
prevalencia	60	273	108	284	581	765	2
de	112	273	122	284	581	765	2
hipertensión	126	273	178	284	581	765	2
en	182	273	192	284	581	765	2
nuestro	196	273	228	284	581	765	2
medio,	232	273	261	284	581	765	2
pero	265	273	283	284	581	765	2
no	48	284	58	295	581	765	2
existen	62	284	92	295	581	765	2
estudios	96	284	130	295	581	765	2
sobre	134	284	156	295	581	765	2
la	160	284	168	295	581	765	2
magnitud	171	284	210	295	581	765	2
de	214	284	224	295	581	765	2
la	228	284	235	295	581	765	2
hipertrofia	239	284	283	295	581	765	2
ventricular	48	294	94	306	581	765	2
izquierda	101	294	140	306	581	765	2
en	147	294	157	306	581	765	2
pacientes	164	294	204	306	581	765	2
hipertensos.	211	294	263	306	581	765	2
Por	270	294	283	306	581	765	2
lo	48	305	56	316	581	765	2
tanto,	60	305	86	316	581	765	2
la	90	305	98	316	581	765	2
detección	102	305	143	316	581	765	2
de	147	305	157	316	581	765	2
personas	162	305	198	316	581	765	2
portadoras	202	305	247	316	581	765	2
de	252	305	262	316	581	765	2
esta	266	305	283	316	581	765	2
enfermedad	48	316	98	327	581	765	2
permitirá	108	316	148	327	581	765	2
administrar	158	316	206	327	581	765	2
el	216	316	223	327	581	765	2
tratamiento	233	316	283	327	581	765	2
oportuno	48	327	86	338	581	765	2
y	90	327	94	338	581	765	2
adecuado,	98	327	142	338	581	765	2
y	146	327	150	338	581	765	2
evitar	154	327	179	338	581	765	2
la	183	327	190	338	581	765	2
aparición	194	327	233	338	581	765	2
de	237	327	247	338	581	765	2
eventos	251	327	283	338	581	765	2
cardiovasculares.	48	338	121	349	581	765	2
En	126	338	136	349	581	765	2
ese	141	338	155	349	581	765	2
contexto	160	338	197	349	581	765	2
se	202	338	211	349	581	765	2
ha	216	338	226	349	581	765	2
diseñado	231	338	268	349	581	765	2
un	273	338	283	349	581	765	2
estudio	48	348	79	360	581	765	2
con	81	348	96	360	581	765	2
el	98	348	106	360	581	765	2
objetivo	109	348	143	360	581	765	2
de	146	348	156	360	581	765	2
determinar	159	348	205	360	581	765	2
las	208	348	219	360	581	765	2
características	222	348	283	360	581	765	2
de	48	359	58	370	581	765	2
la	61	359	69	370	581	765	2
HVI	71	359	85	370	581	765	2
en	88	359	98	370	581	765	2
personas	101	359	138	370	581	765	2
adultas	140	359	171	370	581	765	2
hipertensas.	173	359	225	370	581	765	2
MATERIALES	48	381	99	392	581	765	2
Y	101	381	107	392	581	765	2
MÉTODOS	109	381	149	392	581	765	2
Diseño	48	402	77	414	581	765	2
y	79	402	84	414	581	765	2
población	87	402	129	414	581	765	2
de	132	402	142	414	581	765	2
estudio	145	402	177	414	581	765	2
Estudio	48	413	78	424	581	765	2
descriptivo,	79	413	127	424	581	765	2
transversal	129	413	173	424	581	765	2
y	175	413	180	424	581	765	2
prospectivo.	181	413	231	424	581	765	2
Se	233	413	242	424	581	765	2
realizó	244	413	272	424	581	765	2
en	274	413	283	424	581	765	2
el	48	424	56	435	581	765	2
laboratorio	57	424	102	435	581	765	2
de	104	424	114	435	581	765	2
Ecocardiografía	115	424	178	435	581	765	2
del	179	424	192	435	581	765	2
Servicio	193	424	225	435	581	765	2
de	227	424	237	435	581	765	2
Cardiología	238	424	283	435	581	765	2
del	48	435	61	446	581	765	2
Hospital	64	435	97	446	581	765	2
Regional	100	435	134	446	581	765	2
Docente	137	435	170	446	581	765	2
Clínico	173	435	201	446	581	765	2
Quirúrgico	204	435	246	446	581	765	2
(HRDCQ)	249	435	283	446	581	765	2
Daniel	48	446	73	457	581	765	2
Alcides	75	446	104	457	581	765	2
Carrión	106	446	136	457	581	765	2
de	138	446	148	457	581	765	2
Huancayo	151	446	190	457	581	765	2
(Perú).	192	446	220	457	581	765	2
La	48	467	57	478	581	765	2
población	65	467	104	478	581	765	2
estuvo	112	467	138	478	581	765	2
conformada	146	467	194	478	581	765	2
por	202	467	215	478	581	765	2
630	223	467	237	478	581	765	2
pacientes	245	467	283	478	581	765	2
atendidos	48	478	87	489	581	765	2
en	90	478	99	489	581	765	2
el	102	478	109	489	581	765	2
laboratorio	112	478	156	489	581	765	2
de	159	478	169	489	581	765	2
Ecocardiografía	171	478	233	489	581	765	2
del	236	478	248	489	581	765	2
Hospital	251	478	283	489	581	765	2
RDCQ	48	489	70	500	581	765	2
DAC	74	489	90	500	581	765	2
Huancayo	94	489	133	500	581	765	2
de	137	489	146	500	581	765	2
enero	150	489	173	500	581	765	2
2017	177	489	196	500	581	765	2
a	199	489	204	500	581	765	2
junio	208	489	228	500	581	765	2
del	232	489	245	500	581	765	2
2019.	248	489	271	500	581	765	2
Se	274	489	283	500	581	765	2
calculó	48	500	77	511	581	765	2
la	80	500	88	511	581	765	2
muestra	91	500	124	511	581	765	2
según	128	500	151	511	581	765	2
el	154	500	162	511	581	765	2
programa	165	500	204	511	581	765	2
EPIDAT	207	500	235	511	581	765	2
versión	238	500	267	511	581	765	2
3.1	270	500	283	511	581	765	2
mediante	48	510	88	522	581	765	2
fórmula	94	510	126	522	581	765	2
de	133	510	143	522	581	765	2
proporciones	149	510	203	522	581	765	2
para	209	510	228	522	581	765	2
poblaciones	234	510	283	522	581	765	2
finitas,	48	521	77	532	581	765	2
y	81	521	86	532	581	765	2
se	89	521	98	532	581	765	2
consideró	102	521	142	532	581	765	2
una	146	521	161	532	581	765	2
prevalencia	165	521	213	532	581	765	2
de	217	521	227	532	581	765	2
hipertensión	231	521	283	532	581	765	2
arterial	48	532	80	543	581	765	2
de	84	532	94	543	581	765	2
30	98	532	108	543	581	765	2
%.	112	532	121	543	581	765	2
La	125	532	135	543	581	765	2
muestra	139	532	173	543	581	765	2
final	177	532	195	543	581	765	2
que	200	532	215	543	581	765	2
participó	219	532	257	543	581	765	2
en	261	532	271	543	581	765	2
el	276	532	283	543	581	765	2
estudio	48	543	79	554	581	765	2
fue	81	543	95	554	581	765	2
de	97	543	107	554	581	765	2
226	109	543	124	554	581	765	2
pacientes	126	543	166	554	581	765	2
hipertensos	169	543	217	554	581	765	2
que	219	543	234	554	581	765	2
cumplieron	237	543	283	554	581	765	2
los	48	554	60	565	581	765	2
siguientes	67	554	109	565	581	765	2
criterios	117	554	152	565	581	765	2
de	159	554	169	565	581	765	2
inclusión:	177	554	217	565	581	765	2
paciente	225	554	261	565	581	765	2
con	269	554	283	565	581	765	2
informe	48	564	81	576	581	765	2
de	84	564	94	576	581	765	2
ecocardiografía	96	564	161	576	581	765	2
completa,	164	564	207	576	581	765	2
edad	209	564	229	576	581	765	2
de	232	564	242	576	581	765	2
18	245	564	255	576	581	765	2
años	257	564	276	576	581	765	2
a	279	564	283	576	581	765	2
más,	48	575	68	586	581	765	2
tener	70	575	93	586	581	765	2
diagnóstico	95	575	143	586	581	765	2
de	145	575	155	586	581	765	2
hipertensión	157	575	210	586	581	765	2
arterial	212	575	243	586	581	765	2
y	246	575	250	586	581	765	2
función	252	575	283	586	581	765	2
sistólica	48	586	82	597	581	765	2
preservada	86	586	132	597	581	765	2
(fracción	136	586	173	597	581	765	2
de	177	586	187	597	581	765	2
eyección	191	586	228	597	581	765	2
>	232	586	237	597	581	765	2
50	240	586	250	597	581	765	2
%).	254	586	266	597	581	765	2
Los	270	586	283	597	581	765	2
criterios	48	597	83	608	581	765	2
de	86	597	96	608	581	765	2
exclusión	98	597	137	608	581	765	2
fueron	139	597	166	608	581	765	2
ser	169	597	181	608	581	765	2
paciente	183	597	220	608	581	765	2
hipertenso	222	597	267	608	581	765	2
con	269	597	283	608	581	765	2
estudio	48	608	79	619	581	765	2
ecocardiográfico	83	608	152	619	581	765	2
incompleto,	155	608	206	619	581	765	2
tener	210	608	232	619	581	765	2
diagnóstico	236	608	283	619	581	765	2
de	48	618	58	630	581	765	2
cardiomiopatía	66	618	129	630	581	765	2
hipertrófica	136	618	185	630	581	765	2
idiopática,	193	618	238	630	581	765	2
estenosis	245	618	283	630	581	765	2
aortica,	48	629	81	640	581	765	2
miocardiopatía	92	629	155	640	581	765	2
restrictiva,	166	629	213	640	581	765	2
enfermedades	224	629	283	640	581	765	2
por	48	640	62	651	581	765	2
deposito,	67	640	106	651	581	765	2
cardiopatías	111	640	163	651	581	765	2
congénitas	168	640	212	651	581	765	2
y	217	640	222	651	581	765	2
miocardio	227	640	268	651	581	765	2
no	273	640	283	651	581	765	2
compacto.	48	651	92	662	581	765	2
El	98	651	105	662	581	765	2
tipo	111	651	127	662	581	765	2
de	132	651	142	662	581	765	2
muestreo	148	651	187	662	581	765	2
fue	192	651	206	662	581	765	2
no	211	651	221	662	581	765	2
probabilístico	226	651	283	662	581	765	2
de	48	662	58	673	581	765	2
tipo	62	662	78	673	581	765	2
intencional.	82	662	132	673	581	765	2
Para	136	662	154	673	581	765	2
la	157	662	165	673	581	765	2
recolección	168	662	217	673	581	765	2
de	220	662	230	673	581	765	2
los	234	662	245	673	581	765	2
datos	249	662	271	673	581	765	2
se	275	662	283	673	581	765	2
empleó	48	672	79	684	581	765	2
un	82	672	92	684	581	765	2
cuestionario.	94	672	149	684	581	765	2
Horiz	74	723	95	735	581	765	2
Med	97	723	114	735	581	765	2
(Lima)	116	723	142	735	581	765	2
2020;	145	723	167	735	581	765	2
20(2):	170	723	194	735	581	765	2
e1222	197	723	221	735	581	765	2
Variables	298	74	339	86	581	765	2
y	341	74	346	86	581	765	2
mediciones	349	74	397	86	581	765	2
Hipertrofia	298	89	339	100	581	765	2
ventricular	347	89	388	100	581	765	2
izquierda	396	89	431	100	581	765	2
(HVI)	439	89	458	100	581	765	2
definida	466	89	497	100	581	765	2
por	505	89	518	100	581	765	2
el	526	89	533	100	581	765	2
incremento	298	100	341	111	581	765	2
de	344	100	353	111	581	765	2
la	356	100	363	111	581	765	2
masa	365	100	385	111	581	765	2
ventricular	387	100	429	111	581	765	2
izquierda	431	100	467	111	581	765	2
(MVI)	469	100	489	111	581	765	2
>	491	100	496	111	581	765	2
115	498	100	512	111	581	765	2
g/m	514	100	530	111	581	765	2
2	530	101	533	107	581	765	2
(varones)	298	111	333	122	581	765	2
y	334	111	339	122	581	765	2
>	340	111	345	122	581	765	2
95	346	111	356	122	581	765	2
g/m2	357	111	376	122	581	765	2
en	378	111	387	122	581	765	2
mujeres	389	111	420	122	581	765	2
(6,8,9)	421	112	436	118	581	765	2
.	436	111	439	122	581	765	2
La	441	111	450	122	581	765	2
hipertrofia	451	111	491	122	581	765	2
excéntrica	493	111	533	122	581	765	2
(MVI	298	122	314	133	581	765	2
>	316	122	321	133	581	765	2
115	323	122	336	133	581	765	2
g/m2	338	122	357	133	581	765	2
y	359	122	363	133	581	765	2
GRP	365	122	381	133	581	765	2
<	383	122	387	133	581	765	2
0,42)	389	122	409	133	581	765	2
y	411	122	415	133	581	765	2
la	417	122	424	133	581	765	2
concéntrica	426	122	470	133	581	765	2
(MVI	472	122	489	133	581	765	2
>115	490	122	509	133	581	765	2
gr/m2	510	122	533	133	581	765	2
y	298	132	302	144	581	765	2
GRP	304	132	320	144	581	765	2
>	322	132	326	144	581	765	2
0,42)	328	132	348	144	581	765	2
(9)	350	133	356	140	581	765	2
.	356	132	359	144	581	765	2
Grosor	298	154	324	165	581	765	2
relativo	327	154	358	165	581	765	2
de	361	154	371	165	581	765	2
pared	373	154	396	165	581	765	2
ventricular	399	154	443	165	581	765	2
(GRP):	446	154	472	165	581	765	2
Es	475	154	483	165	581	765	2
la	486	154	493	165	581	765	2
medición	496	154	533	165	581	765	2
del	298	165	310	176	581	765	2
grosor	314	165	339	176	581	765	2
de	343	165	352	176	581	765	2
la	356	165	364	176	581	765	2
pared	367	165	391	176	581	765	2
posterior	394	165	431	176	581	765	2
del	434	165	447	176	581	765	2
ventrículo	451	165	492	176	581	765	2
izquierdo	495	165	533	176	581	765	2
multiplicado	298	176	348	187	581	765	2
por	353	176	367	187	581	765	2
dos	372	176	386	187	581	765	2
y	391	176	396	187	581	765	2
dividido	401	176	433	187	581	765	2
entre	438	176	460	187	581	765	2
el	465	176	473	187	581	765	2
diámetro	478	176	515	187	581	765	2
del	520	176	533	187	581	765	2
volumen	298	186	332	198	581	765	2
diastólico	334	186	373	198	581	765	2
del	375	186	388	198	581	765	2
VI	390	186	398	198	581	765	2
(9)	401	187	407	194	581	765	2
.	407	186	411	198	581	765	2
Disfunción	298	208	337	219	581	765	2
diastólica	341	208	378	219	581	765	2
del	382	208	394	219	581	765	2
ventrículo	399	208	437	219	581	765	2
izquierdo	442	208	477	219	581	765	2
(DDVI):	482	208	509	219	581	765	2
Es	513	208	521	219	581	765	2
el	526	208	533	219	581	765	2
deterioro	298	219	333	230	581	765	2
de	338	219	348	230	581	765	2
la	353	219	360	230	581	765	2
relajación	365	219	404	230	581	765	2
ventricular	409	219	450	230	581	765	2
isovolumétrica	455	219	511	230	581	765	2
y	516	219	521	230	581	765	2
la	526	219	533	230	581	765	2
disminución	298	230	343	241	581	765	2
de	346	230	356	241	581	765	2
la	358	230	366	241	581	765	2
distensibilidad	368	230	424	241	581	765	2
(compliance)	426	230	476	241	581	765	2
del	479	230	491	241	581	765	2
ventrículo	494	230	533	241	581	765	2
izquierdo	298	240	333	252	581	765	2
que	338	240	353	252	581	765	2
se	357	240	366	252	581	765	2
determinó	370	240	410	252	581	765	2
por	415	240	428	252	581	765	2
tener	433	240	454	252	581	765	2
tres	458	240	473	252	581	765	2
o	478	240	483	252	581	765	2
más	488	240	503	252	581	765	2
de	508	240	517	252	581	765	2
los	522	240	533	252	581	765	2
siguientes	298	251	336	262	581	765	2
criterios:	339	251	374	262	581	765	2
velocidad	377	251	413	262	581	765	2
tisular	416	251	441	262	581	765	2
septal	444	251	467	262	581	765	2
e´	473	251	483	262	581	765	2
<	486	251	490	262	581	765	2
7	493	251	498	262	581	765	2
m/s	501	251	516	262	581	765	2
y/o	519	251	533	262	581	765	2
velocidad	298	262	334	273	581	765	2
tisular	338	262	362	273	581	765	2
lateral	365	262	390	273	581	765	2
e´	393	262	403	273	581	765	2
<	406	262	411	273	581	765	2
10	414	262	423	273	581	765	2
m/s,	426	262	444	273	581	765	2
relación	448	262	479	273	581	765	2
de	482	262	491	273	581	765	2
E/e´>	494	262	517	273	581	765	2
14,	521	262	533	273	581	765	2
índice	298	273	321	284	581	765	2
de	322	273	332	284	581	765	2
volumen	333	273	366	284	581	765	2
de	368	273	377	284	581	765	2
aurícula	379	273	409	284	581	765	2
izquierda	411	273	447	284	581	765	2
>	448	273	453	284	581	765	2
34	454	273	463	284	581	765	2
ml/m	465	273	486	284	581	765	2
2	486	274	489	280	581	765	2
y	490	273	495	284	581	765	2
velocidad	496	273	533	284	581	765	2
de	298	284	307	295	581	765	2
regurgitación	309	284	360	295	581	765	2
de	362	284	372	295	581	765	2
válvula	374	284	401	295	581	765	2
tricúspide	403	284	441	295	581	765	2
>	443	284	448	295	581	765	2
2,8	450	284	462	295	581	765	2
m/s	464	284	479	295	581	765	2
(10)	481	284	490	291	581	765	2
.	490	284	494	295	581	765	2
Hipertensión	298	305	349	316	581	765	2
arterial	351	305	381	316	581	765	2
se	383	305	392	316	581	765	2
define	394	305	419	316	581	765	2
con	421	305	436	316	581	765	2
un	438	305	448	316	581	765	2
valor	450	305	470	316	581	765	2
igual	472	305	492	316	581	765	2
o	494	305	499	316	581	765	2
mayor	501	305	526	316	581	765	2
a	528	305	533	316	581	765	2
140/90	298	316	326	327	581	765	2
mmHg,	328	316	357	327	581	765	2
o	359	316	364	327	581	765	2
tener	366	316	388	327	581	765	2
valores	390	316	418	327	581	765	2
normales	420	316	457	327	581	765	2
de	459	316	469	327	581	765	2
presión	471	316	501	327	581	765	2
arterial	503	316	533	327	581	765	2
con	298	327	312	338	581	765	2
tratamiento	317	327	365	338	581	765	2
antihipertensivo	371	327	436	338	581	765	2
(11,12)	441	328	458	334	581	765	2
.	458	327	461	338	581	765	2
Los	467	327	480	338	581	765	2
factores	485	327	518	338	581	765	2
de	523	327	533	338	581	765	2
riesgo	298	338	322	349	581	765	2
cardiovascular	327	338	385	349	581	765	2
(diabetes,	390	338	431	349	581	765	2
obesidad,	437	338	476	349	581	765	2
dislipidemia)	481	338	533	349	581	765	2
fueron	298	348	324	360	581	765	2
determinados	333	348	388	360	581	765	2
según	397	348	420	360	581	765	2
las	429	348	440	360	581	765	2
guías	448	348	469	360	581	765	2
europeas	478	348	514	360	581	765	2
de	523	348	533	360	581	765	2
hipertensión	298	359	348	370	581	765	2
arterial	350	359	380	370	581	765	2
(11,12)	383	360	400	367	581	765	2
.	400	359	403	370	581	765	2
La	298	381	307	392	581	765	2
ecocardiografía	308	381	368	392	581	765	2
fue	369	381	382	392	581	765	2
realizada	384	381	419	392	581	765	2
por	421	381	434	392	581	765	2
un	435	381	445	392	581	765	2
solo	446	381	462	392	581	765	2
médico	463	381	491	392	581	765	2
cardiólogo	493	381	533	392	581	765	2
ecocardiografista	298	392	363	403	581	765	2
y	366	392	371	403	581	765	2
según	373	392	395	403	581	765	2
las	398	392	408	403	581	765	2
recomendaciones	411	392	478	403	581	765	2
actuales	481	392	513	403	581	765	2
(6,9,13)	515	392	533	399	581	765	2
con	298	402	311	414	581	765	2
un	316	402	326	414	581	765	2
ecocardiógrafo	331	402	388	414	581	765	2
Vivid	393	402	412	414	581	765	2
S50	417	402	430	414	581	765	2
de	435	402	445	414	581	765	2
General	450	402	480	414	581	765	2
Electric	485	402	514	414	581	765	2
con	519	402	533	414	581	765	2
software	298	413	331	424	581	765	2
cardiológico,	334	413	384	424	581	765	2
con	386	413	400	424	581	765	2
transductor	403	413	447	424	581	765	2
de	450	413	460	424	581	765	2
2,5	463	413	475	424	581	765	2
MHz.	478	413	497	424	581	765	2
La	500	413	509	424	581	765	2
masa	512	413	533	424	581	765	2
ventricular	298	424	342	435	581	765	2
izquierda	348	424	385	435	581	765	2
(MVI)	391	424	412	435	581	765	2
fue	418	424	431	435	581	765	2
determinada	437	424	489	435	581	765	2
en	495	424	505	435	581	765	2
modo	511	424	533	435	581	765	2
M,	298	435	307	446	581	765	2
mediante	311	435	349	446	581	765	2
la	353	435	361	446	581	765	2
fórmula	365	435	396	446	581	765	2
de	400	435	410	446	581	765	2
Devereux	414	435	452	446	581	765	2
según	456	435	478	446	581	765	2
la	482	435	490	446	581	765	2
superficie	494	435	533	446	581	765	2
corporal	298	446	331	457	581	765	2
(6)	334	446	341	453	581	765	2
y	344	446	348	457	581	765	2
se	351	446	360	457	581	765	2
consideró	363	446	401	457	581	765	2
MVI	404	446	419	457	581	765	2
normal	422	446	450	457	581	765	2
según	453	446	476	457	581	765	2
los	479	446	490	457	581	765	2
siguientes	493	446	533	457	581	765	2
valores:	298	456	330	468	581	765	2
<	331	456	336	468	581	765	2
115	337	456	352	468	581	765	2
gr/m2,en	353	456	390	468	581	765	2
varones	392	456	422	468	581	765	2
y	424	456	428	468	581	765	2
<	430	456	435	468	581	765	2
95	436	456	446	468	581	765	2
gr/m2	447	456	471	468	581	765	2
,	473	456	476	468	581	765	2
en	477	456	487	468	581	765	2
mujeres	489	456	521	468	581	765	2
(9)	523	457	530	464	581	765	2
.	530	456	533	468	581	765	2
El	298	467	305	478	581	765	2
instrumento	307	467	356	478	581	765	2
de	358	467	368	478	581	765	2
recolección	370	467	416	478	581	765	2
de	418	467	428	478	581	765	2
datos	430	467	451	478	581	765	2
fue	453	467	467	478	581	765	2
un	468	467	478	478	581	765	2
cuestionario.	480	467	533	478	581	765	2
Análisis	298	489	331	500	581	765	2
estadístico	334	489	382	500	581	765	2
Los	298	500	311	511	581	765	2
programas	313	500	354	511	581	765	2
SPSS	356	500	374	511	581	765	2
20.0	376	500	394	511	581	765	2
y	396	500	400	511	581	765	2
Microsoft	402	500	439	511	581	765	2
Excel	441	500	462	511	581	765	2
se	464	500	473	511	581	765	2
utilizaron	475	500	513	511	581	765	2
para	515	500	533	511	581	765	2
realizar	298	510	328	522	581	765	2
el	332	510	340	522	581	765	2
análisis	344	510	373	522	581	765	2
estadístico.	377	510	424	522	581	765	2
Se	428	510	437	522	581	765	2
calculó	441	510	470	522	581	765	2
la	474	510	481	522	581	765	2
distribución	485	510	533	522	581	765	2
numérica,	298	521	338	532	581	765	2
distribución	347	521	395	532	581	765	2
porcentual,	403	521	450	532	581	765	2
media,	459	521	487	532	581	765	2
mediana,	495	521	533	532	581	765	2
rangos	298	532	324	543	581	765	2
y	329	532	333	543	581	765	2
desviación	338	532	380	543	581	765	2
estándar	385	532	420	543	581	765	2
de	425	532	435	543	581	765	2
las	439	532	450	543	581	765	2
variables.	455	532	495	543	581	765	2
Para	499	532	517	543	581	765	2
las	522	532	533	543	581	765	2
variables	298	543	334	554	581	765	2
categóricas	337	543	383	554	581	765	2
se	386	543	394	554	581	765	2
aplicó	398	543	422	554	581	765	2
la	425	543	432	554	581	765	2
prueba	435	543	464	554	581	765	2
de	467	543	477	554	581	765	2
Chi	480	543	493	554	581	765	2
cuadrado	496	543	533	554	581	765	2
y	298	554	302	565	581	765	2
se	306	554	315	565	581	765	2
determinó	319	554	361	565	581	765	2
la	365	554	373	565	581	765	2
normalidad	377	554	423	565	581	765	2
de	427	554	437	565	581	765	2
los	441	554	453	565	581	765	2
datos	457	554	479	565	581	765	2
mediante	483	554	521	565	581	765	2
la	526	554	533	565	581	765	2
prueba	298	564	326	576	581	765	2
de	329	564	339	576	581	765	2
Kolmogorov-Smirnov.	343	564	427	576	581	765	2
La	431	564	440	576	581	765	2
prueba	444	564	472	576	581	765	2
t	476	564	479	576	581	765	2
de	483	564	493	576	581	765	2
muestras	497	564	533	576	581	765	2
independientes	298	575	359	586	581	765	2
se	362	575	371	586	581	765	2
empleó	374	575	404	586	581	765	2
para	407	575	425	586	581	765	2
las	427	575	439	586	581	765	2
variables	441	575	478	586	581	765	2
cuantitativas	481	575	533	586	581	765	2
y	298	586	302	597	581	765	2
para	306	586	324	597	581	765	2
determinar	328	586	373	597	581	765	2
el	377	586	384	597	581	765	2
factor	388	586	412	597	581	765	2
de	416	586	426	597	581	765	2
riesgo	430	586	454	597	581	765	2
asociado	458	586	492	597	581	765	2
se	496	586	505	597	581	765	2
aplicó	509	586	533	597	581	765	2
el	298	597	305	608	581	765	2
odds	308	597	327	608	581	765	2
ratios	330	597	353	608	581	765	2
(OR)	356	597	374	608	581	765	2
con	377	597	392	608	581	765	2
intervalo	395	597	431	608	581	765	2
de	434	597	444	608	581	765	2
confianza	447	597	485	608	581	765	2
al	488	597	496	608	581	765	2
95	499	597	509	608	581	765	2
%.	512	597	520	608	581	765	2
Se	524	597	533	608	581	765	2
consideró	298	608	336	619	581	765	2
significativo	339	608	387	619	581	765	2
p	389	608	394	619	581	765	2
<	397	608	401	619	581	765	2
0,05.	404	608	425	619	581	765	2
Consideraciones	298	629	368	641	581	765	2
éticas	371	629	397	641	581	765	2
Se	298	640	307	651	581	765	2
obtuvo	308	640	336	651	581	765	2
la	337	640	345	651	581	765	2
aprobación	346	640	391	651	581	765	2
del	392	640	405	651	581	765	2
Comité	406	640	435	651	581	765	2
de	436	640	446	651	581	765	2
Ética	448	640	468	651	581	765	2
en	469	640	479	651	581	765	2
Investigación	480	640	533	651	581	765	2
del	298	651	310	662	581	765	2
HRDCQ	316	651	344	662	581	765	2
Daniel	350	651	375	662	581	765	2
A.	380	651	389	662	581	765	2
Carrión	394	651	424	662	581	765	2
de	429	651	439	662	581	765	2
Huancayo.	445	651	487	662	581	765	2
Los	492	651	506	662	581	765	2
datos	511	651	533	662	581	765	2
obtenidos	298	662	337	673	581	765	2
fueron	343	662	369	673	581	765	2
utilizados	375	662	414	673	581	765	2
con	420	662	434	673	581	765	2
fines	440	662	459	673	581	765	2
de	464	662	474	673	581	765	2
investigación	480	662	533	673	581	765	2
y	298	672	302	684	581	765	2
se	308	672	317	684	581	765	2
guardó	323	672	350	684	581	765	2
la	362	672	369	684	581	765	2
reserva	375	672	405	684	581	765	2
y	411	672	415	684	581	765	2
confidencialidad	421	672	487	684	581	765	2
del	493	672	506	684	581	765	2
caso.	512	672	533	684	581	765	2
Aníbal	467	29	492	40	581	765	3
Díaz-Lazo	494	29	533	40	581	765	3
RESULTADOS	48	79	101	90	581	765	3
Se	48	100	57	111	581	765	3
incluyó	61	100	90	111	581	765	3
226	94	100	108	111	581	765	3
(100	112	100	129	111	581	765	3
%)	133	100	142	111	581	765	3
pacientes	146	100	184	111	581	765	3
hipertensos.	188	100	237	111	581	765	3
El	241	100	248	111	581	765	3
61,89	252	100	274	111	581	765	3
%	278	100	283	111	581	765	3
(140)	48	111	69	122	581	765	3
fueron	71	111	97	122	581	765	3
mujeres	100	111	132	122	581	765	3
y	135	111	139	122	581	765	3
el	142	111	150	122	581	765	3
39,1	153	111	170	122	581	765	3
%	173	111	178	122	581	765	3
(58)	181	111	197	122	581	765	3
varones.	199	111	233	122	581	765	3
El	236	111	243	122	581	765	3
promedio	246	111	283	122	581	765	3
de	48	122	58	133	581	765	3
edad	62	122	81	133	581	765	3
fue	84	122	97	133	581	765	3
de	101	122	111	133	581	765	3
67,7	114	122	131	133	581	765	3
años	135	122	153	133	581	765	3
(rango:	156	122	185	133	581	765	3
29-94).	188	122	216	133	581	765	3
En	220	122	230	133	581	765	3
la	233	122	240	133	581	765	3
tabla	244	122	264	133	581	765	3
1	268	122	272	133	581	765	3
el	276	122	283	133	581	765	3
peso,	48	132	70	144	581	765	3
la	72	132	79	144	581	765	3
talla	81	132	99	144	581	765	3
y	101	132	105	144	581	765	3
el	107	132	115	144	581	765	3
índice	117	132	141	144	581	765	3
de	143	132	152	144	581	765	3
masa	154	132	175	144	581	765	3
ventricular	177	132	220	144	581	765	3
izquierda	222	132	259	144	581	765	3
(IMVI)	261	132	283	144	581	765	3
tuvieron	48	143	81	154	581	765	3
un	85	143	94	154	581	765	3
valor	98	143	118	154	581	765	3
significativamente	121	143	194	154	581	765	3
mayor	197	143	222	154	581	765	3
en	225	143	235	154	581	765	3
los	239	143	249	154	581	765	3
varones	253	143	283	154	581	765	3
en	298	78	307	90	581	765	3
comparación	310	78	360	90	581	765	3
a	363	78	368	90	581	765	3
las	370	78	381	90	581	765	3
mujeres	384	78	416	90	581	765	3
(p	418	78	427	90	581	765	3
<	429	78	434	90	581	765	3
0,05)	436	78	457	90	581	765	3
y	459	78	464	90	581	765	3
el	466	78	474	90	581	765	3
IMC	476	78	490	90	581	765	3
fue	493	78	506	90	581	765	3
mayor	508	78	533	90	581	765	3
en	298	89	307	100	581	765	3
las	311	89	321	100	581	765	3
mujeres	325	89	357	100	581	765	3
en	360	89	370	100	581	765	3
relación	373	89	405	100	581	765	3
a	408	89	413	100	581	765	3
los	416	89	427	100	581	765	3
varones	431	89	461	100	581	765	3
(p	464	89	473	100	581	765	3
<	476	89	481	100	581	765	3
0,05).	484	89	507	100	581	765	3
No	511	89	521	100	581	765	3
se	524	89	533	100	581	765	3
encontraron	298	100	346	111	581	765	3
diferencias	349	100	392	111	581	765	3
significativas	395	100	446	111	581	765	3
en	449	100	458	111	581	765	3
la	461	100	469	111	581	765	3
presión	472	100	500	111	581	765	3
arterial	503	100	533	111	581	765	3
sistólica,	298	111	333	122	581	765	3
diastólica	336	111	374	122	581	765	3
y	376	111	381	122	581	765	3
media	384	111	408	122	581	765	3
en	411	111	421	122	581	765	3
los	423	111	434	122	581	765	3
dos	437	111	451	122	581	765	3
grupos	453	111	479	122	581	765	3
comparados,	482	111	533	122	581	765	3
tampoco	298	122	332	133	581	765	3
en	334	122	344	133	581	765	3
la	346	122	353	133	581	765	3
incidencia	355	122	395	133	581	765	3
de	397	122	407	133	581	765	3
HVI	409	122	423	133	581	765	3
y	425	122	429	133	581	765	3
en	431	122	441	133	581	765	3
la	443	122	450	133	581	765	3
disfunción	453	122	493	133	581	765	3
diastólica	495	122	533	133	581	765	3
del	298	132	310	144	581	765	3
ventrículo	312	132	352	144	581	765	3
izquierdo.	354	132	395	144	581	765	3
Tabla	48	166	68	176	581	765	3
1.	70	166	78	176	581	765	3
Características	80	166	133	176	581	765	3
clínicas	135	166	162	176	581	765	3
demográficas	164	166	211	176	581	765	3
según	213	166	234	176	581	765	3
sexo	236	166	252	176	581	765	3
de	254	166	263	176	581	765	3
pacientes	265	166	299	176	581	765	3
con	301	166	314	176	581	765	3
hipertensión	316	166	361	176	581	765	3
arterial	363	166	390	176	581	765	3
Masculino	284	196	325	207	581	765	3
Femenino	370	196	411	207	581	765	3
Valor	445	196	467	207	581	765	3
de	469	196	480	207	581	765	3
p	483	196	488	207	581	765	3
Edad	93	226	112	237	581	765	3
(años,	115	226	140	237	581	765	3
X	143	226	148	237	581	765	3
±	150	226	155	237	581	765	3
DE)	158	226	171	237	581	765	3
n=86	294	213	315	224	581	765	3
69,17	279	226	301	237	581	765	3
±	304	226	309	237	581	765	3
12,19	312	226	334	237	581	765	3
n=140	377	213	404	224	581	765	3
66,87	366	226	388	237	581	765	3
±	391	226	395	237	581	765	3
1,75	398	226	415	237	581	765	3
0,165	455	226	478	237	581	765	3
Peso	93	241	111	252	581	765	3
(kg,	113	241	129	252	581	765	3
X	132	241	137	252	581	765	3
±	140	241	144	252	581	765	3
DE)	147	241	161	252	581	765	3
67,05	279	241	301	252	581	765	3
±	304	241	309	252	581	765	3
12,37	312	241	334	252	581	765	3
62,44	363	241	385	252	581	765	3
±	388	241	393	252	581	765	3
13,37	396	241	418	252	581	765	3
0,009*	454	241	479	252	581	765	3
Característica	96	196	154	207	581	765	3
Talla	93	256	112	267	581	765	3
(m,	114	256	128	267	581	765	3
X	131	256	136	267	581	765	3
±	139	256	144	267	581	765	3
DE)	146	256	160	267	581	765	3
1,61	284	256	301	267	581	765	3
±	304	256	309	267	581	765	3
0,07	312	256	329	267	581	765	3
1,51	368	256	385	267	581	765	3
±	388	256	393	267	581	765	3
0,07	396	256	413	267	581	765	3
0,000*	454	256	479	267	581	765	3
IMC	93	271	107	282	581	765	3
(kg/m2,	110	271	141	282	581	765	3
X	144	271	149	282	581	765	3
±	151	271	156	282	581	765	3
DE)	159	271	173	282	581	765	3
25,69	282	271	304	282	581	765	3
±	306	271	311	282	581	765	3
3,36	314	271	331	282	581	765	3
29,38	366	271	388	282	581	765	3
±	391	271	395	282	581	765	3
3,39	398	271	415	282	581	765	3
0,017*	454	271	479	282	581	765	3
130,97	277	285	304	297	581	765	3
±	306	285	311	297	581	765	3
20,22	314	285	336	297	581	765	3
128,96	361	285	388	297	581	765	3
±	391	285	395	297	581	765	3
18,60	398	285	420	297	581	765	3
0,363	455	285	478	297	581	765	3
PA	93	300	102	311	581	765	3
diastólica	104	300	143	311	581	765	3
(mmHg,	146	300	178	311	581	765	3
X	180	300	185	311	581	765	3
±	188	300	193	311	581	765	3
DE)	196	300	209	311	581	765	3
81,38	281	300	303	311	581	765	3
±14,31	305	300	332	311	581	765	3
78,94	363	300	385	311	581	765	3
±	388	300	393	311	581	765	3
11,80	396	300	418	311	581	765	3
0,149	455	300	478	311	581	765	3
PA	93	315	102	326	581	765	3
media	104	315	129	326	581	765	3
(mmHg,	132	315	164	326	581	765	3
X	166	315	171	326	581	765	3
±	174	315	179	326	581	765	3
DE)	182	315	195	326	581	765	3
97,68	279	315	301	326	581	765	3
±	304	315	309	326	581	765	3
15,25	312	315	334	326	581	765	3
95,23	363	315	385	326	581	765	3
±	388	315	393	326	581	765	3
12,09	396	315	418	326	581	765	3
0,150	455	315	478	326	581	765	3
Frecuencia	93	330	137	341	581	765	3
cardiaca	140	330	174	341	581	765	3
(lpm,	176	330	198	341	581	765	3
X	201	330	206	341	581	765	3
±	209	330	213	341	581	765	3
DE)	216	330	230	341	581	765	3
67,15	279	330	301	341	581	765	3
±	304	330	309	341	581	765	3
12,44	312	330	334	341	581	765	3
69,05	363	330	385	341	581	765	3
±	388	330	393	341	581	765	3
10,17	396	330	418	341	581	765	3
0,232	455	330	478	341	581	765	3
IMVI	93	345	109	356	581	765	3
(gr/m2)	112	345	142	356	581	765	3
142,59	277	345	304	356	581	765	3
±	306	345	311	356	581	765	3
45,17	314	345	336	356	581	765	3
118,53	361	345	388	356	581	765	3
±	391	345	395	356	581	765	3
31,93	398	345	420	356	581	765	3
0,000*	454	344	479	356	581	765	3
Hipertrofia	93	359	137	371	581	765	3
ventricular	140	359	184	371	581	765	3
izquierda	187	359	224	371	581	765	3
(n,	227	359	238	371	581	765	3
%)	241	359	250	371	581	765	3
64	286	359	295	371	581	765	3
(74,41)	298	359	327	371	581	765	3
103	368	359	382	371	581	765	3
(73,57)	385	359	413	371	581	765	3
0,757	455	359	478	371	581	765	3
Disfunción	93	374	134	385	581	765	3
diastólica	137	374	176	385	581	765	3
del	179	374	191	385	581	765	3
VI	194	374	202	385	581	765	3
(n,	204	374	216	385	581	765	3
%)	219	374	227	385	581	765	3
52	286	374	295	385	581	765	3
(60,46)	298	374	327	385	581	765	3
87	370	374	379	385	581	765	3
(62,14)	382	374	411	385	581	765	3
0,888	455	374	478	385	581	765	3
Hipertensión	93	389	144	400	581	765	3
arterial	147	389	177	400	581	765	3
no	180	389	189	400	581	765	3
controlada	192	389	235	400	581	765	3
49	286	389	295	400	581	765	3
(56,97)	298	389	327	400	581	765	3
65(46,42)	371	389	410	400	581	765	3
0,654	455	389	478	400	581	765	3
PA	93	285	102	297	581	765	3
sistólica	104	285	137	297	581	765	3
(mmHg,	140	285	172	297	581	765	3
X	174	285	179	297	581	765	3
±	182	285	187	297	581	765	3
DE)	190	285	203	297	581	765	3
Fuente:	48	425	77	435	581	765	3
Cuestionario	79	425	124	435	581	765	3
de	126	425	135	435	581	765	3
recolección	137	425	179	435	581	765	3
de	181	425	190	435	581	765	3
datos.	192	425	214	435	581	765	3
Frecuencia	216	425	255	435	581	765	3
de	258	425	266	435	581	765	3
HVI.2017-2019	269	425	320	435	581	765	3
*t	48	436	54	446	581	765	3
de	56	436	65	446	581	765	3
Student.	67	436	98	446	581	765	3
IMC:	102	436	118	446	581	765	3
Índice	120	436	142	446	581	765	3
de	144	436	153	446	581	765	3
masa	155	436	173	446	581	765	3
corporal,	176	436	208	446	581	765	3
PA:	48	447	60	457	581	765	3
presión	62	447	89	457	581	765	3
arterial,	91	447	120	457	581	765	3
IMVI:	123	447	140	457	581	765	3
índice	143	447	164	457	581	765	3
de	166	447	175	457	581	765	3
masa	177	447	196	457	581	765	3
ventricular	198	447	237	457	581	765	3
izquierda,	239	447	276	457	581	765	3
VI:	278	447	288	457	581	765	3
ventrículo	290	447	326	457	581	765	3
izquierdo	328	447	362	457	581	765	3
33,19	288	485	306	495	581	765	3
35	138	486	147	497	581	765	3
28,76	329	500	347	511	581	765	3
PORCENTAJE	127	526	137	578	581	765	3
30	138	503	147	514	581	765	3
25	138	521	147	531	581	765	3
20	138	538	147	548	581	765	3
17,26	246	540	265	550	581	765	3
15	138	555	147	565	581	765	3
12,83	370	555	389	566	581	765	3
10	138	572	147	583	581	765	3
5	143	590	147	600	581	765	3
0	143	607	147	617	581	765	3
4,86	208	583	222	593	581	765	3
2,21	413	592	428	602	581	765	3
0,88	166	596	181	607	581	765	3
30-39	164	616	183	626	581	765	3
40-49	205	616	224	626	581	765	3
50-59	246	616	265	626	581	765	3
60-69	287	616	307	626	581	765	3
70-79	328	616	348	626	581	765	3
GRUPO	256	627	283	637	581	765	3
ETARIO	285	627	314	637	581	765	3
(años)	316	627	338	637	581	765	3
80-89	370	616	389	626	581	765	3
90-99	411	616	430	626	581	765	3
Figura	53	652	76	662	581	765	3
1.	78	652	86	662	581	765	3
Pacientes	88	652	122	662	581	765	3
hipertensos	124	652	165	662	581	765	3
según	167	652	188	662	581	765	3
grupo	190	652	210	662	581	765	3
etario	212	652	234	662	581	765	3
https://doi.org/10.24265/horizmed.2020.v20n2.02	307	723	514	735	581	765	3
Caracterización	131	29	194	40	581	765	4
de	196	29	206	40	581	765	4
la	209	29	216	40	581	765	4
hipertrofia	219	29	261	40	581	765	4
ventricular	264	29	308	40	581	765	4
izquierda	310	29	348	40	581	765	4
en	350	29	360	40	581	765	4
pacientes	363	29	401	40	581	765	4
hipertensos	404	29	450	40	581	765	4
En	48	78	58	90	581	765	4
la	60	78	68	90	581	765	4
tabla	70	78	90	90	581	765	4
2,	93	78	100	90	581	765	4
se	103	78	111	90	581	765	4
muestra	114	78	145	90	581	765	4
los	148	78	159	90	581	765	4
factores	161	78	193	90	581	765	4
asociados	195	78	232	90	581	765	4
en	235	78	244	90	581	765	4
pacientes	247	78	284	90	581	765	4
hipertensos,	48	89	95	100	581	765	4
el	100	89	107	100	581	765	4
74,33	111	89	132	100	581	765	4
%	136	89	142	100	581	765	4
(168)	146	89	166	100	581	765	4
de	170	89	180	100	581	765	4
los	184	89	194	100	581	765	4
pacientes	199	89	235	100	581	765	4
hipertensos	240	89	284	100	581	765	4
fueron	48	100	73	111	581	765	4
adultos	76	100	104	111	581	765	4
mayores,	106	100	141	111	581	765	4
en	143	100	153	111	581	765	4
el	155	100	163	111	581	765	4
61,95	165	100	186	111	581	765	4
%	188	100	194	111	581	765	4
(140)	196	100	216	111	581	765	4
fueron	218	100	243	111	581	765	4
mujeres	246	100	277	111	581	765	4
y	279	100	284	111	581	765	4
las	298	78	309	90	581	765	4
comorbilidades	310	78	368	90	581	765	4
más	370	78	385	90	581	765	4
comunes	386	78	420	90	581	765	4
asociadas	421	78	458	90	581	765	4
fueron	459	78	485	90	581	765	4
el	486	78	493	90	581	765	4
sobrepeso	495	78	533	90	581	765	4
en	298	89	308	100	581	765	4
42,47	310	89	331	100	581	765	4
%(96)	334	89	354	100	581	765	4
y	357	89	361	100	581	765	4
la	364	89	371	100	581	765	4
obesidad	374	89	408	100	581	765	4
en	410	89	420	100	581	765	4
19,91%	422	89	449	100	581	765	4
(45).	451	89	470	100	581	765	4
La	472	89	481	100	581	765	4
diabetes	484	89	517	100	581	765	4
y	519	89	523	100	581	765	4
la	526	89	533	100	581	765	4
dislipidemia	298	100	344	111	581	765	4
se	346	100	355	111	581	765	4
encontraron	357	100	403	111	581	765	4
en	405	100	415	111	581	765	4
bajo	417	100	434	111	581	765	4
porcentaje.	436	100	481	111	581	765	4
Tabla	48	123	67	133	581	765	4
2.	70	123	77	133	581	765	4
Factores	79	123	110	133	581	765	4
asociados	112	123	146	133	581	765	4
en	148	123	157	133	581	765	4
pacientes	159	123	194	133	581	765	4
con	196	123	208	133	581	765	4
hipertensión	211	123	255	133	581	765	4
arterial	258	123	284	133	581	765	4
Factores	207	149	242	161	581	765	4
asociados	245	149	285	161	581	765	4
Edad	208	162	227	173	581	765	4
>	230	162	235	173	581	765	4
60	237	162	247	173	581	765	4
a	249	162	254	173	581	765	4
años	257	162	275	173	581	765	4
Sexo	208	175	226	186	581	765	4
femenino	229	175	267	186	581	765	4
Sobrepeso	208	188	249	199	581	765	4
Obesidad	208	201	245	212	581	765	4
Diabetes	208	213	242	225	581	765	4
mellitus	245	214	278	225	581	765	4
Dislipidemia	208	226	257	237	581	765	4
n	310	150	315	161	581	765	4
168	307	162	321	173	581	765	4
140	307	175	321	186	581	765	4
96	310	188	319	199	581	765	4
45	310	201	319	212	581	765	4
13	310	213	319	225	581	765	4
13	310	226	319	237	581	765	4
%	354	150	360	161	581	765	4
74,33	346	162	368	173	581	765	4
61,95	346	175	368	186	581	765	4
42,47	346	188	368	199	581	765	4
19,91	346	201	368	212	581	765	4
5,75	349	213	367	225	581	765	4
5,75	349	226	367	237	581	765	4
Fuente:	48	252	77	262	581	765	4
Cuestionario	79	252	124	262	581	765	4
de	126	252	135	262	581	765	4
recolección	137	252	179	262	581	765	4
de	181	252	190	262	581	765	4
datos.	192	252	214	262	581	765	4
Frecuencia	216	252	255	262	581	765	4
de	258	252	266	262	581	765	4
HVI	269	252	281	262	581	765	4
(2017-2019)	283	252	325	262	581	765	4
De	48	273	59	284	581	765	4
226	64	273	78	284	581	765	4
(100,0	84	273	109	284	581	765	4
%)	115	273	124	284	581	765	4
pacientes	129	273	168	284	581	765	4
hipertensos,	174	273	223	284	581	765	4
59	229	273	238	284	581	765	4
(26,11	244	273	269	284	581	765	4
%)	275	273	284	284	581	765	4
no	48	284	58	295	581	765	4
tuvieron	63	284	97	295	581	765	4
HVI,	102	284	119	295	581	765	4
mientras	125	284	160	295	581	765	4
que	165	284	180	295	581	765	4
167	186	284	200	295	581	765	4
(73,89	205	284	231	295	581	765	4
%)	236	284	245	295	581	765	4
tuvieron	250	284	284	295	581	765	4
diagnóstico	48	294	94	306	581	765	4
de	98	294	108	306	581	765	4
HVI.	113	294	130	306	581	765	4
De	134	294	144	306	581	765	4
este	149	294	166	306	581	765	4
último	170	294	196	306	581	765	4
grupo,	201	294	227	306	581	765	4
85	231	294	241	306	581	765	4
(37,61	245	294	271	306	581	765	4
%)	275	294	284	306	581	765	4
pacientes	48	305	87	316	581	765	4
presentaron	93	305	142	316	581	765	4
HVI	148	305	162	316	581	765	4
severa;	168	305	198	316	581	765	4
43	204	305	213	316	581	765	4
(19,03	220	305	245	316	581	765	4
%),	252	305	264	316	581	765	4
HVI	270	305	284	316	581	765	4
moderada;	298	273	341	284	581	765	4
y	345	273	349	284	581	765	4
39	352	273	361	284	581	765	4
(17,25	365	273	390	284	581	765	4
%)	393	273	402	284	581	765	4
pacientes,	405	273	447	284	581	765	4
HVI	450	273	464	284	581	765	4
leve.	467	273	487	284	581	765	4
Así	489	273	501	284	581	765	4
mismo,	504	273	533	284	581	765	4
se	298	284	307	295	581	765	4
infiere	309	284	335	295	581	765	4
que	338	284	353	295	581	765	4
de	355	284	365	295	581	765	4
cada	368	284	387	295	581	765	4
3	390	284	394	295	581	765	4
pacientes	397	284	436	295	581	765	4
hipertensos,	438	284	488	295	581	765	4
1	491	284	495	295	581	765	4
presenta	498	284	533	295	581	765	4
HVI	298	294	312	306	581	765	4
severa	314	294	340	306	581	765	4
(Figura	343	294	371	306	581	765	4
2).	373	294	385	306	581	765	4
37,61	411	321	429	332	581	765	4
40	181	321	189	332	581	765	4
PORCENTAJE	169	362	180	412	581	765	4
35	181	336	189	347	581	765	4
30	181	351	189	362	581	765	4
25	181	366	189	377	581	765	4
26,11	218	356	237	366	581	765	4
20	181	381	189	392	581	765	4
19,03	346	377	365	387	581	765	4
17,25	282	382	301	392	581	765	4
15	181	396	189	406	581	765	4
10	181	411	189	421	581	765	4
5	185	426	189	436	581	765	4
0	185	441	189	451	581	765	4
NO	215	449	226	460	581	765	4
HVI	228	449	241	460	581	765	4
HVI	275	449	287	460	581	765	4
LEVE	289	449	309	460	581	765	4
HVI	326	449	339	460	581	765	4
MODERADA	341	449	385	460	581	765	4
HVI	397	449	410	460	581	765	4
SEVERA	412	449	443	460	581	765	4
Figura	48	468	71	478	581	765	4
2.	76	468	83	478	581	765	4
Grados	86	468	110	478	581	765	4
de	112	468	121	478	581	765	4
severidad	123	468	158	478	581	765	4
de	160	468	169	478	581	765	4
la	171	468	178	478	581	765	4
hipertrofia	180	468	218	478	581	765	4
ventricular	220	468	259	478	581	765	4
izquierda	261	468	295	478	581	765	4
en	297	468	305	478	581	765	4
pacientes	308	468	342	478	581	765	4
hipertensos	344	468	385	478	581	765	4
En	48	489	58	500	581	765	4
la	64	489	72	500	581	765	4
figura	78	489	101	500	581	765	4
3	107	489	112	500	581	765	4
se	118	489	126	500	581	765	4
muestran	132	489	171	500	581	765	4
las	177	489	188	500	581	765	4
características	194	489	254	500	581	765	4
de	260	489	270	500	581	765	4
la	276	489	284	500	581	765	4
HVI,	48	500	65	511	581	765	4
según	70	500	94	511	581	765	4
el	99	500	106	511	581	765	4
patrón	112	500	139	511	581	765	4
geométrico	144	500	190	511	581	765	4
ventricular.	195	500	242	511	581	765	4
Evalúa	247	500	274	511	581	765	4
a	279	500	284	511	581	765	4
226	48	510	63	522	581	765	4
pacientes	67	510	107	522	581	765	4
hipertensos	112	510	159	522	581	765	4
(100,00	164	510	195	522	581	765	4
%):	200	510	212	522	581	765	4
130	221	510	236	522	581	765	4
(57,52	241	510	267	522	581	765	4
%),	272	510	284	522	581	765	4
presentaron	48	521	98	532	581	765	4
HVI	100	521	114	532	581	765	4
de	117	521	127	532	581	765	4
tipo	129	521	146	532	581	765	4
concéntrica;	148	521	200	532	581	765	4
37	203	521	212	532	581	765	4
(16,37	215	521	241	532	581	765	4
%)	243	521	252	532	581	765	4
de	255	521	265	532	581	765	4
tipo	267	521	284	532	581	765	4
excéntrico;	298	489	345	500	581	765	4
31	350	489	360	500	581	765	4
(13,71	365	489	391	500	581	765	4
%),	396	489	409	500	581	765	4
remodelación	414	489	470	500	581	765	4
ventricular;	475	489	523	500	581	765	4
y	529	489	533	500	581	765	4
en	298	500	308	511	581	765	4
un	311	500	321	511	581	765	4
porcentaje	324	500	369	511	581	765	4
bajo	373	500	391	511	581	765	4
se	394	500	403	511	581	765	4
encontró	406	500	442	511	581	765	4
el	446	500	453	511	581	765	4
patrón	457	500	484	511	581	765	4
geométrico	487	500	533	511	581	765	4
normal	298	510	327	522	581	765	4
(12,38	329	510	355	522	581	765	4
%).	358	510	370	522	581	765	4
70	145	542	153	552	581	765	4
57,52	411	554	430	563	581	765	4
PORCENTAJE	133	575	144	620	581	765	4
60	145	557	153	566	581	765	4
50	145	571	153	580	581	765	4
40	145	585	153	594	581	765	4
30	145	600	153	609	581	765	4
20	145	614	153	623	581	765	4
12,38	188	618	207	627	581	765	4
13,71	262	616	281	625	581	765	4
Normal	185	651	209	660	581	765	4
Remodelación	248	651	296	660	581	765	4
ventricular	254	658	289	668	581	765	4
16,37	337	612	355	622	581	765	4
10	145	628	153	637	581	765	4
0	149	643	153	652	581	765	4
Hipertrofia	311	651	345	660	581	765	4
excéntrica	347	651	381	660	581	765	4
Figura	48	673	71	683	581	765	4
3.	76	673	83	683	581	765	4
Patrón	86	673	109	683	581	765	4
geométrico	111	673	151	683	581	765	4
ventricular	154	673	193	683	581	765	4
izquierdo	195	673	228	683	581	765	4
en	231	673	239	683	581	765	4
pacientes	241	673	276	683	581	765	4
hipertensos	278	673	319	683	581	765	4
Horiz	74	723	95	735	581	765	4
Med	97	723	114	735	581	765	4
(Lima)	116	723	142	735	581	765	4
2020;	145	723	167	735	581	765	4
20(2):	170	723	194	735	581	765	4
e1222	197	723	221	735	581	765	4
Hipertrofia	403	651	438	660	581	765	4
concéntrica	401	658	440	668	581	765	4
Aníbal	467	29	492	40	581	765	5
Díaz-Lazo	494	29	533	40	581	765	5
De	48	78	59	90	581	765	5
226	63	78	77	90	581	765	5
(100,00	82	78	112	90	581	765	5
%)	117	78	125	90	581	765	5
pacientes	130	78	168	90	581	765	5
hipertensos,	173	78	221	90	581	765	5
167	226	78	240	90	581	765	5
(73,89	245	78	270	90	581	765	5
%)	275	78	283	90	581	765	5
presentaron	48	89	96	100	581	765	5
DDVI.	98	89	120	100	581	765	5
En	122	89	132	100	581	765	5
la	134	89	141	100	581	765	5
figura	144	89	166	100	581	765	5
4	168	89	173	100	581	765	5
se	175	89	184	100	581	765	5
observa	186	89	217	100	581	765	5
que	219	89	234	100	581	765	5
la	236	89	243	100	581	765	5
presencia	245	89	283	100	581	765	5
de	48	100	58	111	581	765	5
HVI	60	100	73	111	581	765	5
estuvo	75	100	101	111	581	765	5
asociada	103	100	137	111	581	765	5
a	139	100	144	111	581	765	5
una	146	100	160	111	581	765	5
mayor	162	100	186	111	581	765	5
frecuencia	188	100	230	111	581	765	5
de	232	100	242	111	581	765	5
DDVI	244	100	262	111	581	765	5
en	264	100	274	111	581	765	5
el	276	100	283	111	581	765	5
68,26	48	111	70	122	581	765	5
%	71	111	77	122	581	765	5
(114),	78	111	101	122	581	765	5
en	102	111	112	122	581	765	5
comparación	113	111	164	122	581	765	5
a	165	111	170	122	581	765	5
los	171	111	182	122	581	765	5
pacientes	183	111	221	122	581	765	5
sin	222	111	233	122	581	765	5
HVI,	234	111	251	122	581	765	5
que	252	111	267	122	581	765	5
solo	268	111	283	122	581	765	5
presentaron	48	122	96	133	581	765	5
en	99	122	108	133	581	765	5
el	111	122	119	133	581	765	5
42,37	122	122	143	133	581	765	5
%	146	122	152	133	581	765	5
(25),	155	122	174	133	581	765	5
lo	176	122	184	133	581	765	5
que	187	122	201	133	581	765	5
es	204	122	213	133	581	765	5
estadísticamente	216	122	283	133	581	765	5
80	155	147	163	158	581	765	5
PORCENTAJE	143	176	154	228	581	765	5
70	155	160	163	170	581	765	5
68,26	207	154	226	165	581	765	5
CON	261	145	278	155	581	765	5
HVI	279	145	292	155	581	765	5
significativo	298	78	345	90	581	765	5
(X2=	348	78	366	90	581	765	5
12,34;	369	78	394	90	581	765	5
p	397	79	402	90	581	765	5
=	406	78	411	90	581	765	5
0,001).	414	78	442	90	581	765	5
Además,	445	78	479	90	581	765	5
existe	483	78	506	90	581	765	5
casi	510	78	525	90	581	765	5
3	528	78	533	90	581	765	5
veces	298	89	320	100	581	765	5
más	322	89	337	100	581	765	5
riesgo	339	89	363	100	581	765	5
de	365	89	375	100	581	765	5
presentar	377	89	415	100	581	765	5
disfunción	417	89	457	100	581	765	5
diastólica	459	89	497	100	581	765	5
del	499	89	511	100	581	765	5
VI	513	89	521	100	581	765	5
en	523	89	533	100	581	765	5
los	298	100	309	111	581	765	5
pacientes	311	100	349	111	581	765	5
hipertensos	352	100	397	111	581	765	5
con	400	100	414	111	581	765	5
HVI	416	100	430	111	581	765	5
en	432	100	442	111	581	765	5
comparación	444	100	495	111	581	765	5
a	497	100	502	111	581	765	5
los	505	100	516	111	581	765	5
que	518	100	533	111	581	765	5
no	298	111	307	122	581	765	5
lo	310	111	317	122	581	765	5
son	319	111	332	122	581	765	5
(OR=2,92;	335	111	374	122	581	765	5
IC95	376	111	393	122	581	765	5
%:	396	111	404	122	581	765	5
1,58	406	111	424	122	581	765	5
-5,38).	426	111	453	122	581	765	5
SIN	305	145	317	155	581	765	5
HVI	319	145	332	155	581	765	5
57,63	375	168	394	178	581	765	5
60	155	172	163	182	581	765	5
50	155	184	163	195	581	765	5
42,37	244	186	263	197	581	765	5
40	155	197	163	207	581	765	5
31,74	338	199	357	210	581	765	5
30	155	209	163	219	581	765	5
20	155	221	163	231	581	765	5
10	155	233	163	244	581	765	5
0	159	246	163	256	581	765	5
CON	220	255	237	265	581	765	5
DD	239	255	250	265	581	765	5
SIN	353	255	366	265	581	765	5
DD	368	255	379	265	581	765	5
DISFUNCIÓN	240	265	287	276	581	765	5
DIASTÓLICA	289	265	335	276	581	765	5
DEL	337	265	352	276	581	765	5
VI	354	265	361	276	581	765	5
DD:	48	285	61	295	581	765	5
disfunción	64	285	100	295	581	765	5
diastólica	102	285	137	295	581	765	5
HVI:	141	285	156	295	581	765	5
hipertrofia	158	285	196	295	581	765	5
ventricular	199	285	238	295	581	765	5
izquierda	240	285	273	295	581	765	5
Figura	48	306	71	316	581	765	5
4.	76	306	83	316	581	765	5
Hipertrofia	86	306	124	316	581	765	5
ventricular	127	306	166	316	581	765	5
izquierda	168	306	201	316	581	765	5
y	203	306	207	316	581	765	5
disfunción	210	306	246	316	581	765	5
diastólica	248	306	283	316	581	765	5
en	285	306	294	316	581	765	5
pacientes	296	306	330	316	581	765	5
hipertensos	332	306	374	316	581	765	5
DISCUSIÓN	48	338	92	349	581	765	5
La	48	359	58	370	581	765	5
HVI	62	359	76	370	581	765	5
es	80	359	89	370	581	765	5
el	93	359	100	370	581	765	5
aumento	105	359	141	370	581	765	5
de	145	359	155	370	581	765	5
la	159	359	167	370	581	765	5
masa	171	359	192	370	581	765	5
ventricular	196	359	241	370	581	765	5
izquierda	245	359	283	370	581	765	5
debido	48	370	76	381	581	765	5
a	79	370	84	381	581	765	5
la	87	370	95	381	581	765	5
sobrecarga	98	370	143	381	581	765	5
de	146	370	156	381	581	765	5
presión,	160	370	193	381	581	765	5
y	196	370	201	381	581	765	5
existe	204	370	229	381	581	765	5
una	232	370	247	381	581	765	5
relación	250	370	283	381	581	765	5
lineal	48	381	71	392	581	765	5
entre	76	381	98	392	581	765	5
esta	103	381	120	392	581	765	5
entidad	125	381	156	392	581	765	5
con	161	381	175	392	581	765	5
la	180	381	188	392	581	765	5
presencia	193	381	232	392	581	765	5
de	237	381	247	392	581	765	5
eventos	252	381	283	392	581	765	5
cardiovasculares	48	392	116	403	581	765	5
(7,14,15)	122	392	144	399	581	765	5
.	144	392	147	403	581	765	5
La	153	392	163	403	581	765	5
HVI	169	392	183	403	581	765	5
está	189	392	206	403	581	765	5
asociada	212	392	247	403	581	765	5
con	253	392	267	403	581	765	5
un	274	392	283	403	581	765	5
incremento	48	402	95	414	581	765	5
de	101	402	111	414	581	765	5
la	116	402	124	414	581	765	5
incidencia	129	402	171	414	581	765	5
de	177	402	187	414	581	765	5
insuficiencia	192	402	243	414	581	765	5
cardiaca	249	402	283	414	581	765	5
congestiva,	48	413	95	424	581	765	5
enfermedad	99	413	149	424	581	765	5
coronaria,	153	413	195	424	581	765	5
fibrilación	199	413	240	424	581	765	5
auricular,	245	413	283	424	581	765	5
arritmias	48	424	85	435	581	765	5
ventriculares,	90	424	147	435	581	765	5
dilatación	152	424	192	435	581	765	5
de	197	424	207	435	581	765	5
raíz	212	424	227	435	581	765	5
de	232	424	242	435	581	765	5
la	246	424	254	435	581	765	5
aorta,	258	424	283	435	581	765	5
accidente	48	435	88	446	581	765	5
cerebrovascular	90	435	156	446	581	765	5
y	157	435	162	446	581	765	5
muerte	164	435	193	446	581	765	5
cardiaca	195	435	230	446	581	765	5
súbita	232	435	256	446	581	765	5
(7,14,15)	258	436	280	442	581	765	5
.	280	435	283	446	581	765	5
Además,	48	446	83	457	581	765	5
la	88	446	95	457	581	765	5
HVI	100	446	114	457	581	765	5
aumenta	118	446	154	457	581	765	5
el	158	446	166	457	581	765	5
riesgo	171	446	195	457	581	765	5
de	200	446	210	457	581	765	5
muerte	214	446	244	457	581	765	5
cardiaca	249	446	283	457	581	765	5
súbita	48	456	73	468	581	765	5
entre	76	456	98	468	581	765	5
6	101	456	106	468	581	765	5
a	108	456	113	468	581	765	5
8	116	456	121	468	581	765	5
veces	124	456	146	468	581	765	5
en	149	456	159	468	581	765	5
los	162	456	173	468	581	765	5
varones,	176	456	211	468	581	765	5
en	214	456	224	468	581	765	5
3	226	456	231	468	581	765	5
veces	234	456	257	468	581	765	5
en	259	456	269	468	581	765	5
las	272	456	283	468	581	765	5
mujeres	48	467	81	478	581	765	5
e	85	467	90	478	581	765	5
incrementa	93	467	139	478	581	765	5
el	143	467	150	478	581	765	5
riesgo	154	467	178	478	581	765	5
de	181	467	191	478	581	765	5
insuficiencia	195	467	245	478	581	765	5
cardiaca	249	467	283	478	581	765	5
congestiva	48	478	92	489	581	765	5
en	95	478	105	489	581	765	5
10	109	478	118	489	581	765	5
veces	122	478	144	489	581	765	5
en	148	478	158	489	581	765	5
16	161	478	171	489	581	765	5
años	175	478	193	489	581	765	5
(7,15,16)	197	479	218	485	581	765	5
.	218	478	222	489	581	765	5
Por	225	478	238	489	581	765	5
otro	242	478	259	489	581	765	5
lado,	263	478	283	489	581	765	5
existen	48	489	78	500	581	765	5
diversos	85	489	118	500	581	765	5
factores	125	489	159	500	581	765	5
relacionados	166	489	217	500	581	765	5
a	225	489	229	500	581	765	5
una	236	489	251	500	581	765	5
mayor	258	489	283	500	581	765	5
incidencia	48	500	90	511	581	765	5
de	93	500	103	511	581	765	5
HVI	106	500	120	511	581	765	5
como	123	500	144	511	581	765	5
el	147	500	155	511	581	765	5
sexo	158	500	176	511	581	765	5
masculino,	179	500	223	511	581	765	5
el	226	500	234	511	581	765	5
incremento	237	500	283	511	581	765	5
de	48	510	58	522	581	765	5
la	62	510	69	522	581	765	5
edad,	73	510	96	522	581	765	5
del	99	510	112	522	581	765	5
índice	116	510	141	522	581	765	5
de	144	510	154	522	581	765	5
masa	158	510	178	522	581	765	5
corporal,	182	510	219	522	581	765	5
el	223	510	231	522	581	765	5
aumento	234	510	270	522	581	765	5
de	273	510	283	522	581	765	5
niveles	48	521	77	532	581	765	5
elevados	81	521	117	532	581	765	5
de	121	521	131	532	581	765	5
la	135	521	142	532	581	765	5
presión	146	521	176	532	581	765	5
arterial,	180	521	214	532	581	765	5
la	218	521	226	532	581	765	5
presencia	230	521	269	532	581	765	5
de	273	521	283	532	581	765	5
diabetes	48	532	83	543	581	765	5
mellitus,	87	532	125	543	581	765	5
el	129	532	136	543	581	765	5
tabaquismo,	141	532	191	543	581	765	5
el	196	532	203	543	581	765	5
origen	207	532	233	543	581	765	5
étnico	237	532	263	543	581	765	5
y	267	532	272	543	581	765	5
el	276	532	283	543	581	765	5
inadecuado	48	543	95	554	581	765	5
control	101	543	131	554	581	765	5
de	137	543	147	554	581	765	5
hipertensión	153	543	205	554	581	765	5
arterial	211	543	242	554	581	765	5
(8,9,17)	245	544	264	550	581	765	5
.	264	543	268	554	581	765	5
La	274	543	283	554	581	765	5
evaluación	48	554	92	565	581	765	5
ecocardiográfica	98	554	166	565	581	765	5
de	171	554	181	565	581	765	5
la	187	554	195	565	581	765	5
HVI	200	554	214	565	581	765	5
tiene	220	554	241	565	581	765	5
una	247	554	262	565	581	765	5
alta	267	554	283	565	581	765	5
especificidad	48	564	102	576	581	765	5
y	104	564	109	576	581	765	5
sensibilidad	111	564	160	576	581	765	5
(ambas,	162	564	195	576	581	765	5
>	200	564	205	576	581	765	5
80	207	564	217	576	581	765	5
%)	220	564	228	576	581	765	5
(14)	231	565	240	572	581	765	5
.	241	564	244	576	581	765	5
Diversos	48	586	81	597	581	765	5
estudios	85	586	118	597	581	765	5
señalan	123	586	153	597	581	765	5
una	157	586	172	597	581	765	5
prevalencia	176	586	223	597	581	765	5
global	227	586	251	597	581	765	5
de	256	586	266	597	581	765	5
HVI	270	586	283	597	581	765	5
en	48	597	58	608	581	765	5
pacientes	62	597	100	608	581	765	5
hipertensos	104	597	150	608	581	765	5
está	154	597	171	608	581	765	5
entre	175	597	196	608	581	765	5
20	200	597	209	608	581	765	5
%	213	597	218	608	581	765	5
a	222	597	227	608	581	765	5
72,3	230	597	248	608	581	765	5
%	252	597	257	608	581	765	5
según	261	597	283	608	581	765	5
los	48	608	59	619	581	765	5
criterios	62	608	96	619	581	765	5
diagnósticos	99	608	148	619	581	765	5
utilizados	151	608	190	619	581	765	5
y	193	608	198	619	581	765	5
el	201	608	208	619	581	765	5
grupo	211	608	234	619	581	765	5
poblacional	237	608	283	619	581	765	5
estudiado	48	618	87	630	581	765	5
(18-27)	90	619	107	626	581	765	5
.	107	618	110	630	581	765	5
Moustafa	113	618	149	630	581	765	5
et	152	618	161	630	581	765	5
al.	164	618	174	630	581	765	5
evaluaron	177	618	217	630	581	765	5
a	220	618	225	630	581	765	5
200	228	618	242	630	581	765	5
pacientes	245	618	283	630	581	765	5
y	48	629	53	640	581	765	5
reportaron	55	629	98	640	581	765	5
HVI	101	629	114	640	581	765	5
en	117	629	126	640	581	765	5
54	129	629	138	640	581	765	5
%	140	629	146	640	581	765	5
(46/85)	148	629	178	640	581	765	5
en	181	629	190	640	581	765	5
pacientes	193	629	231	640	581	765	5
hipertensos,	234	629	283	640	581	765	5
mientras	48	640	83	651	581	765	5
que	86	640	101	651	581	765	5
en	103	640	113	651	581	765	5
los	115	640	126	651	581	765	5
no	129	640	139	651	581	765	5
hipertensos	141	640	187	651	581	765	5
en	190	640	199	651	581	765	5
32	202	640	211	651	581	765	5
%	214	640	219	651	581	765	5
(37/115)	221	640	256	651	581	765	5
(23)	259	641	268	647	581	765	5
.	268	640	271	651	581	765	5
En	274	640	283	651	581	765	5
nuestra	48	651	78	662	581	765	5
serie	80	651	100	662	581	765	5
de	102	651	112	662	581	765	5
630	114	651	128	662	581	765	5
casos	130	651	151	662	581	765	5
encontramos	153	651	205	662	581	765	5
una	207	651	221	662	581	765	5
frecuencia	223	651	266	662	581	765	5
alta	268	651	283	662	581	765	5
de	48	662	58	673	581	765	5
HVI	61	662	74	673	581	765	5
en	77	662	87	673	581	765	5
pacientes	89	662	128	673	581	765	5
hipertensos	130	662	177	673	581	765	5
(73,89	179	662	205	673	581	765	5
%)	207	662	216	673	581	765	5
y	219	662	223	673	581	765	5
también	226	662	259	673	581	765	5
en	261	662	271	673	581	765	5
no	274	662	283	673	581	765	5
hipertensos	48	672	95	684	581	765	5
(55,1%).	97	672	130	684	581	765	5
En	298	338	308	349	581	765	5
el	310	338	318	349	581	765	5
estudio	320	338	350	349	581	765	5
de	353	338	363	349	581	765	5
Jaleta	365	338	391	349	581	765	5
et	393	338	402	349	581	765	5
al.	404	338	415	349	581	765	5
las	417	338	428	349	581	765	5
mujeres	431	338	465	349	581	765	5
tenían	467	338	493	349	581	765	5
un	496	338	506	349	581	765	5
riesgo	508	338	533	349	581	765	5
7,69	298	348	316	360	581	765	5
veces	318	348	341	360	581	765	5
mayor	343	348	368	360	581	765	5
para	370	348	389	360	581	765	5
padecer	391	348	425	360	581	765	5
HVI	426	348	440	360	581	765	5
(18)	442	349	452	356	581	765	5
.	452	348	455	360	581	765	5
Otra	457	348	476	360	581	765	5
investigación	478	348	533	360	581	765	5
reporta	298	359	329	370	581	765	5
11,35	333	359	356	370	581	765	5
veces	360	359	383	370	581	765	5
más	387	359	404	370	581	765	5
HVI	408	359	422	370	581	765	5
en	426	359	436	370	581	765	5
el	440	359	448	370	581	765	5
sexo	452	359	470	370	581	765	5
femenino	474	359	514	370	581	765	5
que	518	359	533	370	581	765	5
en	298	370	308	381	581	765	5
los	311	370	323	381	581	765	5
varones	326	370	358	381	581	765	5
(18)	362	371	372	377	581	765	5
.	372	370	375	381	581	765	5
Luque	378	370	404	381	581	765	5
et	407	370	416	381	581	765	5
al.	419	370	430	381	581	765	5
encontraron	434	370	485	381	581	765	5
una	489	370	504	381	581	765	5
mayor	507	370	533	381	581	765	5
frecuencia	298	381	342	392	581	765	5
en	346	381	356	392	581	765	5
las	360	381	371	392	581	765	5
mujeres	375	381	409	392	581	765	5
(66,6	413	381	434	392	581	765	5
%),	438	381	450	392	581	765	5
en	454	381	464	392	581	765	5
comparación	468	381	522	392	581	765	5
al	525	381	533	392	581	765	5
sexo	298	392	316	403	581	765	5
masculino	321	392	363	403	581	765	5
(42,4	368	392	390	403	581	765	5
(26)	409	392	418	399	581	765	5
.	418	392	422	403	581	765	5
Jafary	427	392	453	403	581	765	5
et	458	392	467	403	581	765	5
al.	471	392	483	403	581	765	5
reportaron	488	392	533	403	581	765	5
valores	298	402	328	414	581	765	5
más	330	402	346	414	581	765	5
bajos	349	402	371	414	581	765	5
de	373	402	383	414	581	765	5
HVI	386	402	400	414	581	765	5
tanto	402	402	425	414	581	765	5
en	427	402	437	414	581	765	5
mujeres	439	402	473	414	581	765	5
(21,9	475	402	497	414	581	765	5
%)	499	402	508	414	581	765	5
como	511	402	533	414	581	765	5
en	298	413	308	424	581	765	5
los	312	413	324	424	581	765	5
varones	328	413	360	424	581	765	5
(2,5	364	413	381	424	581	765	5
%),	386	413	398	424	581	765	5
con	402	413	417	424	581	765	5
predominancia	421	413	484	424	581	765	5
en	488	413	498	424	581	765	5
el	502	413	510	424	581	765	5
sexo	514	413	533	424	581	765	5
femenino	298	424	337	435	581	765	5
(25)	340	425	350	431	581	765	5
.	350	424	354	435	581	765	5
En	357	424	367	435	581	765	5
nuestra,	370	424	405	435	581	765	5
la	409	424	416	435	581	765	5
HVI	420	424	434	435	581	765	5
mostró	437	424	466	435	581	765	5
una	470	424	485	435	581	765	5
frecuencia	488	424	533	435	581	765	5
similar	298	435	326	446	581	765	5
en	329	435	339	446	581	765	5
hombre	342	435	374	446	581	765	5
y	377	435	381	446	581	765	5
en	384	435	394	446	581	765	5
mujeres.	397	435	434	446	581	765	5
En	298	456	307	468	581	765	5
580	310	456	324	468	581	765	5
pacientes	327	456	366	468	581	765	5
hipertensos	369	456	415	468	581	765	5
con	418	456	432	468	581	765	5
edad	435	456	455	468	581	765	5
igual	458	456	477	468	581	765	5
o	480	456	485	468	581	765	5
mayor	488	456	513	468	581	765	5
a	516	456	521	468	581	765	5
50	523	456	533	468	581	765	5
años	298	467	316	478	581	765	5
se	319	467	327	478	581	765	5
reporta	330	467	360	478	581	765	5
una	363	467	377	478	581	765	5
prevalencia	380	467	427	478	581	765	5
de	430	467	440	478	581	765	5
HVI	443	467	456	478	581	765	5
del	459	467	472	478	581	765	5
56,40	474	467	497	478	581	765	5
%	500	467	505	478	581	765	5
(26)	508	468	517	475	581	765	5
.	517	467	520	478	581	765	5
En	523	467	533	478	581	765	5
nuestro	298	478	328	489	581	765	5
estudio	331	478	361	489	581	765	5
la	364	478	372	489	581	765	5
incidencia	375	478	416	489	581	765	5
en	420	478	430	489	581	765	5
ese	433	478	447	489	581	765	5
mismo	450	478	476	489	581	765	5
grupo	480	478	503	489	581	765	5
fue	506	478	519	489	581	765	5
de	523	478	533	489	581	765	5
94,26	298	489	320	500	581	765	5
%,	323	489	332	500	581	765	5
y	335	489	339	500	581	765	5
en	342	489	352	500	581	765	5
personas	355	489	390	500	581	765	5
de	396	489	406	500	581	765	5
60	409	489	419	500	581	765	5
a	422	489	427	500	581	765	5
más	430	489	445	500	581	765	5
años	449	489	467	500	581	765	5
fue	470	489	483	500	581	765	5
de	486	489	496	500	581	765	5
77,00	499	489	521	500	581	765	5
%,	524	489	533	500	581	765	5
lo	298	500	305	511	581	765	5
que	308	500	323	511	581	765	5
demuestra	326	500	369	511	581	765	5
que	372	500	387	511	581	765	5
los	390	500	401	511	581	765	5
hipertensos	404	500	451	511	581	765	5
que	454	500	468	511	581	765	5
viven	472	500	493	511	581	765	5
en	496	500	506	511	581	765	5
altura	509	500	533	511	581	765	5
pertenecen	298	510	344	522	581	765	5
mayoritariamente	350	510	423	522	581	765	5
a	429	510	434	522	581	765	5
una	441	510	455	522	581	765	5
población	462	510	501	522	581	765	5
adulta	507	510	533	522	581	765	5
mayor.	298	521	325	532	581	765	5
La	298	543	307	554	581	765	5
prevalencia	309	543	356	554	581	765	5
de	358	543	368	554	581	765	5
HVI	371	543	384	554	581	765	5
aumenta	387	543	422	554	581	765	5
con	425	543	439	554	581	765	5
la	441	543	448	554	581	765	5
severidad	451	543	490	554	581	765	5
de	492	543	502	554	581	765	5
la	504	543	512	554	581	765	5
HTA,	514	543	533	554	581	765	5
la	298	554	305	565	581	765	5
edad	308	554	328	565	581	765	5
y	331	554	335	565	581	765	5
la	338	554	345	565	581	765	5
obesidad.	348	554	387	565	581	765	5
Se	393	554	402	565	581	765	5
reporta	405	554	435	565	581	765	5
una	438	554	453	565	581	765	5
incidencia	456	554	497	565	581	765	5
del	500	554	512	565	581	765	5
20	515	554	525	565	581	765	5
%	528	554	533	565	581	765	5
en	298	564	307	576	581	765	5
casos	311	564	332	576	581	765	5
leves	335	564	355	576	581	765	5
de	358	564	368	576	581	765	5
hipertensión	371	564	422	576	581	765	5
hasta	425	564	446	576	581	765	5
el	449	564	457	576	581	765	5
100	460	564	474	576	581	765	5
%	477	564	483	576	581	765	5
en	486	564	496	576	581	765	5
casos	499	564	520	576	581	765	5
de	523	564	533	576	581	765	5
hipertensión	298	575	348	586	581	765	5
severa	350	575	376	586	581	765	5
o	377	575	382	586	581	765	5
complicada	384	575	430	586	581	765	5
(27)	432	576	441	583	581	765	5
.	441	575	444	586	581	765	5
Otro	446	575	464	586	581	765	5
estudio	466	575	495	586	581	765	5
encontró	497	575	533	586	581	765	5
frecuencias	298	586	344	597	581	765	5
más	347	586	363	597	581	765	5
bajas	366	586	387	597	581	765	5
en	390	586	400	597	581	765	5
HTA	403	586	418	597	581	765	5
leve,	421	586	441	597	581	765	5
moderada	444	586	484	597	581	765	5
y	487	586	491	597	581	765	5
severa	494	586	520	597	581	765	5
en	523	586	533	597	581	765	5
19	298	597	307	608	581	765	5
%,	310	597	319	608	581	765	5
7,5	322	597	334	608	581	765	5
%	337	597	343	608	581	765	5
y	346	597	350	608	581	765	5
3,5	353	597	366	608	581	765	5
%,	369	597	378	608	581	765	5
respectivamente	380	597	448	608	581	765	5
(28)	451	598	460	604	581	765	5
.	460	597	464	608	581	765	5
Nuestro	469	597	501	608	581	765	5
estudio	503	597	533	608	581	765	5
contrasta	298	608	336	619	581	765	5
con	339	608	353	619	581	765	5
lo	356	608	364	619	581	765	5
anterior,	367	608	401	619	581	765	5
porque	404	608	433	619	581	765	5
muestra	436	608	468	619	581	765	5
un	472	608	481	619	581	765	5
aumento	485	608	520	619	581	765	5
de	523	608	533	619	581	765	5
la	298	618	305	630	581	765	5
incidencia	309	618	350	630	581	765	5
de	355	618	365	630	581	765	5
HVI	369	618	383	630	581	765	5
con	387	618	401	630	581	765	5
el	406	618	413	630	581	765	5
incremento	418	618	464	630	581	765	5
de	468	618	478	630	581	765	5
la	482	618	490	630	581	765	5
severidad	494	618	533	630	581	765	5
de	298	629	308	640	581	765	5
HTA,	312	629	331	640	581	765	5
lo	335	629	342	640	581	765	5
cual	347	629	364	640	581	765	5
podría	368	629	393	640	581	765	5
estar	398	629	418	640	581	765	5
relacionado	422	629	470	640	581	765	5
con	474	629	488	640	581	765	5
el	492	629	500	640	581	765	5
control	504	629	533	640	581	765	5
inadecuado	298	640	344	651	581	765	5
de	347	640	357	651	581	765	5
la	361	640	368	651	581	765	5
presión	372	640	401	651	581	765	5
arterial	405	640	435	651	581	765	5
que	438	640	453	651	581	765	5
alcanza	457	640	487	651	581	765	5
al	491	640	498	651	581	765	5
50,00	502	640	524	651	581	765	5
%	528	640	533	651	581	765	5
de	298	651	308	662	581	765	5
los	310	651	321	662	581	765	5
pacientes.	324	651	366	662	581	765	5
Khaznadar	298	672	340	684	581	765	5
et	344	672	353	684	581	765	5
al.	358	672	368	684	581	765	5
(28)	373	673	383	680	581	765	5
encontraron	387	672	436	684	581	765	5
hipertrofia	441	672	484	684	581	765	5
ventricular	489	672	533	684	581	765	5
https://doi.org/10.24265/horizmed.2020.v20n2.02	307	723	514	735	581	765	5
Caracterización	131	29	194	40	581	765	6
de	196	29	206	40	581	765	6
la	209	29	216	40	581	765	6
hipertrofia	219	29	261	40	581	765	6
ventricular	264	29	308	40	581	765	6
izquierda	310	29	348	40	581	765	6
en	350	29	360	40	581	765	6
pacientes	363	29	401	40	581	765	6
hipertensos	404	29	450	40	581	765	6
izquierda	48	78	86	90	581	765	6
concéntrica	89	78	136	90	581	765	6
en	139	78	149	90	581	765	6
10	152	78	161	90	581	765	6
%	164	78	170	90	581	765	6
y	173	78	177	90	581	765	6
excéntrica	180	78	223	90	581	765	6
en	226	78	236	90	581	765	6
20	239	78	248	90	581	765	6
%	251	78	256	90	581	765	6
de	259	78	269	90	581	765	6
los	272	78	283	90	581	765	6
pacientes.	48	89	90	100	581	765	6
En	95	89	105	100	581	765	6
nuestra	109	89	139	100	581	765	6
serie	144	89	164	100	581	765	6
encontramos	168	89	220	100	581	765	6
un	225	89	235	100	581	765	6
porcentaje	239	89	283	100	581	765	6
elevado	48	100	80	111	581	765	6
de	82	100	92	111	581	765	6
HVI	95	100	109	111	581	765	6
concéntrica	112	100	159	111	581	765	6
ya	162	100	171	111	581	765	6
que	174	100	189	111	581	765	6
más	192	100	208	111	581	765	6
de	210	100	220	111	581	765	6
la	223	100	231	111	581	765	6
mitad	233	100	257	111	581	765	6
de	260	100	269	111	581	765	6
los	272	100	283	111	581	765	6
pacientes	48	111	87	122	581	765	6
hipertensos	91	111	138	122	581	765	6
la	142	111	149	122	581	765	6
presentaron.	153	111	205	122	581	765	6
Un	210	111	220	122	581	765	6
estudio	225	111	254	122	581	765	6
previo	258	111	283	122	581	765	6
refiere	48	122	75	133	581	765	6
que	80	122	95	133	581	765	6
los	99	122	110	133	581	765	6
cambios	115	122	148	133	581	765	6
geométricos	152	122	201	133	581	765	6
concéntricos	206	122	257	133	581	765	6
están	262	122	283	133	581	765	6
relacionados	48	132	99	144	581	765	6
con	102	132	116	144	581	765	6
el	120	132	127	144	581	765	6
de	161	132	171	144	581	765	6
adiposidad	174	132	217	144	581	765	6
(29)	220	133	230	140	581	765	6
;	230	132	233	144	581	765	6
es	236	132	245	144	581	765	6
probable	248	132	283	144	581	765	6
que	48	143	63	154	581	765	6
este	67	143	84	154	581	765	6
factor	87	143	112	154	581	765	6
sea	115	143	128	154	581	765	6
el	132	143	140	154	581	765	6
responsable	143	143	191	154	581	765	6
de	194	143	204	154	581	765	6
la	208	143	215	154	581	765	6
HVI	219	143	233	154	581	765	6
concéntrica	236	143	283	154	581	765	6
encontrada	48	154	94	165	581	765	6
en	96	154	106	165	581	765	6
un	108	154	118	165	581	765	6
alto	121	154	137	165	581	765	6
porcentaje	139	154	183	165	581	765	6
en	186	154	195	165	581	765	6
nuestra	198	154	228	165	581	765	6
casuística.	230	154	273	165	581	765	6
La	48	176	57	187	581	765	6
diabetes	59	176	94	187	581	765	6
mellitus	96	176	129	187	581	765	6
(DM)	131	176	150	187	581	765	6
es	152	176	160	187	581	765	6
un	162	176	172	187	581	765	6
factor	174	176	198	187	581	765	6
de	200	176	210	187	581	765	6
riesgo	212	176	236	187	581	765	6
importante	238	176	283	187	581	765	6
para	48	186	66	198	581	765	6
la	70	186	77	198	581	765	6
aparición	80	186	118	198	581	765	6
de	121	186	131	198	581	765	6
HVI	134	186	148	198	581	765	6
y	151	186	156	198	581	765	6
su	159	186	168	198	581	765	6
prevalencia	171	186	218	198	581	765	6
puede	221	186	246	198	581	765	6
alcanzar	249	186	283	198	581	765	6
hasta	48	197	70	208	581	765	6
el	72	197	79	208	581	765	6
70	82	197	91	208	581	765	6
%	93	197	99	208	581	765	6
en	101	197	110	208	581	765	6
personas	113	197	148	208	581	765	6
con	150	197	164	208	581	765	6
DM	166	197	178	208	581	765	6
tipo	180	197	196	208	581	765	6
2	198	197	203	208	581	765	6
(30)	205	198	214	205	581	765	6
.	214	197	218	208	581	765	6
En	220	197	230	208	581	765	6
nuestra	232	197	262	208	581	765	6
serie	264	197	283	208	581	765	6
se	48	208	57	219	581	765	6
encontró	60	208	96	219	581	765	6
HVI	100	208	114	219	581	765	6
en	118	208	127	219	581	765	6
el	131	208	139	219	581	765	6
76,92	142	208	165	219	581	765	6
%	168	208	174	219	581	765	6
de	177	208	187	219	581	765	6
pacientes	191	208	230	219	581	765	6
diabéticos	234	208	275	219	581	765	6
e	279	208	283	219	581	765	6
hipertensos.	48	219	98	230	581	765	6
De	48	240	59	252	581	765	6
acuerdo	65	240	99	252	581	765	6
a	106	240	110	252	581	765	6
la	117	240	125	252	581	765	6
edad,	131	240	155	252	581	765	6
al	162	240	169	252	581	765	6
sexo,	176	240	198	252	581	765	6
a	205	240	209	252	581	765	6
la	216	240	224	252	581	765	6
duración	230	240	267	252	581	765	6
de	273	240	283	252	581	765	6
la	48	251	56	262	581	765	6
hipertensión,	64	251	121	262	581	765	6
al	129	251	137	262	581	765	6
cumplimiento	145	251	203	262	581	765	6
del	211	251	224	262	581	765	6
tratamiento	233	251	283	262	581	765	6
antihipertensivo	48	262	117	273	581	765	6
instalado	120	262	159	273	581	765	6
y	162	262	167	273	581	765	6
la	170	262	178	273	581	765	6
severidad	181	262	222	273	581	765	6
de	225	262	235	273	581	765	6
los	238	262	250	273	581	765	6
valores	253	262	283	273	581	765	6
determinarán	48	273	105	284	581	765	6
que	117	273	132	284	581	765	6
el	138	273	146	284	581	765	6
corazón,	152	273	189	284	581	765	6
progresivamente,	195	273	269	284	581	765	6
se	275	273	283	284	581	765	6
hipertrofie	48	284	94	295	581	765	6
y	97	284	102	295	581	765	6
presente	105	284	142	295	581	765	6
disfunción	145	284	188	295	581	765	6
(9)	191	284	198	291	581	765	6
.	198	284	201	295	581	765	6
En	207	284	217	295	581	765	6
la	220	284	228	295	581	765	6
hipertensión	231	284	283	295	581	765	6
temprana	48	294	89	306	581	765	6
y	93	294	98	306	581	765	6
de	102	294	113	306	581	765	6
grado	117	294	141	306	581	765	6
leve	146	294	163	306	581	765	6
no	168	294	178	306	581	765	6
se	182	294	191	306	581	765	6
observa	196	294	228	306	581	765	6
la	233	294	241	306	581	765	6
HVI	245	294	259	306	581	765	6
cuya	264	294	283	306	581	765	6
primera	48	305	81	316	581	765	6
manifestación	87	305	146	316	581	765	6
es	151	305	160	316	581	765	6
la	165	305	173	316	581	765	6
disfunción	178	305	222	316	581	765	6
diastólica	227	305	268	316	581	765	6
(9)	273	306	280	313	581	765	6
.	280	305	283	316	581	765	6
Kuznetson	48	316	89	327	581	765	6
et	92	316	100	327	581	765	6
al.	103	316	114	327	581	765	6
reportaron	117	316	160	327	581	765	6
una	163	316	177	327	581	765	6
prevalencia	180	316	227	327	581	765	6
de	230	316	240	327	581	765	6
disfunción	242	316	283	327	581	765	6
diastólica	48	327	87	338	581	765	6
de	91	327	101	338	581	765	6
27,3	106	327	123	338	581	765	6
%	128	327	133	338	581	765	6
a	138	327	142	338	581	765	6
34,7	147	327	164	338	581	765	6
%,	169	327	178	338	581	765	6
cuya	182	327	201	338	581	765	6
variabilidad	205	327	253	338	581	765	6
estuvo	257	327	283	338	581	765	6
influida	48	338	78	349	581	765	6
por	80	338	93	349	581	765	6
las	94	338	105	349	581	765	6
características	107	338	166	349	581	765	6
de	167	338	177	349	581	765	6
la	178	338	186	349	581	765	6
población	187	338	226	349	581	765	6
(31)	228	338	237	345	581	765	6
.	237	338	240	349	581	765	6
Khaznadar	241	338	283	349	581	765	6
et	48	348	57	360	581	765	6
al.	62	348	73	360	581	765	6
(2018)	78	348	103	360	581	765	6
evaluaron	109	348	148	360	581	765	6
a	154	348	158	360	581	765	6
200	164	348	178	360	581	765	6
pacientes	183	348	222	360	581	765	6
hipertensos	227	348	274	360	581	765	6
y	279	348	283	360	581	765	6
encontraron	48	359	97	370	581	765	6
disfunción	102	359	143	370	581	765	6
diastólica	147	359	186	370	581	765	6
del	191	359	203	370	581	765	6
VI	208	359	215	370	581	765	6
en	220	359	230	370	581	765	6
27	234	359	244	370	581	765	6
%	248	359	253	370	581	765	6
de	258	359	268	370	581	765	6
los	272	359	283	370	581	765	6
casos	48	370	69	381	581	765	6
(28)	72	371	81	377	581	765	6
.	81	370	84	381	581	765	6
Kane	86	370	106	381	581	765	6
et	108	370	116	381	581	765	6
al.,	118	370	132	381	581	765	6
al	134	370	142	381	581	765	6
evaluar	144	370	174	381	581	765	6
2042	176	370	195	381	581	765	6
pacientes	197	370	235	381	581	765	6
de	237	370	247	381	581	765	6
45	249	370	259	381	581	765	6
a	261	370	266	381	581	765	6
más	268	370	283	381	581	765	6
años	48	381	66	392	581	765	6
de	70	381	79	392	581	765	6
edad,	83	381	106	392	581	765	6
encontraron	109	381	158	392	581	765	6
una	161	381	176	392	581	765	6
prevalencia	179	381	226	392	581	765	6
de	229	381	239	392	581	765	6
disfunción	242	381	283	392	581	765	6
diastólica	48	392	87	403	581	765	6
de	91	392	101	403	581	765	6
33,8	105	392	122	403	581	765	6
%	126	392	132	403	581	765	6
que	136	392	151	403	581	765	6
se	155	392	163	403	581	765	6
incrementó	167	392	213	403	581	765	6
al	217	392	225	403	581	765	6
39,2	229	392	246	403	581	765	6
%	250	392	256	403	581	765	6
en	260	392	270	403	581	765	6
un	274	392	283	403	581	765	6
seguimiento	48	402	97	414	581	765	6
de	100	402	110	414	581	765	6
cuatro	112	402	138	414	581	765	6
años,	141	402	162	414	581	765	6
la	165	402	172	414	581	765	6
edad	175	402	194	414	581	765	6
se	197	402	206	414	581	765	6
consideró	208	402	247	414	581	765	6
como	249	402	271	414	581	765	6
un	274	402	283	414	581	765	6
factor	48	413	73	424	581	765	6
predictivo	76	413	117	424	581	765	6
evidente	120	413	155	424	581	765	6
de	159	413	169	424	581	765	6
empeoramiento	172	413	236	424	581	765	6
a	239	413	244	424	581	765	6
partir	247	413	270	424	581	765	6
de	274	413	283	424	581	765	6
los	48	424	59	435	581	765	6
65	63	424	72	435	581	765	6
años	76	424	94	435	581	765	6
(32)	97	425	107	431	581	765	6
.	107	424	110	435	581	765	6
En	114	424	123	435	581	765	6
nuestro	127	424	157	435	581	765	6
estudio	161	424	190	435	581	765	6
se	194	424	202	435	581	765	6
encontró	206	424	242	435	581	765	6
un	245	424	255	435	581	765	6
mayor	258	424	283	435	581	765	6
riesgo	48	435	72	446	581	765	6
de	77	435	86	446	581	765	6
disfunción	91	435	132	446	581	765	6
diastólica	136	435	175	446	581	765	6
en	180	435	189	446	581	765	6
pacientes	194	435	233	446	581	765	6
hipertensos	237	435	283	446	581	765	6
con	48	446	62	457	581	765	6
HVI	65	446	79	457	581	765	6
(OR=2,92;	81	446	121	457	581	765	6
IC	123	446	131	457	581	765	6
95	134	446	143	457	581	765	6
%:	146	446	154	457	581	765	6
1,58	157	446	174	457	581	765	6
-5,38).	177	446	204	457	581	765	6
Una	48	467	64	478	581	765	6
limitación	72	467	112	478	581	765	6
del	121	467	133	478	581	765	6
trabajo	142	467	172	478	581	765	6
fue	180	467	193	478	581	765	6
que	202	467	216	478	581	765	6
solamente	225	467	266	478	581	765	6
se	275	467	283	478	581	765	6
circunscribió	48	478	100	489	581	765	6
al	103	478	110	489	581	765	6
hospital	113	478	145	489	581	765	6
donde	148	478	172	489	581	765	6
se	175	478	184	489	581	765	6
realizó	187	478	214	489	581	765	6
la	217	478	225	489	581	765	6
investigación,	228	478	283	489	581	765	6
por	48	489	62	500	581	765	6
lo	66	489	73	500	581	765	6
que	78	489	93	500	581	765	6
su	97	489	105	500	581	765	6
nivel	110	489	129	500	581	765	6
de	134	489	143	500	581	765	6
inferencia	148	489	189	500	581	765	6
se	193	489	202	500	581	765	6
debería	206	489	236	500	581	765	6
tomar	241	489	265	500	581	765	6
con	269	489	283	500	581	765	6
cautela.	48	500	81	511	581	765	6
En	48	521	58	532	581	765	6
conclusión,	63	521	108	532	581	765	6
se	113	521	122	532	581	765	6
encontró	127	521	163	532	581	765	6
una	167	521	182	532	581	765	6
alta	187	521	203	532	581	765	6
frecuencia	207	521	250	532	581	765	6
de	255	521	265	532	581	765	6
HVI	270	521	283	532	581	765	6
severa	48	532	74	543	581	765	6
en	76	532	86	543	581	765	6
pacientes	88	532	127	543	581	765	6
hipertensos	129	532	176	543	581	765	6
que	178	532	193	543	581	765	6
habitan	195	532	225	543	581	765	6
en	227	532	237	543	581	765	6
altura,	239	532	266	543	581	765	6
que	269	532	283	543	581	765	6
se	48	543	57	554	581	765	6
presentó	59	543	94	554	581	765	6
con	96	543	111	554	581	765	6
mayor	113	543	138	554	581	765	6
frecuencia	140	543	183	554	581	765	6
en	185	543	195	554	581	765	6
personas	197	543	232	554	581	765	6
de	235	543	244	554	581	765	6
60	247	543	256	554	581	765	6
años	258	543	276	554	581	765	6
a	279	543	283	554	581	765	6
más,	48	554	67	565	581	765	6
de	70	554	80	565	581	765	6
sexo	83	554	101	565	581	765	6
femenino	104	554	142	565	581	765	6
y	144	554	149	565	581	765	6
con	152	554	166	565	581	765	6
sobrepeso	169	554	209	565	581	765	6
y	212	554	216	565	581	765	6
obesidad.	219	554	258	565	581	765	6
En	261	554	271	565	581	765	6
un	274	554	283	565	581	765	6
elevado	48	564	80	576	581	765	6
porcentaje,	82	564	129	576	581	765	6
la	131	564	139	576	581	765	6
HVI	141	564	155	576	581	765	6
se	157	564	165	576	581	765	6
asoció	167	564	192	576	581	765	6
a	195	564	199	576	581	765	6
disfunción	201	564	243	576	581	765	6
diastólica	245	564	283	576	581	765	6
y	48	575	53	586	581	765	6
existe	56	575	80	586	581	765	6
casi	84	575	99	586	581	765	6
tres	103	575	119	586	581	765	6
veces	122	575	145	586	581	765	6
más	148	575	164	586	581	765	6
riesgo	168	575	192	586	581	765	6
de	195	575	205	586	581	765	6
DDVI	209	575	228	586	581	765	6
en	231	575	241	586	581	765	6
pacientes	245	575	283	586	581	765	6
hipertensos	48	586	95	597	581	765	6
con	99	586	113	597	581	765	6
HVI,	117	586	134	597	581	765	6
en	139	586	148	597	581	765	6
comparación	153	586	204	597	581	765	6
con	208	586	223	597	581	765	6
quienes	227	586	258	597	581	765	6
no	262	586	272	597	581	765	6
la	276	586	283	597	581	765	6
padecen.	48	597	85	608	581	765	6
Contribuciones	48	619	111	630	581	765	6
de	115	619	126	630	581	765	6
autoría:	130	619	163	630	581	765	6
ADL	167	618	183	630	581	765	6
diseño	186	618	212	630	581	765	6
la	216	618	224	630	581	765	6
investigación,	228	618	283	630	581	765	6
recolecto,	48	629	90	640	581	765	6
proceso	93	629	125	640	581	765	6
y	128	629	133	640	581	765	6
analizo	137	629	165	640	581	765	6
los	169	629	180	640	581	765	6
datos;	184	629	209	640	581	765	6
redacto,	213	629	247	640	581	765	6
reviso	251	629	275	640	581	765	6
y	279	629	283	640	581	765	6
aprobó	48	640	76	651	581	765	6
el	79	640	86	651	581	765	6
manuscrito	89	640	133	651	581	765	6
final.	136	640	156	651	581	765	6
Fuentes	48	662	81	673	581	765	6
de	84	662	95	673	581	765	6
financiamiento:	98	662	163	673	581	765	6
El	166	662	174	673	581	765	6
artículo	177	662	208	673	581	765	6
ha	211	662	220	673	581	765	6
sido	223	662	239	673	581	765	6
financiado	242	662	283	673	581	765	6
por	48	672	62	684	581	765	6
el	64	672	72	684	581	765	6
autor.	74	672	98	684	581	765	6
Horiz	74	723	95	735	581	765	6
Med	97	723	114	735	581	765	6
(Lima)	116	723	142	735	581	765	6
2020;	145	723	167	735	581	765	6
20(2):	170	723	194	735	581	765	6
e1222	197	723	221	735	581	765	6
Conflictos	298	79	339	90	581	765	6
de	343	79	354	90	581	765	6
interés:	358	79	391	90	581	765	6
El	395	78	402	90	581	765	6
autor	406	78	428	90	581	765	6
declara	432	78	462	90	581	765	6
no	466	78	476	90	581	765	6
tener	480	78	502	90	581	765	6
ningún	506	78	533	90	581	765	6
conflicto	298	89	333	100	581	765	6
de	335	89	345	100	581	765	6
interés.	347	89	379	100	581	765	6
REFERENCIAS	298	111	354	122	581	765	6
BIBLIOGRAFICAS	356	111	424	122	581	765	6
1.	298	132	304	142	581	765	6
2.	298	171	304	181	581	765	6
3.	298	190	304	200	581	765	6
4.	298	219	304	229	581	765	6
5.	298	247	304	257	581	765	6
6.	298	276	304	286	581	765	6
7.	298	343	304	353	581	765	6
8.	298	391	304	401	581	765	6
9.	298	420	304	430	581	765	6
10.	298	478	308	488	581	765	6
11.	298	535	308	545	581	765	6
12.	298	564	308	574	581	765	6
13.	298	593	308	603	581	765	6
14.	298	651	308	661	581	765	6
15.	298	670	308	680	581	765	6
Adebayo	313	132	341	142	581	765	6
RA,	344	132	355	142	581	765	6
Bamikole	358	132	388	142	581	765	6
OJ,	391	132	403	142	581	765	6
Balogun	406	132	432	142	581	765	6
MO,	435	132	447	142	581	765	6
Akintomide	450	132	488	142	581	765	6
AO,	490	132	502	142	581	765	6
Adeyeye	505	132	533	142	581	765	6
VO,	313	142	325	152	581	765	6
Bisiriyu	330	142	354	152	581	765	6
LA,	359	142	370	152	581	765	6
et	375	142	382	152	581	765	6
al.	387	142	396	152	581	765	6
Echocardiographic	401	142	462	152	581	765	6
assessment	467	142	504	152	581	765	6
of	509	142	516	152	581	765	6
left	521	142	533	152	581	765	6
ventricular	313	151	349	161	581	765	6
geometric	356	151	390	161	581	765	6
patterns	396	151	424	161	581	765	6
in	431	151	437	161	581	765	6
hypertensive	443	151	486	161	581	765	6
patients	493	151	520	161	581	765	6
in	527	151	533	161	581	765	6
Nigeria.	313	161	339	171	581	765	6
Clin	342	161	354	171	581	765	6
Med	357	161	370	171	581	765	6
Insights	373	161	398	171	581	765	6
Cardiol.	400	161	427	171	581	765	6
2013;	429	161	448	171	581	765	6
7:	450	161	457	171	581	765	6
161-7.	459	161	480	171	581	765	6
Águila-Marín	313	171	354	181	581	765	6
J.	356	171	363	181	581	765	6
Hipertrofia	365	171	401	181	581	765	6
ventricular	403	171	440	181	581	765	6
izquierda:	442	171	476	181	581	765	6
parte	479	171	496	181	581	765	6
I.	499	171	503	181	581	765	6
Rev	506	171	517	181	581	765	6
Med	520	171	533	181	581	765	6
Inv.	313	180	324	190	581	765	6
2013;	327	180	345	190	581	765	6
1:	347	180	354	190	581	765	6
25-30.	356	180	378	190	581	765	6
Valarezo-Sevilla	313	190	366	200	581	765	6
D,	374	190	382	200	581	765	6
Pasmiño-Martínez	390	190	449	200	581	765	6
A,	457	190	464	200	581	765	6
Morales-Mora	473	190	517	200	581	765	6
N.	525	190	533	200	581	765	6
Prevalencia	313	199	351	209	581	765	6
de	355	199	363	209	581	765	6
hipertrofia	367	199	403	209	581	765	6
ventricular	407	199	444	209	581	765	6
en	448	199	456	209	581	765	6
pacientes	460	199	492	209	581	765	6
diabéticos.	496	199	533	209	581	765	6
Rev	313	209	324	219	581	765	6
Per	327	209	337	219	581	765	6
Med	340	209	353	219	581	765	6
Exp	356	209	367	219	581	765	6
Salud	370	209	388	219	581	765	6
Pública.	390	209	417	219	581	765	6
2013;	420	209	438	219	581	765	6
30(1):	441	209	461	219	581	765	6
69-72.	463	209	484	219	581	765	6
Castello	313	219	340	229	581	765	6
R.	342	219	349	229	581	765	6
La	351	219	359	229	581	765	6
importancia	361	219	401	229	581	765	6
pronóstica	404	219	439	229	581	765	6
de	441	219	449	229	581	765	6
la	451	219	457	229	581	765	6
geometría	460	219	494	229	581	765	6
ventricular	496	219	533	229	581	765	6
izquierda:	313	228	347	238	581	765	6
¿fantasía	351	228	380	238	581	765	6
o	384	228	388	238	581	765	6
realidad?.	392	228	425	238	581	765	6
Rev	429	228	441	238	581	765	6
Esp	445	228	456	238	581	765	6
Cardiol.	460	228	487	238	581	765	6
2009;	491	228	509	238	581	765	6
62(3):	513	228	533	238	581	765	6
235-8.	313	238	334	248	581	765	6
Koren	313	247	331	257	581	765	6
M,	336	247	344	257	581	765	6
Ulin	350	247	362	257	581	765	6
RJ,	368	247	378	257	581	765	6
Koren	383	247	402	257	581	765	6
AT,	407	247	416	257	581	765	6
Laragh	421	247	443	257	581	765	6
JH,	448	247	459	257	581	765	6
Devereaux	464	247	498	257	581	765	6
RB.	504	247	514	257	581	765	6
Left	520	247	533	257	581	765	6
ventricular	313	257	348	267	581	765	6
mass	351	257	366	267	581	765	6
change	369	257	392	267	581	765	6
during	394	257	415	267	581	765	6
treatment	417	257	450	267	581	765	6
and	453	257	465	267	581	765	6
outcome	467	257	495	267	581	765	6
in	498	257	504	267	581	765	6
patients	507	257	533	267	581	765	6
with	313	267	327	277	581	765	6
essential	329	267	357	277	581	765	6
hypertension.	360	267	404	277	581	765	6
Am	406	267	416	277	581	765	6
J	418	267	422	277	581	765	6
Hypertens.	424	267	459	277	581	765	6
2002;	461	267	479	277	581	765	6
15(12):	481	267	504	277	581	765	6
1021-8.	506	267	530	277	581	765	6
Lang	313	276	328	286	581	765	6
RM,	333	276	345	286	581	765	6
Bierig	350	276	369	286	581	765	6
M,	374	276	382	286	581	765	6
Devereux	387	276	418	286	581	765	6
RB,	423	276	434	286	581	765	6
Flachskampf	439	276	481	286	581	765	6
FA,	485	276	496	286	581	765	6
Foster	500	276	521	286	581	765	6
E,	526	276	533	286	581	765	6
Pellikka	313	286	339	296	581	765	6
PA,	341	286	351	296	581	765	6
et	353	286	360	296	581	765	6
al.	362	286	371	296	581	765	6
Recommendations	373	286	433	296	581	765	6
for	435	286	445	296	581	765	6
chamber	447	286	476	296	581	765	6
quantification:	478	286	527	296	581	765	6
a	529	286	533	296	581	765	6
report	313	295	334	305	581	765	6
from	336	295	352	305	581	765	6
the	354	295	365	305	581	765	6
American	367	295	398	305	581	765	6
Society	401	295	425	305	581	765	6
of	427	295	434	305	581	765	6
Echocardiography	436	295	495	305	581	765	6
Guidelines	498	295	533	305	581	765	6
and	313	305	325	315	581	765	6
Standards	327	305	359	315	581	765	6
Committee	362	305	398	315	581	765	6
and	401	305	413	315	581	765	6
the	415	305	426	315	581	765	6
Chamber	428	305	457	315	581	765	6
Quantification	459	305	507	315	581	765	6
Writing	509	305	533	315	581	765	6
Group,	313	315	335	325	581	765	6
developed	338	315	372	325	581	765	6
in	374	315	380	325	581	765	6
conjunction	382	315	422	325	581	765	6
with	424	315	439	325	581	765	6
the	441	315	452	325	581	765	6
European	454	315	485	325	581	765	6
Association	487	315	524	325	581	765	6
of	526	315	533	325	581	765	6
Echocardiography,	313	324	374	334	581	765	6
a	376	324	379	334	581	765	6
branch	381	324	404	334	581	765	6
of	406	324	413	334	581	765	6
the	415	324	426	334	581	765	6
European	428	324	459	334	581	765	6
Society	461	324	485	334	581	765	6
of	487	324	494	334	581	765	6
Cardiology.	496	324	533	334	581	765	6
J	313	334	316	344	581	765	6
Am	318	334	329	344	581	765	6
Soc	331	334	342	344	581	765	6
Echocardiogr.	345	334	390	344	581	765	6
2005;	392	334	410	344	581	765	6
18(12):	413	334	437	344	581	765	6
1440-63.	439	334	468	344	581	765	6
Cunha	313	343	333	353	581	765	6
DM,	338	343	351	353	581	765	6
Batista	356	343	379	353	581	765	6
da	385	343	393	353	581	765	6
Cunha	398	343	418	353	581	765	6
A,	423	343	430	353	581	765	6
de	436	343	444	353	581	765	6
Andrade	449	343	476	353	581	765	6
Martins	482	343	506	353	581	765	6
W,	511	343	519	353	581	765	6
de	525	343	533	353	581	765	6
Freitas	313	353	336	363	581	765	6
Pinheiro	338	353	366	363	581	765	6
LA,	368	353	379	363	581	765	6
Martins	382	353	406	363	581	765	6
Romêo	409	353	431	363	581	765	6
LJ,	434	353	444	363	581	765	6
Vilela	447	353	465	363	581	765	6
de	468	353	476	363	581	765	6
Moraes	479	353	502	363	581	765	6
A,	505	353	512	363	581	765	6
et	514	353	521	363	581	765	6
al.	524	353	533	363	581	765	6
Echocardiographic	313	363	374	373	581	765	6
assessment	378	363	416	373	581	765	6
of	420	363	427	373	581	765	6
the	431	363	442	373	581	765	6
different	446	363	476	373	581	765	6
left	480	363	492	373	581	765	6
ventricular	496	363	533	373	581	765	6
geometric	313	372	346	382	581	765	6
in	349	372	355	382	581	765	6
hypertensive	357	372	400	382	581	765	6
patients.	402	372	432	382	581	765	6
Arq	434	372	446	382	581	765	6
Bras	448	372	462	382	581	765	6
cardiol.	464	372	490	382	581	765	6
2001;	492	372	511	382	581	765	6
76(1):	513	372	533	382	581	765	6
22-8.	313	382	330	392	581	765	6
Kinno	313	391	331	401	581	765	6
M,	335	391	343	401	581	765	6
Waller	347	391	368	401	581	765	6
A,	371	391	379	401	581	765	6
Gardin	382	391	405	401	581	765	6
J.	409	391	415	401	581	765	6
Approaches	418	391	457	401	581	765	6
to	461	391	468	401	581	765	6
echocardiographic	471	391	533	401	581	765	6
assessment	313	401	350	411	581	765	6
of	353	401	360	411	581	765	6
left	363	401	375	411	581	765	6
ventricular	378	401	414	411	581	765	6
mass	417	401	433	411	581	765	6
what	436	401	453	411	581	765	6
does	456	401	471	411	581	765	6
echocardiography	474	401	533	411	581	765	6
add?.	313	411	330	421	581	765	6
Am	332	411	343	421	581	765	6
J	345	411	349	421	581	765	6
Card.	351	411	369	421	581	765	6
2016;	372	411	390	421	581	765	6
1-9.	392	411	406	421	581	765	6
Lang	313	420	328	430	581	765	6
RM,	331	420	344	430	581	765	6
Badano	347	420	371	430	581	765	6
LR,	374	420	385	430	581	765	6
Mar-Avi	388	420	413	430	581	765	6
V,	416	420	422	430	581	765	6
Afilalo	425	420	446	430	581	765	6
J,	449	420	456	430	581	765	6
Armstrong	458	420	493	430	581	765	6
A,	495	420	503	430	581	765	6
Ernande	506	420	533	430	581	765	6
L,	313	430	319	440	581	765	6
et	323	430	330	440	581	765	6
al.	334	430	343	440	581	765	6
Recommendations	347	430	407	440	581	765	6
for	411	430	421	440	581	765	6
cardiac	425	430	449	440	581	765	6
chamber	453	430	482	440	581	765	6
quantification	486	430	533	440	581	765	6
by	313	439	320	449	581	765	6
echocardiography	325	439	384	449	581	765	6
in	389	439	395	449	581	765	6
adults:	400	439	423	449	581	765	6
an	428	439	436	449	581	765	6
update	441	439	464	449	581	765	6
from	469	439	484	449	581	765	6
de	489	439	497	449	581	765	6
American	502	439	533	449	581	765	6
Society	313	449	337	459	581	765	6
of	341	449	348	459	581	765	6
Echocardiography	353	449	412	459	581	765	6
and	416	449	428	459	581	765	6
the	433	449	444	459	581	765	6
European	449	449	480	459	581	765	6
Association	484	449	522	459	581	765	6
of	526	449	533	459	581	765	6
cardiovascular	313	459	361	469	581	765	6
imaging.	364	459	392	469	581	765	6
J	395	459	399	469	581	765	6
Am	401	459	411	469	581	765	6
Soc	414	459	425	469	581	765	6
Echocardiography.	428	459	489	469	581	765	6
2015;	492	459	510	469	581	765	6
28(1):	513	459	533	469	581	765	6
1-39.	313	468	330	478	581	765	6
Nagueh	313	478	337	488	581	765	6
SH,	342	478	353	488	581	765	6
Smiseth	358	478	384	488	581	765	6
OA,	389	478	401	488	581	765	6
Appleton	405	478	435	488	581	765	6
CP,	440	478	450	488	581	765	6
Byrd	455	478	470	488	581	765	6
BF,	474	478	484	488	581	765	6
Dokainish	489	478	521	488	581	765	6
H,	525	478	533	488	581	765	6
Edvardsen	313	487	347	497	581	765	6
T,	350	487	356	497	581	765	6
et	359	487	366	497	581	765	6
al.	369	487	378	497	581	765	6
Recommendations	381	487	442	497	581	765	6
for	445	487	455	497	581	765	6
the	458	487	469	497	581	765	6
evaluation	472	487	508	497	581	765	6
of	511	487	518	497	581	765	6
left	521	487	533	497	581	765	6
ventricular	313	497	349	507	581	765	6
diastolic	354	497	382	507	581	765	6
function	387	497	414	507	581	765	6
by	419	497	426	507	581	765	6
echocardiography:	431	497	493	507	581	765	6
an	497	497	505	507	581	765	6
update	510	497	533	507	581	765	6
from	313	507	328	517	581	765	6
the	331	507	342	517	581	765	6
American	344	507	375	517	581	765	6
Society	377	507	401	517	581	765	6
of	404	507	410	517	581	765	6
Echocardiography	413	507	472	517	581	765	6
and	474	507	486	517	581	765	6
the	488	507	499	517	581	765	6
European	502	507	533	517	581	765	6
Association	313	516	350	526	581	765	6
of	354	516	361	526	581	765	6
Cardiovascular	366	516	415	526	581	765	6
Imaging.	419	516	448	526	581	765	6
J	452	516	455	526	581	765	6
Am	459	516	470	526	581	765	6
Soc	474	516	485	526	581	765	6
Echocardiogr	490	516	533	526	581	765	6
2016;	313	526	331	536	581	765	6
29(4):	333	526	353	536	581	765	6
277-314.	356	526	385	536	581	765	6
Williams	313	535	341	545	581	765	6
B,	344	535	351	545	581	765	6
Mancia	354	535	377	545	581	765	6
G,	380	535	388	545	581	765	6
Spiering	391	535	417	545	581	765	6
W,	421	535	429	545	581	765	6
Agabiti	432	535	455	545	581	765	6
E,	458	535	465	545	581	765	6
Azizi	468	535	483	545	581	765	6
M,	486	535	494	545	581	765	6
Burnier	497	535	522	545	581	765	6
M,	525	535	533	545	581	765	6
et	313	545	320	555	581	765	6
al.	322	545	331	555	581	765	6
Guía	333	545	348	555	581	765	6
ESC/ESH	350	545	379	555	581	765	6
2018	381	545	397	555	581	765	6
sobre	399	545	417	555	581	765	6
el	419	545	426	555	581	765	6
diagnóstico	428	545	466	555	581	765	6
y	468	545	472	555	581	765	6
tratamiento	474	545	514	555	581	765	6
de	516	545	524	555	581	765	6
la	527	545	533	555	581	765	6
hipertensión	313	555	354	565	581	765	6
arterial.	357	555	385	565	581	765	6
Rev	387	555	399	565	581	765	6
Esp	401	555	412	565	581	765	6
Cardiol.	415	555	441	565	581	765	6
2019;	444	555	462	565	581	765	6
72(2):	465	555	485	565	581	765	6
160.e1-78.	487	555	523	565	581	765	6
Mancia	313	564	335	574	581	765	6
G,	337	564	344	574	581	765	6
Fagard	346	564	368	574	581	765	6
R,	370	564	377	574	581	765	6
Narkiewicz	379	564	414	574	581	765	6
K,	416	564	423	574	581	765	6
Redon	425	564	445	574	581	765	6
J,	447	564	453	574	581	765	6
Zanchetti	455	564	486	574	581	765	6
A,	487	564	494	574	581	765	6
Böhm	496	564	514	574	581	765	6
M,	516	564	524	574	581	765	6
et	526	564	533	574	581	765	6
al.	313	574	321	584	581	765	6
Guía	325	574	340	584	581	765	6
de	342	574	350	584	581	765	6
práctica	351	574	378	584	581	765	6
clínica	380	574	401	584	581	765	6
de	403	574	411	584	581	765	6
la	413	574	418	584	581	765	6
ESH/ESC	420	574	448	584	581	765	6
2013	450	574	465	584	581	765	6
para	467	574	481	584	581	765	6
el	483	574	489	584	581	765	6
manejo	491	574	515	584	581	765	6
de	517	574	525	584	581	765	6
la	527	574	533	584	581	765	6
hipertensión	313	583	353	593	581	765	6
arterial.	355	583	382	593	581	765	6
Rev	384	583	395	593	581	765	6
Esp	397	583	408	593	581	765	6
Cardiol.	410	583	436	593	581	765	6
2013;	438	583	456	593	581	765	6
66(10):	458	583	481	593	581	765	6
880.e1-64.	483	583	518	593	581	765	6
Marwick	313	593	340	603	581	765	6
TH,	343	593	355	603	581	765	6
Gillebert	358	593	388	603	581	765	6
TC,	391	593	402	603	581	765	6
Aurigemma	405	593	442	603	581	765	6
G,	445	593	453	603	581	765	6
Chirinos	456	593	483	603	581	765	6
J,	486	593	492	603	581	765	6
Derumeaux	495	593	533	603	581	765	6
G,	313	603	320	613	581	765	6
Galderisi	327	603	357	613	581	765	6
M,	364	603	372	613	581	765	6
et	379	603	385	613	581	765	6
al.	392	603	401	613	581	765	6
Recommendations	408	603	469	613	581	765	6
on	475	603	483	613	581	765	6
the	490	603	501	613	581	765	6
use	508	603	519	613	581	765	6
of	526	603	533	613	581	765	6
echocardiography	313	612	372	622	581	765	6
in	378	612	384	622	581	765	6
adult	389	612	407	622	581	765	6
hypertension:	412	612	458	622	581	765	6
a	464	612	468	622	581	765	6
report	474	612	495	622	581	765	6
from	500	612	516	622	581	765	6
the	522	612	533	622	581	765	6
European	313	622	344	632	581	765	6
Association	349	622	386	632	581	765	6
of	392	622	399	632	581	765	6
Cardiovascular	404	622	453	632	581	765	6
Imaging	459	622	485	632	581	765	6
(EACVI)	490	622	515	632	581	765	6
and	521	622	533	632	581	765	6
the	313	631	324	641	581	765	6
American	328	631	359	641	581	765	6
Society	363	631	387	641	581	765	6
of	392	631	399	641	581	765	6
Echocardiography	403	631	462	641	581	765	6
(ASE).	466	631	487	641	581	765	6
Eur	491	631	502	641	581	765	6
Heart	506	631	525	641	581	765	6
J	529	631	533	641	581	765	6
Cardiovasc	313	641	349	651	581	765	6
Imaging.	351	641	380	651	581	765	6
2015;	382	641	400	651	581	765	6
16(6):	403	641	423	651	581	765	6
577-605.	425	641	454	651	581	765	6
Kahan	313	651	333	661	581	765	6
T,	334	651	340	661	581	765	6
Bergfeldt	342	651	373	661	581	765	6
L.	374	651	381	661	581	765	6
Left	384	651	397	661	581	765	6
ventricular	399	651	435	661	581	765	6
hypertrophy	437	651	478	661	581	765	6
in	479	651	485	661	581	765	6
hypertension:	487	651	533	661	581	765	6
its	313	660	321	670	581	765	6
arrhythmogenic	323	660	376	670	581	765	6
potential.	378	660	411	670	581	765	6
Heart.	414	660	435	670	581	765	6
2005;	438	660	456	670	581	765	6
91(2):	459	660	478	670	581	765	6
250-6.	481	660	502	670	581	765	6
Gonzalez-Juanetey	313	670	376	680	581	765	6
J,	379	670	385	680	581	765	6
Cu-Calvo	388	670	418	680	581	765	6
L,	421	670	427	680	581	765	6
Bertomeu	430	670	462	680	581	765	6
V,	465	670	471	680	581	765	6
Aznar	473	670	492	680	581	765	6
J.	495	670	501	680	581	765	6
Criterios	504	670	533	680	581	765	6
Aníbal	467	29	492	40	581	765	7
Díaz-Lazo	494	29	533	40	581	765	7
16.	48	103	59	113	581	765	7
17.	48	132	59	142	581	765	7
18.	48	171	59	181	581	765	7
19.	48	209	59	219	581	765	7
20.	48	257	59	267	581	765	7
21.	48	286	59	296	581	765	7
22.	48	334	59	344	581	765	7
23.	48	363	59	373	581	765	7
24.	48	411	59	421	581	765	7
25.	48	449	59	459	581	765	7
26.	48	478	59	488	581	765	7
electrocardiográficos	63	75	134	85	581	765	7
de	137	75	145	85	581	765	7
hipertrofia	148	75	183	85	581	765	7
ventricular	186	75	223	85	581	765	7
izquierda	225	75	257	85	581	765	7
y	259	75	263	85	581	765	7
perfil	266	75	283	85	581	765	7
de	63	84	71	94	581	765	7
riesgo	75	84	95	94	581	765	7
cardiovascular.	99	84	149	94	581	765	7
Estudio	153	84	177	94	581	765	7
VIIDA.	181	84	201	94	581	765	7
Rev	205	84	216	94	581	765	7
Esp	220	84	231	94	581	765	7
Cardiol.	235	84	261	94	581	765	7
2007;	265	84	283	94	581	765	7
60(2):	63	94	83	104	581	765	7
148-56.	86	94	111	104	581	765	7
Cunningham	63	103	104	113	581	765	7
K,	111	103	118	113	581	765	7
Spears	124	103	146	113	581	765	7
D,	153	103	160	113	581	765	7
Care	167	103	182	113	581	765	7
M.	189	103	197	113	581	765	7
Evaluation	204	103	239	113	581	765	7
of	246	103	252	113	581	765	7
cardiac	259	103	283	113	581	765	7
hypertrophy	63	113	104	123	581	765	7
in	107	113	113	123	581	765	7
the	116	113	127	123	581	765	7
setting	130	113	153	123	581	765	7
of	155	113	162	123	581	765	7
sudden	165	113	188	123	581	765	7
cardiac	191	113	216	123	581	765	7
death.	219	113	240	123	581	765	7
Forensic	243	113	271	123	581	765	7
Sci	274	113	283	123	581	765	7
Res.	63	123	77	133	581	765	7
2029;	79	123	98	133	581	765	7
4(3):	100	123	116	133	581	765	7
223-40.	119	123	144	133	581	765	7
Lozano	63	132	86	142	581	765	7
J,	90	132	96	142	581	765	7
Redón	99	132	119	142	581	765	7
J,	122	132	129	142	581	765	7
Cea-Calvo	132	132	165	142	581	765	7
L,	169	132	175	142	581	765	7
Fernández-Pérez	178	132	234	142	581	765	7
C,	238	132	245	142	581	765	7
Navarro	248	132	274	142	581	765	7
J,	277	132	283	142	581	765	7
Bonet	63	142	82	152	581	765	7
A.	85	142	92	152	581	765	7
et	95	142	102	152	581	765	7
al.	105	142	114	152	581	765	7
Hipertrofia	117	142	154	152	581	765	7
ventricular	157	142	193	152	581	765	7
izquierda	197	142	228	152	581	765	7
en	231	142	239	152	581	765	7
la	242	142	248	152	581	765	7
población	251	142	283	152	581	765	7
hipertensa	63	151	99	161	581	765	7
española.	103	151	135	161	581	765	7
Estudio	139	151	163	161	581	765	7
ERIC-HTA.	167	151	200	161	581	765	7
Rev	204	151	216	161	581	765	7
Esp	220	151	231	161	581	765	7
Cardiol.	235	151	261	161	581	765	7
2006;	265	151	283	161	581	765	7
59(2):	63	161	83	171	581	765	7
136-42.	86	161	111	171	581	765	7
Jaleta	63	171	84	181	581	765	7
GN,	87	171	100	181	581	765	7
Gudina	104	171	127	181	581	765	7
EK,	131	171	141	181	581	765	7
Getinet	145	171	170	181	581	765	7
N.	174	171	181	181	581	765	7
Left	185	171	199	181	581	765	7
ventricular	202	171	239	181	581	765	7
hypertrophy	243	171	283	181	581	765	7
among	63	180	85	190	581	765	7
black	89	180	106	190	581	765	7
hypertensive	110	180	153	190	581	765	7
patients:	156	180	187	190	581	765	7
focusing	190	180	218	190	581	765	7
on	221	180	229	190	581	765	7
the	233	180	244	190	581	765	7
efficacy	248	180	273	190	581	765	7
of	277	180	283	190	581	765	7
angiotensin	63	190	101	200	581	765	7
converting	105	190	140	200	581	765	7
enzyme	143	190	169	200	581	765	7
inhibitors.	172	190	206	200	581	765	7
BMC	209	190	223	200	581	765	7
Res	226	190	237	200	581	765	7
Notes.	240	190	262	200	581	765	7
2014;	265	190	283	200	581	765	7
7:	63	199	70	209	581	765	7
45.	72	199	83	209	581	765	7
Ali-Tatar	63	209	92	219	581	765	7
Chentir	94	209	119	219	581	765	7
N,	121	209	129	219	581	765	7
Tir	131	209	140	219	581	765	7
Y,	142	209	148	219	581	765	7
Quabdesselam	150	209	198	219	581	765	7
L,	200	209	206	219	581	765	7
Chentir	209	209	233	219	581	765	7
MT.	236	209	247	219	581	765	7
The	249	209	261	219	581	765	7
use	263	209	274	219	581	765	7
of	277	209	283	219	581	765	7
echocardiography	63	219	122	229	581	765	7
left	124	219	136	229	581	765	7
ventricular	138	219	175	229	581	765	7
filling	177	219	196	229	581	765	7
pressures	198	219	229	229	581	765	7
in	231	219	237	229	581	765	7
Hypertension	239	219	283	229	581	765	7
patients	63	228	91	238	581	765	7
with	94	228	109	238	581	765	7
heart	112	228	130	238	581	765	7
failure	133	228	155	238	581	765	7
and	159	228	171	238	581	765	7
preserved	174	228	207	238	581	765	7
systolic	211	228	235	238	581	765	7
function	239	228	267	238	581	765	7
in	270	228	276	238	581	765	7
a	280	228	283	238	581	765	7
North	63	238	82	248	581	765	7
Africa	85	238	105	248	581	765	7
unit	109	238	122	248	581	765	7
day.	125	238	139	248	581	765	7
Ann	142	238	155	248	581	765	7
Cardiol	158	238	182	248	581	765	7
Angeiol	185	238	210	248	581	765	7
(Paris).	214	238	238	248	581	765	7
2016;	241	238	260	248	581	765	7
65(3):	263	238	283	248	581	765	7
197-202.	63	247	92	257	581	765	7
Pérez	63	257	82	267	581	765	7
ZJM,	86	257	102	267	581	765	7
Trejo	106	257	123	267	581	765	7
GA,	128	257	140	267	581	765	7
Velasco	144	257	169	267	581	765	7
LOG,	173	257	190	267	581	765	7
García	194	257	216	267	581	765	7
BV.	220	257	230	267	581	765	7
Frecuencia	234	257	271	267	581	765	7
de	275	257	283	267	581	765	7
hipertrofia	63	267	99	277	581	765	7
ventricular	103	267	140	277	581	765	7
izquierdo	144	267	175	277	581	765	7
en	179	267	187	277	581	765	7
pacientes	191	267	223	277	581	765	7
con	227	267	239	277	581	765	7
enfermedad	243	267	283	277	581	765	7
vascular	63	276	91	286	581	765	7
cerebral.	93	276	124	286	581	765	7
Rev	126	276	138	286	581	765	7
Esp	140	276	151	286	581	765	7
Med	154	276	167	286	581	765	7
Quis.	170	276	187	286	581	765	7
2011;	189	276	207	286	581	765	7
16(3):	210	276	230	286	581	765	7
146-51.	232	276	257	286	581	765	7
Castilla-Guerra	63	286	114	296	581	765	7
L,	121	286	128	296	581	765	7
Fernández-Moreno	135	286	197	296	581	765	7
MC,	205	286	217	296	581	765	7
Aguilera-Saborido	224	286	283	296	581	765	7
A,	63	295	70	305	581	765	7
Solanella-Soler	75	295	125	305	581	765	7
J.	129	295	135	305	581	765	7
Importancia	140	295	180	305	581	765	7
de	184	295	192	305	581	765	7
la	196	295	202	305	581	765	7
hipertrofia	207	295	242	305	581	765	7
ventricular	247	295	283	305	581	765	7
izquierda	63	305	94	315	581	765	7
hipertensiva	100	305	141	315	581	765	7
en	147	305	155	315	581	765	7
pacientes	160	305	193	315	581	765	7
con	198	305	210	315	581	765	7
eventos	215	305	241	315	581	765	7
isquémicos	247	305	283	315	581	765	7
coronarios	63	315	98	325	581	765	7
o	102	315	106	325	581	765	7
cerebrales.	110	315	148	325	581	765	7
Hipertensión	152	315	195	325	581	765	7
y	199	315	203	325	581	765	7
Riesgo	207	315	228	325	581	765	7
Cardiovascular.	233	315	283	325	581	765	7
2016;	63	324	81	334	581	765	7
33(2):	84	324	104	334	581	765	7
58-62.	106	324	127	334	581	765	7
Almeida	63	334	90	344	581	765	7
P,	93	334	98	344	581	765	7
Azevedo	100	334	128	344	581	765	7
A,	130	334	137	344	581	765	7
Rodrigues	140	334	172	344	581	765	7
R,	174	334	181	344	581	765	7
Dias	184	334	197	344	581	765	7
P,	200	334	205	344	581	765	7
Frioes	208	334	228	344	581	765	7
F,	230	334	236	344	581	765	7
Vasquez	238	334	265	344	581	765	7
B,	267	334	274	344	581	765	7
et	277	334	283	344	581	765	7
al.	63	343	72	353	581	765	7
B-Type	75	343	97	353	581	765	7
natriuretic	99	343	135	353	581	765	7
peptide	138	343	163	353	581	765	7
and	166	343	178	353	581	765	7
left	180	343	192	353	581	765	7
ventricular	195	343	232	353	581	765	7
hypertrophy	234	343	275	353	581	765	7
in	277	343	283	353	581	765	7
hypertensive	63	353	106	363	581	765	7
patients.	109	353	139	363	581	765	7
Rev	141	353	153	363	581	765	7
Port	155	353	169	363	581	765	7
Cardiol.	171	353	198	363	581	765	7
2003;	200	353	219	363	581	765	7
22(3):	221	353	241	363	581	765	7
327-36.	244	353	269	363	581	765	7
Moustafa	63	363	93	373	581	765	7
MM,	95	363	108	373	581	765	7
RezK	109	363	125	373	581	765	7
AA,	126	363	138	373	581	765	7
Marghany	139	363	171	373	581	765	7
KA,	172	363	183	373	581	765	7
Sayed	185	363	204	373	581	765	7
AY.	205	363	215	373	581	765	7
Electrocardiography	216	363	283	373	581	765	7
versus	63	372	84	382	581	765	7
echocardiography	90	372	149	382	581	765	7
for	156	372	165	382	581	765	7
assessment	172	372	209	382	581	765	7
of	215	372	222	382	581	765	7
left	228	372	240	382	581	765	7
ventricular	247	372	283	382	581	765	7
hypertrophy	63	382	104	392	581	765	7
in	107	382	113	392	581	765	7
ischemic	116	382	145	392	581	765	7
heart	147	382	165	392	581	765	7
disease	168	382	192	392	581	765	7
patients	195	382	223	392	581	765	7
with	225	382	240	392	581	765	7
and	243	382	255	392	581	765	7
without	258	382	283	392	581	765	7
cardiovascular	63	391	112	401	581	765	7
risk	114	391	126	401	581	765	7
factors.	129	391	155	401	581	765	7
The	158	391	170	401	581	765	7
Egyptian	173	391	202	401	581	765	7
J	205	391	208	401	581	765	7
Hosp	211	391	227	401	581	765	7
Medicine.	230	391	262	401	581	765	7
2019;	265	391	283	401	581	765	7
74(5):	63	401	83	411	581	765	7
1165-73.	86	401	115	411	581	765	7
Salvetti	63	411	89	421	581	765	7
G,	92	411	100	421	581	765	7
Pucci	104	411	121	421	581	765	7
A,	125	411	132	421	581	765	7
Fierabracci	135	411	173	421	581	765	7
P,	177	411	182	421	581	765	7
Ceccarini	186	411	217	421	581	765	7
G,	220	411	228	421	581	765	7
Palagi	232	411	251	421	581	765	7
G,	255	411	263	421	581	765	7
Delle	266	411	283	421	581	765	7
Donne	63	420	84	430	581	765	7
MG,	87	420	100	430	581	765	7
et	103	420	110	430	581	765	7
al.	112	420	121	430	581	765	7
Prevalence	124	420	161	430	581	765	7
of	164	420	170	430	581	765	7
left	173	420	185	430	581	765	7
ventricular	188	420	225	430	581	765	7
hypertrophy	228	420	268	430	581	765	7
and	271	420	283	430	581	765	7
determinants	63	430	108	440	581	765	7
of	110	430	117	440	581	765	7
left	119	430	131	440	581	765	7
ventricular	133	430	170	440	581	765	7
mass	172	430	188	440	581	765	7
in	190	430	196	440	581	765	7
obese	198	430	217	440	581	765	7
women.	219	430	246	440	581	765	7
High	248	430	263	440	581	765	7
Blood	265	430	283	440	581	765	7
Press	63	439	80	449	581	765	7
Cardiovasc	82	439	118	449	581	765	7
Prev.	121	439	137	449	581	765	7
2012;	139	439	158	449	581	765	7
19(1):	160	439	180	449	581	765	7
33-9.	183	439	200	449	581	765	7
Jafary	63	449	84	459	581	765	7
FH,	90	449	102	459	581	765	7
Jafari	108	449	127	459	581	765	7
TH.	133	449	145	459	581	765	7
Disproportionately	152	449	214	459	581	765	7
high	220	449	234	459	581	765	7
risk	240	449	252	459	581	765	7
of	258	449	265	459	581	765	7
left	271	449	283	459	581	765	7
ventricular	63	459	100	469	581	765	7
hypertrophy	104	459	145	469	581	765	7
in	149	459	155	469	581	765	7
Indo-Asian	159	459	194	469	581	765	7
women:	198	459	224	469	581	765	7
a	229	459	232	469	581	765	7
call	236	459	249	469	581	765	7
for	253	459	262	469	581	765	7
more	266	459	283	469	581	765	7
studies.	63	468	89	478	581	765	7
Echocardiography.	92	468	153	478	581	765	7
2008;	155	468	174	478	581	765	7
25:	176	468	187	478	581	765	7
812-9.	189	468	210	478	581	765	7
Luque	63	478	83	488	581	765	7
M,	85	478	93	488	581	765	7
Galgo	94	478	113	488	581	765	7
A,	114	478	121	488	581	765	7
Abad	122	478	139	488	581	765	7
E,	140	478	147	488	581	765	7
Cea-Calvo	148	478	182	488	581	765	7
L,	183	478	190	488	581	765	7
Fernandez-Perez	191	478	247	488	581	765	7
C,	249	478	256	488	581	765	7
Navarro	257	478	283	488	581	765	7
J,	63	487	69	497	581	765	7
et	71	487	78	497	581	765	7
al.	80	487	89	497	581	765	7
Hipertrofia	91	487	127	497	581	765	7
ventricular	129	487	166	497	581	765	7
izquierda	167	487	199	497	581	765	7
por	200	487	211	497	581	765	7
electrocardiografía	213	487	278	497	581	765	7
o	280	487	283	497	581	765	7
ecocardiografía	63	497	115	507	581	765	7
y	118	497	121	507	581	765	7
complicaciones	123	497	175	507	581	765	7
cardiovasculares	177	497	232	507	581	765	7
en	235	497	243	507	581	765	7
hipertensos	245	497	283	507	581	765	7
tratados	63	507	91	517	581	765	7
de	95	507	103	517	581	765	7
la	107	507	113	517	581	765	7
comunidad	116	507	153	517	581	765	7
autónoma	156	507	189	517	581	765	7
de	193	507	201	517	581	765	7
Madrid.	205	507	230	517	581	765	7
Estudio	234	507	258	517	581	765	7
MAVIS-	262	507	283	517	581	765	7
HTA.	313	75	328	85	581	765	7
Hipertensión.	331	75	376	85	581	765	7
2008;	378	75	397	85	581	765	7
25(3):	399	75	419	85	581	765	7
99-107.	422	75	447	85	581	765	7
27.	298	84	308	94	581	765	7
Ruilope	313	84	337	94	581	765	7
LM,	342	84	354	94	581	765	7
Schmieder	359	84	394	94	581	765	7
RE.	399	84	410	94	581	765	7
Left	415	84	428	94	581	765	7
ventricular	433	84	470	94	581	765	7
hypertrophy	475	84	516	94	581	765	7
and	521	84	533	94	581	765	7
clinical	313	94	337	104	581	765	7
outcomes	339	94	371	104	581	765	7
in	373	94	379	104	581	765	7
hypertensive	381	94	424	104	581	765	7
patients.	426	94	456	104	581	765	7
Am	458	94	468	104	581	765	7
J	470	94	474	104	581	765	7
Hypertens.	476	94	512	104	581	765	7
2008;	515	94	533	104	581	765	7
21(5):	313	103	333	113	581	765	7
500-8.	335	103	356	113	581	765	7
28.	298	113	308	123	581	765	7
Khaznadar	313	113	347	123	581	765	7
AA,	350	113	361	123	581	765	7
Ahmed	364	113	387	123	581	765	7
FJ,	390	113	400	123	581	765	7
Tahir	403	113	419	123	581	765	7
K,	422	113	429	123	581	765	7
Kakamad	432	113	462	123	581	765	7
FH.	465	113	477	123	581	765	7
Left	480	113	493	123	581	765	7
ventricular	496	113	533	123	581	765	7
hypertrophy	313	123	353	133	581	765	7
in	356	123	363	133	581	765	7
hypertensive	366	123	409	133	581	765	7
patients:	412	123	442	133	581	765	7
prevalence	445	123	482	133	581	765	7
and	485	123	497	133	581	765	7
diagnosis.	500	123	533	133	581	765	7
Edorium	313	132	340	142	581	765	7
J	342	132	346	142	581	765	7
Cardiol.	348	132	375	142	581	765	7
2018;	377	132	396	142	581	765	7
4:	398	132	405	142	581	765	7
1-7.	407	132	420	142	581	765	7
29.	298	142	308	152	581	765	7
Woodiwiss	313	142	347	152	581	765	7
AJ,	351	142	362	152	581	765	7
Libhaber	367	142	396	152	581	765	7
CD,	401	142	412	152	581	765	7
Majane	417	142	441	152	581	765	7
OH,	446	142	458	152	581	765	7
Libhaber	463	142	493	152	581	765	7
E,	497	142	504	152	581	765	7
Maseko	509	142	533	152	581	765	7
M,	313	151	321	161	581	765	7
Norton	326	151	349	161	581	765	7
GR.	354	151	366	161	581	765	7
Obesity	371	151	396	161	581	765	7
promotes	402	151	433	161	581	765	7
left	438	151	450	161	581	765	7
ventricular	455	151	492	161	581	765	7
concentric	498	151	533	161	581	765	7
rather	313	161	333	171	581	765	7
than	338	161	353	171	581	765	7
eccentric	358	161	389	171	581	765	7
geometric	394	161	428	171	581	765	7
remodeling	433	161	470	171	581	765	7
and	475	161	487	171	581	765	7
hypertrophy	492	161	533	171	581	765	7
independent	313	171	355	181	581	765	7
of	358	171	365	181	581	765	7
blood	369	171	387	181	581	765	7
pressure.	391	171	422	181	581	765	7
Am	425	171	436	181	581	765	7
J	439	171	443	181	581	765	7
Hypertens.	447	171	483	181	581	765	7
2008;	487	171	505	181	581	765	7
21(10):	509	171	533	181	581	765	7
1144-51.	313	180	342	190	581	765	7
30.	298	190	308	200	581	765	7
Xie	313	190	323	200	581	765	7
X,	326	190	333	200	581	765	7
Peng	336	190	351	200	581	765	7
Z,	354	190	361	200	581	765	7
Li	364	190	370	200	581	765	7
H,	373	190	381	200	581	765	7
Li	384	190	390	200	581	765	7
D,	393	190	400	200	581	765	7
Tu	403	190	410	200	581	765	7
Y,	413	190	419	200	581	765	7
Bai	422	190	432	200	581	765	7
Y,	435	190	441	200	581	765	7
et	444	190	451	200	581	765	7
al.	454	190	463	200	581	765	7
Association	465	190	503	200	581	765	7
of	506	190	513	200	581	765	7
urine	516	190	533	200	581	765	7
albumin/creatinine	313	199	377	209	581	765	7
ratio	382	199	398	209	581	765	7
below	403	199	422	209	581	765	7
30	427	199	435	209	581	765	7
mg/g	439	199	457	209	581	765	7
and	461	199	473	209	581	765	7
Left	478	199	492	209	581	765	7
ventricular	496	199	533	209	581	765	7
hypertrophy	313	209	353	219	581	765	7
in	357	209	363	219	581	765	7
patients	367	209	394	219	581	765	7
with	398	209	413	219	581	765	7
type	417	209	431	219	581	765	7
2	435	209	439	219	581	765	7
diabetes.	443	209	474	219	581	765	7
Biomed	478	209	502	219	581	765	7
Res	506	209	517	219	581	765	7
Int.	521	209	533	219	581	765	7
2020;	313	219	331	229	581	765	7
2020:	333	219	352	229	581	765	7
5240153.	354	219	384	229	581	765	7
31.	298	228	308	238	581	765	7
Kuznetson	313	228	346	238	581	765	7
T,	349	228	355	238	581	765	7
Herbots	358	228	384	238	581	765	7
L,	387	228	394	238	581	765	7
Jin	397	228	407	238	581	765	7
Y,	410	228	416	238	581	765	7
Stolarz-Skrzypek	422	228	477	238	581	765	7
K,	480	228	487	238	581	765	7
Staessen	490	228	519	238	581	765	7
JA.	522	228	533	238	581	765	7
Systolic	313	238	338	248	581	765	7
and	343	238	355	248	581	765	7
diastolic	361	238	389	248	581	765	7
left	394	238	406	248	581	765	7
ventricular	411	238	448	248	581	765	7
dysfunction:	453	238	495	248	581	765	7
from	500	238	516	248	581	765	7
risk	521	238	533	248	581	765	7
factors	313	247	336	257	581	765	7
overt	338	247	356	257	581	765	7
heart.	358	247	379	257	581	765	7
Rev	382	247	393	257	581	765	7
Cardiovasc	396	247	431	257	581	765	7
Ther.	434	247	451	257	581	765	7
2010;	453	247	472	257	581	765	7
8(2):	474	247	490	257	581	765	7
251-8.	493	247	514	257	581	765	7
32.	298	257	308	267	581	765	7
Kane	313	257	329	267	581	765	7
G,	331	257	339	267	581	765	7
Karon	341	257	360	267	581	765	7
B,	362	257	369	267	581	765	7
Mahoney	372	257	400	267	581	765	7
D,	403	257	410	267	581	765	7
Redfield	412	257	439	267	581	765	7
M,	441	257	449	267	581	765	7
Roger	452	257	470	267	581	765	7
VL,	472	257	483	267	581	765	7
Burnett	486	257	511	267	581	765	7
JC,	513	257	524	267	581	765	7
et	526	257	533	267	581	765	7
al.	313	267	321	277	581	765	7
Progression	324	267	362	277	581	765	7
of	364	267	371	277	581	765	7
left	373	267	385	277	581	765	7
ventricular	387	267	424	277	581	765	7
diastolic	426	267	454	277	581	765	7
dysfunction	457	267	495	277	581	765	7
and	498	267	510	277	581	765	7
risk	512	267	524	277	581	765	7
of	526	267	533	277	581	765	7
heart	313	276	331	286	581	765	7
failure.	333	276	358	286	581	765	7
JAMA.	360	276	381	286	581	765	7
2011;	383	276	401	286	581	765	7
306(8):	404	276	428	286	581	765	7
856-63.	430	276	455	286	581	765	7
Correspondencia:	298	305	372	317	581	765	7
Aníbal	298	316	323	327	581	765	7
Díaz-Lazo	325	316	364	327	581	765	7
Dirección:	298	327	339	338	581	765	7
Calle	343	327	363	338	581	765	7
Ricardo	367	327	397	338	581	765	7
Palma	401	327	425	338	581	765	7
Nº	429	327	438	338	581	765	7
553	442	327	457	338	581	765	7
-	461	327	464	338	581	765	7
Urb.	468	327	486	338	581	765	7
Ingeniería.	490	327	533	338	581	765	7
Lima.	298	338	320	349	581	765	7
Teléfono:	298	348	335	360	581	765	7
51-4810838	338	348	384	360	581	765	7
Correo	298	359	325	370	581	765	7
electrónico:	327	359	376	370	581	765	7
andiaz55@hotmail.com	378	359	472	370	581	765	7
©	298	437	303	446	581	765	7
La	305	437	312	446	581	765	7
revista.	314	437	337	446	581	765	7
Publicado	339	437	370	446	581	765	7
por	372	437	382	446	581	765	7
Universidad	384	437	421	446	581	765	7
de	423	437	430	446	581	765	7
San	432	437	443	446	581	765	7
Martín	445	437	465	446	581	765	7
de	467	437	475	446	581	765	7
Porres,	476	437	498	446	581	765	7
Perú.	500	437	517	446	581	765	7
Licencia	343	448	368	456	581	765	7
de	370	448	378	456	581	765	7
Creative	380	448	406	456	581	765	7
Commons	408	448	438	456	581	765	7
Artículo	440	448	464	456	581	765	7
en	466	448	474	456	581	765	7
acceso	476	448	497	456	581	765	7
abierto	499	448	521	456	581	765	7
bajo	298	458	312	467	581	765	7
términos	313	458	341	467	581	765	7
de	343	458	351	467	581	765	7
Licencia	352	458	378	467	581	765	7
Creative	380	458	407	467	581	765	7
Commons	408	458	438	467	581	765	7
Atribución	440	458	472	467	581	765	7
4.0	474	458	484	467	581	765	7
Internacional.	486	458	530	467	581	765	7
(http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/)	298	469	450	478	581	765	7
ORCID	298	491	318	500	581	765	7
iDs	319	491	329	500	581	765	7
Aníbal	298	502	317	510	581	765	7
Díaz-Lazo	319	502	349	510	581	765	7
https://orcid.org/0000-0002-9282-9435	376	502	500	510	581	765	7
https://doi.org/10.24265/horizmed.2020.v20n2.02	307	723	514	735	581	765	7
