Martín	91	40	109	49	510	709	1
et	111	40	116	49	510	709	1
al.:	118	40	127	49	510	709	1
Conocimientos	129	40	171	49	510	709	1
tradicionales	173	40	209	49	510	709	1
de	211	40	218	49	510	709	1
Manihot	222	40	245	49	510	709	1
esculenta	247	40	274	49	510	709	1
(Euphorbiaceae)	276	40	323	49	510	709	1
en	325	40	331	49	510	709	1
tres	333	40	344	49	510	709	1
comunidades	346	40	384	49	510	709	1
ticuna	386	40	403	49	510	709	1
del	405	40	413	49	510	709	1
Perú	415	40	428	49	510	709	1
Arnaldoa	74	62	108	74	510	709	1
26	110	62	119	74	510	709	1
(1):	121	62	134	74	510	709	1
339-358,	136	62	169	74	510	709	1
2019	171	62	189	74	510	709	1
http://doi.org/10.22497/arnaldoa.261.26116	74	74	231	86	510	709	1
ISSN:	323	63	342	74	510	709	1
1815-8242	344	63	383	74	510	709	1
(edición	385	63	413	74	510	709	1
impresa)	415	63	445	74	510	709	1
ISSN:	330	78	349	89	510	709	1
2413-3299	351	78	390	89	510	709	1
(edición	392	78	420	89	510	709	1
online)	422	78	445	89	510	709	1
Conocimientos	90	123	217	151	510	709	1
tradicionales	222	123	332	151	510	709	1
vinculados	337	123	428	151	510	709	1
a	132	149	142	177	510	709	1
la	147	149	163	177	510	709	1
“yuca”	168	149	228	177	510	709	1
Manihot	233	150	304	176	510	709	1
esculenta	309	150	387	176	510	709	1
(Euphorbiaceae)	99	173	241	201	510	709	1
en	246	173	266	201	510	709	1
tres	271	173	303	201	510	709	1
comunidades	308	173	420	201	510	709	1
ticuna	194	197	248	225	510	709	1
del	253	197	278	225	510	709	1
Perú	283	197	324	225	510	709	1
Traditional	87	276	162	297	510	709	1
knowledge	167	276	243	297	510	709	1
linked	247	276	290	297	510	709	1
to	294	276	308	297	510	709	1
the	312	276	334	297	510	709	1
“cassava”	339	276	413	297	510	709	1
or	417	276	432	297	510	709	1
“manioc”	87	300	155	321	510	709	1
Manihot	160	300	218	322	510	709	1
esculenta	223	300	293	322	510	709	1
(Euphorbiaceae)	297	300	415	321	510	709	1
in	419	300	432	321	510	709	1
three	140	321	176	343	510	709	1
Ticuna	181	321	228	343	510	709	1
communities	233	321	324	343	510	709	1
of	329	321	342	343	510	709	1
Peru	347	321	380	343	510	709	1
Manuel	124	398	160	413	510	709	1
Martín	163	398	194	413	510	709	1
Brañas,	197	398	233	413	510	709	1
Cecilia	236	398	267	413	510	709	1
del	270	398	284	413	510	709	1
Carmen	286	398	323	413	510	709	1
Nùñez	326	398	355	413	510	709	1
Pérez	358	398	383	413	510	709	1
&	386	398	394	413	510	709	1
Ricardo	208	414	244	428	510	709	1
Zárate	247	414	277	428	510	709	1
Gómez	280	414	311	428	510	709	1
Instituto	149	430	176	441	510	709	1
de	179	430	187	441	510	709	1
Investigaciones	189	430	242	441	510	709	1
de	244	430	252	441	510	709	1
la	255	430	260	441	510	709	1
Amazonía	263	430	296	441	510	709	1
Peruana	298	430	326	441	510	709	1
-	329	430	332	441	510	709	1
IIAP,	334	430	348	441	510	709	1
PERÚ	350	430	370	441	510	709	1
Sydney	218	462	250	477	510	709	1
Silverstein	253	462	301	477	510	709	1
Universidad	156	479	196	489	510	709	1
Nacional	199	479	228	489	510	709	1
de	230	479	239	489	510	709	1
la	241	479	247	489	510	709	1
Amazonía	249	479	282	489	510	709	1
Peruana	285	479	313	489	510	709	1
-	315	479	318	489	510	709	1
UNAP,	320	479	340	489	510	709	1
PERÚ	343	479	362	489	510	709	1
Margarita	187	510	233	525	510	709	1
Del	236	510	252	525	510	709	1
Aguila	254	510	285	525	510	709	1
Villacorta	287	510	332	525	510	709	1
Universidad	207	527	247	538	510	709	1
de	249	527	257	538	510	709	1
Emory,	260	527	284	538	510	709	1
EE.	286	527	297	538	510	709	1
UU.	299	527	312	538	510	709	1
26	339	665	347	674	510	709	1
(1):	349	665	359	674	510	709	1
Enero	363	665	379	674	510	709	1
-	381	665	383	674	510	709	1
Abril,	385	665	400	674	510	709	1
2019	402	665	417	674	510	709	1
339	432	664	445	675	510	709	1
Este	74	677	87	688	510	709	1
es	89	677	96	688	510	709	1
un	98	677	106	688	510	709	1
artículo	108	677	133	688	510	709	1
de	135	677	142	688	510	709	1
acceso	144	677	165	688	510	709	1
abierto	167	677	190	688	510	709	1
bajo	192	677	205	688	510	709	1
la	207	677	213	688	510	709	1
licencia	215	677	240	688	510	709	1
CC	242	677	253	688	510	709	1
BY-NC	255	677	279	688	510	709	1
4.0:	281	677	293	688	510	709	1
https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/	295	677	448	688	510	709	1
Martín	82	40	101	49	510	709	2
et	103	40	108	49	510	709	2
al.:	110	40	118	49	510	709	2
Conocimientos	120	40	163	49	510	709	2
tradicionales	165	40	201	49	510	709	2
de	203	40	209	49	510	709	2
Manihot	213	40	236	49	510	709	2
esculenta	238	40	266	49	510	709	2
(Euphorbiaceae)	268	40	314	49	510	709	2
en	316	40	323	49	510	709	2
tres	325	40	335	49	510	709	2
comunidades	337	40	376	49	510	709	2
ticuna	378	40	395	49	510	709	2
del	397	40	405	49	510	709	2
Perú	407	40	420	49	510	709	2
Recibido:	92	55	121	65	510	709	2
5-I-2019;	123	55	152	65	510	709	2
aceptado:	154	55	184	65	510	709	2
20-II-2019;	186	55	220	65	510	709	2
publicado	222	55	252	65	510	709	2
online:	254	55	274	65	510	709	2
10-IV-2019;	276	55	313	65	510	709	2
publicado	315	55	344	65	510	709	2
impreso:	346	55	373	65	510	709	2
30-IV-2019	375	55	409	65	510	709	2
Resumen	65	63	104	76	510	709	2
Palabras	65	214	98	225	510	709	2
clave:	100	214	122	225	510	709	2
Manihot	124	214	153	225	510	709	2
esculenta,	155	214	189	225	510	709	2
pueblo	191	214	217	225	510	709	2
ticuna,	218	214	244	225	510	709	2
“yuca	246	214	268	225	510	709	2
dulce”,	269	214	296	225	510	709	2
“yuca	298	214	320	225	510	709	2
brava”,	322	214	350	225	510	709	2
diversidad	351	214	392	225	510	709	2
de	394	214	403	225	510	709	2
cultivos.	405	214	437	225	510	709	2
Abstract	65	234	100	247	510	709	2
Keywords:	65	385	107	396	510	709	2
Manihot	109	385	139	396	510	709	2
esculenta,	141	385	175	396	510	709	2
Ticuna	177	385	203	396	510	709	2
people,	205	385	233	396	510	709	2
“sweet	235	385	261	396	510	709	2
cassava”,	263	385	298	396	510	709	2
“bitter	300	385	324	396	510	709	2
cassava”,	326	385	361	396	510	709	2
diversity	363	385	397	396	510	709	2
of	399	385	406	396	510	709	2
crops.	408	385	431	396	510	709	2
Citación:	65	402	100	413	510	709	2
Martín,	103	402	131	413	510	709	2
M.;	135	402	147	413	510	709	2
C.	150	402	159	413	510	709	2
Núñez,	162	402	190	413	510	709	2
R.	193	402	201	413	510	709	2
Zárate;	204	402	231	413	510	709	2
S.	234	402	241	413	510	709	2
Silverstein	244	402	284	413	510	709	2
&	287	402	294	413	510	709	2
M.	297	402	308	413	510	709	2
del	311	402	323	413	510	709	2
Águila.	326	402	354	413	510	709	2
2019.	357	402	377	413	510	709	2
Conocimientos	380	402	437	413	510	709	2
tradicionales	65	413	113	425	510	709	2
vinculados	116	413	157	425	510	709	2
a	159	413	163	425	510	709	2
la	165	413	172	425	510	709	2
“yuca”	174	413	200	425	510	709	2
Manihot	204	413	234	425	510	709	2
esculenta	236	413	268	425	510	709	2
(Euphorbiaceae)	270	413	331	425	510	709	2
en	334	413	343	425	510	709	2
tres	345	413	358	425	510	709	2
comunidades	360	413	411	425	510	709	2
ticuna	413	413	437	425	510	709	2
del	65	426	77	438	510	709	2
Perú.	79	426	99	438	510	709	2
Arnaldoa	101	426	137	438	510	709	2
26	139	426	147	438	510	709	2
(1):	149	426	162	438	510	709	2
339	164	426	176	438	510	709	2
-	179	426	181	438	510	709	2
358	183	426	196	438	510	709	2
.http://doi.org/10.22497/arnaldoa.261.26116	198	426	369	438	510	709	2
Introducción	129	445	180	458	510	709	2
La	79	464	90	477	510	709	2
“yuca”,	98	464	129	477	510	709	2
tüxe	137	464	154	477	510	709	2
en	161	464	172	477	510	709	2
lengua	179	464	208	477	510	709	2
ticuna,	215	464	244	477	510	709	2
pertenece	65	477	106	490	510	709	2
a	114	477	118	490	510	709	2
la	126	477	134	490	510	709	2
familia	142	477	171	490	510	709	2
Euphorbiaceae,	179	477	244	490	510	709	2
se	65	490	74	503	510	709	2
cultiva	79	490	108	503	510	709	2
en	113	490	123	503	510	709	2
todas	128	490	151	503	510	709	2
las	157	490	168	503	510	709	2
zonas	173	490	198	503	510	709	2
tropicales	203	490	244	503	510	709	2
del	65	503	78	516	510	709	2
mundo	84	503	115	516	510	709	2
y	121	503	126	516	510	709	2
es	132	503	141	516	510	709	2
considerada	147	503	198	516	510	709	2
la	204	503	211	516	510	709	2
fuente	217	503	244	516	510	709	2
primaria	65	516	102	529	510	709	2
de	105	516	115	529	510	709	2
hidratos	118	516	153	529	510	709	2
de	155	516	166	529	510	709	2
carbono	168	516	202	529	510	709	2
para	205	516	224	529	510	709	2
más	227	516	244	529	510	709	2
de	65	529	76	542	510	709	2
ochocientos	81	529	130	542	510	709	2
millones	135	529	171	542	510	709	2
de	176	529	186	542	510	709	2
personas	191	529	229	542	510	709	2
en	234	529	244	542	510	709	2
todo	65	542	84	555	510	709	2
el	89	542	96	555	510	709	2
mundo	101	542	131	555	510	709	2
(Lebot,	136	542	165	555	510	709	2
2009;	170	542	191	555	510	709	2
FAO,	195	542	218	555	510	709	2
2013;	222	542	244	555	510	709	2
Clement,	65	555	103	568	510	709	2
2016).	108	555	133	568	510	709	2
El	138	555	147	568	510	709	2
nombre	152	555	185	568	510	709	2
científico	190	555	228	568	510	709	2
de	233	555	244	568	510	709	2
la	65	568	73	581	510	709	2
“yuca”,	76	568	108	581	510	709	2
Manihot	112	568	145	581	510	709	2
esculenta,	149	568	187	581	510	709	2
fue	191	568	204	581	510	709	2
acuñado	208	568	244	581	510	709	2
por	65	581	80	594	510	709	2
el	86	581	93	594	510	709	2
botánico	99	581	135	594	510	709	2
luxemburgués	140	581	201	594	510	709	2
Heinrich	207	581	244	594	510	709	2
von	65	594	81	607	510	709	2
Crantz	83	594	112	607	510	709	2
en	114	594	124	607	510	709	2
1766,	126	594	148	607	510	709	2
siendo	150	594	178	607	510	709	2
posteriormente	180	594	244	607	510	709	2
reclasificada,	65	607	120	620	510	709	2
dependiendo	122	607	178	620	510	709	2
de	181	607	191	620	510	709	2
si	194	607	200	620	510	709	2
se	203	607	212	620	510	709	2
trataba	214	607	244	620	510	709	2
de	65	620	76	633	510	709	2
la	80	620	88	633	510	709	2
“yuca	92	620	117	633	510	709	2
dulce”	122	620	150	633	510	709	2
Manihot	154	620	188	633	510	709	2
aipi	192	620	207	633	510	709	2
o	211	620	217	633	510	709	2
de	221	620	232	633	510	709	2
la	236	620	244	633	510	709	2
“yuca	65	633	90	646	510	709	2
amarga	93	633	125	646	510	709	2
o	128	633	133	646	510	709	2
brava”	136	633	164	646	510	709	2
Manihot	167	633	200	646	510	709	2
utilissima.	203	633	244	646	510	709	2
340	65	664	78	675	510	709	2
26	170	665	177	674	510	709	2
(1):	179	665	189	674	510	709	2
Enero	193	665	209	674	510	709	2
-	211	665	214	674	510	709	2
Abril,	216	665	230	674	510	709	2
2019	232	665	247	674	510	709	2
En	258	444	269	457	510	709	2
1938,	271	444	293	457	510	709	2
gracias	295	444	324	457	510	709	2
al	326	444	334	457	510	709	2
trabajo	336	444	365	457	510	709	2
desarrollado	367	444	420	457	510	709	2
por	422	444	437	457	510	709	2
el	258	457	265	470	510	709	2
agrónomo	269	457	313	470	510	709	2
y	317	457	322	470	510	709	2
botánico	326	457	362	470	510	709	2
italiano	367	457	398	470	510	709	2
Raffaele	402	457	437	470	510	709	2
Ciferri,	258	470	288	483	510	709	2
se	294	470	303	483	510	709	2
dio	309	470	323	483	510	709	2
prioridad	330	470	370	483	510	709	2
al	377	470	384	483	510	709	2
trabajo	391	470	420	483	510	709	2
de	426	470	437	483	510	709	2
Crantz	258	483	287	496	510	709	2
y	291	483	296	496	510	709	2
se	301	483	310	496	510	709	2
adoptó	314	483	344	496	510	709	2
su	349	483	358	496	510	709	2
clasificación,	363	483	416	496	510	709	2
que	421	483	437	496	510	709	2
sigue	258	496	280	509	510	709	2
vigente	283	496	314	509	510	709	2
en	316	496	326	509	510	709	2
la	329	496	336	509	510	709	2
actualidad.	339	496	385	509	510	709	2
La	272	515	283	528	510	709	2
separación	291	515	337	528	510	709	2
geográfica	345	515	389	528	510	709	2
a	397	515	402	528	510	709	2
varios	411	515	437	528	510	709	2
niveles	258	528	288	541	510	709	2
(tipos	290	528	314	541	510	709	2
de	317	528	327	541	510	709	2
suelo,	330	528	354	541	510	709	2
aspectos	357	528	393	541	510	709	2
culturales	395	528	437	541	510	709	2
entre	258	541	279	554	510	709	2
otros),	285	541	312	554	510	709	2
reforzada	318	541	359	554	510	709	2
por	365	541	379	554	510	709	2
la	385	541	393	554	510	709	2
selección	399	541	437	554	510	709	2
artificial,	258	554	295	567	510	709	2
consciente	300	554	344	567	510	709	2
o	349	554	354	567	510	709	2
inconsciente,	359	554	413	567	510	709	2
hizo	418	554	437	567	510	709	2
que	258	567	274	580	510	709	2
el	277	567	284	580	510	709	2
flujo	287	567	306	580	510	709	2
de	309	567	319	580	510	709	2
genes	322	567	346	580	510	709	2
entre	349	567	371	580	510	709	2
las	374	567	385	580	510	709	2
razas	388	567	410	580	510	709	2
dulce	413	567	437	580	510	709	2
y	258	580	263	593	510	709	2
brava	266	580	290	593	510	709	2
fuera	292	580	314	593	510	709	2
mucho	317	580	346	593	510	709	2
menos	349	580	376	593	510	709	2
frecuente	379	580	418	593	510	709	2
que	421	580	437	593	510	709	2
el	258	593	265	606	510	709	2
flujo	268	593	287	606	510	709	2
de	290	593	301	606	510	709	2
genes	304	593	328	606	510	709	2
dentro	331	593	359	606	510	709	2
de	362	593	372	606	510	709	2
cada	375	593	394	606	510	709	2
grupo	397	593	423	606	510	709	2
de	426	593	437	606	510	709	2
variedades	258	606	304	619	510	709	2
locales,	309	606	340	619	510	709	2
lo	345	606	353	619	510	709	2
que	359	606	374	619	510	709	2
condujo	380	606	414	619	510	709	2
a	419	606	424	619	510	709	2
la	429	606	437	619	510	709	2
diferenciación	258	619	317	632	510	709	2
genética	321	619	356	632	510	709	2
y	360	619	365	632	510	709	2
a	369	619	374	632	510	709	2
la	378	619	385	632	510	709	2
agrupación	389	619	437	632	510	709	2
dulce	258	632	281	645	510	709	2
o	283	632	289	645	510	709	2
amarga	291	632	323	645	510	709	2
(Elias	325	632	348	645	510	709	2
et	351	632	358	645	510	709	2
al.,	360	632	371	645	510	709	2
2004).	374	632	398	645	510	709	2
Martín	91	40	109	49	510	709	3
et	111	40	116	49	510	709	3
al.:	118	40	127	49	510	709	3
Conocimientos	129	40	171	49	510	709	3
tradicionales	173	40	209	49	510	709	3
de	211	40	218	49	510	709	3
Manihot	222	40	245	49	510	709	3
esculenta	247	40	274	49	510	709	3
(Euphorbiaceae)	276	40	323	49	510	709	3
en	325	40	331	49	510	709	3
tres	333	40	344	49	510	709	3
comunidades	346	40	384	49	510	709	3
ticuna	386	40	403	49	510	709	3
del	405	40	413	49	510	709	3
Perú	415	40	428	49	510	709	3
El	88	62	96	75	510	709	3
cultivo	102	62	131	75	510	709	3
permanente	137	62	188	75	510	709	3
de	193	62	204	75	510	709	3
la	210	62	217	75	510	709	3
“yuca”	223	62	252	75	510	709	3
durante	74	75	107	88	510	709	3
miles	115	75	137	88	510	709	3
de	145	75	155	88	510	709	3
años	163	75	182	88	510	709	3
y	190	75	195	88	510	709	3
su	203	75	213	88	510	709	3
enorme	220	75	252	88	510	709	3
variabilidad	74	88	125	101	510	709	3
genética,	137	88	174	101	510	709	3
evidencian	187	88	232	101	510	709	3
la	245	88	252	101	510	709	3
importancia	74	101	125	114	510	709	3
que	127	101	143	114	510	709	3
tuvo	145	101	164	114	510	709	3
y	167	101	172	114	510	709	3
que	174	101	190	114	510	709	3
aún	192	101	208	114	510	709	3
tiene	210	101	231	114	510	709	3
para	233	101	252	114	510	709	3
los	74	114	86	127	510	709	3
pueblos	88	114	121	127	510	709	3
asentados	123	114	165	127	510	709	3
en	166	114	177	127	510	709	3
los	178	114	190	127	510	709	3
trópicos.	192	114	229	127	510	709	3
Pero,	231	114	252	127	510	709	3
son	74	127	88	140	510	709	3
pocos	94	127	119	140	510	709	3
los	124	127	136	140	510	709	3
pueblos	142	127	175	140	510	709	3
amazónicos	181	127	231	140	510	709	3
que	237	127	252	140	510	709	3
se	74	140	82	153	510	709	3
han	86	140	102	153	510	709	3
especializado	106	140	163	153	510	709	3
en	167	140	177	153	510	709	3
el	181	140	189	153	510	709	3
cultivo	193	140	222	153	510	709	3
de	226	140	237	153	510	709	3
las	241	140	252	153	510	709	3
variedades	74	153	120	166	510	709	3
de	123	153	134	166	510	709	3
“yuca”	137	153	167	166	510	709	3
más	170	153	187	166	510	709	3
venenosas.	191	153	237	166	510	709	3
De	240	153	252	166	510	709	3
los	74	166	86	179	510	709	3
51	89	166	98	179	510	709	3
pueblos	101	166	134	179	510	709	3
amazónicos	137	166	186	179	510	709	3
que	189	166	205	179	510	709	3
habitan	208	166	239	179	510	709	3
en	242	166	252	179	510	709	3
el	74	179	81	192	510	709	3
Perú,	83	179	105	192	510	709	3
únicamente	107	179	156	192	510	709	3
cinco	158	179	180	192	510	709	3
de	182	179	193	192	510	709	3
ellos	195	179	214	192	510	709	3
(huitoto,	216	179	252	192	510	709	3
ocaina,	74	192	103	205	510	709	3
bora,	109	192	131	205	510	709	3
secoya	137	192	165	205	510	709	3
y	171	192	176	205	510	709	3
ticuna)	183	192	212	205	510	709	3
cultivan	218	192	252	205	510	709	3
actualmente	74	205	125	218	510	709	3
diversas	128	205	163	218	510	709	3
variedades	166	205	212	218	510	709	3
de	214	205	225	218	510	709	3
“yuca	228	205	252	218	510	709	3
amarga”	74	218	110	231	510	709	3
y	115	218	120	231	510	709	3
“dulce”,	126	218	160	231	510	709	3
el	166	218	173	231	510	709	3
resto	178	218	199	231	510	709	3
de	204	218	214	231	510	709	3
pueblos	219	218	252	231	510	709	3
cultiva	74	231	102	244	510	709	3
una	109	231	125	244	510	709	3
amplia	131	231	160	244	510	709	3
variedad	167	231	204	244	510	709	3
de	211	231	221	244	510	709	3
“yuca	228	231	252	244	510	709	3
dulce”.	74	244	104	257	510	709	3
El	88	263	96	276	510	709	3
objetivo	102	263	136	276	510	709	3
del	141	263	155	276	510	709	3
presente	160	263	196	276	510	709	3
trabajo,	202	263	233	276	510	709	3
fue	239	263	252	276	510	709	3
determinar	74	276	121	289	510	709	3
los	122	276	134	289	510	709	3
conocimientos	136	276	197	289	510	709	3
tradicionales	198	276	252	289	510	709	3
del	74	289	87	302	510	709	3
pueblo	91	289	120	302	510	709	3
ticuna	123	289	150	302	510	709	3
vinculados	153	289	199	302	510	709	3
a	203	289	208	302	510	709	3
la	212	289	219	302	510	709	3
“yuca”	223	289	252	302	510	709	3
Manihot	74	302	107	315	510	709	3
esculenta	117	302	153	315	510	709	3
(Euphorbiaceae),	163	302	234	315	510	709	3
la	245	302	252	315	510	709	3
diversidad	74	315	119	328	510	709	3
de	129	315	140	328	510	709	3
variedades	150	315	196	328	510	709	3
cultivadas,	207	315	252	328	510	709	3
las	74	328	85	341	510	709	3
tecnologías	98	328	145	341	510	709	3
utilizadas	157	328	199	341	510	709	3
para	211	328	230	341	510	709	3
su	243	328	252	341	510	709	3
procesamiento	74	341	135	354	510	709	3
y	140	341	146	354	510	709	3
el	151	341	158	354	510	709	3
uso	163	341	178	354	510	709	3
culinario	183	341	221	354	510	709	3
dado	231	341	252	354	510	709	3
por	74	354	88	367	510	709	3
tres	96	354	111	367	510	709	3
comunidades	119	354	175	367	510	709	3
ticuna	183	354	209	367	510	709	3
cercanas	216	354	252	367	510	709	3
a	74	367	78	380	510	709	3
la	85	367	93	380	510	709	3
localidad	100	367	139	380	510	709	3
de	145	367	156	380	510	709	3
Caballococha,	163	367	221	380	510	709	3
en	228	367	238	380	510	709	3
el	245	367	252	380	510	709	3
departamento	74	380	133	393	510	709	3
Loreto,	135	380	165	393	510	709	3
Perú.	168	380	190	393	510	709	3
Material	130	398	165	411	510	709	3
y	167	398	172	411	510	709	3
métodos	175	398	210	411	510	709	3
1.	88	417	95	430	510	709	3
Área	110	417	130	430	510	709	3
de	133	417	143	430	510	709	3
estudio	146	417	178	430	510	709	3
El	88	436	96	449	510	709	3
área	102	436	120	449	510	709	3
de	126	436	136	449	510	709	3
estudio	142	436	173	449	510	709	3
se	179	436	187	449	510	709	3
centró	193	436	219	449	510	709	3
en	225	436	235	449	510	709	3
las	241	436	252	449	510	709	3
comunidades	74	449	130	462	510	709	3
ticuna	132	449	158	462	510	709	3
de	160	449	171	462	510	709	3
Bufeo	172	449	197	462	510	709	3
Cocha,	199	449	227	462	510	709	3
Santa	229	449	252	462	510	709	3
Rita	74	462	91	475	510	709	3
de	92	462	102	475	510	709	3
Mochila	104	462	138	475	510	709	3
y	139	462	145	475	510	709	3
Nueva	146	462	174	475	510	709	3
Galilea	176	462	205	475	510	709	3
de	207	462	217	475	510	709	3
Callarú,	219	462	252	475	510	709	3
ubicadas	74	475	111	488	510	709	3
en	114	475	125	488	510	709	3
la	128	475	135	488	510	709	3
laguna	139	475	168	488	510	709	3
Bufeo	171	475	196	488	510	709	3
Cocha,	199	475	228	488	510	709	3
en	231	475	241	488	510	709	3
la	245	475	252	488	510	709	3
quebrada	74	488	114	501	510	709	3
conocida	117	488	155	501	510	709	3
como	159	488	182	501	510	709	3
Mochila	186	488	220	501	510	709	3
caño	224	488	243	501	510	709	3
y	247	488	252	501	510	709	3
en	74	501	84	514	510	709	3
la	88	501	96	514	510	709	3
quebrada	101	501	140	514	510	709	3
Callarú	145	501	176	514	510	709	3
respectivamente,	181	501	252	514	510	709	3
dentro	74	514	102	527	510	709	3
del	105	514	118	527	510	709	3
sistema	121	514	152	527	510	709	3
de	156	514	166	527	510	709	3
cochas	169	514	197	527	510	709	3
y	200	514	205	527	510	709	3
quebradas	208	514	252	527	510	709	3
afluentes	74	527	112	540	510	709	3
del	113	527	126	540	510	709	3
río	128	527	140	540	510	709	3
Amazonas,	141	527	188	540	510	709	3
distrito	190	527	220	540	510	709	3
Ramón	222	527	252	540	510	709	3
Castilla,	74	540	108	553	510	709	3
provincia	115	540	155	553	510	709	3
de	162	540	172	553	510	709	3
Mariscal	179	540	215	553	510	709	3
Ramón	222	540	252	553	510	709	3
Castilla,	74	553	108	566	510	709	3
departamento	110	553	169	566	510	709	3
Loreto,	172	553	202	566	510	709	3
Perú;	204	553	226	566	510	709	3
en	228	553	238	566	510	709	3
las	241	553	252	566	510	709	3
coordenadas	74	566	127	579	510	709	3
(70°38´1,2”	132	566	177	579	510	709	3
O	182	566	189	579	510	709	3
-	193	566	196	579	510	709	3
3°	201	566	209	579	510	709	3
55´43,86”	213	566	252	579	510	709	3
S),	74	579	84	592	510	709	3
(70°	87	579	104	592	510	709	3
40´29,18”	107	579	146	592	510	709	3
O	149	579	156	592	510	709	3
-	159	579	163	592	510	709	3
3°55´45,72”	166	579	213	592	510	709	3
S)	216	579	224	592	510	709	3
y	227	579	233	592	510	709	3
(70°	236	579	252	592	510	709	3
23´,40”	74	592	103	605	510	709	3
O	106	592	113	605	510	709	3
-	116	592	119	605	510	709	3
3°57´,2”	122	592	155	605	510	709	3
S)	158	592	167	605	510	709	3
respectivamente.	170	592	241	605	510	709	3
El	244	592	252	605	510	709	3
estudio	74	605	105	618	510	709	3
se	107	605	116	618	510	709	3
desarrolló	119	605	161	618	510	709	3
durante	164	605	197	618	510	709	3
los	199	605	211	618	510	709	3
meses	214	605	239	618	510	709	3
de	242	605	252	618	510	709	3
abril,	74	618	95	631	510	709	3
mayo	98	618	121	631	510	709	3
y	124	618	129	631	510	709	3
junio	131	618	153	631	510	709	3
del	155	618	168	631	510	709	3
año	171	618	186	631	510	709	3
2017.	189	618	210	631	510	709	3
Las	281	62	295	75	510	709	3
comunidades	300	62	357	75	510	709	3
de	361	62	371	75	510	709	3
estudio	376	62	407	75	510	709	3
cuentan	412	62	445	75	510	709	3
con	266	75	281	88	510	709	3
la	289	75	296	88	510	709	3
titulación	304	75	344	88	510	709	3
de	351	75	362	88	510	709	3
sus	369	75	383	88	510	709	3
territorios	390	75	432	88	510	709	3
y	440	75	445	88	510	709	3
mantienen	266	88	311	101	510	709	3
una	315	88	331	101	510	709	3
economía	335	88	376	101	510	709	3
de	380	88	390	101	510	709	3
subsistencia	394	88	445	101	510	709	3
basada	266	101	296	114	510	709	3
en	299	101	309	114	510	709	3
la	312	101	319	114	510	709	3
producción	322	101	370	114	510	709	3
agrícola,	373	101	409	114	510	709	3
la	411	101	419	114	510	709	3
pesca	422	101	445	114	510	709	3
y	266	114	272	127	510	709	3
la	274	114	282	127	510	709	3
caza.	284	114	305	127	510	709	3
Complementan	307	114	372	127	510	709	3
estas	374	114	395	127	510	709	3
actividades	397	114	445	127	510	709	3
de	266	127	277	140	510	709	3
subsistencia	283	127	334	140	510	709	3
con	340	127	355	140	510	709	3
la	361	127	368	140	510	709	3
comercialización	374	127	445	140	510	709	3
de	266	140	277	153	510	709	3
artesanía	281	140	319	153	510	709	3
y	323	140	328	153	510	709	3
objetos	332	140	362	153	510	709	3
utilitarios,	366	140	409	153	510	709	3
madera	413	140	445	153	510	709	3
y	266	153	272	166	510	709	3
productos	280	153	322	166	510	709	3
derivados	330	153	372	166	510	709	3
de	380	153	390	166	510	709	3
la	398	153	405	166	510	709	3
“yuca”.	413	153	445	166	510	709	3
El	266	166	275	179	510	709	3
aumento	281	166	318	179	510	709	3
de	324	166	334	179	510	709	3
grandes	340	166	374	179	510	709	3
extensiones	380	166	429	179	510	709	3
de	435	166	445	179	510	709	3
cultivos	266	179	300	192	510	709	3
ilegales	305	179	336	192	510	709	3
de	341	179	352	192	510	709	3
“coca”	357	179	385	192	510	709	3
Erythroxylum	390	179	445	192	510	709	3
coca	266	192	283	205	510	709	3
(Erythroxylaceae)	287	192	362	205	510	709	3
en	367	192	377	205	510	709	3
la	382	192	389	205	510	709	3
cuenca	394	192	423	205	510	709	3
baja	428	192	445	205	510	709	3
del	266	205	280	218	510	709	3
río	284	205	296	218	510	709	3
Amazonas,	300	205	347	218	510	709	3
durante	351	205	384	218	510	709	3
la	389	205	396	218	510	709	3
década	401	205	430	218	510	709	3
de	435	205	445	218	510	709	3
los	266	218	278	231	510	709	3
noventa,	286	218	322	231	510	709	3
supuso	330	218	360	231	510	709	3
una	368	218	384	231	510	709	3
oportunidad	392	218	445	231	510	709	3
económica	266	231	311	244	510	709	3
para	317	231	336	244	510	709	3
muchas	342	231	374	244	510	709	3
familias	380	231	413	244	510	709	3
ticuna	419	231	445	244	510	709	3
que,	266	244	284	257	510	709	3
cansadas	288	244	326	257	510	709	3
de	330	244	341	257	510	709	3
esperar	344	244	376	257	510	709	3
la	379	244	387	257	510	709	3
presencia	391	244	431	257	510	709	3
de	435	244	445	257	510	709	3
un	266	257	278	270	510	709	3
estado	283	257	310	270	510	709	3
esquivo	315	257	348	270	510	709	3
y	353	257	359	270	510	709	3
vertical,	364	257	397	270	510	709	3
abrazaron	403	257	445	270	510	709	3
los	266	270	278	283	510	709	3
beneficios	281	270	323	283	510	709	3
efímeros	326	270	362	283	510	709	3
que	365	270	380	283	510	709	3
este	383	270	399	283	510	709	3
cultivo	402	270	431	283	510	709	3
les	434	270	445	283	510	709	3
proporcionaba.	266	283	331	296	510	709	3
Hoy	334	283	352	296	510	709	3
en	355	283	365	296	510	709	3
día,	368	283	384	296	510	709	3
a	387	283	391	296	510	709	3
pesar	394	283	417	296	510	709	3
de	420	283	431	296	510	709	3
las	434	283	445	296	510	709	3
campañas	266	296	309	309	510	709	3
de	311	296	321	309	510	709	3
erradicación	323	296	375	309	510	709	3
promovidas	377	296	428	309	510	709	3
por	430	296	445	309	510	709	3
el	266	309	274	322	510	709	3
estado,	276	309	306	322	510	709	3
la	308	309	315	322	510	709	3
actividad	317	309	356	322	510	709	3
del	358	309	372	322	510	709	3
cultivo	374	309	403	322	510	709	3
de	405	309	415	322	510	709	3
“coca”	417	309	445	322	510	709	3
sigue	266	322	289	335	510	709	3
siendo	292	322	320	335	510	709	3
una	324	322	340	335	510	709	3
oportunidad	343	322	397	335	510	709	3
económica	400	322	445	335	510	709	3
para	266	335	285	348	510	709	3
muchas	288	335	320	348	510	709	3
familias	323	335	356	348	510	709	3
ticuna.	359	335	387	348	510	709	3
2.	281	354	288	367	510	709	3
Levantamiento	302	354	367	367	510	709	3
de	370	354	381	367	510	709	3
información	384	354	437	367	510	709	3
y	440	354	445	367	510	709	3
colecta	266	367	296	380	510	709	3
de	298	367	309	380	510	709	3
muestras	311	367	350	380	510	709	3
La	281	386	291	398	510	709	3
información	296	386	347	398	510	709	3
sistematizada	351	386	409	398	510	709	3
se	413	386	422	398	510	709	3
basa	426	386	445	398	510	709	3
en	266	399	277	411	510	709	3
encuestas	282	399	323	411	510	709	3
semi	329	399	349	411	510	709	3
estructuradas	354	399	412	411	510	709	3
en	418	399	428	411	510	709	3
las	434	399	445	411	510	709	3
comunidades	266	412	323	424	510	709	3
de	329	412	339	424	510	709	3
Santa	344	412	367	424	510	709	3
Rita	373	412	390	424	510	709	3
de	395	412	406	424	510	709	3
Castilla,	411	412	445	424	510	709	3
Bufeo	266	425	291	437	510	709	3
Cocha	294	425	321	437	510	709	3
y	324	425	329	437	510	709	3
Nueva	333	425	361	437	510	709	3
Galilea	365	425	394	437	510	709	3
de	398	425	408	437	510	709	3
Callarú,	411	425	445	437	510	709	3
al	266	438	274	450	510	709	3
40%,	279	438	299	450	510	709	3
28%	303	438	321	450	510	709	3
y	325	438	331	450	510	709	3
55%	335	438	353	450	510	709	3
de	358	438	368	450	510	709	3
viviendas	373	438	414	450	510	709	3
de	418	438	429	450	510	709	3
las	433	438	445	450	510	709	3
tres	266	451	282	463	510	709	3
comunidades	287	451	344	463	510	709	3
respectivamente,	349	451	421	463	510	709	3
para	426	451	445	463	510	709	3
registrar	266	464	302	476	510	709	3
los	308	464	320	476	510	709	3
conocimientos	325	464	386	476	510	709	3
tradicionales	391	464	445	476	510	709	3
relacionados	266	477	320	489	510	709	3
con	324	477	339	489	510	709	3
la	343	477	351	489	510	709	3
variedad	355	477	393	489	510	709	3
de	397	477	407	489	510	709	3
“yucas”	412	477	445	489	510	709	3
existentes	266	490	308	502	510	709	3
en	314	490	324	502	510	709	3
la	331	490	339	502	510	709	3
chacra	345	490	372	502	510	709	3
tradicional,	379	490	427	502	510	709	3
así	434	490	445	502	510	709	3
como	266	503	289	515	510	709	3
conocer	295	503	328	515	510	709	3
el	333	503	340	515	510	709	3
uso	346	503	361	515	510	709	3
dado	367	503	388	515	510	709	3
a	394	503	398	515	510	709	3
cada	404	503	423	515	510	709	3
una	429	503	445	515	510	709	3
de	266	516	277	528	510	709	3
las	282	516	293	528	510	709	3
variedades.	298	516	347	528	510	709	3
Las	352	516	367	528	510	709	3
encuestas	372	516	412	528	510	709	3
fueron	417	516	445	528	510	709	3
complementadas	266	529	338	541	510	709	3
con	359	529	373	541	510	709	3
información	394	529	445	541	510	709	3
etnográfica	266	542	313	554	510	709	3
recogida	332	542	368	554	510	709	3
en	386	542	396	554	510	709	3
talleres	415	542	445	554	510	709	3
participativos	266	555	324	567	510	709	3
desarrollados	329	555	386	567	510	709	3
en	390	555	401	567	510	709	3
cada	405	555	425	567	510	709	3
una	429	555	445	567	510	709	3
de	266	568	277	580	510	709	3
las	282	568	294	580	510	709	3
comunidades	299	568	356	580	510	709	3
y	361	568	367	580	510	709	3
acompañamiento	372	568	445	580	510	709	3
en	266	581	277	593	510	709	3
las	283	581	294	593	510	709	3
actividades	301	581	349	593	510	709	3
de	355	581	365	593	510	709	3
procesamiento	372	581	433	593	510	709	3
y	440	581	445	593	510	709	3
elaboración	266	594	315	606	510	709	3
de	320	594	330	606	510	709	3
alimentos.	335	594	378	606	510	709	3
Previo	383	594	410	606	510	709	3
a	415	594	420	606	510	709	3
estos	424	594	445	606	510	709	3
talleres,	266	607	299	619	510	709	3
se	308	607	317	619	510	709	3
solicitó	325	607	355	619	510	709	3
el	364	607	372	619	510	709	3
consentimiento	381	607	445	619	510	709	3
previo	266	620	294	632	510	709	3
informado	296	620	340	632	510	709	3
en	343	620	353	632	510	709	3
las	355	620	366	632	510	709	3
tres	368	620	384	632	510	709	3
comunidades,	386	620	445	632	510	709	3
tal	266	633	277	645	510	709	3
como	282	633	305	645	510	709	3
marca	310	633	336	645	510	709	3
la	341	633	349	645	510	709	3
Ley	354	633	369	645	510	709	3
N°	374	633	386	645	510	709	3
27811	391	633	415	645	510	709	3
en	420	633	430	645	510	709	3
su	435	633	445	645	510	709	3
26	339	665	347	674	510	709	3
(1):	349	665	359	674	510	709	3
Enero	363	665	379	674	510	709	3
-	381	665	383	674	510	709	3
Abril,	385	665	400	674	510	709	3
2019	402	665	417	674	510	709	3
341	432	664	445	675	510	709	3
Martín	82	40	101	49	510	709	4
et	103	40	108	49	510	709	4
al.:	110	40	118	49	510	709	4
Conocimientos	120	40	163	49	510	709	4
tradicionales	165	40	201	49	510	709	4
de	203	40	209	49	510	709	4
Manihot	213	40	236	49	510	709	4
esculenta	238	40	266	49	510	709	4
(Euphorbiaceae)	268	40	314	49	510	709	4
en	316	40	323	49	510	709	4
tres	325	40	335	49	510	709	4
comunidades	337	40	376	49	510	709	4
ticuna	378	40	395	49	510	709	4
del	397	40	405	49	510	709	4
Perú	407	40	420	49	510	709	4
Título	65	62	91	75	510	709	4
II,	94	62	103	75	510	709	4
Artículo	106	62	141	75	510	709	4
2.	145	62	152	75	510	709	4
Se	155	62	165	75	510	709	4
realizó	168	62	197	75	510	709	4
un	200	62	211	75	510	709	4
trabajo	215	62	244	75	510	709	4
de	65	75	76	88	510	709	4
colecta	79	75	108	88	510	709	4
de	111	75	122	88	510	709	4
las	125	75	137	88	510	709	4
variedades	140	75	186	88	510	709	4
identificadas	190	75	244	88	510	709	4
en	65	88	75	101	510	709	4
los	84	88	96	101	510	709	4
talleres	105	88	136	101	510	709	4
comunales	145	88	190	101	510	709	4
y	199	88	204	101	510	709	4
en	213	88	223	101	510	709	4
las	232	88	244	101	510	709	4
encuestas	65	101	106	114	510	709	4
semi	111	101	130	114	510	709	4
estructuradas.	135	101	195	114	510	709	4
La	200	101	210	114	510	709	4
colecta	215	101	244	114	510	709	4
de	65	114	76	127	510	709	4
muestras	80	114	118	127	510	709	4
botánicas	123	114	162	127	510	709	4
de	167	114	177	127	510	709	4
las	182	114	193	127	510	709	4
variedades	198	114	244	127	510	709	4
se	65	127	74	140	510	709	4
realizó	78	127	106	140	510	709	4
siguiendo	111	127	152	140	510	709	4
el	156	127	164	140	510	709	4
procedimiento	168	127	229	140	510	709	4
de	233	127	244	140	510	709	4
herborización	65	140	123	153	510	709	4
de	127	140	138	153	510	709	4
acuerdo	142	140	176	153	510	709	4
a	180	140	185	153	510	709	4
lo	189	140	197	153	510	709	4
propuesto	201	140	244	153	510	709	4
por	65	153	80	166	510	709	4
(Judd	82	153	105	166	510	709	4
et	107	153	114	166	510	709	4
al.,	116	153	128	166	510	709	4
1999).	130	153	154	166	510	709	4
El	156	153	165	166	510	709	4
permiso	166	153	201	166	510	709	4
de	203	153	213	166	510	709	4
colecta	215	153	244	166	510	709	4
de	65	166	76	179	510	709	4
las	81	166	92	179	510	709	4
muestras	97	166	135	179	510	709	4
de	140	166	151	179	510	709	4
plantas	156	166	187	179	510	709	4
corresponde	192	166	244	179	510	709	4
a	65	179	70	192	510	709	4
la	81	179	89	192	510	709	4
Resolución:	100	179	149	192	510	709	4
0068-2015-SERFOR-	160	179	244	192	510	709	4
DGGSPFFS.	65	192	116	205	510	709	4
Las	128	192	142	205	510	709	4
muestras	154	192	192	205	510	709	4
botánicas	204	192	244	205	510	709	4
se	65	205	74	218	510	709	4
identificaron	80	205	134	218	510	709	4
de	140	205	151	218	510	709	4
acuerdo	157	205	191	218	510	709	4
a	197	205	202	218	510	709	4
la	208	205	216	218	510	709	4
clave	222	205	244	218	510	709	4
taxonómica	65	218	114	231	510	709	4
de	115	218	126	231	510	709	4
Rogers	127	218	157	231	510	709	4
&	158	218	165	231	510	709	4
Appan,	167	218	198	231	510	709	4
(1973).	200	218	228	231	510	709	4
Las	229	218	244	231	510	709	4
muestras	65	231	104	244	510	709	4
colectadas	106	231	149	244	510	709	4
fueron	151	231	179	244	510	709	4
depositadas	181	231	232	244	510	709	4
en	234	231	244	244	510	709	4
el	65	244	73	257	510	709	4
Herbario	76	244	114	257	510	709	4
Iquitos	117	244	146	257	510	709	4
(HIQ)	150	244	175	257	510	709	4
del	178	244	191	257	510	709	4
Instituto	194	244	230	257	510	709	4
de	233	244	244	257	510	709	4
Investigaciones	65	257	130	270	510	709	4
de	134	257	145	270	510	709	4
la	149	257	157	270	510	709	4
Amazonía	161	257	205	270	510	709	4
Peruana	209	257	244	270	510	709	4
(IIAP).	65	270	93	283	510	709	4
3.	79	289	87	302	510	709	4
Caracterización	109	289	176	302	510	709	4
etnográfica	183	289	231	302	510	709	4
y	238	289	244	302	510	709	4
morfológica	65	302	117	315	510	709	4
Se	79	321	89	333	510	709	4
desarrolló	100	321	143	333	510	709	4
una	154	321	170	333	510	709	4
caracterización	181	321	244	333	510	709	4
etnográfica	65	334	112	346	510	709	4
atendiendo	119	334	166	346	510	709	4
al	173	334	180	346	510	709	4
conocimiento	187	334	244	346	510	709	4
que	65	347	81	359	510	709	4
los	84	347	96	359	510	709	4
pobladores	100	347	147	359	510	709	4
ticuna	151	347	177	359	510	709	4
tienen	181	347	207	359	510	709	4
de	210	347	221	359	510	709	4
cada	224	347	244	359	510	709	4
una	65	360	81	372	510	709	4
de	85	360	95	372	510	709	4
las	98	360	110	372	510	709	4
variedades.	113	360	162	372	510	709	4
Posteriormente,	165	360	232	372	510	709	4
se	235	360	244	372	510	709	4
procedió	65	373	102	385	510	709	4
a	106	373	111	385	510	709	4
la	115	373	122	385	510	709	4
caracterización	126	373	189	385	510	709	4
morfológica	193	373	244	385	510	709	4
de	65	386	76	398	510	709	4
cada	78	386	98	398	510	709	4
una	101	386	117	398	510	709	4
de	119	386	130	398	510	709	4
estas	132	386	153	398	510	709	4
variedades,	156	386	204	398	510	709	4
teniendo	207	386	244	398	510	709	4
en	65	399	75	411	510	709	4
cuenta	81	399	109	411	510	709	4
19	115	399	124	411	510	709	4
variables:	130	399	170	411	510	709	4
forma	176	399	201	411	510	709	4
de	207	399	217	411	510	709	4
vida,	223	399	244	411	510	709	4
color	65	412	86	424	510	709	4
interno	90	412	121	424	510	709	4
de	125	412	135	424	510	709	4
la	139	412	146	424	510	709	4
raíz,	150	412	169	424	510	709	4
color	173	412	194	424	510	709	4
externo	198	412	229	424	510	709	4
de	233	412	244	424	510	709	4
la	65	425	73	437	510	709	4
raíz,	75	425	94	437	510	709	4
color	96	425	118	437	510	709	4
externo	120	425	152	437	510	709	4
del	155	425	168	437	510	709	4
tallo,	170	425	191	437	510	709	4
cantidad	194	425	231	437	510	709	4
de	233	425	244	437	510	709	4
nudos	65	438	91	450	510	709	4
en	96	438	106	450	510	709	4
10	110	438	120	450	510	709	4
cm,	124	438	139	450	510	709	4
distancias	143	438	185	450	510	709	4
entre	189	438	211	450	510	709	4
nudos,	215	438	244	450	510	709	4
color	65	451	86	463	510	709	4
del	89	451	103	463	510	709	4
peciolo,	106	451	138	463	510	709	4
largo	142	451	163	463	510	709	4
del	166	451	180	463	510	709	4
peciolo,	183	451	215	463	510	709	4
ancho	219	451	244	463	510	709	4
del	65	464	78	476	510	709	4
peciolo,	82	464	115	476	510	709	4
largo	118	464	140	476	510	709	4
de	143	464	153	476	510	709	4
la	157	464	164	476	510	709	4
estípula,	168	464	204	476	510	709	4
cantidad	207	464	244	476	510	709	4
de	65	477	76	489	510	709	4
lóbulos	81	477	112	489	510	709	4
en	118	477	128	489	510	709	4
hojas	133	477	155	489	510	709	4
adultas,	161	477	194	489	510	709	4
forma	200	477	225	489	510	709	4
del	231	477	244	489	510	709	4
lóbulo	65	490	92	502	510	709	4
central,	96	490	127	502	510	709	4
largo	131	490	153	502	510	709	4
de	157	490	167	502	510	709	4
la	172	490	179	502	510	709	4
lámina,	183	490	214	502	510	709	4
ancho	219	490	244	502	510	709	4
de	65	503	76	515	510	709	4
la	78	503	86	515	510	709	4
lámina,	88	503	119	515	510	709	4
forma	122	503	147	515	510	709	4
del	150	503	163	515	510	709	4
ápice	165	503	187	515	510	709	4
de	190	503	200	515	510	709	4
la	202	503	210	515	510	709	4
lámina,	212	503	244	515	510	709	4
cantidad	65	516	102	528	510	709	4
de	105	516	116	528	510	709	4
venas	119	516	143	528	510	709	4
secundarias	147	516	197	528	510	709	4
del	200	516	213	528	510	709	4
lóbulo	217	516	244	528	510	709	4
central,	65	529	96	541	510	709	4
ángulo	99	529	128	541	510	709	4
entre	130	529	152	541	510	709	4
las	154	529	166	541	510	709	4
venas	168	529	192	541	510	709	4
principales,	195	529	244	541	510	709	4
color	65	542	86	554	510	709	4
de	89	542	99	554	510	709	4
pétalos	101	542	131	554	510	709	4
y	134	542	139	554	510	709	4
color	142	542	163	554	510	709	4
de	165	542	175	554	510	709	4
frutos.	178	542	205	554	510	709	4
Resultados	131	563	178	575	510	709	4
1.	79	582	87	595	510	709	4
Identificación	101	582	161	595	510	709	4
de	166	582	176	595	510	709	4
variedades	181	582	228	595	510	709	4
de	233	582	244	595	510	709	4
“yuca”	65	595	95	608	510	709	4
cultivadas	97	595	141	608	510	709	4
El	79	613	88	626	510	709	4
número	93	613	126	626	510	709	4
de	130	613	141	626	510	709	4
variedades	145	613	192	626	510	709	4
encontrado	196	613	244	626	510	709	4
fue	65	626	79	639	510	709	4
elevado,	82	626	118	639	510	709	4
registrándose	121	626	178	639	510	709	4
23	182	626	192	639	510	709	4
variedades,	195	626	244	639	510	709	4
342	65	664	78	675	510	709	4
26	170	665	177	674	510	709	4
(1):	179	665	189	674	510	709	4
Enero	193	665	209	674	510	709	4
-	211	665	214	674	510	709	4
Abril,	216	665	230	674	510	709	4
2019	232	665	247	674	510	709	4
14	258	62	267	75	510	709	4
dulces	274	62	301	75	510	709	4
y	307	62	312	75	510	709	4
9	318	62	323	75	510	709	4
amarillas	329	62	368	75	510	709	4
o	374	62	379	75	510	709	4
bravas.	385	62	415	75	510	709	4
Los	422	62	437	75	510	709	4
ticuna	258	75	284	88	510	709	4
nombran	288	75	326	88	510	709	4
las	330	75	341	88	510	709	4
diferentes	345	75	387	88	510	709	4
variedades	390	75	437	88	510	709	4
atendiendo	258	88	306	101	510	709	4
a	315	88	320	101	510	709	4
sus	330	88	343	101	510	709	4
rasgos	353	88	380	101	510	709	4
distintivos,	390	88	437	101	510	709	4
respondiendo	258	101	316	114	510	709	4
a	322	101	327	114	510	709	4
un	332	101	344	114	510	709	4
sistema	349	101	381	114	510	709	4
metonímico	386	101	437	114	510	709	4
de	258	114	268	127	510	709	4
designación,	272	114	324	127	510	709	4
en	328	114	338	127	510	709	4
el	341	114	348	127	510	709	4
que	352	114	367	127	510	709	4
se	371	114	379	127	510	709	4
determina	383	114	426	127	510	709	4
el	429	114	437	127	510	709	4
nombre	258	127	291	140	510	709	4
de	295	127	306	140	510	709	4
cada	310	127	330	140	510	709	4
variedad	334	127	372	140	510	709	4
en	376	127	386	140	510	709	4
relación	391	127	424	140	510	709	4
al	429	127	437	140	510	709	4
entorno	258	140	291	153	510	709	4
natural	294	140	325	153	510	709	4
(Goulard,	328	140	369	153	510	709	4
1998;	372	140	394	153	510	709	4
Acosta	397	140	426	153	510	709	4
&	429	140	437	153	510	709	4
Zoria,	258	153	283	166	510	709	4
2012).	285	153	309	166	510	709	4
En	311	153	323	166	510	709	4
algunos	325	153	358	166	510	709	4
casos,	360	153	384	166	510	709	4
los	386	153	398	166	510	709	4
nombres	400	153	437	166	510	709	4
de	258	166	268	179	510	709	4
algunas	276	166	308	179	510	709	4
variedades	316	166	362	179	510	709	4
determinan	369	166	418	179	510	709	4
un	425	166	437	179	510	709	4
origen	258	179	285	192	510	709	4
cultural	289	179	322	192	510	709	4
externo	327	179	358	192	510	709	4
al	363	179	370	192	510	709	4
pueblo	374	179	404	192	510	709	4
ticuna,	408	179	437	192	510	709	4
tal	258	192	269	205	510	709	4
es	271	192	280	205	510	709	4
el	283	192	290	205	510	709	4
caso	293	192	311	205	510	709	4
de	314	192	324	205	510	709	4
la	327	192	334	205	510	709	4
variedad	337	192	375	205	510	709	4
“cocama”	377	192	418	205	510	709	4
y	421	192	426	205	510	709	4
la	429	192	437	205	510	709	4
“indio”.	258	205	292	218	510	709	4
Algunos	295	205	331	218	510	709	4
nombres	335	205	371	218	510	709	4
no	375	205	385	218	510	709	4
son	389	205	404	218	510	709	4
usados	407	205	437	218	510	709	4
de	258	218	268	231	510	709	4
manera	271	218	303	231	510	709	4
exclusiva	306	218	345	231	510	709	4
por	348	218	362	231	510	709	4
las	365	218	377	231	510	709	4
comunidades	380	218	437	231	510	709	4
ticuna	258	231	284	244	510	709	4
del	286	231	299	244	510	709	4
bajo	301	231	318	244	510	709	4
Amazonas,	320	231	367	244	510	709	4
siendo	369	231	397	244	510	709	4
comunes	399	231	437	244	510	709	4
en	258	244	268	257	510	709	4
otras	272	244	293	257	510	709	4
partes	297	244	323	257	510	709	4
de	328	244	338	257	510	709	4
la	342	244	350	257	510	709	4
Amazonía	354	244	397	257	510	709	4
peruana	402	244	437	257	510	709	4
y	258	257	263	270	510	709	4
dentro	269	257	297	270	510	709	4
de	302	257	312	270	510	709	4
las	318	257	329	270	510	709	4
fronteras	335	257	372	270	510	709	4
de	378	257	388	270	510	709	4
los	393	257	405	270	510	709	4
países	411	257	437	270	510	709	4
vecinos,	258	270	292	283	510	709	4
lo	296	270	304	283	510	709	4
que	309	270	324	283	510	709	4
nos	329	270	343	283	510	709	4
hace	348	270	367	283	510	709	4
inferir	371	270	397	283	510	709	4
que	402	270	417	283	510	709	4
son	422	270	437	283	510	709	4
variedades	258	283	304	296	510	709	4
foráneas	308	283	344	296	510	709	4
que	347	283	363	296	510	709	4
han	367	283	383	296	510	709	4
enriquecido	386	283	437	296	510	709	4
progresivamente	258	296	329	309	510	709	4
la	334	296	342	309	510	709	4
diversidad	347	296	392	309	510	709	4
cultivada	397	296	437	309	510	709	4
tradicional	258	309	303	322	510	709	4
del	307	309	320	322	510	709	4
pueblo	323	309	352	322	510	709	4
ticuna.	355	309	384	322	510	709	4
Un	387	309	400	322	510	709	4
ejemplo	403	309	437	322	510	709	4
de	258	322	268	335	510	709	4
esto	273	322	290	335	510	709	4
son	295	322	310	335	510	709	4
las	314	322	326	335	510	709	4
variedades	331	322	377	335	510	709	4
Santa	382	322	405	335	510	709	4
Rita	409	322	426	335	510	709	4
y	431	322	437	335	510	709	4
Tresmesina.	258	335	308	348	510	709	4
2.	272	354	279	367	510	709	4
Tecnologías	296	354	349	367	510	709	4
de	351	354	362	367	510	709	4
procesamiento.	364	354	430	367	510	709	4
Se	272	373	282	385	510	709	4
identificaron	284	373	338	385	510	709	4
tres	340	373	356	385	510	709	4
tecnologías	358	373	405	385	510	709	4
para	408	373	427	385	510	709	4
el	429	373	437	385	510	709	4
procesamiento	258	386	320	398	510	709	4
de	321	386	331	398	510	709	4
la	333	386	340	398	510	709	4
“yuca”:	341	386	373	398	510	709	4
la	375	386	382	398	510	709	4
maduración,	383	386	437	398	510	709	4
la	258	399	265	411	510	709	4
deshidratación	269	399	331	411	510	709	4
y	335	399	340	411	510	709	4
el	344	399	351	411	510	709	4
cernido	355	399	386	411	510	709	4
de	390	399	400	411	510	709	4
la	404	399	411	411	510	709	4
masa	415	399	437	411	510	709	4
de	258	412	268	424	510	709	4
“yuca”.	278	412	310	424	510	709	4
La	319	412	330	424	510	709	4
maduración,	339	412	393	424	510	709	4
también	402	412	437	424	510	709	4
conocida	258	425	296	437	510	709	4
como	300	425	323	437	510	709	4
pudrición,	327	425	371	437	510	709	4
es	375	425	384	437	510	709	4
un	388	425	400	437	510	709	4
proceso	404	425	437	437	510	709	4
de	258	438	268	450	510	709	4
fermentación	271	438	326	450	510	709	4
heteroláctica	329	438	382	450	510	709	4
que	385	438	400	450	510	709	4
ablanda	403	438	437	450	510	709	4
el	258	451	265	463	510	709	4
cuerpo	268	451	297	463	510	709	4
de	299	451	309	463	510	709	4
la	312	451	319	463	510	709	4
“yuca”	321	451	351	463	510	709	4
y	353	451	358	463	510	709	4
le	361	451	368	463	510	709	4
confiere	370	451	404	463	510	709	4
un	406	451	417	463	510	709	4
olor	420	451	437	463	510	709	4
y	258	464	263	476	510	709	4
un	267	464	279	476	510	709	4
sabor	283	464	306	476	510	709	4
ácido	310	464	333	476	510	709	4
característicos,	337	464	399	476	510	709	4
atributo	403	464	437	476	510	709	4
fundamental	258	477	312	489	510	709	4
para	315	477	334	489	510	709	4
la	337	477	344	489	510	709	4
elaboración	347	477	396	489	510	709	4
de	399	477	409	489	510	709	4
fariña	412	477	437	489	510	709	4
de	258	490	268	502	510	709	4
calidad	275	490	306	502	510	709	4
(La	313	490	326	502	510	709	4
fariña	333	490	358	502	510	709	4
es	365	490	373	502	510	709	4
un	380	490	391	502	510	709	4
producto	398	490	437	502	510	709	4
alimenticio	258	503	305	515	510	709	4
que	307	503	323	515	510	709	4
se	325	503	334	515	510	709	4
obtiene	336	503	367	515	510	709	4
de	369	503	380	515	510	709	4
la	382	503	390	515	510	709	4
masa	392	503	414	515	510	709	4
de	416	503	427	515	510	709	4
la	429	503	437	515	510	709	4
yuca	258	516	278	528	510	709	4
previamente	280	516	333	528	510	709	4
madurada.	334	516	381	528	510	709	4
La	382	516	393	528	510	709	4
masa,	395	516	419	528	510	709	4
una	421	516	437	528	510	709	4
vez	258	529	273	541	510	709	4
deshidratada	278	529	333	541	510	709	4
es	338	529	347	541	510	709	4
tamizada	352	529	391	541	510	709	4
y	396	529	401	541	510	709	4
tostada	406	529	437	541	510	709	4
en	258	542	268	554	510	709	4
unas	275	542	295	554	510	709	4
planchas	302	542	340	554	510	709	4
de	347	542	357	554	510	709	4
metal	364	542	388	554	510	709	4
conocidas	395	542	437	554	510	709	4
localmente	258	555	304	567	510	709	4
como	314	555	337	567	510	709	4
“blandonas”).	348	555	407	567	510	709	4
Para	418	555	437	567	510	709	4
ello,	258	568	276	580	510	709	4
las	282	568	294	580	510	709	4
“yucas”,	300	568	336	580	510	709	4
previamente	342	568	395	580	510	709	4
peladas,	402	568	437	580	510	709	4
se	258	581	267	593	510	709	4
sumergen	270	581	312	593	510	709	4
en	316	581	326	593	510	709	4
agua	330	581	350	593	510	709	4
durante	354	581	387	593	510	709	4
cinco	391	581	413	593	510	709	4
días,	417	581	437	593	510	709	4
bien	258	594	276	606	510	709	4
sea	279	594	293	606	510	709	4
en	296	594	306	606	510	709	4
recipientes	309	594	355	606	510	709	4
plásticos	358	594	395	606	510	709	4
(baldes	398	594	428	606	510	709	4
o	431	594	437	606	510	709	4
bidones)	258	607	294	619	510	709	4
o	297	607	303	619	510	709	4
de	306	607	316	619	510	709	4
madera	320	607	352	619	510	709	4
(canoas,	355	607	389	619	510	709	4
cajones),	392	607	428	619	510	709	4
o	431	607	437	619	510	709	4
bien,	258	620	278	632	510	709	4
en	282	620	292	632	510	709	4
el	296	620	303	632	510	709	4
agua	307	620	327	632	510	709	4
de	331	620	341	632	510	709	4
quebradas	345	620	389	632	510	709	4
o	392	620	398	632	510	709	4
lagunas.	401	620	437	632	510	709	4
La	258	633	269	645	510	709	4
tecnología	273	633	316	645	510	709	4
de	321	633	331	645	510	709	4
deshidratación	336	633	399	645	510	709	4
consiste	403	633	437	645	510	709	4
Martín	91	40	109	49	510	709	5
et	111	40	116	49	510	709	5
al.:	118	40	127	49	510	709	5
Conocimientos	129	40	171	49	510	709	5
tradicionales	173	40	209	49	510	709	5
de	211	40	218	49	510	709	5
Manihot	222	40	245	49	510	709	5
esculenta	247	40	274	49	510	709	5
(Euphorbiaceae)	276	40	323	49	510	709	5
en	325	40	331	49	510	709	5
tres	333	40	344	49	510	709	5
comunidades	346	40	384	49	510	709	5
ticuna	386	40	403	49	510	709	5
del	405	40	413	49	510	709	5
Perú	415	40	428	49	510	709	5
en	74	62	84	75	510	709	5
extraer	86	62	116	75	510	709	5
el	118	62	125	75	510	709	5
líquido	128	62	158	75	510	709	5
de	161	62	171	75	510	709	5
la	173	62	181	75	510	709	5
masa	183	62	205	75	510	709	5
de	208	62	218	75	510	709	5
“yuca”.	220	62	252	75	510	709	5
Si	74	75	81	88	510	709	5
bien,	84	75	105	88	510	709	5
se	107	75	116	88	510	709	5
realiza	118	75	146	88	510	709	5
con	149	75	164	88	510	709	5
todas	167	75	189	88	510	709	5
las	192	75	204	88	510	709	5
variedades	206	75	252	88	510	709	5
de	74	88	84	101	510	709	5
“yuca”,	93	88	125	101	510	709	5
es	133	88	142	101	510	709	5
de	151	88	161	101	510	709	5
suma	170	88	193	101	510	709	5
importancia	201	88	252	101	510	709	5
para	74	101	93	114	510	709	5
el	97	101	104	114	510	709	5
procesamiento	109	101	171	114	510	709	5
de	175	101	186	114	510	709	5
las	190	101	202	114	510	709	5
variedades	206	101	252	114	510	709	5
venenosas	74	114	117	127	510	709	5
o	121	114	126	127	510	709	5
amargas.	130	114	168	127	510	709	5
Para	172	114	191	127	510	709	5
realizarla,	195	114	237	127	510	709	5
las	241	114	252	127	510	709	5
comunidades	74	127	130	140	510	709	5
ticuna	139	127	165	140	510	709	5
siguen	173	127	201	140	510	709	5
utilizando	209	127	252	140	510	709	5
el	74	140	81	153	510	709	5
tipiti,	89	140	111	153	510	709	5
un	119	140	130	153	510	709	5
tubo	137	140	157	153	510	709	5
tejido	164	140	188	153	510	709	5
con	195	140	210	153	510	709	5
la	218	140	225	153	510	709	5
fibra	233	140	252	153	510	709	5
vegetal	74	153	104	166	510	709	5
de	108	153	119	166	510	709	5
la	123	153	130	166	510	709	5
especie	134	153	165	166	510	709	5
Ischnosiphon	169	153	219	166	510	709	5
arouma	223	153	252	166	510	709	5
(Marantaceae).	74	166	136	179	510	709	5
El	142	166	150	179	510	709	5
tipití	153	166	173	179	510	709	5
está	176	166	192	179	510	709	5
cerrado	195	166	227	179	510	709	5
en	230	166	240	179	510	709	5
su	243	166	252	179	510	709	5
extremo	74	179	108	192	510	709	5
inferior,	110	179	144	192	510	709	5
presentando	145	179	198	192	510	709	5
una	199	179	215	192	510	709	5
abertura	217	179	252	192	510	709	5
en	74	192	84	205	510	709	5
su	89	192	98	205	510	709	5
extremo	103	192	138	205	510	709	5
superior.	143	192	181	205	510	709	5
Su	186	192	196	205	510	709	5
trenzado	201	192	239	205	510	709	5
es	244	192	252	205	510	709	5
sesgado,	74	205	110	218	510	709	5
oponiendo	113	205	159	218	510	709	5
dos	163	205	178	218	510	709	5
grupos	181	205	211	218	510	709	5
de	215	205	225	218	510	709	5
fibras	229	205	252	218	510	709	5
en	74	218	84	231	510	709	5
diagonal	87	218	123	231	510	709	5
en	126	218	136	231	510	709	5
relación	139	218	173	231	510	709	5
al	176	218	183	231	510	709	5
eje	186	218	197	231	510	709	5
longitudinal	200	218	252	231	510	709	5
del	74	231	87	244	510	709	5
tubo.	96	231	118	244	510	709	5
La	127	231	138	244	510	709	5
deshidratación	147	231	210	244	510	709	5
permite	219	231	252	244	510	709	5
eliminar	74	244	109	257	510	709	5
el	113	244	121	257	510	709	5
contenido	125	244	167	257	510	709	5
venenoso	171	244	211	257	510	709	5
existente	215	244	252	257	510	709	5
en	74	257	84	270	510	709	5
la	90	257	97	270	510	709	5
masa	103	257	125	270	510	709	5
de	131	257	141	270	510	709	5
la	147	257	155	270	510	709	5
“yuca”,	161	257	193	270	510	709	5
convirtiendo	199	257	252	270	510	709	5
un	74	270	85	283	510	709	5
producto	91	270	130	283	510	709	5
venenoso	136	270	176	283	510	709	5
en	182	270	192	283	510	709	5
un	198	270	209	283	510	709	5
alimento	215	270	252	283	510	709	5
nutritivo.	74	283	113	296	510	709	5
El	116	283	124	296	510	709	5
cernido	127	283	159	296	510	709	5
es	161	283	170	296	510	709	5
una	172	283	188	296	510	709	5
tecnología	191	283	234	296	510	709	5
que	237	283	252	296	510	709	5
permite	74	296	107	309	510	709	5
preparar	110	296	147	309	510	709	5
la	150	296	158	309	510	709	5
masa	161	296	183	309	510	709	5
de	187	296	197	309	510	709	5
“yuca”	200	296	230	309	510	709	5
para	233	296	252	309	510	709	5
el	74	309	81	322	510	709	5
tostado	84	309	115	322	510	709	5
final.	118	309	139	322	510	709	5
Al	142	309	152	322	510	709	5
igual	154	309	176	322	510	709	5
que	178	309	194	322	510	709	5
en	197	309	207	322	510	709	5
el	210	309	217	322	510	709	5
proceso	220	309	252	322	510	709	5
de	74	322	84	335	510	709	5
deshidratación,	91	322	156	335	510	709	5
es	163	322	172	335	510	709	5
necesario	179	322	219	335	510	709	5
contar	226	322	252	335	510	709	5
con	74	335	89	348	510	709	5
herramientas	93	335	149	348	510	709	5
diseñadas	153	335	195	348	510	709	5
para	200	335	219	348	510	709	5
tal	223	335	234	348	510	709	5
fin.	239	335	252	348	510	709	5
Las	74	348	88	361	510	709	5
maestras	95	348	132	361	510	709	5
tejedoras	139	348	177	361	510	709	5
ticuna	183	348	209	361	510	709	5
elaboran	216	348	252	361	510	709	5
cedamas	74	361	110	374	510	709	5
o	120	361	125	374	510	709	5
cernidores	135	361	179	374	510	709	5
que	189	361	204	374	510	709	5
permiten	214	361	252	374	510	709	5
preparar	74	374	110	387	510	709	5
la	113	374	121	387	510	709	5
masa	123	374	145	387	510	709	5
de	148	374	158	387	510	709	5
“yuca”.	161	374	192	387	510	709	5
Dependiendo	195	374	252	387	510	709	5
de	74	387	84	400	510	709	5
la	88	387	96	400	510	709	5
trama	100	387	124	400	510	709	5
tejida,	128	387	154	400	510	709	5
obtendrán	158	387	201	400	510	709	5
un	205	387	216	400	510	709	5
cernido	220	387	252	400	510	709	5
grueso	74	400	102	413	510	709	5
o	107	400	112	413	510	709	5
uno	117	400	133	413	510	709	5
fino.	138	400	157	413	510	709	5
En	162	400	173	413	510	709	5
algunos	178	400	211	413	510	709	5
casos,	216	400	240	413	510	709	5
el	245	400	252	413	510	709	5
tejido	74	413	97	426	510	709	5
de	100	413	111	426	510	709	5
la	114	413	121	426	510	709	5
cedama	124	413	156	426	510	709	5
es	159	413	168	426	510	709	5
cerrado	171	413	203	426	510	709	5
y	206	413	211	426	510	709	5
se	214	413	223	426	510	709	5
utiliza	226	413	252	426	510	709	5
como	74	426	97	439	510	709	5
colador,	101	426	135	439	510	709	5
generalmente	139	426	196	439	510	709	5
para	200	426	219	439	510	709	5
extraer	223	426	252	439	510	709	5
el	74	439	81	452	510	709	5
almidón	84	439	119	452	510	709	5
de	122	439	133	452	510	709	5
la	136	439	143	452	510	709	5
masa	146	439	168	452	510	709	5
de	171	439	181	452	510	709	5
yuca	184	439	204	452	510	709	5
o	207	439	213	452	510	709	5
preparar	216	439	252	452	510	709	5
masato.	74	452	106	465	510	709	5
3.	88	471	95	484	510	709	5
“yuca”	74	484	103	497	510	709	5
Culinaria	114	471	155	484	510	709	5
tradicional	159	471	206	484	510	709	5
a	210	471	214	484	510	709	5
base	218	471	238	484	510	709	5
de	242	471	252	484	510	709	5
Los	88	503	103	515	510	709	5
espacios	108	503	143	515	510	709	5
donde	148	503	174	515	510	709	5
se	179	503	188	515	510	709	5
consumen	192	503	236	515	510	709	5
los	240	503	252	515	510	709	5
alimentos	74	516	115	528	510	709	5
y	120	516	125	528	510	709	5
las	130	516	142	528	510	709	5
bebidas	147	516	179	528	510	709	5
preparados	184	516	232	528	510	709	5
con	237	516	252	528	510	709	5
la	74	529	81	541	510	709	5
“yuca”	88	529	118	541	510	709	5
están	125	529	147	541	510	709	5
definidos	154	529	193	541	510	709	5
socialmente.	200	529	252	541	510	709	5
Algunos	74	542	110	554	510	709	5
son	114	542	128	554	510	709	5
consumidos	132	542	183	554	510	709	5
exclusivamente	187	542	252	554	510	709	5
en	74	555	84	567	510	709	5
las	93	555	105	567	510	709	5
fiestas	114	555	140	567	510	709	5
o	150	555	155	567	510	709	5
en	164	555	174	567	510	709	5
las	184	555	195	567	510	709	5
actividades	204	555	252	567	510	709	5
tradicionales,	74	568	130	580	510	709	5
otros	142	568	163	580	510	709	5
son	175	568	190	580	510	709	5
consumidos	201	568	252	580	510	709	5
diariamente	74	581	124	593	510	709	5
en	125	581	135	593	510	709	5
las	136	581	148	593	510	709	5
viviendas,	148	581	192	593	510	709	5
acompañando	192	581	252	593	510	709	5
al	74	594	81	606	510	709	5
pescado	87	594	121	606	510	709	5
o	126	594	132	606	510	709	5
la	137	594	145	606	510	709	5
carne.	150	594	175	606	510	709	5
La	181	594	191	606	510	709	5
fariña	197	594	222	606	510	709	5
forma	227	594	252	606	510	709	5
parte	74	607	96	619	510	709	5
de	101	607	111	619	510	709	5
la	116	607	123	619	510	709	5
dieta	128	607	149	619	510	709	5
diaria	154	607	179	619	510	709	5
de	184	607	194	619	510	709	5
los	199	607	211	619	510	709	5
ticuna	216	607	242	619	510	709	5
y	247	607	252	619	510	709	5
es	74	620	82	632	510	709	5
comercializada	88	620	152	632	510	709	5
habitualmente	158	620	218	632	510	709	5
en	224	620	234	632	510	709	5
los	240	620	252	632	510	709	5
mercados	74	633	114	645	510	709	5
locales.	118	633	148	645	510	709	5
En	152	633	163	645	510	709	5
las	167	633	178	645	510	709	5
comunidades	182	633	238	645	510	709	5
de	242	633	252	645	510	709	5
estudio	266	62	298	75	510	709	5
se	300	62	309	75	510	709	5
identificaron	311	62	365	75	510	709	5
cuatro	368	62	394	75	510	709	5
preparados	397	62	445	75	510	709	5
alimenticios	266	75	317	88	510	709	5
líquidos	326	75	360	88	510	709	5
y	369	75	374	88	510	709	5
cinco	382	75	404	88	510	709	5
sólidos,	413	75	445	88	510	709	5
elaborados	266	88	312	101	510	709	5
tradicionalmente	315	88	386	101	510	709	5
por	389	88	404	101	510	709	5
el	406	88	413	101	510	709	5
pueblo	416	88	445	101	510	709	5
ticuna.	266	101	295	114	510	709	5
El	298	101	307	114	510	709	5
masato,	310	101	343	114	510	709	5
el	346	101	353	114	510	709	5
payawarú,	357	101	402	114	510	709	5
la	405	101	412	114	510	709	5
chicha,	416	101	445	114	510	709	5
el	266	114	274	127	510	709	5
shivé,	277	114	302	127	510	709	5
la	306	114	313	127	510	709	5
fariña,	317	114	344	127	510	709	5
la	348	114	355	127	510	709	5
tapioca,	359	114	392	127	510	709	5
el	396	114	403	127	510	709	5
beshú,	407	114	434	127	510	709	5
el	438	114	445	127	510	709	5
noetarü	266	127	299	140	510	709	5
o	303	127	308	140	510	709	5
nalga	312	127	335	140	510	709	5
de	339	127	349	140	510	709	5
vieja	353	127	372	140	510	709	5
y	376	127	381	140	510	709	5
el	385	127	392	140	510	709	5
ngoxerüx	396	127	436	140	510	709	5
o	440	127	445	140	510	709	5
loboisma,	266	140	307	153	510	709	5
son	313	140	327	153	510	709	5
los	333	140	345	153	510	709	5
preparados	350	140	398	153	510	709	5
culinarios	404	140	445	153	510	709	5
tradicionales	266	153	320	166	510	709	5
que	325	153	341	166	510	709	5
aún	346	153	362	166	510	709	5
sobreviven	367	153	413	166	510	709	5
en	418	153	428	166	510	709	5
las	433	153	445	166	510	709	5
comunidades	266	166	323	179	510	709	5
ticuna	325	166	351	179	510	709	5
que	354	166	369	179	510	709	5
participaron	371	166	423	179	510	709	5
en	425	166	436	179	510	709	5
el	438	166	445	179	510	709	5
estudio.	266	179	300	192	510	709	5
Discusión	336	200	376	213	510	709	5
Es	281	219	290	232	510	709	5
muy	293	219	313	232	510	709	5
posible	315	219	345	232	510	709	5
que	348	219	364	232	510	709	5
antes	366	219	388	232	510	709	5
de	391	219	401	232	510	709	5
la	404	219	412	232	510	709	5
llegada	414	219	445	232	510	709	5
de	266	232	277	245	510	709	5
los	284	232	296	245	510	709	5
europeos,	303	232	344	245	510	709	5
la	351	232	358	245	510	709	5
chacra	365	232	393	245	510	709	5
tradicional	400	232	445	245	510	709	5
ticuna	266	245	293	258	510	709	5
estuviera	294	245	333	258	510	709	5
exclusivamente	335	245	400	258	510	709	5
dominada	402	245	445	258	510	709	5
por	266	258	281	271	510	709	5
las	286	258	298	271	510	709	5
variedades	303	258	349	271	510	709	5
dulces	355	258	382	271	510	709	5
de	387	258	397	271	510	709	5
la	403	258	410	271	510	709	5
“yuca”	416	258	445	271	510	709	5
Goulard	266	271	302	284	510	709	5
(1994).	306	271	334	284	510	709	5
Un	339	271	352	284	510	709	5
indicio	356	271	385	284	510	709	5
que	390	271	405	284	510	709	5
refuerza	410	271	445	284	510	709	5
esta	266	284	283	297	510	709	5
afirmación	289	284	334	297	510	709	5
es	340	284	349	297	510	709	5
el	355	284	362	297	510	709	5
menor	368	284	395	297	510	709	5
porcentaje	401	284	445	297	510	709	5
de	266	297	277	310	510	709	5
variedades	284	297	330	310	510	709	5
bravas	338	297	366	310	510	709	5
o	373	297	379	310	510	709	5
amargas	386	297	422	310	510	709	5
que	429	297	445	310	510	709	5
hoy	266	310	282	323	510	709	5
en	288	310	298	323	510	709	5
día	304	310	317	323	510	709	5
se	323	310	331	323	510	709	5
encuentran	337	310	384	323	510	709	5
presentes	390	310	429	323	510	709	5
en	435	310	445	323	510	709	5
las	266	323	278	336	510	709	5
chacras	282	323	314	336	510	709	5
tradicionales	318	323	372	336	510	709	5
ticuna,	376	323	405	336	510	709	5
tanto	409	323	431	336	510	709	5
en	435	323	445	336	510	709	5
Perú,	266	336	289	349	510	709	5
como	293	336	316	349	510	709	5
en	320	336	330	349	510	709	5
Colombia	334	336	375	349	510	709	5
y	379	336	384	349	510	709	5
Brasil,	388	336	414	349	510	709	5
(Peña-	418	336	445	349	510	709	5
Venegas	266	349	302	362	510	709	5
et	306	349	313	362	510	709	5
al.,	317	349	328	362	510	709	5
2014;	332	349	353	362	510	709	5
Zoria,	357	349	383	362	510	709	5
2010;	386	349	408	362	510	709	5
Arias	412	349	434	362	510	709	5
et	438	349	445	362	510	709	5
al.,	266	362	278	375	510	709	5
2005),	281	362	306	375	510	709	5
comparada	309	362	357	375	510	709	5
con	360	362	375	375	510	709	5
el	378	362	386	375	510	709	5
gran	389	362	409	375	510	709	5
número	412	362	445	375	510	709	5
de	266	375	277	388	510	709	5
variedades	280	375	326	388	510	709	5
existentes	330	375	371	388	510	709	5
en	374	375	384	388	510	709	5
otros	387	375	409	388	510	709	5
pueblos	412	375	445	388	510	709	5
originarios,	266	388	315	401	510	709	5
sobre	317	388	340	401	510	709	5
todo	343	388	362	401	510	709	5
en	365	388	375	401	510	709	5
Brasil	377	388	401	401	510	709	5
y	404	388	409	401	510	709	5
Guyana	412	388	445	401	510	709	5
(Kawa	266	401	294	414	510	709	5
et	296	401	303	414	510	709	5
al.,	305	401	316	414	510	709	5
2013;	318	401	340	414	510	709	5
Elias	342	401	362	414	510	709	5
et	364	401	371	414	510	709	5
al.,	373	401	384	414	510	709	5
2000;	386	401	408	414	510	709	5
Heckler,	410	401	445	414	510	709	5
2008).	266	414	291	427	510	709	5
Probablemente	281	433	344	446	510	709	5
los	356	433	368	446	510	709	5
ticuna	381	433	407	446	510	709	5
hayan	419	433	445	446	510	709	5
conocido	266	446	305	459	510	709	5
las	307	446	318	459	510	709	5
variedades	321	446	367	459	510	709	5
de	369	446	379	459	510	709	5
“yuca	382	446	406	459	510	709	5
amarga”	409	446	445	459	510	709	5
cultivadas	266	459	310	472	510	709	5
por	316	459	330	472	510	709	5
los	336	459	348	472	510	709	5
pueblos	354	459	388	472	510	709	5
vecinos,	394	459	428	472	510	709	5
las	434	459	445	472	510	709	5
hayan	266	472	292	485	510	709	5
utilizado	298	472	335	485	510	709	5
para	340	472	359	485	510	709	5
extraer	365	472	394	485	510	709	5
almidón	399	472	434	485	510	709	5
y	440	472	445	485	510	709	5
elaborar	266	485	301	498	510	709	5
algún	304	485	328	498	510	709	5
producto	331	485	370	498	510	709	5
derivado,	372	485	413	498	510	709	5
pero	416	485	435	498	510	709	5
al	438	485	445	498	510	709	5
no	266	498	277	511	510	709	5
identificarse	280	498	331	511	510	709	5
con	334	498	349	511	510	709	5
ellas,	351	498	372	511	510	709	5
no	375	498	385	511	510	709	5
las	388	498	399	511	510	709	5
cultivaron	402	498	445	511	510	709	5
habitualmente	266	511	327	524	510	709	5
en	330	511	340	524	510	709	5
sus	343	511	357	524	510	709	5
chacras	360	511	391	524	510	709	5
o,	394	511	402	524	510	709	5
al	405	511	412	524	510	709	5
menos,	415	511	445	524	510	709	5
no	266	524	277	537	510	709	5
ocuparon	281	524	321	537	510	709	5
un	326	524	337	537	510	709	5
lugar	341	524	364	537	510	709	5
hegemónico	368	524	419	537	510	709	5
en	423	524	433	537	510	709	5
la	438	524	445	537	510	709	5
estructura	266	537	309	550	510	709	5
de	316	537	326	550	510	709	5
la	333	537	340	550	510	709	5
chacra	347	537	374	550	510	709	5
tradicional.	380	537	428	550	510	709	5
La	434	537	445	550	510	709	5
adopción	266	550	306	563	510	709	5
definitiva	311	550	352	563	510	709	5
de	357	550	367	563	510	709	5
la	373	550	381	563	510	709	5
“yuca	386	550	411	563	510	709	5
brava”	416	550	445	563	510	709	5
como	266	563	289	576	510	709	5
uno	293	563	310	576	510	709	5
de	313	563	324	576	510	709	5
los	327	563	339	576	510	709	5
productos	343	563	386	576	510	709	5
estrella	389	563	420	576	510	709	5
de	423	563	434	576	510	709	5
la	438	563	445	576	510	709	5
chacra	266	576	294	589	510	709	5
ticuna	297	576	323	589	510	709	5
se	326	576	335	589	510	709	5
produjo	338	576	372	589	510	709	5
cuando	375	576	406	589	510	709	5
la	410	576	417	589	510	709	5
fariña	420	576	445	589	510	709	5
amarilla,	266	589	304	602	510	709	5
elaborada	307	589	349	602	510	709	5
de	353	589	363	602	510	709	5
la	367	589	374	602	510	709	5
“yuca	378	589	403	602	510	709	5
amarga”,	406	589	445	602	510	709	5
empezó	266	602	300	615	510	709	5
a	302	602	307	615	510	709	5
ser	310	602	322	615	510	709	5
demandada	324	602	375	615	510	709	5
en	377	602	387	615	510	709	5
los	390	602	402	615	510	709	5
mercados	404	602	445	615	510	709	5
de	266	615	277	628	510	709	5
Perú,	281	615	303	628	510	709	5
Colombia	308	615	349	628	510	709	5
y	353	615	358	628	510	709	5
Brasil.	362	615	389	628	510	709	5
Hoy	393	615	411	628	510	709	5
es	416	615	424	628	510	709	5
uno	429	615	445	628	510	709	5
de	266	628	277	641	510	709	5
los	280	628	292	641	510	709	5
productos	296	628	339	641	510	709	5
más	343	628	360	641	510	709	5
comercializados	363	628	431	641	510	709	5
en	435	628	445	641	510	709	5
26	339	665	347	674	510	709	5
(1):	349	665	359	674	510	709	5
Enero	363	665	379	674	510	709	5
-	381	665	383	674	510	709	5
Abril,	385	665	400	674	510	709	5
2019	402	665	417	674	510	709	5
343	432	664	445	675	510	709	5
Martín	82	40	101	49	510	709	6
et	103	40	108	49	510	709	6
al.:	110	40	118	49	510	709	6
Conocimientos	120	40	163	49	510	709	6
tradicionales	165	40	201	49	510	709	6
de	203	40	209	49	510	709	6
Manihot	213	40	236	49	510	709	6
esculenta	238	40	266	49	510	709	6
(Euphorbiaceae)	268	40	314	49	510	709	6
en	316	40	323	49	510	709	6
tres	325	40	335	49	510	709	6
comunidades	337	40	376	49	510	709	6
ticuna	378	40	395	49	510	709	6
del	397	40	405	49	510	709	6
Perú	407	40	420	49	510	709	6
la	65	62	73	75	510	709	6
triple	77	62	100	75	510	709	6
frontera	104	62	138	75	510	709	6
y	143	62	148	75	510	709	6
proporciona	152	62	204	75	510	709	6
ingresos	209	62	244	75	510	709	6
económicos	65	75	114	88	510	709	6
complementarios	116	75	189	88	510	709	6
a	191	75	195	88	510	709	6
las	197	75	209	88	510	709	6
familias	210	75	244	88	510	709	6
ticuna	65	88	91	101	510	709	6
que	94	88	109	101	510	709	6
se	112	88	120	101	510	709	6
dedican	123	88	156	101	510	709	6
a	158	88	163	101	510	709	6
esta	166	88	182	101	510	709	6
actividad.	184	88	226	101	510	709	6
Variedades	79	107	128	120	510	709	6
de	131	107	141	120	510	709	6
yuca	144	107	164	120	510	709	6
Las	79	126	94	138	510	709	6
comunidades	98	126	155	138	510	709	6
ticuna	159	126	185	138	510	709	6
participantes	189	126	244	138	510	709	6
en	65	139	75	151	510	709	6
el	79	139	87	151	510	709	6
estudio	91	139	122	151	510	709	6
manejan	126	139	162	151	510	709	6
menos	166	139	194	151	510	709	6
variedades	198	139	244	151	510	709	6
de	65	152	76	164	510	709	6
“yuca”	82	152	111	164	510	709	6
que	118	152	133	164	510	709	6
sus	140	152	154	164	510	709	6
vecinos	160	152	192	164	510	709	6
ticuna	198	152	224	164	510	709	6
del	231	152	244	164	510	709	6
lado	65	165	84	177	510	709	6
colombiano.	92	165	143	177	510	709	6
Zoría	151	165	174	177	510	709	6
(2010),	182	165	209	177	510	709	6
señala	217	165	244	177	510	709	6
que	65	178	81	190	510	709	6
en	85	178	95	190	510	709	6
dos	99	178	114	190	510	709	6
comunidades	118	178	174	190	510	709	6
ticuna	178	178	204	190	510	709	6
del	208	178	221	190	510	709	6
lado	225	178	244	190	510	709	6
colombiano	65	191	114	203	510	709	6
manejaban	119	191	165	203	510	709	6
42	169	191	178	203	510	709	6
variedades	183	191	229	203	510	709	6
de	233	191	244	203	510	709	6
“yuca”,	65	204	97	216	510	709	6
entre	101	204	122	216	510	709	6
dulces	126	204	153	216	510	709	6
y	157	204	162	216	510	709	6
amargas.	166	204	204	216	510	709	6
(Arias	207	204	233	216	510	709	6
et	237	204	244	216	510	709	6
al.,	65	217	77	229	510	709	6
2005)	81	217	103	229	510	709	6
reportan	108	217	144	229	510	709	6
para	149	217	168	229	510	709	6
el	172	217	180	229	510	709	6
pueblo	184	217	213	229	510	709	6
ticuna	218	217	244	229	510	709	6
en	65	230	75	242	510	709	6
Colombia	78	230	119	242	510	709	6
un	122	230	134	242	510	709	6
total	137	230	155	242	510	709	6
de	158	230	169	242	510	709	6
38	172	230	181	242	510	709	6
variedades	184	230	230	242	510	709	6
de	233	230	244	242	510	709	6
“yuca”,	65	243	97	255	510	709	6
21	100	243	110	255	510	709	6
dulces	113	243	140	255	510	709	6
y	143	243	148	255	510	709	6
17	151	243	161	255	510	709	6
amarillas	164	243	202	255	510	709	6
o	205	243	210	255	510	709	6
bravas.	214	243	244	255	510	709	6
La	65	256	76	268	510	709	6
presencia	80	256	120	268	510	709	6
de	124	256	134	268	510	709	6
cultivos	138	256	171	268	510	709	6
ilegales	175	256	207	268	510	709	6
de	211	256	221	268	510	709	6
coca	225	256	244	268	510	709	6
en	65	269	75	281	510	709	6
la	78	269	85	281	510	709	6
zona,	88	269	111	281	510	709	6
que	113	269	129	281	510	709	6
interfieren	132	269	176	281	510	709	6
con	178	269	193	281	510	709	6
los	196	269	208	281	510	709	6
cultivos	211	269	244	281	510	709	6
tradicionales,	65	282	122	294	510	709	6
tanto	124	282	146	294	510	709	6
en	148	282	158	294	510	709	6
términos	161	282	198	294	510	709	6
de	200	282	211	294	510	709	6
uso	213	282	228	294	510	709	6
del	231	282	244	294	510	709	6
suelo,	65	295	90	307	510	709	6
como	93	295	116	307	510	709	6
en	120	295	130	307	510	709	6
términos	134	295	171	307	510	709	6
de	174	295	185	307	510	709	6
carga	188	295	211	307	510	709	6
laboral	215	295	244	307	510	709	6
de	65	308	76	320	510	709	6
los	80	308	92	320	510	709	6
pobladores,	96	308	146	320	510	709	6
puede	150	308	176	320	510	709	6
ser	181	308	193	320	510	709	6
una	197	308	213	320	510	709	6
de	218	308	228	320	510	709	6
las	232	308	244	320	510	709	6
causas	65	321	93	333	510	709	6
de	97	321	107	333	510	709	6
esta	112	321	128	333	510	709	6
divergencia.	132	321	184	333	510	709	6
La	188	321	199	333	510	709	6
economía	203	321	244	333	510	709	6
sumergida,	65	334	113	346	510	709	6
producto	116	334	155	346	510	709	6
del	158	334	171	346	510	709	6
cultivo	175	334	204	346	510	709	6
ilegal	207	334	230	346	510	709	6
de	233	334	244	346	510	709	6
“coca”,	65	347	95	359	510	709	6
ha	102	347	112	359	510	709	6
producido	118	347	162	359	510	709	6
también	169	347	203	359	510	709	6
cambios	209	347	244	359	510	709	6
importantes	65	360	116	372	510	709	6
en	118	360	128	372	510	709	6
las	129	360	141	372	510	709	6
relaciones	143	360	185	372	510	709	6
de	186	360	197	372	510	709	6
parentesco	198	360	244	372	510	709	6
en	65	373	75	385	510	709	6
la	80	373	87	385	510	709	6
zona.	91	373	114	385	510	709	6
Hoy	118	373	137	385	510	709	6
en	141	373	151	385	510	709	6
día	156	373	169	385	510	709	6
los	173	373	185	385	510	709	6
intercambios	189	373	244	385	510	709	6
de	65	386	76	398	510	709	6
variedades	83	386	129	398	510	709	6
cultivadas	136	386	179	398	510	709	6
vinculados	186	386	232	398	510	709	6
a	239	386	244	398	510	709	6
la	65	399	73	411	510	709	6
reciprocidad	78	399	131	411	510	709	6
y	136	399	141	411	510	709	6
al	146	399	153	411	510	709	6
parentesco	158	399	204	411	510	709	6
son	208	399	223	411	510	709	6
casi	228	399	244	411	510	709	6
inexistentes,	65	412	117	424	510	709	6
por	121	412	136	424	510	709	6
lo	140	412	148	424	510	709	6
que	152	412	168	424	510	709	6
se	172	412	181	424	510	709	6
ha	185	412	195	424	510	709	6
frenado	199	412	232	424	510	709	6
el	236	412	244	424	510	709	6
flujo	65	425	84	437	510	709	6
de	90	425	101	437	510	709	6
variedades	107	425	153	437	510	709	6
entre	159	425	181	437	510	709	6
comunidades	187	425	244	437	510	709	6
dentro	65	438	93	450	510	709	6
de	95	438	106	450	510	709	6
la	108	438	116	450	510	709	6
frontera	118	438	152	450	510	709	6
y	154	438	160	450	510	709	6
entre	162	438	183	450	510	709	6
fronteras.	186	438	226	450	510	709	6
Por	79	456	94	469	510	709	6
otro	110	456	128	469	510	709	6
lado,	144	456	165	469	510	709	6
los	181	456	193	469	510	709	6
cambios	209	456	244	469	510	709	6
experimentados	65	469	133	482	510	709	6
en	138	469	148	482	510	709	6
el	153	469	161	482	510	709	6
clima,	166	469	191	482	510	709	6
sobre	196	469	219	482	510	709	6
todo	225	469	244	482	510	709	6
el	65	482	73	495	510	709	6
aumento	76	482	113	495	510	709	6
de	117	482	127	495	510	709	6
temperaturas,	131	482	189	495	510	709	6
la	193	482	201	495	510	709	6
escasez	204	482	235	495	510	709	6
o	239	482	244	495	510	709	6
el	65	495	73	508	510	709	6
aumento	77	495	114	508	510	709	6
de	119	495	129	508	510	709	6
lluvias	133	495	162	508	510	709	6
por	166	495	181	508	510	709	6
periodos	185	495	222	508	510	709	6
más	227	495	244	508	510	709	6
largos,	65	508	93	521	510	709	6
tienen	95	508	121	521	510	709	6
como	123	508	146	521	510	709	6
consecuencia	148	508	204	521	510	709	6
directa	206	508	234	521	510	709	6
el	236	508	244	521	510	709	6
aumento	65	521	102	534	510	709	6
de	105	521	115	534	510	709	6
ciertas	117	521	144	534	510	709	6
plagas	146	521	173	534	510	709	6
que	176	521	191	534	510	709	6
afectan	193	521	223	534	510	709	6
a	225	521	230	534	510	709	6
las	232	521	244	534	510	709	6
variedades	65	534	111	547	510	709	6
de	114	534	125	547	510	709	6
“yuca	128	534	152	547	510	709	6
dulce”	155	534	183	547	510	709	6
más	186	534	203	547	510	709	6
sensibles	206	534	244	547	510	709	6
(Belloti	65	547	95	560	510	709	6
et	100	547	107	560	510	709	6
al.,	111	547	123	560	510	709	6
2009).	128	547	152	560	510	709	6
Los	157	547	172	560	510	709	6
pobladores	176	547	223	560	510	709	6
han	228	547	244	560	510	709	6
decidido	65	560	102	573	510	709	6
no	109	560	120	573	510	709	6
sembrar	127	560	161	573	510	709	6
estas	168	560	188	573	510	709	6
variedades,	195	560	244	573	510	709	6
ampliando	65	573	111	586	510	709	6
el	114	573	122	586	510	709	6
cultivo	125	573	154	586	510	709	6
de	158	573	168	586	510	709	6
otras,	172	573	195	586	510	709	6
sobre	198	573	221	586	510	709	6
todo	225	573	244	586	510	709	6
amargas,	65	586	103	599	510	709	6
que	108	586	124	599	510	709	6
resisten	128	586	160	599	510	709	6
mucho	165	586	194	599	510	709	6
mejor	199	586	223	599	510	709	6
este	228	586	244	599	510	709	6
tipo	65	599	82	612	510	709	6
de	86	599	96	612	510	709	6
plagas.	100	599	130	612	510	709	6
Wilson	134	599	164	612	510	709	6
&	168	599	175	612	510	709	6
Dufour,	179	599	212	612	510	709	6
(2002),	216	599	244	612	510	709	6
en	65	612	75	625	510	709	6
una	83	612	99	625	510	709	6
investigación	106	612	162	625	510	709	6
desarrollada	169	612	222	625	510	709	6
con	229	612	244	625	510	709	6
varias	65	625	91	638	510	709	6
comunidades	94	625	151	638	510	709	6
tucano	154	625	183	638	510	709	6
de	186	625	197	638	510	709	6
Colombia,	200	625	244	638	510	709	6
344	65	664	78	675	510	709	6
26	170	665	177	674	510	709	6
(1):	179	665	189	674	510	709	6
Enero	193	665	209	674	510	709	6
-	211	665	214	674	510	709	6
Abril,	216	665	230	674	510	709	6
2019	232	665	247	674	510	709	6
concluyen	258	62	301	75	510	709	6
que	307	62	322	75	510	709	6
uno	328	62	345	75	510	709	6
de	351	62	361	75	510	709	6
los	367	62	379	75	510	709	6
factores,	385	62	420	75	510	709	6
no	426	62	437	75	510	709	6
el	258	75	265	88	510	709	6
único,	272	75	297	88	510	709	6
de	304	75	314	88	510	709	6
la	320	75	328	88	510	709	6
preferencia	334	75	382	88	510	709	6
del	388	75	401	88	510	709	6
pueblo	407	75	437	88	510	709	6
tucano	258	88	286	101	510	709	6
por	293	88	307	101	510	709	6
las	314	88	325	101	510	709	6
variedades	332	88	378	101	510	709	6
amargas	384	88	420	101	510	709	6
de	426	88	437	101	510	709	6
la	258	101	265	114	510	709	6
“yuca”,	271	101	302	114	510	709	6
es	307	101	316	114	510	709	6
la	321	101	329	114	510	709	6
mayor	334	101	361	114	510	709	6
resistencia	366	101	410	114	510	709	6
a	415	101	420	114	510	709	6
las	425	101	437	114	510	709	6
plagas.	258	114	288	127	510	709	6
Sería	293	114	314	127	510	709	6
necesario	320	114	359	127	510	709	6
un	365	114	377	127	510	709	6
estudio	382	114	414	127	510	709	6
más	419	114	437	127	510	709	6
extenso	258	127	290	140	510	709	6
y	295	127	300	140	510	709	6
sostenido	306	127	346	140	510	709	6
para	351	127	370	140	510	709	6
conocer	376	127	408	140	510	709	6
como	414	127	437	140	510	709	6
las	258	140	269	153	510	709	6
dinámicas	276	140	319	153	510	709	6
de	326	140	336	153	510	709	6
cultivo	343	140	372	153	510	709	6
se	379	140	387	153	510	709	6
modifican	394	140	437	153	510	709	6
de	258	153	268	166	510	709	6
acuerdo	272	153	306	166	510	709	6
a	310	153	314	166	510	709	6
los	318	153	330	166	510	709	6
cambios	334	153	368	166	510	709	6
en	372	153	382	166	510	709	6
el	385	153	393	166	510	709	6
clima	396	153	419	166	510	709	6
y	423	153	428	166	510	709	6
a	432	153	437	166	510	709	6
la	258	166	265	179	510	709	6
proliferación	270	166	324	179	510	709	6
de	329	166	340	179	510	709	6
plagas	344	166	372	179	510	709	6
que	376	166	392	179	510	709	6
afectan	397	166	427	179	510	709	6
a	432	166	437	179	510	709	6
ciertas	258	179	285	192	510	709	6
variedades	291	179	337	192	510	709	6
de	342	179	353	192	510	709	6
“yuca	358	179	383	192	510	709	6
dulce”.	389	179	419	192	510	709	6
De	425	179	437	192	510	709	6
esta	258	192	274	205	510	709	6
forma,	278	192	306	205	510	709	6
podríamos	310	192	355	205	510	709	6
determinar	359	192	406	205	510	709	6
si	410	192	417	205	510	709	6
hay	421	192	437	205	510	709	6
una	258	205	274	218	510	709	6
tendencia	276	205	317	218	510	709	6
en	319	205	329	218	510	709	6
el	331	205	338	218	510	709	6
aumento	340	205	378	218	510	709	6
del	380	205	393	218	510	709	6
cultivo	395	205	424	218	510	709	6
de	426	205	437	218	510	709	6
las	258	218	269	231	510	709	6
variedades	274	218	320	231	510	709	6
amargas	324	218	360	231	510	709	6
y	364	218	370	231	510	709	6
un	374	218	385	231	510	709	6
detrimento	390	218	437	231	510	709	6
de	258	231	268	244	510	709	6
las	273	231	284	244	510	709	6
variedades	289	231	335	244	510	709	6
dulces.	339	231	369	244	510	709	6
Si	373	231	381	244	510	709	6
bien,	386	231	406	244	510	709	6
varios	411	231	437	244	510	709	6
pobladores	258	244	305	257	510	709	6
incidieron	310	244	353	257	510	709	6
sobre	357	244	380	257	510	709	6
este	385	244	401	257	510	709	6
asunto,	406	244	437	257	510	709	6
no	258	257	269	270	510	709	6
podemos	276	257	315	270	510	709	6
evidenciar	322	257	366	270	510	709	6
esta	374	257	390	270	510	709	6
dinámica	398	257	437	270	510	709	6
de	258	270	268	283	510	709	6
adaptación	273	270	320	283	510	709	6
productiva	324	270	371	283	510	709	6
a	376	270	380	283	510	709	6
los	385	270	397	283	510	709	6
cambios	402	270	437	283	510	709	6
generados	258	283	301	296	510	709	6
por	304	283	318	296	510	709	6
el	321	283	328	296	510	709	6
clima.	330	283	356	296	510	709	6
Al	272	302	282	315	510	709	6
realizar	288	302	320	315	510	709	6
una	326	302	342	315	510	709	6
comparación	348	302	403	315	510	709	6
de	409	302	419	315	510	709	6
las	425	302	437	315	510	709	6
variedades	258	315	304	328	510	709	6
identificadas	307	315	361	328	510	709	6
en	364	315	374	328	510	709	6
el	377	315	384	328	510	709	6
estudio	387	315	419	328	510	709	6
con	422	315	437	328	510	709	6
las	258	328	269	341	510	709	6
38	273	328	283	341	510	709	6
variedades	286	328	332	341	510	709	6
de	336	328	346	341	510	709	6
“yuca”	350	328	379	341	510	709	6
identificadas	383	328	437	341	510	709	6
por	258	341	273	354	510	709	6
(Arias	278	341	304	354	510	709	6
et	310	341	316	354	510	709	6
al.,	322	341	334	354	510	709	6
2005),	339	341	364	354	510	709	6
encontramos	369	341	424	354	510	709	6
el	429	341	437	354	510	709	6
uso	258	354	273	367	510	709	6
del	279	354	292	367	510	709	6
mismo	298	354	326	367	510	709	6
nombre	332	354	365	367	510	709	6
metonímico	371	354	421	367	510	709	6
en	426	354	437	367	510	709	6
diecisiete	258	367	297	380	510	709	6
ocasiones,	302	367	345	380	510	709	6
pero	350	367	369	380	510	709	6
estos	374	367	395	380	510	709	6
nombres	400	367	437	380	510	709	6
no	258	380	269	393	510	709	6
aluden	271	380	300	393	510	709	6
a	302	380	306	393	510	709	6
las	308	380	320	393	510	709	6
mismas	322	380	354	393	510	709	6
variedades.	356	380	404	393	510	709	6
De	406	380	418	393	510	709	6
esta	420	380	437	393	510	709	6
forma,	258	393	286	406	510	709	6
hay	290	393	305	406	510	709	6
variedades	309	393	356	406	510	709	6
morfológicamente	360	393	437	406	510	709	6
diferentes	258	406	300	419	510	709	6
que	302	406	317	419	510	709	6
son	320	406	334	419	510	709	6
nombradas	336	406	384	419	510	709	6
de	386	406	396	419	510	709	6
la	399	406	406	419	510	709	6
misma	408	406	437	419	510	709	6
forma,	258	419	286	432	510	709	6
como	287	419	310	432	510	709	6
por	312	419	326	432	510	709	6
ejemplo,	328	419	364	432	510	709	6
orawana,	366	419	405	432	510	709	6
especie	406	419	437	432	510	709	6
considerada	258	432	309	445	510	709	6
como	312	432	335	445	510	709	6
amarilla	338	432	372	445	510	709	6
o	375	432	380	445	510	709	6
amarga	383	432	415	445	510	709	6
para	418	432	437	445	510	709	6
las	258	445	269	458	510	709	6
comunidades	277	445	334	458	510	709	6
participantes	341	445	396	458	510	709	6
en	403	445	413	458	510	709	6
este	420	445	437	458	510	709	6
estudio,	258	458	291	471	510	709	6
pero	295	458	314	471	510	709	6
dulce	317	458	340	471	510	709	6
para	343	458	362	471	510	709	6
las	365	458	377	471	510	709	6
comunidades	380	458	437	471	510	709	6
ticuna	258	471	284	484	510	709	6
del	286	471	299	484	510	709	6
estudio	302	471	333	484	510	709	6
de	335	471	345	484	510	709	6
(Arias	348	471	374	484	510	709	6
et	376	471	383	484	510	709	6
al.,	385	471	397	484	510	709	6
2005).	399	471	423	484	510	709	6
Lo	426	471	437	484	510	709	6
mismo	258	484	287	497	510	709	6
ocurre	291	484	318	497	510	709	6
con	322	484	337	497	510	709	6
las	341	484	352	497	510	709	6
variedades	356	484	402	497	510	709	6
kuya	406	484	427	497	510	709	6
y	431	484	437	497	510	709	6
barandilla.	258	497	303	510	510	709	6
La	307	497	318	510	510	709	6
primera	321	497	355	510	510	709	6
clasificada	359	497	403	510	510	709	6
por	407	497	421	510	510	709	6
las	425	497	437	510	510	709	6
comunidades	258	510	315	523	510	709	6
del	319	510	333	523	510	709	6
presente	337	510	373	523	510	709	6
estudio	378	510	409	523	510	709	6
como	414	510	437	523	510	709	6
variedad	258	523	295	536	510	709	6
dulce	297	523	320	536	510	709	6
y	322	523	327	536	510	709	6
la	328	523	336	536	510	709	6
segunda	337	523	373	536	510	709	6
como	375	523	398	536	510	709	6
variedad	399	523	437	536	510	709	6
amarilla	258	536	293	549	510	709	6
o	298	536	303	549	510	709	6
amarga,	309	536	343	549	510	709	6
pero	348	536	367	549	510	709	6
clasificadas	373	536	421	549	510	709	6
de	426	536	437	549	510	709	6
manera	258	549	290	562	510	709	6
respectiva	293	549	336	562	510	709	6
como	340	549	363	562	510	709	6
amarilla	366	549	401	562	510	709	6
y	405	549	410	562	510	709	6
dulce	413	549	437	562	510	709	6
por	258	562	273	575	510	709	6
las	276	562	288	575	510	709	6
comunidades	291	562	348	575	510	709	6
ticuna	352	562	378	575	510	709	6
colombianas.	381	562	437	575	510	709	6
Este	258	575	275	588	510	709	6
dato	278	575	297	588	510	709	6
ejemplifica	299	575	344	588	510	709	6
la	347	575	354	588	510	709	6
dificultad	357	575	397	588	510	709	6
existente	399	575	437	588	510	709	6
para	258	588	277	601	510	709	6
realizar	286	588	318	601	510	709	6
estudios	327	588	362	601	510	709	6
precisos	371	588	405	601	510	709	6
sobre	414	588	437	601	510	709	6
variabilidad	258	601	309	614	510	709	6
de	319	601	329	614	510	709	6
Manihot	339	601	372	614	510	709	6
esculenta	381	601	417	614	510	709	6
en	426	601	437	614	510	709	6
comunidades	258	614	315	627	510	709	6
indígenas,	322	614	365	627	510	709	6
siendo	372	614	400	627	510	709	6
preciso	406	614	437	627	510	709	6
iniciar	258	627	284	640	510	709	6
investigaciones	296	627	360	640	510	709	6
genéticas	371	627	410	640	510	709	6
que	421	627	437	640	510	709	6
Martín	91	40	109	49	510	709	7
et	111	40	116	49	510	709	7
al.:	118	40	127	49	510	709	7
Conocimientos	129	40	171	49	510	709	7
tradicionales	173	40	209	49	510	709	7
de	211	40	218	49	510	709	7
Manihot	222	40	245	49	510	709	7
esculenta	247	40	274	49	510	709	7
(Euphorbiaceae)	276	40	323	49	510	709	7
en	325	40	331	49	510	709	7
tres	333	40	344	49	510	709	7
comunidades	346	40	384	49	510	709	7
ticuna	386	40	403	49	510	709	7
del	405	40	413	49	510	709	7
Perú	415	40	428	49	510	709	7
permitan	74	62	112	75	510	709	7
esclarecer	121	62	162	75	510	709	7
la	171	62	179	75	510	709	7
diversidad	188	62	233	75	510	709	7
de	242	62	252	75	510	709	7
variedades	74	75	120	88	510	709	7
de	123	75	134	88	510	709	7
Manihot	137	75	171	88	510	709	7
esculenta	174	75	210	88	510	709	7
y	213	75	218	88	510	709	7
dibujar	222	75	252	88	510	709	7
un	74	88	85	101	510	709	7
mapa	92	88	116	101	510	709	7
claro	123	88	143	101	510	709	7
sobre	150	88	173	101	510	709	7
su	180	88	190	101	510	709	7
movilidad	197	88	241	101	510	709	7
e	248	88	252	101	510	709	7
influencia	74	101	115	114	510	709	7
geográfica.	118	101	164	114	510	709	7
Las	88	120	102	133	510	709	7
características	105	120	164	133	510	709	7
de	167	120	178	133	510	709	7
Manihot	181	120	214	133	510	709	7
esculenta	217	120	252	133	510	709	7
aquí	74	133	92	146	510	709	7
reportadas	96	133	142	146	510	709	7
se	145	133	154	146	510	709	7
asemejan	158	133	197	146	510	709	7
con	201	133	216	146	510	709	7
algunas	219	133	252	146	510	709	7
de	74	146	84	159	510	709	7
las	86	146	98	159	510	709	7
variedades	100	146	146	159	510	709	7
reportadas	149	146	194	159	510	709	7
por	196	146	211	159	510	709	7
Rogers	213	146	243	159	510	709	7
&	245	146	252	159	510	709	7
Appan	74	159	103	172	510	709	7
(1973)	105	159	130	172	510	709	7
y	132	159	137	172	510	709	7
Mejia	139	159	163	172	510	709	7
et	165	159	172	172	510	709	7
al.	174	159	183	172	510	709	7
(2015);	185	159	213	172	510	709	7
con	215	159	229	172	510	709	7
otras	231	159	252	172	510	709	7
variedades	74	172	120	185	510	709	7
no	126	172	136	185	510	709	7
son	142	172	157	185	510	709	7
tan	163	172	176	185	510	709	7
parecidas.	182	172	225	185	510	709	7
Estas	231	172	252	185	510	709	7
diferencias	74	185	120	198	510	709	7
se	122	185	130	198	510	709	7
explican	132	185	167	198	510	709	7
por	169	185	184	198	510	709	7
la	186	185	194	198	510	709	7
alta	196	185	211	198	510	709	7
variación	213	185	252	198	510	709	7
en	74	198	84	211	510	709	7
las	89	198	101	211	510	709	7
características	106	198	165	211	510	709	7
de	170	198	180	211	510	709	7
las	186	198	197	211	510	709	7
poblaciones	202	198	252	211	510	709	7
de	74	211	84	224	510	709	7
“yuca”,	91	211	123	224	510	709	7
esto	130	211	147	224	510	709	7
debería	154	211	185	224	510	709	7
ser	192	211	204	224	510	709	7
analizado	211	211	252	224	510	709	7
con	74	224	89	237	510	709	7
mayores	93	224	129	237	510	709	7
detalles	134	224	166	237	510	709	7
para	171	224	189	237	510	709	7
determinar	194	224	241	237	510	709	7
si	245	224	252	237	510	709	7
realmente	74	237	116	250	510	709	7
corresponde	119	237	171	250	510	709	7
a	175	237	179	250	510	709	7
una	183	237	199	250	510	709	7
sola	202	237	219	250	510	709	7
especie	222	237	252	250	510	709	7
o	74	250	79	263	510	709	7
más	81	250	98	263	510	709	7
de	101	250	111	263	510	709	7
una	114	250	130	263	510	709	7
especie.	132	250	165	263	510	709	7
Falta	88	269	109	281	510	709	7
realizar	114	269	146	281	510	709	7
un	152	269	163	281	510	709	7
trabajo	168	269	197	281	510	709	7
taxonómico	203	269	252	281	510	709	7
de	74	282	84	294	510	709	7
Manihot	91	282	124	294	510	709	7
esculenta	131	282	167	294	510	709	7
para	174	282	193	294	510	709	7
resolver	200	282	234	294	510	709	7
las	241	282	252	294	510	709	7
dudas	74	295	100	307	510	709	7
sobre	105	295	128	307	510	709	7
las	134	295	145	307	510	709	7
entidades	151	295	192	307	510	709	7
taxonómicas;	197	295	252	307	510	709	7
las	74	308	85	320	510	709	7
categorías	96	308	139	320	510	709	7
infraespecíficas	150	308	214	320	510	709	7
quizás	225	308	252	320	510	709	7
correspondan	74	321	132	333	510	709	7
a	137	321	142	333	510	709	7
subespecies,	147	321	199	333	510	709	7
variedades,	204	321	252	333	510	709	7
híbridos,	74	334	111	346	510	709	7
entre	119	334	141	346	510	709	7
otros,	148	334	172	346	510	709	7
eso	180	334	194	346	510	709	7
aún	202	334	218	346	510	709	7
no	226	334	236	346	510	709	7
lo	244	334	252	346	510	709	7
sabemos;	74	347	112	359	510	709	7
inexactamente	121	347	182	359	510	709	7
se	190	347	199	359	510	709	7
le	207	347	215	359	510	709	7
conoce	223	347	252	359	510	709	7
como	74	360	97	372	510	709	7
variedades	104	360	150	372	510	709	7
pero	157	360	176	372	510	709	7
en	183	360	193	372	510	709	7
realidad	200	360	235	372	510	709	7
no	242	360	252	372	510	709	7
se	74	373	82	385	510	709	7
ha	88	373	98	385	510	709	7
realizado	103	373	142	385	510	709	7
un	148	373	159	385	510	709	7
estudio	164	373	195	385	510	709	7
taxonómico.	201	373	252	385	510	709	7
Se	74	386	83	398	510	709	7
intentará	91	386	129	398	510	709	7
unir	137	386	155	398	510	709	7
esfuerzos	163	386	203	398	510	709	7
entre	211	386	233	398	510	709	7
las	241	386	252	398	510	709	7
entidades	74	399	115	411	510	709	7
nacionales	118	399	162	411	510	709	7
para	165	399	184	411	510	709	7
hacer	187	399	210	411	510	709	7
un	213	399	224	411	510	709	7
banco	227	399	252	411	510	709	7
internacional	74	412	129	424	510	709	7
de	138	412	149	424	510	709	7
germoplasma	158	412	216	424	510	709	7
de	225	412	235	424	510	709	7
la	245	412	252	424	510	709	7
“yuca”,	74	425	106	437	510	709	7
en	110	425	120	437	510	709	7
la	125	425	132	437	510	709	7
cual	137	425	154	437	510	709	7
se	159	425	168	437	510	709	7
incluyan	172	425	209	437	510	709	7
todas	213	425	236	437	510	709	7
las	241	425	252	437	510	709	7
variedades	74	438	120	450	510	709	7
de	126	438	136	450	510	709	7
“yuca”.	142	438	174	450	510	709	7
Aunque	180	438	215	450	510	709	7
ya	221	438	231	450	510	709	7
hay	237	438	252	450	510	709	7
esfuerzos	74	451	113	463	510	709	7
del	121	451	134	463	510	709	7
Centro	142	451	171	463	510	709	7
Internacional	179	451	234	463	510	709	7
de	242	451	252	463	510	709	7
Agricultura	74	464	123	476	510	709	7
Tropical	126	464	161	476	510	709	7
(CIAT)	165	464	194	476	510	709	7
y	197	464	203	476	510	709	7
el	206	464	213	476	510	709	7
Instituto	217	464	252	476	510	709	7
Nacional	74	477	112	489	510	709	7
de	117	477	127	489	510	709	7
Innovación	132	477	179	489	510	709	7
Agraria	184	477	217	489	510	709	7
(INIA),	222	477	252	489	510	709	7
es	74	490	82	502	510	709	7
preciso	85	490	115	502	510	709	7
contar	118	490	145	502	510	709	7
con	148	490	163	502	510	709	7
todos	166	490	189	502	510	709	7
los	192	490	204	502	510	709	7
ejemplares	207	490	252	502	510	709	7
vivos.	74	503	99	515	510	709	7
Eso	105	503	120	515	510	709	7
facilitaría	127	503	166	515	510	709	7
muestrearlos	172	503	227	515	510	709	7
para	233	503	252	515	510	709	7
completar	74	516	116	528	510	709	7
diversos	120	516	155	528	510	709	7
estudios	159	516	194	528	510	709	7
morfológicos	197	516	252	528	510	709	7
y	74	529	79	541	510	709	7
genéticos.	81	529	123	541	510	709	7
Tecnologías	88	547	140	560	510	709	7
de	142	547	153	560	510	709	7
procesamiento	155	547	219	560	510	709	7
La	88	566	98	579	510	709	7
tradición	105	566	143	579	510	709	7
oral	149	566	166	579	510	709	7
ticuna	173	566	199	579	510	709	7
nos	205	566	220	579	510	709	7
revela	227	566	252	579	510	709	7
cómo	74	579	97	592	510	709	7
dos	103	579	118	592	510	709	7
de	125	579	135	592	510	709	7
las	141	579	153	592	510	709	7
gemelas	159	579	194	592	510	709	7
míticas	200	579	230	592	510	709	7
que	237	579	252	592	510	709	7
nacieron	74	592	110	605	510	709	7
del	112	592	125	605	510	709	7
gran	127	592	147	605	510	709	7
padre	149	592	173	605	510	709	7
Nguxtapax	175	592	222	605	510	709	7
fueron	224	592	252	605	510	709	7
las	74	605	85	618	510	709	7
responsables	90	605	144	618	510	709	7
de	149	605	159	618	510	709	7
la	164	605	171	618	510	709	7
trasmisión	176	605	220	618	510	709	7
de	225	605	236	618	510	709	7
los	240	605	252	618	510	709	7
conocimientos	74	618	134	631	510	709	7
sobre	140	618	163	631	510	709	7
los	168	618	180	631	510	709	7
tejidos	186	618	214	631	510	709	7
a	219	618	224	631	510	709	7
todas	229	618	252	631	510	709	7
las	74	631	85	644	510	709	7
mujeres	89	631	122	644	510	709	7
del	126	631	139	644	510	709	7
pueblo	142	631	171	644	510	709	7
ticuna.	175	631	204	644	510	709	7
Aixküna	207	631	243	644	510	709	7
y	247	631	252	644	510	709	7
Mowacha	266	62	308	75	510	709	7
enseñaron	311	62	355	75	510	709	7
a	358	62	363	75	510	709	7
tejer	367	62	385	75	510	709	7
a	388	62	393	75	510	709	7
las	397	62	408	75	510	709	7
mujeres	412	62	445	75	510	709	7
con	266	75	281	88	510	709	7
todo	284	75	304	88	510	709	7
tipo	307	75	323	88	510	709	7
de	326	75	337	88	510	709	7
fibras	340	75	363	88	510	709	7
vegetales,	366	75	408	88	510	709	7
también	411	75	445	88	510	709	7
con	266	88	281	101	510	709	7
la	284	88	291	101	510	709	7
fibra	294	88	313	101	510	709	7
del	316	88	329	101	510	709	7
huarumá.	331	88	372	101	510	709	7
El	281	107	289	120	510	709	7
mito	297	107	316	120	510	709	7
determina	324	107	367	120	510	709	7
no	375	107	386	120	510	709	7
solo	393	107	411	120	510	709	7
el	418	107	426	120	510	709	7
rol	433	107	445	120	510	709	7
preponderante	266	120	329	133	510	709	7
de	336	120	347	133	510	709	7
la	354	120	362	133	510	709	7
mujer	369	120	394	133	510	709	7
ticuna	401	120	427	133	510	709	7
en	435	120	445	133	510	709	7
la	266	133	274	146	510	709	7
práctica	280	133	314	146	510	709	7
tradicional	320	133	365	146	510	709	7
del	372	133	385	146	510	709	7
tejido	391	133	415	146	510	709	7
en	421	133	431	146	510	709	7
la	438	133	445	146	510	709	7
comunidad,	266	146	317	159	510	709	7
sino	323	146	340	159	510	709	7
también	346	146	380	159	510	709	7
el	385	146	393	159	510	709	7
importante	398	146	445	159	510	709	7
rol	266	159	278	172	510	709	7
que	282	159	298	172	510	709	7
cumple	301	159	333	172	510	709	7
en	337	159	347	172	510	709	7
la	351	159	358	172	510	709	7
trasmisión	362	159	406	172	510	709	7
de	410	159	420	172	510	709	7
estos	424	159	445	172	510	709	7
conocimientos	266	172	327	185	510	709	7
a	335	172	339	185	510	709	7
las	347	172	358	185	510	709	7
generaciones	366	172	420	185	510	709	7
más	428	172	445	185	510	709	7
jóvenes.	266	185	300	198	510	709	7
Hoy	302	185	321	198	510	709	7
en	323	185	333	198	510	709	7
día,	335	185	350	198	510	709	7
a	352	185	357	198	510	709	7
pesar	359	185	382	198	510	709	7
de	384	185	394	198	510	709	7
los	396	185	408	198	510	709	7
cambios	410	185	445	198	510	709	7
evidentes	266	198	307	211	510	709	7
en	309	198	319	211	510	709	7
las	322	198	334	211	510	709	7
dinámicas	336	198	379	211	510	709	7
comunales	382	198	427	211	510	709	7
y	430	198	435	211	510	709	7
la	438	198	445	211	510	709	7
imagen	266	211	298	224	510	709	7
devaluada	302	211	346	224	510	709	7
que	351	211	366	224	510	709	7
tienen	371	211	397	224	510	709	7
los	401	211	413	224	510	709	7
tejidos	417	211	445	224	510	709	7
tradicionales,	266	224	323	237	510	709	7
es	329	224	338	237	510	709	7
todavía	345	224	376	237	510	709	7
posible	383	224	413	237	510	709	7
ver	420	224	434	237	510	709	7
a	440	224	445	237	510	709	7
grupos	266	237	296	250	510	709	7
de	303	237	313	250	510	709	7
mujeres	320	237	353	250	510	709	7
ticuna	359	237	385	250	510	709	7
sentadas	392	237	428	250	510	709	7
en	435	237	445	250	510	709	7
torno	266	250	289	263	510	709	7
a	292	250	297	263	510	709	7
una	300	250	316	263	510	709	7
maestra	318	250	352	263	510	709	7
tejedora	354	250	388	263	510	709	7
aprendiendo	391	250	445	263	510	709	7
el	266	263	274	276	510	709	7
complejo	276	263	314	276	510	709	7
arte	317	263	333	276	510	709	7
de	335	263	346	276	510	709	7
tejer.	348	263	369	276	510	709	7
Las	281	282	295	294	510	709	7
comunidades	301	282	358	294	510	709	7
ticuna	363	282	389	294	510	709	7
del	395	282	408	294	510	709	7
estudio	414	282	445	294	510	709	7
utilizan	266	295	299	307	510	709	7
las	305	295	316	307	510	709	7
fibras	323	295	346	307	510	709	7
de	353	295	363	307	510	709	7
tres	369	295	385	307	510	709	7
especies	391	295	426	307	510	709	7
del	432	295	445	307	510	709	7
género	266	308	295	320	510	709	7
Ischnosiphon	304	308	354	320	510	709	7
para	362	308	381	320	510	709	7
elaborar	390	308	425	320	510	709	7
los	433	308	445	320	510	709	7
objetos	266	321	296	333	510	709	7
utilitarios	299	321	339	333	510	709	7
necesarios	342	321	385	333	510	709	7
para	388	321	407	333	510	709	7
procesar	409	321	445	333	510	709	7
las	266	334	278	346	510	709	7
diferentes	279	334	321	346	510	709	7
variedades	323	334	369	346	510	709	7
de	370	334	381	346	510	709	7
“yuca”	382	334	412	346	510	709	7
(Martín	413	334	445	346	510	709	7
et	266	347	273	359	510	709	7
al.,	280	347	291	359	510	709	7
2017).	298	347	323	359	510	709	7
Estos	329	347	351	359	510	709	7
bejucos	358	347	389	359	510	709	7
amazónicos	395	347	445	359	510	709	7
son	266	360	281	372	510	709	7
conocidos	285	360	327	372	510	709	7
por	331	360	346	372	510	709	7
la	350	360	358	372	510	709	7
población	362	360	403	372	510	709	7
rural	407	360	428	372	510	709	7
del	432	360	445	372	510	709	7
bajo	266	373	284	385	510	709	7
Amazonas	288	373	333	385	510	709	7
como	338	373	361	385	510	709	7
“huaruma”,	365	373	416	385	510	709	7
“bijao	420	373	445	385	510	709	7
de	266	386	277	398	510	709	7
monte”,	282	386	316	398	510	709	7
“huasca	321	386	355	398	510	709	7
bijao”	361	386	385	398	510	709	7
o	391	386	396	398	510	709	7
“bijauillo”	401	386	445	398	510	709	7
Vásquez	266	399	302	411	510	709	7
(1997).	309	399	337	411	510	709	7
Los	343	399	358	411	510	709	7
ticuna	365	399	391	411	510	709	7
los	398	399	410	411	510	709	7
llaman	416	399	445	411	510	709	7
“dexpe”.	266	412	304	424	510	709	7
Siguen	305	412	334	424	510	709	7
usando	335	412	366	424	510	709	7
el	367	412	375	424	510	709	7
tipití	376	412	396	424	510	709	7
y	397	412	403	424	510	709	7
la	404	412	411	424	510	709	7
cedama	413	412	445	424	510	709	7
para	266	425	285	437	510	709	7
procesar	289	425	325	437	510	709	7
la	329	425	337	437	510	709	7
“yuca”.	340	425	372	437	510	709	7
La	376	425	387	437	510	709	7
evidencia	391	425	431	437	510	709	7
de	435	425	445	437	510	709	7
este	266	438	283	450	510	709	7
uso	287	438	302	450	510	709	7
fortalece	305	438	341	450	510	709	7
lo	345	438	353	450	510	709	7
indicado	357	438	394	450	510	709	7
por	398	438	412	450	510	709	7
Acosta	416	438	445	450	510	709	7
(2001)	266	451	292	463	510	709	7
al	299	451	307	463	510	709	7
estudiar	314	451	348	463	510	709	7
varias	356	451	381	463	510	709	7
comunidades	388	451	445	463	510	709	7
ticuna	266	464	293	476	510	709	7
del	294	464	307	476	510	709	7
resguardo	309	464	352	476	510	709	7
colombiano	354	464	403	476	510	709	7
de	405	464	415	476	510	709	7
Puerto	417	464	445	476	510	709	7
Nariño,	266	477	299	489	510	709	7
muy	302	477	321	489	510	709	7
cercano	324	477	356	489	510	709	7
a	359	477	364	489	510	709	7
la	367	477	374	489	510	709	7
zona	377	477	397	489	510	709	7
de	400	477	410	489	510	709	7
nuestro	413	477	445	489	510	709	7
estudio.	266	490	300	502	510	709	7
Sin	305	490	318	502	510	709	7
embargo,	323	490	362	502	510	709	7
es	372	490	381	502	510	709	7
contraria	385	490	423	502	510	709	7
a	428	490	433	502	510	709	7
la	438	490	445	502	510	709	7
encontrada	266	503	314	515	510	709	7
por	317	503	331	515	510	709	7
Acosta	335	503	363	515	510	709	7
&	366	503	374	515	510	709	7
Camacho	377	503	417	515	510	709	7
(2005)	420	503	445	515	510	709	7
en	266	516	277	528	510	709	7
varias	278	516	304	528	510	709	7
comunidades	306	516	362	528	510	709	7
ticuna	364	516	390	528	510	709	7
colombianas	392	516	445	528	510	709	7
asentadas	266	529	308	541	510	709	7
en	312	529	322	541	510	709	7
la	325	529	333	541	510	709	7
ribera	337	529	362	541	510	709	7
del	365	529	379	541	510	709	7
río	382	529	394	541	510	709	7
Amazonas,	398	529	445	541	510	709	7
dentro	266	542	294	554	510	709	7
del	298	542	311	554	510	709	7
territorio	315	542	353	554	510	709	7
de	357	542	367	554	510	709	7
Colombia,	371	542	414	554	510	709	7
donde	418	542	445	554	510	709	7
ya	266	555	276	567	510	709	7
no	280	555	291	567	510	709	7
se	294	555	303	567	510	709	7
usan.	306	555	329	567	510	709	7
Paradójicamente,	332	555	405	567	510	709	7
el	408	555	415	567	510	709	7
apoyo	419	555	445	567	510	709	7
del	266	568	280	580	510	709	7
estado	283	568	310	580	510	709	7
colombiano	313	568	363	580	510	709	7
a	366	568	370	580	510	709	7
las	374	568	385	580	510	709	7
comunidades	388	568	445	580	510	709	7
ticuna	266	581	293	593	510	709	7
ha	294	581	304	593	510	709	7
favorecido	306	581	350	593	510	709	7
la	352	581	359	593	510	709	7
adopción	360	581	400	593	510	709	7
de	401	581	411	593	510	709	7
prensas	413	581	445	593	510	709	7
mecánicas	266	594	310	606	510	709	7
que	316	594	332	606	510	709	7
han	339	594	355	606	510	709	7
sustituido	362	594	404	606	510	709	7
al	411	594	418	606	510	709	7
tipití	425	594	445	606	510	709	7
tradicional.	266	607	314	619	510	709	7
En	317	607	328	619	510	709	7
el	331	607	339	619	510	709	7
Perú,	341	607	364	619	510	709	7
el	366	607	374	619	510	709	7
bajo	377	607	394	619	510	709	7
apoyo	397	607	423	619	510	709	7
a	426	607	431	619	510	709	7
las	433	607	445	619	510	709	7
iniciativas	266	620	309	632	510	709	7
económicas	314	620	362	632	510	709	7
de	367	620	377	632	510	709	7
los	382	620	394	632	510	709	7
pobladores	398	620	445	632	510	709	7
ticuna	266	633	293	645	510	709	7
ha	295	633	305	645	510	709	7
favorecido	307	633	352	645	510	709	7
la	354	633	362	645	510	709	7
permanencia	364	633	418	645	510	709	7
de	421	633	431	645	510	709	7
los	433	633	445	645	510	709	7
26	339	665	347	674	510	709	7
(1):	349	665	359	674	510	709	7
Enero	363	665	379	674	510	709	7
-	381	665	383	674	510	709	7
Abril,	385	665	400	674	510	709	7
2019	402	665	417	674	510	709	7
345	432	664	445	675	510	709	7
Martín	82	40	101	49	510	709	8
et	103	40	108	49	510	709	8
al.:	110	40	118	49	510	709	8
Conocimientos	120	40	163	49	510	709	8
tradicionales	165	40	201	49	510	709	8
de	203	40	209	49	510	709	8
Manihot	213	40	236	49	510	709	8
esculenta	238	40	266	49	510	709	8
(Euphorbiaceae)	268	40	314	49	510	709	8
en	316	40	323	49	510	709	8
tres	325	40	335	49	510	709	8
comunidades	337	40	376	49	510	709	8
ticuna	378	40	395	49	510	709	8
del	397	40	405	49	510	709	8
Perú	407	40	420	49	510	709	8
objetos	65	62	95	75	510	709	8
tradicionales	97	62	151	75	510	709	8
con	153	62	168	75	510	709	8
los	170	62	181	75	510	709	8
que	183	62	199	75	510	709	8
se	201	62	210	75	510	709	8
procesa	212	62	244	75	510	709	8
la	65	75	73	88	510	709	8
“yuca”.	75	75	107	88	510	709	8
Culinaria	79	94	121	107	510	709	8
tradicional	123	94	170	107	510	709	8
Las	79	113	94	125	510	709	8
comunidades	95	113	152	125	510	709	8
ticuna	153	113	179	125	510	709	8
elaboran	180	113	217	125	510	709	8
nueve	218	113	244	125	510	709	8
preparados	65	126	113	138	510	709	8
alimenticios	125	126	176	138	510	709	8
tradicionales.	187	126	244	138	510	709	8
Estos	65	139	87	151	510	709	8
preparados	90	139	138	151	510	709	8
son	140	139	155	151	510	709	8
propios	157	139	189	151	510	709	8
de	191	139	202	151	510	709	8
la	204	139	211	151	510	709	8
cultura	214	139	244	151	510	709	8
ticuna.	65	152	94	164	510	709	8
La	100	152	111	164	510	709	8
fariña	117	152	142	164	510	709	8
es	148	152	157	164	510	709	8
el	163	152	170	164	510	709	8
único	177	152	200	164	510	709	8
alimento	207	152	244	164	510	709	8
procesado	65	165	108	177	510	709	8
que	111	165	126	177	510	709	8
posiblemente	129	165	185	177	510	709	8
fue	188	165	201	177	510	709	8
adoptado	203	165	244	177	510	709	8
de	65	178	76	190	510	709	8
otras	80	178	100	190	510	709	8
culturas	104	178	139	190	510	709	8
y	143	178	148	190	510	709	8
su	152	178	162	190	510	709	8
producción	166	178	214	190	510	709	8
se	218	178	226	190	510	709	8
vio	230	178	244	190	510	709	8
fortalecida	65	191	110	203	510	709	8
con	114	191	129	203	510	709	8
la	133	191	141	203	510	709	8
conexión	145	191	183	203	510	709	8
de	187	191	197	203	510	709	8
los	202	191	214	203	510	709	8
ticuna	218	191	244	203	510	709	8
con	65	204	80	216	510	709	8
los	87	204	99	216	510	709	8
mercados	106	204	147	216	510	709	8
locales	153	204	182	216	510	709	8
y	188	204	194	216	510	709	8
regionales	201	204	244	216	510	709	8
Goulard	65	217	100	229	510	709	8
(1994).	103	217	131	229	510	709	8
Algunas	79	235	115	248	510	709	8
crónicas	123	235	157	248	510	709	8
ya	165	235	175	248	510	709	8
mencionan	182	235	229	248	510	709	8
el	236	235	244	248	510	709	8
preparado	65	248	109	261	510	709	8
de	113	248	123	261	510	709	8
estos	126	248	147	261	510	709	8
alimentos	151	248	192	261	510	709	8
en	195	248	205	261	510	709	8
la	208	248	216	261	510	709	8
época	219	248	244	261	510	709	8
en	65	261	75	274	510	709	8
la	82	261	89	274	510	709	8
que	95	261	111	274	510	709	8
los	117	261	129	274	510	709	8
primeros	135	261	174	274	510	709	8
conquistadores	180	261	244	274	510	709	8
llegan	65	274	91	287	510	709	8
a	97	274	102	287	510	709	8
la	108	274	115	287	510	709	8
Amazonía.	121	274	167	287	510	709	8
Pedro	173	274	198	287	510	709	8
Arias	205	274	227	287	510	709	8
de	233	274	244	287	510	709	8
Almesto,	65	287	103	300	510	709	8
integrante	107	287	150	300	510	709	8
de	153	287	164	300	510	709	8
la	167	287	175	300	510	709	8
expedición	179	287	224	300	510	709	8
que	228	287	244	300	510	709	8
emprende	65	300	108	313	510	709	8
Ursúa	110	300	135	313	510	709	8
para	137	300	156	313	510	709	8
encontrar	157	300	198	313	510	709	8
El	199	300	208	313	510	709	8
Dorado,	209	300	244	313	510	709	8
señala	65	313	92	326	510	709	8
que	95	313	110	326	510	709	8
la	114	313	121	326	510	709	8
“yuca”	125	313	154	326	510	709	8
rallada,	157	313	189	326	510	709	8
se	192	313	201	326	510	709	8
coloca	204	313	230	326	510	709	8
en	234	313	244	326	510	709	8
hoyos	65	326	90	339	510	709	8
debajo	93	326	120	339	510	709	8
de	123	326	133	339	510	709	8
la	135	326	143	339	510	709	8
tierra	145	326	168	339	510	709	8
a	170	326	175	339	510	709	8
podrir,	177	326	206	339	510	709	8
y	208	326	214	339	510	709	8
de	216	326	226	339	510	709	8
ello	229	326	244	339	510	709	8
hacen	65	339	90	352	510	709	8
pan	94	339	110	352	510	709	8
y	114	339	119	352	510	709	8
cierto	123	339	147	352	510	709	8
brebaje	151	339	181	352	510	709	8
Patiño	185	339	212	352	510	709	8
(1990),	216	339	244	352	510	709	8
posiblemente	65	352	122	365	510	709	8
beshú	129	352	154	365	510	709	8
y	161	352	166	365	510	709	8
masato.	173	352	206	365	510	709	8
Resulta	213	352	244	365	510	709	8
interesante	65	365	111	378	510	709	8
comprobar	116	365	163	378	510	709	8
como	168	365	191	378	510	709	8
a	196	365	201	378	510	709	8
pesar	206	365	228	378	510	709	8
de	233	365	244	378	510	709	8
la	65	378	73	391	510	709	8
introducción	82	378	135	391	510	709	8
de	144	378	155	391	510	709	8
nuevos	163	378	194	391	510	709	8
alimentos	203	378	244	391	510	709	8
procesados	65	391	112	404	510	709	8
en	114	391	125	404	510	709	8
las	127	391	138	404	510	709	8
grandes	140	391	174	404	510	709	8
urbes,	176	391	202	404	510	709	8
los	204	391	216	404	510	709	8
ticuna	218	391	244	404	510	709	8
siguen	65	404	93	417	510	709	8
elaborando	95	404	143	417	510	709	8
alimentos	144	404	186	417	510	709	8
tradicionales,	187	404	244	417	510	709	8
siendo	65	417	93	430	510	709	8
éste	96	417	112	430	510	709	8
un	115	417	126	430	510	709	8
pilar	129	417	148	430	510	709	8
de	151	417	161	430	510	709	8
la	164	417	171	430	510	709	8
identidad	174	417	215	430	510	709	8
ticuna	218	417	244	430	510	709	8
en	65	430	75	443	510	709	8
la	78	430	85	443	510	709	8
zona.	88	430	110	443	510	709	8
Conclusiones	127	452	182	464	510	709	8
El	79	470	88	483	510	709	8
estudio	95	470	126	483	510	709	8
ha	134	470	144	483	510	709	8
permitido	151	470	193	483	510	709	8
identificar	201	470	244	483	510	709	8
23	65	483	75	496	510	709	8
variedades	86	483	132	496	510	709	8
de	143	483	153	496	510	709	8
Manihot	164	483	197	496	510	709	8
esculenta	208	483	244	496	510	709	8
(Euphorbiaceae)	65	496	134	509	510	709	8
en	138	496	148	509	510	709	8
las	152	496	163	509	510	709	8
chacras	167	496	198	509	510	709	8
familiares	202	496	244	509	510	709	8
de	65	509	76	522	510	709	8
tres	80	509	95	522	510	709	8
comunidades	100	509	157	522	510	709	8
ticuna	161	509	187	522	510	709	8
ubicadas	192	509	229	522	510	709	8
en	234	509	244	522	510	709	8
la	65	522	73	535	510	709	8
cuenca	77	522	106	535	510	709	8
baja	110	522	127	535	510	709	8
del	131	522	145	535	510	709	8
río	149	522	160	535	510	709	8
Amazonas.	165	522	212	535	510	709	8
De	216	522	228	535	510	709	8
las	232	522	244	535	510	709	8
23	65	535	75	548	510	709	8
variedades,	79	535	127	548	510	709	8
14	131	535	141	548	510	709	8
fueron	145	535	173	548	510	709	8
clasificadas	177	535	225	548	510	709	8
por	229	535	244	548	510	709	8
la	65	548	73	561	510	709	8
población	77	548	118	561	510	709	8
ticuna	122	548	148	561	510	709	8
como	152	548	175	561	510	709	8
dulces	179	548	206	561	510	709	8
y	211	548	216	561	510	709	8
09	220	548	229	561	510	709	8
de	233	548	244	561	510	709	8
ellas	65	561	84	574	510	709	8
como	88	561	111	574	510	709	8
amarillas	115	561	153	574	510	709	8
o	157	561	163	574	510	709	8
amargas.	166	561	204	574	510	709	8
Algunas	208	561	244	574	510	709	8
chacras	65	574	96	587	510	709	8
visitadas	103	574	140	587	510	709	8
atesoraron	146	574	191	587	510	709	8
hasta	197	574	220	587	510	709	8
diez	226	574	244	587	510	709	8
variedades	65	587	111	600	510	709	8
de	121	587	131	600	510	709	8
“yuca”	140	587	170	600	510	709	8
diferente.	179	587	219	600	510	709	8
Los	229	587	244	600	510	709	8
resultados	65	600	109	613	510	709	8
denotan	112	600	147	613	510	709	8
una	150	600	166	613	510	709	8
gran	170	600	189	613	510	709	8
variabilidad	192	600	244	613	510	709	8
de	65	613	76	626	510	709	8
Manihot	83	613	116	626	510	709	8
esculenta,	124	613	162	626	510	709	8
siendo	169	613	197	626	510	709	8
necesario	204	613	244	626	510	709	8
continuar	65	626	106	639	510	709	8
con	114	626	129	639	510	709	8
estudios	138	626	173	639	510	709	8
que	181	626	197	639	510	709	8
permitan	205	626	244	639	510	709	8
346	65	664	78	675	510	709	8
26	170	665	177	674	510	709	8
(1):	179	665	189	674	510	709	8
Enero	193	665	209	674	510	709	8
-	211	665	214	674	510	709	8
Abril,	216	665	230	674	510	709	8
2019	232	665	247	674	510	709	8
conocer	258	62	291	75	510	709	8
el	292	62	299	75	510	709	8
comportamiento	301	62	370	75	510	709	8
y	372	62	377	75	510	709	8
adaptación	378	62	425	75	510	709	8
de	426	62	437	75	510	709	8
estas	258	75	278	88	510	709	8
variedades	281	75	327	88	510	709	8
a	330	75	334	88	510	709	8
los	337	75	349	88	510	709	8
cambios	352	75	386	88	510	709	8
en	389	75	399	88	510	709	8
el	401	75	409	88	510	709	8
clima,	411	75	437	88	510	709	8
para	258	88	277	101	510	709	8
después	280	88	314	101	510	709	8
interpretar	317	88	363	101	510	709	8
las	366	88	377	101	510	709	8
dinámicas	380	88	423	101	510	709	8
de	426	88	437	101	510	709	8
cultivo	258	101	287	114	510	709	8
de	290	101	301	114	510	709	8
la	304	101	312	114	510	709	8
población	315	101	357	114	510	709	8
ticuna	360	101	386	114	510	709	8
en	389	101	400	114	510	709	8
la	403	101	411	114	510	709	8
zona.	414	101	437	114	510	709	8
Estudios	258	114	294	127	510	709	8
genéticos	296	114	335	127	510	709	8
más	337	114	354	127	510	709	8
detallados	356	114	399	127	510	709	8
sobre	401	114	423	127	510	709	8
las	425	114	437	127	510	709	8
variedades	258	127	304	140	510	709	8
cultivadas	306	127	350	140	510	709	8
por	352	127	367	140	510	709	8
el	369	127	376	140	510	709	8
pueblo	379	127	408	140	510	709	8
ticuna	410	127	437	140	510	709	8
en	258	140	268	153	510	709	8
Perú,	271	140	293	153	510	709	8
Colombia	296	140	337	153	510	709	8
y	340	140	345	153	510	709	8
Brasil,	348	140	374	153	510	709	8
nos	377	140	391	153	510	709	8
permitiría	394	140	437	153	510	709	8
conocer	258	153	291	166	510	709	8
la	293	153	301	166	510	709	8
dominancia	303	153	353	166	510	709	8
de	355	153	365	166	510	709	8
unas	368	153	388	166	510	709	8
variedades	390	153	437	166	510	709	8
respecto	258	166	293	179	510	709	8
a	299	166	304	179	510	709	8
otras,	309	166	333	179	510	709	8
superar	338	166	371	179	510	709	8
la	376	166	384	179	510	709	8
barrera	390	166	420	179	510	709	8
de	426	166	437	179	510	709	8
conocimiento	258	179	315	192	510	709	8
que	320	179	336	192	510	709	8
suponen	341	179	377	192	510	709	8
los	383	179	394	192	510	709	8
nombres	400	179	437	192	510	709	8
locales	258	192	286	205	510	709	8
y	290	192	295	205	510	709	8
detallar	299	192	331	205	510	709	8
el	335	192	342	205	510	709	8
flujo	346	192	365	205	510	709	8
de	369	192	379	205	510	709	8
movimiento,	383	192	437	205	510	709	8
tanto	258	205	280	218	510	709	8
de	284	205	294	218	510	709	8
expansión	298	205	341	218	510	709	8
como	345	205	368	218	510	709	8
de	371	205	382	218	510	709	8
contracción,	386	205	437	218	510	709	8
de	258	218	268	231	510	709	8
estas	271	218	291	231	510	709	8
variedades	294	218	340	231	510	709	8
en	342	218	352	231	510	709	8
la	354	218	362	231	510	709	8
zona.	364	218	387	231	510	709	8
Las	272	237	287	250	510	709	8
tecnologías	299	237	346	250	510	709	8
usadas	358	237	387	250	510	709	8
por	399	237	413	250	510	709	8
las	425	237	437	250	510	709	8
comunidades	258	250	315	263	510	709	8
de	318	250	329	263	510	709	8
estudio	332	250	363	263	510	709	8
para	367	250	386	263	510	709	8
procesar	390	250	425	263	510	709	8
la	429	250	437	263	510	709	8
“yuca”	258	263	287	276	510	709	8
permiten	293	263	331	276	510	709	8
mantener	336	263	376	276	510	709	8
la	381	263	389	276	510	709	8
seguridad	394	263	437	276	510	709	8
alimentaria	258	276	306	289	510	709	8
en	313	276	323	289	510	709	8
la	329	276	337	289	510	709	8
zona.	344	276	366	289	510	709	8
Están	373	276	396	289	510	709	8
basadas	403	276	437	289	510	709	8
en	258	289	268	302	510	709	8
conocimientos	276	289	337	302	510	709	8
propios	345	289	378	302	510	709	8
del	386	289	399	302	510	709	8
pueblo	407	289	437	302	510	709	8
ticuna	258	302	284	315	510	709	8
y	289	302	294	315	510	709	8
en	299	302	309	315	510	709	8
otros	313	302	335	315	510	709	8
que	339	302	355	315	510	709	8
fueron	360	302	388	315	510	709	8
adoptados	392	302	437	315	510	709	8
en	258	315	268	328	510	709	8
su	276	315	286	328	510	709	8
devenir	295	315	327	328	510	709	8
histórico.	335	315	374	328	510	709	8
Actualmente	382	315	437	328	510	709	8
las	258	328	269	341	510	709	8
comunidades	279	328	335	341	510	709	8
de	345	328	355	341	510	709	8
estudio	364	328	395	341	510	709	8
utilizan	404	328	437	341	510	709	8
tres	258	341	273	354	510	709	8
tecnologías	282	341	330	354	510	709	8
tradicionales	339	341	392	354	510	709	8
para	401	341	420	354	510	709	8
el	429	341	437	354	510	709	8
procesamiento	258	354	320	367	510	709	8
de	321	354	332	367	510	709	8
las	334	354	345	367	510	709	8
diferentes	347	354	389	367	510	709	8
variedades	390	354	437	367	510	709	8
de	258	367	268	380	510	709	8
“yuca”	273	367	303	380	510	709	8
existentes	308	367	349	380	510	709	8
en	354	367	364	380	510	709	8
sus	369	367	383	380	510	709	8
chacras.	387	367	421	380	510	709	8
La	426	367	437	380	510	709	8
diversidad	258	380	303	393	510	709	8
de	306	380	316	393	510	709	8
yucas	319	380	343	393	510	709	8
condiciona	346	380	392	393	510	709	8
la	395	380	402	393	510	709	8
riqueza	405	380	437	393	510	709	8
culinaria	258	393	295	406	510	709	8
del	301	393	314	406	510	709	8
pueblo	320	393	349	406	510	709	8
ticuna.	355	393	384	406	510	709	8
Los	390	393	405	406	510	709	8
nueve	411	393	437	406	510	709	8
preparados	258	406	306	419	510	709	8
alimenticios	319	406	370	419	510	709	8
identificados	382	406	437	419	510	709	8
en	258	419	268	432	510	709	8
las	273	419	285	432	510	709	8
comunidades	290	419	347	432	510	709	8
de	353	419	363	432	510	709	8
estudio	368	419	400	432	510	709	8
son	405	419	420	432	510	709	8
un	425	419	437	432	510	709	8
ejemplo	258	432	291	445	510	709	8
de	298	432	309	445	510	709	8
como	316	432	339	445	510	709	8
la	346	432	353	445	510	709	8
identidad	360	432	401	445	510	709	8
de	408	432	418	445	510	709	8
un	425	432	437	445	510	709	8
pueblo	258	445	287	458	510	709	8
encuentra	290	445	332	458	510	709	8
su	334	445	344	458	510	709	8
reflejo	347	445	373	458	510	709	8
en	376	445	386	458	510	709	8
la	388	445	396	458	510	709	8
tradición	399	445	437	458	510	709	8
culinaria.	258	458	297	471	510	709	8
El	272	477	281	489	510	709	8
pensamiento	287	477	342	489	510	709	8
integral	348	477	381	489	510	709	8
del	387	477	401	489	510	709	8
pueblo	407	477	437	489	510	709	8
ticuna	258	490	284	502	510	709	8
enlaza	289	490	316	502	510	709	8
de	322	490	332	502	510	709	8
manera	337	490	369	502	510	709	8
prodigiosa	374	490	420	502	510	709	8
las	425	490	437	502	510	709	8
prácticas	258	503	295	515	510	709	8
de	300	503	310	515	510	709	8
cultivo	315	503	344	515	510	709	8
de	348	503	359	515	510	709	8
especies	363	503	398	515	510	709	8
propias,	402	503	437	515	510	709	8
con	258	516	273	528	510	709	8
su	279	516	289	528	510	709	8
procesamiento	295	516	357	528	510	709	8
tecnológico	363	516	411	528	510	709	8
y	417	516	423	528	510	709	8
la	429	516	437	528	510	709	8
transformación	258	529	322	541	510	709	8
culinaria.	324	529	364	541	510	709	8
A	272	547	280	560	510	709	8
pesar	283	547	306	560	510	709	8
de	310	547	320	560	510	709	8
la	324	547	331	560	510	709	8
presión	335	547	366	560	510	709	8
ejercida	370	547	403	560	510	709	8
por	406	547	421	560	510	709	8
los	425	547	437	560	510	709	8
cultivos	258	560	291	573	510	709	8
ilegales	294	560	325	573	510	709	8
de	328	560	338	573	510	709	8
“coca”	341	560	369	573	510	709	8
hacia	372	560	394	573	510	709	8
la	396	560	404	573	510	709	8
cultura	407	560	437	573	510	709	8
ticuna,	258	573	286	586	510	709	8
los	294	573	306	586	510	709	8
conocimientos	314	573	375	586	510	709	8
tradicionales	383	573	437	586	510	709	8
vinculados	258	586	304	599	510	709	8
al	308	586	315	599	510	709	8
cultivo	318	586	348	599	510	709	8
de	351	586	361	599	510	709	8
la	365	586	372	599	510	709	8
“yuca”	376	586	405	599	510	709	8
siguen	409	586	437	599	510	709	8
vivos	258	599	281	612	510	709	8
en	285	599	295	612	510	709	8
las	298	599	310	612	510	709	8
comunidades	314	599	371	612	510	709	8
de	374	599	385	612	510	709	8
estudio.	389	599	422	612	510	709	8
La	426	599	437	612	510	709	8
promoción	258	612	304	625	510	709	8
comercial	307	612	347	625	510	709	8
de	350	612	360	625	510	709	8
las	363	612	375	625	510	709	8
variedades	377	612	423	625	510	709	8
de	426	612	437	625	510	709	8
“yuca	258	625	283	638	510	709	8
dulces”,	287	625	321	638	510	709	8
así	325	625	337	638	510	709	8
como	341	625	364	638	510	709	8
la	368	625	375	638	510	709	8
de	379	625	390	638	510	709	8
productos	394	625	437	638	510	709	8
Martín	91	40	109	49	510	709	9
et	111	40	116	49	510	709	9
al.:	118	40	127	49	510	709	9
Conocimientos	129	40	171	49	510	709	9
tradicionales	173	40	209	49	510	709	9
de	211	40	218	49	510	709	9
Manihot	222	40	245	49	510	709	9
esculenta	247	40	274	49	510	709	9
(Euphorbiaceae)	276	40	323	49	510	709	9
en	325	40	331	49	510	709	9
tres	333	40	344	49	510	709	9
comunidades	346	40	384	49	510	709	9
ticuna	386	40	403	49	510	709	9
del	405	40	413	49	510	709	9
Perú	415	40	428	49	510	709	9
derivados	74	62	116	75	510	709	9
como	118	62	141	75	510	709	9
el	143	62	151	75	510	709	9
almidón,	153	62	191	75	510	709	9
podría	193	62	221	75	510	709	9
mejora	223	62	252	75	510	709	9
de	74	75	84	88	510	709	9
manera	89	75	120	88	510	709	9
ostensible	125	75	167	88	510	709	9
la	171	75	179	88	510	709	9
calidad	183	75	214	88	510	709	9
de	219	75	229	88	510	709	9
vida	234	75	252	88	510	709	9
de	74	88	84	101	510	709	9
estas	90	88	110	101	510	709	9
comunidades,	116	88	175	101	510	709	9
separándolas	181	88	236	101	510	709	9
de	242	88	252	101	510	709	9
manera	74	101	105	114	510	709	9
definitiva	110	101	151	114	510	709	9
de	155	101	166	114	510	709	9
la	171	101	178	114	510	709	9
vorágine	183	101	220	114	510	709	9
de	225	101	235	114	510	709	9
los	240	101	252	114	510	709	9
cultivos	74	114	107	127	510	709	9
ilegales	109	114	141	127	510	709	9
en	143	114	153	127	510	709	9
la	156	114	163	127	510	709	9
zona.	165	114	188	127	510	709	9
Literatura	129	135	169	148	510	709	9
citada	172	135	197	148	510	709	9
Acosta,	74	154	99	164	510	709	9
L.	101	154	108	164	510	709	9
E;	110	154	117	164	510	709	9
A.	120	154	127	164	510	709	9
H.	129	154	137	164	510	709	9
Camacho.	139	154	173	164	510	709	9
2005.	176	154	195	164	510	709	9
Conservación	197	154	242	164	510	709	9
de	244	154	252	164	510	709	9
biomasas	88	164	119	174	510	709	9
de	123	164	131	174	510	709	9
“yuca”	134	164	156	174	510	709	9
(Manihot	160	164	189	174	510	709	9
esculenta	192	164	223	174	510	709	9
Crantz),	227	164	252	174	510	709	9
en	88	175	96	185	510	709	9
la	98	175	103	185	510	709	9
várzea	106	175	127	185	510	709	9
del	129	175	139	185	510	709	9
Amazonas	141	175	175	185	510	709	9
colombiano:	177	175	217	185	510	709	9
tecnología	219	175	252	185	510	709	9
tradicional	88	185	121	195	510	709	9
Ticuna	124	185	146	195	510	709	9
aplicada	149	185	175	195	510	709	9
en	178	185	186	195	510	709	9
el	189	185	195	195	510	709	9
presente.	198	185	227	195	510	709	9
Sinchi.	230	185	252	195	510	709	9
Leticia	88	196	109	206	510	709	9
-	111	196	114	206	510	709	9
Colombia.	116	196	149	206	510	709	9
42	151	196	159	206	510	709	9
p.	161	196	167	206	510	709	9
Acosta,	74	212	99	222	510	709	9
L.	102	212	109	222	510	709	9
E.	112	212	119	222	510	709	9
2001.	122	212	141	222	510	709	9
Los	145	212	157	222	510	709	9
sistemas	160	212	189	222	510	709	9
de	193	212	201	222	510	709	9
producción	205	212	241	222	510	709	9
de	244	212	252	222	510	709	9
la	88	222	93	232	510	709	9
etnia	97	222	113	232	510	709	9
Ticuna	117	222	138	232	510	709	9
del	142	222	152	232	510	709	9
resguardo	155	222	188	232	510	709	9
de	192	222	200	232	510	709	9
Puerto	204	222	225	232	510	709	9
Nariño,	229	222	252	232	510	709	9
sur	88	233	98	243	510	709	9
del	103	233	112	243	510	709	9
Trapecio	117	233	145	243	510	709	9
Amazónico:	149	233	187	243	510	709	9
una	192	233	204	243	510	709	9
aproximación	209	233	252	243	510	709	9
socioeconómica.	88	243	143	253	510	709	9
Cuadernos	147	243	182	253	510	709	9
de	186	243	194	253	510	709	9
Desarrollo	198	243	231	253	510	709	9
Rural	236	243	252	253	510	709	9
(46).	88	254	104	264	510	709	9
2001.	106	254	125	264	510	709	9
Acosta,	74	270	99	280	510	709	9
L.	105	270	111	280	510	709	9
E.	117	270	123	280	510	709	9
&	130	270	135	280	510	709	9
J.	141	270	147	280	510	709	9
Zoria.	153	270	173	280	510	709	9
2012.	179	270	198	280	510	709	9
Conocimientos	204	270	252	280	510	709	9
tradicionales	88	280	129	291	510	709	9
ticuna	132	280	151	291	510	709	9
en	155	280	163	291	510	709	9
la	166	280	171	291	510	709	9
agricultura	175	280	209	291	510	709	9
de	212	280	220	291	510	709	9
chacra	223	280	245	291	510	709	9
y	249	280	252	291	510	709	9
los	88	291	97	301	510	709	9
mecanismos	101	291	142	301	510	709	9
innovadores	145	291	185	301	510	709	9
para	188	291	202	301	510	709	9
su	205	291	213	301	510	709	9
protección.	216	291	252	301	510	709	9
Bol.	88	301	100	312	510	709	9
Mus.	102	301	119	312	510	709	9
Para.	121	301	137	312	510	709	9
Emílio	139	301	159	312	510	709	9
Goeldi.	161	301	183	312	510	709	9
Cienc	186	301	204	312	510	709	9
Hum,	206	301	223	312	510	709	9
7	225	301	230	312	510	709	9
(2).	232	301	244	312	510	709	9
Allem,	74	318	95	328	510	709	9
A.	99	318	106	328	510	709	9
C.	110	318	117	328	510	709	9
1994.	120	318	139	328	510	709	9
The	143	318	155	328	510	709	9
origin	159	318	177	328	510	709	9
of	181	318	187	328	510	709	9
Manihot	191	318	217	328	510	709	9
esculenta	221	318	252	328	510	709	9
Crantz	88	328	108	338	510	709	9
(Euphorbiaceae).	110	328	165	338	510	709	9
Genet.	167	328	187	338	510	709	9
Res.	189	328	204	338	510	709	9
Crop.	205	328	223	338	510	709	9
Evol,	224	328	240	338	510	709	9
41,	242	328	252	338	510	709	9
pp	88	339	96	349	510	709	9
133–150.	98	339	130	349	510	709	9
Arias,	74	355	93	365	510	709	9
J.	95	355	101	365	510	709	9
C	103	355	108	365	510	709	9
et	110	355	117	365	510	709	9
al.	119	355	127	365	510	709	9
2004.	129	355	148	365	510	709	9
Diversidad	151	355	184	365	510	709	9
de	187	355	194	365	510	709	9
“yucas”	197	355	222	365	510	709	9
entre	225	355	241	365	510	709	9
los	243	355	252	365	510	709	9
Ticuna:	88	365	112	375	510	709	9
Riqueza	114	365	139	375	510	709	9
cultural	142	365	165	375	510	709	9
y	168	365	171	375	510	709	9
genética	174	365	201	375	510	709	9
de	203	365	211	375	510	709	9
un	213	365	221	375	510	709	9
producto	224	365	252	375	510	709	9
tradicional.	88	376	123	386	510	709	9
Instituto	126	376	151	386	510	709	9
Amazónico	154	376	190	386	510	709	9
de	192	376	200	386	510	709	9
Investigaciones	202	376	252	386	510	709	9
Científicas,	88	386	123	396	510	709	9
Sinchi.	125	386	147	396	510	709	9
Bogotá.	150	386	174	396	510	709	9
32	176	386	185	396	510	709	9
p.	187	386	193	396	510	709	9
Clement,	74	402	103	413	510	709	9
C.	106	402	113	413	510	709	9
R.	116	402	123	413	510	709	9
et	126	402	132	413	510	709	9
al.	135	402	143	413	510	709	9
2016.	146	402	165	413	510	709	9
Crop	168	402	183	413	510	709	9
domestication	186	402	231	413	510	709	9
in	234	402	240	413	510	709	9
the	242	402	252	413	510	709	9
upper	88	413	106	423	510	709	9
Madeira	109	413	135	423	510	709	9
River	138	413	154	423	510	709	9
basin.	157	413	176	423	510	709	9
Bol.	179	413	192	423	510	709	9
Mus.	194	413	211	423	510	709	9
Para.	213	413	230	423	510	709	9
Emílio	233	413	252	423	510	709	9
Goeldi.	88	423	110	434	510	709	9
Cienc.	112	423	133	434	510	709	9
Hum	135	423	150	434	510	709	9
11	152	423	161	434	510	709	9
(1),	163	423	175	434	510	709	9
pp	177	423	185	434	510	709	9
193-205.	187	423	217	434	510	709	9
Colombo,	74	440	105	450	510	709	9
C.	108	440	115	450	510	709	9
et	117	440	124	450	510	709	9
al.	126	440	135	450	510	709	9
2000.	137	440	156	450	510	709	9
Genetic	159	440	183	450	510	709	9
relatedness	186	440	223	450	510	709	9
between	225	440	252	450	510	709	9
cassava	88	450	114	460	510	709	9
(Manihot	121	450	150	460	510	709	9
esculenta	157	450	188	460	510	709	9
Crantz)	195	450	218	460	510	709	9
and	225	450	237	460	510	709	9
M.	244	450	252	460	510	709	9
flabellifolia	88	461	122	471	510	709	9
and	125	461	137	471	510	709	9
M.	140	461	149	471	510	709	9
peruviana	152	461	183	471	510	709	9
based	186	461	206	471	510	709	9
on	209	461	217	471	510	709	9
both	220	461	235	471	510	709	9
rapd	238	461	252	471	510	709	9
and	88	471	100	481	510	709	9
AFLP	103	471	119	481	510	709	9
markers.	122	471	151	481	510	709	9
Genet.	153	471	174	481	510	709	9
Mol.	177	471	191	481	510	709	9
Biol.	194	471	208	481	510	709	9
23	211	471	219	481	510	709	9
(2):	222	471	234	481	510	709	9
417-	237	471	252	481	510	709	9
423.	88	482	103	492	510	709	9
Dufour,	74	498	98	508	510	709	9
D.	104	498	111	508	510	709	9
1988.	117	498	136	508	510	709	9
Cyanide	143	498	168	508	510	709	9
Content	175	498	199	508	510	709	9
of	206	498	212	508	510	709	9
“Cassava”	218	498	252	508	510	709	9
(Manihot	88	508	117	518	510	709	9
esculenta,	125	508	158	518	510	709	9
Euphorbiaceae)	166	508	216	518	510	709	9
Cultivars	224	508	252	518	510	709	9
Used	88	519	104	529	510	709	9
by	107	519	114	529	510	709	9
Tukanoan	117	519	147	529	510	709	9
Indians	150	519	173	529	510	709	9
in	175	519	181	529	510	709	9
Northwest	183	519	216	529	510	709	9
Amazonia.	218	519	252	529	510	709	9
Economic	88	529	120	539	510	709	9
Botany	122	529	145	539	510	709	9
42(2):	147	529	167	539	510	709	9
255–266.	169	529	201	539	510	709	9
Elias,	74	545	92	556	510	709	9
M.	96	545	105	556	510	709	9
et	109	545	116	556	510	709	9
al.	120	545	128	556	510	709	9
2000.	133	545	152	556	510	709	9
Perception	156	545	190	556	510	709	9
and	194	545	206	556	510	709	9
management	210	545	252	556	510	709	9
of	88	556	94	566	510	709	9
cassava	99	556	125	566	510	709	9
(Manihot	129	556	158	566	510	709	9
esculenta	162	556	194	566	510	709	9
Crantz)	198	556	221	566	510	709	9
diversity	225	556	252	566	510	709	9
among	88	566	110	577	510	709	9
Makushi	114	566	141	577	510	709	9
Amerindians	145	566	185	577	510	709	9
of	189	566	195	577	510	709	9
Guayana	199	566	227	577	510	709	9
(South	231	566	252	577	510	709	9
America).	88	577	119	587	510	709	9
Journal	121	577	145	587	510	709	9
of	147	577	153	587	510	709	9
Ethnobiology	155	577	196	587	510	709	9
20	198	577	207	587	510	709	9
(2):	208	577	220	587	510	709	9
239-265.	222	577	252	587	510	709	9
Elias,	74	593	92	603	510	709	9
M.	96	593	104	603	510	709	9
et	108	593	114	603	510	709	9
al.	118	593	126	603	510	709	9
2004.	130	593	149	603	510	709	9
Genetic	153	593	177	603	510	709	9
diversity	180	593	207	603	510	709	9
of	211	593	217	603	510	709	9
traditional	221	593	252	603	510	709	9
South	88	604	107	614	510	709	9
American	110	604	140	614	510	709	9
landraces	143	604	175	614	510	709	9
of	178	604	184	614	510	709	9
“cassava”	187	604	220	614	510	709	9
(Manihot	223	604	252	614	510	709	9
esculenta	88	614	119	624	510	709	9
Crantz):	121	614	146	624	510	709	9
an	147	614	155	624	510	709	9
analysis	157	614	183	624	510	709	9
using	185	614	202	624	510	709	9
microsatellites.	204	614	252	624	510	709	9
Econ.	88	625	106	635	510	709	9
Bot,	108	625	121	635	510	709	9
New	123	625	138	635	510	709	9
York,	140	625	156	635	510	709	9
58	158	625	166	635	510	709	9
(2):	168	625	180	635	510	709	9
242-256.	182	625	213	635	510	709	9
Goulard,	266	63	295	74	510	709	9
J.	297	63	303	74	510	709	9
P.	306	63	311	74	510	709	9
1994.	313	63	332	74	510	709	9
Los	335	63	347	74	510	709	9
ticuna.	349	63	371	74	510	709	9
En:	373	63	384	74	510	709	9
Santos	386	63	409	74	510	709	9
Granero,	411	63	439	74	510	709	9
F	441	63	445	74	510	709	9
y	281	74	284	84	510	709	9
Frederica	287	74	316	84	510	709	9
Barclay	319	74	343	84	510	709	9
(editores).	346	74	379	84	510	709	9
Guía	382	74	396	84	510	709	9
etnográfica	399	74	435	84	510	709	9
de	437	74	445	84	510	709	9
la	281	84	286	95	510	709	9
Alta	288	84	301	95	510	709	9
Amazonía.	303	84	337	95	510	709	9
Volumen	339	84	367	95	510	709	9
I.	369	84	373	95	510	709	9
Quito:	376	84	395	95	510	709	9
FLACSO,	397	84	426	95	510	709	9
IFEA,	428	84	445	95	510	709	9
pp.	281	95	291	105	510	709	9
309-444.	293	95	323	105	510	709	9
Heckler,	266	111	293	121	510	709	9
S.	296	111	303	121	510	709	9
&	306	111	312	121	510	709	9
S.	315	111	321	121	510	709	9
Zent.	324	111	341	121	510	709	9
2008.	344	111	363	121	510	709	9
Piaroa	366	111	386	121	510	709	9
Manioc	389	111	413	121	510	709	9
Varietals:	416	111	445	121	510	709	9
Hyperdiversity	281	122	327	132	510	709	9
or	332	122	339	132	510	709	9
Social	345	122	365	132	510	709	9
Currency?	371	122	404	132	510	709	9
Hum	410	122	425	132	510	709	9
Ecol	431	122	445	132	510	709	9
(2008)	281	132	303	142	510	709	9
36:679–697.	305	132	347	142	510	709	9
Kawa,	266	148	287	159	510	709	9
N.	291	148	298	159	510	709	9
C.;	303	148	312	159	510	709	9
C.	316	148	323	159	510	709	9
McCarty	327	148	355	159	510	709	9
&	360	148	365	159	510	709	9
C.	369	148	376	159	510	709	9
R.	381	148	388	159	510	709	9
Clement.	392	148	422	159	510	709	9
2013.	426	148	445	158	510	709	9
Manioc	281	159	304	169	510	709	9
Varietal	309	159	333	169	510	709	9
Diversity,	337	159	367	169	510	709	9
Social	371	159	391	169	510	709	9
Networks,	396	159	428	169	510	709	9
and	433	159	445	169	510	709	9
Distribution	281	169	317	179	510	709	9
Constraints	320	169	356	179	510	709	9
in	358	169	364	179	510	709	9
Rural	366	169	383	179	510	709	9
Amazonia.	385	169	419	179	510	709	9
Current	421	169	445	179	510	709	9
Anthropology	281	180	324	190	510	709	9
54	326	180	334	190	510	709	9
(6):	336	180	348	190	510	709	9
764-770.	350	180	381	190	510	709	9
Lebot,	266	196	287	206	510	709	9
V.	294	196	300	206	510	709	9
2009.	306	196	325	206	510	709	9
Tropical	332	196	357	206	510	709	9
root	364	196	376	206	510	709	9
and	383	196	395	206	510	709	9
tuber	401	196	418	206	510	709	9
crops:	424	196	445	206	510	709	9
“cassava”,	281	206	316	217	510	709	9
sweet	320	206	339	217	510	709	9
potato,	343	206	366	217	510	709	9
yams	370	206	388	217	510	709	9
and	392	206	404	217	510	709	9
aroids.	408	206	430	217	510	709	9
En:	435	206	445	217	510	709	9
Crop	281	217	296	227	510	709	9
Production	300	217	335	227	510	709	9
Science	339	217	365	227	510	709	9
in	369	217	374	227	510	709	9
Horticulture	378	217	416	227	510	709	9
Vol	420	217	430	227	510	709	9
17.	434	217	445	227	510	709	9
CABI.	281	227	299	238	510	709	9
Oxford.	301	227	324	238	510	709	9
433p.	326	227	345	238	510	709	9
McKey,	266	244	291	254	510	709	9
D.	293	244	300	254	510	709	9
&	303	244	309	254	510	709	9
S.	312	244	318	254	510	709	9
Beckerman.	321	244	361	254	510	709	9
1993.	364	244	383	254	510	709	9
Chemical	386	244	415	254	510	709	9
ecology,	418	244	445	254	510	709	9
plant	281	254	296	264	510	709	9
evolution	300	254	329	264	510	709	9
and	333	254	345	264	510	709	9
traditional	349	254	381	264	510	709	9
manioc	385	254	408	264	510	709	9
cultivation	412	254	445	264	510	709	9
systems.	281	265	310	275	510	709	9
En:	312	265	322	275	510	709	9
Hladik,	324	265	346	275	510	709	9
C.	348	265	355	275	510	709	9
M;	357	265	366	275	510	709	9
Hladik,	368	265	390	275	510	709	9
A.;	392	265	401	275	510	709	9
Linares,	403	265	428	275	510	709	9
O.	430	265	437	275	510	709	9
F;	439	265	445	275	510	709	9
Pagezy,	281	275	305	285	510	709	9
H.;	307	275	317	285	510	709	9
Semple,	319	275	345	285	510	709	9
A.;	348	275	357	285	510	709	9
Hadley,	359	275	383	285	510	709	9
M.	385	275	393	285	510	709	9
(Eds.).	396	275	417	285	510	709	9
Tropical	420	275	445	285	510	709	9
forests,	281	286	305	296	510	709	9
people	309	286	330	296	510	709	9
and	334	286	346	296	510	709	9
food:	350	286	366	296	510	709	9
biocultural	370	286	404	296	510	709	9
interactions	408	286	445	296	510	709	9
and	281	296	292	306	510	709	9
applications	300	296	339	306	510	709	9
to	347	296	353	306	510	709	9
development.	361	296	404	306	510	709	9
Carnforth:	412	296	445	306	510	709	9
Parthenon;	281	307	316	317	510	709	9
Paris:	318	307	336	317	510	709	9
UNESCO,	338	307	368	317	510	709	9
1993.	370	307	389	317	510	709	9
p.	392	307	398	317	510	709	9
83-112.	400	307	426	317	510	709	9
Mejia,	266	323	287	333	510	709	9
J.;	289	323	297	333	510	709	9
R.	299	323	306	333	510	709	9
E.	307	323	314	333	510	709	9
Da	315	323	324	333	510	709	9
Silva;	326	323	345	333	510	709	9
K.	346	323	353	333	510	709	9
M.	354	323	363	333	510	709	9
Mejía	365	323	383	333	510	709	9
Carhuanca	385	323	421	333	510	709	9
&	422	323	428	333	510	709	9
C.	430	323	436	333	510	709	9
R.	438	323	445	333	510	709	9
García	281	333	303	344	510	709	9
Dávila.	306	333	329	344	510	709	9
2015.	332	333	351	344	510	709	9
Caracterización	354	333	403	344	510	709	9
morfológica	406	333	445	344	510	709	9
y	281	344	284	354	510	709	9
genética	287	344	314	354	510	709	9
de	316	344	324	354	510	709	9
etnovariedades	326	344	375	354	510	709	9
de	377	344	385	354	510	709	9
la	387	344	392	354	510	709	9
“yuca”	395	344	417	354	510	709	9
Manihot	419	344	445	354	510	709	9
esculenta,	281	354	314	365	510	709	9
Cratnz,	316	354	339	365	510	709	9
en	341	354	349	365	510	709	9
seis	351	354	364	365	510	709	9
localidades	366	354	402	365	510	709	9
de	404	354	412	365	510	709	9
la	414	354	420	365	510	709	9
cuenca	422	354	445	365	510	709	9
baja	281	365	294	375	510	709	9
del	297	365	306	375	510	709	9
río	309	365	317	375	510	709	9
Ucayali–Perú.	320	365	364	375	510	709	9
Folia	367	365	382	375	510	709	9
Amazónica,	384	365	422	375	510	709	9
24(1):	425	365	445	375	510	709	9
71-82.	281	375	302	386	510	709	9
OECD.	266	391	287	402	510	709	9
2014.	290	391	310	402	510	709	9
Consensus	313	391	349	402	510	709	9
Document	352	391	385	402	510	709	9
on	388	391	396	402	510	709	9
the	399	391	409	402	510	709	9
Biology	412	391	436	402	510	709	9
of	439	391	445	402	510	709	9
Cassava	281	402	308	412	510	709	9
(Manihot	314	402	343	412	510	709	9
esculenta	349	402	380	412	510	709	9
Crantz).	386	402	411	412	510	709	9
ENV/JM/	417	402	445	412	510	709	9
MONO.	281	412	304	423	510	709	9
13	306	412	315	423	510	709	9
(57).	317	412	333	423	510	709	9
42	335	412	343	423	510	709	9
p.	346	412	352	423	510	709	9
Olsen,	266	429	288	439	510	709	9
K.	293	429	300	439	510	709	9
M.	306	429	314	439	510	709	9
2004.	320	429	339	439	510	709	9
SNPs,	345	429	365	439	510	709	9
SSRs	370	429	388	439	510	709	9
and	394	429	406	439	510	709	9
inferences	412	429	445	439	510	709	9
on	281	439	289	449	510	709	9
cassava's	295	439	327	449	510	709	9
origin.	333	439	353	449	510	709	9
Plant	360	439	376	449	510	709	9
Molecular	382	439	413	449	510	709	9
Biology,	420	439	445	449	510	709	9
Dordrecht,	281	450	315	460	510	709	9
v.	317	450	322	460	510	709	9
56	324	450	332	460	510	709	9
(4):	334	450	346	460	510	709	9
517-526.	348	450	379	460	510	709	9
Patiño,	266	466	290	476	510	709	9
V.	294	466	300	476	510	709	9
1990.	305	466	324	476	510	709	9
Historia	329	466	353	476	510	709	9
de	358	466	366	476	510	709	9
la	370	466	376	476	510	709	9
cultura	381	466	402	476	510	709	9
material	407	466	433	476	510	709	9
en	437	466	445	476	510	709	9
la	281	476	286	487	510	709	9
América	290	476	317	487	510	709	9
equinoccial.	321	476	360	487	510	709	9
Tomo	365	476	382	487	510	709	9
I:	387	476	391	487	510	709	9
Alimentación	395	476	437	487	510	709	9
y	441	476	445	487	510	709	9
alimentos.	281	487	314	497	510	709	9
Bogotá:	316	487	341	497	510	709	9
Instituto	343	487	369	497	510	709	9
Caro	371	487	386	497	510	709	9
y	388	487	392	497	510	709	9
Cuervo.	394	487	419	497	510	709	9
Peña,	266	503	285	513	510	709	9
C.	288	503	294	513	510	709	9
P.	297	503	302	513	510	709	9
et	304	503	311	513	510	709	9
al.	313	503	321	513	510	709	9
2014.	324	503	343	513	510	709	9
Differences	345	503	382	513	510	709	9
in	384	503	390	513	510	709	9
manioc	392	503	416	513	510	709	9
diversity	418	503	445	513	510	709	9
among	281	513	303	524	510	709	9
five	309	513	320	524	510	709	9
ethnic	327	513	346	524	510	709	9
groups	353	513	375	524	510	709	9
of	382	513	388	524	510	709	9
the	394	513	404	524	510	709	9
Colombian	410	513	445	524	510	709	9
Amazon.	281	524	309	534	510	709	9
Diversity	311	524	339	534	510	709	9
6:	341	524	347	534	510	709	9
792-826.	349	524	380	534	510	709	9
Rogers,	266	540	292	550	510	709	9
D.	296	540	303	550	510	709	9
J.	306	540	312	550	510	709	9
1965.	315	540	334	550	510	709	9
Some	337	540	356	550	510	709	9
botanical	359	540	388	550	510	709	9
and	391	540	403	550	510	709	9
ethnological	406	540	445	550	510	709	9
considerations	281	551	328	561	510	709	9
of	336	551	342	561	510	709	9
Manihot	351	551	377	561	510	709	9
esculenta.	385	551	418	561	510	709	9
Econ.	427	551	445	561	510	709	9
Bot.	281	561	294	571	510	709	9
19,	296	561	306	571	510	709	9
pp	308	561	316	571	510	709	9
369–377.	319	561	350	571	510	709	9
Rogers,	266	577	292	588	510	709	9
D.	299	577	306	588	510	709	9
J.	312	577	318	588	510	709	9
&	324	577	330	588	510	709	9
S.	336	577	343	588	510	709	9
G.	349	577	356	588	510	709	9
Appan.	362	577	385	588	510	709	9
1973.	392	577	411	588	510	709	9
Manihot,	417	577	445	588	510	709	9
Manihotoides	281	588	324	598	510	709	9
(Euphorbiaceae).	329	588	384	598	510	709	9
Flora	390	588	406	598	510	709	9
neotropica	411	588	445	598	510	709	9
monograph	281	598	318	609	510	709	9
no.	320	598	330	609	510	709	9
13.	332	598	343	609	510	709	9
New	345	598	359	609	510	709	9
York.	361	598	377	609	510	709	9
275p.	379	598	398	609	510	709	9
Wilson,	266	615	292	625	510	709	9
W.	293	615	302	625	510	709	9
M.	304	615	312	625	510	709	9
&	314	615	319	625	510	709	9
I.	321	615	325	625	510	709	9
Dufour.	327	615	351	625	510	709	9
2002.	353	615	372	625	510	709	9
Why	373	615	388	625	510	709	9
“bitter”	390	615	413	625	510	709	9
cassava?	414	615	445	625	510	709	9
productivity	281	625	318	635	510	709	9
of	323	625	329	635	510	709	9
“bitter”	334	625	357	635	510	709	9
and	362	625	373	635	510	709	9
“sweet”	378	625	404	635	510	709	9
cassava	408	625	435	635	510	709	9
in	439	625	445	635	510	709	9
26	339	665	347	674	510	709	9
(1):	349	665	359	674	510	709	9
Enero	363	665	379	674	510	709	9
-	381	665	383	674	510	709	9
Abril,	385	665	400	674	510	709	9
2019	402	665	417	674	510	709	9
347	432	664	445	675	510	709	9
Martín	82	40	101	49	510	709	10
et	103	40	108	49	510	709	10
al.:	110	40	118	49	510	709	10
Conocimientos	120	40	163	49	510	709	10
tradicionales	165	40	201	49	510	709	10
de	203	40	209	49	510	709	10
Manihot	213	40	236	49	510	709	10
esculenta	238	40	266	49	510	709	10
(Euphorbiaceae)	268	40	314	49	510	709	10
en	316	40	323	49	510	709	10
tres	325	40	335	49	510	709	10
comunidades	337	40	376	49	510	709	10
ticuna	378	40	395	49	510	709	10
del	397	40	405	49	510	709	10
Perú	407	40	420	49	510	709	10
a	79	63	83	74	510	709	10
tukanoan	88	63	118	74	510	709	10
indian	123	63	142	74	510	709	10
settlement	147	63	180	74	510	709	10
in	185	63	191	74	510	709	10
the	196	63	206	74	510	709	10
northwest	211	63	244	74	510	709	10
amazon.	79	74	107	84	510	709	10
Economic	109	74	141	84	510	709	10
Botany	143	74	166	84	510	709	10
56(1):	168	74	188	84	510	709	10
49-57.	190	74	212	84	510	709	10
Zoria,	65	90	85	100	510	709	10
J.	87	90	93	100	510	709	10
2010.	96	90	115	100	510	709	10
Informe	118	90	143	100	510	709	10
avance	146	90	169	100	510	709	10
proyecto	172	90	200	100	510	709	10
organización	203	90	244	100	510	709	10
productiva	79	101	113	111	510	709	10
de	120	101	128	111	510	709	10
las	135	101	144	111	510	709	10
comunidades	152	101	195	111	510	709	10
indígenas	202	101	233	111	510	709	10
y	240	101	244	111	510	709	10
estructuración	79	111	126	121	510	709	10
de	131	111	139	121	510	709	10
la	145	111	150	121	510	709	10
cadena	156	111	180	121	510	709	10
productiva	185	111	219	121	510	709	10
de	225	111	233	121	510	709	10
la	238	111	244	121	510	709	10
yuca	79	122	95	132	510	709	10
como	98	122	117	132	510	709	10
factor	120	122	139	132	510	709	10
de	142	122	150	132	510	709	10
desarrollo	153	122	185	132	510	709	10
de	188	122	196	132	510	709	10
los	199	122	209	132	510	709	10
pequeños	212	122	244	132	510	709	10
productores	79	132	118	142	510	709	10
en	121	132	128	142	510	709	10
el	131	132	136	142	510	709	10
sur	139	132	149	142	510	709	10
de	152	132	159	142	510	709	10
la	162	132	167	142	510	709	10
Amazonia	170	132	202	142	510	709	10
colombiana,	204	132	244	142	510	709	10
departamento	79	143	124	153	510	709	10
de	131	143	139	153	510	709	10
Amazonas.	146	143	181	153	510	709	10
Leticia.	188	143	211	153	510	709	10
Instituto	218	143	244	153	510	709	10
Amazónico	79	153	115	163	510	709	10
de	117	153	125	163	510	709	10
Investigaciones	127	153	177	163	510	709	10
Científicas	179	153	213	163	510	709	10
-	215	153	217	163	510	709	10
Sinchi.	220	153	242	163	510	709	10
348	65	664	78	675	510	709	10
26	170	665	177	674	510	709	10
(1):	179	665	189	674	510	709	10
Enero	193	665	209	674	510	709	10
-	211	665	214	674	510	709	10
Abril,	216	665	230	674	510	709	10
2019	232	665	247	674	510	709	10
Martín	91	40	109	49	510	709	11
et	111	40	116	49	510	709	11
al.:	118	40	127	49	510	709	11
Conocimientos	129	40	171	49	510	709	11
tradicionales	173	40	209	49	510	709	11
de	211	40	218	49	510	709	11
Manihot	222	40	245	49	510	709	11
esculenta	247	40	274	49	510	709	11
(Euphorbiaceae)	276	40	323	49	510	709	11
en	325	40	331	49	510	709	11
tres	333	40	344	49	510	709	11
comunidades	346	40	384	49	510	709	11
ticuna	386	40	403	49	510	709	11
del	405	40	413	49	510	709	11
Perú	415	40	428	49	510	709	11
ANEXO	242	62	277	75	510	709	11
Fig.	74	608	90	620	510	709	11
1.	92	608	99	620	510	709	11
Mapa	104	607	128	620	510	709	11
de	131	607	141	620	510	709	11
la	143	607	151	620	510	709	11
zona	153	607	173	620	510	709	11
de	176	607	186	620	510	709	11
estudio.	189	607	222	620	510	709	11
26	339	665	347	674	510	709	11
(1):	349	665	359	674	510	709	11
Enero	363	665	379	674	510	709	11
-	381	665	383	674	510	709	11
Abril,	385	665	400	674	510	709	11
2019	402	665	417	674	510	709	11
349	432	664	445	675	510	709	11
350	65	664	78	675	510	709	12
Arené	187	576	198	599	510	709	12
Barandilla	236	568	248	607	510	709	12
Buxrexe	276	572	287	602	510	709	12
Chiura	317	574	328	600	510	709	12
Cocama	369	572	380	602	510	709	12
1	187	630	198	634	510	709	12
2	236	630	248	634	510	709	12
3	276	630	287	634	510	709	12
4	317	630	328	634	510	709	12
5	369	630	380	634	510	709	12
Nombre	144	584	155	616	510	709	12
ticuna	144	558	155	582	510	709	12
26	170	665	177	674	510	709	12
(1):	179	665	189	674	510	709	12
Enero	193	665	209	674	510	709	12
-	211	665	214	674	510	709	12
Abril,	216	665	230	674	510	709	12
2019	232	665	247	674	510	709	12
Cocama	369	506	380	536	510	709	12
Señorita	317	505	328	536	510	709	12
Lombriz	276	505	287	537	510	709	12
Barandilla	236	501	248	540	510	709	12
___	187	514	198	527	510	709	12
Nombre	139	517	150	549	510	709	12
caste-	139	493	150	514	510	709	12
llano	149	511	160	531	510	709	12
Fariña	236	114	248	138	510	709	12
y	236	108	248	112	510	709	12
beshú	236	83	248	105	510	709	12
Masato,	276	109	287	138	510	709	12
chicha	276	82	287	107	510	709	12
Masato,	312	109	323	138	510	709	12
chicha,	312	68	323	95	510	709	12
beshú	322	116	333	138	510	709	12
y	322	109	333	114	510	709	12
tapioca	322	80	333	107	510	709	12
Beshú	369	115	380	138	510	709	12
Raíces	221	460	233	484	510	709	12
color	221	439	233	458	510	709	12
marrón	221	409	233	437	510	709	12
en	221	398	233	407	510	709	12
la	221	389	233	396	510	709	12
parte	221	367	233	387	510	709	12
externa,	221	335	233	365	510	709	12
naranja	221	305	233	333	510	709	12
en	221	294	233	303	510	709	12
la	221	285	233	292	510	709	12
interna,	221	254	233	283	510	709	12
tallo	221	235	233	252	510	709	12
verde,	221	210	233	233	510	709	12
4	221	203	233	207	510	709	12
nudos	231	461	243	484	510	709	12
en	231	449	243	458	510	709	12
10	231	438	243	447	510	709	12
cm,	231	422	243	436	510	709	12
5	231	415	243	420	510	709	12
cm	231	402	243	413	510	709	12
de	231	390	243	399	510	709	12
distancia	231	353	243	387	510	709	12
entre	231	332	243	351	510	709	12
los	231	318	243	329	510	709	12
nudos,	231	290	243	316	510	709	12
pecíolo	231	261	243	288	510	709	12
verde,	231	234	243	258	510	709	12
10,5	231	217	243	232	510	709	12
cm	231	203	243	214	510	709	12
Amarga	236	164	248	195	510	709	12
de	241	475	253	484	510	709	12
largo	241	454	253	473	510	709	12
y	241	447	253	452	510	709	12
2,1	241	435	253	445	510	709	12
mm	241	418	253	433	510	709	12
de	241	407	253	416	510	709	12
ancho,	241	381	253	405	510	709	12
estipulas	241	345	253	379	510	709	12
acrescentes	241	301	253	343	510	709	12
de	241	290	253	299	510	709	12
1,8	241	278	253	288	510	709	12
mm	241	261	253	276	510	709	12
de	241	250	253	259	510	709	12
largo.	241	226	253	248	510	709	12
Hojas	241	203	253	225	510	709	12
joven	251	464	263	484	510	709	12
marrón	251	434	263	462	510	709	12
4	251	427	263	432	510	709	12
lobadas.	251	394	263	425	510	709	12
Raíces	266	460	277	484	510	709	12
color	266	440	277	459	510	709	12
marrón	266	410	277	438	510	709	12
en	266	399	277	408	510	709	12
la	266	391	277	398	510	709	12
parte	266	370	277	389	510	709	12
externa,	266	338	277	368	510	709	12
amarillento	266	293	277	336	510	709	12
en	266	282	277	291	510	709	12
la	266	274	277	281	510	709	12
interna,	266	243	277	272	510	709	12
tallo	266	225	277	242	510	709	12
beige	266	203	277	223	510	709	12
mineral,	276	453	287	484	510	709	12
4	276	447	287	451	510	709	12
nudos	276	421	287	445	510	709	12
en	276	410	287	419	510	709	12
10	276	399	287	408	510	709	12
cm,	276	384	287	397	510	709	12
pecíolo	276	354	287	382	510	709	12
verde,	276	329	287	352	510	709	12
13,3	276	312	287	327	510	709	12
cm	276	298	287	310	510	709	12
de	276	287	287	296	510	709	12
largo	276	265	287	285	510	709	12
y	276	259	287	263	510	709	12
2,1	276	246	287	256	510	709	12
mm	276	229	287	244	510	709	12
de	276	217	287	227	510	709	12
an-	276	203	287	215	510	709	12
Dulce	276	173	287	195	510	709	12
cho,	286	469	297	484	510	709	12
estipulas	286	433	297	467	510	709	12
acrescentes	286	389	297	431	510	709	12
de	286	377	297	387	510	709	12
2,1	286	365	297	375	510	709	12
mm	286	347	297	362	510	709	12
de	286	336	297	345	510	709	12
largo.	286	312	297	334	510	709	12
Hojas	286	289	297	310	510	709	12
7	286	282	297	287	510	709	12
lobadas.	286	249	297	280	510	709	12
Raíces	302	460	313	484	510	709	12
color	302	439	313	458	510	709	12
marrón	302	408	313	436	510	709	12
en	302	396	313	405	510	709	12
la	302	387	313	394	510	709	12
parte	302	365	313	384	510	709	12
externa,	302	332	313	362	510	709	12
cobre	302	309	313	329	510	709	12
en	302	297	313	306	510	709	12
la	302	288	313	294	510	709	12
interna,	302	256	313	285	510	709	12
tallo	302	237	313	253	510	709	12
marrón-	302	203	313	234	510	709	12
verde,	312	461	323	484	510	709	12
1	312	454	323	458	510	709	12
nudo	312	431	323	451	510	709	12
en	312	419	323	428	510	709	12
10	312	408	323	417	510	709	12
cm,	312	392	323	406	510	709	12
6	312	385	323	389	510	709	12
cm	312	371	323	383	510	709	12
de	312	359	323	369	510	709	12
distancia	312	323	323	357	510	709	12
entre	312	301	323	320	510	709	12
los	312	288	323	298	510	709	12
nudos,	312	259	323	285	510	709	12
pecíolo	312	229	323	257	510	709	12
verde,	312	203	323	227	510	709	12
Dulce	317	173	328	195	510	709	12
23,5	322	469	333	484	510	709	12
cm	322	456	333	468	510	709	12
de	322	445	333	455	510	709	12
largo	322	424	333	443	510	709	12
y	322	418	333	422	510	709	12
3	322	411	333	416	510	709	12
mm	322	395	333	410	510	709	12
de	322	384	333	393	510	709	12
ancho,	322	357	333	382	510	709	12
estipulas	322	322	333	355	510	709	12
acrescentes	322	278	333	320	510	709	12
de	322	267	333	276	510	709	12
3,5	322	254	333	265	510	709	12
mm	322	238	333	253	510	709	12
de	322	226	333	236	510	709	12
largo.	322	203	333	225	510	709	12
Hojas	332	463	343	484	510	709	12
nuevas	332	434	343	461	510	709	12
verde-marrón	332	379	343	432	510	709	12
7	332	373	343	377	510	709	12
lobulada.	332	336	343	371	510	709	12
Raíz	349	468	360	484	510	709	12
color	349	445	360	464	510	709	12
marrón	349	414	360	442	510	709	12
en	349	401	360	410	510	709	12
la	349	391	360	397	510	709	12
parte	349	368	360	387	510	709	12
externa,	349	334	360	364	510	709	12
guinda	349	304	360	330	510	709	12
en	349	291	360	300	510	709	12
la	349	281	360	288	510	709	12
interna,	349	248	360	277	510	709	12
tallo	349	228	360	245	510	709	12
verde	349	203	360	225	510	709	12
claro-marrón,	359	433	370	484	510	709	12
2	359	426	370	430	510	709	12
nudos	359	400	370	424	510	709	12
en	359	389	370	398	510	709	12
10cm,	359	364	370	386	510	709	12
3	359	357	370	362	510	709	12
cm	359	344	370	355	510	709	12
de	359	332	370	341	510	709	12
distancia	359	296	370	329	510	709	12
entre	359	274	370	293	510	709	12
los	359	261	370	272	510	709	12
nudos,	359	233	370	258	510	709	12
pecíolo	359	203	370	230	510	709	12
rojizo	369	463	380	484	510	709	12
7	369	457	380	461	510	709	12
cm	369	443	380	455	510	709	12
de	369	430	380	440	510	709	12
largo	369	409	380	428	510	709	12
y	369	402	380	407	510	709	12
1,2	369	390	380	400	510	709	12
mm	369	373	380	388	510	709	12
de	369	361	380	371	510	709	12
ancho,	369	335	380	359	510	709	12
estipulas	369	299	380	333	510	709	12
acrescentes	369	255	380	297	510	709	12
de	369	244	380	253	510	709	12
2,1	369	231	380	242	510	709	12
mm	369	214	380	229	510	709	12
de	369	203	380	212	510	709	12
Dulce	369	173	380	195	510	709	12
largo.	379	463	390	484	510	709	12
Hojas	379	439	390	461	510	709	12
nuevas	379	411	390	438	510	709	12
verdes,	379	382	390	409	510	709	12
2	379	376	390	380	510	709	12
lobuladas.	379	335	390	374	510	709	12
Flor	379	318	390	334	510	709	12
con	379	303	390	317	510	709	12
pétalos	379	275	390	301	510	709	12
verde-amarillento,	379	203	390	273	510	709	12
fruto	389	466	400	484	510	709	12
maduro	389	433	400	463	510	709	12
verde	389	410	400	431	510	709	12
y	389	403	400	408	510	709	12
marrón.	389	371	400	401	510	709	12
Usos	144	119	155	138	510	709	12
alimenticios	144	69	155	117	510	709	12
Fariña	187	114	198	138	510	709	12
y	187	108	198	112	510	709	12
beshú	187	83	198	105	510	709	12
Dulce	139	163	150	186	510	709	12
o	139	156	150	161	510	709	12
amarga	149	157	160	185	510	709	12
Raíces	167	460	178	484	510	709	12
color	167	439	178	458	510	709	12
marrón	167	409	178	437	510	709	12
en	167	398	178	407	510	709	12
la	167	389	178	396	510	709	12
parte	167	367	178	387	510	709	12
externa,	167	335	178	365	510	709	12
cobre	167	312	178	333	510	709	12
en	167	301	178	310	510	709	12
la	167	292	178	299	510	709	12
interna,	167	261	178	290	510	709	12
tallo	167	242	178	259	510	709	12
verde	167	219	178	240	510	709	12
cla-	167	203	178	216	510	709	12
ro,	177	474	188	484	510	709	12
4	177	467	188	472	510	709	12
nudos	177	441	188	465	510	709	12
en	177	430	188	439	510	709	12
10	177	419	188	428	510	709	12
cm,	177	403	188	417	510	709	12
3	177	396	188	401	510	709	12
cm	177	383	188	394	510	709	12
de	177	371	188	380	510	709	12
distancia	177	335	188	369	510	709	12
entre	177	313	188	332	510	709	12
los	177	300	188	311	510	709	12
nudos,	177	272	188	298	510	709	12
pecíolo	177	242	188	269	510	709	12
verde,	177	216	188	240	510	709	12
7,6	177	203	188	214	510	709	12
cm	187	473	198	484	510	709	12
de	187	461	198	470	510	709	12
largo	187	439	198	459	510	709	12
y	187	432	198	437	510	709	12
1,8	187	419	198	429	510	709	12
mm	187	401	198	416	510	709	12
de	187	389	198	399	510	709	12
ancho,	187	362	198	387	510	709	12
estípulas	187	326	198	360	510	709	12
acrescentes	187	281	198	324	510	709	12
de	187	270	198	279	510	709	12
6,8	187	257	198	267	510	709	12
mm	187	239	198	254	510	709	12
de	187	227	198	236	510	709	12
largo.	187	203	198	225	510	709	12
Amarga	187	164	198	195	510	709	12
Hojas	197	463	208	484	510	709	12
joven	197	440	208	461	510	709	12
verde	197	417	208	438	510	709	12
1-3	197	404	208	415	510	709	12
lobulada.	197	367	208	402	510	709	12
Flor	197	349	208	365	510	709	12
con	197	334	208	347	510	709	12
pétalos	197	305	208	332	510	709	12
de	197	294	208	303	510	709	12
color	197	273	208	292	510	709	12
verde,	197	248	208	271	510	709	12
fruto	197	227	208	246	510	709	12
inma-	197	203	208	225	510	709	12
duro	207	466	218	484	510	709	12
y	207	459	218	464	510	709	12
joven	207	437	218	457	510	709	12
de	207	425	218	434	510	709	12
color	207	404	218	423	510	709	12
verde.	207	378	218	402	510	709	12
Descripción	144	320	155	367	510	709	12
VARIEDADES	111	469	123	528	510	709	12
DE	111	455	123	467	510	709	12
YUCA	111	427	123	453	510	709	12
EN	111	413	123	425	510	709	12
TRES	111	389	123	411	510	709	12
COMUNIDADES	111	317	123	387	510	709	12
TICUNA	111	279	123	315	510	709	12
DEL	111	260	123	277	510	709	12
BAJO	111	235	123	258	510	709	12
AMAZONAS	111	179	123	233	510	709	12
Cuadro	62	611	75	643	510	709	12
1.	62	602	75	609	510	709	12
Variedades	62	552	75	599	510	709	12
de	62	539	75	549	510	709	12
“yuca”	62	507	75	537	510	709	12
Manihot	62	472	75	505	510	709	12
esculenta	62	434	75	469	510	709	12
Martín	82	40	101	49	510	709	12
et	103	40	108	49	510	709	12
al.:	110	40	118	49	510	709	12
Conocimientos	120	40	163	49	510	709	12
tradicionales	165	40	201	49	510	709	12
de	203	40	209	49	510	709	12
Manihot	213	40	236	49	510	709	12
esculenta	238	40	266	49	510	709	12
(Euphorbiaceae)	268	40	314	49	510	709	12
en	316	40	323	49	510	709	12
tres	325	40	335	49	510	709	12
comunidades	337	40	376	49	510	709	12
ticuna	378	40	395	49	510	709	12
del	397	40	405	49	510	709	12
Perú	407	40	420	49	510	709	12
Kuya	191	577	203	597	510	709	13
Lucero	235	574	247	600	510	709	13
Moniaka	275	570	286	604	510	709	13
Ngobü	325	574	337	600	510	709	13
8	191	630	203	634	510	709	13
9	235	630	247	634	510	709	13
10	275	628	286	636	510	709	13
11	325	628	337	636	510	709	13
Orawana	381	570	392	604	510	709	13
Indio	140	577	151	597	510	709	13
7	140	630	151	634	510	709	13
12	381	628	392	636	510	709	13
Coneru	92	573	104	601	510	709	13
6	92	630	104	634	510	709	13
Arahuana	381	502	392	540	510	709	13
Motelo	325	507	337	534	510	709	13
Mandioca	275	502	286	540	510	709	13
Lucero	235	508	247	534	510	709	13
___	191	514	203	527	510	709	13
Indio	140	511	151	531	510	709	13
Canero	92	507	104	534	510	709	13
Chicha	235	112	247	138	510	709	13
y	235	105	247	110	510	709	13
masato	235	76	247	103	510	709	13
Fariña	275	114	286	138	510	709	13
y	275	108	286	112	510	709	13
beshú	275	83	286	105	510	709	13
Fariña	325	114	337	138	510	709	13
y	325	108	337	112	510	709	13
beshú	325	83	337	105	510	709	13
Raíces	225	444	237	484	510	709	13
color	225	423	237	442	510	709	13
amarillo	225	389	237	420	510	709	13
marfil	225	363	237	386	510	709	13
en	225	352	237	361	510	709	13
la	225	342	237	349	510	709	13
parte	225	320	237	339	510	709	13
externa,	225	287	237	317	510	709	13
en	225	276	237	285	510	709	13
la	225	266	237	273	510	709	13
interna	225	237	237	263	510	709	13
de	225	225	237	234	510	709	13
color	225	203	237	222	510	709	13
anaranjado,	235	440	247	484	510	709	13
pecíolo	235	411	247	438	510	709	13
8	235	404	247	409	510	709	13
cm	235	391	247	402	510	709	13
de	235	380	247	389	510	709	13
largo	235	358	247	378	510	709	13
y	235	351	247	356	510	709	13
1,9	235	338	247	349	510	709	13
mm	235	321	247	336	510	709	13
de	235	310	247	319	510	709	13
ancho,	235	283	247	308	510	709	13
estipulas	235	248	247	281	510	709	13
acrescentes	235	203	247	245	510	709	13
Dulce	235	173	247	195	510	709	13
de	245	475	257	484	510	709	13
1,7	245	462	257	473	510	709	13
mm	245	445	257	460	510	709	13
de	245	434	257	443	510	709	13
largo.	245	410	257	432	510	709	13
Hojas	245	386	257	408	510	709	13
7	245	380	257	384	510	709	13
lobadas.	245	347	257	378	510	709	13
Raíces	260	460	271	484	510	709	13
color	260	439	271	458	510	709	13
marrón	260	409	271	437	510	709	13
en	260	397	271	406	510	709	13
la	260	388	271	395	510	709	13
parte	260	366	271	385	510	709	13
externa,	260	334	271	363	510	709	13
rojo	260	316	271	331	510	709	13
en	260	305	271	314	510	709	13
la	260	296	271	302	510	709	13
interna,	260	264	271	293	510	709	13
tallo	260	245	271	262	510	709	13
grisáceo,	260	210	271	243	510	709	13
3	260	203	271	207	510	709	13
nudos	270	461	281	484	510	709	13
en	270	449	281	459	510	709	13
10	270	439	281	447	510	709	13
cm,	270	423	281	437	510	709	13
3	270	417	281	421	510	709	13
cm	270	403	281	414	510	709	13
de	270	392	281	401	510	709	13
distancia	270	356	281	389	510	709	13
entre	270	334	281	353	510	709	13
los	270	321	281	332	510	709	13
nudos,	270	293	281	319	510	709	13
pecíolo	270	264	281	291	510	709	13
verde	270	240	281	262	510	709	13
y	270	233	281	238	510	709	13
rosado,	270	203	281	231	510	709	13
Amarga	275	164	286	195	510	709	13
6	280	480	291	484	510	709	13
cm	280	467	291	478	510	709	13
de	280	455	291	465	510	709	13
largo	280	434	291	453	510	709	13
y	280	427	291	432	510	709	13
1,8	280	414	291	425	510	709	13
mm	280	397	291	412	510	709	13
de	280	386	291	395	510	709	13
ancho,	280	359	291	384	510	709	13
estipulas	280	324	291	357	510	709	13
acrescentes	280	279	291	322	510	709	13
de	280	268	291	277	510	709	13
6,2	280	255	291	266	510	709	13
mm	280	238	291	253	510	709	13
de	280	227	291	236	510	709	13
largo.	280	203	291	225	510	709	13
Hojas	290	463	301	484	510	709	13
3-5	290	449	301	461	510	709	13
lobadas.	290	416	301	447	510	709	13
Flor	290	399	301	414	510	709	13
con	290	383	301	396	510	709	13
pétalos	290	354	301	381	510	709	13
amarillo	290	320	301	352	510	709	13
con	290	305	301	318	510	709	13
margen	290	274	301	303	510	709	13
rosado.	290	244	301	272	510	709	13
Raíces	305	460	317	484	510	709	13
color	305	439	317	458	510	709	13
marrón	305	409	317	437	510	709	13
en	305	398	317	407	510	709	13
la	305	389	317	396	510	709	13
parte	305	368	317	387	510	709	13
externa,	305	336	317	366	510	709	13
bronce	305	308	317	334	510	709	13
en	305	297	317	306	510	709	13
la	305	288	317	295	510	709	13
interna,	305	257	317	286	510	709	13
tallo	305	239	317	255	510	709	13
neutro,	305	209	317	237	510	709	13
5	305	203	317	207	510	709	13
nudos	315	461	327	484	510	709	13
en	315	450	327	459	510	709	13
10	315	439	327	448	510	709	13
cm,	315	424	327	437	510	709	13
2	315	418	327	422	510	709	13
cm	315	404	327	416	510	709	13
de	315	393	327	402	510	709	13
distancia	315	357	327	391	510	709	13
entre	315	336	327	356	510	709	13
los	315	324	327	334	510	709	13
nudos,	315	296	327	322	510	709	13
pecíolo	315	267	327	294	510	709	13
verde	315	243	327	265	510	709	13
claro-para	315	203	327	241	510	709	13
rojizo	325	463	337	484	510	709	13
claro,	325	440	337	461	510	709	13
9,5	325	428	337	438	510	709	13
cm	325	414	337	426	510	709	13
de	325	403	337	412	510	709	13
largo	325	381	337	401	510	709	13
y	325	375	337	379	510	709	13
2,4	325	362	337	373	510	709	13
mm	325	345	337	360	510	709	13
de	325	334	337	343	510	709	13
ancho,	325	307	337	332	510	709	13
estipulas	325	271	337	305	510	709	13
acrescentes	325	227	337	269	510	709	13
de	325	216	337	225	510	709	13
1,8	325	203	337	214	510	709	13
Amarga	325	164	337	195	510	709	13
mm	335	469	347	484	510	709	13
de	335	457	347	467	510	709	13
largo.	335	433	347	455	510	709	13
Hojas	335	409	347	431	510	709	13
joven	335	386	347	406	510	709	13
verde	335	362	347	383	510	709	13
1-3	335	348	347	359	510	709	13
lobadas.	335	314	347	345	510	709	13
Flor	335	296	347	311	510	709	13
con	335	280	347	293	510	709	13
pétalos	335	251	347	277	510	709	13
verde	335	226	347	248	510	709	13
claro,	335	203	347	224	510	709	13
fruto	345	466	357	484	510	709	13
maduro	345	433	357	463	510	709	13
marrón	345	403	357	431	510	709	13
oscuro.	345	374	357	401	510	709	13
Cosechada	345	331	357	372	510	709	13
a	345	325	357	329	510	709	13
partir	345	301	357	322	510	709	13
de	345	290	357	299	510	709	13
los	345	277	357	288	510	709	13
seis	345	261	357	275	510	709	13
meses.	345	234	357	259	510	709	13
Fariña,	376	112	387	138	510	709	13
beshú	376	88	387	110	510	709	13
y	376	81	387	85	510	709	13
ta-	376	68	387	78	510	709	13
pioca	386	118	397	138	510	709	13
Masato,	191	109	203	138	510	709	13
fariña.	191	82	203	107	510	709	13
Raíces	171	448	183	472	510	709	13
color	171	427	183	446	510	709	13
marrón	171	397	183	425	510	709	13
en	171	385	183	394	510	709	13
la	171	377	183	383	510	709	13
parte	171	355	183	375	510	709	13
externa,	171	323	183	353	510	709	13
guinda	171	294	183	321	510	709	13
en	171	283	183	292	510	709	13
la	171	274	183	281	510	709	13
interna;	171	243	183	272	510	709	13
pecíolo	171	214	183	241	510	709	13
14	171	203	183	212	510	709	13
cm	181	473	193	484	510	709	13
de	181	461	193	470	510	709	13
largo	181	439	193	459	510	709	13
y	181	432	193	437	510	709	13
2,2	181	419	193	429	510	709	13
mm	181	401	193	416	510	709	13
de	181	390	193	399	510	709	13
ancho,	181	362	193	387	510	709	13
estipulas	181	326	193	360	510	709	13
acrescentes	181	281	193	324	510	709	13
de	181	270	193	279	510	709	13
2,6	181	257	193	267	510	709	13
mm	181	239	193	254	510	709	13
de	181	227	193	236	510	709	13
largo.	181	203	193	225	510	709	13
Hojas	191	463	203	484	510	709	13
7	191	457	203	461	510	709	13
lobadas.	191	424	203	455	510	709	13
Es	191	413	203	422	510	709	13
una	191	397	203	411	510	709	13
variedad	191	362	203	395	510	709	13
foránea	191	332	203	360	510	709	13
considerada	191	284	203	330	510	709	13
dulce.	191	259	203	282	510	709	13
Es	191	249	203	258	510	709	13
muy	191	230	203	247	510	709	13
proba-	191	203	203	228	510	709	13
Dulce	191	173	203	195	510	709	13
ble	201	473	213	484	510	709	13
que	201	457	213	471	510	709	13
sea	201	442	213	454	510	709	13
una	201	426	213	440	510	709	13
de	201	414	213	423	510	709	13
las	201	401	213	412	510	709	13
variedades	201	358	213	399	510	709	13
moderadamente	201	293	213	355	510	709	13
venenosas.	201	250	213	291	510	709	13
Respetando	201	203	213	247	510	709	13
el	211	478	223	484	510	709	13
conocimiento	211	425	223	476	510	709	13
de	211	414	223	423	510	709	13
las	211	401	223	411	510	709	13
informantes	211	354	223	399	510	709	13
la	211	345	223	351	510	709	13
clasificamos	211	297	223	343	510	709	13
como	211	274	223	295	510	709	13
yuca	211	254	223	272	510	709	13
dulce.	211	230	223	252	510	709	13
Raíces	361	460	372	484	510	709	13
color	361	440	372	459	510	709	13
guinda	361	411	372	438	510	709	13
en	361	400	372	409	510	709	13
la	361	392	372	399	510	709	13
parte	361	371	372	390	510	709	13
externa	361	341	372	369	510	709	13
e	361	335	372	339	510	709	13
interna,	361	304	372	333	510	709	13
tallo	361	286	372	303	510	709	13
lima	361	267	372	284	510	709	13
suave,	361	242	372	266	510	709	13
1	361	236	372	240	510	709	13
nudo	361	214	372	234	510	709	13
en	361	203	372	212	510	709	13
10	371	476	382	484	510	709	13
cm,	371	460	382	473	510	709	13
6	371	453	382	458	510	709	13
cm	371	440	382	451	510	709	13
de	371	428	382	437	510	709	13
distancia	371	392	382	426	510	709	13
entre	371	370	382	389	510	709	13
los	371	357	382	368	510	709	13
nudos,	371	329	382	355	510	709	13
pecíolo	371	300	382	327	510	709	13
joven	371	277	382	297	510	709	13
y	371	270	382	274	510	709	13
adulto	371	243	382	267	510	709	13
+/-	371	227	382	240	510	709	13
rojo	371	210	382	225	510	709	13
y	371	203	382	208	510	709	13
verde,	381	461	392	484	510	709	13
7,7	381	448	392	459	510	709	13
cm	381	434	392	446	510	709	13
de	381	423	392	432	510	709	13
largo	381	402	392	421	510	709	13
y	381	395	392	399	510	709	13
1,5	381	382	392	393	510	709	13
de	381	371	392	380	510	709	13
ancho,	381	344	392	368	510	709	13
estipulas	381	308	392	342	510	709	13
acrescentes	381	264	392	306	510	709	13
0,82	381	247	392	262	510	709	13
mm	381	230	392	245	510	709	13
de	381	218	392	227	510	709	13
lar-	381	203	392	216	510	709	13
Amarga	381	164	392	195	510	709	13
go.	391	473	402	484	510	709	13
Hojas	391	449	402	470	510	709	13
adultas	391	419	402	447	510	709	13
3	391	412	402	417	510	709	13
lobadas.	391	379	402	410	510	709	13
Flor	391	361	402	376	510	709	13
con	391	346	402	359	510	709	13
pétalos	391	316	402	343	510	709	13
que	391	300	402	314	510	709	13
no	391	288	402	298	510	709	13
se	391	278	402	286	510	709	13
abren,	391	252	402	276	510	709	13
color	391	231	402	250	510	709	13
crema-	391	203	402	229	510	709	13
verde;	401	461	412	484	510	709	13
frutos	401	436	412	459	510	709	13
no	401	424	412	434	510	709	13
maduros,	401	387	412	422	510	709	13
joven	401	364	412	384	510	709	13
verde.	401	338	412	362	510	709	13
Beshú,	130	113	141	138	510	709	13
tapioca,	130	68	141	98	510	709	13
masato,	140	109	151	138	510	709	13
chicha	140	79	151	103	510	709	13
y	140	68	151	73	510	709	13
pa´yavarú	150	100	161	138	510	709	13
Raíces	125	460	136	484	510	709	13
color	125	439	136	458	510	709	13
marrón	125	408	136	436	510	709	13
claro	125	386	136	405	510	709	13
en	125	374	136	383	510	709	13
la	125	365	136	371	510	709	13
parte	125	342	136	362	510	709	13
externa	125	311	136	339	510	709	13
e	125	304	136	308	510	709	13
interna;	125	272	136	301	510	709	13
tallo	125	253	136	269	510	709	13
castaño,	125	219	136	250	510	709	13
con	125	203	136	216	510	709	13
nudos	135	461	146	484	510	709	13
dilatados,	135	422	146	459	510	709	13
2	135	415	146	420	510	709	13
nudos	135	390	146	413	510	709	13
en	135	379	146	388	510	709	13
10	135	368	146	377	510	709	13
cm,	135	353	146	366	510	709	13
pecíolo	135	324	146	351	510	709	13
joven	135	301	146	322	510	709	13
verde,	135	275	146	299	510	709	13
estipulas	135	240	146	273	510	709	13
acrescen-	135	203	146	238	510	709	13
Dulce	140	173	151	195	510	709	13
tes	145	474	156	484	510	709	13
de	145	462	156	471	510	709	13
1,9	145	448	156	459	510	709	13
mm	145	430	156	445	510	709	13
de	145	418	156	427	510	709	13
largo.	145	393	156	415	510	709	13
Hojas	145	369	156	390	510	709	13
jóvenes	145	338	156	366	510	709	13
de	145	325	156	335	510	709	13
color	145	304	156	322	510	709	13
marrón,	145	270	156	301	510	709	13
hojas	145	248	156	267	510	709	13
adultas	145	217	156	245	510	709	13
1-5	145	203	156	214	510	709	13
lobadas.	155	453	166	484	510	709	13
Flor	155	436	166	451	510	709	13
con	155	420	166	434	510	709	13
pétalos	155	391	166	418	510	709	13
color	155	370	166	389	510	709	13
verde	155	347	166	368	510	709	13
y	155	340	166	344	510	709	13
fruto	155	319	166	338	510	709	13
color	155	298	166	317	510	709	13
verde.	155	272	166	296	510	709	13
chicha,	87	68	99	95	510	709	13
Masato,	87	109	99	138	510	709	13
beshú.	97	114	109	138	510	709	13
Raíces	82	460	94	484	510	709	13
color	82	439	94	457	510	709	13
frambuesa	82	396	94	436	510	709	13
parte	82	373	94	393	510	709	13
externa	82	342	94	370	510	709	13
e	82	335	94	339	510	709	13
interna,	82	303	94	332	510	709	13
tallo	82	284	94	300	510	709	13
gris	82	266	94	281	510	709	13
titanio,	82	237	94	263	510	709	13
2	82	230	94	234	510	709	13
nudos	82	203	94	227	510	709	13
en	92	475	104	484	510	709	13
10	92	465	104	473	510	709	13
cm,	92	449	104	462	510	709	13
pecíolo	92	420	104	447	510	709	13
rojo-guinda	92	373	104	417	510	709	13
y/o	92	357	104	371	510	709	13
verde-guinda,	92	301	104	354	510	709	13
estipulas	92	266	104	299	510	709	13
acrescentes	92	221	104	263	510	709	13
de	92	210	104	219	510	709	13
1	92	203	104	207	510	709	13
Dulce	92	173	104	195	510	709	13
mm	102	469	114	484	510	709	13
de	102	458	114	467	510	709	13
largo.	102	434	114	456	510	709	13
Hojas	102	410	114	432	510	709	13
jóvenes	102	380	114	408	510	709	13
de	102	369	114	378	510	709	13
color	102	348	114	367	510	709	13
marrón,	102	316	114	346	510	709	13
5	102	309	114	313	510	709	13
lobadas.	102	276	114	307	510	709	13
Martín	91	40	109	49	510	709	13
et	111	40	116	49	510	709	13
al.:	118	40	127	49	510	709	13
Conocimientos	129	40	171	49	510	709	13
tradicionales	173	40	209	49	510	709	13
de	211	40	218	49	510	709	13
Manihot	222	40	245	49	510	709	13
esculenta	247	40	274	49	510	709	13
(Euphorbiaceae)	276	40	323	49	510	709	13
en	325	40	331	49	510	709	13
tres	333	40	344	49	510	709	13
comunidades	346	40	384	49	510	709	13
ticuna	386	40	403	49	510	709	13
del	405	40	413	49	510	709	13
Perú	415	40	428	49	510	709	13
26	339	665	347	674	510	709	13
(1):	349	665	359	674	510	709	13
Enero	363	665	379	674	510	709	13
-	381	665	383	674	510	709	13
Abril,	385	665	400	674	510	709	13
2019	402	665	417	674	510	709	13
351	432	664	445	675	510	709	13
352	65	664	78	675	510	709	14
Pau	196	580	208	594	510	709	14
Putüra	245	574	256	600	510	709	14
Santa	290	585	302	606	510	709	14
Rita	290	568	302	583	510	709	14
Tresmesina	332	566	344	609	510	709	14
Vega	376	577	388	597	510	709	14
16	245	628	256	636	510	709	14
17	290	628	302	636	510	709	14
18	332	628	344	636	510	709	14
19	376	628	388	636	510	709	14
Paruma	141	572	153	602	510	709	14
14	141	628	153	636	510	709	14
15	196	628	208	636	510	709	14
Pajarito	87	573	99	602	510	709	14
13	87	628	99	636	510	709	14
26	170	665	177	674	510	709	14
(1):	179	665	189	674	510	709	14
Enero	193	665	209	674	510	709	14
-	211	665	214	674	510	709	14
Abril,	216	665	230	674	510	709	14
2019	232	665	247	674	510	709	14
Vega	376	511	388	530	510	709	14
Tresmesina	332	499	344	542	510	709	14
Santa	290	519	302	540	510	709	14
Rita	290	502	302	517	510	709	14
Flor	245	513	256	528	510	709	14
Pan	196	514	208	528	510	709	14
Paloma	141	507	153	535	510	709	14
Pajarito	87	506	99	535	510	709	14
Masato,	191	109	203	138	510	709	14
chicha,	191	68	203	95	510	709	14
beshú	201	116	213	138	510	709	14
y	201	109	213	114	510	709	14
tapioca	201	80	213	107	510	709	14
Beshú,	240	113	251	138	510	709	14
chicha	240	81	251	105	510	709	14
y	240	68	251	73	510	709	14
masato	250	111	261	138	510	709	14
Fariña	290	114	302	138	510	709	14
y	290	108	302	112	510	709	14
beshú	290	83	302	105	510	709	14
Beshú,	327	113	339	138	510	709	14
chicha	327	81	339	105	510	709	14
y	327	68	339	73	510	709	14
masato	337	111	349	138	510	709	14
Masato,	366	109	378	138	510	709	14
chicha,	366	68	378	95	510	709	14
beshú,	376	114	388	138	510	709	14
tapioca	376	80	388	107	510	709	14
y	376	68	388	73	510	709	14
pa´yavarú.	386	98	398	138	510	709	14
Raíces	235	460	246	484	510	709	14
color	235	437	246	456	510	709	14
marrón	235	406	246	434	510	709	14
en	235	395	246	404	510	709	14
la	235	385	246	392	510	709	14
parte	235	363	246	383	510	709	14
externa,	235	331	246	361	510	709	14
guinda	235	302	246	328	510	709	14
en	235	290	246	299	510	709	14
la	235	281	246	288	510	709	14
interna,	235	250	246	279	510	709	14
tallo	235	231	246	247	510	709	14
neutro	235	203	246	228	510	709	14
camello,	245	453	256	484	510	709	14
3	245	447	256	451	510	709	14
nudos	245	421	256	445	510	709	14
en	245	411	256	420	510	709	14
10	245	400	256	409	510	709	14
cm,	245	385	256	398	510	709	14
pecíolo	245	356	256	383	510	709	14
11	245	346	256	354	510	709	14
cm	245	333	256	344	510	709	14
de	245	321	256	331	510	709	14
largo,	245	298	256	320	510	709	14
1,5	245	285	256	296	510	709	14
mm	245	269	256	284	510	709	14
de	245	258	256	267	510	709	14
ancho,	245	231	256	256	510	709	14
estipu-	245	203	256	229	510	709	14
Dulce	245	173	256	195	510	709	14
las	255	474	266	484	510	709	14
acrescentes	255	430	266	472	510	709	14
de	255	418	266	427	510	709	14
10,7	255	401	266	416	510	709	14
mm	255	384	266	399	510	709	14
de	255	373	266	382	510	709	14
largo.	255	349	266	370	510	709	14
Hojas	255	325	266	347	510	709	14
7	255	319	266	323	510	709	14
lobadas.	255	285	266	317	510	709	14
Raíces	275	460	287	484	510	709	14
color	275	438	287	457	510	709	14
marrón	275	406	287	434	510	709	14
en	275	393	287	402	510	709	14
la	275	383	287	389	510	709	14
parte	275	359	287	379	510	709	14
externa,	275	326	287	356	510	709	14
rosa	275	306	287	322	510	709	14
en	275	293	287	302	510	709	14
la	275	283	287	289	510	709	14
interna,	275	250	287	279	510	709	14
tallo	275	230	287	246	510	709	14
marfil	275	203	287	226	510	709	14
champagne,	285	439	297	484	510	709	14
6	285	432	297	436	510	709	14
nudos	285	405	297	429	510	709	14
en	285	394	297	403	510	709	14
10	285	382	297	391	510	709	14
cm,	285	366	297	380	510	709	14
2	285	359	297	363	510	709	14
cm	285	345	297	357	510	709	14
de	285	333	297	343	510	709	14
distancia	285	297	297	331	510	709	14
entre	285	275	297	294	510	709	14
los	285	261	297	272	510	709	14
nudos,	285	233	297	259	510	709	14
pecíolo	285	203	297	230	510	709	14
Amarga	290	164	302	195	510	709	14
rojo-guinda,	295	438	307	484	510	709	14
17	295	427	307	436	510	709	14
cm	295	414	307	425	510	709	14
de	295	403	307	412	510	709	14
largo	295	381	307	401	510	709	14
y	295	375	307	379	510	709	14
2,3	295	362	307	373	510	709	14
mm	295	345	307	360	510	709	14
de	295	334	307	343	510	709	14
ancho,	295	307	307	332	510	709	14
estipulas	295	271	307	305	510	709	14
acrescentes	295	227	307	269	510	709	14
de	295	216	307	225	510	709	14
2,5	295	203	307	214	510	709	14
mm	305	469	317	484	510	709	14
de	305	458	317	467	510	709	14
largo.	305	434	317	456	510	709	14
Hoja	305	414	317	432	510	709	14
joven	305	392	317	412	510	709	14
verde	305	368	317	389	510	709	14
7	305	362	317	366	510	709	14
lobadas.	305	328	317	359	510	709	14
Raíces	322	460	334	484	510	709	14
color	322	439	334	458	510	709	14
marrón	322	409	334	437	510	709	14
en	322	398	334	407	510	709	14
la	322	389	334	396	510	709	14
parte	322	368	334	387	510	709	14
externa,	322	336	334	366	510	709	14
rojo	322	319	334	334	510	709	14
en	322	308	334	317	510	709	14
la	322	299	334	306	510	709	14
interna;	322	268	334	297	510	709	14
tallo	322	249	334	266	510	709	14
anaranjado,	322	203	334	247	510	709	14
3	332	480	344	484	510	709	14
nudos	332	454	344	478	510	709	14
en	332	443	344	452	510	709	14
10	332	432	344	440	510	709	14
cm,	332	416	344	429	510	709	14
pecíolo	332	386	344	413	510	709	14
12	332	375	344	384	510	709	14
cm	332	362	344	373	510	709	14
de	332	350	344	359	510	709	14
largo,	332	326	344	348	510	709	14
estipulas	332	290	344	324	510	709	14
acrescentes	332	245	344	288	510	709	14
de	332	234	344	243	510	709	14
2,1	332	221	344	231	510	709	14
mm	332	203	344	218	510	709	14
Dulce	332	173	344	195	510	709	14
de	342	475	354	484	510	709	14
largo.	342	451	354	473	510	709	14
Hojas	342	428	354	449	510	709	14
3-5	342	414	354	425	510	709	14
lobadas.	342	381	354	412	510	709	14
Raíces	356	457	368	481	510	709	14
color	356	436	368	455	510	709	14
marrón	356	405	368	433	510	709	14
en	356	393	368	402	510	709	14
la	356	383	368	390	510	709	14
parte	356	360	368	380	510	709	14
externa,	356	328	368	357	510	709	14
rojo	356	310	368	325	510	709	14
en	356	298	368	307	510	709	14
la	356	288	368	295	510	709	14
interna,	356	256	368	285	510	709	14
tallo	356	237	368	253	510	709	14
rojizo,	356	210	368	234	510	709	14
6	356	203	368	207	510	709	14
nudos	366	461	378	484	510	709	14
en	366	449	378	458	510	709	14
10	366	437	378	446	510	709	14
cm,	366	421	378	434	510	709	14
2	366	414	378	418	510	709	14
cm	366	400	378	411	510	709	14
de	366	387	378	397	510	709	14
distancia	366	351	378	384	510	709	14
entre	366	329	378	348	510	709	14
los	366	315	378	326	510	709	14
nudos,	366	286	378	312	510	709	14
pecíolo	366	256	378	283	510	709	14
verde	366	232	378	253	510	709	14
claro	366	210	378	229	510	709	14
–	366	203	378	207	510	709	14
rojizo,	376	461	388	484	510	709	14
5	376	454	388	459	510	709	14
cm	376	441	388	452	510	709	14
de	376	429	388	438	510	709	14
largo	376	407	388	427	510	709	14
y	376	400	388	405	510	709	14
2,5	376	385	388	396	510	709	14
mm	376	368	388	383	510	709	14
de	376	356	388	366	510	709	14
ancho,	376	329	388	354	510	709	14
estipulas	376	294	388	327	510	709	14
acrescentes	376	249	388	291	510	709	14
de	376	238	388	247	510	709	14
12,1	376	220	388	235	510	709	14
mm	376	203	388	218	510	709	14
Dulce	376	173	388	195	510	709	14
de	386	475	398	484	510	709	14
largo.	386	450	398	472	510	709	14
Hojas	386	426	398	447	510	709	14
3	386	418	398	422	510	709	14
lobadas.	386	384	398	415	510	709	14
Flor	386	365	398	380	510	709	14
con	386	349	398	362	510	709	14
pétalos	386	319	398	346	510	709	14
crema	386	292	398	315	510	709	14
+-	386	281	398	289	510	709	14
rosado	386	252	398	278	510	709	14
claro;	386	229	398	249	510	709	14
frutos	386	203	398	225	510	709	14
maduro	396	454	408	484	510	709	14
negro	396	430	408	452	510	709	14
a	396	424	408	428	510	709	14
verde.	396	398	408	422	510	709	14
Beshú	141	115	153	138	510	709	14
Raíces	121	460	133	484	510	709	14
color	121	439	133	458	510	709	14
marrón	121	409	133	437	510	709	14
en	121	398	133	407	510	709	14
la	121	389	133	396	510	709	14
parte	121	367	133	387	510	709	14
externa,	121	335	133	365	510	709	14
cobre	121	312	133	333	510	709	14
en	121	301	133	310	510	709	14
la	121	292	133	299	510	709	14
interna,	121	261	133	290	510	709	14
tallo	121	242	133	259	510	709	14
marrón,	121	210	133	240	510	709	14
2	121	203	133	207	510	709	14
nudos	131	461	143	484	510	709	14
en	131	450	143	459	510	709	14
10	131	439	143	448	510	709	14
cm,	131	424	143	437	510	709	14
6	131	417	143	422	510	709	14
cm	131	404	143	415	510	709	14
de	131	393	143	402	510	709	14
distancia	131	357	143	391	510	709	14
entre	131	336	143	355	510	709	14
los	131	323	143	334	510	709	14
nudos,	131	295	143	321	510	709	14
pecíolo	131	266	143	293	510	709	14
rojizo,	131	240	143	264	510	709	14
7,5	131	228	143	238	510	709	14
cm	131	214	143	226	510	709	14
de	131	203	143	212	510	709	14
largo	141	465	153	484	510	709	14
y	141	457	153	462	510	709	14
1,2	141	444	153	455	510	709	14
mm	141	427	153	442	510	709	14
de	141	415	153	424	510	709	14
ancho,	141	387	153	412	510	709	14
estipulas	141	351	153	385	510	709	14
acrescentes	141	306	153	349	510	709	14
de	141	294	153	304	510	709	14
2,9	141	281	153	292	510	709	14
mm	141	263	153	278	510	709	14
de	141	252	153	261	510	709	14
largo.	141	227	153	249	510	709	14
Hojas	141	203	153	225	510	709	14
Dulce	141	173	153	195	510	709	14
nueva	151	461	163	484	510	709	14
marrón	151	431	163	459	510	709	14
1-3	151	418	163	429	510	709	14
lobulada.	151	381	163	416	510	709	14
Flor	151	364	163	379	510	709	14
con	151	348	163	362	510	709	14
pétalos	151	320	163	347	510	709	14
color	151	299	163	318	510	709	14
verde	151	275	163	297	510	709	14
canela,	151	248	163	274	510	709	14
fruto	151	227	163	246	510	709	14
inma-	151	203	163	225	510	709	14
duro	161	466	173	484	510	709	14
de	161	455	173	464	510	709	14
color	161	434	173	452	510	709	14
verde,	161	408	173	431	510	709	14
maduro	161	376	173	406	510	709	14
marrón.	161	343	173	373	510	709	14
Raíces	176	460	188	484	510	709	14
color	176	439	188	458	510	709	14
marrón	176	408	188	436	510	709	14
en	176	397	188	406	510	709	14
la	176	387	188	394	510	709	14
parte	176	365	188	385	510	709	14
externa,	176	333	188	363	510	709	14
rosa	176	314	188	330	510	709	14
en	176	303	188	312	510	709	14
la	176	293	188	300	510	709	14
parte	176	271	188	291	510	709	14
interna,	176	240	188	268	510	709	14
tallo	176	220	188	237	510	709	14
ma-	176	203	188	218	510	709	14
rrón-verde,	186	442	198	484	510	709	14
4	186	434	198	439	510	709	14
nudos	186	408	198	431	510	709	14
en	186	396	198	405	510	709	14
10	186	384	198	393	510	709	14
cm,	186	368	198	381	510	709	14
4	186	361	198	365	510	709	14
cm	186	347	198	358	510	709	14
de	186	334	198	344	510	709	14
distancia	186	298	198	331	510	709	14
entre	186	276	198	295	510	709	14
los	186	262	198	273	510	709	14
nudos,	186	233	198	259	510	709	14
pecíolo	186	203	198	230	510	709	14
rojo,	196	468	208	484	510	709	14
8	196	460	208	464	510	709	14
cm	196	446	208	457	510	709	14
de	196	433	208	442	510	709	14
largo	196	410	208	430	510	709	14
y	196	402	208	407	510	709	14
1,5	196	389	208	399	510	709	14
mm	196	370	208	385	510	709	14
de	196	358	208	367	510	709	14
ancho,	196	330	208	355	510	709	14
estipulas	196	293	208	327	510	709	14
acrescentes	196	248	208	290	510	709	14
de	196	235	208	244	510	709	14
5,4	196	221	208	232	510	709	14
mm	196	203	208	218	510	709	14
Dulce	196	173	208	195	510	709	14
de	206	475	218	484	510	709	14
largo.	206	451	218	472	510	709	14
Hojas	206	426	218	448	510	709	14
jóvenes	206	395	218	423	510	709	14
verdes	206	367	218	392	510	709	14
3	206	360	218	364	510	709	14
lobulada.	206	322	218	357	510	709	14
Flor	206	304	218	319	510	709	14
con	206	287	218	301	510	709	14
pétalo	206	261	218	284	510	709	14
verde-crema	206	211	218	258	510	709	14
y	206	203	218	208	510	709	14
rosado-claro,	216	435	228	484	510	709	14
fruto	216	414	228	433	510	709	14
joven	216	392	228	412	510	709	14
verde.	216	366	228	390	510	709	14
Masato,	82	109	94	138	510	709	14
chicha,	82	68	94	95	510	709	14
beshú	92	116	104	138	510	709	14
y	92	109	104	114	510	709	14
tapioca	92	80	104	107	510	709	14
Raíces	67	460	79	484	510	709	14
de	67	449	79	458	510	709	14
color	67	428	79	447	510	709	14
marrón	67	398	79	426	510	709	14
en	67	387	79	396	510	709	14
la	67	379	79	385	510	709	14
parte	67	357	79	377	510	709	14
externa,	67	325	79	355	510	709	14
rosa	67	307	79	323	510	709	14
en	67	296	79	306	510	709	14
la	67	288	79	295	510	709	14
interna,	67	257	79	286	510	709	14
tallo	67	238	79	255	510	709	14
neutro,	67	209	79	236	510	709	14
3	67	203	79	207	510	709	14
nudos	77	461	89	484	510	709	14
en	77	450	89	459	510	709	14
10	77	439	89	448	510	709	14
cm,	77	424	89	437	510	709	14
6	77	417	89	422	510	709	14
cm	77	404	89	415	510	709	14
de	77	393	89	402	510	709	14
distancia	77	357	89	391	510	709	14
entre	77	336	89	355	510	709	14
los	77	323	89	334	510	709	14
nudos,	77	295	89	321	510	709	14
pecíolo	77	266	89	293	510	709	14
rojizo,	77	240	89	264	510	709	14
6,5	77	228	89	238	510	709	14
cm	77	214	89	226	510	709	14
de	77	203	89	212	510	709	14
largo	87	465	99	484	510	709	14
y	87	457	99	462	510	709	14
3,6	87	444	99	455	510	709	14
mm	87	427	99	442	510	709	14
de	87	415	99	424	510	709	14
ancho,	87	387	99	412	510	709	14
estipulas	87	351	99	385	510	709	14
acrescentes	87	306	99	349	510	709	14
de	87	294	99	304	510	709	14
1,6	87	281	99	292	510	709	14
mm	87	263	99	278	510	709	14
de	87	252	99	261	510	709	14
largo.	87	227	99	249	510	709	14
Hojas	87	203	99	225	510	709	14
Dulce	87	173	99	195	510	709	14
jòvenes	97	456	109	484	510	709	14
marrón	97	426	109	454	510	709	14
1-3	97	412	109	423	510	709	14
lobadas.	97	378	109	410	510	709	14
Flor	97	361	109	376	510	709	14
con	97	345	109	358	510	709	14
pétalos	97	316	109	343	510	709	14
verde-crema,	97	264	109	313	510	709	14
fruto	97	243	109	262	510	709	14
inmaduro	97	203	109	241	510	709	14
verde	107	463	119	484	510	709	14
con	107	447	119	461	510	709	14
surcos	107	421	119	445	510	709	14
rojos.	107	399	119	419	510	709	14
Martín	82	40	101	49	510	709	14
et	103	40	108	49	510	709	14
al.:	110	40	118	49	510	709	14
Conocimientos	120	40	163	49	510	709	14
tradicionales	165	40	201	49	510	709	14
de	203	40	209	49	510	709	14
Manihot	213	40	236	49	510	709	14
esculenta	238	40	266	49	510	709	14
(Euphorbiaceae)	268	40	314	49	510	709	14
en	316	40	323	49	510	709	14
tres	325	40	335	49	510	709	14
comunidades	337	40	376	49	510	709	14
ticuna	378	40	395	49	510	709	14
del	397	40	405	49	510	709	14
Perú	407	40	420	49	510	709	14
Waira	93	576	105	598	510	709	15
Wochine	145	570	157	604	510	709	15
Wokae	194	574	206	600	510	709	15
Yauxwa	239	572	250	602	510	709	15
20	93	628	105	636	510	709	15
21	145	628	157	636	510	709	15
22	194	628	206	636	510	709	15
23	239	628	250	636	510	709	15
____	239	512	250	529	510	709	15
Arpón	194	508	206	533	510	709	15
Lupuna	145	506	157	536	510	709	15
Asaí	93	512	105	529	510	709	15
Fariña,	88	112	100	138	510	709	15
beshú	88	88	100	110	510	709	15
y	88	81	100	85	510	709	15
ta-	88	68	100	78	510	709	15
pioca	98	118	110	138	510	709	15
Fariña,	140	112	152	138	510	709	15
beshú	140	88	152	110	510	709	15
y	140	81	152	85	510	709	15
ta-	140	68	152	78	510	709	15
pioca	150	118	162	138	510	709	15
Fariña,	189	112	201	138	510	709	15
beshú	189	88	201	110	510	709	15
y	189	81	201	85	510	709	15
ta-	189	68	201	78	510	709	15
pioca	199	118	211	138	510	709	15
Masato,	234	109	245	138	510	709	15
chicha,	234	68	245	95	510	709	15
beshú	244	116	255	138	510	709	15
y	244	109	255	114	510	709	15
tapioca	244	80	255	107	510	709	15
Raíz	78	465	90	482	510	709	15
color	78	444	90	463	510	709	15
marrón	78	414	90	442	510	709	15
en	78	402	90	411	510	709	15
la	78	393	90	400	510	709	15
parte	78	371	90	391	510	709	15
externa,	78	339	90	369	510	709	15
rosa	78	321	90	337	510	709	15
en	78	309	90	318	510	709	15
la	78	300	90	307	510	709	15
interna,	78	269	90	298	510	709	15
tallo	78	250	90	267	510	709	15
verde	78	226	90	248	510	709	15
claro,	78	203	90	224	510	709	15
6	88	480	100	484	510	709	15
nudos	88	454	100	477	510	709	15
en	88	442	100	451	510	709	15
10	88	431	100	439	510	709	15
cm,	88	415	100	428	510	709	15
2	88	408	100	412	510	709	15
cm	88	394	100	405	510	709	15
de	88	382	100	391	510	709	15
distancia	88	346	100	379	510	709	15
entre	88	324	100	343	510	709	15
los	88	310	100	321	510	709	15
nudos,	88	282	100	308	510	709	15
pecíolo	88	252	100	279	510	709	15
rojizo	88	228	100	250	510	709	15
13	88	217	100	226	510	709	15
cm	88	203	100	214	510	709	15
Amarga	93	164	105	195	510	709	15
de	98	475	110	484	510	709	15
largo	98	453	110	473	510	709	15
y	98	446	110	451	510	709	15
2	98	440	110	444	510	709	15
mm	98	423	110	438	510	709	15
de	98	411	110	420	510	709	15
ancho,	98	384	110	409	510	709	15
estipulas	98	348	110	382	510	709	15
acrescentes	98	304	110	346	510	709	15
de	98	292	110	302	510	709	15
2,6	98	280	110	290	510	709	15
mm	98	262	110	277	510	709	15
de	98	251	110	260	510	709	15
largo.	98	227	110	249	510	709	15
Hojas	98	203	110	225	510	709	15
joven	108	464	120	484	510	709	15
verde	108	440	120	462	510	709	15
7	108	434	120	438	510	709	15
lobuladas.	108	393	120	432	510	709	15
Raíces	125	460	137	484	510	709	15
color	125	439	137	458	510	709	15
marrón	125	409	137	437	510	709	15
en	125	398	137	407	510	709	15
la	125	388	137	395	510	709	15
parte	125	367	137	386	510	709	15
externa,	125	334	137	364	510	709	15
rojo	125	317	137	332	510	709	15
en	125	306	137	315	510	709	15
la	125	297	137	304	510	709	15
interna,	125	266	137	295	510	709	15
tallo	125	247	137	263	510	709	15
neutro	125	219	137	244	510	709	15
sar-	125	203	137	217	510	709	15
gazo,	135	464	147	484	510	709	15
2	135	457	147	461	510	709	15
nudos	135	431	147	454	510	709	15
en	135	419	147	428	510	709	15
10	135	407	147	416	510	709	15
cm,	135	391	147	404	510	709	15
6	135	384	147	388	510	709	15
cm	135	370	147	381	510	709	15
de	135	358	147	367	510	709	15
distancia	135	321	147	355	510	709	15
entre	135	299	147	318	510	709	15
los	135	285	147	296	510	709	15
nudos,	135	257	147	282	510	709	15
pecíolo	135	226	147	254	510	709	15
joven	135	203	147	224	510	709	15
y	145	480	157	484	510	709	15
adulto	145	452	157	477	510	709	15
verde,	145	426	157	449	510	709	15
5,7	145	412	157	423	510	709	15
cm	145	398	157	409	510	709	15
de	145	386	157	395	510	709	15
largo	145	363	157	383	510	709	15
y	145	356	157	361	510	709	15
1,3	145	342	157	353	510	709	15
mm	145	324	157	339	510	709	15
de	145	312	157	322	510	709	15
ancho,	145	285	157	309	510	709	15
estipulas	145	248	157	282	510	709	15
acrescentes	145	203	157	245	510	709	15
Amarga	145	164	157	195	510	709	15
de	155	475	167	484	510	709	15
1,7	155	462	167	472	510	709	15
mm	155	444	167	459	510	709	15
de	155	432	167	441	510	709	15
largo.	155	407	167	429	510	709	15
Hojas	155	383	167	404	510	709	15
2	155	376	167	380	510	709	15
lobadas.	155	342	167	373	510	709	15
Flor	155	324	167	339	510	709	15
con	155	308	167	321	510	709	15
pétalos	155	278	167	305	510	709	15
color	155	256	167	275	510	709	15
crema;	155	228	167	253	510	709	15
frutos	155	203	167	225	510	709	15
inmaduros	165	443	177	484	510	709	15
de	165	432	177	441	510	709	15
color	165	411	177	430	510	709	15
verde.	165	385	177	409	510	709	15
Raíces	179	460	191	484	510	709	15
color	179	439	191	458	510	709	15
marrón	179	408	191	436	510	709	15
en	179	396	191	405	510	709	15
la	179	386	191	393	510	709	15
parte	179	364	191	383	510	709	15
externa,	179	331	191	361	510	709	15
cobre	179	307	191	328	510	709	15
en	179	295	191	304	510	709	15
la	179	286	191	292	510	709	15
interna,	179	254	191	283	510	709	15
tallo	179	234	191	251	510	709	15
marrón	179	203	191	231	510	709	15
claro,	189	464	201	484	510	709	15
3	189	457	201	461	510	709	15
nudos	189	430	201	454	510	709	15
en	189	418	201	428	510	709	15
10	189	407	201	416	510	709	15
cm,	189	391	201	404	510	709	15
4	189	384	201	388	510	709	15
cm	189	370	201	381	510	709	15
de	189	358	201	367	510	709	15
distancia	189	321	201	355	510	709	15
entre	189	299	201	319	510	709	15
los	189	286	201	297	510	709	15
nudos,	189	257	201	283	510	709	15
pecíolo	189	227	201	255	510	709	15
verde	189	203	201	225	510	709	15
Amarga	194	164	206	195	510	709	15
10,5	199	469	211	484	510	709	15
cm	199	456	211	467	510	709	15
de	199	444	211	453	510	709	15
largo	199	422	211	441	510	709	15
y	199	415	211	419	510	709	15
3,1	199	401	211	412	510	709	15
de	199	390	211	399	510	709	15
ancho,	199	362	211	387	510	709	15
estipulas	199	326	211	360	510	709	15
acrescentes	199	282	211	324	510	709	15
de	199	270	211	279	510	709	15
2,5	199	257	211	267	510	709	15
mm	199	239	211	254	510	709	15
de	199	227	211	237	510	709	15
largo.	199	203	211	225	510	709	15
Hojas	209	463	221	484	510	709	15
joven	209	440	221	461	510	709	15
verde	209	417	221	438	510	709	15
7	209	410	221	414	510	709	15
lobuladas.	209	369	221	408	510	709	15
Raíces	224	460	235	484	510	709	15
color	224	439	235	458	510	709	15
marrón	224	409	235	437	510	709	15
en	224	397	235	406	510	709	15
la	224	388	235	395	510	709	15
parte	224	366	235	386	510	709	15
externa,	224	334	235	364	510	709	15
rosa	224	316	235	332	510	709	15
en	224	304	235	313	510	709	15
la	224	295	235	302	510	709	15
interna,	224	264	235	293	510	709	15
tallo	224	245	235	262	510	709	15
grisáceo,	224	210	235	243	510	709	15
5	224	203	235	207	510	709	15
nudos	234	461	245	484	510	709	15
en	234	449	245	458	510	709	15
10	234	438	245	447	510	709	15
cm,	234	422	245	436	510	709	15
2	234	416	245	420	510	709	15
cm	234	402	245	413	510	709	15
de	234	390	245	399	510	709	15
distancia	234	354	245	388	510	709	15
entre	234	332	245	352	510	709	15
los	234	319	245	330	510	709	15
nudos,	234	291	245	317	510	709	15
pecíolo	234	261	245	289	510	709	15
verde,	234	235	245	259	510	709	15
7	234	229	245	233	510	709	15
cm	234	215	245	226	510	709	15
de	234	203	245	212	510	709	15
Dulce	239	173	250	195	510	709	15
largo	244	465	255	484	510	709	15
y	244	458	255	463	510	709	15
10,3	244	441	255	455	510	709	15
mm	244	423	255	438	510	709	15
de	244	412	255	421	510	709	15
ancho,	244	385	255	409	510	709	15
estipulas	244	349	255	382	510	709	15
acrescentes	244	304	255	347	510	709	15
de	244	293	255	302	510	709	15
6.4	244	280	255	290	510	709	15
mm	244	262	255	277	510	709	15
de	244	251	255	260	510	709	15
largo.	244	227	255	249	510	709	15
Hojas	244	203	255	225	510	709	15
1-3	254	473	265	484	510	709	15
lobadas.	254	440	265	471	510	709	15
Flor	254	422	265	437	510	709	15
con	254	407	265	420	510	709	15
pétalos	254	378	265	405	510	709	15
cerrado	254	347	265	376	510	709	15
verde.	254	321	265	345	510	709	15
Martín	91	40	109	49	510	709	15
et	111	40	116	49	510	709	15
al.:	118	40	127	49	510	709	15
Conocimientos	129	40	171	49	510	709	15
tradicionales	173	40	209	49	510	709	15
de	211	40	218	49	510	709	15
Manihot	222	40	245	49	510	709	15
esculenta	247	40	274	49	510	709	15
(Euphorbiaceae)	276	40	323	49	510	709	15
en	325	40	331	49	510	709	15
tres	333	40	344	49	510	709	15
comunidades	346	40	384	49	510	709	15
ticuna	386	40	403	49	510	709	15
del	405	40	413	49	510	709	15
Perú	415	40	428	49	510	709	15
26	339	665	347	674	510	709	15
(1):	349	665	359	674	510	709	15
Enero	363	665	379	674	510	709	15
-	381	665	383	674	510	709	15
Abril,	385	665	400	674	510	709	15
2019	402	665	417	674	510	709	15
353	432	664	445	675	510	709	15
354	65	664	78	675	510	709	16
Masato	207	515	218	543	510	709	16
____	336	520	347	537	510	709	16
Chaxῦ	207	583	218	605	510	709	16
Paiyawaru	336	575	347	612	510	709	16
2	336	631	347	635	510	709	16
Nombre	139	525	150	557	510	709	16
caste-	139	501	150	523	510	709	16
llano	149	519	160	539	510	709	16
1	207	631	218	635	510	709	16
Nombre	139	578	150	610	510	709	16
ticuna	149	582	160	606	510	709	16
Indio	336	140	347	160	510	709	16
y	336	133	347	138	510	709	16
vega.	336	111	347	131	510	709	16
Rallan	261	465	272	489	510	709	16
la	261	456	272	463	510	709	16
yuca	261	436	272	454	510	709	16
y	261	429	272	434	510	709	16
la	261	420	272	427	510	709	16
deshidratan	261	373	272	418	510	709	16
en	261	362	272	371	510	709	16
el	261	353	272	360	510	709	16
tipití.	261	331	272	351	510	709	16
Ciernen	261	298	272	328	510	709	16
la	261	289	272	296	510	709	16
masa	261	268	272	287	510	709	16
en	271	480	282	489	510	709	16
la	271	470	282	477	510	709	16
cedama	271	438	282	467	510	709	16
de	271	425	282	435	510	709	16
grano	271	400	282	422	510	709	16
grueso	271	371	282	397	510	709	16
y	271	363	282	368	510	709	16
la	271	353	282	360	510	709	16
tuestan	271	322	282	350	510	709	16
en	271	310	282	319	510	709	16
la	271	300	282	307	510	709	16
blando-	271	268	282	297	510	709	16
na.	281	478	292	489	510	709	16
Paralelamente	281	421	292	475	510	709	16
calientan	281	384	292	418	510	709	16
agua	281	362	292	381	510	709	16
con	281	346	292	359	510	709	16
azúcar.	281	315	292	342	510	709	16
Cuando	281	282	292	312	510	709	16
los	281	268	292	278	510	709	16
granos	291	464	302	489	510	709	16
empiezan	291	425	302	461	510	709	16
a	291	418	302	422	510	709	16
quemarse,	291	377	302	416	510	709	16
los	291	364	302	375	510	709	16
colocan	291	333	302	362	510	709	16
en	291	322	302	331	510	709	16
un	291	309	302	319	510	709	16
recipiente,	291	268	302	307	510	709	16
vertiendo	301	453	312	489	510	709	16
el	301	445	312	451	510	709	16
agua	301	425	312	443	510	709	16
sobre	301	403	312	423	510	709	16
ellos.	301	381	312	401	510	709	16
Una	301	364	312	380	510	709	16
vez	301	349	312	362	510	709	16
que	301	333	312	347	510	709	16
la	301	325	312	332	510	709	16
masa	301	304	312	323	510	709	16
ha	301	293	312	302	510	709	16
absor-	301	268	312	291	510	709	16
bido	311	472	322	489	510	709	16
el	311	463	322	470	510	709	16
agua,	311	440	322	460	510	709	16
la	311	431	322	437	510	709	16
colocan	311	399	322	428	510	709	16
en	311	388	322	397	510	709	16
el	311	378	322	385	510	709	16
suelo	311	356	322	376	510	709	16
sobre	311	333	322	353	510	709	16
hojas	311	311	322	330	510	709	16
de	311	299	322	308	510	709	16
plátano	311	268	322	296	510	709	16
guineo.	321	461	332	489	510	709	16
Sobre	321	437	332	459	510	709	16
la	321	428	332	435	510	709	16
masa	321	406	332	426	510	709	16
se	321	396	332	404	510	709	16
espolvorea	321	352	332	393	510	709	16
polvo	321	328	332	350	510	709	16
seco	321	310	332	326	510	709	16
de	321	298	332	307	510	709	16
hoja	321	279	332	295	510	709	16
de	321	268	332	277	510	709	16
yuca.	331	469	342	489	510	709	16
La	331	458	342	467	510	709	16
masa	331	437	342	456	510	709	16
se	331	427	342	435	510	709	16
tapa	331	409	342	425	510	709	16
entonces	331	374	342	407	510	709	16
con	331	359	342	372	510	709	16
hojas	331	338	342	357	510	709	16
de	331	326	342	336	510	709	16
plátano	331	296	342	325	510	709	16
y	331	289	342	294	510	709	16
yuca.	331	268	342	288	510	709	16
Líquido	336	230	347	260	510	709	16
Para	341	472	352	489	510	709	16
darle	341	450	352	470	510	709	16
más	341	432	352	447	510	709	16
sabor	341	409	352	429	510	709	16
a	341	402	352	406	510	709	16
la	341	392	352	399	510	709	16
masa,	341	368	352	390	510	709	16
sobre	341	345	352	365	510	709	16
las	341	332	352	342	510	709	16
hojas	341	309	352	329	510	709	16
se	341	299	352	307	510	709	16
colocan	341	268	352	296	510	709	16
trozos	351	466	362	489	510	709	16
de	351	454	362	463	510	709	16
papaya,	351	422	362	451	510	709	16
caña,	351	400	362	419	510	709	16
piña	351	380	362	397	510	709	16
o	351	373	362	377	510	709	16
sandía.	351	343	362	370	510	709	16
A	351	334	362	341	510	709	16
los	351	321	362	331	510	709	16
tres	351	304	362	318	510	709	16
días	351	286	362	301	510	709	16
des-	351	268	362	283	510	709	16
tapan	361	468	372	489	510	709	16
la	361	459	372	465	510	709	16
masa	361	436	372	456	510	709	16
ya	361	425	372	434	510	709	16
fermentada.	361	377	372	422	510	709	16
Sobre	361	353	372	374	510	709	16
la	361	344	372	350	510	709	16
superficie	361	304	372	341	510	709	16
se	361	294	372	302	510	709	16
puede	361	268	372	291	510	709	16
apreciar	371	459	382	489	510	709	16
una	371	442	382	456	510	709	16
fina	371	424	382	439	510	709	16
capa	371	404	382	422	510	709	16
de	371	392	382	402	510	709	16
moho	371	368	382	390	510	709	16
de	371	356	382	365	510	709	16
color	371	334	382	353	510	709	16
blanquecino.	371	283	382	331	510	709	16
Re-	371	268	382	280	510	709	16
tiran	381	472	392	489	510	709	16
la	381	462	392	469	510	709	16
masa	381	440	392	459	510	709	16
de	381	427	392	437	510	709	16
la	381	418	392	425	510	709	16
hoja	381	399	392	415	510	709	16
de	381	387	392	396	510	709	16
plátano	381	356	392	384	510	709	16
y	381	348	392	353	510	709	16
la	381	339	392	346	510	709	16
colocan	381	308	392	336	510	709	16
dentro	381	280	392	305	510	709	16
de	381	268	392	277	510	709	16
un	391	479	402	489	510	709	16
costal,	391	454	402	477	510	709	16
colgándola	391	410	402	452	510	709	16
para	391	391	402	408	510	709	16
que	391	375	402	389	510	709	16
el	391	367	402	373	510	709	16
líquido	391	337	402	365	510	709	16
que	391	321	402	335	510	709	16
contiene	391	288	402	319	510	709	16
vaya	391	268	402	286	510	709	16
drenando	401	453	412	489	510	709	16
poco	401	432	412	450	510	709	16
a	401	426	412	430	510	709	16
poco	401	405	412	423	510	709	16
dentro	401	378	412	403	510	709	16
de	401	366	412	376	510	709	16
un	401	354	412	364	510	709	16
recipiente	401	315	412	352	510	709	16
que	401	298	412	312	510	709	16
colocan	401	268	412	296	510	709	16
justo	411	471	422	489	510	709	16
debajo	411	444	422	469	510	709	16
del	411	430	422	442	510	709	16
saco.	411	410	422	428	510	709	16
Variedades	139	109	150	153	510	709	16
de	139	97	150	107	510	709	16
yuca	139	77	150	95	510	709	16
usadas	149	102	160	128	510	709	16
Vega,	192	139	203	160	510	709	16
señorita,	192	102	203	134	510	709	16
tresme-	192	69	203	97	510	709	16
sina,	202	143	213	160	510	709	16
canero,	202	108	213	136	510	709	16
yauxwa,	202	69	213	101	510	709	16
indio,	212	139	223	160	510	709	16
lucero,	212	107	223	132	510	709	16
lombriz,	212	69	223	101	510	709	16
flor,	222	145	233	160	510	709	16
pajarito,	222	112	233	143	510	709	16
kuya.	222	89	233	110	510	709	16
Preparado	139	213	150	253	510	709	16
liquido	139	182	150	211	510	709	16
o	139	175	150	180	510	709	16
sólido	149	202	160	226	510	709	16
Cortan	167	463	178	489	510	709	16
la	167	455	178	462	510	709	16
yuca	167	436	178	453	510	709	16
pelada	167	409	178	434	510	709	16
en	167	398	178	407	510	709	16
trozos	167	373	178	396	510	709	16
pequeños	167	335	178	371	510	709	16
y	167	329	178	333	510	709	16
la	167	320	178	327	510	709	16
,	167	317	178	319	510	709	16
hierven	167	286	178	315	510	709	16
para	167	268	178	285	510	709	16
que	177	475	188	489	510	709	16
ablande.	177	442	188	474	510	709	16
Posteriormente,	177	380	188	440	510	709	16
la	177	372	188	378	510	709	16
machacan	177	332	188	370	510	709	16
hasta	177	310	188	330	510	709	16
convertirla	177	268	188	309	510	709	16
en	187	480	198	489	510	709	16
una	187	464	198	478	510	709	16
masa.	187	440	198	462	510	709	16
Las	187	425	198	438	510	709	16
mujeres	187	393	198	423	510	709	16
mastican	187	358	198	391	510	709	16
un	187	345	198	355	510	709	16
poco	187	325	198	343	510	709	16
de	187	314	198	323	510	709	16
la	187	305	198	312	510	709	16
masa	187	283	198	303	510	709	16
y	187	276	198	281	510	709	16
la	187	268	198	274	510	709	16
mezclan	197	458	208	489	510	709	16
con	197	443	208	456	510	709	16
camote	197	414	208	441	510	709	16
o	197	407	208	412	510	709	16
caña	197	388	208	405	510	709	16
de	197	377	208	386	510	709	16
azúcar.	197	348	208	375	510	709	16
Las	197	333	208	346	510	709	16
enzimas	197	300	208	331	510	709	16
de	197	289	208	298	510	709	16
la	197	280	208	287	510	709	16
sa-	197	268	208	278	510	709	16
liva,	207	473	218	489	510	709	16
unidas	207	445	218	471	510	709	16
a	207	439	218	443	510	709	16
los	207	426	218	436	510	709	16
azucares	207	391	218	423	510	709	16
proporcionados	207	328	218	388	510	709	16
por	207	313	218	326	510	709	16
el	207	304	218	311	510	709	16
camote	207	275	218	302	510	709	16
y	207	268	218	272	510	709	16
Líquido	207	230	218	260	510	709	16
la	217	483	228	489	510	709	16
caña	217	463	228	480	510	709	16
favorecen	217	424	228	460	510	709	16
la	217	415	228	421	510	709	16
fermentación	217	362	228	412	510	709	16
del	217	348	228	360	510	709	16
preparado.	217	304	228	346	510	709	16
Eliminan	217	268	228	302	510	709	16
las	227	479	238	489	510	709	16
partes	227	453	238	476	510	709	16
fibrosas	227	421	238	450	510	709	16
con	227	405	238	418	510	709	16
ayuda	227	379	238	402	510	709	16
de	227	367	238	376	510	709	16
una	227	349	238	364	510	709	16
cedama,	227	315	238	347	510	709	16
colocándola	227	268	238	313	510	709	16
después	237	459	248	489	510	709	16
en	237	447	248	456	510	709	16
una	237	430	248	445	510	709	16
tinaja	237	407	248	428	510	709	16
de	237	395	248	405	510	709	16
barro	237	373	248	393	510	709	16
que	237	356	248	370	510	709	16
acelerará	237	320	248	354	510	709	16
el	237	311	248	318	510	709	16
proceso	237	279	248	309	510	709	16
de	237	268	248	277	510	709	16
fermentación.	247	438	258	489	510	709	16
Descripción	144	355	155	402	510	709	16
PREPARADOS	111	482	123	543	510	709	16
ALIMENTICIOS	111	414	123	480	510	709	16
EN	111	399	123	411	510	709	16
TRES	111	375	123	397	510	709	16
COMUNIDADES	111	303	123	373	510	709	16
TICUNA	111	265	123	301	510	709	16
DEL	111	246	123	263	510	709	16
BAJO	111	221	123	244	510	709	16
AMAZONAS	111	165	123	219	510	709	16
Cuadro	62	611	75	643	510	709	16
2.	62	602	75	609	510	709	16
Preparados	62	551	75	599	510	709	16
alimenticios.	62	496	75	549	510	709	16
Martín	82	40	101	49	510	709	16
et	103	40	108	49	510	709	16
al.:	110	40	118	49	510	709	16
Conocimientos	120	40	163	49	510	709	16
tradicionales	165	40	201	49	510	709	16
de	203	40	209	49	510	709	16
Manihot	213	40	236	49	510	709	16
esculenta	238	40	266	49	510	709	16
(Euphorbiaceae)	268	40	314	49	510	709	16
en	316	40	323	49	510	709	16
tres	325	40	335	49	510	709	16
comunidades	337	40	376	49	510	709	16
ticuna	378	40	395	49	510	709	16
del	397	40	405	49	510	709	16
Perú	407	40	420	49	510	709	16
26	170	665	177	674	510	709	16
(1):	179	665	189	674	510	709	16
Enero	193	665	209	674	510	709	16
-	211	665	214	674	510	709	16
Abril,	216	665	230	674	510	709	16
2019	232	665	247	674	510	709	16
Beshú	324	517	335	540	510	709	17
Dowü	324	583	335	604	510	709	17
6	324	631	335	635	510	709	17
Loboisma	395	510	406	547	510	709	17
Tapioca	228	514	240	544	510	709	17
Tüpaca	228	581	240	606	510	709	17
5	228	631	240	635	510	709	17
Naoxerüx	395	577	406	611	510	709	17
Fariña	147	517	158	541	510	709	17
Ui	147	589	158	598	510	709	17
4	147	631	158	635	510	709	17
7	395	631	406	635	510	709	17
Chicha	96	516	107	542	510	709	17
___	96	587	107	600	510	709	17
3	96	631	107	635	510	709	17
Vega,	81	139	92	160	510	709	17
señorita,	81	102	92	134	510	709	17
tresme-	81	69	92	97	510	709	17
sina,	91	143	102	160	510	709	17
canero,	91	108	102	136	510	709	17
yauxwa,	91	69	102	101	510	709	17
indio,	101	139	112	160	510	709	17
lucero,	101	107	112	132	510	709	17
lombriz,	101	69	112	101	510	709	17
flor,	111	145	122	160	510	709	17
pajarito,	111	112	122	143	510	709	17
kuya.	111	89	122	110	510	709	17
Todas	137	137	148	160	510	709	17
las	137	119	148	129	510	709	17
variedades	137	69	148	110	510	709	17
amargas	147	128	158	160	510	709	17
o	147	115	158	120	510	709	17
amarillas.	147	69	158	106	510	709	17
Variedad	157	125	168	160	510	709	17
Kuyá.	157	101	168	123	510	709	17
Chiura,	218	132	230	160	510	709	17
indio,	218	107	230	129	510	709	17
orawana,	218	69	230	104	510	709	17
pajarito,	228	129	240	160	510	709	17
pan,	228	111	240	127	510	709	17
vega,	228	88	240	108	510	709	17
asai,	228	69	240	86	510	709	17
lupuna,	238	131	250	160	510	709	17
arpón,	238	105	250	129	510	709	17
yauxwa.	238	71	250	103	510	709	17
Se	314	152	325	160	510	709	17
elabora	314	120	325	148	510	709	17
con	314	103	325	116	510	709	17
el	314	93	325	99	510	709	17
almi-	314	69	325	89	510	709	17
dón	324	146	335	160	510	709	17
de	324	133	335	142	510	709	17
todas	324	109	335	129	510	709	17
las	324	95	335	105	510	709	17
varie-	324	69	335	91	510	709	17
dades	334	138	345	160	510	709	17
dulces	334	112	345	136	510	709	17
o	334	105	345	110	510	709	17
amargas	334	71	345	103	510	709	17
Todas	390	137	401	160	510	709	17
las	390	119	401	129	510	709	17
variedades	390	69	401	110	510	709	17
dulces.	400	134	411	160	510	709	17
Rallan	76	465	87	489	510	709	17
la	76	456	87	463	510	709	17
yuca	76	436	87	454	510	709	17
dulce,	76	411	87	434	510	709	17
la	76	402	87	409	510	709	17
masa	76	380	87	400	510	709	17
resultante	76	340	87	378	510	709	17
la	76	331	87	338	510	709	17
introducen	76	288	87	329	510	709	17
en	76	276	87	285	510	709	17
el	76	268	87	274	510	709	17
tipití	86	471	97	489	510	709	17
y	86	464	97	469	510	709	17
la	86	455	97	461	510	709	17
exprimen.	86	414	97	452	510	709	17
El	86	404	97	411	510	709	17
líquido	86	374	97	401	510	709	17
que	86	358	97	372	510	709	17
extraen	86	327	97	355	510	709	17
lo	86	317	97	325	510	709	17
mezclan	86	284	97	315	510	709	17
con	86	268	97	281	510	709	17
agua	96	471	107	489	510	709	17
y	96	464	107	469	510	709	17
lo	96	455	107	463	510	709	17
hierven	96	425	107	454	510	709	17
en	96	414	107	423	510	709	17
una	96	398	107	412	510	709	17
olla	96	382	107	396	510	709	17
hasta	96	360	107	380	510	709	17
conseguir	96	322	107	359	510	709	17
que	96	306	107	320	510	709	17
espese	96	280	107	304	510	709	17
un	96	268	107	278	510	709	17
Líquido	96	230	107	260	510	709	17
poco.	106	469	117	489	510	709	17
La	106	458	117	467	510	709	17
bebida	106	430	117	456	510	709	17
puede	106	405	117	428	510	709	17
ser	106	392	117	403	510	709	17
consumida	106	348	117	390	510	709	17
una	106	332	117	346	510	709	17
vez	106	317	117	330	510	709	17
fría	106	302	117	315	510	709	17
o	106	295	117	300	510	709	17
dejarla	106	268	117	293	510	709	17
fermentar	116	452	127	489	510	709	17
durante	116	420	127	450	510	709	17
dos	116	405	127	418	510	709	17
días.	116	385	127	403	510	709	17
Mezclan	132	458	143	489	510	709	17
masa	132	436	143	456	510	709	17
de	132	425	143	434	510	709	17
yuca	132	406	143	423	510	709	17
rallada	132	378	143	404	510	709	17
con	132	362	143	376	510	709	17
madurada.	132	319	143	361	510	709	17
Según	132	294	143	318	510	709	17
los	132	282	143	293	510	709	17
po-	132	268	143	280	510	709	17
bladores	142	457	153	489	510	709	17
entrevistados	142	404	153	454	510	709	17
esto	142	386	153	401	510	709	17
da	142	374	153	384	510	709	17
mayor	142	347	153	372	510	709	17
frescura	142	314	153	345	510	709	17
al	142	305	153	312	510	709	17
producto	142	268	153	302	510	709	17
Sólido	147	236	158	260	510	709	17
final	152	473	163	489	510	709	17
.	153	471	159	473	510	709	17
Exprimen	152	432	163	469	510	709	17
la	152	424	163	430	510	709	17
mezcla	152	395	163	422	510	709	17
en	152	384	163	393	510	709	17
el	152	376	163	382	510	709	17
tipití,	152	354	163	374	510	709	17
extrayendo	152	309	163	352	510	709	17
las	152	297	163	307	510	709	17
sustan-	152	268	163	295	510	709	17
cias	162	475	173	489	510	709	17
venenosas.	162	432	173	473	510	709	17
Finalmente	162	388	173	430	510	709	17
la	162	379	173	386	510	709	17
tuestan	162	349	173	377	510	709	17
en	162	338	173	347	510	709	17
la	162	329	173	336	510	709	17
blandona.	162	290	173	327	510	709	17
Rallan	178	465	190	489	510	709	17
la	178	456	190	463	510	709	17
yuca	178	435	190	453	510	709	17
y	178	428	190	433	510	709	17
la	178	418	190	425	510	709	17
colocan	178	387	190	416	510	709	17
en	178	375	190	384	510	709	17
un	178	363	190	373	510	709	17
recipiente	178	323	190	360	510	709	17
con	178	307	190	320	510	709	17
abundan-	178	268	190	304	510	709	17
te	188	483	200	489	510	709	17
agua.	188	460	200	480	510	709	17
Remueven	188	417	200	457	510	709	17
la	188	408	200	415	510	709	17
mezcla,	188	377	200	406	510	709	17
sacando	188	345	200	375	510	709	17
a	188	338	200	342	510	709	17
los	188	325	200	336	510	709	17
pocos	188	301	200	323	510	709	17
minutos	188	268	200	299	510	709	17
la	198	483	210	489	510	709	17
masa.	198	458	210	479	510	709	17
El	198	447	210	454	510	709	17
líquido	198	416	210	443	510	709	17
de	198	404	210	413	510	709	17
color	198	382	210	400	510	709	17
blanco	198	353	210	378	510	709	17
que	198	336	210	350	510	709	17
queda	198	310	210	333	510	709	17
en	198	297	210	306	510	709	17
el	198	287	210	294	510	709	17
reci-	198	268	210	284	510	709	17
piente	208	466	220	489	510	709	17
es	208	455	220	463	510	709	17
filtrado	208	424	220	452	510	709	17
en	208	412	220	421	510	709	17
una	208	395	220	409	510	709	17
tela	208	378	220	392	510	709	17
fina	208	361	220	375	510	709	17
para	208	341	220	358	510	709	17
eliminar	208	306	220	338	510	709	17
los	208	293	220	303	510	709	17
restos	208	268	220	290	510	709	17
de	218	480	230	489	510	709	17
la	218	471	230	478	510	709	17
masa.	218	448	230	469	510	709	17
Dejan	218	424	230	446	510	709	17
reposar	218	393	230	422	510	709	17
el	218	385	230	391	510	709	17
líquido	218	356	230	383	510	709	17
ya	218	345	230	354	510	709	17
filtrado	218	315	230	343	510	709	17
durante	218	283	230	313	510	709	17
dos	218	268	230	281	510	709	17
días.	228	472	240	489	510	709	17
En	228	459	240	469	510	709	17
el	228	450	240	456	510	709	17
fondo	228	425	240	447	510	709	17
del	228	410	240	422	510	709	17
recipiente	228	370	240	407	510	709	17
se	228	360	240	367	510	709	17
asentarán	228	321	240	357	510	709	17
las	228	308	240	318	510	709	17
partículas	228	268	240	305	510	709	17
Sólido	228	236	240	260	510	709	17
de	238	480	250	489	510	709	17
almidón.	238	443	250	477	510	709	17
Eliminan	238	406	250	440	510	709	17
el	238	396	250	403	510	709	17
agua	238	375	250	393	510	709	17
y	238	367	250	372	510	709	17
ponen	238	340	250	364	510	709	17
la	238	330	250	337	510	709	17
masa	238	308	250	327	510	709	17
blanca	238	280	250	304	510	709	17
de	238	268	250	277	510	709	17
almidón	248	458	260	489	510	709	17
al	248	449	260	456	510	709	17
sol	248	436	260	447	510	709	17
para	248	417	260	433	510	709	17
que	248	400	260	414	510	709	17
seque.	248	374	260	398	510	709	17
El	248	364	260	372	510	709	17
procedimiento	248	307	260	362	510	709	17
puede	248	281	260	305	510	709	17
ser	248	268	260	279	510	709	17
realizado	258	454	270	489	510	709	17
con	258	438	270	452	510	709	17
yuca	258	418	270	436	510	709	17
dulce	258	395	270	415	510	709	17
o	258	387	270	392	510	709	17
brava.	258	361	270	385	510	709	17
Cuando	258	328	270	358	510	709	17
el	258	319	270	326	510	709	17
almidón	258	285	270	316	510	709	17
está	258	268	270	282	510	709	17
seco,	268	471	280	489	510	709	17
lo	268	462	280	469	510	709	17
ciernen	268	433	280	460	510	709	17
en	268	422	280	431	510	709	17
la	268	413	280	420	510	709	17
cedama	268	382	280	411	510	709	17
tejida	268	360	280	380	510	709	17
para	268	341	280	358	510	709	17
este	268	324	280	339	510	709	17
fin	268	312	280	322	510	709	17
y	268	306	280	310	510	709	17
la	268	297	280	304	510	709	17
tuestan	268	268	280	295	510	709	17
en	278	480	290	489	510	709	17
la	278	471	290	478	510	709	17
blandona	278	434	290	469	510	709	17
por	278	419	290	432	510	709	17
una	278	402	290	417	510	709	17
hora	278	383	290	400	510	709	17
y	278	376	290	381	510	709	17
media,	278	348	290	374	510	709	17
a	278	342	290	346	510	709	17
fuego	278	318	290	340	510	709	17
lento.	278	295	290	316	510	709	17
Preparan	299	455	310	489	510	709	17
el	299	445	310	452	510	709	17
almidón	299	411	310	442	510	709	17
de	299	398	310	408	510	709	17
la	299	388	310	395	510	709	17
yuca,	299	365	310	385	510	709	17
prensado	299	327	310	362	510	709	17
la	299	317	310	324	510	709	17
masa,	299	292	310	314	510	709	17
extra-	299	268	310	289	510	709	17
yendo	309	466	320	489	510	709	17
el	309	457	320	463	510	709	17
líquido	309	427	320	454	510	709	17
y	309	420	320	425	510	709	17
dejando	309	387	320	418	510	709	17
que	309	371	320	385	510	709	17
sedimente.	309	328	320	368	510	709	17
Cuando	309	295	320	325	510	709	17
el	309	286	320	293	510	709	17
pro-	309	268	320	284	510	709	17
ducto	319	468	330	489	510	709	17
está	319	451	330	466	510	709	17
bien	319	432	330	448	510	709	17
seco,	319	412	330	430	510	709	17
lo	319	402	330	409	510	709	17
vierten	319	373	330	400	510	709	17
poco	319	353	330	371	510	709	17
a	319	346	330	351	510	709	17
poco	319	326	330	344	510	709	17
en	319	314	330	323	510	709	17
la	319	305	330	312	510	709	17
blandona	319	268	330	303	510	709	17
Sólido	324	236	335	260	510	709	17
y	329	485	340	489	510	709	17
le	329	476	340	483	510	709	17
dan	329	460	340	474	510	709	17
forma	329	436	340	458	510	709	17
circular.	329	403	340	434	510	709	17
La	329	392	340	401	510	709	17
tuestan	329	363	340	390	510	709	17
por	329	348	340	361	510	709	17
ambos	329	321	340	346	510	709	17
lados	329	299	340	319	510	709	17
durante	329	268	340	297	510	709	17
veinte	339	466	350	489	510	709	17
minutos	339	433	350	464	510	709	17
aproximadamente,	339	360	350	431	510	709	17
hasta	339	339	350	358	510	709	17
que	339	323	350	337	510	709	17
se	339	313	350	321	510	709	17
dora	339	294	350	311	510	709	17
y	339	287	350	292	510	709	17
coge	339	268	350	285	510	709	17
consistencia.	349	442	360	489	510	709	17
Se	370	481	381	489	510	709	17
hierve	370	455	381	479	510	709	17
la	370	447	381	453	510	709	17
yuca	370	427	381	445	510	709	17
dulce,	370	402	381	425	510	709	17
se	370	393	381	400	510	709	17
la	370	384	381	391	510	709	17
machaca	370	350	381	382	510	709	17
agregando	370	307	381	348	510	709	17
sal,	370	293	381	306	510	709	17
pesca-	370	268	381	291	510	709	17
do	380	480	391	489	510	709	17
y	380	473	391	477	510	709	17
ají,	380	460	391	470	510	709	17
hasta	380	438	391	457	510	709	17
que	380	422	391	435	510	709	17
toma	380	400	391	419	510	709	17
la	380	391	391	398	510	709	17
consistencia	380	344	391	389	510	709	17
deseada.	380	309	391	342	510	709	17
El	380	299	391	307	510	709	17
nombre	380	268	391	297	510	709	17
en	390	480	401	489	510	709	17
castellano	390	440	401	477	510	709	17
proviene	390	403	401	437	510	709	17
hace	390	383	401	400	510	709	17
referencia	390	343	401	380	510	709	17
al	390	333	401	339	510	709	17
aspecto	390	301	401	329	510	709	17
del	390	286	401	298	510	709	17
pre-	390	268	401	283	510	709	17
Sólido	395	236	406	260	510	709	17
parado.	400	460	411	489	510	709	17
El	400	450	411	458	510	709	17
término	400	418	411	448	510	709	17
quechua	400	383	411	416	510	709	17
–isma-	400	356	411	381	510	709	17
se	400	346	411	354	510	709	17
traduce	400	315	411	343	510	709	17
como	400	292	411	312	510	709	17
escre-	400	268	411	289	510	709	17
mento.	410	463	421	489	510	709	17
La	410	451	421	460	510	709	17
palabra	410	420	421	448	510	709	17
haría	410	397	421	417	510	709	17
referencia	410	357	421	394	510	709	17
al	410	348	421	354	510	709	17
escremento	410	302	421	345	510	709	17
del	410	287	421	299	510	709	17
lobo	410	268	421	284	510	709	17
de	420	480	431	489	510	709	17
río.	420	465	431	478	510	709	17
Martín	91	40	109	49	510	709	17
et	111	40	116	49	510	709	17
al.:	118	40	127	49	510	709	17
Conocimientos	129	40	171	49	510	709	17
tradicionales	173	40	209	49	510	709	17
de	211	40	218	49	510	709	17
Manihot	222	40	245	49	510	709	17
esculenta	247	40	274	49	510	709	17
(Euphorbiaceae)	276	40	323	49	510	709	17
en	325	40	331	49	510	709	17
tres	333	40	344	49	510	709	17
comunidades	346	40	384	49	510	709	17
ticuna	386	40	403	49	510	709	17
del	405	40	413	49	510	709	17
Perú	415	40	428	49	510	709	17
26	339	665	347	674	510	709	17
(1):	349	665	359	674	510	709	17
Enero	363	665	379	674	510	709	17
-	381	665	383	674	510	709	17
Abril,	385	665	400	674	510	709	17
2019	402	665	417	674	510	709	17
355	432	664	445	675	510	709	17
356	65	664	78	675	510	709	18
Nalga	99	533	111	556	510	709	18
de	99	522	111	531	510	709	18
vieja	99	502	111	519	510	709	18
Chivé	157	518	168	540	510	709	18
Noetarü	99	579	111	608	510	709	18
Shivé	157	584	168	603	510	709	18
8	99	631	111	635	510	709	18
9	157	631	168	635	510	709	18
Se	157	481	168	489	510	709	18
mezcla	157	452	168	479	510	709	18
fariña	157	428	168	450	510	709	18
con	157	413	168	426	510	709	18
agua	157	392	168	411	510	709	18
y	157	385	168	390	510	709	18
se	157	376	168	383	510	709	18
le	157	367	168	373	510	709	18
agrega	157	339	168	365	510	709	18
azúcar.	157	310	168	337	510	709	18
Líquido	157	230	168	260	510	709	18
Mezclan	74	458	86	489	510	709	18
el	74	448	86	454	510	709	18
almidón	74	413	86	444	510	709	18
con	74	396	86	409	510	709	18
el	74	386	86	393	510	709	18
plátano	74	354	86	383	510	709	18
y	74	346	86	351	510	709	18
amasan	74	314	86	343	510	709	18
el	74	304	86	310	510	709	18
conjunto	74	268	86	300	510	709	18
suavemente.	84	442	96	489	510	709	18
Colocan	84	409	96	440	510	709	18
la	84	401	96	408	510	709	18
mezcla	84	373	96	399	510	709	18
entre	84	352	96	371	510	709	18
dos	84	337	96	350	510	709	18
hojas	84	315	96	335	510	709	18
de	84	304	96	314	510	709	18
plátano	84	274	96	303	510	709	18
y	84	268	96	272	510	709	18
se	94	482	106	489	510	709	18
calienta	94	451	106	480	510	709	18
sobre	94	428	106	449	510	709	18
una	94	412	106	427	510	709	18
sartén	94	387	106	410	510	709	18
o	94	381	106	385	510	709	18
una	94	364	106	379	510	709	18
plancha	94	333	106	363	510	709	18
metálica	94	299	106	331	510	709	18
durante	94	268	106	297	510	709	18
Sólido	99	236	111	260	510	709	18
30	104	481	116	489	510	709	18
minutos	104	448	116	479	510	709	18
aproximadamente.	104	375	116	446	510	709	18
Cuando	104	343	116	373	510	709	18
la	104	334	116	341	510	709	18
mezcla	104	306	116	332	510	709	18
ha	104	295	116	304	510	709	18
cogido	104	268	116	293	510	709	18
consistencia,	114	442	126	489	510	709	18
quitan	114	416	126	440	510	709	18
las	114	403	126	414	510	709	18
hojas	114	382	126	401	510	709	18
y	114	375	126	380	510	709	18
la	114	367	126	373	510	709	18
ponen	114	341	126	365	510	709	18
directamente	114	290	126	339	510	709	18
sobre	114	268	126	288	510	709	18
la	124	483	136	489	510	709	18
plancha	124	451	136	481	510	709	18
por	124	436	136	449	510	709	18
unos	124	415	136	433	510	709	18
cuantos	124	384	136	413	510	709	18
minutos.	124	349	136	382	510	709	18
Variedades	152	118	163	160	510	709	18
amargas	152	80	163	112	510	709	18
o	152	69	163	74	510	709	18
amarillas	162	126	173	160	510	709	18
(fariña).	162	94	173	124	510	709	18
Todas	94	137	106	160	510	709	18
las	94	119	106	129	510	709	18
variedades	94	69	106	110	510	709	18
dulces.	104	134	116	160	510	709	18
Martín	82	40	101	49	510	709	18
et	103	40	108	49	510	709	18
al.:	110	40	118	49	510	709	18
Conocimientos	120	40	163	49	510	709	18
tradicionales	165	40	201	49	510	709	18
de	203	40	209	49	510	709	18
Manihot	213	40	236	49	510	709	18
esculenta	238	40	266	49	510	709	18
(Euphorbiaceae)	268	40	314	49	510	709	18
en	316	40	323	49	510	709	18
tres	325	40	335	49	510	709	18
comunidades	337	40	376	49	510	709	18
ticuna	378	40	395	49	510	709	18
del	397	40	405	49	510	709	18
Perú	407	40	420	49	510	709	18
26	170	665	177	674	510	709	18
(1):	179	665	189	674	510	709	18
Enero	193	665	209	674	510	709	18
-	211	665	214	674	510	709	18
Abril,	216	665	230	674	510	709	18
2019	232	665	247	674	510	709	18
Martín	91	40	109	49	510	709	19
et	111	40	116	49	510	709	19
al.:	118	40	127	49	510	709	19
Conocimientos	129	40	171	49	510	709	19
tradicionales	173	40	209	49	510	709	19
de	211	40	218	49	510	709	19
Manihot	222	40	245	49	510	709	19
esculenta	247	40	274	49	510	709	19
(Euphorbiaceae)	276	40	323	49	510	709	19
en	325	40	331	49	510	709	19
tres	333	40	344	49	510	709	19
comunidades	346	40	384	49	510	709	19
ticuna	386	40	403	49	510	709	19
del	405	40	413	49	510	709	19
Perú	415	40	428	49	510	709	19
Fig.	74	630	90	643	510	709	19
2.	92	630	99	643	510	709	19
Variedades	102	630	149	643	510	709	19
de	152	630	162	643	510	709	19
“yuca	164	630	189	643	510	709	19
dulce”.	192	630	222	643	510	709	19
26	339	665	347	674	510	709	19
(1):	349	665	359	674	510	709	19
Enero	363	665	379	674	510	709	19
-	381	665	383	674	510	709	19
Abril,	385	665	400	674	510	709	19
2019	402	665	417	674	510	709	19
357	432	664	445	675	510	709	19
Martín	82	40	101	49	510	709	20
et	103	40	108	49	510	709	20
al.:	110	40	118	49	510	709	20
Conocimientos	120	40	163	49	510	709	20
tradicionales	165	40	201	49	510	709	20
de	203	40	209	49	510	709	20
Manihot	213	40	236	49	510	709	20
esculenta	238	40	266	49	510	709	20
(Euphorbiaceae)	268	40	314	49	510	709	20
en	316	40	323	49	510	709	20
tres	325	40	335	49	510	709	20
comunidades	337	40	376	49	510	709	20
ticuna	378	40	395	49	510	709	20
del	397	40	405	49	510	709	20
Perú	407	40	420	49	510	709	20
Fig.	65	427	81	440	510	709	20
3.	84	427	91	440	510	709	20
Variedades	93	427	141	440	510	709	20
de	143	427	153	440	510	709	20
“yuca	156	427	181	440	510	709	20
amarilla	183	427	218	440	510	709	20
o	220	427	225	440	510	709	20
amargas”.	228	427	270	440	510	709	20
358	65	664	78	675	510	709	20
26	170	665	177	674	510	709	20
(1):	179	665	189	674	510	709	20
Enero	193	665	209	674	510	709	20
-	211	665	214	674	510	709	20
Abril,	216	665	230	674	510	709	20
2019	232	665	247	674	510	709	20
