Los	62	70	90	95	468	666	1
silencios	95	70	159	95	468	666	1
de	163	70	181	95	468	666	1
niños	186	70	227	95	468	666	1
hablantes	231	70	305	95	468	666	1
de	310	70	328	95	468	666	1
chinanteco	62	91	145	116	468	666	1
en	150	91	168	116	468	666	1
diversas	172	91	235	116	468	666	1
situaciones	240	91	324	116	468	666	1
escolares	328	91	397	116	468	666	1
*	397	93	402	108	468	666	1
Valeria	62	129	102	147	468	666	1
Rebolledo	106	129	161	147	468	666	1
Angulo	164	129	204	147	468	666	1
Departamento	62	147	119	161	468	666	1
de	122	147	131	161	468	666	1
Investigaciones	133	147	196	161	468	666	1
Educativos	198	147	243	161	468	666	1
del	245	147	257	161	468	666	1
Centro	260	147	287	161	468	666	1
de	290	147	299	161	468	666	1
Investigación	301	147	355	161	468	666	1
y	358	147	363	161	468	666	1
de	365	147	375	161	468	666	1
Estudios	62	159	97	173	468	666	1
Avanzados	99	159	142	173	468	666	1
del	145	159	157	173	468	666	1
Instituto	160	159	193	173	468	666	1
Politécnico	196	159	241	173	468	666	1
Nacional	243	159	279	173	468	666	1
(DIE-CINVESTAV)	282	159	363	173	468	666	1
Resumen	63	237	115	252	468	666	1
Palabras	119	417	159	431	468	666	1
clave:	161	417	187	431	468	666	1
antropología	189	417	244	431	468	666	1
lingüística,	246	417	294	431	468	666	1
multilingüismo,	296	417	365	431	468	666	1
educación	367	417	411	431	468	666	1
indígena,	119	431	160	445	468	666	1
voz,	162	431	181	445	468	666	1
silencio.	184	431	221	445	468	666	1
*	62	520	66	531	468	666	1
Este	79	519	95	531	468	666	1
artículo	97	519	124	531	468	666	1
fue	126	519	137	531	468	666	1
producto	139	519	171	531	468	666	1
de	173	519	181	531	468	666	1
mi	183	519	193	531	468	666	1
trabajo	194	519	219	531	468	666	1
de	221	519	230	531	468	666	1
doctorado	231	519	267	531	468	666	1
en	269	519	278	531	468	666	1
Ciencias	279	519	310	531	468	666	1
con	312	519	325	531	468	666	1
especialidad	327	519	372	531	468	666	1
en	373	519	382	531	468	666	1
Investi-	384	519	411	531	468	666	1
gación	79	530	103	542	468	666	1
Educativa	105	530	141	542	468	666	1
en	143	530	152	542	468	666	1
el	153	530	160	542	468	666	1
Departamento	162	530	213	542	468	666	1
de	215	530	223	542	468	666	1
Investigación	225	530	273	542	468	666	1
Educativa	275	530	311	542	468	666	1
del	313	530	324	542	468	666	1
Centro	326	530	350	542	468	666	1
de	352	530	361	542	468	666	1
Investigación	363	530	411	542	468	666	1
y	79	540	84	552	468	666	1
Estudios	86	540	117	552	468	666	1
Avanzados	118	540	157	552	468	666	1
del	159	540	170	552	468	666	1
Instituto	172	540	202	552	468	666	1
Politécnico	203	540	244	552	468	666	1
Nacional,	246	540	280	552	468	666	1
realizado	282	540	315	552	468	666	1
con	317	540	330	552	468	666	1
Beca	331	540	349	552	468	666	1
Conacyt	351	540	381	552	468	666	1
y	383	540	387	552	468	666	1
apoyo	389	540	411	552	468	666	1
del	79	551	90	563	468	666	1
proyecto	93	551	124	563	468	666	1
Conacyt	126	551	156	563	468	666	1
180439,	159	551	188	563	468	666	1
bajo	190	551	206	563	468	666	1
la	208	551	214	563	468	666	1
dirección	217	551	250	563	468	666	1
de	252	551	261	563	468	666	1
la	263	551	270	563	468	666	1
doctora	272	551	299	563	468	666	1
Elsie	301	551	319	563	468	666	1
Rockwell.	321	551	358	563	468	666	1
Recibido:	62	587	93	598	468	666	1
2014-11-03.	95	587	134	598	468	666	1
Aprobado:	136	587	170	598	468	666	1
2015-05-18.	172	587	212	598	468	666	1
ANTHROPOLOGICA/AÑO	62	608	157	621	468	666	1
XXXIII,	159	608	187	621	468	666	1
N°	189	608	198	621	468	666	1
35,	200	608	210	621	468	666	1
2015,	212	608	230	621	468	666	1
pp.	232	608	242	621	468	666	1
93-115	244	608	267	621	468	666	1
VALERIA	57	33	87	45	468	666	2
REBOLLEDO	88	33	133	45	468	666	2
/	135	33	137	45	468	666	2
Los	139	33	151	45	468	666	2
silencios	153	33	181	45	468	666	2
de	183	33	191	45	468	666	2
niños	193	33	210	45	468	666	2
hablantes	212	33	244	45	468	666	2
de	246	33	254	45	468	666	2
chinanteco	256	33	291	45	468	666	2
en	293	33	301	45	468	666	2
diversas	303	33	331	45	468	666	2
situaciones	333	33	369	45	468	666	2
escolares	371	33	402	45	468	666	2
Chinanteco	57	72	115	89	468	666	2
children's	118	72	169	89	468	666	2
silences	172	72	211	89	468	666	2
in	214	72	224	89	468	666	2
different	227	72	271	89	468	666	2
classroom	274	72	325	89	468	666	2
situations	328	72	378	89	468	666	2
Abstract	57	104	112	119	468	666	2
Keywords:	113	270	162	284	468	666	2
Linguistic	166	270	212	284	468	666	2
Anthropology,	216	270	281	284	468	666	2
multilinguism,	285	270	352	284	468	666	2
indigenous	356	270	405	284	468	666	2
education,	113	284	159	298	468	666	2
voice	162	284	185	298	468	666	2
and	188	284	204	298	468	666	2
silence.	207	284	240	298	468	666	2
94	57	608	67	622	468	666	2
ANTHROPOLOGICA/AÑO	266	32	360	44	468	666	3
XXXIII,	362	32	390	44	468	666	3
N°	392	32	401	44	468	666	3
35	403	32	411	44	468	666	3
A	62	195	70	209	468	666	3
lo	72	195	81	209	468	666	3
largo	84	195	106	209	468	666	3
de	109	195	119	209	468	666	3
mi	122	195	134	209	468	666	3
trabajo	137	195	167	209	468	666	3
de	170	195	180	209	468	666	3
investigación,	183	195	244	209	468	666	3
en	247	195	258	209	468	666	3
las	260	195	273	209	468	666	3
escuelas	275	195	312	209	468	666	3
primarias	315	195	356	209	468	666	3
de	359	195	369	209	468	666	3
la	372	195	380	209	468	666	3
región	383	195	411	209	468	666	3
chinanteca	62	209	109	223	468	666	3
de	111	209	122	223	468	666	3
Oaxaca,	124	209	159	223	468	666	3
México,	161	209	197	223	468	666	3
escuchaba	199	209	244	223	468	666	3
decir	246	209	268	223	468	666	3
que	270	209	286	223	468	666	3
el	288	209	296	223	468	666	3
problema	298	209	340	223	468	666	3
que	342	209	357	223	468	666	3
enfrentaban	359	209	411	223	468	666	3
los	62	223	75	237	468	666	3
maestros	77	223	116	237	468	666	3
en	118	223	129	237	468	666	3
las	131	223	143	237	468	666	3
escuelas	145	223	182	237	468	666	3
era	184	223	197	237	468	666	3
que	199	223	215	237	468	666	3
los	217	223	230	237	468	666	3
niños	232	223	256	237	468	666	3
indígenas	258	223	300	237	468	666	3
no	302	223	313	237	468	666	3
participaban,	315	223	372	237	468	666	3
que	374	223	390	237	468	666	3
eran	392	223	411	237	468	666	3
callados	62	237	98	251	468	666	3
y	101	237	107	251	468	666	3
tímidos.	110	237	146	251	468	666	3
En	149	237	161	251	468	666	3
contraste,	164	237	206	251	468	666	3
en	210	237	220	251	468	666	3
mis	223	237	239	251	468	666	3
observaciones	242	237	304	251	468	666	3
en	307	237	318	251	468	666	3
clase	321	237	343	251	468	666	3
percibí	346	237	376	251	468	666	3
a	379	237	384	251	468	666	3
niños	387	237	411	251	468	666	3
participativos,	62	251	124	265	468	666	3
conversadores,	126	251	191	265	468	666	3
con	193	251	209	265	468	666	3
buena	210	251	236	265	468	666	3
disposición	238	251	288	265	468	666	3
de	290	251	300	265	468	666	3
estar	302	251	323	265	468	666	3
en	324	251	335	265	468	666	3
la	337	251	345	265	468	666	3
escuela.	347	251	381	265	468	666	3
Frente	383	251	411	265	468	666	3
esta	62	265	79	279	468	666	3
disyunción	82	265	130	279	468	666	3
entre	133	265	155	279	468	666	3
lo	157	265	166	279	468	666	3
dicho	168	265	193	279	468	666	3
por	195	265	210	279	468	666	3
los	212	265	225	279	468	666	3
maestros	227	265	267	279	468	666	3
y	269	265	274	279	468	666	3
mis	277	265	293	279	468	666	3
propias	295	265	328	279	468	666	3
observaciones,	330	265	395	279	468	666	3
me	398	265	411	279	468	666	3
planteaba	62	279	104	293	468	666	3
el	106	279	114	293	468	666	3
problema	116	279	158	293	468	666	3
primero	160	279	195	293	468	666	3
de	197	279	207	293	468	666	3
comprender	209	279	262	293	468	666	3
qué	264	279	280	293	468	666	3
estaban	282	279	315	293	468	666	3
tomando	317	279	355	293	468	666	3
los	357	279	370	293	468	666	3
maestros	372	279	411	293	468	666	3
como	62	293	87	307	468	666	3
muestra	89	293	124	307	468	666	3
de	126	293	136	307	468	666	3
«poca	138	293	165	307	468	666	3
participación»	167	293	230	307	468	666	3
y	232	293	237	307	468	666	3
qué	239	293	255	307	468	666	3
significaba	257	293	305	307	468	666	3
la	307	293	315	307	468	666	3
«no	317	293	334	307	468	666	3
participación»	336	293	399	307	468	666	3
en	401	293	411	307	468	666	3
cada	62	307	83	321	468	666	3
contexto.	86	307	126	321	468	666	3
Para	130	307	149	321	468	666	3
ello,	153	307	172	321	468	666	3
fue	175	307	189	321	468	666	3
necesario	193	307	234	321	468	666	3
distanciarse	237	307	289	321	468	666	3
de	293	307	303	321	468	666	3
explicaciones	306	307	366	321	468	666	3
centradas	369	307	411	321	468	666	3
en	62	321	73	335	468	666	3
características	76	321	138	335	468	666	3
inherentes	141	321	186	335	468	666	3
a	189	321	194	335	468	666	3
los	196	321	209	335	468	666	3
niños	212	321	236	335	468	666	3
y	239	321	244	335	468	666	3
enfocarse	247	321	289	335	468	666	3
en	292	321	303	335	468	666	3
las	305	321	318	335	468	666	3
características	320	321	383	335	468	666	3
de	386	321	396	335	468	666	3
las	399	321	411	335	468	666	3
situaciones,	62	335	114	349	468	666	3
y	117	335	122	349	468	666	3
en	125	335	135	349	468	666	3
los	138	335	151	349	468	666	3
significados	153	335	206	349	468	666	3
que	209	335	225	349	468	666	3
se	227	335	236	349	468	666	3
construyen	239	335	287	349	468	666	3
en	290	335	300	349	468	666	3
la	303	335	311	349	468	666	3
interacción,	314	335	365	349	468	666	3
como	368	335	392	349	468	666	3
han	395	335	411	349	468	666	3
recomendado	62	349	122	363	468	666	3
varios	126	349	153	363	468	666	3
autores	157	349	189	363	468	666	3
(Blommaert,	193	349	250	363	468	666	3
Collins	254	349	286	363	468	666	3
y	290	349	295	363	468	666	3
Slembrouck,	300	349	356	363	468	666	3
2005;	360	349	385	363	468	666	3
Kell,	389	349	411	363	468	666	3
2011;	62	363	87	377	468	666	3
Collins,	91	363	125	377	468	666	3
2013).	129	363	157	377	468	666	3
Encontré	161	363	201	377	468	666	3
que	204	363	220	377	468	666	3
los	224	363	237	377	468	666	3
momentos	240	363	286	377	468	666	3
de	290	363	300	377	468	666	3
aparente	304	363	341	377	468	666	3
silencio	344	363	379	377	468	666	3
identi-	382	363	411	377	468	666	3
ficados	62	377	94	391	468	666	3
por	97	377	111	391	468	666	3
los	114	377	127	391	468	666	3
maestros	130	377	170	391	468	666	3
eran	173	377	192	391	468	666	3
formas	195	377	225	391	468	666	3
de	228	377	239	391	468	666	3
participar	242	377	284	391	468	666	3
de	287	377	298	391	468	666	3
los	301	377	314	391	468	666	3
niños	317	377	341	391	468	666	3
que	344	377	360	391	468	666	3
respondían	363	377	411	391	468	666	3
a	62	391	67	405	468	666	3
un	71	391	82	405	468	666	3
cómo,	85	391	112	405	468	666	3
dónde,	115	391	145	405	468	666	3
cuándo	148	391	180	405	468	666	3
y	184	391	189	405	468	666	3
con	192	391	208	405	468	666	3
quién	212	391	236	405	468	666	3
se	239	391	249	405	468	666	3
estaba	252	391	279	405	468	666	3
interactuando.	283	391	345	405	468	666	3
Al	348	391	359	405	468	666	3
parecer	362	391	395	405	468	666	3
los	398	391	411	405	468	666	3
silencios	62	405	101	419	468	666	3
expresados,	104	405	156	419	468	666	3
en	160	405	170	419	468	666	3
estos	173	405	195	419	468	666	3
casos	199	405	223	419	468	666	3
como	226	405	251	419	468	666	3
en	254	405	265	419	468	666	3
otros,	268	405	293	419	468	666	3
adquieren	297	405	340	419	468	666	3
sentido	343	405	375	419	468	666	3
a	379	405	384	419	468	666	3
partir	387	405	411	419	468	666	3
de	62	419	73	433	468	666	3
cada	76	419	96	433	468	666	3
situación,	100	419	142	433	468	666	3
por	146	419	160	433	468	666	3
lo	164	419	172	433	468	666	3
tanto	176	419	198	433	468	666	3
el	201	419	209	433	468	666	3
silencio	213	419	247	433	468	666	3
no	250	419	261	433	468	666	3
puede	265	419	291	433	468	666	3
ser	294	419	307	433	468	666	3
interpretado	311	419	364	433	468	666	3
como	367	419	392	433	468	666	3
una	395	419	411	433	468	666	3
característica	62	433	120	447	468	666	3
fija	123	433	137	447	468	666	3
de	140	433	150	447	468	666	3
un	153	433	164	447	468	666	3
grupo	167	433	192	447	468	666	3
o	195	433	201	447	468	666	3
una	203	433	219	447	468	666	3
cultura.	222	433	255	447	468	666	3
Investigaciones	79	447	148	461	468	666	3
recientes	152	447	191	461	468	666	3
que	195	447	211	461	468	666	3
retoman	215	447	251	461	468	666	3
la	255	447	263	461	468	666	3
teoría	267	447	292	461	468	666	3
de	296	447	307	461	468	666	3
Mijail	311	447	338	461	468	666	3
Bajtín	342	447	368	461	468	666	3
exploran	373	447	411	461	468	666	3
cómo	62	461	87	475	468	666	3
y	90	461	96	475	468	666	3
bajo	99	461	118	475	468	666	3
qué	122	461	138	475	468	666	3
condiciones	141	461	194	475	468	666	3
se	197	461	206	475	468	666	3
produce	210	461	245	475	468	666	3
y	249	461	254	475	468	666	3
se	258	461	267	475	468	666	3
permite	271	461	304	475	468	666	3
o	308	461	313	475	468	666	3
se	317	461	326	475	468	666	3
limita	329	461	355	475	468	666	3
la	359	461	367	475	468	666	3
construc-	370	461	411	475	468	666	3
ción	62	475	81	489	468	666	3
de	85	475	95	489	468	666	3
voces	99	475	124	489	468	666	3
en	127	475	138	489	468	666	3
las	141	475	153	489	468	666	3
interacciones.	157	475	218	489	468	666	3
Se	221	475	232	489	468	666	3
propone	236	475	272	489	468	666	3
que	275	475	291	489	468	666	3
la	295	475	303	489	468	666	3
producción	306	475	356	489	468	666	3
de	359	475	370	489	468	666	3
voces	373	475	398	489	468	666	3
se	402	475	411	489	468	666	3
encuentra	62	489	105	503	468	666	3
siempre	108	489	143	503	468	666	3
dentro	146	489	174	503	468	666	3
de	178	489	188	503	468	666	3
una	191	489	207	503	468	666	3
situación	210	489	250	503	468	666	3
que	253	489	269	503	468	666	3
está	272	489	290	503	468	666	3
socialmente	293	489	345	503	468	666	3
determinada	349	489	403	503	468	666	3
e	406	489	411	503	468	666	3
institucionalmente	62	503	144	517	468	666	3
organizada	147	503	195	517	468	666	3
(Juffermans	198	503	250	517	468	666	3
y	253	503	259	517	468	666	3
Van	261	503	278	517	468	666	3
Der	281	503	298	517	468	666	3
Aa,	300	503	316	517	468	666	3
2013,	319	503	344	517	468	666	3
p.	347	503	355	517	468	666	3
112).	358	503	381	517	468	666	3
Desde	384	503	411	517	468	666	3
estos	62	517	84	531	468	666	3
trabajos	87	517	122	531	468	666	3
se	124	517	134	531	468	666	3
observa	136	517	170	531	468	666	3
cómo	173	517	197	531	468	666	3
ciertas	200	517	229	531	468	666	3
prácticas	231	517	270	531	468	666	3
permiten	273	517	312	531	468	666	3
o	315	517	320	531	468	666	3
constriñen	323	517	369	531	468	666	3
las	371	517	383	531	468	666	3
voces	386	517	411	531	468	666	3
en	62	531	73	546	468	666	3
espacios	76	531	113	546	468	666	3
escolares	116	531	157	546	468	666	3
multilingües	160	531	215	546	468	666	3
y	218	531	223	546	468	666	3
cómo	227	531	251	546	468	666	3
los	254	531	267	546	468	666	3
estudiantes	270	531	319	546	468	666	3
y	322	531	328	546	468	666	3
maestros	331	531	370	546	468	666	3
transitan	373	531	411	546	468	666	3
dentro	62	545	90	560	468	666	3
de	93	545	104	560	468	666	3
estas	107	545	128	560	468	666	3
situaciones	131	545	180	560	468	666	3
lingüísticas.	183	545	236	560	468	666	3
Bajtín	239	545	265	560	468	666	3
(2011)	268	545	297	560	468	666	3
plantea	300	545	332	560	468	666	3
que	335	545	351	560	468	666	3
cada	354	545	374	560	468	666	3
persona	377	545	411	560	468	666	3
construye	62	559	105	574	468	666	3
su	109	559	118	574	468	666	3
voz	122	559	138	574	468	666	3
a	141	559	146	574	468	666	3
partir	149	559	173	574	468	666	3
de	177	559	187	574	468	666	3
la	190	559	198	574	468	666	3
apropiación	202	559	254	574	468	666	3
de	257	559	268	574	468	666	3
palabras	271	559	308	574	468	666	3
dichas	311	559	339	574	468	666	3
por	343	559	357	574	468	666	3
otros	361	559	383	574	468	666	3
en	386	559	397	574	468	666	3
un	400	559	411	574	468	666	3
proceso	62	573	97	588	468	666	3
continuo,	99	573	140	588	468	666	3
y	143	573	148	588	468	666	3
que	151	573	167	588	468	666	3
estas	169	573	190	588	468	666	3
palabras	193	573	230	588	468	666	3
van	232	573	248	588	468	666	3
adquiriendo	250	573	303	588	468	666	3
nuevas	305	573	336	588	468	666	3
formas	338	573	369	588	468	666	3
y	371	573	377	588	468	666	3
signifi-	379	573	411	588	468	666	3
95	401	608	411	622	468	666	3
VALERIA	57	33	87	45	468	666	4
REBOLLEDO	88	33	133	45	468	666	4
/	135	33	137	45	468	666	4
Los	139	33	151	45	468	666	4
silencios	153	33	181	45	468	666	4
de	183	33	191	45	468	666	4
niños	193	33	210	45	468	666	4
hablantes	212	33	244	45	468	666	4
de	246	33	254	45	468	666	4
chinanteco	256	33	291	45	468	666	4
en	293	33	301	45	468	666	4
diversas	303	33	331	45	468	666	4
situaciones	333	33	369	45	468	666	4
escolares	371	33	402	45	468	666	4
cados	57	73	82	88	468	666	4
que	85	73	101	88	468	666	4
se	103	73	113	88	468	666	4
e	115	73	120	88	468	666	4
­	115	73	118	88	468	666	4
nsamblan	120	73	163	88	468	666	4
para	165	73	184	88	468	666	4
transformarse	187	73	248	88	468	666	4
en	251	73	261	88	468	666	4
una	264	73	280	88	468	666	4
voz	283	73	299	88	468	666	4
propia,	302	73	332	88	468	666	4
entendida	335	73	378	88	468	666	4
como	381	73	405	88	468	666	4
un	57	87	68	102	468	666	4
proceso	70	87	105	102	468	666	4
social	107	87	133	102	468	666	4
(Copp	136	87	163	102	468	666	4
Mökkönen,	166	87	216	102	468	666	4
2013,	219	87	244	102	468	666	4
p.	246	87	255	102	468	666	4
125).	257	87	280	102	468	666	4
En	283	87	295	102	468	666	4
varios	298	87	325	102	468	666	4
trabajos	327	87	362	102	468	666	4
se	365	87	374	102	468	666	4
resalta	377	87	405	102	468	666	4
la	57	101	65	116	468	666	4
importancia	68	101	120	116	468	666	4
de	124	101	134	116	468	666	4
comprender	137	101	190	116	468	666	4
cómo	193	101	218	116	468	666	4
la	221	101	229	116	468	666	4
expresión	232	101	275	116	468	666	4
de	278	101	289	116	468	666	4
una	292	101	308	116	468	666	4
voz	311	101	327	116	468	666	4
nunca	330	101	356	116	468	666	4
es	360	101	369	116	468	666	4
neutral.	372	101	405	116	468	666	4
Como	57	115	84	130	468	666	4
Bloomaert,	86	115	135	130	468	666	4
Collins	137	115	169	130	468	666	4
y	171	115	177	130	468	666	4
Slembrouck	179	115	232	130	468	666	4
(2005)	235	115	264	130	468	666	4
señalan,	266	115	302	130	468	666	4
la	304	115	312	130	468	666	4
recepción	315	115	357	130	468	666	4
y	360	115	365	130	468	666	4
contexto	367	115	405	130	468	666	4
donde	57	129	84	144	468	666	4
se	87	129	96	144	468	666	4
expresa	100	129	134	144	468	666	4
esa	137	129	151	144	468	666	4
voz	155	129	171	144	468	666	4
tampoco	175	129	213	144	468	666	4
es	216	129	225	144	468	666	4
neutral.	229	129	262	144	468	666	4
Alexandra	265	129	311	144	468	666	4
Jaffe	315	129	336	144	468	666	4
muestra	340	129	375	144	468	666	4
cómo,	378	129	405	144	468	666	4
en	57	143	67	158	468	666	4
una	70	143	86	158	468	666	4
interacción,	90	143	141	158	468	666	4
cada	145	143	165	158	468	666	4
participante	168	143	220	158	468	666	4
se	223	143	233	158	468	666	4
posiciona	236	143	278	158	468	666	4
(stancetaking):	281	143	347	158	468	666	4
«En	351	143	368	158	468	666	4
algunas	372	143	405	158	468	666	4
formas	57	157	87	172	468	666	4
de	90	157	100	172	468	666	4
hablar	103	157	130	172	468	666	4
y	133	157	139	172	468	666	4
escribir	141	157	174	172	468	666	4
la	177	157	185	172	468	666	4
posición	187	157	225	172	468	666	4
es	227	157	237	172	468	666	4
más	239	157	257	172	468	666	4
acentuada	260	157	304	172	468	666	4
(stance-saturated)	306	157	387	172	468	666	4
que	389	157	405	172	468	666	4
en	57	171	67	186	468	666	4
otras;	70	171	94	186	468	666	4
no	97	171	108	186	468	666	4
existe	111	171	136	186	468	666	4
tal	139	171	150	186	468	666	4
cosa	152	171	172	186	468	666	4
como	175	171	199	186	468	666	4
una	202	171	218	186	468	666	4
posición	220	171	258	186	468	666	4
completamente	260	171	328	186	468	666	4
neutral	330	171	361	186	468	666	4
de	363	171	374	186	468	666	4
la	376	171	384	186	468	666	4
pro-	387	171	405	186	468	666	4
ducción	57	185	92	200	468	666	4
lingüística	94	185	140	200	468	666	4
de	142	185	153	200	468	666	4
cada	155	185	175	200	468	666	4
uno,	178	185	197	200	468	666	4
porque	199	185	230	200	468	666	4
la	232	185	240	200	468	666	4
neutralidad	243	185	292	200	468	666	4
es	295	185	304	200	468	666	4
un	306	185	317	200	468	666	4
posicionamiento	320	185	393	200	468	666	4
en	395	185	405	200	468	666	4
sí	57	199	64	214	468	666	4
misma»	67	199	101	214	468	666	4
1	101	200	105	208	468	666	4
(Jaffe,	107	199	135	214	468	666	4
2009,	137	199	162	214	468	666	4
p.	165	199	173	214	468	666	4
3).	176	199	188	214	468	666	4
Al	190	199	201	214	468	666	4
hablar	203	199	231	214	468	666	4
se	233	199	242	214	468	666	4
pretende	245	199	283	214	468	666	4
tener	285	199	307	214	468	666	4
una	310	199	326	214	468	666	4
voz	329	199	344	214	468	666	4
que	347	199	363	214	468	666	4
sea	365	199	380	214	468	666	4
escu-	382	199	405	214	468	666	4
chada	57	213	82	228	468	666	4
y	85	213	90	228	468	666	4
entendida	93	213	136	228	468	666	4
por	138	213	153	228	468	666	4
los	155	213	168	228	468	666	4
otros;	171	213	196	228	468	666	4
para	198	213	217	228	468	666	4
esto	220	213	237	228	468	666	4
los	240	213	253	228	468	666	4
hablantes	255	213	297	228	468	666	4
retoman	299	213	335	228	468	666	4
y	338	213	343	228	468	666	4
usan	346	213	366	228	468	666	4
diversos	369	213	405	228	468	666	4
recursos	57	227	93	242	468	666	4
lingüísticos	96	227	147	242	468	666	4
y	150	227	155	242	468	666	4
sociales	158	227	193	242	468	666	4
del	195	227	209	242	468	666	4
entorno.	212	227	248	242	468	666	4
Educación	57	263	125	278	468	666	4
y	127	263	135	278	468	666	4
lengua	138	263	185	278	468	666	4
en	188	263	203	278	468	666	4
el	206	263	220	278	468	666	4
contexto	223	263	284	278	468	666	4
de	287	263	303	278	468	666	4
estudio	306	263	355	278	468	666	4
Realicé	57	286	90	301	468	666	4
la	94	286	102	301	468	666	4
investigación	106	286	166	301	468	666	4
etnográfica	170	286	219	301	468	666	4
en	223	286	234	301	468	666	4
la	238	286	246	301	468	666	4
comunidad	250	286	299	301	468	666	4
de	304	286	314	301	468	666	4
San	318	286	335	301	468	666	4
Isidro	339	286	365	301	468	666	4
Laguna,	369	286	405	301	468	666	4
en	57	300	67	315	468	666	4
el	70	300	78	315	468	666	4
municipio	82	300	126	315	468	666	4
de	130	300	140	315	468	666	4
Valle	143	300	166	315	468	666	4
Nacional,	169	300	212	315	468	666	4
en	215	300	225	315	468	666	4
la	229	300	237	315	468	666	4
Chinantla,	240	300	285	315	468	666	4
ubicada	289	300	323	315	468	666	4
en	326	300	337	315	468	666	4
el	340	300	348	315	468	666	4
noroeste	351	300	389	315	468	666	4
del	392	300	405	315	468	666	4
estado	57	314	85	329	468	666	4
de	88	314	98	329	468	666	4
Oaxaca	101	314	134	329	468	666	4
al	137	314	145	329	468	666	4
sur	148	314	161	329	468	666	4
de	164	314	175	329	468	666	4
México.	178	314	214	329	468	666	4
Esta	217	314	236	329	468	666	4
región	239	314	267	329	468	666	4
forma	270	314	296	329	468	666	4
una	299	314	315	329	468	666	4
unidad	318	314	348	329	468	666	4
lingüística	351	314	397	329	468	666	4
y	400	314	405	329	468	666	4
una	57	328	73	343	468	666	4
unidad	75	328	105	343	468	666	4
territorial	107	328	149	343	468	666	4
donde	151	328	178	343	468	666	4
el	180	328	188	343	468	666	4
grupo	191	328	216	343	468	666	4
chinanteco	219	328	266	343	468	666	4
se	269	328	278	343	468	666	4
ha	280	328	291	343	468	666	4
mantenido	293	328	340	343	468	666	4
desde	342	328	367	343	468	666	4
la	369	328	377	343	468	666	4
época	380	328	405	343	468	666	4
prehispánica.	57	342	115	357	468	666	4
La	119	342	130	357	468	666	4
agrupación	134	342	183	357	468	666	4
lingüística	187	342	233	357	468	666	4
del	236	342	250	357	468	666	4
chinanteco	253	342	301	357	468	666	4
2	301	343	304	352	468	666	4
pertenece	308	342	350	357	468	666	4
a	354	342	359	357	468	666	4
la	363	342	370	357	468	666	4
familia	374	342	405	357	468	666	4
lingüística	57	356	103	371	468	666	4
del	107	356	121	371	468	666	4
oto-mangue	125	356	178	371	468	666	4
y	182	356	187	371	468	666	4
tiene	191	356	213	371	468	666	4
once	217	356	238	371	468	666	4
variantes	242	356	282	371	468	666	4
lingüísticas,	286	356	340	371	468	666	4
incluyendo	344	356	393	371	468	666	4
la	397	356	405	371	468	666	4
llamada	57	370	92	385	468	666	4
variante	96	370	132	385	468	666	4
«central»,	136	370	180	385	468	666	4
hablada	185	370	219	385	468	666	4
en	223	370	234	385	468	666	4
la	238	370	246	385	468	666	4
comunidad	250	370	300	385	468	666	4
de	304	370	314	385	468	666	4
San	318	370	335	385	468	666	4
Isidro	339	370	365	385	468	666	4
Laguna.	369	370	406	385	468	666	4
En	57	384	69	399	468	666	4
la	72	384	80	399	468	666	4
mayor	83	384	112	399	468	666	4
parte	115	384	137	399	468	666	4
de	140	384	151	399	468	666	4
las	154	384	166	399	468	666	4
comunidades	169	384	228	399	468	666	4
de	231	384	241	399	468	666	4
Valle	244	384	267	399	468	666	4
Nacional,	270	384	313	399	468	666	4
fuera	316	384	339	399	468	666	4
de	342	384	352	399	468	666	4
la	356	384	364	399	468	666	4
cabecera	367	384	405	399	468	666	4
municipal,	57	398	103	413	468	666	4
el	107	398	115	413	468	666	4
chinanteco	118	398	165	413	468	666	4
se	169	398	178	413	468	666	4
habla	181	398	205	413	468	666	4
en	208	398	218	413	468	666	4
todas	222	398	245	413	468	666	4
las	248	398	260	413	468	666	4
situaciones	263	398	312	413	468	666	4
de	315	398	326	413	468	666	4
la	329	398	337	413	468	666	4
vida	340	398	359	413	468	666	4
cotidiana.	362	398	405	413	468	666	4
Hay	57	412	75	427	468	666	4
una	77	412	93	427	468	666	4
marcada	96	412	133	427	468	666	4
situación	135	412	175	427	468	666	4
de	177	412	188	427	468	666	4
diglosia	190	412	225	427	468	666	4
sociolingüística,	227	412	299	427	468	666	4
es	301	412	311	427	468	666	4
decir,	313	412	337	427	468	666	4
de	340	412	350	427	468	666	4
asimetría	352	412	393	427	468	666	4
en	395	412	405	427	468	666	4
los	57	426	70	441	468	666	4
espacios	72	426	109	441	468	666	4
de	112	426	122	441	468	666	4
uso	125	426	140	441	468	666	4
y	143	426	148	441	468	666	4
de	151	426	161	441	468	666	4
prestigio	164	426	202	441	468	666	4
social	205	426	231	441	468	666	4
entre	233	426	255	441	468	666	4
la	258	426	266	441	468	666	4
lengua	268	426	298	441	468	666	4
nacional	300	426	338	441	468	666	4
dominante	340	426	387	441	468	666	4
y	389	426	395	441	468	666	4
la	397	426	405	441	468	666	4
lengua	57	440	86	455	468	666	4
chinanteca	89	440	136	455	468	666	4
(Fishman,	139	440	183	455	468	666	4
1991).	186	440	214	455	468	666	4
En	74	454	86	469	468	666	4
la	89	454	97	469	468	666	4
cabecera	100	454	138	469	468	666	4
municipal	141	454	185	469	468	666	4
de	188	454	198	469	468	666	4
Valle	201	454	223	469	468	666	4
Nacional	226	454	266	469	468	666	4
se	269	454	278	469	468	666	4
encuentran	281	454	329	469	468	666	4
todos	332	454	356	469	468	666	4
los	359	454	371	469	468	666	4
niveles	374	454	405	469	468	666	4
de	57	468	67	483	468	666	4
educación	70	468	114	483	468	666	4
básica	117	468	144	483	468	666	4
y	147	468	152	483	468	666	4
media	155	468	182	483	468	666	4
superior,	184	468	222	483	468	666	4
mientras	225	468	263	483	468	666	4
que	265	468	281	483	468	666	4
en	284	468	294	483	468	666	4
las	297	468	309	483	468	666	4
comunidades	311	468	369	483	468	666	4
algunas	372	468	405	483	468	666	4
cuentan	57	482	91	497	468	666	4
con	94	482	110	497	468	666	4
servicios	114	482	153	497	468	666	4
de	156	482	167	497	468	666	4
preescolar	170	482	215	497	468	666	4
y	219	482	224	497	468	666	4
telesecundaria,	228	482	293	497	468	666	4
y	297	482	302	497	468	666	4
tres	306	482	322	497	468	666	4
localidades	325	482	375	497	468	666	4
con	378	482	394	497	468	666	4
la	397	482	405	497	468	666	4
media	57	496	84	511	468	666	4
superior.	87	496	125	511	468	666	4
En	128	496	140	511	468	666	4
lo	143	496	152	511	468	666	4
que	155	496	171	511	468	666	4
respecta	174	496	210	511	468	666	4
a	213	496	218	511	468	666	4
primaria,	221	496	261	511	468	666	4
los	264	496	277	511	468	666	4
principales	280	496	328	511	468	666	4
servicios	331	496	370	511	468	666	4
son:	374	496	392	511	468	666	4
(i)	395	496	405	511	468	666	4
escuelas	57	510	93	525	468	666	4
primarias	97	510	138	525	468	666	4
bilingües	142	510	182	525	468	666	4
en	185	510	196	525	468	666	4
localidades	199	510	249	525	468	666	4
con	252	510	268	525	468	666	4
población	271	510	315	525	468	666	4
predominantemente	318	510	405	525	468	666	4
indígena,	57	524	97	539	468	666	4
las	100	524	112	539	468	666	4
cuales	115	524	143	539	468	666	4
deben	146	524	172	539	468	666	4
propiciar	175	524	215	539	468	666	4
el	218	524	226	539	468	666	4
uso,	229	524	247	539	468	666	4
desarrollo	249	524	293	539	468	666	4
y	296	524	302	539	468	666	4
estudio	305	524	337	539	468	666	4
sistemático	340	524	389	539	468	666	4
del	392	524	405	539	468	666	4
1	57	559	60	567	468	666	4
2	57	570	60	577	468	666	4
96	57	608	67	622	468	666	4
Traducción	74	559	114	571	468	666	4
mía.	117	559	132	571	468	666	4
Catálogo	74	570	106	582	468	666	4
de	110	570	118	582	468	666	4
las	122	570	132	582	468	666	4
Lenguas	135	570	166	582	468	666	4
Indígenas	169	570	204	582	468	666	4
Nacionales.	207	570	250	582	468	666	4
Variantes	253	570	286	582	468	666	4
lingüísticas	290	570	331	582	468	666	4
de	334	570	343	582	468	666	4
México	346	570	374	582	468	666	4
con	377	570	390	582	468	666	4
sus	394	570	405	582	468	666	4
autodenominaciones	74	580	148	592	468	666	4
y	150	580	154	592	468	666	4
referencias	157	580	196	592	468	666	4
geoestadísticas	198	580	252	592	468	666	4
(INALI,	255	580	284	592	468	666	4
2005).	287	580	310	592	468	666	4
ANTHROPOLOGICA/AÑO	266	32	360	44	468	666	5
XXXIII,	362	32	390	44	468	666	5
N°	392	32	401	44	468	666	5
35	403	32	411	44	468	666	5
idioma	62	73	93	88	468	666	5
original	96	73	130	88	468	666	5
del	133	73	146	88	468	666	5
niño	149	73	169	88	468	666	5
como	172	73	196	88	468	666	5
primera	199	73	234	88	468	666	5
lengua,	236	73	269	88	468	666	5
paralelamente	271	73	333	88	468	666	5
con	336	73	352	88	468	666	5
la	355	73	363	88	468	666	5
enseñanza	366	73	411	88	468	666	5
del	62	87	76	102	468	666	5
español	79	87	113	102	468	666	5
como	116	87	140	102	468	666	5
segunda	144	87	180	102	468	666	5
lengua	183	87	212	102	468	666	5
3	212	88	216	96	468	666	5
;	216	87	219	102	468	666	5
además,	222	87	258	102	468	666	5
supone	261	87	292	102	468	666	5
que	295	87	311	102	468	666	5
los	315	87	327	102	468	666	5
contenidos	331	87	378	102	468	666	5
educa-	382	87	411	102	468	666	5
tivos	62	101	84	116	468	666	5
deben	87	101	113	116	468	666	5
vincularse	116	101	161	116	468	666	5
con	164	101	180	116	468	666	5
las	183	101	195	116	468	666	5
raíces	198	101	224	116	468	666	5
culturales	227	101	269	116	468	666	5
de	272	101	283	116	468	666	5
los	286	101	298	116	468	666	5
grupos	301	101	331	116	468	666	5
indígenas;	334	101	380	116	468	666	5
(ii)	382	101	396	116	468	666	5
las	399	101	411	116	468	666	5
primarias	62	115	104	130	468	666	5
rurales	107	115	137	130	468	666	5
públicas,	140	115	179	130	468	666	5
donde	183	115	209	130	468	666	5
se	213	115	222	130	468	666	5
espera	225	115	253	130	468	666	5
que	256	115	272	130	468	666	5
los	275	115	288	130	468	666	5
maestros	291	115	330	130	468	666	5
solo	333	115	352	130	468	666	5
hablen	355	115	384	130	468	666	5
y	387	115	393	130	468	666	5
tra-	396	115	411	130	468	666	5
bajen	62	129	86	144	468	666	5
en	89	129	99	144	468	666	5
español;	102	129	139	144	468	666	5
dependiendo	142	129	198	144	468	666	5
de	201	129	211	144	468	666	5
la	214	129	222	144	468	666	5
población	225	129	268	144	468	666	5
en	271	129	281	144	468	666	5
edad	284	129	305	144	468	666	5
escolar,	307	129	341	144	468	666	5
la	344	129	352	144	468	666	5
organización	354	129	411	144	468	666	5
de	62	143	73	158	468	666	5
la	76	143	84	158	468	666	5
escuela	87	143	119	158	468	666	5
puede	122	143	148	158	468	666	5
ser	151	143	164	158	468	666	5
completa	167	143	208	158	468	666	5
o	211	143	216	158	468	666	5
multigrado,	219	143	270	158	468	666	5
y	273	143	279	158	468	666	5
(iii)	282	143	298	158	468	666	5
por	301	143	316	158	468	666	5
último,	319	143	350	158	468	666	5
los	353	143	366	158	468	666	5
albergues	369	143	411	158	468	666	5
escolares	62	157	103	172	468	666	5
de	105	157	116	172	468	666	5
la	118	157	126	172	468	666	5
Comisión	129	157	172	172	468	666	5
para	174	157	193	172	468	666	5
el	196	157	204	172	468	666	5
Desarrollo	207	157	253	172	468	666	5
de	256	157	266	172	468	666	5
los	269	157	282	172	468	666	5
Pueblos	284	157	319	172	468	666	5
Indígenas	322	157	365	172	468	666	5
-	367	157	371	172	468	666	5
CDI	374	157	392	172	468	666	5
que	395	157	411	172	468	666	5
ofrecen	62	171	95	186	468	666	5
hospedaje	98	171	142	186	468	666	5
y	144	171	150	186	468	666	5
alimentación	152	171	209	186	468	666	5
para	211	171	230	186	468	666	5
que	233	171	249	186	468	666	5
los	251	171	264	186	468	666	5
niños	266	171	290	186	468	666	5
de	293	171	303	186	468	666	5
localidades	305	171	355	186	468	666	5
lejanas	357	171	388	186	468	666	5
y	390	171	396	186	468	666	5
sin	398	171	411	186	468	666	5
escuela	62	185	95	200	468	666	5
completa	97	185	137	200	468	666	5
puedan	139	185	170	200	468	666	5
asistir	172	185	199	200	468	666	5
a	201	185	206	200	468	666	5
primarias	208	185	249	200	468	666	5
completas.	251	185	298	200	468	666	5
En	300	185	312	200	468	666	5
Valle	314	185	337	200	468	666	5
Nacional	339	185	378	200	468	666	5
existen	380	185	411	200	468	666	5
albergues	62	199	104	214	468	666	5
en	107	199	117	214	468	666	5
Arroyo	120	199	151	214	468	666	5
de	154	199	164	214	468	666	5
Banco,	167	199	198	214	468	666	5
cercano	201	199	235	214	468	666	5
a	238	199	243	214	468	666	5
San	245	199	262	214	468	666	5
Isidro,	265	199	293	214	468	666	5
y	296	199	301	214	468	666	5
en	304	199	314	214	468	666	5
San	317	199	334	214	468	666	5
Felipe	336	199	364	214	468	666	5
de	367	199	377	214	468	666	5
León.	380	199	405	214	468	666	5
Según	79	213	107	228	468	666	5
la	110	213	118	228	468	666	5
normatividad	122	213	180	228	468	666	5
nacional,	184	213	224	228	468	666	5
las	227	213	239	228	468	666	5
dos	242	213	258	228	468	666	5
modalidades	261	213	317	228	468	666	5
de	320	213	330	228	468	666	5
educación	334	213	378	228	468	666	5
prima-	382	213	411	228	468	666	5
ria,	62	227	77	242	468	666	5
las	80	227	92	242	468	666	5
rurales	96	227	126	242	468	666	5
estatales	129	227	167	242	468	666	5
y	170	227	176	242	468	666	5
las	179	227	192	242	468	666	5
bilingües	195	227	235	242	468	666	5
hacen	239	227	265	242	468	666	5
uso	268	227	283	242	468	666	5
del	287	227	300	242	468	666	5
mismo	304	227	334	242	468	666	5
plan	337	227	356	242	468	666	5
y	360	227	365	242	468	666	5
programa	369	227	411	242	468	666	5
de	62	241	73	256	468	666	5
estudios	76	241	112	256	468	666	5
que	115	241	131	256	468	666	5
la	134	241	142	256	468	666	5
SEP	145	241	164	256	468	666	5
elabora	166	241	199	256	468	666	5
para	202	241	221	256	468	666	5
la	224	241	232	256	468	666	5
atención	235	241	272	256	468	666	5
del	275	241	288	256	468	666	5
nivel	291	241	313	256	468	666	5
de	317	241	327	256	468	666	5
educación	330	241	375	256	468	666	5
básica	378	241	405	256	468	666	5
4	405	242	408	250	468	666	5
.	408	241	411	256	468	666	5
Uno	62	255	81	270	468	666	5
de	85	255	95	270	468	666	5
los	99	255	112	270	468	666	5
objetivos	115	255	155	270	468	666	5
planteados	159	255	206	270	468	666	5
en	209	255	220	270	468	666	5
el	223	255	231	270	468	666	5
programa	235	255	277	270	468	666	5
es	280	255	290	270	468	666	5
la	293	255	301	270	468	666	5
atención	305	255	342	270	468	666	5
a	345	255	350	270	468	666	5
la	354	255	362	270	468	666	5
diversidad	365	255	411	270	468	666	5
cultural	62	269	96	284	468	666	5
y	98	269	104	284	468	666	5
lingüística	106	269	152	284	468	666	5
en	154	269	164	284	468	666	5
las	166	269	179	284	468	666	5
escuelas	181	269	218	284	468	666	5
del	220	269	233	284	468	666	5
país,	235	269	256	284	468	666	5
el	258	269	266	284	468	666	5
cual	268	269	286	284	468	666	5
señala	289	269	316	284	468	666	5
que	318	269	334	284	468	666	5
«los	336	269	355	284	468	666	5
hablantes	357	269	398	284	468	666	5
de	401	269	411	284	468	666	5
lenguas	62	283	96	298	468	666	5
indígenas	99	283	141	298	468	666	5
tendrán	143	283	176	298	468	666	5
acceso	179	283	208	298	468	666	5
a	211	283	215	298	468	666	5
la	218	283	226	298	468	666	5
educación	229	283	273	298	468	666	5
obligatoria	276	283	323	298	468	666	5
en	326	283	336	298	468	666	5
su	339	283	349	298	468	666	5
propia	351	283	379	298	468	666	5
lengua	382	283	411	298	468	666	5
y	62	297	68	312	468	666	5
en	72	297	82	312	468	666	5
español»	86	297	125	312	468	666	5
(SEP,	129	297	153	312	468	666	5
2009,	156	297	181	312	468	666	5
p.	185	297	193	312	468	666	5
15).	197	297	214	312	468	666	5
Para	218	297	238	312	468	666	5
esto	241	297	259	312	468	666	5
es	263	297	272	312	468	666	5
necesario	276	297	317	312	468	666	5
contar	321	297	349	312	468	666	5
con	352	297	368	312	468	666	5
maestros	372	297	411	312	468	666	5
que	62	311	78	326	468	666	5
hablen	81	311	110	326	468	666	5
la	113	311	121	326	468	666	5
lengua	123	311	153	326	468	666	5
indígena	155	311	193	326	468	666	5
de	196	311	206	326	468	666	5
los	209	311	222	326	468	666	5
niños,	224	311	251	326	468	666	5
así	253	311	266	326	468	666	5
como	268	311	293	326	468	666	5
materiales	295	311	340	326	468	666	5
adecuados	343	311	389	326	468	666	5
a	391	311	396	326	468	666	5
las	399	311	411	326	468	666	5
condiciones	62	325	115	340	468	666	5
del	118	325	132	340	468	666	5
entorno	135	325	169	340	468	666	5
social,	172	325	200	340	468	666	5
cultural	204	325	237	340	468	666	5
y	241	325	246	340	468	666	5
lingüístico.	250	325	299	340	468	666	5
En	302	325	314	340	468	666	5
el	318	325	326	340	468	666	5
año	329	325	345	340	468	666	5
en	348	325	359	340	468	666	5
que	362	325	378	340	468	666	5
hice	381	325	400	340	468	666	5
la	403	325	411	340	468	666	5
investigación,	62	339	122	354	468	666	5
este	124	339	141	354	468	666	5
planteamiento	142	339	203	354	468	666	5
solo	205	339	223	354	468	666	5
estaba	225	339	252	354	468	666	5
presente	253	339	289	354	468	666	5
de	291	339	301	354	468	666	5
manera	303	339	335	354	468	666	5
formal	336	339	365	354	468	666	5
o	367	339	372	354	468	666	5
explícita	374	339	411	354	468	666	5
en	62	353	73	368	468	666	5
una	75	353	91	368	468	666	5
materia	94	353	127	368	468	666	5
que	130	353	146	368	468	666	5
pertenecía	148	353	194	368	468	666	5
al	196	353	204	368	468	666	5
campo	207	353	236	368	468	666	5
formativo	239	353	283	368	468	666	5
de	285	353	296	368	468	666	5
lenguaje	298	353	336	368	468	666	5
y	338	353	344	368	468	666	5
comunicación,	347	353	411	368	468	666	5
como	62	367	87	382	468	666	5
una	90	367	105	382	468	666	5
asignatura	108	367	153	382	468	666	5
estatal	156	367	184	382	468	666	5
de	187	367	197	382	468	666	5
una	200	367	216	382	468	666	5
lengua	219	367	248	382	468	666	5
adicional.	251	367	294	382	468	666	5
En	79	381	92	396	468	666	5
general,	95	381	130	396	468	666	5
tanto	133	381	155	396	468	666	5
las	158	381	171	396	468	666	5
escuelas	174	381	210	396	468	666	5
bilingües	214	381	254	396	468	666	5
como	257	381	282	396	468	666	5
las	285	381	297	396	468	666	5
rurales	300	381	330	396	468	666	5
de	333	381	344	396	468	666	5
la	347	381	355	396	468	666	5
región	358	381	386	396	468	666	5
de	389	381	400	396	468	666	5
la	403	381	411	396	468	666	5
Chinantla	62	395	105	410	468	666	5
usan	108	395	128	410	468	666	5
los	131	395	144	410	468	666	5
mismos	147	395	181	410	468	666	5
libros	184	395	209	410	468	666	5
de	212	395	223	410	468	666	5
texto	226	395	248	410	468	666	5
nacionales	250	395	297	410	468	666	5
en	300	395	310	410	468	666	5
español.	313	395	350	410	468	666	5
La	353	395	364	410	468	666	5
diferencia	367	395	411	410	468	666	5
entre	62	409	84	424	468	666	5
las	87	409	99	424	468	666	5
escuelas	102	409	138	424	468	666	5
observadas	141	409	190	424	468	666	5
se	192	409	201	424	468	666	5
centraba	204	409	241	424	468	666	5
en	244	409	254	424	468	666	5
el	257	409	264	424	468	666	5
mayor	267	409	295	424	468	666	5
uso	298	409	313	424	468	666	5
oral	315	409	333	424	468	666	5
de	335	409	345	424	468	666	5
la	348	409	356	424	468	666	5
lengua	358	409	388	424	468	666	5
indí-	390	409	411	424	468	666	5
gena.	62	423	86	438	468	666	5
El	88	423	98	438	468	666	5
uso	100	423	115	438	468	666	5
del	117	423	131	438	468	666	5
chinanteco	133	423	181	438	468	666	5
en	183	423	193	438	468	666	5
las	195	423	207	438	468	666	5
interacciones	210	423	268	438	468	666	5
escolares	270	423	310	438	468	666	5
estaba	312	423	340	438	468	666	5
relacionado	342	423	393	438	468	666	5
con	395	423	411	438	468	666	5
los	62	437	75	452	468	666	5
conocimientos	78	437	142	452	468	666	5
que	145	437	161	452	468	666	5
tenía	164	437	186	452	468	666	5
el	188	437	196	452	468	666	5
maestro	199	437	234	452	468	666	5
de	237	437	248	452	468	666	5
la	250	437	258	452	468	666	5
lengua	261	437	291	452	468	666	5
que	294	437	310	452	468	666	5
hablaban	313	437	352	452	468	666	5
los	355	437	368	452	468	666	5
alumnos.	371	437	411	452	468	666	5
Si	62	451	72	466	468	666	5
el	75	451	83	466	468	666	5
maestro	86	451	121	466	468	666	5
compartía	124	451	168	466	468	666	5
con	171	451	187	466	468	666	5
los	190	451	203	466	468	666	5
niños	206	451	230	466	468	666	5
la	233	451	241	466	468	666	5
misma	244	451	273	466	468	666	5
variante	276	451	312	466	468	666	5
del	315	451	328	466	468	666	5
chinanteco,	331	451	382	466	468	666	5
el	385	451	393	466	468	666	5
uso	396	451	411	466	468	666	5
del	62	465	76	480	468	666	5
chinanteco	79	465	127	480	468	666	5
solía	130	465	151	480	468	666	5
ser	154	465	167	480	468	666	5
mayor;	170	465	201	480	468	666	5
cuando	205	465	236	480	468	666	5
el	240	465	248	480	468	666	5
maestro	251	465	286	480	468	666	5
solo	289	465	307	480	468	666	5
hablaba	311	465	345	480	468	666	5
español	348	465	382	480	468	666	5
u	385	465	391	480	468	666	5
otra	394	465	411	480	468	666	5
lengua	62	479	92	494	468	666	5
indígena,	94	479	135	494	468	666	5
el	138	479	146	494	468	666	5
español	149	479	182	494	468	666	5
se	185	479	194	494	468	666	5
volvía	197	479	224	494	468	666	5
predominante	227	479	288	494	468	666	5
5	287	480	291	488	468	666	5
.	291	479	293	494	468	666	5
3	62	527	65	535	468	666	5
4	62	548	65	556	468	666	5
5	62	570	65	577	468	666	5
Por	79	527	92	539	468	666	5
normatividad	94	527	142	539	468	666	5
de	144	527	153	539	468	666	5
la	155	527	161	539	468	666	5
Dirección	164	527	199	539	468	666	5
General	201	527	230	539	468	666	5
de	232	527	240	539	468	666	5
Educación	242	527	280	539	468	666	5
Indígena	283	527	314	539	468	666	5
-	316	527	319	539	468	666	5
DGEI	321	527	343	539	468	666	5
de	345	527	354	539	468	666	5
la	356	527	362	539	468	666	5
Secretaria	364	527	400	539	468	666	5
de	403	527	411	539	468	666	5
Educación	79	538	117	550	468	666	5
Pública	120	538	147	550	468	666	5
-	149	538	152	550	468	666	5
SEP.	154	538	171	550	468	666	5
El	79	548	87	561	468	666	5
nivel	90	548	108	561	468	666	5
de	110	548	118	561	468	666	5
educación	121	548	157	561	468	666	5
básica	159	548	182	561	468	666	5
en	184	548	193	561	468	666	5
México	195	548	222	561	468	666	5
incluye	225	548	251	561	468	666	5
preescolar,	253	548	292	561	468	666	5
primaria	294	548	325	561	468	666	5
y	327	548	332	561	468	666	5
secundaria.	334	548	375	561	468	666	5
No	377	548	388	561	468	666	5
existe	390	548	411	561	468	666	5
la	79	559	86	571	468	666	5
modalidad	88	559	126	571	468	666	5
de	128	559	137	571	468	666	5
educación	139	559	176	571	468	666	5
indígena-bilingüe	178	559	241	571	468	666	5
en	244	559	252	571	468	666	5
secundaria.	254	559	295	571	468	666	5
Existe	79	570	102	582	468	666	5
la	104	570	110	582	468	666	5
formación	113	570	150	582	468	666	5
como	152	570	172	582	468	666	5
docentes	174	570	205	582	468	666	5
en	207	570	216	582	468	666	5
educación	218	570	254	582	468	666	5
indígena,	256	570	290	582	468	666	5
pero	292	570	308	582	468	666	5
no	310	570	319	582	468	666	5
una	321	570	334	582	468	666	5
formación	336	570	373	582	468	666	5
específica	375	570	411	582	468	666	5
para	79	580	95	592	468	666	5
la	97	580	104	592	468	666	5
enseñanza	106	580	143	592	468	666	5
de	145	580	154	592	468	666	5
la	156	580	162	592	468	666	5
lengua	165	580	189	592	468	666	5
indígena.	191	580	224	592	468	666	5
97	401	608	411	622	468	666	5
VALERIA	57	33	87	45	468	666	6
REBOLLEDO	88	33	133	45	468	666	6
/	135	33	137	45	468	666	6
Los	139	33	151	45	468	666	6
silencios	153	33	181	45	468	666	6
de	183	33	191	45	468	666	6
niños	193	33	210	45	468	666	6
hablantes	212	33	244	45	468	666	6
de	246	33	254	45	468	666	6
chinanteco	256	33	291	45	468	666	6
en	293	33	301	45	468	666	6
diversas	303	33	331	45	468	666	6
situaciones	333	33	369	45	468	666	6
escolares	371	33	402	45	468	666	6
Los	57	73	78	88	468	666	6
niños	80	73	115	88	468	666	6
de	117	73	132	88	468	666	6
san	134	73	156	88	468	666	6
isidro	158	73	196	88	468	666	6
en	198	73	213	88	468	666	6
espacios	215	73	268	88	468	666	6
escolares	270	73	335	88	468	666	6
diferentes	337	73	405	88	468	666	6
La	57	95	68	110	468	666	6
investigación	72	95	130	110	468	666	6
se	133	95	143	110	468	666	6
realizó	146	95	176	110	468	666	6
en	179	95	189	110	468	666	6
la	193	95	201	110	468	666	6
pequeña	204	95	241	110	468	666	6
comunidad	244	95	293	110	468	666	6
chinanteca	296	95	343	110	468	666	6
de	346	95	357	110	468	666	6
San	360	95	376	110	468	666	6
Isidro	380	95	405	110	468	666	6
Laguna,	57	109	92	124	468	666	6
que	95	109	110	124	468	666	6
tenía	113	109	134	124	468	666	6
una	136	109	152	124	468	666	6
población	154	109	198	124	468	666	6
de	200	109	210	124	468	666	6
123	212	109	229	124	468	666	6
6	229	110	232	119	468	666	6
habitantes.	234	109	281	124	468	666	6
El	283	109	293	124	468	666	6
trabajo	295	109	326	124	468	666	6
de	328	109	338	124	468	666	6
campo	341	109	370	124	468	666	6
se	372	109	381	124	468	666	6
llevó	383	109	405	124	468	666	6
a	57	123	62	138	468	666	6
cabo	64	123	85	138	468	666	6
durante	87	123	120	138	468	666	6
el	122	123	130	138	468	666	6
primer	132	123	162	138	468	666	6
semestre	164	123	203	138	468	666	6
del	205	123	218	138	468	666	6
ciclo	221	123	242	138	468	666	6
escolar	244	123	275	138	468	666	6
2011-2012.	278	123	328	138	468	666	6
La	330	123	342	138	468	666	6
comunidad	344	123	393	138	468	666	6
de	395	123	405	138	468	666	6
San	57	137	73	152	468	666	6
Isidro	75	137	100	152	468	666	6
Lagunas	102	137	139	152	468	666	6
contaba	141	137	174	152	468	666	6
con	176	137	192	152	468	666	6
una	194	137	210	152	468	666	6
pequeña	211	137	248	152	468	666	6
escuela	249	137	281	152	468	666	6
indígena,	283	137	323	152	468	666	6
bilingüe,	325	137	363	152	468	666	6
unitaria	365	137	398	152	468	666	6
y	400	137	405	152	468	666	6
multigrado,	57	151	107	166	468	666	6
a	109	151	114	166	468	666	6
cargo	116	151	140	166	468	666	6
de	142	151	153	166	468	666	6
un	155	151	166	166	468	666	6
maestro	168	151	202	166	468	666	6
que	204	151	220	166	468	666	6
decía	222	151	245	166	468	666	6
no	247	151	258	166	468	666	6
hablar	260	151	288	166	468	666	6
pero	290	151	309	166	468	666	6
sí	311	151	319	166	468	666	6
entender	321	151	358	166	468	666	6
la	360	151	368	166	468	666	6
variante	370	151	405	166	468	666	6
del	57	165	70	180	468	666	6
chinanteco	72	165	120	180	468	666	6
que	122	165	137	180	468	666	6
se	139	165	149	180	468	666	6
hablaba	151	165	185	180	468	666	6
en	187	165	197	180	468	666	6
el	199	165	207	180	468	666	6
pueblo	209	165	239	180	468	666	6
7	239	166	242	175	468	666	6
.	242	165	245	180	468	666	6
Solo	247	165	267	180	468	666	6
existía	269	165	298	180	468	666	6
un	300	165	311	180	468	666	6
salón	313	165	336	180	468	666	6
de	338	165	348	180	468	666	6
clases	350	165	376	180	468	666	6
donde	378	165	405	180	468	666	6
estudiaban	57	179	104	194	468	666	6
e	107	179	112	194	468	666	6
interactuaban	115	179	175	194	468	666	6
los	178	179	191	194	468	666	6
niños	194	179	218	194	468	666	6
de	221	179	232	194	468	666	6
los	235	179	248	194	468	666	6
seis	251	179	268	194	468	666	6
grados	271	179	300	194	468	666	6
de	304	179	314	194	468	666	6
educación	317	179	362	194	468	666	6
primaria.	365	179	405	194	468	666	6
Durante	57	193	92	208	468	666	6
este	95	193	112	208	468	666	6
ciclo	115	193	136	208	468	666	6
escolar	139	193	170	208	468	666	6
asistían	172	193	205	208	468	666	6
a	208	193	213	208	468	666	6
clases	216	193	242	208	468	666	6
diecinueve	245	193	292	208	468	666	6
alumnos:	295	193	335	208	468	666	6
cuatro	338	193	365	208	468	666	6
alumnos	368	193	405	208	468	666	6
en	57	207	67	222	468	666	6
primer	69	207	99	222	468	666	6
grado,	101	207	128	222	468	666	6
cuatro	131	207	158	222	468	666	6
alumnos	160	207	198	222	468	666	6
en	200	207	210	222	468	666	6
segundo	212	207	249	222	468	666	6
grado,	251	207	279	222	468	666	6
dos	281	207	296	222	468	666	6
alumnos	298	207	336	222	468	666	6
en	338	207	348	222	468	666	6
tercer	350	207	375	222	468	666	6
grado,	378	207	405	222	468	666	6
dos	57	221	72	236	468	666	6
alumnos	75	221	112	236	468	666	6
en	114	221	125	236	468	666	6
cuarto	127	221	155	236	468	666	6
grado,	157	221	185	236	468	666	6
tres	188	221	204	236	468	666	6
alumnos	206	221	243	236	468	666	6
en	246	221	256	236	468	666	6
quinto	259	221	287	236	468	666	6
grado	289	221	315	236	468	666	6
y	317	221	323	236	468	666	6
cuatro	325	221	353	236	468	666	6
alumnos	355	221	392	236	468	666	6
en	395	221	405	236	468	666	6
sexto	57	235	80	250	468	666	6
grado.	82	235	110	250	468	666	6
La	112	235	124	250	468	666	6
escuela	126	235	158	250	468	666	6
de	160	235	171	250	468	666	6
San	173	235	189	250	468	666	6
Isidro	191	235	217	250	468	666	6
era	219	235	233	250	468	666	6
un	235	235	246	250	468	666	6
aula	248	235	266	250	468	666	6
en	268	235	279	250	468	666	6
movimiento.	281	235	337	250	468	666	6
Los	339	235	356	250	468	666	6
niños	358	235	382	250	468	666	6
iban,	384	235	405	250	468	666	6
venían,	57	249	88	264	468	666	6
raras	90	249	111	264	468	666	6
veces	113	249	138	264	468	666	6
permanecían	139	249	195	264	468	666	6
sentados	197	249	234	264	468	666	6
en	236	249	247	264	468	666	6
sus	249	249	262	264	468	666	6
bancas.	264	249	297	264	468	666	6
El	299	249	308	264	468	666	6
maestro	310	249	345	264	468	666	6
iba	347	249	360	264	468	666	6
y	362	249	367	264	468	666	6
venía	369	249	393	264	468	666	6
de	395	249	405	264	468	666	6
entre	57	263	79	278	468	666	6
las	81	263	94	278	468	666	6
mesas	96	263	123	278	468	666	6
para	126	263	145	278	468	666	6
trabajar	148	263	181	278	468	666	6
con	184	263	200	278	468	666	6
los	202	263	215	278	468	666	6
distintos	218	263	255	278	468	666	6
grupos	258	263	288	278	468	666	6
y	291	263	296	278	468	666	6
las	299	263	311	278	468	666	6
distintas	314	263	350	278	468	666	6
actividades.	353	263	405	278	468	666	6
Los	57	277	73	292	468	666	6
niños	75	277	99	292	468	666	6
y	102	277	107	292	468	666	6
el	109	277	117	292	468	666	6
maestro	120	277	155	292	468	666	6
interactuaban	157	277	216	292	468	666	6
constantemente	218	277	287	292	468	666	6
de	289	277	299	292	468	666	6
manera	302	277	334	292	468	666	6
oral	336	277	354	292	468	666	6
y	356	277	361	292	468	666	6
física,	364	277	390	292	468	666	6
los	393	277	405	292	468	666	6
cuerpos	57	291	91	306	468	666	6
y	93	291	99	306	468	666	6
los	101	291	114	306	468	666	6
materiales	116	291	161	306	468	666	6
transitaban	164	291	212	306	468	666	6
de	214	291	225	306	468	666	6
un	227	291	238	306	468	666	6
lado	240	291	259	306	468	666	6
a	262	291	266	306	468	666	6
otro.	269	291	289	306	468	666	6
De	291	291	304	306	468	666	6
la	307	291	315	306	468	666	6
misma	317	291	346	306	468	666	6
forma,	349	291	378	306	468	666	6
el	380	291	388	306	468	666	6
uso	390	291	405	306	468	666	6
del	57	305	70	320	468	666	6
español	72	305	106	320	468	666	6
y	108	305	113	320	468	666	6
del	115	305	129	320	468	666	6
chinanteco	131	305	178	320	468	666	6
interactuaban	180	305	239	320	468	666	6
de	241	305	251	320	468	666	6
forma	253	305	280	320	468	666	6
fluida	282	305	307	320	468	666	6
en	309	305	319	320	468	666	6
un	321	305	332	320	468	666	6
vaivén	334	305	363	320	468	666	6
de	365	305	376	320	468	666	6
voces.	378	305	405	320	468	666	6
Durante	74	319	109	334	468	666	6
este	111	319	129	334	468	666	6
semestre	131	319	169	334	468	666	6
hice	172	319	190	334	468	666	6
observaciones	192	319	255	334	468	666	6
en	257	319	267	334	468	666	6
el	270	319	277	334	468	666	6
aula	280	319	298	334	468	666	6
y	300	319	306	334	468	666	6
de	308	319	319	334	468	666	6
la	321	319	329	334	468	666	6
vida	331	319	350	334	468	666	6
cotidiana	352	319	393	334	468	666	6
de	395	319	405	334	468	666	6
las	57	333	69	348	468	666	6
familias	72	333	107	348	468	666	6
que	110	333	126	348	468	666	6
tenían	129	333	156	348	468	666	6
a	159	333	164	348	468	666	6
sus	166	333	180	348	468	666	6
hijos	183	333	205	348	468	666	6
cursando	208	333	247	348	468	666	6
algún	250	333	275	348	468	666	6
grado	277	333	303	348	468	666	6
de	305	333	316	348	468	666	6
la	319	333	327	348	468	666	6
primaria.	329	333	370	348	468	666	6
Realicé	372	333	405	348	468	666	6
entrevistas	57	347	104	362	468	666	6
abiertas	106	347	141	362	468	666	6
con	143	347	159	362	468	666	6
los	162	347	175	362	468	666	6
maestros,	177	347	219	362	468	666	6
así	222	347	234	362	468	666	6
como	237	347	261	362	468	666	6
con	264	347	279	362	468	666	6
los	282	347	295	362	468	666	6
padres	298	347	326	362	468	666	6
de	329	347	339	362	468	666	6
familia,	342	347	376	362	468	666	6
donde	378	347	405	362	468	666	6
se	57	361	66	376	468	666	6
abordaron	69	361	114	376	468	666	6
temas	117	361	143	376	468	666	6
sobre	146	361	170	376	468	666	6
la	173	361	181	376	468	666	6
situación	184	361	224	376	468	666	6
lingüística	228	361	273	376	468	666	6
de	277	361	287	376	468	666	6
los	290	361	303	376	468	666	6
niños	307	361	330	376	468	666	6
que	334	361	350	376	468	666	6
asistían	353	361	386	376	468	666	6
a	389	361	394	376	468	666	6
la	397	361	405	376	468	666	6
escuela	57	375	89	390	468	666	6
y	91	375	96	390	468	666	6
las	98	375	110	390	468	666	6
dificultades	112	375	163	390	468	666	6
que	165	375	181	390	468	666	6
enfrentaban	183	375	235	390	468	666	6
los	237	375	250	390	468	666	6
maestros	252	375	290	390	468	666	6
para	292	375	311	390	468	666	6
enseñar	313	375	347	390	468	666	6
—y	349	375	365	390	468	666	6
los	367	375	380	390	468	666	6
niños	382	375	406	390	468	666	6
para	57	389	76	404	468	666	6
aprender—	78	389	128	404	468	666	6
los	131	389	143	404	468	666	6
contenidos	146	389	194	404	468	666	6
escolares.	197	389	240	404	468	666	6
En	74	403	86	418	468	666	6
el	88	403	96	418	468	666	6
período	98	403	132	418	468	666	6
de	134	403	144	418	468	666	6
trabajo	147	403	177	418	468	666	6
de	179	403	190	418	468	666	6
campo,	192	403	224	418	468	666	6
una	226	403	242	418	468	666	6
niña	244	403	263	418	468	666	6
del	265	403	279	418	468	666	6
pueblo	281	403	311	418	468	666	6
de	313	403	324	418	468	666	6
San	326	403	342	418	468	666	6
Isidro	345	403	370	418	468	666	6
Laguna	372	403	405	418	468	666	6
se	57	417	66	432	468	666	6
encontraba	69	417	117	432	468	666	6
viviendo	120	417	159	432	468	666	6
y	162	417	167	432	468	666	6
cursando	170	417	210	432	468	666	6
el	213	417	221	432	468	666	6
cuarto	224	417	252	432	468	666	6
de	255	417	265	432	468	666	6
primaria	268	417	305	432	468	666	6
en	308	417	319	432	468	666	6
la	322	417	330	432	468	666	6
escuela	333	417	365	432	468	666	6
primaria	368	417	405	432	468	666	6
bilingüe	57	431	93	446	468	666	6
completa	95	431	135	446	468	666	6
con	137	431	153	446	468	666	6
albergue	156	431	193	446	468	666	6
de	195	431	206	446	468	666	6
Arroyo	207	431	239	446	468	666	6
de	241	431	252	446	468	666	6
Banco,	254	431	285	446	468	666	6
por	287	431	302	446	468	666	6
lo	304	431	312	446	468	666	6
que	315	431	331	446	468	666	6
decidí	333	431	360	446	468	666	6
ir	362	431	369	446	468	666	6
a	371	431	376	446	468	666	6
visitar	378	431	405	446	468	666	6
y	57	445	62	460	468	666	6
observar	64	445	101	460	468	666	6
el	103	445	111	460	468	666	6
trabajo	113	445	143	460	468	666	6
en	145	445	155	460	468	666	6
algunas	157	445	191	460	468	666	6
aulas	192	445	215	460	468	666	6
de	217	445	227	460	468	666	6
esta	229	445	246	460	468	666	6
escuela.	248	445	282	460	468	666	6
Hice	284	445	305	460	468	666	6
una	307	445	322	460	468	666	6
reflexión	324	445	363	460	468	666	6
y	365	445	371	460	468	666	6
análisis	373	445	405	460	468	666	6
de	57	459	67	474	468	666	6
las	70	459	82	474	468	666	6
situaciones	85	459	134	474	468	666	6
que	136	459	152	474	468	666	6
vivían	155	459	182	474	468	666	6
los	185	459	198	474	468	666	6
niños	201	459	224	474	468	666	6
del	227	459	241	474	468	666	6
albergue	243	459	281	474	468	666	6
durante	284	459	317	474	468	666	6
las	319	459	332	474	468	666	6
interacciones	334	459	392	474	468	666	6
en	395	459	405	474	468	666	6
el	57	473	65	488	468	666	6
aula.	67	473	88	488	468	666	6
La	74	487	85	502	468	666	6
escuela	89	487	121	502	468	666	6
de	125	487	136	502	468	666	6
Arroyo	139	487	171	502	468	666	6
de	174	487	185	502	468	666	6
Banco	189	487	217	502	468	666	6
es	221	487	230	502	468	666	6
una	234	487	249	502	468	666	6
escuela	253	487	286	502	468	666	6
completa;	289	487	333	502	468	666	6
contaba	337	487	371	502	468	666	6
con	375	487	391	502	468	666	6
un	394	487	405	502	468	666	6
docente	57	501	91	516	468	666	6
por	94	501	108	516	468	666	6
grado,	111	501	139	516	468	666	6
bilingüe	142	501	178	516	468	666	6
y	181	501	187	516	468	666	6
con	189	501	205	516	468	666	6
un	208	501	219	516	468	666	6
alto	222	501	239	516	468	666	6
prestigio	242	501	280	516	468	666	6
en	283	501	293	516	468	666	6
la	296	501	304	516	468	666	6
zona.	307	501	331	516	468	666	6
Los	334	501	350	516	468	666	6
maestros	353	501	392	516	468	666	6
de	395	501	405	516	468	666	6
los	57	515	70	530	468	666	6
dos	72	515	87	530	468	666	6
primeros	90	515	129	530	468	666	6
grados	131	515	160	530	468	666	6
de	163	515	173	530	468	666	6
primaria	176	515	213	530	468	666	6
eran	215	515	234	530	468	666	6
hablantes	237	515	278	530	468	666	6
del	281	515	294	530	468	666	6
chinanteco,	296	515	347	530	468	666	6
mientras	349	515	387	530	468	666	6
que	389	515	405	530	468	666	6
el	57	529	65	544	468	666	6
resto	67	529	88	544	468	666	6
de	91	529	101	544	468	666	6
los	104	529	117	544	468	666	6
docentes	119	529	158	544	468	666	6
eran	160	529	179	544	468	666	6
monolingües	182	529	238	544	468	666	6
del	241	529	254	544	468	666	6
español	257	529	290	544	468	666	6
o	293	529	298	544	468	666	6
hablantes	301	529	342	544	468	666	6
de	345	529	355	544	468	666	6
una	358	529	374	544	468	666	6
lengua	376	529	405	544	468	666	6
6	57	559	60	567	468	666	6
7	57	570	60	577	468	666	6
98	57	608	67	622	468	666	6
El	74	559	82	571	468	666	6
primer	83	559	107	571	468	666	6
semestre	109	559	140	571	468	666	6
del	142	559	153	571	468	666	6
ciclo	155	559	172	571	468	666	6
escolar	174	559	199	571	468	666	6
2011-2012	201	559	240	571	468	666	6
es	241	559	249	571	468	666	6
del	250	559	261	571	468	666	6
22	263	559	272	571	468	666	6
de	274	559	282	571	468	666	6
agosto	284	559	307	571	468	666	6
al	309	559	315	571	468	666	6
16	317	559	326	571	468	666	6
de	328	559	336	571	468	666	6
diciembre	338	559	374	571	468	666	6
de	375	559	384	571	468	666	6
2011.	386	559	405	571	468	666	6
El	74	570	82	582	468	666	6
maestro	84	570	112	582	468	666	6
hablaba	115	570	143	582	468	666	6
una	145	570	158	582	468	666	6
variante	160	570	189	582	468	666	6
del	191	570	202	582	468	666	6
chinanteco	204	570	243	582	468	666	6
diferente	245	570	277	582	468	666	6
de	279	570	288	582	468	666	6
la	290	570	297	582	468	666	6
variante	299	570	328	582	468	666	6
del	330	570	341	582	468	666	6
chinanteco	343	570	382	582	468	666	6
de	384	570	393	582	468	666	6
los	395	570	405	582	468	666	6
alumnos.	74	580	106	592	468	666	6
ANTHROPOLOGICA/AÑO	266	32	360	44	468	666	7
XXXIII,	362	32	390	44	468	666	7
N°	392	32	401	44	468	666	7
35	403	32	411	44	468	666	7
indígena	62	73	100	88	468	666	7
diferente	102	73	140	88	468	666	7
del	142	73	156	88	468	666	7
chinanteco.	158	73	208	88	468	666	7
Esta	209	73	228	88	468	666	7
condición	230	73	273	88	468	666	7
lingüística	275	73	320	88	468	666	7
de	322	73	333	88	468	666	7
los	335	73	347	88	468	666	7
maestros	349	73	388	88	468	666	7
tenía	390	73	411	88	468	666	7
como	62	87	87	102	468	666	7
consecuencia	91	87	149	102	468	666	7
que	153	87	169	102	468	666	7
en	173	87	183	102	468	666	7
la	187	87	195	102	468	666	7
interacción	198	87	247	102	468	666	7
entre	251	87	273	102	468	666	7
maestro	277	87	312	102	468	666	7
y	315	87	321	102	468	666	7
alumnos	325	87	362	102	468	666	7
se	366	87	375	102	468	666	7
hablara	379	87	411	102	468	666	7
exclusivamente	62	101	131	116	468	666	7
en	134	101	144	116	468	666	7
español.	147	101	183	116	468	666	7
El	79	115	89	130	468	666	7
pueblo	93	115	123	130	468	666	7
de	126	115	137	130	468	666	7
San	140	115	157	130	468	666	7
Isidro	160	115	186	130	468	666	7
está	189	115	206	130	468	666	7
enclavado	210	115	255	130	468	666	7
en	258	115	268	130	468	666	7
la	272	115	280	130	468	666	7
sierra,	283	115	311	130	468	666	7
a	314	115	319	130	468	666	7
la	323	115	330	130	468	666	7
vera	334	115	353	130	468	666	7
de	356	115	367	130	468	666	7
un	370	115	381	130	468	666	7
río	385	115	397	130	468	666	7
de	401	115	411	130	468	666	7
difícil	62	129	89	144	468	666	7
acceso.	92	129	124	144	468	666	7
Se	127	129	138	144	468	666	7
encontraba	141	129	189	144	468	666	7
a	193	129	197	144	468	666	7
una	201	129	216	144	468	666	7
hora	220	129	239	144	468	666	7
de	242	129	253	144	468	666	7
distancia	256	129	295	144	468	666	7
de	298	129	308	144	468	666	7
la	312	129	320	144	468	666	7
cabecera	323	129	361	144	468	666	7
municipal.	364	129	411	144	468	666	7
Los	62	143	79	158	468	666	7
habitantes	81	143	126	158	468	666	7
de	128	143	139	158	468	666	7
la	141	143	149	158	468	666	7
localidad	152	143	192	158	468	666	7
solo	194	143	213	158	468	666	7
tenían	215	143	242	158	468	666	7
una	244	143	260	158	468	666	7
camioneta	263	143	308	158	468	666	7
de	310	143	321	158	468	666	7
transporte	323	143	367	158	468	666	7
que	370	143	385	158	468	666	7
hacía	388	143	411	158	468	666	7
dos	62	157	78	172	468	666	7
viajes	80	157	105	172	468	666	7
al	107	157	115	172	468	666	7
día	117	157	130	172	468	666	7
y	132	157	138	172	468	666	7
no	140	157	151	172	468	666	7
contaban,	153	157	195	172	468	666	7
en	197	157	207	172	468	666	7
ese	209	157	223	172	468	666	7
tiempo,	225	157	258	172	468	666	7
con	260	157	276	172	468	666	7
medios	278	157	309	172	468	666	7
de	311	157	322	172	468	666	7
comunicación	324	157	385	172	468	666	7
como	387	157	411	172	468	666	7
televisión,	62	171	108	186	468	666	7
radio	111	171	133	186	468	666	7
y	136	171	141	186	468	666	7
teléfono.	144	171	183	186	468	666	7
Arroyo	79	185	111	200	468	666	7
de	114	185	124	200	468	666	7
Banco	127	185	155	200	468	666	7
tenía	158	185	179	200	468	666	7
una	182	185	198	200	468	666	7
población	201	185	244	200	468	666	7
de	247	185	257	200	468	666	7
1307	260	185	282	200	468	666	7
habitantes	284	185	329	200	468	666	7
8	329	186	332	194	468	666	7
y	335	185	341	200	468	666	7
se	343	185	352	200	468	666	7
encontraba	355	185	403	200	468	666	7
a	406	185	411	200	468	666	7
media	62	199	89	214	468	666	7
hora	93	199	112	214	468	666	7
de	115	199	126	214	468	666	7
la	129	199	137	214	468	666	7
cabecera	140	199	179	214	468	666	7
municipal	182	199	226	214	468	666	7
por	230	199	244	214	468	666	7
el	247	199	255	214	468	666	7
mismo	259	199	289	214	468	666	7
camino	292	199	324	214	468	666	7
de	328	199	338	214	468	666	7
terracería.	341	199	386	214	468	666	7
Con-	389	199	411	214	468	666	7
taba	62	213	81	228	468	666	7
con	84	213	99	228	468	666	7
un	102	213	113	228	468	666	7
eficiente	116	213	154	228	468	666	7
sistema	157	213	190	228	468	666	7
de	193	213	203	228	468	666	7
transporte	206	213	250	228	468	666	7
hacia	253	213	276	228	468	666	7
la	279	213	287	228	468	666	7
cabecera.	290	213	331	228	468	666	7
Los	334	213	350	228	468	666	7
habitantes	353	213	398	228	468	666	7
de	401	213	411	228	468	666	7
esta	62	227	79	242	468	666	7
localidad	82	227	122	242	468	666	7
tenían	125	227	152	242	468	666	7
acceso	155	227	184	242	468	666	7
a	187	227	192	242	468	666	7
varios	194	227	221	242	468	666	7
medios	224	227	256	242	468	666	7
de	258	227	269	242	468	666	7
comunicación,	271	227	336	242	468	666	7
como	338	227	363	242	468	666	7
televisión,	366	227	411	242	468	666	7
radio	62	241	85	256	468	666	7
y	88	241	93	256	468	666	7
casetas	96	241	127	256	468	666	7
telefónicas.	130	241	181	256	468	666	7
En	184	241	196	256	468	666	7
este	199	241	216	256	468	666	7
pueblo	219	241	249	256	468	666	7
se	251	241	261	256	468	666	7
encontraba	263	241	312	256	468	666	7
el	315	241	323	256	468	666	7
centro	325	241	353	256	468	666	7
de	356	241	366	256	468	666	7
salud	369	241	392	256	468	666	7
que	395	241	411	256	468	666	7
atendía	62	255	94	270	468	666	7
a	97	255	102	270	468	666	7
todas	105	255	128	270	468	666	7
las	131	255	143	270	468	666	7
comunidades	146	255	204	270	468	666	7
que	206	255	222	270	468	666	7
se	225	255	234	270	468	666	7
ubicaban	237	255	277	270	468	666	7
en	280	255	290	270	468	666	7
esa	293	255	307	270	468	666	7
zona	310	255	330	270	468	666	7
de	333	255	343	270	468	666	7
la	346	255	354	270	468	666	7
sierra.	357	255	384	270	468	666	7
Tenía	387	255	411	270	468	666	7
escuelas	62	269	99	284	468	666	7
que	102	269	118	284	468	666	7
incluían	121	269	157	284	468	666	7
el	160	269	168	284	468	666	7
preescolar,	171	269	218	284	468	666	7
dos	222	269	237	284	468	666	7
primarias,	240	269	284	284	468	666	7
una	287	269	303	284	468	666	7
bilingüe	306	269	343	284	468	666	7
con	346	269	362	284	468	666	7
albergue	365	269	402	284	468	666	7
y	406	269	411	284	468	666	7
otra	62	283	79	298	468	666	7
rural,	82	283	105	298	468	666	7
una	107	283	123	298	468	666	7
telesecundaria	125	283	188	298	468	666	7
y	190	283	196	298	468	666	7
un	198	283	209	298	468	666	7
bachillerato.	211	283	266	298	468	666	7
Había	268	283	294	298	468	666	7
varios	296	283	323	298	468	666	7
comercios,	325	283	373	298	468	666	7
cantinas	375	283	411	298	468	666	7
y	62	297	68	312	468	666	7
pequeñas	70	297	111	312	468	666	7
taquerías.	114	297	156	312	468	666	7
Arroyo	158	297	190	312	468	666	7
de	192	297	202	312	468	666	7
Banco	205	297	233	312	468	666	7
era	235	297	249	312	468	666	7
el	251	297	259	312	468	666	7
pueblo	262	297	291	312	468	666	7
intermedio	294	297	342	312	468	666	7
entre	344	297	366	312	468	666	7
las	368	297	381	312	468	666	7
comu-	383	297	411	312	468	666	7
nidades	62	311	96	326	468	666	7
de	99	311	109	326	468	666	7
la	112	311	120	326	468	666	7
sierra	123	311	148	326	468	666	7
y	151	311	156	326	468	666	7
la	159	311	167	326	468	666	7
cabecera	170	311	209	326	468	666	7
municipal,	212	311	259	326	468	666	7
de	262	311	272	326	468	666	7
tal	275	311	286	326	468	666	7
forma	289	311	315	326	468	666	7
que	318	311	334	326	468	666	7
los	337	311	350	326	468	666	7
habitantes	353	311	398	326	468	666	7
de	401	311	411	326	468	666	7
las	62	325	75	340	468	666	7
seis	78	325	94	340	468	666	7
comunidades	98	325	156	340	468	666	7
localizadas	159	325	208	340	468	666	7
en	211	325	222	340	468	666	7
esta	225	325	242	340	468	666	7
sierra	246	325	270	340	468	666	7
cruzaban	274	325	313	340	468	666	7
por	317	325	331	340	468	666	7
Arroyo	334	325	366	340	468	666	7
de	369	325	380	340	468	666	7
Banco	383	325	411	340	468	666	7
para	62	339	81	354	468	666	7
llegar	84	339	109	354	468	666	7
a	112	339	117	354	468	666	7
Valle	119	339	142	354	468	666	7
Nacional.	145	339	187	354	468	666	7
Tanto	79	353	105	368	468	666	7
en	109	353	120	368	468	666	7
San	124	353	141	368	468	666	7
Isidro	145	353	171	368	468	666	7
como	176	353	200	368	468	666	7
en	205	353	215	368	468	666	7
Arroyo	219	353	251	368	468	666	7
de	256	353	266	368	468	666	7
Banco	270	353	299	368	468	666	7
los	303	353	316	368	468	666	7
habitantes	321	353	366	368	468	666	7
hablaban	371	353	411	368	468	666	7
chinanteco	62	367	110	382	468	666	7
en	112	367	122	382	468	666	7
las	124	367	136	382	468	666	7
interacciones	138	367	196	382	468	666	7
familiares	198	367	242	382	468	666	7
y	244	367	250	382	468	666	7
comunitarias.	252	367	311	382	468	666	7
Las	313	367	329	382	468	666	7
familias	331	367	366	382	468	666	7
eran	368	367	387	382	468	666	7
cam-	389	367	411	382	468	666	7
pesinas	62	381	95	396	468	666	7
productoras	97	381	149	396	468	666	7
de	151	381	162	396	468	666	7
café	164	381	182	396	468	666	7
y	185	381	190	396	468	666	7
de	193	381	203	396	468	666	7
ciertos	205	381	235	396	468	666	7
alimentos	237	381	280	396	468	666	7
para	282	381	301	396	468	666	7
el	303	381	311	396	468	666	7
autoconsumo.	314	381	375	396	468	666	7
Las	378	381	393	396	468	666	7
dos	396	381	411	396	468	666	7
poblaciones	62	395	115	410	468	666	7
compartían	118	395	167	410	468	666	7
una	171	395	186	410	468	666	7
misma	189	395	219	410	468	666	7
forma	222	395	248	410	468	666	7
de	251	395	262	410	468	666	7
organización	265	395	321	410	468	666	7
política	324	395	357	410	468	666	7
y	360	395	366	410	468	666	7
formaban	369	395	411	410	468	666	7
parte	62	409	84	424	468	666	7
de	87	409	97	424	468	666	7
un	100	409	111	424	468	666	7
mismo	114	409	144	424	468	666	7
municipio.	147	409	194	424	468	666	7
La	79	423	91	438	468	666	7
cotidianidad	95	423	149	438	468	666	7
de	152	423	163	438	468	666	7
los	166	423	179	438	468	666	7
niños	183	423	207	438	468	666	7
de	210	423	221	438	468	666	7
San	224	423	241	438	468	666	7
Isidro	244	423	270	438	468	666	7
se	273	423	283	438	468	666	7
construía	286	423	326	438	468	666	7
casi	330	423	347	438	468	666	7
totalmente	351	423	397	438	468	666	7
en	401	423	411	438	468	666	7
chinanteco.	62	437	113	452	468	666	7
La	116	437	128	452	468	666	7
relación	131	437	167	452	468	666	7
de	170	437	180	452	468	666	7
los	184	437	197	452	468	666	7
niños	200	437	224	452	468	666	7
con	227	437	243	452	468	666	7
el	246	437	254	452	468	666	7
español	258	437	291	452	468	666	7
se	295	437	304	452	468	666	7
construía	307	437	348	452	468	666	7
en	351	437	361	452	468	666	7
espacios	365	437	402	452	468	666	7
y	406	437	411	452	468	666	7
tiempos	62	451	97	466	468	666	7
delimitados.	101	451	155	466	468	666	7
La	158	451	170	466	468	666	7
escuela	173	451	206	466	468	666	7
y	209	451	214	466	468	666	7
la	218	451	226	466	468	666	7
iglesia	229	451	258	466	468	666	7
eran	261	451	280	466	468	666	7
los	284	451	297	466	468	666	7
espacios	300	451	337	466	468	666	7
donde	341	451	368	466	468	666	7
los	371	451	384	466	468	666	7
niños	387	451	411	466	468	666	7
interactuaban	62	465	122	480	468	666	7
cotidianamente	126	465	193	480	468	666	7
con	197	465	213	480	468	666	7
el	217	465	225	480	468	666	7
español;	229	465	266	480	468	666	7
asistían	270	465	303	480	468	666	7
a	307	465	312	480	468	666	7
la	316	465	324	480	468	666	7
escuela	328	465	360	480	468	666	7
de	364	465	375	480	468	666	7
lunes	379	465	402	480	468	666	7
a	406	465	411	480	468	666	7
viernes	62	479	94	494	468	666	7
9	94	480	97	488	468	666	7
y	100	479	106	494	468	666	7
a	109	479	114	494	468	666	7
la	117	479	125	494	468	666	7
iglesia	128	479	157	494	468	666	7
los	160	479	172	494	468	666	7
días	175	479	193	494	468	666	7
sábados.	196	479	234	494	468	666	7
A	236	479	244	494	468	666	7
diferencia	247	479	291	494	468	666	7
de	294	479	304	494	468	666	7
los	307	479	320	494	468	666	7
niños	323	479	347	494	468	666	7
de	350	479	360	494	468	666	7
San	363	479	380	494	468	666	7
Isidro,	383	479	411	494	468	666	7
8	62	518	65	525	468	666	7
9	62	527	65	535	468	666	7
Censo	79	517	102	529	468	666	7
de	104	517	113	529	468	666	7
población	115	517	150	529	468	666	7
de	153	517	161	529	468	666	7
la	163	517	170	529	468	666	7
Unidad	172	517	199	529	468	666	7
Médica	201	517	228	529	468	666	7
Rural	230	517	250	529	468	666	7
de	252	517	261	529	468	666	7
Arroyo	263	517	289	529	468	666	7
de	291	517	299	529	468	666	7
Banco.	302	517	327	529	468	666	7
La	79	527	89	539	468	666	7
asistencia	91	527	126	539	468	666	7
escolar	128	527	153	539	468	666	7
y	155	527	160	539	468	666	7
el	161	527	168	539	468	666	7
horario	170	527	196	539	468	666	7
dependían	198	527	235	539	468	666	7
de	237	527	245	539	468	666	7
las	247	527	257	539	468	666	7
actividades	259	527	299	539	468	666	7
del	301	527	312	539	468	666	7
maestro.	314	527	345	539	468	666	7
Al	346	527	355	539	468	666	7
ser	357	527	368	539	468	666	7
una	370	527	383	539	468	666	7
escuela	385	527	411	539	468	666	7
multigrado	79	538	119	550	468	666	7
unitaria,	121	538	151	550	468	666	7
el	153	538	160	550	468	666	7
maestro	162	538	190	550	468	666	7
también	193	538	222	550	468	666	7
fungía	224	538	247	550	468	666	7
como	249	538	269	550	468	666	7
director	272	538	300	550	468	666	7
del	302	538	313	550	468	666	7
centro	315	538	338	550	468	666	7
escolar,	340	538	367	550	468	666	7
por	369	538	381	550	468	666	7
lo	384	538	391	550	468	666	7
tanto	393	538	411	550	468	666	7
tenía	79	548	97	561	468	666	7
que	98	548	111	561	468	666	7
asistir	113	548	134	561	468	666	7
y	135	548	140	561	468	666	7
realizar	141	548	168	561	468	666	7
las	169	548	179	561	468	666	7
tareas	181	548	202	561	468	666	7
administrativas	203	548	257	561	468	666	7
que	259	548	272	561	468	666	7
competen	273	548	308	561	468	666	7
a	309	548	313	561	468	666	7
cualquier	315	548	348	561	468	666	7
director.	349	548	379	561	468	666	7
También	380	548	411	561	468	666	7
debía	79	559	99	571	468	666	7
asistir	101	559	122	571	468	666	7
a	124	559	128	571	468	666	7
los	130	559	141	571	468	666	7
eventos	143	559	170	571	468	666	7
promovidos	172	559	215	571	468	666	7
por	217	559	229	571	468	666	7
el	231	559	238	571	468	666	7
sindicato	240	559	272	571	468	666	7
y	274	559	279	571	468	666	7
resolver	281	559	310	571	468	666	7
los	312	559	323	571	468	666	7
trámites	325	559	354	571	468	666	7
administrativos	356	559	411	571	468	666	7
del	79	570	90	582	468	666	7
programa	92	570	126	582	468	666	7
«Oportunidades»,	128	570	192	582	468	666	7
programa	194	570	228	582	468	666	7
asistencial	230	570	267	582	468	666	7
de	269	570	278	582	468	666	7
becas	279	570	299	582	468	666	7
a	301	570	305	582	468	666	7
familias	307	570	335	582	468	666	7
de	337	570	346	582	468	666	7
niños	347	570	367	582	468	666	7
en	368	570	377	582	468	666	7
situación	379	570	411	582	468	666	7
de	79	580	88	592	468	666	7
pobreza.	90	580	121	592	468	666	7
99	401	608	411	622	468	666	7
VALERIA	57	33	87	45	468	666	8
REBOLLEDO	88	33	133	45	468	666	8
/	135	33	137	45	468	666	8
Los	139	33	151	45	468	666	8
silencios	153	33	181	45	468	666	8
de	183	33	191	45	468	666	8
niños	193	33	210	45	468	666	8
hablantes	212	33	244	45	468	666	8
de	246	33	254	45	468	666	8
chinanteco	256	33	291	45	468	666	8
en	293	33	301	45	468	666	8
diversas	303	33	331	45	468	666	8
situaciones	333	33	369	45	468	666	8
escolares	371	33	402	45	468	666	8
los	57	73	70	88	468	666	8
niños	73	73	96	88	468	666	8
de	100	73	110	88	468	666	8
Arroyo	112	73	144	88	468	666	8
de	147	73	158	88	468	666	8
Banco	161	73	189	88	468	666	8
tenían	192	73	219	88	468	666	8
la	222	73	230	88	468	666	8
posibilidad	233	73	282	88	468	666	8
de	285	73	295	88	468	666	8
continuar	298	73	340	88	468	666	8
escuchando	343	73	394	88	468	666	8
el	397	73	405	88	468	666	8
español	57	87	90	102	468	666	8
en	93	87	104	102	468	666	8
sus	106	87	120	102	468	666	8
casas	123	87	147	102	468	666	8
a	149	87	154	102	468	666	8
través	157	87	183	102	468	666	8
de	186	87	197	102	468	666	8
la	200	87	208	102	468	666	8
televisión	210	87	253	102	468	666	8
y	256	87	262	102	468	666	8
la	264	87	272	102	468	666	8
radio,	275	87	301	102	468	666	8
aun	303	87	319	102	468	666	8
cuando	322	87	354	102	468	666	8
en	357	87	367	102	468	666	8
las	370	87	382	102	468	666	8
inte-	385	87	405	102	468	666	8
racciones	57	101	98	116	468	666	8
familiares	101	101	145	116	468	666	8
y	148	101	153	116	468	666	8
comunitarias	156	101	213	116	468	666	8
predominaba	216	101	273	116	468	666	8
el	276	101	284	116	468	666	8
chinanteco.	286	101	337	116	468	666	8
Uno	74	115	93	130	468	666	8
de	96	115	106	130	468	666	8
los	109	115	122	130	468	666	8
problemas	125	115	171	130	468	666	8
que	173	115	189	130	468	666	8
planteaban	192	115	240	130	468	666	8
los	243	115	256	130	468	666	8
maestros	259	115	298	130	468	666	8
bilingües	301	115	341	130	468	666	8
de	344	115	354	130	468	666	8
la	357	115	365	130	468	666	8
zona	368	115	389	130	468	666	8
era	392	115	405	130	468	666	8
que	57	129	73	144	468	666	8
los	75	129	88	144	468	666	8
niños	90	129	114	144	468	666	8
indígenas	117	129	159	144	468	666	8
eran	161	129	180	144	468	666	8
«poco	182	129	209	144	468	666	8
participativos,	212	129	274	144	468	666	8
callados	277	129	313	144	468	666	8
y	315	129	321	144	468	666	8
tímidos».	323	129	364	144	468	666	8
La	367	129	379	144	468	666	8
razón	381	129	405	144	468	666	8
que	57	143	73	158	468	666	8
ellos	75	143	96	158	468	666	8
daban	98	143	124	158	468	666	8
a	126	143	131	158	468	666	8
esta	133	143	150	158	468	666	8
poca	153	143	173	158	468	666	8
participación	176	143	233	158	468	666	8
era	235	143	249	158	468	666	8
que	251	143	267	158	468	666	8
se	269	143	278	158	468	666	8
trataba	280	143	310	158	468	666	8
de	313	143	323	158	468	666	8
niños	325	143	349	158	468	666	8
hablantes	351	143	393	158	468	666	8
de	395	143	405	158	468	666	8
la	57	157	65	172	468	666	8
lengua	67	157	97	172	468	666	8
chinanteca	99	157	146	172	468	666	8
y	149	157	154	172	468	666	8
que	157	157	173	172	468	666	8
no	175	157	186	172	468	666	8
sabían	189	157	217	172	468	666	8
hablar	219	157	247	172	468	666	8
español;	249	157	286	172	468	666	8
como	289	157	313	172	468	666	8
consecuencia	315	157	374	172	468	666	8
decían	377	157	405	172	468	666	8
que	57	171	73	186	468	666	8
no	75	171	86	186	468	666	8
comprendían	89	171	146	186	468	666	8
los	149	171	161	186	468	666	8
contenidos	164	171	212	186	468	666	8
del	214	171	228	186	468	666	8
libro	230	171	251	186	468	666	8
de	254	171	264	186	468	666	8
texto	266	171	288	186	468	666	8
con	291	171	307	186	468	666	8
el	309	171	317	186	468	666	8
que	320	171	336	186	468	666	8
trabajaban,	338	171	387	186	468	666	8
que	389	171	405	186	468	666	8
estaba	57	185	84	200	468	666	8
escrito	87	185	116	200	468	666	8
en	119	185	130	200	468	666	8
español.	133	185	169	200	468	666	8
«Lo	172	185	190	200	468	666	8
que	193	185	209	200	468	666	8
pasa	211	185	231	200	468	666	8
aquí	234	185	253	200	468	666	8
es	256	185	265	200	468	666	8
que	268	185	284	200	468	666	8
los	287	185	300	200	468	666	8
niños	302	185	326	200	468	666	8
pueden	329	185	361	200	468	666	8
escribir	364	185	397	200	468	666	8
y	400	185	405	200	468	666	8
leer	57	199	73	214	468	666	8
pero	77	199	96	214	468	666	8
no	100	199	111	214	468	666	8
entienden	114	199	157	214	468	666	8
lo	161	199	169	214	468	666	8
que	173	199	189	214	468	666	8
están	192	199	215	214	468	666	8
leyendo	218	199	253	214	468	666	8
y	257	199	262	214	468	666	8
escribiendo	266	199	317	214	468	666	8
porque	320	199	351	214	468	666	8
solo	354	199	373	214	468	666	8
hablan	376	199	405	214	468	666	8
dialecto	57	213	92	228	468	666	8
y	94	213	99	228	468	666	8
no	102	213	113	228	468	666	8
entienden	115	213	158	228	468	666	8
el	160	213	168	228	468	666	8
español»	171	213	210	228	468	666	8
(entrevista	212	213	259	228	468	666	8
con	261	213	277	228	468	666	8
maestro	280	213	314	228	468	666	8
de	317	213	327	228	468	666	8
sexto	330	213	353	228	468	666	8
de	355	213	366	228	468	666	8
primaria	368	213	405	228	468	666	8
Arroyo	57	227	88	242	468	666	8
de	91	227	102	242	468	666	8
Banco).	104	227	139	242	468	666	8
A	74	241	82	256	468	666	8
partir	84	241	108	256	468	666	8
de	112	241	122	256	468	666	8
mis	125	241	141	256	468	666	8
observaciones	145	241	207	256	468	666	8
en	210	241	221	256	468	666	8
aulas	224	241	247	256	468	666	8
de	250	241	260	256	468	666	8
la	264	241	272	256	468	666	8
Escuela	275	241	309	256	468	666	8
Primaria	313	241	350	256	468	666	8
Bilingüe	354	241	392	256	468	666	8
de	395	241	405	256	468	666	8
San	57	255	73	270	468	666	8
Isidro,	76	255	104	270	468	666	8
y	107	255	112	270	468	666	8
en	114	255	125	270	468	666	8
contrapunto	127	255	180	270	468	666	8
con	182	255	198	270	468	666	8
las	201	255	213	270	468	666	8
observaciones	215	255	278	270	468	666	8
realizadas	280	255	324	270	468	666	8
en	327	255	337	270	468	666	8
la	339	255	347	270	468	666	8
primaria	350	255	387	270	468	666	8
con	389	255	405	270	468	666	8
albergue	57	269	94	284	468	666	8
de	97	269	107	284	468	666	8
Arroyo	109	269	141	284	468	666	8
de	144	269	154	284	468	666	8
Banco,	157	269	187	284	468	666	8
pude	190	269	211	284	468	666	8
dar	214	269	228	284	468	666	8
cuenta	231	269	259	284	468	666	8
de	262	269	272	284	468	666	8
que	275	269	291	284	468	666	8
los	293	269	306	284	468	666	8
niños	309	269	332	284	468	666	8
chinantecos	335	269	387	284	468	666	8
que	389	269	405	284	468	666	8
asistían	57	283	90	298	468	666	8
a	93	283	97	298	468	666	8
ambas	100	283	129	298	468	666	8
escuelas	131	283	168	298	468	666	8
participaban	171	283	225	298	468	666	8
en	228	283	239	298	468	666	8
clase	242	283	264	298	468	666	8
y	267	283	272	298	468	666	8
hacían	275	283	304	298	468	666	8
uso	307	283	322	298	468	666	8
de	325	283	335	298	468	666	8
su	338	283	348	298	468	666	8
voz	351	283	367	298	468	666	8
y	370	283	375	298	468	666	8
de	378	283	388	298	468	666	8
sus	391	283	405	298	468	666	8
conocimientos	57	297	121	312	468	666	8
de	124	297	135	312	468	666	8
manera	138	297	171	312	468	666	8
similar.	174	297	207	312	468	666	8
No	211	297	224	312	468	666	8
obstante,	228	297	267	312	468	666	8
identifiqué	271	297	318	312	468	666	8
una	322	297	338	312	468	666	8
diferencia	341	297	385	312	468	666	8
sig-	389	297	405	312	468	666	8
nificativa	57	311	98	326	468	666	8
con	101	311	117	326	468	666	8
aquellos	120	311	157	326	468	666	8
niños	160	311	184	326	468	666	8
que	187	311	203	326	468	666	8
provenían	206	311	250	326	468	666	8
de	253	311	263	326	468	666	8
San	266	311	283	326	468	666	8
Isidro	286	311	311	326	468	666	8
y	314	311	320	326	468	666	8
otras	323	311	344	326	468	666	8
comunidades	347	311	405	326	468	666	8
chinantecas	57	325	108	340	468	666	8
y	111	325	116	340	468	666	8
que	119	325	135	340	468	666	8
asistían	137	325	170	340	468	666	8
a	173	325	178	340	468	666	8
la	180	325	188	340	468	666	8
escuela	191	325	223	340	468	666	8
de	226	325	236	340	468	666	8
Arroyo	238	325	270	340	468	666	8
de	273	325	283	340	468	666	8
Banco,	286	325	316	340	468	666	8
en	319	325	329	340	468	666	8
cuyo	332	325	353	340	468	666	8
albergue	356	325	394	340	468	666	8
se	396	325	405	340	468	666	8
quedaban	57	339	99	354	468	666	8
durante	101	339	134	354	468	666	8
los	137	339	150	354	468	666	8
días	152	339	170	354	468	666	8
de	172	339	183	354	468	666	8
la	185	339	193	354	468	666	8
semana.	196	339	231	354	468	666	8
En	234	339	246	354	468	666	8
San	249	339	265	354	468	666	8
Isidro	268	339	293	354	468	666	8
los	296	339	309	354	468	666	8
alumnos	311	339	349	354	468	666	8
participaban	351	339	405	354	468	666	8
en	57	353	67	368	468	666	8
clase,	70	353	94	368	468	666	8
respondían	97	353	145	368	468	666	8
y	147	353	153	368	468	666	8
hablaban	155	353	195	368	468	666	8
en	198	353	208	368	468	666	8
chinanteco	210	353	258	368	468	666	8
en	261	353	271	368	468	666	8
sus	273	353	287	368	468	666	8
interacciones	290	353	348	368	468	666	8
con	350	353	366	368	468	666	8
el	369	353	377	368	468	666	8
maes-	379	353	405	368	468	666	8
tro,	57	367	72	382	468	666	8
tenían	75	367	102	382	468	666	8
la	105	367	113	382	468	666	8
posibilidad	116	367	165	382	468	666	8
de	168	367	178	382	468	666	8
dar	181	367	195	382	468	666	8
sus	198	367	212	382	468	666	8
respuestas	215	367	261	382	468	666	8
en	264	367	274	382	468	666	8
su	277	367	287	382	468	666	8
propia	290	367	318	382	468	666	8
lengua	321	367	350	382	468	666	8
y	353	367	359	382	468	666	8
estas	362	367	383	382	468	666	8
eran	386	367	405	382	468	666	8
retomadas	57	381	102	396	468	666	8
por	105	381	119	396	468	666	8
el	122	381	130	396	468	666	8
maestro	133	381	167	396	468	666	8
durante	170	381	203	396	468	666	8
el	206	381	214	396	468	666	8
desarrollo	217	381	260	396	468	666	8
de	263	381	274	396	468	666	8
las	276	381	289	396	468	666	8
actividades.	291	381	343	396	468	666	8
En	346	381	358	396	468	666	8
Arroyo	360	381	392	396	468	666	8
de	395	381	405	396	468	666	8
Banco	57	395	85	410	468	666	8
los	87	395	99	410	468	666	8
niños	101	395	125	410	468	666	8
originarios	127	395	174	410	468	666	8
del	176	395	189	410	468	666	8
pueblo	191	395	221	410	468	666	8
también	223	395	258	410	468	666	8
tenían	260	395	287	410	468	666	8
la	289	395	297	410	468	666	8
posibilidad	299	395	347	410	468	666	8
de	349	395	360	410	468	666	8
participar,	362	395	406	410	468	666	8
porque	57	409	87	424	468	666	8
hablaban	89	409	127	424	468	666	8
más	129	409	147	424	468	666	8
español	149	409	182	424	468	666	8
y	183	409	189	424	468	666	8
podían	191	409	220	424	468	666	8
interactuar	222	409	268	424	468	666	8
con	270	409	285	424	468	666	8
el	287	409	295	424	468	666	8
maestro	297	409	331	424	468	666	8
hispanohablante.	333	409	406	424	468	666	8
En	57	423	69	438	468	666	8
San	72	423	88	438	468	666	8
Isidro	91	423	117	438	468	666	8
el	120	423	128	438	468	666	8
maestro	131	423	166	438	468	666	8
entendía	169	423	206	438	468	666	8
la	209	423	217	438	468	666	8
lengua	220	423	249	438	468	666	8
de	252	423	262	438	468	666	8
los	265	423	278	438	468	666	8
niños	281	423	305	438	468	666	8
y	308	423	313	438	468	666	8
en	316	423	327	438	468	666	8
Arroyo	329	423	361	438	468	666	8
de	364	423	374	438	468	666	8
Banco	377	423	405	438	468	666	8
los	57	437	70	452	468	666	8
niños	72	437	95	452	468	666	8
entendían	97	437	140	452	468	666	8
la	142	437	150	452	468	666	8
lengua	152	437	182	452	468	666	8
del	184	437	197	452	468	666	8
maestro,	199	437	237	452	468	666	8
creando	239	437	274	452	468	666	8
posibilidades	276	437	334	452	468	666	8
de	336	437	346	452	468	666	8
participación	348	437	405	452	468	666	8
en	57	451	67	466	468	666	8
cada	69	451	89	466	468	666	8
uno	92	451	108	466	468	666	8
de	110	451	121	466	468	666	8
los	123	451	136	466	468	666	8
espacios.	138	451	178	466	468	666	8
Por	180	451	195	466	468	666	8
su	198	451	207	466	468	666	8
parte,	210	451	234	466	468	666	8
los	237	451	249	466	468	666	8
niños	252	451	275	466	468	666	8
que	278	451	294	466	468	666	8
venían	296	451	325	466	468	666	8
de	327	451	338	466	468	666	8
otros	340	451	362	466	468	666	8
pueblos	364	451	398	466	468	666	8
a	400	451	405	466	468	666	8
Arroyo	57	465	88	480	468	666	8
de	91	465	101	480	468	666	8
Banco	104	465	132	480	468	666	8
participaban	135	465	189	480	468	666	8
menos	192	465	220	480	468	666	8
en	223	465	233	480	468	666	8
clase	236	465	258	480	468	666	8
al	260	465	268	480	468	666	8
no	271	465	282	480	468	666	8
poder	284	465	309	480	468	666	8
hablar	312	465	339	480	468	666	8
en	342	465	352	480	468	666	8
chinanteco,	355	465	405	480	468	666	8
porque	57	479	87	494	468	666	8
el	90	479	98	494	468	666	8
maestro	100	479	135	494	468	666	8
no	137	479	148	494	468	666	8
los	151	479	163	494	468	666	8
entendía;	166	479	206	494	468	666	8
no	208	479	219	494	468	666	8
había	222	479	246	494	468	666	8
las	248	479	260	494	468	666	8
condiciones	263	479	315	494	468	666	8
para	318	479	336	494	468	666	8
la	339	479	347	494	468	666	8
construcción	349	479	405	494	468	666	8
de	57	493	67	508	468	666	8
situaciones	70	493	119	508	468	666	8
que	121	493	137	508	468	666	8
posibilitaran	140	493	195	508	468	666	8
la	198	493	206	508	468	666	8
participación.	209	493	269	508	468	666	8
Con	74	507	92	522	468	666	8
estas	95	507	116	522	468	666	8
similitudes	119	507	167	522	468	666	8
y	170	507	176	522	468	666	8
diferencias	178	507	227	522	468	666	8
observadas	230	507	278	522	468	666	8
entre	281	507	303	522	468	666	8
los	306	507	319	522	468	666	8
niños	322	507	346	522	468	666	8
de	348	507	359	522	468	666	8
un	362	507	373	522	468	666	8
pueblo	375	507	405	522	468	666	8
y	57	521	62	536	468	666	8
otro,	65	521	85	536	468	666	8
la	88	521	96	536	468	666	8
aparente	98	521	136	536	468	666	8
«no	138	521	155	536	468	666	8
participación»	157	521	220	536	468	666	8
de	223	521	233	536	468	666	8
los	236	521	249	536	468	666	8
niños	251	521	275	536	468	666	8
de	278	521	288	536	468	666	8
San	291	521	307	536	468	666	8
Isidro	310	521	335	536	468	666	8
no	338	521	349	536	468	666	8
se	351	521	361	536	468	666	8
explicaba	363	521	405	536	468	666	8
porque	57	535	87	550	468	666	8
eran	89	535	108	550	468	666	8
«indígenas»,	111	535	167	550	468	666	8
como	169	535	193	550	468	666	8
suponían	195	535	235	550	468	666	8
algunos	237	535	272	550	468	666	8
maestros,	274	535	316	550	468	666	8
pues	318	535	338	550	468	666	8
todos	340	535	364	550	468	666	8
los	366	535	379	550	468	666	8
niños	381	535	405	550	468	666	8
eran	57	549	76	564	468	666	8
nativos	80	549	112	564	468	666	8
de	116	549	126	564	468	666	8
la	131	549	139	564	468	666	8
región	143	549	171	564	468	666	8
y	175	549	181	564	468	666	8
compartían	185	549	235	564	468	666	8
varias	239	549	265	564	468	666	8
características	269	549	332	564	468	666	8
socioculturales.	336	549	405	564	468	666	8
Tampoco	57	563	97	578	468	666	8
tenía	100	563	122	578	468	666	8
que	124	563	140	578	468	666	8
ver	143	563	157	578	468	666	8
con	160	563	176	578	468	666	8
que	178	563	194	578	468	666	8
fueran	197	563	225	578	468	666	8
hablantes	228	563	269	578	468	666	8
del	272	563	286	578	468	666	8
chinanteco;	288	563	339	578	468	666	8
la	342	563	350	578	468	666	8
mayor	353	563	381	578	468	666	8
parte	383	563	405	578	468	666	8
de	57	577	67	592	468	666	8
los	69	577	82	592	468	666	8
niños	84	577	108	592	468	666	8
que	110	577	126	592	468	666	8
asistían	128	577	161	592	468	666	8
a	164	577	168	592	468	666	8
estas	171	577	192	592	468	666	8
dos	194	577	210	592	468	666	8
escuelas	212	577	248	592	468	666	8
eran	251	577	270	592	468	666	8
hablantes	272	577	313	592	468	666	8
del	315	577	329	592	468	666	8
chinanteco	331	577	379	592	468	666	8
como	381	577	405	592	468	666	8
100	57	608	72	622	468	666	8
ANTHROPOLOGICA/AÑO	266	32	360	44	468	666	9
XXXIII,	362	32	390	44	468	666	9
N°	392	32	401	44	468	666	9
35	403	32	411	44	468	666	9
primera	62	73	97	88	468	666	9
lengua.	100	73	132	88	468	666	9
Los	135	73	152	88	468	666	9
niños	155	73	179	88	468	666	9
de	182	73	192	88	468	666	9
San	195	73	212	88	468	666	9
Isidro,	215	73	243	88	468	666	9
aunque	247	73	278	88	468	666	9
tenían	282	73	308	88	468	666	9
menos	312	73	340	88	468	666	9
contacto	344	73	381	88	468	666	9
con	384	73	400	88	468	666	9
el	403	73	411	88	468	666	9
español,	62	87	99	102	468	666	9
participaban	102	87	156	102	468	666	9
en	159	87	169	102	468	666	9
su	172	87	182	102	468	666	9
escuela	185	87	217	102	468	666	9
de	220	87	231	102	468	666	9
manera	234	87	266	102	468	666	9
similar	269	87	300	102	468	666	9
a	303	87	308	102	468	666	9
los	311	87	323	102	468	666	9
niños	326	87	350	102	468	666	9
de	353	87	364	102	468	666	9
Arroyo	366	87	398	102	468	666	9
de	401	87	411	102	468	666	9
Banco.	62	101	93	116	468	666	9
De	97	101	110	116	468	666	9
manera	114	101	146	116	468	666	9
simultánea,	150	101	200	116	468	666	9
en	204	101	215	116	468	666	9
todas	219	101	242	116	468	666	9
las	246	101	258	116	468	666	9
aulas	262	101	284	116	468	666	9
observadas	288	101	337	116	468	666	9
se	341	101	350	116	468	666	9
escuchaba	354	101	399	116	468	666	9
el	403	101	411	116	468	666	9
constante	62	115	104	130	468	666	9
murmullo	107	115	150	130	468	666	9
de	153	115	163	130	468	666	9
los	166	115	179	130	468	666	9
niños	182	115	205	130	468	666	9
que	208	115	224	130	468	666	9
interactuaban	227	115	286	130	468	666	9
entre	289	115	311	130	468	666	9
ellos	313	115	334	130	468	666	9
en	337	115	347	130	468	666	9
chinanteco.	350	115	401	130	468	666	9
Silencios	63	149	122	163	468	666	9
entre	125	149	162	163	468	666	9
murmullos	165	149	238	163	468	666	9
en	242	149	257	163	468	666	9
San	260	149	283	163	468	666	9
Isidro	286	149	324	163	468	666	9
A	62	171	70	186	468	666	9
partir	72	171	96	186	468	666	9
de	99	171	109	186	468	666	9
las	112	171	124	186	468	666	9
notas	126	171	150	186	468	666	9
de	152	171	163	186	468	666	9
campo	165	171	195	186	468	666	9
y	197	171	203	186	468	666	9
las	205	171	217	186	468	666	9
transcripciones	220	171	287	186	468	666	9
de	289	171	300	186	468	666	9
las	302	171	314	186	468	666	9
clases	317	171	343	186	468	666	9
es	346	171	355	186	468	666	9
claro	358	171	380	186	468	666	9
que	382	171	398	186	468	666	9
en	401	171	411	186	468	666	9
ninguna	62	185	98	200	468	666	9
de	101	185	112	200	468	666	9
las	115	185	127	200	468	666	9
aulas	130	185	153	200	468	666	9
se	156	185	166	200	468	666	9
producía	169	185	207	200	468	666	9
un	211	185	222	200	468	666	9
«silencio»	225	185	270	200	468	666	9
entendido	274	185	317	200	468	666	9
como	320	185	345	200	468	666	9
la	348	185	356	200	468	666	9
ausencia	359	185	397	200	468	666	9
de	401	185	411	200	468	666	9
cualquier	62	199	103	214	468	666	9
sonido	107	199	136	214	468	666	9
emitido	140	199	173	214	468	666	9
por	177	199	192	214	468	666	9
cualquiera	195	199	241	214	468	666	9
de	245	199	255	214	468	666	9
las	258	199	271	214	468	666	9
personas	274	199	313	214	468	666	9
presentes	316	199	357	214	468	666	9
en	361	199	371	214	468	666	9
el	375	199	383	214	468	666	9
lugar.	386	199	411	214	468	666	9
Al	62	213	73	228	468	666	9
contrario,	76	213	119	228	468	666	9
lo	122	213	130	228	468	666	9
cotidiano	133	213	174	228	468	666	9
era	177	213	191	228	468	666	9
escuchar	194	213	232	228	468	666	9
muchas	235	213	269	228	468	666	9
voces	272	213	297	228	468	666	9
a	300	213	305	228	468	666	9
lo	308	213	317	228	468	666	9
largo	320	213	342	228	468	666	9
de	345	213	355	228	468	666	9
las	359	213	371	228	468	666	9
jornadas	374	213	411	228	468	666	9
escolares.	62	227	105	242	468	666	9
Se	109	227	120	242	468	666	9
podían	123	227	153	242	468	666	9
escuchar	156	227	194	242	468	666	9
voces	197	227	222	242	468	666	9
simultáneas,	225	227	280	242	468	666	9
voces	283	227	308	242	468	666	9
que	311	227	327	242	468	666	9
se	330	227	339	242	468	666	9
encimaban	343	227	390	242	468	666	9
o	393	227	399	242	468	666	9
se	402	227	411	242	468	666	9
encadenaban,	62	241	122	256	468	666	9
voces	126	241	151	256	468	666	9
que	154	241	170	256	468	666	9
se	174	241	183	256	468	666	9
turnaban,	187	241	228	256	468	666	9
voces	232	241	257	256	468	666	9
en	261	241	271	256	468	666	9
ambas	275	241	303	256	468	666	9
lenguas.	307	241	343	256	468	666	9
La	347	241	358	256	468	666	9
interacción	362	241	411	256	468	666	9
verbal	62	255	90	270	468	666	9
no	94	255	105	270	468	666	9
respondía	109	255	151	270	468	666	9
a	155	255	160	270	468	666	9
una	164	255	180	270	468	666	9
estructura	184	255	227	270	468	666	9
rígida	231	255	257	270	468	666	9
y	261	255	266	270	468	666	9
estable	270	255	301	270	468	666	9
de	305	255	315	270	468	666	9
participación.	319	255	379	270	468	666	9
Por	383	255	399	270	468	666	9
lo	402	255	411	270	468	666	9
tanto,	62	269	87	284	468	666	9
¿cómo	90	269	119	284	468	666	9
podríamos	122	269	169	284	468	666	9
identificar	171	269	216	284	468	666	9
dentro	219	269	247	284	468	666	9
de	250	269	260	284	468	666	9
este	263	269	280	284	468	666	9
continuo	283	269	322	284	468	666	9
uso	324	269	340	284	468	666	9
de	343	269	353	284	468	666	9
voces	356	269	381	284	468	666	9
lo	384	269	392	284	468	666	9
que	395	269	411	284	468	666	9
los	62	283	75	298	468	666	9
maestros	78	283	117	298	468	666	9
tomaban	120	283	158	298	468	666	9
como	161	283	186	298	468	666	9
silencio?	189	283	228	298	468	666	9
Parecía	231	283	263	298	468	666	9
que	266	283	282	298	468	666	9
los	285	283	298	298	468	666	9
maestros	301	283	340	298	468	666	9
tomaban	343	283	381	298	468	666	9
la	384	283	392	298	468	666	9
«no	395	283	411	298	468	666	9
respuesta»	62	297	109	312	468	666	9
a	112	297	117	312	468	666	9
ciertas	120	297	149	312	468	666	9
preguntas	152	297	195	312	468	666	9
que	198	297	214	312	468	666	9
hacían	218	297	246	312	468	666	9
a	250	297	255	312	468	666	9
sus	258	297	272	312	468	666	9
alumnos	275	297	313	312	468	666	9
como	316	297	340	312	468	666	9
señal	344	297	366	312	468	666	9
de	370	297	380	312	468	666	9
lo	383	297	392	312	468	666	9
que	395	297	411	312	468	666	9
asumían	62	311	99	326	468	666	9
como	103	311	128	326	468	666	9
«silencio».	132	311	180	326	468	666	9
Al	183	311	194	326	468	666	9
observar	199	311	237	326	468	666	9
con	241	311	257	326	468	666	9
detenimiento,	261	311	321	326	468	666	9
turno	325	311	349	326	468	666	9
por	353	311	367	326	468	666	9
turno	371	311	395	326	468	666	9
las	399	311	411	326	468	666	9
preguntas,	62	325	108	340	468	666	9
reacciones	110	325	156	340	468	666	9
y	158	325	164	340	468	666	9
respuestas	166	325	211	340	468	666	9
que	213	325	229	340	468	666	9
los	231	325	244	340	468	666	9
niños	246	325	269	340	468	666	9
tenían	271	325	298	340	468	666	9
frente	300	325	326	340	468	666	9
a	328	325	333	340	468	666	9
ciertas	335	325	364	340	468	666	9
preguntas,	366	325	411	340	468	666	9
pude	62	339	84	354	468	666	9
darme	87	339	114	354	468	666	9
cuenta	117	339	146	354	468	666	9
de	149	339	160	354	468	666	9
que	163	339	179	354	468	666	9
no	182	339	193	354	468	666	9
siempre	196	339	231	354	468	666	9
lo	234	339	243	354	468	666	9
que	246	339	262	354	468	666	9
se	265	339	274	354	468	666	9
interpretaba	277	339	330	354	468	666	9
como	333	339	357	354	468	666	9
silencio	360	339	394	354	468	666	9
era	398	339	411	354	468	666	9
porque	62	353	93	368	468	666	9
no	96	353	107	368	468	666	9
comprendieran	109	353	175	368	468	666	9
el	178	353	186	368	468	666	9
español.	189	353	225	368	468	666	9
En	79	367	92	382	468	666	9
este	94	367	111	382	468	666	9
trabajo	113	367	144	382	468	666	9
retomo	146	367	178	382	468	666	9
la	180	367	188	382	468	666	9
noción	190	367	220	382	468	666	9
de	223	367	233	382	468	666	9
voces	235	367	260	382	468	666	9
para	263	367	282	382	468	666	9
comprender	284	367	337	382	468	666	9
que	339	367	355	382	468	666	9
los	357	367	370	382	468	666	9
silencios	373	367	411	382	468	666	9
producidos	62	381	111	396	468	666	9
en	115	381	125	396	468	666	9
las	129	381	141	396	468	666	9
aulas	145	381	168	396	468	666	9
multilingües	172	381	227	396	468	666	9
no	230	381	241	396	468	666	9
son	245	381	261	396	468	666	9
respuestas	264	381	310	396	468	666	9
neutrales.	313	381	356	396	468	666	9
Al	359	381	370	396	468	666	9
expresar	374	381	411	396	468	666	9
un	62	395	73	410	468	666	9
silencio,	76	395	113	410	468	666	9
los	117	395	129	410	468	666	9
niños	133	395	156	410	468	666	9
hacen	160	395	185	410	468	666	9
evidente	188	395	226	410	468	666	9
su	229	395	239	410	468	666	9
posición	242	395	279	410	468	666	9
frente	282	395	308	410	468	666	9
al	311	395	319	410	468	666	9
otro.	322	395	342	410	468	666	9
Estos	346	395	369	410	468	666	9
silencios	372	395	411	410	468	666	9
adquieren	62	409	106	424	468	666	9
distintas	108	409	145	424	468	666	9
formas	148	409	178	424	468	666	9
a	181	409	186	424	468	666	9
partir	188	409	212	424	468	666	9
de	215	409	225	424	468	666	9
la	228	409	236	424	468	666	9
situación	238	409	278	424	468	666	9
en	281	409	291	424	468	666	9
que	294	409	310	424	468	666	9
se	312	409	321	424	468	666	9
presenten;	324	409	369	424	468	666	9
expresan	372	409	411	424	468	666	9
diferentes	62	423	106	438	468	666	9
sentidos	109	423	145	438	468	666	9
y	148	423	154	438	468	666	9
significados	157	423	210	438	468	666	9
que	214	423	230	438	468	666	9
están	233	423	255	438	468	666	9
estrechamente	259	423	322	438	468	666	9
relacionados	325	423	381	438	468	666	9
con	384	423	400	438	468	666	9
el	403	423	411	438	468	666	9
cómo,	62	437	90	452	468	666	9
dónde,	93	437	122	452	468	666	9
con	126	437	142	452	468	666	9
quién	145	437	169	452	468	666	9
y	173	437	178	452	468	666	9
sobre	181	437	205	452	468	666	9
qué	208	437	224	452	468	666	9
se	228	437	237	452	468	666	9
está	240	437	257	452	468	666	9
hablando.	260	437	304	452	468	666	9
El	307	437	317	452	468	666	9
silencio	320	437	354	452	468	666	9
de	357	437	368	452	468	666	9
los	371	437	384	452	468	666	9
niños	387	437	411	452	468	666	9
hablantes	62	451	104	466	468	666	9
del	106	451	119	466	468	666	9
chinanteco	121	451	169	466	468	666	9
no	171	451	182	466	468	666	9
es	184	451	193	466	468	666	9
una	195	451	211	466	468	666	9
característica	213	451	271	466	468	666	9
individual	273	451	317	466	468	666	9
o	319	451	325	466	468	666	9
cultural,	327	451	363	466	468	666	9
no	365	451	376	466	468	666	9
es	378	451	387	466	468	666	9
parte	389	451	411	466	468	666	9
de	62	465	73	480	468	666	9
su	75	465	85	480	468	666	9
esencia;	87	465	123	480	468	666	9
es	125	465	135	480	468	666	9
un	137	465	148	480	468	666	9
momento	150	465	192	480	468	666	9
en	194	465	205	480	468	666	9
un	207	465	218	480	468	666	9
proceso	221	465	255	480	468	666	9
social	258	465	283	480	468	666	9
que	286	465	302	480	468	666	9
se	304	465	313	480	468	666	9
construye	316	465	358	480	468	666	9
bajo	361	465	380	480	468	666	9
ciertas	382	465	411	480	468	666	9
condiciones,	62	479	118	494	468	666	9
en	121	479	131	494	468	666	9
situaciones	134	479	183	494	468	666	9
específicas.	186	479	237	494	468	666	9
Gabriela	241	479	278	494	468	666	9
Novaro	282	479	315	494	468	666	9
ha	318	479	328	494	468	666	9
señalado	331	479	370	494	468	666	9
cómo	373	479	397	494	468	666	9
en	401	479	411	494	468	666	9
ciertos	62	493	92	508	468	666	9
momentos	94	493	140	508	468	666	9
los	142	493	155	508	468	666	9
niños	157	493	181	508	468	666	9
no	183	493	194	508	468	666	9
son	196	493	211	508	468	666	9
silenciosos	213	493	261	508	468	666	9
sino	264	493	282	508	468	666	9
que	284	493	300	508	468	666	9
sus	302	493	316	508	468	666	9
voces	318	493	343	508	468	666	9
son	345	493	361	508	468	666	9
silenciadas	363	493	411	508	468	666	9
o	62	507	68	522	468	666	9
desoídas.	70	507	111	522	468	666	9
En	113	507	125	522	468	666	9
otros	128	507	150	522	468	666	9
momentos	152	507	198	522	468	666	9
los	200	507	213	522	468	666	9
silencios	215	507	254	522	468	666	9
pueden	256	507	288	522	468	666	9
ser	290	507	303	522	468	666	9
una	305	507	321	522	468	666	9
forma	323	507	350	522	468	666	9
de	352	507	362	522	468	666	9
resistencia	365	507	411	522	468	666	9
o	62	521	68	536	468	666	9
discurso	72	521	109	536	468	666	9
oculto,	113	521	143	536	468	666	9
es	147	521	156	536	468	666	9
decir,	160	521	185	536	468	666	9
una	189	521	204	536	468	666	9
forma	209	521	235	536	468	666	9
estratégica	239	521	286	536	468	666	9
contra-hegemónica	290	521	374	536	468	666	9
(Basso,	378	521	411	536	468	666	9
1979;	62	535	87	550	468	666	9
Scott,	92	535	117	550	468	666	9
2000).	121	535	150	550	468	666	9
El	154	535	164	550	468	666	9
silencio	168	535	202	550	468	666	9
también	207	535	242	550	468	666	9
puede	246	535	273	550	468	666	9
ser	277	535	290	550	468	666	9
una	294	535	310	550	468	666	9
táctica,	314	535	346	550	468	666	9
en	350	535	360	550	468	666	9
tanto	364	535	386	550	468	666	9
cada	391	535	411	550	468	666	9
sujeto	62	549	88	564	468	666	9
es	90	549	100	564	468	666	9
susceptible	102	549	150	564	468	666	9
de	152	549	163	564	468	666	9
participar	165	549	206	564	468	666	9
o	208	549	214	564	468	666	9
de	216	549	226	564	468	666	9
aislarse	228	549	261	564	468	666	9
en	263	549	273	564	468	666	9
el	275	549	283	564	468	666	9
transcurso	285	549	330	564	468	666	9
de	332	549	343	564	468	666	9
una	345	549	360	564	468	666	9
interacción	362	549	411	564	468	666	9
(De	62	563	79	578	468	666	9
Certeau,	81	563	118	578	468	666	9
2010).	121	563	149	578	468	666	9
Desde	152	563	180	578	468	666	9
luego	182	563	207	578	468	666	9
algunos	209	563	243	578	468	666	9
silencios	246	563	285	578	468	666	9
también	287	563	323	578	468	666	9
se	325	563	334	578	468	666	9
producen	337	563	378	578	468	666	9
porque	380	563	411	578	468	666	9
los	62	577	75	592	468	666	9
niños	78	577	102	592	468	666	9
tal	105	577	116	592	468	666	9
vez	118	577	134	592	468	666	9
no	136	577	147	592	468	666	9
saben	150	577	175	592	468	666	9
cómo	178	577	202	592	468	666	9
responder	205	577	248	592	468	666	9
o	251	577	257	592	468	666	9
cómo	259	577	284	592	468	666	9
interpretar	287	577	332	592	468	666	9
la	335	577	343	592	468	666	9
pregunta.	346	577	387	592	468	666	9
101	396	608	411	622	468	666	9
VALERIA	57	33	87	45	468	666	10
REBOLLEDO	88	33	133	45	468	666	10
/	135	33	137	45	468	666	10
Los	139	33	151	45	468	666	10
silencios	153	33	181	45	468	666	10
de	183	33	191	45	468	666	10
niños	193	33	210	45	468	666	10
hablantes	212	33	244	45	468	666	10
de	246	33	254	45	468	666	10
chinanteco	256	33	291	45	468	666	10
en	293	33	301	45	468	666	10
diversas	303	33	331	45	468	666	10
situaciones	333	33	369	45	468	666	10
escolares	371	33	402	45	468	666	10
En	74	73	86	88	468	666	10
las	89	73	102	88	468	666	10
escuelas	105	73	142	88	468	666	10
observadas	145	73	195	88	468	666	10
pude	198	73	220	88	468	666	10
identificar	223	73	269	88	468	666	10
cómo	272	73	297	88	468	666	10
se	300	73	309	88	468	666	10
generaban	312	73	358	88	468	666	10
diferentes	361	73	405	88	468	666	10
significados	57	87	111	102	468	666	10
en	113	87	124	102	468	666	10
los	127	87	140	102	468	666	10
momentos	142	87	189	102	468	666	10
y	191	87	197	102	468	666	10
situaciones	199	87	249	102	468	666	10
en	252	87	262	102	468	666	10
que	265	87	281	102	468	666	10
los	284	87	297	102	468	666	10
niños	299	87	324	102	468	666	10
o	326	87	332	102	468	666	10
el	334	87	342	102	468	666	10
maestro	345	87	380	102	468	666	10
deci-	383	87	405	102	468	666	10
dían	57	101	76	116	468	666	10
intervenir	78	101	122	116	468	666	10
en	124	101	134	116	468	666	10
español	137	101	171	116	468	666	10
o	173	101	178	116	468	666	10
en	181	101	191	116	468	666	10
chinanteco,	193	101	245	116	468	666	10
o	247	101	252	116	468	666	10
bien	255	101	274	116	468	666	10
en	276	101	286	116	468	666	10
qué	289	101	305	116	468	666	10
momento	307	101	349	116	468	666	10
se	351	101	360	116	468	666	10
quedaban	363	101	405	116	468	666	10
callados.	57	115	96	130	468	666	10
La	100	115	111	130	468	666	10
elección	115	115	152	130	468	666	10
puede	156	115	182	130	468	666	10
ser	186	115	199	130	468	666	10
interpretada	202	115	256	130	468	666	10
como	259	115	284	130	468	666	10
un	288	115	299	130	468	666	10
signo	302	115	327	130	468	666	10
deíctico	330	115	365	130	468	666	10
en	369	115	380	130	468	666	10
tanto	383	115	405	130	468	666	10
indica	57	129	84	144	468	666	10
la	88	129	96	144	468	666	10
posición	100	129	137	144	468	666	10
de	141	129	152	144	468	666	10
los	155	129	168	144	468	666	10
participantes	172	129	229	144	468	666	10
en	233	129	243	144	468	666	10
cada	247	129	268	144	468	666	10
situación;	271	129	315	144	468	666	10
como	319	129	343	144	468	666	10
dice	347	129	366	144	468	666	10
Jaffe,	369	129	394	144	468	666	10
la	397	129	405	144	468	666	10
elección	57	143	94	158	468	666	10
no	97	143	109	158	468	666	10
es	112	143	121	158	468	666	10
neutral,	125	143	159	158	468	666	10
el	162	143	170	158	468	666	10
uso	174	143	189	158	468	666	10
de	193	143	203	158	468	666	10
una	207	143	223	158	468	666	10
lengua	226	143	256	158	468	666	10
u	260	143	265	158	468	666	10
otra	269	143	286	158	468	666	10
muestra	290	143	325	158	468	666	10
desde	328	143	354	158	468	666	10
dónde	357	143	385	158	468	666	10
está	388	143	405	158	468	666	10
hablando	57	157	98	172	468	666	10
y	101	157	106	172	468	666	10
es	109	157	118	172	468	666	10
un	121	157	132	172	468	666	10
indicador	135	157	177	172	468	666	10
de	180	157	191	172	468	666	10
ambos:	194	157	226	172	468	666	10
tanto	229	157	251	172	468	666	10
del	254	157	268	172	468	666	10
que	271	157	287	172	468	666	10
hace	290	157	310	172	468	666	10
la	313	157	321	172	468	666	10
elección	324	157	361	172	468	666	10
de	364	157	375	172	468	666	10
hablar	378	157	405	172	468	666	10
en	57	171	67	186	468	666	10
una	69	171	85	186	468	666	10
lengua	88	171	117	186	468	666	10
como	120	171	144	186	468	666	10
de	147	171	157	186	468	666	10
su	159	171	169	186	468	666	10
relación	171	171	207	186	468	666	10
con	210	171	226	186	468	666	10
el	228	171	236	186	468	666	10
otro	238	171	256	186	468	666	10
a	258	171	263	186	468	666	10
quien	265	171	290	186	468	666	10
se	292	171	302	186	468	666	10
dirige,	304	171	333	186	468	666	10
relacionado	335	171	387	186	468	666	10
con	389	171	405	186	468	666	10
sobre	57	185	81	200	468	666	10
qué	83	185	99	200	468	666	10
están	101	185	124	200	468	666	10
hablando	126	185	167	200	468	666	10
y	169	185	175	200	468	666	10
en	177	185	187	200	468	666	10
qué	190	185	206	200	468	666	10
escenario	208	185	250	200	468	666	10
se	252	185	261	200	468	666	10
está	263	185	281	200	468	666	10
desarrollando	283	185	344	200	468	666	10
la	346	185	354	200	468	666	10
interacción	356	185	405	200	468	666	10
(Jaffe,	57	199	84	214	468	666	10
2009).	86	199	115	214	468	666	10
En	117	199	129	214	468	666	10
cada	131	199	151	214	468	666	10
aula	153	199	172	214	468	666	10
había	174	199	198	214	468	666	10
un	200	199	211	214	468	666	10
uso	213	199	228	214	468	666	10
de	230	199	241	214	468	666	10
las	243	199	255	214	468	666	10
lenguas	257	199	291	214	468	666	10
diferente	293	199	332	214	468	666	10
vinculado	334	199	377	214	468	666	10
con	380	199	395	214	468	666	10
el	398	199	405	214	468	666	10
contexto	57	213	95	228	468	666	10
sociocultural	97	213	155	228	468	666	10
de	158	213	168	228	468	666	10
los	170	213	183	228	468	666	10
niños	186	213	210	228	468	666	10
que	212	213	228	228	468	666	10
asistían	230	213	264	228	468	666	10
y	266	213	272	228	468	666	10
de	274	213	285	228	468	666	10
los	287	213	300	228	468	666	10
maestros	302	213	342	228	468	666	10
que	344	213	360	228	468	666	10
impartían	363	213	405	228	468	666	10
clase.	57	227	82	242	468	666	10
Además,	85	227	124	242	468	666	10
coexistían	128	227	173	242	468	666	10
variantes	177	227	218	242	468	666	10
del	222	227	235	242	468	666	10
chinanteco,	239	227	290	242	468	666	10
e	294	227	299	242	468	666	10
incluso	303	227	335	242	468	666	10
del	339	227	352	242	468	666	10
español;	356	227	394	242	468	666	10
el	397	227	405	242	468	666	10
español	57	241	91	256	468	666	10
escrito	93	241	123	256	468	666	10
en	126	241	136	256	468	666	10
los	139	241	152	256	468	666	10
libros	155	241	180	256	468	666	10
de	183	241	194	256	468	666	10
texto	196	241	219	256	468	666	10
y	221	241	227	256	468	666	10
leído	230	241	252	256	468	666	10
en	255	241	265	256	468	666	10
voz	268	241	284	256	468	666	10
alta	287	241	303	256	468	666	10
no	305	241	316	256	468	666	10
era	319	241	333	256	468	666	10
igual	335	241	358	256	468	666	10
al	361	241	369	256	468	666	10
español	371	241	405	256	468	666	10
hablado	57	255	92	270	468	666	10
por	96	255	111	270	468	666	10
el	115	255	123	270	468	666	10
maestro.	128	255	166	270	468	666	10
Esto	170	255	190	270	468	666	10
hacía	194	255	218	270	468	666	10
más	222	255	240	270	468	666	10
complejo	244	255	285	270	468	666	10
el	290	255	298	270	468	666	10
entorno	302	255	336	270	468	666	10
lingüístico	340	255	388	270	468	666	10
del	392	255	405	270	468	666	10
salón	57	269	80	284	468	666	10
de	83	269	94	284	468	666	10
clases.	96	269	126	284	468	666	10
Investigaciones	74	283	142	298	468	666	10
de	144	283	155	298	468	666	10
antropología	157	283	213	298	468	666	10
lingüística	215	283	261	298	468	666	10
han	263	283	279	298	468	666	10
mostrado	281	283	322	298	468	666	10
cómo	324	283	349	298	468	666	10
incluso	351	283	383	298	468	666	10
en	385	283	395	298	468	666	10
el	397	283	405	298	468	666	10
uso	57	297	72	312	468	666	10
de	74	297	85	312	468	666	10
una	87	297	103	312	468	666	10
misma	105	297	134	312	468	666	10
lengua	137	297	166	312	468	666	10
se	168	297	177	312	468	666	10
crean	180	297	203	312	468	666	10
distinciones	206	297	258	312	468	666	10
sociales	260	297	295	312	468	666	10
(Duranti,	298	297	338	312	468	666	10
2000).	340	297	368	312	468	666	10
Retomo	371	297	405	312	468	666	10
este	57	311	74	326	468	666	10
planteamiento	77	311	139	326	468	666	10
para	143	311	161	326	468	666	10
analizar	165	311	199	326	468	666	10
cómo	203	311	227	326	468	666	10
en	230	311	241	326	468	666	10
las	244	311	256	326	468	666	10
elecciones	259	311	305	326	468	666	10
que	308	311	324	326	468	666	10
hacían	327	311	356	326	468	666	10
el	359	311	367	326	468	666	10
maestro	371	311	405	326	468	666	10
y	57	325	62	340	468	666	10
los	65	325	78	340	468	666	10
alumnos	80	325	118	340	468	666	10
entre	120	325	142	340	468	666	10
hablar	145	325	172	340	468	666	10
chinanteco	175	325	222	340	468	666	10
o	225	325	231	340	468	666	10
hablar	233	325	261	340	468	666	10
español	263	325	297	340	468	666	10
se	299	325	309	340	468	666	10
señalaban	311	325	355	340	468	666	10
diferencias	357	325	405	340	468	666	10
entre	57	339	79	354	468	666	10
ellos.	82	339	105	354	468	666	10
Las	108	339	124	354	468	666	10
diversas	127	339	163	354	468	666	10
trayectorias,	166	339	220	354	468	666	10
historias	223	339	261	354	468	666	10
y	264	339	269	354	468	666	10
experiencias	272	339	327	354	468	666	10
de	330	339	341	354	468	666	10
los	344	339	356	354	468	666	10
niños	360	339	383	354	468	666	10
y	386	339	392	354	468	666	10
de	395	339	405	354	468	666	10
sus	57	353	71	368	468	666	10
familias	73	353	109	368	468	666	10
se	111	353	120	368	468	666	10
entrecruzaban	122	353	184	368	468	666	10
e	186	353	191	368	468	666	10
influían	193	353	228	368	468	666	10
en	230	353	240	368	468	666	10
la	243	353	251	368	468	666	10
elección.	253	353	292	368	468	666	10
Las	295	353	310	368	468	666	10
distinciones	313	353	365	368	468	666	10
en	368	353	378	368	468	666	10
cierto	380	353	405	368	468	666	10
momento	57	367	98	382	468	666	10
se	101	367	111	382	468	666	10
acentuaban	114	367	163	382	468	666	10
y	167	367	172	382	468	666	10
en	175	367	186	382	468	666	10
otros	189	367	211	382	468	666	10
cedían.	214	367	246	382	468	666	10
En	249	367	261	382	468	666	10
los	264	367	277	382	468	666	10
momentos	280	367	326	382	468	666	10
de	329	367	340	382	468	666	10
desencuentros	343	367	405	382	468	666	10
entre	57	381	79	396	468	666	10
los	82	381	94	396	468	666	10
hablantes	97	381	139	396	468	666	10
participantes	142	381	198	396	468	666	10
se	201	381	210	396	468	666	10
producía	213	381	251	396	468	666	10
una	254	381	270	396	468	666	10
mayor	273	381	301	396	468	666	10
tensión	304	381	336	396	468	666	10
durante	339	381	372	396	468	666	10
la	374	381	382	396	468	666	10
inte-	385	381	405	396	468	666	10
racción	57	395	89	410	468	666	10
cotidiana	93	395	133	410	468	666	10
escolar;	137	395	171	410	468	666	10
era	175	395	189	410	468	666	10
en	193	395	203	410	468	666	10
estos	207	395	229	410	468	666	10
puntos	233	395	262	410	468	666	10
de	266	395	276	410	468	666	10
tensión	280	395	312	410	468	666	10
donde	316	395	343	410	468	666	10
se	347	395	356	410	468	666	10
construían	360	395	405	410	468	666	10
ciertos	57	409	86	424	468	666	10
tipos	89	409	110	424	468	666	10
de	113	409	123	424	468	666	10
silencio.	126	409	163	424	468	666	10
La	74	423	85	438	468	666	10
diferencia	88	423	132	438	468	666	10
entre	135	423	157	438	468	666	10
el	159	423	167	438	468	666	10
maestro	170	423	205	438	468	666	10
que	207	423	223	438	468	666	10
entendía	226	423	263	438	468	666	10
la	266	423	274	438	468	666	10
lengua,	276	423	308	438	468	666	10
aun	311	423	327	438	468	666	10
con	330	423	345	438	468	666	10
reservas,	348	423	387	438	468	666	10
que	389	423	405	438	468	666	10
hablaban	57	437	96	452	468	666	10
sus	99	437	113	452	468	666	10
alumnos	117	437	154	452	468	666	10
y	157	437	162	452	468	666	10
el	165	437	173	452	468	666	10
maestro	176	437	211	452	468	666	10
que	214	437	230	452	468	666	10
no	233	437	244	452	468	666	10
entendía	247	437	284	452	468	666	10
la	288	437	295	452	468	666	10
lengua	298	437	328	452	468	666	10
que	331	437	347	452	468	666	10
hablaban	350	437	389	452	468	666	10
los	393	437	405	452	468	666	10
niños	57	451	81	466	468	666	10
era	84	451	97	466	468	666	10
muy	101	451	120	466	468	666	10
relevante	124	451	164	466	468	666	10
en	168	451	178	466	468	666	10
la	182	451	190	466	468	666	10
construcción	193	451	249	466	468	666	10
de	253	451	263	466	468	666	10
los	267	451	279	466	468	666	10
silencios.	283	451	324	466	468	666	10
Los	328	451	344	466	468	666	10
niños	348	451	372	466	468	666	10
de	375	451	385	466	468	666	10
San	389	451	405	466	468	666	10
Isidro	57	465	82	480	468	666	10
mostraban	84	465	129	480	468	666	10
cierta	131	465	156	480	468	666	10
disposición	157	465	207	480	468	666	10
por	209	465	224	480	468	666	10
responder	226	465	268	480	468	666	10
a	270	465	275	480	468	666	10
las	277	465	289	480	468	666	10
preguntas	291	465	334	480	468	666	10
en	336	465	346	480	468	666	10
español,	348	465	384	480	468	666	10
pero	386	465	405	480	468	666	10
también	57	479	92	494	468	666	10
podían	95	479	125	494	468	666	10
recurrir	128	479	161	494	468	666	10
a	164	479	169	494	468	666	10
su	171	479	181	494	468	666	10
lengua;	184	479	217	494	468	666	10
no	219	479	230	494	468	666	10
estaban	233	479	266	494	468	666	10
restringidos	269	479	321	494	468	666	10
para	324	479	343	494	468	666	10
hablar	346	479	373	494	468	666	10
en	376	479	387	494	468	666	10
una	389	479	405	494	468	666	10
u	57	493	62	508	468	666	10
otra	65	493	82	508	468	666	10
lengua,	84	493	116	508	468	666	10
había	119	493	142	508	468	666	10
la	145	493	153	508	468	666	10
opción	155	493	185	508	468	666	10
de	187	493	198	508	468	666	10
elegir.	200	493	227	508	468	666	10
El	230	493	240	508	468	666	10
maestro	242	493	277	508	468	666	10
y	279	493	285	508	468	666	10
los	287	493	300	508	468	666	10
alumnos	302	493	340	508	468	666	10
negociaban	342	493	392	508	468	666	10
un	394	493	405	508	468	666	10
intercambio	57	507	109	522	468	666	10
en	111	507	122	522	468	666	10
chinanteco/español/chinanteco;	124	507	262	522	468	666	10
los	264	507	277	522	468	666	10
niños	279	507	303	522	468	666	10
hacían	305	507	333	522	468	666	10
uso	336	507	351	522	468	666	10
de	353	507	363	522	468	666	10
su	365	507	375	522	468	666	10
propia	377	507	405	522	468	666	10
lengua,	57	521	89	536	468	666	10
y	92	521	97	536	468	666	10
el	100	521	108	536	468	666	10
maestro,	111	521	148	536	468	666	10
para	151	521	170	536	468	666	10
continuar	173	521	215	536	468	666	10
con	217	521	233	536	468	666	10
la	236	521	244	536	468	666	10
interacción,	247	521	299	536	468	666	10
aceptaba	301	521	340	536	468	666	10
y	343	521	348	536	468	666	10
retomaba	351	521	392	536	468	666	10
en	395	521	405	536	468	666	10
español	57	535	90	550	468	666	10
lo	93	535	102	550	468	666	10
que	105	535	121	550	468	666	10
decían.	124	535	155	550	468	666	10
Por	158	535	174	550	468	666	10
ejemplo,	177	535	215	550	468	666	10
en	218	535	228	550	468	666	10
una	231	535	247	550	468	666	10
actividad,	250	535	293	550	468	666	10
el	296	535	304	550	468	666	10
maestro,	307	535	345	550	468	666	10
junto	348	535	371	550	468	666	10
con	374	535	389	550	468	666	10
los	393	535	405	550	468	666	10
niños	57	549	80	564	468	666	10
de	83	549	93	564	468	666	10
quinto	95	549	123	564	468	666	10
grado,	125	549	153	564	468	666	10
leían	155	549	176	564	468	666	10
distintos	178	549	215	564	468	666	10
refranes	217	549	253	564	468	666	10
y	255	549	260	564	468	666	10
argumentaban	262	549	324	564	468	666	10
en	326	549	337	564	468	666	10
torno	339	549	362	564	468	666	10
al	364	549	372	564	468	666	10
sentido	374	549	405	564	468	666	10
y	57	563	62	578	468	666	10
significado	65	563	114	578	468	666	10
de	117	563	127	578	468	666	10
cada	130	563	150	578	468	666	10
refrán.	153	563	182	578	468	666	10
102	57	608	72	622	468	666	10
ANTHROPOLOGICA/AÑO	266	32	360	44	468	666	11
XXXIII,	362	32	390	44	468	666	11
N°	392	32	401	44	468	666	11
35	403	32	411	44	468	666	11
Mtro:	105	73	128	87	468	666	11
¿ustedes	130	73	164	87	468	666	11
conocen	167	73	200	87	468	666	11
los	202	73	214	87	468	666	11
molinos?	217	73	253	87	468	666	11
NS:	105	88	120	101	468	666	11
ho	123	88	133	101	468	666	11
(sí).	135	88	151	101	468	666	11
Mtro.:	105	103	130	116	468	666	11
sí	133	103	139	116	468	666	11
conocen	142	103	175	116	468	666	11
los	178	103	189	116	468	666	11
molinos	192	103	224	116	468	666	11
MA	105	118	121	131	468	666	11
(5º):	123	118	140	131	468	666	11
(responde	143	118	182	131	468	666	11
en	185	118	194	131	468	666	11
chinanteco)	197	118	244	131	468	666	11
/echamos	246	118	284	131	468	666	11
agua/	286	118	308	131	468	666	11
Mtro.:	105	132	130	146	468	666	11
ah,	133	132	145	146	468	666	11
si	147	132	154	146	468	666	11
uno	156	132	171	146	468	666	11
le	174	132	181	146	468	666	11
echa	183	132	202	146	468	666	11
agua	204	132	223	146	468	666	11
al	226	132	233	146	468	666	11
molino…	235	132	274	146	468	666	11
a	276	132	281	146	468	666	11
ver,	283	132	298	146	468	666	11
¿qué	301	132	319	146	468	666	11
molinos	322	132	354	146	468	666	11
conocen?	357	132	394	146	468	666	11
MA	105	147	121	161	468	666	11
(5º):	123	147	140	161	468	666	11
(responde	143	147	182	161	468	666	11
en	185	147	194	161	468	666	11
chinanteco)	197	147	244	161	468	666	11
/donde	246	147	273	161	468	666	11
muele	276	147	300	161	468	666	11
maíz	303	147	322	161	468	666	11
para	325	147	342	161	468	666	11
tortilla/	344	147	374	161	468	666	11
Mtro.:	105	162	130	176	468	666	11
le	134	162	141	176	468	666	11
echan	145	162	168	176	468	666	11
agua	172	162	191	176	468	666	11
para	195	162	212	176	468	666	11
que	216	162	231	176	468	666	11
muelan	234	162	264	176	468	666	11
el	268	162	275	176	468	666	11
maíz…	279	162	308	176	468	666	11
¿ustedes	312	162	346	176	468	666	11
no	350	162	360	176	468	666	11
conocen	364	162	397	176	468	666	11
un	401	162	411	176	468	666	11
molino	105	174	133	188	468	666	11
que	135	174	150	188	468	666	11
está	152	174	167	188	468	666	11
adentro	169	174	199	188	468	666	11
del	201	174	214	188	468	666	11
agua?...	216	174	246	188	468	666	11
¿que	248	174	267	188	468	666	11
hace	269	174	288	188	468	666	11
el	290	174	297	188	468	666	11
agua	299	174	318	188	468	666	11
al	320	174	327	188	468	666	11
llegar?...	329	174	364	188	468	666	11
que	366	174	380	188	468	666	11
cuando	382	174	411	188	468	666	11
pasa	105	186	123	200	468	666	11
el	126	186	133	200	468	666	11
agua	136	186	155	200	468	666	11
por	157	186	171	200	468	666	11
la	174	186	181	200	468	666	11
corriente	184	186	219	200	468	666	11
de	222	186	232	200	468	666	11
esa	234	186	247	200	468	666	11
misma	250	186	277	200	468	666	11
agua	280	186	299	200	468	666	11
el	301	186	309	200	468	666	11
molino	311	186	340	200	468	666	11
gira...	343	186	366	200	468	666	11
¿no	369	186	383	200	468	666	11
lo	386	186	394	200	468	666	11
han	397	186	411	200	468	666	11
visto?	105	198	129	212	468	666	11
MA	105	213	121	226	468	666	11
(5º):	123	213	140	226	468	666	11
ho	143	213	153	226	468	666	11
(sí)	155	213	169	226	468	666	11
Mtro:	105	228	127	241	468	666	11
...a	129	228	141	241	468	666	11
ver,	143	228	158	241	468	666	11
entonces...	159	228	201	241	468	666	11
a	203	228	207	241	468	666	11
ver	209	228	222	241	468	666	11
María	224	228	247	241	468	666	11
Angélica…	249	228	294	241	468	666	11
Mariabi…	296	228	337	241	468	666	11
si	339	228	346	241	468	666	11
aquí	347	228	365	241	468	666	11
tenemos	366	228	399	241	468	666	11
un	401	228	411	241	468	666	11
molino	105	240	133	253	468	666	11
(el	135	240	146	253	468	666	11
maestro	148	240	179	253	468	666	11
hace	182	240	200	253	468	666	11
un	202	240	212	253	468	666	11
dibujo	215	240	240	253	468	666	11
en	242	240	252	253	468	666	11
el	254	240	261	253	468	666	11
pizarrón	263	240	296	253	468	666	11
para	299	240	316	253	468	666	11
mostrarlo	318	240	356	253	468	666	11
a	358	240	363	253	468	666	11
los	365	240	377	253	468	666	11
niños)...	379	240	411	253	468	666	11
en	105	252	114	265	468	666	11
esta	117	252	132	265	468	666	11
parte	135	252	154	265	468	666	11
el	157	252	164	265	468	666	11
agua	167	252	185	265	468	666	11
de	188	252	197	265	468	666	11
acá	200	252	213	265	468	666	11
arriba	215	252	238	265	468	666	11
viene	241	252	262	265	468	666	11
bajando...	265	252	304	265	468	666	11
(señala	306	252	334	265	468	666	11
sobre	337	252	358	265	468	666	11
el	360	252	368	265	468	666	11
dibujo	370	252	395	265	468	666	11
por	398	252	411	265	468	666	11
donde	105	264	129	277	468	666	11
baja)	132	264	151	277	468	666	11
hace	154	264	172	277	468	666	11
que	174	264	189	277	468	666	11
el	191	264	198	277	468	666	11
molino	201	264	229	277	468	666	11
se	231	264	240	277	468	666	11
mueva	242	264	269	277	468	666	11
y	271	264	276	277	468	666	11
ya	278	264	288	277	468	666	11
va	290	264	300	277	468	666	11
allá	302	264	316	277	468	666	11
adelante	319	264	352	277	468	666	11
el	354	264	361	277	468	666	11
agua	364	264	383	277	468	666	11
que	385	264	399	277	468	666	11
ya	402	264	411	277	468	666	11
pasó...	105	276	130	289	468	666	11
y	135	276	140	289	468	666	11
dice,	143	276	162	289	468	666	11
agua	164	276	183	289	468	666	11
pasada...	185	276	219	289	468	666	11
agua	222	276	241	289	468	666	11
que	243	276	257	289	468	666	11
ya	260	276	269	289	468	666	11
pasó...	272	276	297	289	468	666	11
¿va	299	276	313	289	468	666	11
a	316	276	320	289	468	666	11
mover	322	276	348	289	468	666	11
este	350	276	366	289	468	666	11
molino?	368	276	401	289	468	666	11
MA	105	291	121	304	468	666	11
(5º):	123	291	140	304	468	666	11
no	143	291	153	304	468	666	11
En	79	312	92	327	468	666	11
esta	95	312	113	327	468	666	11
interacción	116	312	165	327	468	666	11
chinanteco/español/chinanteco/español	169	312	341	327	468	666	11
se	345	312	354	327	468	666	11
hace	358	312	378	327	468	666	11
visible	382	312	411	327	468	666	11
cómo	62	326	87	341	468	666	11
no	90	326	101	341	468	666	11
siempre	104	326	138	341	468	666	11
era	141	326	155	341	468	666	11
un	158	326	169	341	468	666	11
obstáculo	172	326	214	341	468	666	11
ser	217	326	230	341	468	666	11
hablantes	232	326	274	341	468	666	11
de	277	326	287	341	468	666	11
diferentes	290	326	334	341	468	666	11
lenguas;	336	326	373	341	468	666	11
a	376	326	381	341	468	666	11
veces,	384	326	411	341	468	666	11
como	62	340	87	355	468	666	11
en	90	340	100	355	468	666	11
esa	103	340	117	355	468	666	11
ocasión,	120	340	156	355	468	666	11
podía	159	340	183	355	468	666	11
ser	186	340	199	355	468	666	11
un	202	340	213	355	468	666	11
puente	216	340	245	355	468	666	11
para	248	340	267	355	468	666	11
acercar	270	340	302	355	468	666	11
múltiples	304	340	345	355	468	666	11
voces.	348	340	376	355	468	666	11
En	379	340	391	355	468	666	11
esta	394	340	411	355	468	666	11
clase,	62	354	87	369	468	666	11
la	90	354	98	369	468	666	11
posibilidad	101	354	150	369	468	666	11
de	153	354	163	369	468	666	11
que	166	354	182	369	468	666	11
cada	185	354	205	369	468	666	11
uno	208	354	224	369	468	666	11
de	227	354	238	369	468	666	11
los	241	354	253	369	468	666	11
participantes	256	354	313	369	468	666	11
pudiera	315	354	348	369	468	666	11
expresarse	351	354	398	369	468	666	11
en	401	354	411	369	468	666	11
su	62	368	72	383	468	666	11
propio	76	368	104	383	468	666	11
idioma	108	368	139	383	468	666	11
y	142	368	148	383	468	666	11
la	151	368	159	383	468	666	11
disposición	163	368	213	383	468	666	11
por	217	368	231	383	468	666	11
entender	235	368	273	383	468	666	11
y	276	368	282	383	468	666	11
escuchar	285	368	324	383	468	666	11
al	328	368	336	383	468	666	11
otro	339	368	357	383	468	666	11
eran	360	368	379	383	468	666	11
lo	383	368	392	383	468	666	11
que	395	368	411	383	468	666	11
permitía	62	382	99	397	468	666	11
construir	101	382	140	397	468	666	11
encuentros	142	382	189	397	468	666	11
y	191	382	197	397	468	666	11
descubrir	199	382	240	397	468	666	11
coincidencias.	242	382	304	397	468	666	11
Se	306	382	317	397	468	666	11
puede	319	382	345	397	468	666	11
observar	347	382	385	397	468	666	11
cómo	387	382	411	397	468	666	11
el	62	396	70	411	468	666	11
uso	72	396	88	411	468	666	11
de	90	396	100	411	468	666	11
los	102	396	115	411	468	666	11
diferentes	117	396	160	411	468	666	11
registros	163	396	200	411	468	666	11
y	202	396	208	411	468	666	11
variantes	210	396	250	411	468	666	11
lingüísticas	252	396	302	411	468	666	11
generaban	304	396	349	411	468	666	11
un	351	396	362	411	468	666	11
proceso	364	396	399	411	468	666	11
de	401	396	411	411	468	666	11
construcción	62	410	119	425	468	666	11
de	121	410	132	425	468	666	11
voces	134	410	159	425	468	666	11
emergentes	162	410	212	425	468	666	11
y	214	410	220	425	468	666	11
contingentes	223	410	278	425	468	666	11
con	281	410	297	425	468	666	11
el	299	410	307	425	468	666	11
contexto	310	410	348	425	468	666	11
escolar	350	410	382	425	468	666	11
donde	384	410	411	425	468	666	11
se	62	424	72	439	468	666	11
lleva	74	424	95	439	468	666	11
a	98	424	103	439	468	666	11
cabo.	105	424	129	439	468	666	11
Cada	132	424	154	439	468	666	11
actor	157	424	179	439	468	666	11
construye	181	424	224	439	468	666	11
una	227	424	242	439	468	666	11
voz	245	424	261	439	468	666	11
propia	263	424	292	439	468	666	11
retomando	294	424	341	439	468	666	11
palabras	344	424	380	439	468	666	11
dichas	383	424	411	439	468	666	11
por	62	438	77	453	468	666	11
otros	79	438	101	453	468	666	11
o	103	438	108	453	468	666	11
disponibles	110	438	160	453	468	666	11
en	161	438	172	453	468	666	11
las	174	438	186	453	468	666	11
diferentes	188	438	231	453	468	666	11
fuentes	233	438	264	453	468	666	11
textuales	266	438	305	453	468	666	11
presentes	306	438	347	453	468	666	11
en	349	438	359	453	468	666	11
el	361	438	369	453	468	666	11
contexto,	371	438	411	453	468	666	11
lo	62	452	71	467	468	666	11
que	74	452	90	467	468	666	11
derivaba	92	452	130	467	468	666	11
en	133	452	143	467	468	666	11
una	146	452	162	467	468	666	11
polifonía	165	452	204	467	468	666	11
de	207	452	218	467	468	666	11
voces.	220	452	248	467	468	666	11
Es	79	466	90	481	468	666	11
en	94	466	104	481	468	666	11
este	108	466	125	481	468	666	11
entramado	128	466	175	481	468	666	11
de	178	466	188	481	468	666	11
voces	192	466	217	481	468	666	11
que	220	466	236	481	468	666	11
se	239	466	249	481	468	666	11
construye	252	466	295	481	468	666	11
en	298	466	309	481	468	666	11
las	312	466	324	481	468	666	11
interacciones	328	466	386	481	468	666	11
entre	389	466	411	481	468	666	11
maestro	62	480	97	495	468	666	11
y	101	480	107	495	468	666	11
alumnos	111	480	148	495	468	666	11
donde	152	480	179	495	468	666	11
se	183	480	192	495	468	666	11
ponía	196	480	220	495	468	666	11
en	224	480	235	495	468	666	11
evidencia	239	480	281	495	468	666	11
un	285	480	296	495	468	666	11
principio	300	480	339	495	468	666	11
teórico	343	480	374	495	468	666	11
del	378	480	391	495	468	666	11
que	395	480	411	495	468	666	11
parte	62	494	84	509	468	666	11
la	87	494	94	509	468	666	11
antropología	97	494	152	509	468	666	11
lingüística,	154	494	203	509	468	666	11
según	205	494	231	509	468	666	11
Duranti:	233	494	270	509	468	666	11
«…los	272	494	301	509	468	666	11
signos	303	494	331	509	468	666	11
lingüísticos	334	494	384	509	468	666	11
como	387	494	411	509	468	666	11
representaciones	62	508	136	523	468	666	11
del	138	508	152	523	468	666	11
mundo	154	508	185	523	468	666	11
y	187	508	193	523	468	666	11
conexiones	196	508	245	523	468	666	11
con	248	508	264	523	468	666	11
el	266	508	274	523	468	666	11
mundo	277	508	307	523	468	666	11
nunca	310	508	336	523	468	666	11
son	339	508	354	523	468	666	11
neutrales;	357	508	399	523	468	666	11
se	402	508	411	523	468	666	11
utilizan	62	522	95	537	468	666	11
constantemente	98	522	167	537	468	666	11
para	170	522	189	537	468	666	11
la	191	522	199	537	468	666	11
construcción	202	522	259	537	468	666	11
de	261	522	272	537	468	666	11
afinidades	275	522	320	537	468	666	11
culturales	323	522	366	537	468	666	11
y	369	522	374	537	468	666	11
de	377	522	387	537	468	666	11
dife-	390	522	411	537	468	666	11
rencias	62	536	94	551	468	666	11
culturales».	96	536	147	551	468	666	11
Estas	149	536	172	551	468	666	11
diferencias	175	536	223	551	468	666	11
o	225	536	231	551	468	666	11
afinidades	233	536	278	551	468	666	11
no	280	536	291	551	468	666	11
radican	294	536	326	551	468	666	11
solo	328	536	347	551	468	666	11
en	349	536	359	551	468	666	11
los	362	536	375	551	468	666	11
códigos	377	536	411	551	468	666	11
simbólicos	62	550	110	565	468	666	11
que	112	550	128	565	468	666	11
las	131	550	143	565	468	666	11
representan	145	550	196	565	468	666	11
sino	198	550	216	565	468	666	11
que	219	550	235	565	468	666	11
«…se	237	550	263	565	468	666	11
manifiestan	265	550	316	565	468	666	11
en	319	550	329	565	468	666	11
concretos	331	550	373	565	468	666	11
actos	376	550	398	565	468	666	11
de	401	550	411	565	468	666	11
habla,	62	564	89	579	468	666	11
a	92	564	97	579	468	666	11
la	99	564	107	579	468	666	11
mezcla	110	564	141	579	468	666	11
de	144	564	154	579	468	666	11
palabras	157	564	194	579	468	666	11
con	197	564	213	579	468	666	11
acciones	215	564	253	579	468	666	11
y	256	564	261	579	468	666	11
a	264	564	269	579	468	666	11
la	272	564	280	579	468	666	11
sustitución	283	564	330	579	468	666	11
de	333	564	343	579	468	666	11
palabras	346	564	383	579	468	666	11
por	386	564	400	579	468	666	11
la	403	564	411	579	468	666	11
acción»	62	578	97	593	468	666	11
(Duranti,	99	578	139	593	468	666	11
2000,	141	578	166	593	468	666	11
p.	168	578	177	593	468	666	11
24).	179	578	197	593	468	666	11
La	199	578	211	593	468	666	11
importancia	213	578	265	593	468	666	11
de	268	578	278	593	468	666	11
la	281	578	289	593	468	666	11
palabra	291	578	323	593	468	666	11
se	326	578	335	593	468	666	11
vuelve	337	578	367	593	468	666	11
visible	369	578	398	593	468	666	11
en	401	578	411	593	468	666	11
103	396	608	411	622	468	666	11
VALERIA	57	33	87	45	468	666	12
REBOLLEDO	88	33	133	45	468	666	12
/	135	33	137	45	468	666	12
Los	139	33	151	45	468	666	12
silencios	153	33	181	45	468	666	12
de	183	33	191	45	468	666	12
niños	193	33	210	45	468	666	12
hablantes	212	33	244	45	468	666	12
de	246	33	254	45	468	666	12
chinanteco	256	33	291	45	468	666	12
en	293	33	301	45	468	666	12
diversas	303	33	331	45	468	666	12
situaciones	333	33	369	45	468	666	12
escolares	371	33	402	45	468	666	12
actos	57	73	79	88	468	666	12
concretos,	82	73	127	88	468	666	12
como	129	73	154	88	468	666	12
la	156	73	164	88	468	666	12
elección	167	73	203	88	468	666	12
de	206	73	216	88	468	666	12
los	219	73	231	88	468	666	12
niños	234	73	258	88	468	666	12
de	260	73	271	88	468	666	12
responder	273	73	317	88	468	666	12
en	319	73	329	88	468	666	12
chinanteco	332	73	380	88	468	666	12
a	382	73	387	88	468	666	12
una	389	73	405	88	468	666	12
pregunta	57	87	95	102	468	666	12
del	98	87	111	102	468	666	12
maestro	114	87	149	102	468	666	12
dicha	152	87	176	102	468	666	12
en	178	87	189	102	468	666	12
español,	191	87	228	102	468	666	12
como	231	87	255	102	468	666	12
en	258	87	268	102	468	666	12
el	271	87	279	102	468	666	12
siguiente	282	87	321	102	468	666	12
diálogo.	324	87	360	102	468	666	12
Mtro:	99	108	122	122	468	666	12
sí	124	108	131	122	468	666	12
conocen	134	108	167	122	468	666	12
los	169	108	181	122	468	666	12
molinos	184	108	216	122	468	666	12
MA	99	123	115	137	468	666	12
(5º):	117	123	135	137	468	666	12
(responde	137	123	177	137	468	666	12
en	179	123	189	137	468	666	12
chinanteco)	191	123	238	137	468	666	12
/echamos	240	123	278	137	468	666	12
agua/	281	123	302	137	468	666	12
Mtro:	99	138	122	151	468	666	12
ah,	124	138	136	151	468	666	12
si	139	138	146	151	468	666	12
uno	148	138	163	151	468	666	12
le	166	138	173	151	468	666	12
echa	175	138	194	151	468	666	12
agua	196	138	215	151	468	666	12
al	218	138	225	151	468	666	12
molino…	227	138	266	151	468	666	12
a	268	138	273	151	468	666	12
ver,	275	138	290	151	468	666	12
¿qué	292	138	311	151	468	666	12
molinos	314	138	346	151	468	666	12
conocen?	348	138	386	151	468	666	12
MA	99	153	115	166	468	666	12
(5º):	117	153	135	166	468	666	12
(responde	137	153	177	166	468	666	12
en	179	153	189	166	468	666	12
chinanteco)	191	153	238	166	468	666	12
/donde	240	153	268	166	468	666	12
muele	270	153	294	166	468	666	12
maíz	297	153	316	166	468	666	12
para	319	153	336	166	468	666	12
tortilla/	339	153	368	166	468	666	12
En	74	174	86	189	468	666	12
un	88	174	99	189	468	666	12
primer	101	174	130	189	468	666	12
acercamiento	132	174	190	189	468	666	12
empecé	192	174	226	189	468	666	12
a	228	174	233	189	468	666	12
analizar	235	174	270	189	468	666	12
las	272	174	284	189	468	666	12
interacciones	286	174	343	189	468	666	12
entre	345	174	367	189	468	666	12
el	369	174	377	189	468	666	12
maes-	379	174	405	189	468	666	12
tro	57	188	69	203	468	666	12
y	71	188	76	203	468	666	12
los	78	188	91	203	468	666	12
niños	93	188	117	203	468	666	12
para	119	188	137	203	468	666	12
identificar	139	188	184	203	468	666	12
los	186	188	199	203	468	666	12
momentos	201	188	246	203	468	666	12
en	248	188	258	203	468	666	12
los	260	188	273	203	468	666	12
cuales	275	188	302	203	468	666	12
los	304	188	317	203	468	666	12
niños	319	188	343	203	468	666	12
no	345	188	356	203	468	666	12
respondían	358	188	405	203	468	666	12
a	57	202	62	217	468	666	12
ciertos	65	202	94	217	468	666	12
cuestionamientos	97	202	173	217	468	666	12
que	176	202	192	217	468	666	12
les	195	202	208	217	468	666	12
hacía	211	202	234	217	468	666	12
el	237	202	245	217	468	666	12
maestro	248	202	283	217	468	666	12
o	286	202	291	217	468	666	12
a	294	202	299	217	468	666	12
preguntas	302	202	345	217	468	666	12
escritas	348	202	381	217	468	666	12
en	384	202	394	217	468	666	12
el	397	202	405	217	468	666	12
libro	57	216	77	231	468	666	12
de	80	216	91	231	468	666	12
texto	93	216	115	231	468	666	12
que	118	216	134	231	468	666	12
leían	137	216	158	231	468	666	12
o	161	216	166	231	468	666	12
retomaba	169	216	210	231	468	666	12
el	213	216	221	231	468	666	12
maestro	223	216	258	231	468	666	12
oralmente.	261	216	308	231	468	666	12
Uno	74	230	93	245	468	666	12
de	95	230	105	245	468	666	12
los	107	230	120	245	468	666	12
primeros	122	230	161	245	468	666	12
encuentros	163	230	211	245	468	666	12
con	213	230	229	245	468	666	12
este	231	230	248	245	468	666	12
tipo	250	230	267	245	468	666	12
de	269	230	279	245	468	666	12
silencio	281	230	316	245	468	666	12
fue	318	230	332	245	468	666	12
en	334	230	344	245	468	666	12
el	346	230	354	245	468	666	12
aula	356	230	374	245	468	666	12
de	376	230	387	245	468	666	12
San	389	230	405	245	468	666	12
Isidro,	57	244	85	259	468	666	12
con	88	244	103	259	468	666	12
los	106	244	119	259	468	666	12
niños	121	244	145	259	468	666	12
de	148	244	158	259	468	666	12
quinto	160	244	189	259	468	666	12
de	191	244	201	259	468	666	12
primaria.	204	244	244	259	468	666	12
La	246	244	258	259	468	666	12
actividad	260	244	301	259	468	666	12
propuesta	303	244	346	259	468	666	12
en	348	244	359	259	468	666	12
el	361	244	369	259	468	666	12
libro	372	244	393	259	468	666	12
de	395	244	405	259	468	666	12
texto	57	258	79	273	468	666	12
trataba	81	258	111	273	468	666	12
sobre	113	258	137	273	468	666	12
anuncios	139	258	178	273	468	666	12
publicitarios	180	258	235	273	468	666	12
y	238	258	243	273	468	666	12
decía:	245	258	272	273	468	666	12
«El	274	258	289	273	468	666	12
propósito	291	258	333	273	468	666	12
de	335	258	345	273	468	666	12
este	348	258	365	273	468	666	12
proyecto	367	258	405	273	468	666	12
es	57	272	66	287	468	666	12
que	68	272	84	287	468	666	12
identifiques	85	272	137	287	468	666	12
la	139	272	147	287	468	666	12
estructura,	149	272	194	287	468	666	12
función,	196	272	232	287	468	666	12
organización	234	272	290	287	468	666	12
gráfica	292	272	322	287	468	666	12
y	324	272	330	287	468	666	12
características	332	272	393	287	468	666	12
de	395	272	405	287	468	666	12
los	57	286	70	301	468	666	12
anuncios	72	286	111	301	468	666	12
publicitarios»	113	286	174	301	468	666	12
(SEP,	176	286	200	301	468	666	12
2011,	202	286	227	301	468	666	12
p.	229	286	237	301	468	666	12
26).	240	286	257	301	468	666	12
La	259	286	271	301	468	666	12
lección	273	286	305	301	468	666	12
iniciaba	307	286	342	301	468	666	12
con	344	286	360	301	468	666	12
preguntas	363	286	405	301	468	666	12
como:	57	300	84	315	468	666	12
¿Alguna	86	300	124	315	468	666	12
vez	126	300	141	315	468	666	12
te	143	300	151	315	468	666	12
has	154	300	168	315	468	666	12
sorprendido	170	300	223	315	468	666	12
repitiendo	225	300	270	315	468	666	12
o	272	300	278	315	468	666	12
cantando	280	300	319	315	468	666	12
la	322	300	330	315	468	666	12
canción	332	300	366	315	468	666	12
de	368	300	379	315	468	666	12
algún	381	300	405	315	468	666	12
anuncio?	57	314	96	329	468	666	12
¿A	98	314	111	329	468	666	12
qué	112	314	128	329	468	666	12
crees	129	314	152	329	468	666	12
que	154	314	169	329	468	666	12
se	171	314	180	329	468	666	12
deba	182	314	203	329	468	666	12
que	205	314	221	329	468	666	12
muchas	222	314	256	329	468	666	12
veces	258	314	282	329	468	666	12
te	284	314	291	329	468	666	12
aprendas	293	314	332	329	468	666	12
la	334	314	342	329	468	666	12
frase	344	314	365	329	468	666	12
principal	367	314	405	329	468	666	12
de	57	328	67	343	468	666	12
un	70	328	81	343	468	666	12
mensaje	84	328	120	343	468	666	12
publicitario?	122	328	178	343	468	666	12
El	181	328	191	343	468	666	12
maestro	193	328	228	343	468	666	12
leía	231	328	247	343	468	666	12
y	250	328	255	343	468	666	12
les	258	328	270	343	468	666	12
repetía	273	328	303	343	468	666	12
estas	306	328	327	343	468	666	12
primeras	330	328	368	343	468	666	12
pregun-	371	328	405	343	468	666	12
tas	57	342	69	357	468	666	12
y	72	342	77	357	468	666	12
los	80	342	93	357	468	666	12
niños	96	342	120	357	468	666	12
respondían	123	342	171	357	468	666	12
«no».	174	342	199	357	468	666	12
El	202	342	212	357	468	666	12
maestro	215	342	250	357	468	666	12
continuaba:	253	342	304	357	468	666	12
«¿Se	307	342	329	357	468	666	12
han	332	342	347	357	468	666	12
aprendido	350	342	394	357	468	666	12
el	397	342	405	357	468	666	12
eslogan	57	356	90	371	468	666	12
de	93	356	103	371	468	666	12
un	106	356	117	371	468	666	12
anuncio?».	120	356	168	371	468	666	12
No	171	356	184	371	468	666	12
había	187	356	211	371	468	666	12
respuesta.	213	356	257	371	468	666	12
«¿No	260	356	284	371	468	666	12
han	286	356	302	371	468	666	12
visto	305	356	326	371	468	666	12
comerciales	329	356	382	371	468	666	12
en	384	356	395	371	468	666	12
la	397	356	405	371	468	666	12
tele	57	370	73	385	468	666	12
de	75	370	86	385	468	666	12
Sabritas,	89	370	128	385	468	666	12
“a	131	370	141	385	468	666	12
qué	144	370	160	385	468	666	12
no	162	370	173	385	468	666	12
pueden	176	370	208	385	468	666	12
comer	211	370	238	385	468	666	12
solo	241	370	260	385	468	666	12
una”?».	263	370	296	385	468	666	12
No	299	370	313	385	468	666	12
había	316	370	339	385	468	666	12
respuesta.	342	370	386	385	468	666	12
Los	389	370	405	385	468	666	12
niños	57	384	81	399	468	666	12
se	83	384	92	399	468	666	12
quedaban	95	384	137	399	468	666	12
callados.	140	384	179	399	468	666	12
Los	74	398	90	413	468	666	12
niños	94	398	118	413	468	666	12
respondían	122	398	170	413	468	666	12
a	174	398	178	413	468	666	12
las	182	398	194	413	468	666	12
primeras	198	398	237	413	468	666	12
preguntas	240	398	283	413	468	666	12
con	287	398	303	413	468	666	12
un	307	398	318	413	468	666	12
«no»	321	398	343	413	468	666	12
porque	347	398	378	413	468	666	12
en	381	398	392	413	468	666	12
su	396	398	405	413	468	666	12
pueblo	57	412	87	427	468	666	12
no	89	412	100	427	468	666	12
existían	102	412	136	427	468	666	12
anuncios	138	412	177	427	468	666	12
publicitarios.	179	412	236	427	468	666	12
La	238	412	250	427	468	666	12
respuesta	252	412	292	427	468	666	12
que	295	412	310	427	468	666	12
tenían	312	412	339	427	468	666	12
a	341	412	346	427	468	666	12
esa	348	412	362	427	468	666	12
pregunta,	364	412	405	427	468	666	12
que	57	426	73	441	468	666	12
aparentemente	75	426	139	441	468	666	12
comprendían,	142	426	202	441	468	666	12
correspondía	205	426	262	441	468	666	12
con	264	426	280	441	468	666	12
la	283	426	291	441	468	666	12
realidad	293	426	329	441	468	666	12
de	331	426	342	441	468	666	12
los	344	426	357	441	468	666	12
niños.	360	426	386	441	468	666	12
Los	389	426	405	441	468	666	12
niños	57	440	81	455	468	666	12
se	83	440	92	455	468	666	12
daban	95	440	121	455	468	666	12
cuenta	123	440	152	455	468	666	12
de	154	440	165	455	468	666	12
que	167	440	183	455	468	666	12
su	186	440	195	455	468	666	12
respuesta,	198	440	241	455	468	666	12
«no»,	244	440	269	455	468	666	12
no	271	440	282	455	468	666	12
era	284	440	298	455	468	666	12
la	300	440	308	455	468	666	12
esperada	311	440	349	455	468	666	12
por	352	440	366	455	468	666	12
el	369	440	377	455	468	666	12
maes-	379	440	405	455	468	666	12
tro	57	454	69	469	468	666	12
y	72	454	77	469	468	666	12
dejaban	80	454	114	469	468	666	12
de	117	454	127	469	468	666	12
responder.	130	454	176	469	468	666	12
Una	178	454	197	469	468	666	12
posible	200	454	231	469	468	666	12
interpretación	234	454	295	469	468	666	12
a	298	454	303	469	468	666	12
este	306	454	323	469	468	666	12
silencio	326	454	360	469	468	666	12
es	363	454	372	469	468	666	12
que	374	454	390	469	468	666	12
las	393	454	405	469	468	666	12
preguntas	57	468	99	483	468	666	12
que	103	468	119	483	468	666	12
planteaba	122	468	164	483	468	666	12
la	167	468	175	483	468	666	12
actividad	178	468	219	483	468	666	12
del	222	468	235	483	468	666	12
libro	238	468	259	483	468	666	12
de	262	468	273	483	468	666	12
texto,	276	468	301	483	468	666	12
así	304	468	316	483	468	666	12
como	320	468	344	483	468	666	12
las	347	468	359	483	468	666	12
preguntas	363	468	405	483	468	666	12
que	57	482	73	497	468	666	12
hacía	76	482	100	497	468	666	12
el	103	482	111	497	468	666	12
maestro,	115	482	153	497	468	666	12
suponían	157	482	196	497	468	666	12
un	200	482	211	497	468	666	12
conocimiento	215	482	275	497	468	666	12
previo	279	482	307	497	468	666	12
que	311	482	327	497	468	666	12
los	330	482	343	497	468	666	12
niños	347	482	371	497	468	666	12
de	375	482	385	497	468	666	12
San	389	482	405	497	468	666	12
Isidro	57	496	82	511	468	666	12
no	86	496	97	511	468	666	12
tenían	100	496	127	511	468	666	12
porque	130	496	161	511	468	666	12
no	164	496	175	511	468	666	12
existían	178	496	213	511	468	666	12
los	216	496	229	511	468	666	12
referentes	232	496	275	511	468	666	12
usados	279	496	309	511	468	666	12
en	312	496	322	511	468	666	12
el	326	496	333	511	468	666	12
libro	337	496	358	511	468	666	12
de	361	496	371	511	468	666	12
texto	375	496	397	511	468	666	12
y	400	496	405	511	468	666	12
por	57	510	71	525	468	666	12
el	74	510	82	525	468	666	12
maestro	85	510	120	525	468	666	12
en	123	510	133	525	468	666	12
su	136	510	146	525	468	666	12
comunidad.	149	510	201	525	468	666	12
El	203	510	213	525	468	666	12
hecho	216	510	242	525	468	666	12
de	245	510	256	525	468	666	12
que	259	510	275	525	468	666	12
no	277	510	288	525	468	666	12
existiera	291	510	329	525	468	666	12
publicidad	332	510	378	525	468	666	12
como	381	510	405	525	468	666	12
esta	57	524	74	539	468	666	12
en	77	524	87	539	468	666	12
el	90	524	98	539	468	666	12
pueblo	101	524	131	539	468	666	12
no	134	524	145	539	468	666	12
implicaba	148	524	191	539	468	666	12
que	194	524	210	539	468	666	12
los	213	524	226	539	468	666	12
niños	228	524	252	539	468	666	12
no	255	524	266	539	468	666	12
lo	269	524	278	539	468	666	12
conocieran	281	524	329	539	468	666	12
o	332	524	337	539	468	666	12
no	340	524	351	539	468	666	12
entendieran	354	524	405	539	468	666	12
lo	57	538	65	553	468	666	12
que	68	538	84	553	468	666	12
el	87	538	95	553	468	666	12
maestro	98	538	133	553	468	666	12
les	136	538	149	553	468	666	12
preguntaba;	152	538	204	553	468	666	12
alguna	207	538	236	553	468	666	12
idea	239	538	258	553	468	666	12
tendrían	261	538	297	553	468	666	12
de	300	538	310	553	468	666	12
lo	313	538	322	553	468	666	12
que	325	538	341	553	468	666	12
es	344	538	353	553	468	666	12
un	356	538	367	553	468	666	12
anuncio	371	538	405	553	468	666	12
publicitario,	57	552	110	567	468	666	12
ya	112	552	123	567	468	666	12
que	125	552	141	567	468	666	12
respondían	143	552	191	567	468	666	12
«no».	193	552	218	567	468	666	12
Las	220	552	236	567	468	666	12
respuestas	238	552	283	567	468	666	12
a	285	552	290	567	468	666	12
las	292	552	304	567	468	666	12
preguntas	306	552	349	567	468	666	12
inicialmente	351	552	405	567	468	666	12
eran	57	566	76	581	468	666	12
«no»,	78	566	103	581	468	666	12
pero	106	566	125	581	468	666	12
en	128	566	138	581	468	666	12
el	141	566	149	581	468	666	12
transcurso	151	566	197	581	468	666	12
de	199	566	210	581	468	666	12
la	212	566	220	581	468	666	12
interacción	223	566	272	581	468	666	12
se	274	566	283	581	468	666	12
transforman	286	566	339	581	468	666	12
en	342	566	352	581	468	666	12
un	355	566	366	581	468	666	12
silencio.	368	566	405	581	468	666	12
104	57	608	72	622	468	666	12
ANTHROPOLOGICA/AÑO	266	32	360	44	468	666	13
XXXIII,	362	32	390	44	468	666	13
N°	392	32	401	44	468	666	13
35	403	32	411	44	468	666	13
Se	62	73	73	88	468	666	13
puede	77	73	104	88	468	666	13
entender	108	73	145	88	468	666	13
este	149	73	167	88	468	666	13
silencio	171	73	205	88	468	666	13
como	209	73	233	88	468	666	13
un	237	73	248	88	468	666	13
acto	252	73	270	88	468	666	13
subversivo	274	73	322	88	468	666	13
donde	326	73	353	88	468	666	13
los	357	73	370	88	468	666	13
alumnos	374	73	411	88	468	666	13
trastornan	62	87	106	102	468	666	13
el	109	87	117	102	468	666	13
orden	120	87	145	102	468	666	13
previsto	148	87	184	102	468	666	13
y	186	87	192	102	468	666	13
ponen	195	87	222	102	468	666	13
en	225	87	235	102	468	666	13
evidencia	238	87	280	102	468	666	13
las	283	87	295	102	468	666	13
contradicciones	298	87	367	102	468	666	13
presentes	370	87	411	102	468	666	13
entre	62	101	84	116	468	666	13
los	86	101	99	116	468	666	13
contenidos	101	101	149	116	468	666	13
escolares	151	101	191	116	468	666	13
y	193	101	199	116	468	666	13
su	201	101	210	116	468	666	13
realidad,	212	101	251	116	468	666	13
entendiendo	253	101	306	116	468	666	13
la	308	101	316	116	468	666	13
subversión	318	101	366	116	468	666	13
«como	368	101	398	116	468	666	13
un	400	101	411	116	468	666	13
proceso	62	115	97	130	468	666	13
social	100	115	125	130	468	666	13
profundamente	128	115	195	130	468	666	13
educativo	198	115	241	130	468	666	13
y	244	115	249	130	468	666	13
constructivo	253	115	307	130	468	666	13
y	310	115	316	130	468	666	13
no	319	115	330	130	468	666	13
únicamente	333	115	383	130	468	666	13
como	387	115	411	130	468	666	13
una	62	129	78	144	468	666	13
oposición	81	129	124	144	468	666	13
a	127	129	131	144	468	666	13
un	134	129	145	144	468	666	13
orden	148	129	173	144	468	666	13
preestablecido»	176	129	245	144	468	666	13
(Rockwell,	247	129	296	144	468	666	13
2011,	299	129	323	144	468	666	13
p.	326	129	334	144	468	666	13
38).	337	129	354	144	468	666	13
Un	79	143	93	158	468	666	13
planteamiento	95	143	157	158	468	666	13
común	159	143	188	158	468	666	13
en	190	143	201	158	468	666	13
la	203	143	210	158	468	666	13
investigación	212	143	271	158	468	666	13
sobre	273	143	296	158	468	666	13
la	298	143	306	158	468	666	13
interacción	308	143	356	158	468	666	13
en	358	143	369	158	468	666	13
el	371	143	379	158	468	666	13
aula	381	143	399	158	468	666	13
ha	401	143	411	158	468	666	13
caracterizado	62	157	119	172	468	666	13
la	121	157	129	172	468	666	13
participación	131	157	187	172	468	666	13
como	189	157	213	172	468	666	13
pautada	215	157	248	172	468	666	13
por	250	157	264	172	468	666	13
el	266	157	274	172	468	666	13
esquema	276	157	313	172	468	666	13
triádico	315	157	348	172	468	666	13
Interrogación-	350	157	411	172	468	666	13
Respuesta-Evaluación	62	171	160	186	468	666	13
-	164	171	167	186	468	666	13
IRE	171	171	188	186	468	666	13
donde	192	171	219	186	468	666	13
el	222	171	230	186	468	666	13
maestro	234	171	268	186	468	666	13
pregunta,	272	171	313	186	468	666	13
el	317	171	325	186	468	666	13
niño	328	171	348	186	468	666	13
responde	351	171	391	186	468	666	13
y	394	171	400	186	468	666	13
el	403	171	411	186	468	666	13
maestro	62	185	97	200	468	666	13
evalúa	100	185	128	200	468	666	13
la	131	185	139	200	468	666	13
respuesta,	142	185	185	200	468	666	13
como	188	185	212	200	468	666	13
ciclo	215	185	236	200	468	666	13
que	239	185	255	200	468	666	13
se	257	185	266	200	468	666	13
repite	269	185	294	200	468	666	13
(Edwards	297	185	339	200	468	666	13
y	341	185	347	200	468	666	13
Mercer,	349	185	383	200	468	666	13
1988;	386	185	411	200	468	666	13
Cazden,	62	199	98	214	468	666	13
1990;	101	199	126	214	468	666	13
Lemke,	130	199	163	214	468	666	13
1997;	166	199	191	214	468	666	13
Mercer,	195	199	229	214	468	666	13
1995).	232	199	260	214	468	666	13
Esto	264	199	283	214	468	666	13
también	287	199	322	214	468	666	13
se	325	199	335	214	468	666	13
encontraba	338	199	386	214	468	666	13
en	389	199	400	214	468	666	13
el	403	199	411	214	468	666	13
aula	62	213	81	228	468	666	13
de	83	213	94	228	468	666	13
San	97	213	113	228	468	666	13
Isidro:	116	213	145	228	468	666	13
Mtro:	105	234	128	248	468	666	13
...	135	234	143	248	468	666	13
para	146	234	164	248	468	666	13
los	167	234	179	248	468	666	13
niños	183	234	204	248	468	666	13
de	208	234	217	248	468	666	13
primero,	221	234	255	248	468	666	13
para	259	234	276	248	468	666	13
los	280	234	292	248	468	666	13
niños	295	234	317	248	468	666	13
de	321	234	330	248	468	666	13
primero,	334	234	368	248	468	666	13
­Christian,	372	234	411	248	468	666	13
Mayra...	105	246	138	260	468	666	13
¿de	143	246	157	260	468	666	13
qué	162	246	177	260	468	666	13
creen	182	246	203	260	468	666	13
que	208	246	223	260	468	666	13
va	228	246	237	260	468	666	13
a	242	246	246	260	468	666	13
tratar	251	246	273	260	468	666	13
el	277	246	285	260	468	666	13
cuento?	290	246	321	260	468	666	13
¿De	326	246	342	260	468	666	13
qué	347	246	361	260	468	666	13
va	366	246	376	260	468	666	13
a	381	246	385	260	468	666	13
tratar	390	246	411	260	468	666	13
«Mateo»?...	105	258	152	272	468	666	13
los	155	258	166	272	468	666	13
demás	169	258	194	272	468	666	13
calladitos	197	258	235	272	468	666	13
vamos	237	258	263	272	468	666	13
a	266	258	270	272	468	666	13
dejar	272	258	292	272	468	666	13
a	295	258	299	272	468	666	13
los	301	258	313	272	468	666	13
de	315	258	325	272	468	666	13
primero...	327	258	366	272	468	666	13
¿de	369	258	383	272	468	666	13
qué	385	258	399	272	468	666	13
va	402	258	411	272	468	666	13
a	105	270	109	284	468	666	13
tratar	112	270	133	284	468	666	13
el	135	270	143	284	468	666	13
cuento?,	145	270	179	284	468	666	13
¿de	181	270	195	284	468	666	13
qué?	198	270	217	284	468	666	13
FN	105	285	118	299	468	666	13
(1º):	120	285	138	299	468	666	13
(responde	140	285	180	299	468	666	13
en	182	285	192	299	468	666	13
chinanteco)	194	285	241	299	468	666	13
/de	243	285	255	299	468	666	13
un	258	285	268	299	468	666	13
niño	270	285	288	299	468	666	13
llamado	291	285	323	299	468	666	13
Mateo/	325	285	354	299	468	666	13
Mtro:	105	300	128	313	468	666	13
es	130	300	138	313	468	666	13
un	140	300	150	313	468	666	13
cuento	152	300	179	313	468	666	13
de	181	300	190	313	468	666	13
Mateo,	192	300	220	313	468	666	13
¿quieren	222	300	256	313	468	666	13
escuchar	258	300	293	313	468	666	13
el	295	300	303	313	468	666	13
cuento	305	300	331	313	468	666	13
de	333	300	343	313	468	666	13
Mateo?	345	300	375	313	468	666	13
¿	377	300	381	313	468	666	13
­	377	300	379	313	468	666	13
quieren	381	300	411	313	468	666	13
escucharlo?	105	312	152	325	468	666	13
NS:	105	327	120	340	468	666	13
sí	123	327	130	340	468	666	13
(gritan)	132	327	162	340	468	666	13
Mtro:	105	342	128	355	468	666	13
Mateo,	132	342	160	355	468	666	13
(lee	164	342	179	355	468	666	13
el	182	342	190	355	468	666	13
texto)	194	342	217	355	468	666	13
«había	221	342	248	355	468	666	13
una	251	342	266	355	468	666	13
vez	270	342	284	355	468	666	13
en	288	342	297	355	468	666	13
el	301	342	308	355	468	666	13
rancho	312	342	339	355	468	666	13
un	343	342	353	355	468	666	13
niño	357	342	375	355	468	666	13
llamado	379	342	411	355	468	666	13
Mateo	105	354	130	367	468	666	13
que	133	354	147	367	468	666	13
quería	150	354	175	367	468	666	13
comprar	177	354	211	367	468	666	13
su	213	354	222	367	468	666	13
mochila»...	225	354	269	367	468	666	13
¿dónde	272	354	301	367	468	666	13
estaba	303	354	328	367	468	666	13
ese	331	354	343	367	468	666	13
niño?	346	354	368	367	468	666	13
DV	105	368	119	382	468	666	13
(3º):	122	368	139	382	468	666	13
en	142	368	151	382	468	666	13
la	154	368	161	382	468	666	13
ciudad	163	368	190	382	468	666	13
Mtro:	105	383	128	397	468	666	13
¿dónde	130	383	159	397	468	666	13
vivía?	162	383	186	397	468	666	13
AG	105	398	119	412	468	666	13
(2º):	122	398	139	412	468	666	13
rancho	142	398	169	412	468	666	13
Es	79	420	90	434	468	666	13
decir,	94	420	118	434	468	666	13
hay	121	420	137	434	468	666	13
un	141	420	152	434	468	666	13
sistema	155	420	188	434	468	666	13
de	191	420	202	434	468	666	13
preasignación	205	420	266	434	468	666	13
de	270	420	280	434	468	666	13
los	284	420	296	434	468	666	13
turnos	300	420	327	434	468	666	13
y	331	420	336	434	468	666	13
de	340	420	350	434	468	666	13
inferencia	353	420	397	434	468	666	13
de	401	420	411	434	468	666	13
su	62	434	72	448	468	666	13
sentido	75	434	107	448	468	666	13
entre	110	434	132	448	468	666	13
hablantes.	135	434	180	448	468	666	13
Si	183	434	192	448	468	666	13
bien	195	434	214	448	468	666	13
es	217	434	226	448	468	666	13
usual	229	434	253	448	468	666	13
ver	256	434	270	448	468	666	13
esta	273	434	290	448	468	666	13
pauta	293	434	317	448	468	666	13
en	320	434	330	448	468	666	13
clase,	334	434	358	448	468	666	13
Candela	361	434	398	448	468	666	13
ha	401	434	411	448	468	666	13
demostrado	62	448	114	462	468	666	13
en	117	448	128	462	468	666	13
sus	132	448	146	462	468	666	13
investigaciones	149	448	217	462	468	666	13
que	221	448	237	462	468	666	13
dentro	241	448	269	462	468	666	13
del	273	448	286	462	468	666	13
contexto	290	448	328	462	468	666	13
escolar	332	448	363	462	468	666	13
específico	366	448	411	462	468	666	13
se	62	462	72	476	468	666	13
construyen	75	462	123	476	468	666	13
varias	126	462	152	476	468	666	13
formas	155	462	186	476	468	666	13
de	189	462	199	476	468	666	13
interacción	202	462	251	476	468	666	13
y	254	462	260	476	468	666	13
un	263	462	274	476	468	666	13
orden	277	462	302	476	468	666	13
de	305	462	315	476	468	666	13
turnos	318	462	346	476	468	666	13
diferentes	349	462	392	476	468	666	13
que	395	462	411	476	468	666	13
muchas	62	476	96	490	468	666	13
veces	99	476	123	490	468	666	13
están	126	476	149	490	468	666	13
ligados	151	476	183	490	468	666	13
a	186	476	191	490	468	666	13
la	194	476	202	490	468	666	13
situación	204	476	244	490	468	666	13
creada	247	476	276	490	468	666	13
a	278	476	283	490	468	666	13
partir	286	476	310	490	468	666	13
de	313	476	323	490	468	666	13
la	326	476	334	490	468	666	13
actividad	337	476	377	490	468	666	13
escolar	380	476	411	490	468	666	13
que	62	490	78	504	468	666	13
se	81	490	90	504	468	666	13
está	93	490	110	504	468	666	13
desarrollando	113	490	173	504	468	666	13
(Candela,	175	490	218	504	468	666	13
2001,	221	490	245	504	468	666	13
p.	248	490	256	504	468	666	13
233).	259	490	282	504	468	666	13
En	79	504	92	518	468	666	13
el	94	504	102	518	468	666	13
ejemplo	105	504	140	518	468	666	13
de	143	504	153	518	468	666	13
anuncios	156	504	195	518	468	666	13
publicitarios	197	504	252	518	468	666	13
que	255	504	271	518	468	666	13
presenté	274	504	310	518	468	666	13
antes	313	504	335	518	468	666	13
se	338	504	347	518	468	666	13
observa	350	504	384	518	468	666	13
cómo	387	504	411	518	468	666	13
este	62	518	79	532	468	666	13
supuesto	83	518	121	532	468	666	13
sistema	125	518	158	532	468	666	13
de	161	518	172	532	468	666	13
preasignación	175	518	236	532	468	666	13
de	239	518	250	532	468	666	13
turnos	253	518	281	532	468	666	13
del	284	518	298	532	468	666	13
IRE	301	518	319	532	468	666	13
no	322	518	333	532	468	666	13
siempre	336	518	371	532	468	666	13
se	375	518	384	532	468	666	13
cons-	387	518	411	532	468	666	13
truye	62	532	85	546	468	666	13
igual	89	532	111	546	468	666	13
y	114	532	120	546	468	666	13
no	123	532	134	546	468	666	13
siempre	138	532	173	546	468	666	13
culmina	176	532	212	546	468	666	13
con	215	532	231	546	468	666	13
una	235	532	251	546	468	666	13
respuesta	254	532	295	546	468	666	13
de	299	532	309	546	468	666	13
los	313	532	325	546	468	666	13
alumnos.	329	532	369	546	468	666	13
El	373	532	382	546	468	666	13
inicio	386	532	411	546	468	666	13
de	62	546	73	560	468	666	13
la	76	546	84	560	468	666	13
interacción	87	546	136	560	468	666	13
en	139	546	149	560	468	666	13
el	152	546	160	560	468	666	13
desarrollo	163	546	207	560	468	666	13
de	211	546	221	560	468	666	13
la	224	546	232	560	468	666	13
actividad	235	546	275	560	468	666	13
muestra	279	546	313	560	468	666	13
esta	317	546	334	560	468	666	13
relación	337	546	372	560	468	666	13
triádica,	375	546	411	560	468	666	13
donde	62	560	89	574	468	666	13
el	94	560	101	574	468	666	13
maestro	106	560	141	574	468	666	13
inició	145	560	170	574	468	666	13
con	174	560	190	574	468	666	13
una	194	560	210	574	468	666	13
pregunta	214	560	253	574	468	666	13
a	257	560	262	574	468	666	13
la	266	560	274	574	468	666	13
cual	278	560	297	574	468	666	13
respondían	301	560	349	574	468	666	13
los	353	560	366	574	468	666	13
alumnos:	371	560	411	574	468	666	13
Maestro:	62	574	101	588	468	666	13
«¿Alguna	105	574	147	588	468	666	13
vez	150	574	166	588	468	666	13
te	169	574	177	588	468	666	13
has	180	574	194	588	468	666	13
sorprendido	198	574	250	588	468	666	13
repitiendo	253	574	298	588	468	666	13
o	301	574	306	588	468	666	13
cantando	310	574	349	588	468	666	13
la	352	574	360	588	468	666	13
canción	363	574	398	588	468	666	13
de	401	574	411	588	468	666	13
105	396	608	411	622	468	666	13
VALERIA	57	33	87	45	468	666	14
REBOLLEDO	88	33	133	45	468	666	14
/	135	33	137	45	468	666	14
Los	139	33	151	45	468	666	14
silencios	153	33	181	45	468	666	14
de	183	33	191	45	468	666	14
niños	193	33	210	45	468	666	14
hablantes	212	33	244	45	468	666	14
de	246	33	254	45	468	666	14
chinanteco	256	33	291	45	468	666	14
en	293	33	301	45	468	666	14
diversas	303	33	331	45	468	666	14
situaciones	333	33	369	45	468	666	14
escolares	371	33	402	45	468	666	14
algún	57	73	81	88	468	666	14
a	84	73	89	88	468	666	14
­	84	73	87	88	468	666	14
nuncio?»;	89	73	132	88	468	666	14
Niños:	135	73	165	88	468	666	14
«No».	168	73	195	88	468	666	14
Al	197	73	208	88	468	666	14
no	211	73	222	88	468	666	14
obtener	225	73	258	88	468	666	14
la	261	73	269	88	468	666	14
respuesta	272	73	313	88	468	666	14
esperada,	316	73	357	88	468	666	14
el	360	73	368	88	468	666	14
maestro	371	73	405	88	468	666	14
continuó	57	87	95	102	468	666	14
cuestionando	97	87	155	102	468	666	14
y	158	87	163	102	468	666	14
reformulando	165	87	225	102	468	666	14
las	227	87	240	102	468	666	14
preguntas	242	87	284	102	468	666	14
hacía	287	87	310	102	468	666	14
los	312	87	325	102	468	666	14
niños,	327	87	354	102	468	666	14
ante	356	87	374	102	468	666	14
lo	376	87	385	102	468	666	14
cual	387	87	405	102	468	666	14
los	57	101	70	116	468	666	14
niños	72	101	96	116	468	666	14
dejaban	99	101	133	116	468	666	14
de	136	101	146	116	468	666	14
responder,	149	101	195	116	468	666	14
creando	197	101	232	116	468	666	14
una	235	101	251	116	468	666	14
disrupción	254	101	300	116	468	666	14
en	303	101	313	116	468	666	14
la	316	101	324	116	468	666	14
interacción.	327	101	378	116	468	666	14
Mtro:	99	122	122	136	468	666	14
¿se	124	122	137	136	468	666	14
han	140	122	154	136	468	666	14
aprendido	157	122	197	136	468	666	14
el	199	122	206	136	468	666	14
eslogan	209	122	239	136	468	666	14
de	242	122	251	136	468	666	14
un	254	122	264	136	468	666	14
anuncio?	266	122	303	136	468	666	14
NS:	99	137	115	151	468	666	14
(no	117	137	131	151	468	666	14
había	133	137	155	151	468	666	14
respuesta)	157	137	198	151	468	666	14
Mtro:	99	152	122	165	468	666	14
¿no	126	152	140	165	468	666	14
han	144	152	158	165	468	666	14
visto	162	152	181	165	468	666	14
comerciales	185	152	233	165	468	666	14
en	237	152	246	165	468	666	14
la	250	152	257	165	468	666	14
tele	261	152	275	165	468	666	14
de	279	152	288	165	468	666	14
Sabritas,	292	152	328	165	468	666	14
«a	331	152	341	165	468	666	14
qué	345	152	359	165	468	666	14
no	363	152	373	165	468	666	14
pueden	376	152	405	165	468	666	14
comer	99	164	124	177	468	666	14
solo	127	164	143	177	468	666	14
una»?	146	164	170	177	468	666	14
NS:	99	179	115	192	468	666	14
(no	117	179	131	192	468	666	14
había	133	179	155	192	468	666	14
respuesta)	157	179	198	192	468	666	14
En	74	200	86	215	468	666	14
este	88	200	104	215	468	666	14
caso,	106	200	128	215	468	666	14
el	130	200	138	215	468	666	14
silencio	140	200	173	215	468	666	14
era	175	200	188	215	468	666	14
porque	190	200	220	215	468	666	14
su	222	200	232	215	468	666	14
respuesta	233	200	273	215	468	666	14
no	275	200	286	215	468	666	14
era	288	200	301	215	468	666	14
aceptada	303	200	341	215	468	666	14
por	343	200	357	215	468	666	14
el	359	200	367	215	468	666	14
maestro.	369	200	405	215	468	666	14
Al	57	214	68	229	468	666	14
reformular	70	214	117	229	468	666	14
la	120	214	128	229	468	666	14
pregunta:	131	214	173	229	468	666	14
«¿No	175	214	199	229	468	666	14
han	202	214	218	229	468	666	14
visto	220	214	242	229	468	666	14
comerciales	245	214	297	229	468	666	14
en	300	214	310	229	468	666	14
la	313	214	321	229	468	666	14
tele	324	214	340	229	468	666	14
de	342	214	353	229	468	666	14
Sabritas?»,	356	214	405	229	468	666	14
el	57	228	65	243	468	666	14
maestro	69	228	103	243	468	666	14
esperaba	107	228	146	243	468	666	14
una	150	228	166	243	468	666	14
nueva	169	228	196	243	468	666	14
respuesta	200	228	241	243	468	666	14
que	244	228	260	243	468	666	14
no	264	228	275	243	468	666	14
obtenía	279	228	312	243	468	666	14
porque	315	228	346	243	468	666	14
los	350	228	363	243	468	666	14
niños	367	228	390	243	468	666	14
no	394	228	405	243	468	666	14
tenían	57	242	84	257	468	666	14
acceso	86	242	116	257	468	666	14
a	118	242	123	257	468	666	14
la	126	242	134	257	468	666	14
televisión,	136	242	182	257	468	666	14
por	185	242	199	257	468	666	14
lo	202	242	210	257	468	666	14
tanto	213	242	235	257	468	666	14
las	238	242	250	257	468	666	14
posibilidades	253	242	311	257	468	666	14
de	313	242	324	257	468	666	14
que	327	242	342	257	468	666	14
lo	345	242	354	257	468	666	14
vieran	356	242	384	257	468	666	14
eran	386	242	405	257	468	666	14
muy	57	256	76	271	468	666	14
pocas.	79	256	107	271	468	666	14
A	110	256	118	271	468	666	14
partir	120	256	144	271	468	666	14
de	147	256	158	271	468	666	14
este	161	256	178	271	468	666	14
ejemplo	181	256	217	271	468	666	14
inicial,	220	256	250	271	468	666	14
se	253	256	262	271	468	666	14
ve	266	256	276	271	468	666	14
cómo	279	256	304	271	468	666	14
en	307	256	317	271	468	666	14
la	320	256	328	271	468	666	14
interacción	331	256	380	271	468	666	14
entre	383	256	405	271	468	666	14
maestro	57	270	92	285	468	666	14
y	95	270	100	285	468	666	14
alumnos	104	270	141	285	468	666	14
se	144	270	154	285	468	666	14
iban	157	270	176	285	468	666	14
construyendo	179	270	239	285	468	666	14
diferentes	242	270	285	285	468	666	14
momentos	289	270	334	285	468	666	14
de	338	270	348	285	468	666	14
interrupción	352	270	405	285	468	666	14
en	57	284	67	299	468	666	14
lo	70	284	78	299	468	666	14
que	81	284	97	299	468	666	14
se	100	284	109	299	468	666	14
suponía	112	284	146	299	468	666	14
debía	149	284	172	299	468	666	14
ser	175	284	188	299	468	666	14
un	191	284	202	299	468	666	14
flujo	205	284	225	299	468	666	14
continuo	228	284	267	299	468	666	14
de	269	284	280	299	468	666	14
los	282	284	295	299	468	666	14
turnos	298	284	326	299	468	666	14
en	328	284	339	299	468	666	14
la	341	284	349	299	468	666	14
interacción.	352	284	404	299	468	666	14
En	74	298	86	313	468	666	14
la	88	298	96	313	468	666	14
relación	99	298	134	313	468	666	14
entre	136	298	158	313	468	666	14
maestro	161	298	196	313	468	666	14
y	198	298	204	313	468	666	14
alumnos	206	298	243	313	468	666	14
encontramos	246	298	302	313	468	666	14
una	304	298	320	313	468	666	14
forma	323	298	349	313	468	666	14
de	351	298	362	313	468	666	14
organiza-	364	298	405	313	468	666	14
ción	57	312	76	327	468	666	14
y	78	312	84	327	468	666	14
un	86	312	97	327	468	666	14
discurso	100	312	137	327	468	666	14
construido	139	312	186	327	468	666	14
a	188	312	193	327	468	666	14
partir	196	312	220	327	468	666	14
de	222	312	233	327	468	666	14
una	236	312	251	327	468	666	14
multivocalidad	254	312	320	327	468	666	14
(Rebolledo,	323	312	374	327	468	666	14
2015).	377	312	405	327	468	666	14
Las	57	326	73	341	468	666	14
voces	75	326	100	341	468	666	14
se	102	326	111	341	468	666	14
construyen	113	326	161	341	468	666	14
en	163	326	174	341	468	666	14
la	176	326	184	341	468	666	14
interacción	186	326	235	341	468	666	14
con	237	326	253	341	468	666	14
los	255	326	268	341	468	666	14
elementos	270	326	314	341	468	666	14
que	316	326	332	341	468	666	14
cada	334	326	354	341	468	666	14
uno	357	326	373	341	468	666	14
aporta.	375	326	405	341	468	666	14
Los	57	340	73	355	468	666	14
actores	75	340	106	355	468	666	14
van	108	340	123	355	468	666	14
apropiándose	125	340	183	355	468	666	14
de	185	340	195	355	468	666	14
recursos	197	340	233	355	468	666	14
que	235	340	251	355	468	666	14
constituyen	253	340	303	355	468	666	14
lo	304	340	313	355	468	666	14
que	315	340	331	355	468	666	14
Gumperz	332	340	373	355	468	666	14
definió	375	340	405	355	468	666	14
como	57	354	81	369	468	666	14
un	83	354	94	369	468	666	14
repertorio	96	354	138	369	468	666	14
lingüístico,	140	354	189	369	468	666	14
es	191	354	200	369	468	666	14
decir	202	354	223	369	468	666	14
«la	225	354	238	369	468	666	14
totalidad	240	354	278	369	468	666	14
de	280	354	290	369	468	666	14
las	292	354	304	369	468	666	14
formas	306	354	336	369	468	666	14
lingüísticas	338	354	388	369	468	666	14
que	390	354	405	369	468	666	14
se	57	368	66	383	468	666	14
emplean	68	368	104	383	468	666	14
habitualmente	106	368	167	383	468	666	14
en	168	368	179	383	468	666	14
el	180	368	188	383	468	666	14
curso	190	368	213	383	468	666	14
de	215	368	225	383	468	666	14
una	227	368	243	383	468	666	14
interacción	245	368	292	383	468	666	14
socialmente	294	368	345	383	468	666	14
significativa»	347	368	405	383	468	666	14
(Gumperz,	57	382	104	397	468	666	14
1964,	107	382	131	397	468	666	14
p.	134	382	142	397	468	666	14
137).	145	382	167	397	468	666	14
Este	170	382	189	397	468	666	14
repertorio,	191	382	238	397	468	666	14
como	240	382	265	397	468	666	14
producto	267	382	306	397	468	666	14
de	309	382	319	397	468	666	14
la	322	382	329	397	468	666	14
interacción	332	382	381	397	468	666	14
entre	383	382	405	397	468	666	14
el	57	396	65	411	468	666	14
maestro	67	396	102	411	468	666	14
y	104	396	110	411	468	666	14
su	112	396	122	411	468	666	14
heterogéneo	124	396	178	411	468	666	14
grupo	180	396	206	411	468	666	14
de	208	396	218	411	468	666	14
alumnos,	221	396	261	411	468	666	14
se	263	396	272	411	468	666	14
iba	274	396	288	411	468	666	14
abonando	290	396	333	411	468	666	14
y	335	396	341	411	468	666	14
enriqueciendo	343	396	405	411	468	666	14
a	57	410	62	425	468	666	14
lo	65	410	74	425	468	666	14
largo	78	410	100	425	468	666	14
del	104	410	117	425	468	666	14
año	121	410	137	425	468	666	14
escolar,	140	410	174	425	468	666	14
generando	178	410	223	425	468	666	14
un	227	410	238	425	468	666	14
espacio	242	410	275	425	468	666	14
común	279	410	309	425	468	666	14
sobre	312	410	336	425	468	666	14
el	340	410	348	425	468	666	14
cual	351	410	370	425	468	666	14
se	374	410	383	425	468	666	14
hizo	386	410	405	425	468	666	14
posible	57	424	88	439	468	666	14
dar	91	424	105	439	468	666	14
continuidad	108	424	160	439	468	666	14
a	163	424	168	439	468	666	14
las	170	424	183	439	468	666	14
actividades	185	424	235	439	468	666	14
de	238	424	248	439	468	666	14
la	251	424	259	439	468	666	14
clase.	261	424	286	439	468	666	14
Tácticas	57	458	113	473	468	666	14
de	117	458	132	473	468	666	14
los	135	458	156	473	468	666	14
niños	159	458	195	473	468	666	14
del	198	458	220	473	468	666	14
albergue	222	458	283	473	468	666	14
en	286	458	302	473	468	666	14
la	305	458	320	473	468	666	14
escuela	322	458	374	473	468	666	14
A	57	481	65	495	468	666	14
partir	67	481	91	495	468	666	14
de	94	481	104	495	468	666	14
la	107	481	115	495	468	666	14
década	118	481	148	495	468	666	14
de	151	481	161	495	468	666	14
1970	164	481	186	495	468	666	14
encontramos	189	481	245	495	468	666	14
dentro	248	481	276	495	468	666	14
de	279	481	289	495	468	666	14
las	292	481	304	495	468	666	14
experiencias	307	481	362	495	468	666	14
escolares	365	481	405	495	468	666	14
de	57	495	67	509	468	666	14
los	69	495	82	509	468	666	14
miembros	84	495	128	509	468	666	14
de	130	495	140	509	468	666	14
las	142	495	154	509	468	666	14
familias	156	495	191	509	468	666	14
chinantecas	193	495	244	509	468	666	14
de	246	495	257	509	468	666	14
San	259	495	275	509	468	666	14
Isidro	277	495	303	509	468	666	14
una	305	495	320	509	468	666	14
creciente	322	495	362	509	468	666	14
presencia	364	495	405	509	468	666	14
de	57	509	67	523	468	666	14
niños	69	509	93	523	468	666	14
que	96	509	112	523	468	666	14
asistieron	114	509	156	523	468	666	14
a	158	509	163	523	468	666	14
cursar	166	509	193	523	468	666	14
su	195	509	205	523	468	666	14
primaria	207	509	244	523	468	666	14
a	247	509	252	523	468	666	14
escuelas	254	509	291	523	468	666	14
con	293	509	309	523	468	666	14
albergue.	311	509	352	523	468	666	14
La	354	509	366	523	468	666	14
primaria	368	509	405	523	468	666	14
con	57	523	73	537	468	666	14
albergue	75	523	112	537	468	666	14
de	114	523	125	537	468	666	14
Arroyo	126	523	158	537	468	666	14
de	160	523	170	537	468	666	14
Banco	173	523	201	537	468	666	14
ha	203	523	213	537	468	666	14
sido	215	523	234	537	468	666	14
uno	236	523	252	537	468	666	14
de	254	523	265	537	468	666	14
los	267	523	280	537	468	666	14
centros	282	523	313	537	468	666	14
escolares	315	523	356	537	468	666	14
por	358	523	372	537	468	666	14
los	375	523	387	537	468	666	14
que	389	523	405	537	468	666	14
algunas	57	537	90	551	468	666	14
familias	93	537	128	551	468	666	14
optaron	131	537	164	551	468	666	14
para	167	537	186	551	468	666	14
que	188	537	204	551	468	666	14
sus	207	537	221	551	468	666	14
hijos	223	537	245	551	468	666	14
asistieran	247	537	289	551	468	666	14
a	291	537	296	551	468	666	14
la	299	537	307	551	468	666	14
escuela.	309	537	344	551	468	666	14
La	347	537	358	551	468	666	14
movilidad	361	537	405	551	468	666	14
escolar	57	551	88	565	468	666	14
de	91	551	101	565	468	666	14
estos	105	551	127	565	468	666	14
niños	130	551	154	565	468	666	14
a	157	551	162	565	468	666	14
tan	165	551	179	565	468	666	14
temprana	182	551	223	565	468	666	14
edad	226	551	247	565	468	666	14
no	250	551	261	565	468	666	14
solo	264	551	283	565	468	666	14
implicó	286	551	319	565	468	666	14
un	323	551	334	565	468	666	14
desplazamiento	337	551	405	565	468	666	14
físico	57	565	81	579	468	666	14
de	84	565	95	579	468	666	14
estar	98	565	119	579	468	666	14
aquí	122	565	141	579	468	666	14
a	145	565	150	579	468	666	14
estar	153	565	174	579	468	666	14
allá	177	565	193	579	468	666	14
sino	196	565	215	579	468	666	14
que	218	565	234	579	468	666	14
creó	237	565	256	579	468	666	14
cambios	260	565	296	579	468	666	14
lingüísticos	300	565	350	579	468	666	14
y	354	565	359	579	468	666	14
culturales	363	565	405	579	468	666	14
que	57	579	73	593	468	666	14
se	76	579	85	593	468	666	14
vieron	88	579	116	593	468	666	14
reflejados	119	579	162	593	468	666	14
en	165	579	176	593	468	666	14
la	179	579	187	593	468	666	14
cotidianidad	190	579	245	593	468	666	14
de	248	579	258	593	468	666	14
la	261	579	269	593	468	666	14
comunidad.	273	579	324	593	468	666	14
Esta	327	579	346	593	468	666	14
separación	350	579	397	593	468	666	14
y	400	579	405	593	468	666	14
106	57	608	72	622	468	666	14
ANTHROPOLOGICA/AÑO	266	32	360	44	468	666	15
XXXIII,	362	32	390	44	468	666	15
N°	392	32	401	44	468	666	15
35	403	32	411	44	468	666	15
alejamiento	62	73	114	88	468	666	15
de	117	73	127	88	468	666	15
los	131	73	144	88	468	666	15
niños	147	73	171	88	468	666	15
llevó	174	73	196	88	468	666	15
a	200	73	205	88	468	666	15
muchos	208	73	242	88	468	666	15
de	246	73	256	88	468	666	15
ellos	259	73	280	88	468	666	15
a	283	73	288	88	468	666	15
silenciar	292	73	329	88	468	666	15
su	332	73	342	88	468	666	15
voz	346	73	361	88	468	666	15
frente	365	73	391	88	468	666	15
este	394	73	411	88	468	666	15
nuevo	62	87	89	102	468	666	15
y	92	87	97	102	468	666	15
desconocido	100	87	155	102	468	666	15
espacio	158	87	191	102	468	666	15
escolar.	194	87	227	102	468	666	15
La	79	101	91	116	468	666	15
textura	93	101	123	116	468	666	15
lingüística	125	101	171	116	468	666	15
en	173	101	183	116	468	666	15
la	185	101	193	116	468	666	15
escuela	195	101	227	116	468	666	15
de	229	101	240	116	468	666	15
Arroyo	241	101	273	116	468	666	15
de	275	101	285	116	468	666	15
Banco	287	101	315	116	468	666	15
era	317	101	330	116	468	666	15
distinta.	332	101	367	116	468	666	15
Los	369	101	385	116	468	666	15
niños	387	101	411	116	468	666	15
no	62	115	73	130	468	666	15
podían	76	115	105	130	468	666	15
responder	108	115	151	130	468	666	15
en	153	115	164	130	468	666	15
chinanteco	166	115	213	130	468	666	15
porque	216	115	246	130	468	666	15
algunos	248	115	283	130	468	666	15
maestros	285	115	324	130	468	666	15
no	326	115	337	130	468	666	15
lo	339	115	348	130	468	666	15
entendían.	350	115	395	130	468	666	15
No	398	115	411	130	468	666	15
obstante,	62	129	102	144	468	666	15
sí	105	129	113	144	468	666	15
hablaban	116	129	156	144	468	666	15
en	159	129	169	144	468	666	15
chinanteco	173	129	220	144	468	666	15
entre	224	129	246	144	468	666	15
ellos	249	129	270	144	468	666	15
y	273	129	279	144	468	666	15
a	282	129	287	144	468	666	15
veces	291	129	315	144	468	666	15
intentaban	318	129	364	144	468	666	15
responder	368	129	411	144	468	666	15
en	62	143	73	158	468	666	15
chinanteco.	75	143	126	158	468	666	15
En	128	143	140	158	468	666	15
ninguna	143	143	178	158	468	666	15
de	180	143	191	158	468	666	15
las	193	143	205	158	468	666	15
escuelas	208	143	245	158	468	666	15
se	247	143	256	158	468	666	15
prohibía	259	143	295	158	468	666	15
de	298	143	308	158	468	666	15
manera	310	143	343	158	468	666	15
explícita	345	143	383	158	468	666	15
el	385	143	393	158	468	666	15
uso	396	143	411	158	468	666	15
del	62	157	76	172	468	666	15
chinanteco	79	157	127	172	468	666	15
en	130	157	141	172	468	666	15
el	144	157	152	172	468	666	15
aula,	155	157	176	172	468	666	15
pero	180	157	199	172	468	666	15
como	203	157	227	172	468	666	15
los	231	157	244	172	468	666	15
docentes	247	157	285	172	468	666	15
no	289	157	300	172	468	666	15
hacían	303	157	332	172	468	666	15
uso	335	157	351	172	468	666	15
de	354	157	364	172	468	666	15
él	368	157	376	172	468	666	15
o	379	157	385	172	468	666	15
no	388	157	399	172	468	666	15
lo	402	157	411	172	468	666	15
entendían,	62	171	108	186	468	666	15
los	110	171	123	186	468	666	15
niños	125	171	149	186	468	666	15
hablaban	151	171	191	186	468	666	15
menos	193	171	222	186	468	666	15
chinanteco	224	171	272	186	468	666	15
en	274	171	285	186	468	666	15
el	287	171	295	186	468	666	15
aula.	297	171	318	186	468	666	15
Los	321	171	337	186	468	666	15
niños	339	171	363	186	468	666	15
que	365	171	381	186	468	666	15
habla-	384	171	411	186	468	666	15
ban	62	185	78	200	468	666	15
menos	81	185	110	200	468	666	15
español,	113	185	150	200	468	666	15
al	153	185	161	200	468	666	15
estar	164	185	185	200	468	666	15
frente	188	185	214	200	468	666	15
a	217	185	222	200	468	666	15
un	225	185	236	200	468	666	15
maestro	239	185	274	200	468	666	15
que	277	185	293	200	468	666	15
no	296	185	307	200	468	666	15
los	310	185	323	200	468	666	15
entendía,	326	185	366	200	468	666	15
limitaban	369	185	411	200	468	666	15
su	62	199	72	214	468	666	15
participación.	76	199	136	214	468	666	15
Algunos	139	199	177	214	468	666	15
maestros	181	199	220	214	468	666	15
bilingües	224	199	264	214	468	666	15
de	268	199	278	214	468	666	15
Arroyo	281	199	313	214	468	666	15
de	317	199	328	214	468	666	15
Banco	331	199	360	214	468	666	15
explicaban	363	199	411	214	468	666	15
que	62	213	78	228	468	666	15
los	82	213	94	228	468	666	15
niños	98	213	122	228	468	666	15
que	125	213	141	228	468	666	15
solo	144	213	163	228	468	666	15
hablaban	166	213	206	228	468	666	15
chinanteco	209	213	257	228	468	666	15
podían	260	213	290	228	468	666	15
dar	294	213	308	228	468	666	15
la	311	213	319	228	468	666	15
respuesta	322	213	363	228	468	666	15
o	367	213	372	228	468	666	15
explicar	376	213	411	228	468	666	15
los	62	227	75	242	468	666	15
ejercicios	79	227	121	242	468	666	15
en	125	227	135	242	468	666	15
clase,	139	227	163	242	468	666	15
aunque	167	227	199	242	468	666	15
no	202	227	213	242	468	666	15
fuera	217	227	239	242	468	666	15
en	243	227	253	242	468	666	15
español.	257	227	293	242	468	666	15
En	297	227	309	242	468	666	15
ciertas	313	227	342	242	468	666	15
actividades	345	227	395	242	468	666	15
los	398	227	411	242	468	666	15
niños	62	241	86	256	468	666	15
hablantes	89	241	131	256	468	666	15
del	134	241	147	256	468	666	15
chinanteco	150	241	198	256	468	666	15
entendían	201	241	244	256	468	666	15
el	247	241	254	256	468	666	15
español	257	241	291	256	468	666	15
del	294	241	307	256	468	666	15
maestro	310	241	345	256	468	666	15
y	348	241	354	256	468	666	15
del	357	241	370	256	468	666	15
ejercicio	373	241	411	256	468	666	15
que	62	255	78	270	468	666	15
debían	82	255	111	270	468	666	15
realizar,	115	255	150	270	468	666	15
pero	154	255	173	270	468	666	15
se	177	255	186	270	468	666	15
quedaban	190	255	232	270	468	666	15
callados	236	255	272	270	468	666	15
al	275	255	283	270	468	666	15
saber	287	255	310	270	468	666	15
que	314	255	330	270	468	666	15
el	333	255	341	270	468	666	15
maestro	345	255	380	270	468	666	15
no	384	255	395	270	468	666	15
los	398	255	411	270	468	666	15
entendería.	62	269	111	284	468	666	15
Esta	114	269	133	284	468	666	15
asimetría	136	269	176	284	468	666	15
lingüística	179	269	225	284	468	666	15
tendía	227	269	254	284	468	666	15
a	257	269	262	284	468	666	15
excluir	265	269	295	284	468	666	15
sobre	298	269	322	284	468	666	15
todo	325	269	345	284	468	666	15
a	347	269	352	284	468	666	15
los	355	269	368	284	468	666	15
niños	371	269	395	284	468	666	15
del	398	269	411	284	468	666	15
albergue.	62	283	103	298	468	666	15
Por	105	283	121	298	468	666	15
ejemplo,	123	283	162	298	468	666	15
en	164	283	175	298	468	666	15
el	177	283	185	298	468	666	15
grupo	188	283	214	298	468	666	15
de	216	283	227	298	468	666	15
sexto	230	283	253	298	468	666	15
grado	255	283	281	298	468	666	15
de	283	283	294	298	468	666	15
primaria	296	283	334	298	468	666	15
el	336	283	344	298	468	666	15
maestro	347	283	382	298	468	666	15
pide	384	283	403	298	468	666	15
a	406	283	411	298	468	666	15
los	62	297	75	312	468	666	15
alumnos	77	297	115	312	468	666	15
que	117	297	133	312	468	666	15
entreguen	135	297	179	312	468	666	15
la	181	297	189	312	468	666	15
tarea	191	297	212	312	468	666	15
y	215	297	220	312	468	666	15
se	222	297	231	312	468	666	15
dirige	234	297	259	312	468	666	15
a	262	297	267	312	468	666	15
una	269	297	285	312	468	666	15
niña	287	297	306	312	468	666	15
que	308	297	324	312	468	666	15
vive	326	297	345	312	468	666	15
en	347	297	358	312	468	666	15
el	360	297	368	312	468	666	15
albergue:	370	297	411	312	468	666	15
Mtro:	105	318	128	332	468	666	15
¿dónde	130	318	159	332	468	666	15
está	162	318	177	332	468	666	15
la	180	318	187	332	468	666	15
tarea?	189	318	213	332	468	666	15
NA:	105	333	122	347	468	666	15
(no	125	333	138	347	468	666	15
hay	140	333	155	347	468	666	15
respuesta)	157	333	198	347	468	666	15
Mtro:	105	348	128	361	468	666	15
no	130	348	140	361	468	666	15
has	143	348	156	361	468	666	15
entregado	158	348	198	361	468	666	15
ninguna	200	348	233	361	468	666	15
tarea	235	348	255	361	468	666	15
NA:	105	363	122	376	468	666	15
(no	125	363	138	376	468	666	15
hay	140	363	155	376	468	666	15
respuesta)	157	363	198	376	468	666	15
Mtro:	105	378	128	391	468	666	15
si	130	378	137	391	468	666	15
no	139	378	149	391	468	666	15
haces	152	378	174	391	468	666	15
las	177	378	188	391	468	666	15
tareas	190	378	213	391	468	666	15
vas	216	378	229	391	468	666	15
a	232	378	236	391	468	666	15
reprobar	239	378	273	391	468	666	15
el	275	378	282	391	468	666	15
año	285	378	299	391	468	666	15
NA:	105	392	122	406	468	666	15
(no	124	392	138	406	468	666	15
hay	140	392	154	406	468	666	15
respuesta,	157	392	196	406	468	666	15
la	198	392	206	406	468	666	15
niña	208	392	225	406	468	666	15
poco	227	392	247	406	468	666	15
a	249	392	253	406	468	666	15
poco	256	392	275	406	468	666	15
se	277	392	286	406	468	666	15
recuesta	288	392	321	406	468	666	15
sobre	323	392	344	406	468	666	15
la	347	392	354	406	468	666	15
banca	356	392	379	406	468	666	15
y	382	392	387	406	468	666	15
cubre	389	392	411	406	468	666	15
su	105	404	114	418	468	666	15
rostro	116	404	140	418	468	666	15
con	142	404	157	418	468	666	15
los	159	404	171	418	468	666	15
brazos)	173	404	203	418	468	666	15
Mtro:	105	419	128	433	468	666	15
además	130	419	160	433	468	666	15
saliste	163	419	188	433	468	666	15
muy	190	419	208	433	468	666	15
mal	210	419	225	433	468	666	15
en	228	419	237	433	468	666	15
el	240	419	247	433	468	666	15
examen	250	419	281	433	468	666	15
En	79	441	92	456	468	666	15
el	94	441	102	456	468	666	15
discurso	104	441	141	456	468	666	15
del	144	441	157	456	468	666	15
maestro	159	441	194	456	468	666	15
identifico	197	441	239	456	468	666	15
algunas	241	441	275	456	468	666	15
razones	277	441	311	456	468	666	15
posibles	313	441	349	456	468	666	15
por	352	441	366	456	468	666	15
las	369	441	381	456	468	666	15
cuales	384	441	411	456	468	666	15
el	62	455	70	470	468	666	15
maestro	73	455	108	470	468	666	15
consideraba	111	455	163	470	468	666	15
que	166	455	182	470	468	666	15
la	185	455	193	470	468	666	15
niña	196	455	215	470	468	666	15
no	218	455	229	470	468	666	15
participaba:	231	455	283	470	468	666	15
una	286	455	302	470	468	666	15
era	305	455	318	470	468	666	15
porque	321	455	352	470	468	666	15
no	355	455	366	470	468	666	15
hablaba	368	455	403	470	468	666	15
y	406	455	411	470	468	666	15
no	62	469	73	484	468	666	15
entendía	75	469	112	484	468	666	15
español,	114	469	150	484	468	666	15
la	152	469	160	484	468	666	15
segunda	162	469	198	484	468	666	15
porque	200	469	231	484	468	666	15
venía	233	469	256	484	468	666	15
de	258	469	269	484	468	666	15
la	271	469	279	484	468	666	15
sierra,	281	469	307	484	468	666	15
y	309	469	315	484	468	666	15
la	317	469	325	484	468	666	15
última	327	469	355	484	468	666	15
porque	357	469	387	484	468	666	15
vivía	389	469	411	484	468	666	15
en	62	483	73	498	468	666	15
el	75	483	83	498	468	666	15
albergue	85	483	123	498	468	666	15
y	125	483	131	498	468	666	15
no	133	483	144	498	468	666	15
contaba	147	483	181	498	468	666	15
con	183	483	199	498	468	666	15
el	201	483	209	498	468	666	15
apoyo	212	483	238	498	468	666	15
de	241	483	251	498	468	666	15
los	254	483	266	498	468	666	15
padres.	269	483	300	498	468	666	15
Gabriela	303	483	340	498	468	666	15
Novaro	343	483	376	498	468	666	15
registra	378	483	411	498	468	666	15
una	62	497	78	512	468	666	15
situación	81	497	121	512	468	666	15
similar	124	497	154	512	468	666	15
en	157	497	167	512	468	666	15
su	170	497	180	512	468	666	15
trabajo	183	497	213	512	468	666	15
con	216	497	232	512	468	666	15
niños	235	497	259	512	468	666	15
indígenas	262	497	304	512	468	666	15
tobas	307	497	330	512	468	666	15
en	333	497	343	512	468	666	15
las	346	497	358	512	468	666	15
escuelas	361	497	398	512	468	666	15
de	401	497	411	512	468	666	15
Buenos	62	511	95	526	468	666	15
Aires,	97	511	124	526	468	666	15
donde	126	511	153	526	468	666	15
los	155	511	168	526	468	666	15
maestros	170	511	209	526	468	666	15
explicaban	211	511	259	526	468	666	15
el	261	511	269	526	468	666	15
silencio	271	511	305	526	468	666	15
de	308	511	318	526	468	666	15
los	320	511	333	526	468	666	15
niños	335	511	359	526	468	666	15
tobas	361	511	384	526	468	666	15
como	387	511	411	526	468	666	15
una	62	525	78	540	468	666	15
falta	81	525	101	540	468	666	15
de	104	525	114	540	468	666	15
motivación	117	525	167	540	468	666	15
y	170	525	175	540	468	666	15
competencia	178	525	234	540	468	666	15
lingüística	237	525	283	540	468	666	15
y	286	525	291	540	468	666	15
donde	294	525	321	540	468	666	15
esta	324	525	341	540	468	666	15
incapacidad	344	525	397	540	468	666	15
no	400	525	411	540	468	666	15
era	62	539	76	554	468	666	15
entendida	78	539	121	554	468	666	15
como	123	539	148	554	468	666	15
una	150	539	166	554	468	666	15
limitación	169	539	213	554	468	666	15
sino	216	539	234	554	468	666	15
como	236	539	261	554	468	666	15
una	263	539	279	554	468	666	15
«frontera»	282	539	327	554	468	666	15
entre	330	539	352	554	468	666	15
los	354	539	367	554	468	666	15
tobas	370	539	393	554	468	666	15
y	395	539	401	554	468	666	15
el	403	539	411	554	468	666	15
resto	62	553	83	568	468	666	15
de	85	553	96	568	468	666	15
los	97	553	110	568	468	666	15
alumnos	112	553	149	568	468	666	15
y	151	553	156	568	468	666	15
alumnas	158	553	194	568	468	666	15
(Novaro,	196	553	235	568	468	666	15
2008,	237	553	261	568	468	666	15
p.	263	553	271	568	468	666	15
183).	273	553	296	568	468	666	15
En	298	553	310	568	468	666	15
la	312	553	319	568	468	666	15
interacción	321	553	369	568	468	666	15
cotidiana	371	553	411	568	468	666	15
en	62	567	73	582	468	666	15
la	76	567	84	582	468	666	15
escuela,	87	567	123	582	468	666	15
los	126	567	139	582	468	666	15
niños	142	567	166	582	468	666	15
y	169	567	175	582	468	666	15
niñas	178	567	201	582	468	666	15
que	205	567	221	582	468	666	15
vivían	224	567	251	582	468	666	15
en	255	567	265	582	468	666	15
el	269	567	277	582	468	666	15
albergue	280	567	318	582	468	666	15
de	321	567	331	582	468	666	15
Arroyo	334	567	366	582	468	666	15
de	369	567	380	582	468	666	15
Banco	383	567	411	582	468	666	15
muchas	62	581	96	596	468	666	15
veces	99	581	124	596	468	666	15
eran	127	581	146	596	468	666	15
segregados	149	581	198	596	468	666	15
—y	202	581	218	596	468	666	15
hasta	221	581	244	596	468	666	15
cierto	247	581	272	596	468	666	15
punto	276	581	301	596	468	666	15
discriminados—	304	581	377	596	468	666	15
por	380	581	395	596	468	666	15
los	398	581	411	596	468	666	15
107	396	608	411	622	468	666	15
VALERIA	57	33	87	45	468	666	16
REBOLLEDO	88	33	133	45	468	666	16
/	135	33	137	45	468	666	16
Los	139	33	151	45	468	666	16
silencios	153	33	181	45	468	666	16
de	183	33	191	45	468	666	16
niños	193	33	210	45	468	666	16
hablantes	212	33	244	45	468	666	16
de	246	33	254	45	468	666	16
chinanteco	256	33	291	45	468	666	16
en	293	33	301	45	468	666	16
diversas	303	33	331	45	468	666	16
situaciones	333	33	369	45	468	666	16
escolares	371	33	402	45	468	666	16
maestros	57	73	96	88	468	666	16
y	99	73	104	88	468	666	16
por	107	73	122	88	468	666	16
sus	124	73	138	88	468	666	16
compañeros	141	73	194	88	468	666	16
que	197	73	213	88	468	666	16
no	216	73	227	88	468	666	16
vivían	230	73	257	88	468	666	16
en	260	73	270	88	468	666	16
el	273	73	281	88	468	666	16
albergue.	284	73	324	88	468	666	16
No	327	73	341	88	468	666	16
era	344	73	357	88	468	666	16
una	360	73	376	88	468	666	16
segre-	378	73	405	88	468	666	16
gación	57	87	86	102	468	666	16
explícita:	88	87	129	102	468	666	16
más	131	87	149	102	468	666	16
bien	151	87	170	102	468	666	16
se	173	87	182	102	468	666	16
presentaba	184	87	231	102	468	666	16
en	233	87	244	102	468	666	16
las	246	87	258	102	468	666	16
interacciones	260	87	318	102	468	666	16
de	321	87	331	102	468	666	16
forma	333	87	360	102	468	666	16
muy	362	87	381	102	468	666	16
sutil.	384	87	405	102	468	666	16
Los	57	101	73	116	468	666	16
pocos	76	101	102	116	468	666	16
niños	104	101	128	116	468	666	16
y	131	101	136	116	468	666	16
niñas	139	101	162	116	468	666	16
que	165	101	181	116	468	666	16
bajaban	183	101	217	116	468	666	16
de	220	101	231	116	468	666	16
otros	233	101	255	116	468	666	16
pueblos	258	101	292	116	468	666	16
a	295	101	300	116	468	666	16
quedarse	302	101	341	116	468	666	16
en	344	101	354	116	468	666	16
el	357	101	365	116	468	666	16
albergue	368	101	405	116	468	666	16
para	57	115	76	130	468	666	16
poder	79	115	104	130	468	666	16
asistir	107	115	134	130	468	666	16
a	137	115	142	130	468	666	16
la	145	115	153	130	468	666	16
escuela	156	115	189	130	468	666	16
tendían	192	115	224	130	468	666	16
a	228	115	233	130	468	666	16
mantenerse	236	115	286	130	468	666	16
apartados	289	115	332	130	468	666	16
de	335	115	345	130	468	666	16
los	349	115	361	130	468	666	16
niños	365	115	389	130	468	666	16
del	392	115	405	130	468	666	16
poblado;	57	129	95	144	468	666	16
solían	98	129	125	144	468	666	16
ser	128	129	141	144	468	666	16
muy	144	129	164	144	468	666	16
atentos,	167	129	201	144	468	666	16
oyentes	204	129	238	144	468	666	16
y	241	129	246	144	468	666	16
observadores	250	129	308	144	468	666	16
en	311	129	321	144	468	666	16
clase,	324	129	349	144	468	666	16
no	352	129	363	144	468	666	16
como	367	129	391	144	468	666	16
un	394	129	405	144	468	666	16
acto	57	143	75	158	468	666	16
«natural»	77	143	119	158	468	666	16
o	121	143	127	158	468	666	16
por	129	143	144	158	468	666	16
su	146	143	156	158	468	666	16
«ser	158	143	176	158	468	666	16
indígena»,	179	143	225	158	468	666	16
sino	227	143	245	158	468	666	16
porque	248	143	278	158	468	666	16
los	281	143	293	158	468	666	16
espacios	296	143	333	158	468	666	16
de	335	143	346	158	468	666	16
participación	348	143	405	158	468	666	16
creados	57	157	90	172	468	666	16
en	92	157	102	172	468	666	16
la	104	157	112	172	468	666	16
escuela	114	157	146	172	468	666	16
no	148	157	159	172	468	666	16
propiciaban	161	157	212	172	468	666	16
la	214	157	222	172	468	666	16
inclusión	224	157	264	172	468	666	16
de	265	157	276	172	468	666	16
los	278	157	290	172	468	666	16
niños	292	157	316	172	468	666	16
y	318	157	323	172	468	666	16
niñas	325	157	348	172	468	666	16
del	350	157	363	172	468	666	16
albergue.	365	157	405	172	468	666	16
Por	57	171	72	186	468	666	16
ejemplo,	74	171	113	186	468	666	16
el	115	171	123	186	468	666	16
maestro	125	171	160	186	468	666	16
de	162	171	173	186	468	666	16
quinto	175	171	203	186	468	666	16
les	206	171	218	186	468	666	16
dejó	220	171	239	186	468	666	16
una	242	171	257	186	468	666	16
tarea	260	171	281	186	468	666	16
sobre	284	171	307	186	468	666	16
el	310	171	318	186	468	666	16
tema	320	171	341	186	468	666	16
de	344	171	354	186	468	666	16
las	357	171	369	186	468	666	16
gallinas	371	171	405	186	468	666	16
y	57	185	62	200	468	666	16
los	64	185	77	200	468	666	16
gallos,	79	185	108	200	468	666	16
la	111	185	119	200	468	666	16
cual	121	185	139	200	468	666	16
consistía	141	185	180	200	468	666	16
en	182	185	192	200	468	666	16
preguntar	194	185	237	200	468	666	16
a	239	185	244	200	468	666	16
sus	246	185	260	200	468	666	16
abuelos	262	185	296	200	468	666	16
o	298	185	303	200	468	666	16
padres.	305	185	337	200	468	666	16
Maestro:	339	185	378	200	468	666	16
«Para	380	185	405	200	468	666	16
mañana	57	199	91	214	468	666	16
quiero	93	199	121	214	468	666	16
que	123	199	139	214	468	666	16
de	141	199	151	214	468	666	16
tarea	153	199	175	214	468	666	16
les	177	199	189	214	468	666	16
pregunten	191	199	235	214	468	666	16
a	237	199	242	214	468	666	16
sus	244	199	258	214	468	666	16
abuelos	260	199	294	214	468	666	16
o	296	199	301	214	468	666	16
sus	303	199	317	214	468	666	16
papás	320	199	345	214	468	666	16
cuánto	347	199	376	214	468	666	16
tardan	378	199	405	214	468	666	16
en	57	213	67	228	468	666	16
empollar	70	213	109	228	468	666	16
las	112	213	124	228	468	666	16
gallinas.	127	213	164	228	468	666	16
Los	167	213	183	228	468	666	16
niños	186	213	210	228	468	666	16
del	212	213	226	228	468	666	16
albergue,	229	213	269	228	468	666	16
como	272	213	296	228	468	666	16
no	299	213	310	228	468	666	16
viven	313	213	337	228	468	666	16
con	340	213	356	228	468	666	16
su	359	213	369	228	468	666	16
familia,	371	213	405	228	468	666	16
¿cómo	57	227	86	242	468	666	16
lo	89	227	98	242	468	666	16
harán?...	101	227	139	242	468	666	16
Bueno,	142	227	174	242	468	666	16
les	177	227	190	242	468	666	16
pueden	193	227	225	242	468	666	16
preguntar	228	227	270	242	468	666	16
a	274	227	279	242	468	666	16
las	282	227	294	242	468	666	16
cocineras	298	227	339	242	468	666	16
del	343	227	356	242	468	666	16
albergue».	359	227	405	242	468	666	16
En	57	241	69	256	468	666	16
este	72	241	89	256	468	666	16
tipo	92	241	109	256	468	666	16
de	113	241	123	256	468	666	16
interacción	126	241	175	256	468	666	16
se	178	241	187	256	468	666	16
puede	190	241	217	256	468	666	16
observar	220	241	258	256	468	666	16
cómo	261	241	285	256	468	666	16
la	288	241	296	256	468	666	16
propia	300	241	328	256	468	666	16
actividad	331	241	371	256	468	666	16
escolar	374	241	405	256	468	666	16
propuesta	57	255	99	270	468	666	16
por	102	255	117	270	468	666	16
el	120	255	128	270	468	666	16
maestro,	131	255	168	270	468	666	16
que	171	255	187	270	468	666	16
consistía	190	255	228	270	468	666	16
en	231	255	241	270	468	666	16
realizar	244	255	277	270	468	666	16
tareas	280	255	306	270	468	666	16
en	309	255	319	270	468	666	16
casa,	322	255	343	270	468	666	16
construía	346	255	387	270	468	666	16
una	389	255	405	270	468	666	16
frontera	57	269	92	284	468	666	16
y	94	269	99	284	468	666	16
ponía	101	269	126	284	468	666	16
en	128	269	138	284	468	666	16
evidencia	140	269	182	284	468	666	16
las	185	269	197	284	468	666	16
diferencias	199	269	247	284	468	666	16
entre	249	269	271	284	468	666	16
los	273	269	286	284	468	666	16
niños	288	269	312	284	468	666	16
y	314	269	320	284	468	666	16
niñas	322	269	345	284	468	666	16
que	347	269	363	284	468	666	16
vivían	365	269	393	284	468	666	16
en	395	269	405	284	468	666	16
el	57	283	65	298	468	666	16
albergue	67	283	105	298	468	666	16
y	107	283	113	298	468	666	16
los	115	283	128	298	468	666	16
que	130	283	146	298	468	666	16
vivían	149	283	176	298	468	666	16
en	179	283	189	298	468	666	16
casa	191	283	210	298	468	666	16
con	213	283	229	298	468	666	16
su	231	283	241	298	468	666	16
familia.	243	283	277	298	468	666	16
Esta	280	283	299	298	468	666	16
distinción	301	283	344	298	468	666	16
que	347	283	363	298	468	666	16
se	365	283	374	298	468	666	16
creaba	377	283	405	298	468	666	16
en	57	297	67	312	468	666	16
el	70	297	78	312	468	666	16
discurso	81	297	118	312	468	666	16
escolar	121	297	152	312	468	666	16
entre	155	297	177	312	468	666	16
los	180	297	193	312	468	666	16
niños	196	297	220	312	468	666	16
del	223	297	237	312	468	666	16
albergue	240	297	277	312	468	666	16
y	281	297	286	312	468	666	16
los	289	297	302	312	468	666	16
niños	305	297	329	312	468	666	16
de	332	297	342	312	468	666	16
la	345	297	353	312	468	666	16
comunidad	357	297	405	312	468	666	16
era	57	311	70	326	468	666	16
un	73	311	84	326	468	666	16
signo	87	311	110	326	468	666	16
que	113	311	129	326	468	666	16
se	132	311	141	326	468	666	16
reflejaba	144	311	182	326	468	666	16
en	185	311	195	326	468	666	16
el	198	311	206	326	468	666	16
distanciamiento	209	311	278	326	468	666	16
entre	281	311	303	326	468	666	16
unos	306	311	327	326	468	666	16
y	329	311	335	326	468	666	16
otros.	338	311	362	326	468	666	16
En	74	325	86	340	468	666	16
la	89	325	97	340	468	666	16
vida	101	325	120	340	468	666	16
cotidiana	123	325	163	340	468	666	16
del	167	325	180	340	468	666	16
aula,	184	325	204	340	468	666	16
está	208	325	225	340	468	666	16
tensión	228	325	260	340	468	666	16
o	264	325	269	340	468	666	16
asimetría	273	325	312	340	468	666	16
en	316	325	326	340	468	666	16
cuanto	330	325	359	340	468	666	16
al	363	325	370	340	468	666	16
valor	374	325	396	340	468	666	16
y	400	325	405	340	468	666	16
prestigio	57	339	95	354	468	666	16
entre	97	339	119	354	468	666	16
el	121	339	129	354	468	666	16
español	132	339	165	354	468	666	16
imperante	167	339	211	354	468	666	16
y	213	339	219	354	468	666	16
el	221	339	229	354	468	666	16
chinanteco	232	339	279	354	468	666	16
que	281	339	297	354	468	666	16
formaba	299	339	336	354	468	666	16
parte	338	339	360	354	468	666	16
de	362	339	373	354	468	666	16
la	375	339	383	354	468	666	16
coti-	385	339	405	354	468	666	16
dianidad	57	353	93	368	468	666	16
llevaba	95	353	126	368	468	666	16
al	128	353	136	368	468	666	16
tipo	137	353	154	368	468	666	16
de	156	353	166	368	468	666	16
discontinuidades	168	353	239	368	468	666	16
observadas	241	353	289	368	468	666	16
en	290	353	301	368	468	666	16
el	302	353	310	368	468	666	16
flujo	312	353	332	368	468	666	16
de	334	353	344	368	468	666	16
la	346	353	354	368	468	666	16
interacción.	355	353	405	368	468	666	16
Los	57	367	73	382	468	666	16
maestros	76	367	115	382	468	666	16
tenían	118	367	144	382	468	666	16
que	147	367	163	382	468	666	16
lidiar	166	367	189	382	468	666	16
con	192	367	208	382	468	666	16
la	211	367	218	382	468	666	16
presión	221	367	253	382	468	666	16
social	256	367	282	382	468	666	16
e	285	367	290	382	468	666	16
institucional	293	367	346	382	468	666	16
que	349	367	365	382	468	666	16
le	368	367	376	382	468	666	16
exigía	379	367	405	382	468	666	16
que	57	381	72	396	468	666	16
los	76	381	88	396	468	666	16
niños	92	381	115	396	468	666	16
aprendieran	119	381	170	396	468	666	16
a	173	381	178	396	468	666	16
leer,	182	381	200	396	468	666	16
escribir	203	381	236	396	468	666	16
y	239	381	245	396	468	666	16
hablar	248	381	275	396	468	666	16
español	279	381	312	396	468	666	16
y	315	381	321	396	468	666	16
con	324	381	340	396	468	666	16
la	343	381	351	396	468	666	16
presión	354	381	386	396	468	666	16
que	390	381	405	396	468	666	16
ejercían	57	395	91	410	468	666	16
los	94	395	107	410	468	666	16
niños	110	395	133	410	468	666	16
a	136	395	141	410	468	666	16
través	144	395	170	410	468	666	16
del	173	395	186	410	468	666	16
silencio.	189	395	225	410	468	666	16
Esto	228	395	248	410	468	666	16
se	251	395	260	410	468	666	16
volvía	263	395	290	410	468	666	16
un	293	395	304	410	468	666	16
reto	307	395	324	410	468	666	16
para	326	395	345	410	468	666	16
los	348	395	361	410	468	666	16
maestros:	364	395	405	410	468	666	16
algunos	57	409	91	424	468	666	16
optaban	93	409	127	424	468	666	16
por	129	409	144	424	468	666	16
interactuar	146	409	193	424	468	666	16
lo	195	409	203	424	468	666	16
menos	205	409	234	424	468	666	16
posible	236	409	268	424	468	666	16
con	270	409	286	424	468	666	16
los	288	409	300	424	468	666	16
niños	303	409	326	424	468	666	16
que	328	409	344	424	468	666	16
hablaban	346	409	386	424	468	666	16
más	388	409	405	424	468	666	16
chinanteco	57	423	104	438	468	666	16
que	107	423	123	438	468	666	16
español	126	423	159	438	468	666	16
en	162	423	173	438	468	666	16
el	176	423	184	438	468	666	16
aula	187	423	205	438	468	666	16
y	208	423	214	438	468	666	16
etiquetarlos	217	423	268	438	468	666	16
como	271	423	295	438	468	666	16
tímidos,	298	423	334	438	468	666	16
callados	337	423	372	438	468	666	16
o	376	423	381	438	468	666	16
poco	384	423	405	438	468	666	16
participativos.	57	437	118	452	468	666	16
Otros	120	437	145	452	468	666	16
abrían	146	437	174	452	468	666	16
la	176	437	183	452	468	666	16
posibilidad	185	437	234	452	468	666	16
de	236	437	246	452	468	666	16
la	248	437	256	452	468	666	16
interacción	258	437	306	452	468	666	16
en	308	437	318	452	468	666	16
chinanteco,	320	437	370	452	468	666	16
dejaban	372	437	405	452	468	666	16
espacio	57	451	89	466	468	666	16
para	91	451	109	466	468	666	16
que	111	451	126	466	468	666	16
los	128	451	141	466	468	666	16
niños	143	451	166	466	468	666	16
argumentaran	168	451	226	466	468	666	16
entre	228	451	249	466	468	666	16
ellos	251	451	271	466	468	666	16
en	273	451	283	466	468	666	16
ese	285	451	299	466	468	666	16
idioma,	301	451	333	466	468	666	16
y	335	451	340	466	468	666	16
si	342	451	349	466	468	666	16
lo	351	451	359	466	468	666	16
entendían,	361	451	405	466	468	666	16
permitían	57	465	98	480	468	666	16
que	100	465	116	480	468	666	16
los	118	465	131	480	468	666	16
niños	132	465	156	480	468	666	16
respondieran	158	465	214	480	468	666	16
en	216	465	226	480	468	666	16
chinanteco,	228	465	278	480	468	666	16
como	280	465	304	480	468	666	16
hacía	306	465	329	480	468	666	16
el	331	465	339	480	468	666	16
maestro	340	465	375	480	468	666	16
de	377	465	387	480	468	666	16
San	389	465	405	480	468	666	16
Isidro.	57	479	85	494	468	666	16
Aquí	87	479	109	494	468	666	16
podemos	112	479	151	494	468	666	16
observar	154	479	191	494	468	666	16
cómo	194	479	219	494	468	666	16
en	221	479	232	494	468	666	16
situaciones	235	479	283	494	468	666	16
de	286	479	296	494	468	666	16
confluencia	299	479	350	494	468	666	16
multilingüe,	353	479	405	494	468	666	16
las	57	493	69	508	468	666	16
dos	72	493	87	508	468	666	16
(o	89	493	99	508	468	666	16
más)	101	493	122	508	468	666	16
lenguas	125	493	158	508	468	666	16
o	161	493	167	508	468	666	16
variantes	169	493	209	508	468	666	16
pueden	211	493	243	508	468	666	16
funcionar	246	493	287	508	468	666	16
como	290	493	314	508	468	666	16
herramientas	317	493	373	508	468	666	16
para	376	493	395	508	468	666	16
la	398	493	405	508	468	666	16
comprensión	57	507	113	522	468	666	16
mutua,	116	507	146	522	468	666	16
o	148	507	154	522	468	666	16
bien	156	507	175	522	468	666	16
como	178	507	202	522	468	666	16
un	204	507	215	522	468	666	16
obstáculo	218	507	260	522	468	666	16
a	262	507	267	522	468	666	16
la	270	507	278	522	468	666	16
comunicación.	280	507	344	522	468	666	16
En	347	507	359	522	468	666	16
todo	361	507	381	522	468	666	16
caso,	383	507	405	522	468	666	16
la	57	521	65	536	468	666	16
tensión	67	521	99	536	468	666	16
pone	101	521	123	536	468	666	16
en	125	521	135	536	468	666	16
evidencia	138	521	180	536	468	666	16
la	182	521	190	536	468	666	16
desigualdad	193	521	245	536	468	666	16
que	248	521	263	536	468	666	16
existe	266	521	291	536	468	666	16
entre	294	521	316	536	468	666	16
el	319	521	326	536	468	666	16
valor	329	521	351	536	468	666	16
de	354	521	364	536	468	666	16
cada	367	521	387	536	468	666	16
una	390	521	405	536	468	666	16
de	57	535	67	550	468	666	16
las	70	535	82	550	468	666	16
lenguas	84	535	118	550	468	666	16
en	120	535	131	550	468	666	16
las	133	535	145	550	468	666	16
escuelas	148	535	184	550	468	666	16
(Juffermans	187	535	239	550	468	666	16
y	241	535	247	550	468	666	16
Van	249	535	266	550	468	666	16
Der	269	535	285	550	468	666	16
Aa,	287	535	303	550	468	666	16
2013,	305	535	330	550	468	666	16
p.	333	535	341	550	468	666	16
119).	343	535	366	550	468	666	16
El	74	549	83	564	468	666	16
sentido	86	549	117	564	468	666	16
contingente	119	549	170	564	468	666	16
y	173	549	178	564	468	666	16
variable	180	549	215	564	468	666	16
del	217	549	231	564	468	666	16
significado	233	549	282	564	468	666	16
de	284	549	294	564	468	666	16
la	296	549	304	564	468	666	16
acción	306	549	335	564	468	666	16
de	337	549	347	564	468	666	16
no	349	549	360	564	468	666	16
responder	362	549	405	564	468	666	16
o	57	563	62	578	468	666	16
quedarse	65	563	104	578	468	666	16
callado	107	563	139	578	468	666	16
en	142	563	152	578	468	666	16
la	155	563	163	578	468	666	16
interacción	166	563	215	578	468	666	16
entre	218	563	240	578	468	666	16
los	243	563	256	578	468	666	16
niños	259	563	283	578	468	666	16
chinantecos	286	563	338	578	468	666	16
y	341	563	346	578	468	666	16
sus	349	563	363	578	468	666	16
maestros	366	563	405	578	468	666	16
se	57	577	66	592	468	666	16
hizo	69	577	88	592	468	666	16
visible	91	577	120	592	468	666	16
en	123	577	133	592	468	666	16
otro	136	577	154	592	468	666	16
incidente	157	577	197	592	468	666	16
que	200	577	216	592	468	666	16
ocurrió	219	577	251	592	468	666	16
en	254	577	264	592	468	666	16
la	267	577	275	592	468	666	16
escuela	278	577	311	592	468	666	16
de	314	577	324	592	468	666	16
Arroyo	326	577	358	592	468	666	16
de	361	577	372	592	468	666	16
Banco.	375	577	405	592	468	666	16
108	57	608	72	622	468	666	16
ANTHROPOLOGICA/AÑO	266	32	360	44	468	666	17
XXXIII,	362	32	390	44	468	666	17
N°	392	32	401	44	468	666	17
35	403	32	411	44	468	666	17
Mariana	62	73	99	88	468	666	17
era	102	73	115	88	468	666	17
una	118	73	134	88	468	666	17
niña	136	73	155	88	468	666	17
de	158	73	169	88	468	666	17
San	171	73	188	88	468	666	17
Isidro	190	73	216	88	468	666	17
que,	219	73	237	88	468	666	17
al	240	73	248	88	468	666	17
igual	251	73	273	88	468	666	17
que	276	73	291	88	468	666	17
muchos	294	73	328	88	468	666	17
otros	331	73	353	88	468	666	17
niños	356	73	380	88	468	666	17
prove-	382	73	411	88	468	666	17
nientes	62	87	94	102	468	666	17
de	96	87	106	102	468	666	17
comunidades	108	87	166	102	468	666	17
lejanas,	169	87	202	102	468	666	17
estudiaba	204	87	246	102	468	666	17
en	248	87	258	102	468	666	17
la	260	87	268	102	468	666	17
escuela	271	87	303	102	468	666	17
de	305	87	316	102	468	666	17
Arroyo	317	87	349	102	468	666	17
de	351	87	362	102	468	666	17
Banco	364	87	392	102	468	666	17
y	394	87	400	102	468	666	17
se	402	87	411	102	468	666	17
quedaba	62	101	99	116	468	666	17
de	101	101	111	116	468	666	17
lunes	113	101	136	116	468	666	17
a	138	101	143	116	468	666	17
viernes	145	101	176	116	468	666	17
en	178	101	188	116	468	666	17
el	190	101	198	116	468	666	17
albergue	200	101	237	116	468	666	17
escolar.	239	101	272	116	468	666	17
Ella	274	101	292	116	468	666	17
era	294	101	307	116	468	666	17
miembro	309	101	348	116	468	666	17
de	350	101	361	116	468	666	17
una	363	101	378	116	468	666	17
familia	380	101	411	116	468	666	17
—casi	62	115	90	130	468	666	17
única	94	115	117	130	468	666	17
en	120	115	131	130	468	666	17
la	134	115	142	130	468	666	17
comunidad	145	115	194	130	468	666	17
de	197	115	207	130	468	666	17
San	210	115	227	130	468	666	17
Isidro—	230	115	266	130	468	666	17
donde	269	115	296	130	468	666	17
la	299	115	307	130	468	666	17
madre	310	115	338	130	468	666	17
era	341	115	354	130	468	666	17
hablante	357	115	395	130	468	666	17
del	398	115	411	130	468	666	17
español	62	129	96	144	468	666	17
con	99	129	114	144	468	666	17
entendimiento	117	129	180	144	468	666	17
del	183	129	196	144	468	666	17
chinanteco	199	129	246	144	468	666	17
y	249	129	254	144	468	666	17
el	257	129	265	144	468	666	17
padre	267	129	292	144	468	666	17
era	295	129	308	144	468	666	17
hablante	311	129	348	144	468	666	17
de	350	129	361	144	468	666	17
chinanteco	363	129	411	144	468	666	17
y	62	143	68	158	468	666	17
español.	71	143	107	158	468	666	17
Sus	111	143	126	158	468	666	17
padres	130	143	158	158	468	666	17
se	161	143	171	158	468	666	17
comunicaban	174	143	232	158	468	666	17
entre	235	143	257	158	468	666	17
ellos	261	143	281	158	468	666	17
en	285	143	295	158	468	666	17
español.	298	143	334	158	468	666	17
Su	338	143	349	158	468	666	17
casa	352	143	371	158	468	666	17
formaba	374	143	411	158	468	666	17
parte	62	157	84	172	468	666	17
de	88	157	98	172	468	666	17
un	102	157	113	172	468	666	17
solar	117	157	138	172	468	666	17
familiar	142	157	176	172	468	666	17
donde	180	157	207	172	468	666	17
compartían	211	157	260	172	468	666	17
el	264	157	272	172	468	666	17
espacio	275	157	308	172	468	666	17
con	312	157	328	172	468	666	17
sus	331	157	345	172	468	666	17
tíos,	349	157	368	172	468	666	17
primos	371	157	402	172	468	666	17
y	406	157	411	172	468	666	17
abuelos,	62	171	99	186	468	666	17
que	102	171	118	186	468	666	17
eran	121	171	140	186	468	666	17
hablantes	143	171	185	186	468	666	17
del	188	171	202	186	468	666	17
chinanteco	205	171	252	186	468	666	17
con	256	171	272	186	468	666	17
poco	275	171	296	186	468	666	17
uso	300	171	315	186	468	666	17
del	318	171	332	186	468	666	17
español.	335	171	371	186	468	666	17
Mariana	374	171	411	186	468	666	17
se	62	185	72	200	468	666	17
desenvolvía	75	185	127	200	468	666	17
bien	130	185	149	200	468	666	17
en	152	185	163	200	468	666	17
las	166	185	178	200	468	666	17
dos	181	185	197	200	468	666	17
lenguas.	200	185	236	200	468	666	17
Pero	239	185	260	200	468	666	17
aunque	263	185	294	200	468	666	17
ella	298	185	313	200	468	666	17
hablaba	317	185	351	200	468	666	17
y	354	185	360	200	468	666	17
entendía	363	185	400	200	468	666	17
el	403	185	411	200	468	666	17
español,	62	199	99	214	468	666	17
posiblemente	102	199	160	214	468	666	17
igual	163	199	185	214	468	666	17
que	188	199	204	214	468	666	17
los	207	199	220	214	468	666	17
niños	223	199	246	214	468	666	17
de	249	199	260	214	468	666	17
Arroyo	262	199	294	214	468	666	17
de	297	199	307	214	468	666	17
Banco,	310	199	341	214	468	666	17
tenía	344	199	365	214	468	666	17
muy	368	199	387	214	468	666	17
poca	390	199	411	214	468	666	17
interacción	62	213	111	228	468	666	17
en	113	213	124	228	468	666	17
la	126	213	134	228	468	666	17
escuela,	136	213	171	228	468	666	17
tanto	174	213	196	228	468	666	17
con	198	213	214	228	468	666	17
los	216	213	229	228	468	666	17
niños	231	213	255	228	468	666	17
de	257	213	268	228	468	666	17
su	270	213	280	228	468	666	17
grado	282	213	307	228	468	666	17
como	309	213	334	228	468	666	17
con	336	213	352	228	468	666	17
los	354	213	367	228	468	666	17
maestros.	369	213	411	228	468	666	17
El	62	227	72	242	468	666	17
silencio	74	227	108	242	468	666	17
de	110	227	120	242	468	666	17
Mariana	122	227	159	242	468	666	17
no	161	227	172	242	468	666	17
podía	174	227	198	242	468	666	17
ser,	200	227	215	242	468	666	17
como	217	227	241	242	468	666	17
los	243	227	256	242	468	666	17
maestros	258	227	297	242	468	666	17
solían	299	227	325	242	468	666	17
argumentar,	327	227	379	242	468	666	17
porque	381	227	411	242	468	666	17
«no	62	241	79	256	468	666	17
entiende	81	241	118	256	468	666	17
español»,	120	241	162	256	468	666	17
ya	164	241	175	256	468	666	17
que	177	241	193	256	468	666	17
en	195	241	205	256	468	666	17
otros	208	241	230	256	468	666	17
contextos	232	241	274	256	468	666	17
se	276	241	285	256	468	666	17
le	287	241	295	256	468	666	17
escuchaba	297	241	343	256	468	666	17
hablar	345	241	372	256	468	666	17
español:	374	241	411	256	468	666	17
tenía	62	255	84	270	468	666	17
que	86	255	102	270	468	666	17
ver	105	255	119	270	468	666	17
con	122	255	138	270	468	666	17
algo	141	255	160	270	468	666	17
diferente.	162	255	204	270	468	666	17
En	79	269	92	284	468	666	17
las	96	269	108	284	468	666	17
jornadas	113	269	150	284	468	666	17
escolares,	155	269	198	284	468	666	17
Mariana	202	269	240	284	468	666	17
casi	244	269	261	284	468	666	17
no	265	269	276	284	468	666	17
interactuaba	281	269	335	284	468	666	17
con	339	269	355	284	468	666	17
los	360	269	373	284	468	666	17
niños	377	269	401	284	468	666	17
y	405	269	411	284	468	666	17
participaba	62	283	111	298	468	666	17
poco	115	283	137	298	468	666	17
en	141	283	151	298	468	666	17
las	155	283	167	298	468	666	17
actividades	171	283	221	298	468	666	17
que	225	283	241	298	468	666	17
la	245	283	253	298	468	666	17
maestra	257	283	291	298	468	666	17
desarrollaba	295	283	349	298	468	666	17
en	353	283	363	298	468	666	17
clase.	367	283	392	298	468	666	17
Era	396	283	411	298	468	666	17
callada	62	297	94	312	468	666	17
y	96	297	102	312	468	666	17
observadora;	105	297	161	312	468	666	17
desde	164	297	189	312	468	666	17
su	192	297	202	312	468	666	17
lugar	205	297	227	312	468	666	17
miraba	230	297	261	312	468	666	17
cómo	264	297	288	312	468	666	17
los	291	297	304	312	468	666	17
demás	307	297	335	312	468	666	17
alumnos	338	297	375	312	468	666	17
conver-	378	297	411	312	468	666	17
saban	62	311	87	326	468	666	17
entre	90	311	112	326	468	666	17
ellos,	115	311	139	326	468	666	17
jugaban	142	311	177	326	468	666	17
y	180	311	185	326	468	666	17
respondían	188	311	236	326	468	666	17
a	239	311	244	326	468	666	17
las	247	311	260	326	468	666	17
preguntas	263	311	305	326	468	666	17
de	308	311	319	326	468	666	17
la	322	311	330	326	468	666	17
maestra,	333	311	370	326	468	666	17
pero	373	311	392	326	468	666	17
ella	395	311	411	326	468	666	17
no	62	325	73	340	468	666	17
intervenía	76	325	120	340	468	666	17
en	123	325	133	340	468	666	17
las	136	325	148	340	468	666	17
situaciones	151	325	199	340	468	666	17
que	202	325	218	340	468	666	17
se	221	325	230	340	468	666	17
desarrollaban	233	325	292	340	468	666	17
a	294	325	299	340	468	666	17
su	302	325	312	340	468	666	17
alrededor.	314	325	358	340	468	666	17
Aunque	360	325	395	340	468	666	17
era	398	325	411	340	468	666	17
callada	62	339	94	354	468	666	17
y	97	339	102	354	468	666	17
observadora.	105	339	162	354	468	666	17
Mariana	165	339	201	354	468	666	17
era	204	339	218	354	468	666	17
muy	221	339	240	354	468	666	17
aplicada:	243	339	283	354	468	666	17
cuando	286	339	318	354	468	666	17
la	321	339	329	354	468	666	17
maestra	332	339	366	354	468	666	17
solicitaba	369	339	411	354	468	666	17
que	62	353	78	368	468	666	17
hicieran	82	353	117	368	468	666	17
algún	121	353	145	368	468	666	17
ejercicio	149	353	187	368	468	666	17
en	190	353	201	368	468	666	17
su	204	353	214	368	468	666	17
libreta,	218	353	249	368	468	666	17
ella	252	353	268	368	468	666	17
trabajaba	272	353	312	368	468	666	17
muy	316	353	335	368	468	666	17
concentrada,	339	353	395	368	468	666	17
sin	398	353	411	368	468	666	17
detenerse	62	367	104	382	468	666	17
hasta	107	367	130	382	468	666	17
terminar.	133	367	173	382	468	666	17
En	176	367	188	382	468	666	17
una	191	367	207	382	468	666	17
ocasión	211	367	244	382	468	666	17
la	248	367	255	382	468	666	17
maestra	259	367	293	382	468	666	17
les	296	367	309	382	468	666	17
dijo	312	367	329	382	468	666	17
a	332	367	337	382	468	666	17
los	341	367	353	382	468	666	17
niños	357	367	381	382	468	666	17
que	384	367	400	382	468	666	17
el	403	367	411	382	468	666	17
primero	62	381	97	396	468	666	17
que	101	381	116	396	468	666	17
terminara	120	381	162	396	468	666	17
el	165	381	173	396	468	666	17
ejercicio	177	381	214	396	468	666	17
correctamente	218	381	280	396	468	666	17
iba	283	381	297	396	468	666	17
a	300	381	305	396	468	666	17
tener	308	381	330	396	468	666	17
como	334	381	358	396	468	666	17
premio	362	381	393	396	468	666	17
ir	396	381	403	396	468	666	17
a	406	381	411	396	468	666	17
tocar	62	395	84	410	468	666	17
la	87	395	95	410	468	666	17
campana	99	395	138	410	468	666	17
a	141	395	146	410	468	666	17
la	149	395	157	410	468	666	17
hora	160	395	179	410	468	666	17
de	182	395	193	410	468	666	17
la	196	395	204	410	468	666	17
salida.	207	395	235	410	468	666	17
La	238	395	250	410	468	666	17
primera	253	395	287	410	468	666	17
en	290	395	301	410	468	666	17
terminar	304	395	341	410	468	666	17
—y	344	395	361	410	468	666	17
bien—	364	395	394	410	468	666	17
fue	397	395	411	410	468	666	17
Mariana.	62	409	102	424	468	666	17
Al	104	409	115	424	468	666	17
revisarle	118	409	156	424	468	666	17
la	159	409	167	424	468	666	17
maestra	169	409	204	424	468	666	17
su	206	409	216	424	468	666	17
trabajo	219	409	250	424	468	666	17
y	253	409	258	424	468	666	17
dar	261	409	275	424	468	666	17
cuenta	278	409	307	424	468	666	17
de	309	409	320	424	468	666	17
que	323	409	338	424	468	666	17
era	341	409	355	424	468	666	17
la	358	409	366	424	468	666	17
primera	368	409	403	424	468	666	17
y	406	409	411	424	468	666	17
que	62	423	78	438	468	666	17
estaba	80	423	108	438	468	666	17
bien	110	423	129	438	468	666	17
hecho	131	423	158	438	468	666	17
el	160	423	168	438	468	666	17
trabajo,	170	423	203	438	468	666	17
le	206	423	214	438	468	666	17
dijo	216	423	233	438	468	666	17
que	235	423	251	438	468	666	17
podía	253	423	278	438	468	666	17
ir	280	423	287	438	468	666	17
a	289	423	294	438	468	666	17
tocar	296	423	318	438	468	666	17
la	320	423	328	438	468	666	17
campana.	330	423	372	438	468	666	17
Mariana	374	423	411	438	468	666	17
le	62	437	70	452	468	666	17
dijo	73	437	90	452	468	666	17
que	93	437	109	452	468	666	17
no	112	437	123	452	468	666	17
quería	125	437	153	452	468	666	17
y	156	437	161	452	468	666	17
en	164	437	174	452	468	666	17
silencio	177	437	211	452	468	666	17
volvió	214	437	242	452	468	666	17
a	245	437	250	452	468	666	17
su	252	437	262	452	468	666	17
lugar.	265	437	290	452	468	666	17
En	79	451	92	466	468	666	17
este	95	451	112	466	468	666	17
silencio	115	451	150	466	468	666	17
de	153	451	163	466	468	666	17
Mariana	167	451	203	466	468	666	17
identifico	206	451	249	466	468	666	17
diferentes	252	451	295	466	468	666	17
posibles	299	451	335	466	468	666	17
interpretaciones.	338	451	411	466	468	666	17
Este	62	465	81	480	468	666	17
silencio	84	465	119	480	468	666	17
no	122	465	133	480	468	666	17
respondía	136	465	179	480	468	666	17
a	182	465	187	480	468	666	17
una	190	465	206	480	468	666	17
falta	209	465	228	480	468	666	17
de	231	465	242	480	468	666	17
comprensión	245	465	302	480	468	666	17
del	305	465	318	480	468	666	17
ejercicio	321	465	359	480	468	666	17
o	362	465	368	480	468	666	17
actividad	371	465	411	480	468	666	17
propuesta	62	479	105	494	468	666	17
por	108	479	123	494	468	666	17
la	126	479	134	494	468	666	17
maestra;	137	479	174	494	468	666	17
al	177	479	185	494	468	666	17
contrario,	188	479	230	494	468	666	17
Mariana	233	479	270	494	468	666	17
mostró	273	479	303	494	468	666	17
tener	306	479	328	494	468	666	17
los	331	479	344	494	468	666	17
conocimientos	347	479	411	494	468	666	17
que	62	493	78	508	468	666	17
la	80	493	88	508	468	666	17
maestra	90	493	124	508	468	666	17
consideraba	126	493	178	508	468	666	17
necesarios	180	493	225	508	468	666	17
para	227	493	246	508	468	666	17
resolver	248	493	283	508	468	666	17
satisfactoriamente	285	493	364	508	468	666	17
la	366	493	374	508	468	666	17
tarea.	376	493	400	508	468	666	17
Si	402	493	411	508	468	666	17
Mariana	62	507	99	522	468	666	17
entendió	101	507	139	522	468	666	17
la	142	507	150	522	468	666	17
pregunta	152	507	190	522	468	666	17
y	193	507	198	522	468	666	17
sabía	201	507	223	522	468	666	17
la	226	507	233	522	468	666	17
respuesta,	236	507	280	522	468	666	17
entonces	282	507	320	522	468	666	17
¿por	323	507	342	522	468	666	17
qué	345	507	361	522	468	666	17
se	363	507	372	522	468	666	17
quedaba	374	507	411	522	468	666	17
callada	62	521	93	536	468	666	17
en	95	521	105	536	468	666	17
las	107	521	119	536	468	666	17
clases?	121	521	152	536	468	666	17
En	154	521	166	536	468	666	17
este	168	521	185	536	468	666	17
tipo	187	521	204	536	468	666	17
de	206	521	216	536	468	666	17
situaciones,	218	521	269	536	468	666	17
la	271	521	279	536	468	666	17
noción	281	521	310	536	468	666	17
construida	312	521	357	536	468	666	17
socialmente	359	521	411	536	468	666	17
que	62	535	78	550	468	666	17
asocia	81	535	108	550	468	666	17
la	111	535	119	550	468	666	17
«no	121	535	138	550	468	666	17
participación»	140	535	203	550	468	666	17
o	206	535	211	550	468	666	17
el	214	535	222	550	468	666	17
«silencio»	225	535	270	550	468	666	17
con	272	535	288	550	468	666	17
la	291	535	299	550	468	666	17
«no	301	535	318	550	468	666	17
comprensión»	320	535	383	550	468	666	17
de	385	535	396	550	468	666	17
los	398	535	411	550	468	666	17
niños	62	549	86	564	468	666	17
se	89	549	98	564	468	666	17
vuelve	101	549	130	564	468	666	17
frágil.	133	549	160	564	468	666	17
Al	79	563	90	578	468	666	17
interior	93	563	125	578	468	666	17
del	128	563	141	578	468	666	17
aula	144	563	162	578	468	666	17
había	165	563	189	578	468	666	17
una	192	563	208	578	468	666	17
gran	210	563	230	578	468	666	17
diversidad	233	563	278	578	468	666	17
de	281	563	291	578	468	666	17
niños	294	563	318	578	468	666	17
del	321	563	334	578	468	666	17
propio	337	563	365	578	468	666	17
pueblo	368	563	398	578	468	666	17
de	401	563	411	578	468	666	17
Arroyo	62	577	94	592	468	666	17
de	97	577	107	592	468	666	17
Banco.	110	577	141	592	468	666	17
Había	144	577	170	592	468	666	17
los	173	577	186	592	468	666	17
muy	189	577	208	592	468	666	17
participativos,	211	577	273	592	468	666	17
que	276	577	292	592	468	666	17
siempre	295	577	329	592	468	666	17
querían	332	577	365	592	468	666	17
responder	368	577	411	592	468	666	17
109	396	608	411	622	468	666	17
VALERIA	57	33	87	45	468	666	18
REBOLLEDO	88	33	133	45	468	666	18
/	135	33	137	45	468	666	18
Los	139	33	151	45	468	666	18
silencios	153	33	181	45	468	666	18
de	183	33	191	45	468	666	18
niños	193	33	210	45	468	666	18
hablantes	212	33	244	45	468	666	18
de	246	33	254	45	468	666	18
chinanteco	256	33	291	45	468	666	18
en	293	33	301	45	468	666	18
diversas	303	33	331	45	468	666	18
situaciones	333	33	369	45	468	666	18
escolares	371	33	402	45	468	666	18
o	57	73	62	88	468	666	18
hacer	65	73	89	88	468	666	18
el	92	73	100	88	468	666	18
trabajo	102	73	133	88	468	666	18
al	136	73	143	88	468	666	18
frente	146	73	172	88	468	666	18
y	175	73	180	88	468	666	18
que	183	73	199	88	468	666	18
solían	202	73	228	88	468	666	18
ser	231	73	243	88	468	666	18
los	246	73	259	88	468	666	18
más	262	73	280	88	468	666	18
socorridos	283	73	328	88	468	666	18
por	331	73	345	88	468	666	18
los	348	73	361	88	468	666	18
maestros.	364	73	405	88	468	666	18
Estaban	57	87	91	102	468	666	18
los	94	87	106	102	468	666	18
«traviesos,	109	87	155	102	468	666	18
latosos	158	87	188	102	468	666	18
y	190	87	196	102	468	666	18
rebeldes»	198	87	240	102	468	666	18
a	242	87	247	102	468	666	18
los	250	87	262	102	468	666	18
que	265	87	280	102	468	666	18
los	283	87	296	102	468	666	18
maestros	298	87	337	102	468	666	18
solían	339	87	365	102	468	666	18
llamar	367	87	395	102	468	666	18
la	398	87	405	102	468	666	18
atención	57	101	94	116	468	666	18
y	96	101	102	116	468	666	18
pedir	104	101	127	116	468	666	18
su	129	101	139	116	468	666	18
participación	141	101	198	116	468	666	18
como	201	101	225	116	468	666	18
una	228	101	243	116	468	666	18
forma	246	101	272	116	468	666	18
de	275	101	285	116	468	666	18
control.	288	101	321	116	468	666	18
También	323	101	361	116	468	666	18
se	364	101	373	116	468	666	18
encon-	376	101	405	116	468	666	18
traban	57	115	84	130	468	666	18
los	86	115	99	130	468	666	18
niños	101	115	125	130	468	666	18
callados	127	115	162	130	468	666	18
que	164	115	180	130	468	666	18
participaban	182	115	236	130	468	666	18
poco;	238	115	262	130	468	666	18
algunos	265	115	299	130	468	666	18
de	301	115	311	130	468	666	18
ellos	313	115	334	130	468	666	18
originarios	336	115	383	130	468	666	18
de	385	115	395	130	468	666	18
la	398	115	405	130	468	666	18
comunidad.	57	129	108	144	468	666	18
En	110	129	122	144	468	666	18
las	124	129	136	144	468	666	18
escuelas	138	129	174	144	468	666	18
indígenas	176	129	218	144	468	666	18
estos	220	129	242	144	468	666	18
niños	244	129	267	144	468	666	18
callados	269	129	305	144	468	666	18
solían	307	129	333	144	468	666	18
ser	335	129	347	144	468	666	18
identificados	349	129	406	144	468	666	18
como	57	143	81	158	468	666	18
los	84	143	96	158	468	666	18
niños	99	143	123	158	468	666	18
no	126	143	137	158	468	666	18
hablantes	139	143	181	158	468	666	18
del	183	143	197	158	468	666	18
español.	199	143	235	158	468	666	18
En	238	143	250	158	468	666	18
el	253	143	261	158	468	666	18
desarrollo	264	143	307	158	468	666	18
de	310	143	320	158	468	666	18
las	323	143	335	158	468	666	18
actividades,	338	143	390	158	468	666	18
los	393	143	405	158	468	666	18
maestros	57	157	95	172	468	666	18
pocas	98	157	122	172	468	666	18
veces	124	157	149	172	468	666	18
invitaban	151	157	191	172	468	666	18
a	193	157	198	172	468	666	18
los	200	157	213	172	468	666	18
niños	215	157	239	172	468	666	18
silenciosos	241	157	289	172	468	666	18
a	291	157	296	172	468	666	18
participar,	298	157	342	172	468	666	18
especialmente	344	157	405	172	468	666	18
a	57	171	62	186	468	666	18
los	64	171	76	186	468	666	18
originarios	79	171	126	186	468	666	18
de	128	171	138	186	468	666	18
otros	140	171	162	186	468	666	18
pueblos.	164	171	201	186	468	666	18
En	203	171	215	186	468	666	18
este	217	171	234	186	468	666	18
entramado,	236	171	285	186	468	666	18
los	287	171	300	186	468	666	18
niños	302	171	326	186	468	666	18
«callados»	328	171	374	186	468	666	18
se	377	171	386	186	468	666	18
vol-	388	171	405	186	468	666	18
vían	57	185	75	200	468	666	18
invisibles.	78	185	122	200	468	666	18
Sumado	124	185	160	200	468	666	18
a	163	185	167	200	468	666	18
esta	170	185	187	200	468	666	18
forma	189	185	215	200	468	666	18
de	217	185	228	200	468	666	18
organización	230	185	286	200	468	666	18
en	288	185	299	200	468	666	18
la	301	185	309	200	468	666	18
interacción	311	185	359	200	468	666	18
en	362	185	372	200	468	666	18
el	374	185	382	200	468	666	18
aula,	385	185	405	200	468	666	18
el	57	199	65	214	468	666	18
maestro	67	199	102	214	468	666	18
solía	104	199	125	214	468	666	18
señalar	127	199	158	214	468	666	18
y	161	199	166	214	468	666	18
marcar	169	199	199	214	468	666	18
la	201	199	209	214	468	666	18
condición	212	199	255	214	468	666	18
de	257	199	268	214	468	666	18
«invisibilidad»	270	199	335	214	468	666	18
de	338	199	348	214	468	666	18
los	351	199	363	214	468	666	18
niños	366	199	390	214	468	666	18
del	392	199	405	214	468	666	18
albergue,	57	213	97	228	468	666	18
haciendo	99	213	139	228	468	666	18
evidente	141	213	178	228	468	666	18
y	181	213	186	228	468	666	18
poniendo	189	213	229	228	468	666	18
a	232	213	237	228	468	666	18
la	239	213	247	228	468	666	18
vista	250	213	271	228	468	666	18
su	273	213	283	228	468	666	18
poca	285	213	306	228	468	666	18
participación	309	213	365	228	468	666	18
en	368	213	378	228	468	666	18
clase.	381	213	405	228	468	666	18
Algunas	57	227	93	242	468	666	18
frases	95	227	121	242	468	666	18
que	123	227	139	242	468	666	18
los	141	227	154	242	468	666	18
maestros	156	227	195	242	468	666	18
hacían	198	227	226	242	468	666	18
a	228	227	233	242	468	666	18
estos	236	227	257	242	468	666	18
niños	260	227	283	242	468	666	18
estaban	286	227	318	242	468	666	18
relacionadas	321	227	375	242	468	666	18
con	378	227	393	242	468	666	18
su	396	227	405	242	468	666	18
poca	57	241	77	256	468	666	18
participación	80	241	137	256	468	666	18
y	139	241	144	256	468	666	18
con	147	241	163	256	468	666	18
sus	165	241	179	256	468	666	18
errores	181	241	212	256	468	666	18
en	214	241	224	256	468	666	18
los	227	241	240	256	468	666	18
ejercicios;	242	241	287	256	468	666	18
cuestionaban	289	241	346	256	468	666	18
su	348	241	358	256	468	666	18
comporta-	361	241	405	256	468	666	18
miento	57	255	87	270	468	666	18
y	90	255	95	270	468	666	18
ponían	98	255	127	270	468	666	18
en	130	255	140	270	468	666	18
evidencia	143	255	185	270	468	666	18
todas	187	255	210	270	468	666	18
las	213	255	225	270	468	666	18
cosas	228	255	251	270	468	666	18
que	254	255	270	270	468	666	18
no	273	255	283	270	468	666	18
hacían,	286	255	317	270	468	666	18
como	320	255	344	270	468	666	18
en	347	255	357	270	468	666	18
el	360	255	368	270	468	666	18
ejemplo	370	255	405	270	468	666	18
de	57	269	67	284	468	666	18
la	70	269	78	284	468	666	18
niña	82	269	100	284	468	666	18
y	104	269	109	284	468	666	18
la	112	269	120	284	468	666	18
tarea.	124	269	148	284	468	666	18
En	151	269	163	284	468	666	18
estos	166	269	188	284	468	666	18
momentos	191	269	237	284	468	666	18
de	240	269	251	284	468	666	18
interacción,	254	269	305	284	468	666	18
donde	308	269	335	284	468	666	18
los	338	269	351	284	468	666	18
maestros	354	269	393	284	468	666	18
se	396	269	405	284	468	666	18
dirigían	57	283	91	298	468	666	18
directamente	93	283	150	298	468	666	18
a	153	283	157	298	468	666	18
los	160	283	173	298	468	666	18
niños	176	283	200	298	468	666	18
del	203	283	216	298	468	666	18
albergue	219	283	256	298	468	666	18
que	259	283	275	298	468	666	18
estaban	278	283	310	298	468	666	18
en	313	283	324	298	468	666	18
silencio,	327	283	363	298	468	666	18
los	366	283	379	298	468	666	18
niños	382	283	405	298	468	666	18
callados	57	297	92	312	468	666	18
se	95	297	104	312	468	666	18
volvían	107	297	139	312	468	666	18
visibles	142	297	175	312	468	666	18
frente	177	297	203	312	468	666	18
al	205	297	213	312	468	666	18
resto	216	297	237	312	468	666	18
del	240	297	253	312	468	666	18
grupo,	255	297	284	312	468	666	18
quienes	286	297	319	312	468	666	18
los	322	297	335	312	468	666	18
volteaban	337	297	379	312	468	666	18
a	382	297	387	312	468	666	18
ver.	389	297	405	312	468	666	18
A	74	311	82	326	468	666	18
veces	85	311	110	326	468	666	18
los	114	311	126	326	468	666	18
niños	130	311	154	326	468	666	18
preferían	158	311	198	326	468	666	18
no	202	311	213	326	468	666	18
ser	217	311	230	326	468	666	18
vistos,	234	311	263	326	468	666	18
porque	267	311	297	326	468	666	18
cuando	301	311	333	326	468	666	18
los	337	311	350	326	468	666	18
veían,	354	311	381	326	468	666	18
solía	385	311	405	326	468	666	18
ser	57	325	70	340	468	666	18
para	74	325	93	340	468	666	18
señalarlos	97	325	141	340	468	666	18
y	145	325	151	340	468	666	18
hacer	155	325	179	340	468	666	18
visible	183	325	213	340	468	666	18
aquello	217	325	250	340	468	666	18
que	254	325	270	340	468	666	18
los	274	325	287	340	468	666	18
hacía	291	325	314	340	468	666	18
diferentes	318	325	362	340	468	666	18
del	366	325	380	340	468	666	18
resto	384	325	406	340	468	666	18
del	57	339	70	354	468	666	18
grupo.	74	339	102	354	468	666	18
El	105	339	115	354	468	666	18
silencio	118	339	153	354	468	666	18
en	156	339	166	354	468	666	18
estos	170	339	192	354	468	666	18
casos	195	339	219	354	468	666	18
era	222	339	236	354	468	666	18
una	239	339	255	354	468	666	18
respuesta	258	339	299	354	468	666	18
a	303	339	308	354	468	666	18
este	311	339	328	354	468	666	18
señalamiento.	331	339	392	354	468	666	18
El	396	339	405	354	468	666	18
silencio	57	353	91	368	468	666	18
del	94	353	108	368	468	666	18
niño	111	353	130	368	468	666	18
mientras	134	353	172	368	468	666	18
no	175	353	186	368	468	666	18
era	189	353	203	368	468	666	18
observado	206	353	251	368	468	666	18
era	255	353	268	368	468	666	18
diferente	271	353	310	368	468	666	18
del	314	353	327	368	468	666	18
silencio	330	353	365	368	468	666	18
de	368	353	378	368	468	666	18
aquel	382	353	405	368	468	666	18
que	57	367	73	382	468	666	18
era	75	367	89	382	468	666	18
señalado	91	367	130	382	468	666	18
por	132	367	147	382	468	666	18
el	150	367	158	382	468	666	18
maestro	160	367	195	382	468	666	18
o	198	367	203	382	468	666	18
por	206	367	221	382	468	666	18
otros	223	367	245	382	468	666	18
niños	248	367	272	382	468	666	18
en	274	367	285	382	468	666	18
la	287	367	295	382	468	666	18
interacción.	298	367	350	382	468	666	18
Por	352	367	367	382	468	666	18
un	370	367	381	382	468	666	18
lado,	384	367	405	382	468	666	18
identifiqué	57	381	104	396	468	666	18
un	107	381	118	396	468	666	18
silencio	121	381	155	396	468	666	18
que	158	381	174	396	468	666	18
era	176	381	190	396	468	666	18
una	192	381	208	396	468	666	18
respuesta	211	381	252	396	468	666	18
ante	255	381	273	396	468	666	18
la	276	381	284	396	468	666	18
discriminación,	286	381	355	396	468	666	18
es	357	381	366	396	468	666	18
decir,	369	381	393	396	468	666	18
se	396	381	405	396	468	666	18
podría	57	395	85	410	468	666	18
traducir	88	395	122	410	468	666	18
como:	125	395	153	410	468	666	18
«No	156	395	175	410	468	666	18
hablo	178	395	202	410	468	666	18
porque	205	395	236	410	468	666	18
si	239	395	246	410	468	666	18
lo	249	395	258	410	468	666	18
hago	261	395	282	410	468	666	18
soy	285	395	300	410	468	666	18
señalado	303	395	342	410	468	666	18
como	345	395	369	410	468	666	18
distinto	372	395	405	410	468	666	18
por	57	409	71	424	468	666	18
los	74	409	86	424	468	666	18
demás,	89	409	120	424	468	666	18
por	122	409	136	424	468	666	18
una	139	409	155	424	468	666	18
mayoría	157	409	193	424	468	666	18
que	195	409	211	424	468	666	18
me	213	409	227	424	468	666	18
segrega».	229	409	271	424	468	666	18
Por	273	409	288	424	468	666	18
otro	291	409	308	424	468	666	18
lado	311	409	330	424	468	666	18
había	332	409	356	424	468	666	18
un	358	409	369	424	468	666	18
silencio	371	409	405	424	468	666	18
de	57	423	67	438	468	666	18
resistencia,	69	423	119	438	468	666	18
como	121	423	145	438	468	666	18
podría	148	423	176	438	468	666	18
ser	178	423	191	438	468	666	18
el	194	423	201	438	468	666	18
de	204	423	214	438	468	666	18
Mariana,	217	423	256	438	468	666	18
que	258	423	274	438	468	666	18
se	277	423	286	438	468	666	18
podría	288	423	316	438	468	666	18
entender	319	423	357	438	468	666	18
como:	359	423	387	438	468	666	18
«no	389	423	405	438	468	666	18
hablo	57	437	81	452	468	666	18
porque	84	437	115	452	468	666	18
no	118	437	129	452	468	666	18
quiero	132	437	160	452	468	666	18
hablar,	163	437	193	452	468	666	18
no	196	437	207	452	468	666	18
quiero	210	437	238	452	468	666	18
participar,	241	437	285	452	468	666	18
mas	288	437	306	452	468	666	18
no	309	437	320	452	468	666	18
porque	323	437	354	452	468	666	18
no	357	437	368	452	468	666	18
pueda	371	437	397	452	468	666	18
o	400	437	405	452	468	666	18
porque	57	451	87	466	468	666	18
«no	90	451	106	466	468	666	18
comprenda».	109	451	166	466	468	666	18
El	74	465	83	480	468	666	18
silencio	86	465	121	480	468	666	18
de	123	465	134	480	468	666	18
Mariana	137	465	173	480	468	666	18
estaba	176	465	204	480	468	666	18
vinculado	207	465	250	480	468	666	18
con	253	465	269	480	468	666	18
una	272	465	288	480	468	666	18
situación	290	465	330	480	468	666	18
de	333	465	343	480	468	666	18
pertenencia	346	465	397	480	468	666	18
y	400	465	405	480	468	666	18
apropiación	57	479	109	494	468	666	18
del	111	479	124	494	468	666	18
espacio	126	479	159	494	468	666	18
escolar.	161	479	195	494	468	666	18
Se	197	479	208	494	468	666	18
construía	210	479	250	494	468	666	18
en	252	479	263	494	468	666	18
la	265	479	273	494	468	666	18
interacción	275	479	324	494	468	666	18
un	326	479	337	494	468	666	18
espacio	339	479	372	494	468	666	18
escolar	374	479	405	494	468	666	18
donde	57	493	84	508	468	666	18
los	86	493	98	508	468	666	18
niños	100	493	124	508	468	666	18
de	126	493	137	508	468	666	18
San	139	493	155	508	468	666	18
Isidro	157	493	183	508	468	666	18
se	185	493	194	508	468	666	18
autoadscribían	196	493	260	508	468	666	18
y	262	493	268	508	468	666	18
eran	270	493	289	508	468	666	18
reconocidos	291	493	344	508	468	666	18
por	346	493	360	508	468	666	18
los	362	493	375	508	468	666	18
demás	377	493	405	508	468	666	18
como	57	507	81	522	468	666	18
parte	83	507	105	522	468	666	18
de	107	507	118	522	468	666	18
«los	120	507	138	522	468	666	18
niños	140	507	164	522	468	666	18
del	166	507	180	522	468	666	18
albergue».	182	507	227	522	468	666	18
A	229	507	237	522	468	666	18
la	238	507	246	522	468	666	18
vez	248	507	264	522	468	666	18
se	266	507	275	522	468	666	18
construía	277	507	317	522	468	666	18
otro	319	507	337	522	468	666	18
espacio	339	507	372	522	468	666	18
escolar	374	507	405	522	468	666	18
del	57	521	70	536	468	666	18
cual	73	521	91	536	468	666	18
Mariana	93	521	130	536	468	666	18
era	133	521	146	536	468	666	18
segregada	148	521	192	536	468	666	18
y	195	521	200	536	468	666	18
donde	203	521	230	536	468	666	18
ella	232	521	248	536	468	666	18
misma	251	521	280	536	468	666	18
no	282	521	293	536	468	666	18
se	296	521	305	536	468	666	18
adscribía.	308	521	350	536	468	666	18
Por	352	521	368	536	468	666	18
un	370	521	381	536	468	666	18
lado,	384	521	405	536	468	666	18
algunos	57	535	91	550	468	666	18
niños	94	535	118	550	468	666	18
se	121	535	130	550	468	666	18
quedaban	134	535	176	550	468	666	18
callados	179	535	215	550	468	666	18
porque	218	535	249	550	468	666	18
no	252	535	263	550	468	666	18
se	266	535	275	550	468	666	18
sentían	279	535	310	550	468	666	18
parte	313	535	335	550	468	666	18
del	338	535	352	550	468	666	18
grupo,	355	535	383	550	468	666	18
eran	386	535	405	550	468	666	18
segregados	57	549	106	564	468	666	18
por	109	549	124	564	468	666	18
los	128	549	141	564	468	666	18
demás,	145	549	176	564	468	666	18
y	179	549	185	564	468	666	18
al	189	549	197	564	468	666	18
mismo	201	549	231	564	468	666	18
tiempo,	234	549	268	564	468	666	18
como	272	549	296	564	468	666	18
el	300	549	308	564	468	666	18
caso	312	549	331	564	468	666	18
de	335	549	346	564	468	666	18
Mariana	350	549	386	564	468	666	18
nos	390	549	405	564	468	666	18
muestra,	57	563	94	578	468	666	18
resistían	97	563	133	578	468	666	18
con	136	563	152	578	468	666	18
acciones	154	563	192	578	468	666	18
como	195	563	219	578	468	666	18
negarse	221	563	255	578	468	666	18
a	257	563	262	578	468	666	18
participar	265	563	307	578	468	666	18
cuando	309	563	341	578	468	666	18
se	344	563	353	578	468	666	18
les	355	563	367	578	468	666	18
invitaba	370	563	405	578	468	666	18
a	57	577	62	592	468	666	18
ello,	65	577	84	592	468	666	18
lo	87	577	96	592	468	666	18
cual	99	577	117	592	468	666	18
podría	120	577	148	592	468	666	18
indicar	151	577	182	592	468	666	18
que	185	577	201	592	468	666	18
no	204	577	215	592	468	666	18
estaban	218	577	251	592	468	666	18
interesados	254	577	303	592	468	666	18
en	306	577	317	592	468	666	18
formar	320	577	350	592	468	666	18
parte	353	577	375	592	468	666	18
de	378	577	388	592	468	666	18
ese	391	577	405	592	468	666	18
110	57	608	71	622	468	666	18
ANTHROPOLOGICA/AÑO	266	32	360	44	468	666	19
XXXIII,	362	32	390	44	468	666	19
N°	392	32	401	44	468	666	19
35	403	32	411	44	468	666	19
grupo.	62	73	91	88	468	666	19
Retomando	94	73	145	88	468	666	19
a	148	73	153	88	468	666	19
De	156	73	169	88	468	666	19
Certeau,	173	73	210	88	468	666	19
podríamos	213	73	259	88	468	666	19
interpretar	263	73	308	88	468	666	19
el	312	73	320	88	468	666	19
silencio	323	73	357	88	468	666	19
de	361	73	371	88	468	666	19
Mariana	374	73	411	88	468	666	19
como	62	87	87	102	468	666	19
una	90	87	106	102	468	666	19
«táctica»	109	87	149	102	468	666	19
definida	153	87	189	102	468	666	19
como	192	87	216	102	468	666	19
«el	220	87	233	102	468	666	19
cálculo	237	87	268	102	468	666	19
de	272	87	282	102	468	666	19
relaciones	286	87	330	102	468	666	19
de	334	87	344	102	468	666	19
fuerzas	347	87	379	102	468	666	19
que	383	87	398	102	468	666	19
se	402	87	411	102	468	666	19
vuelve	62	101	92	116	468	666	19
posible	95	101	127	116	468	666	19
a	131	101	136	116	468	666	19
partir	139	101	163	116	468	666	19
del	167	101	180	116	468	666	19
momento	184	101	225	116	468	666	19
en	229	101	239	116	468	666	19
que	243	101	259	116	468	666	19
un	262	101	273	116	468	666	19
sujeto	277	101	303	116	468	666	19
de	307	101	317	116	468	666	19
voluntad	321	101	359	116	468	666	19
y	363	101	368	116	468	666	19
de	372	101	382	116	468	666	19
poder	386	101	411	116	468	666	19
es	62	115	72	130	468	666	19
susceptible	75	115	124	130	468	666	19
de	127	115	137	130	468	666	19
aislarse	140	115	173	130	468	666	19
de	176	115	187	130	468	666	19
un	190	115	201	130	468	666	19
ambiente»	204	115	250	130	468	666	19
(De	253	115	269	130	468	666	19
Certeau,	273	115	310	130	468	666	19
2010,	313	115	337	130	468	666	19
p.	341	115	349	130	468	666	19
xlix).	352	115	375	130	468	666	19
El	379	115	388	130	468	666	19
caso	391	115	411	130	468	666	19
de	62	129	73	144	468	666	19
Mariana	76	129	112	144	468	666	19
es	115	129	124	144	468	666	19
un	127	129	138	144	468	666	19
ejemplo	141	129	176	144	468	666	19
de	179	129	190	144	468	666	19
resistencia,	193	129	242	144	468	666	19
pero	245	129	264	144	468	666	19
no	267	129	278	144	468	666	19
en	281	129	291	144	468	666	19
el	294	129	302	144	468	666	19
sentido	305	129	337	144	468	666	19
y	340	129	345	144	468	666	19
uso	348	129	363	144	468	666	19
que	366	129	382	144	468	666	19
varias	385	129	411	144	468	666	19
investigaciones	62	143	130	158	468	666	19
han	133	143	149	158	468	666	19
dado	151	143	173	158	468	666	19
a	175	143	180	158	468	666	19
esta	183	143	200	158	468	666	19
acción	202	143	231	158	468	666	19
que	234	143	250	158	468	666	19
remite	252	143	280	158	468	666	19
a	283	143	288	158	468	666	19
una	290	143	306	158	468	666	19
vinculación	309	143	360	158	468	666	19
entre	363	143	385	158	468	666	19
resis-	387	143	411	158	468	666	19
tencia	62	157	89	172	468	666	19
y	92	157	97	172	468	666	19
fracaso	101	157	133	172	468	666	19
escolar,	136	157	169	172	468	666	19
sino	173	157	191	172	468	666	19
como	194	157	219	172	468	666	19
señala	222	157	249	172	468	666	19
Elsie	253	157	275	172	468	666	19
Rockwell	278	157	320	172	468	666	19
(2011),	324	157	355	172	468	666	19
es	359	157	368	172	468	666	19
más	371	157	389	172	468	666	19
bien	392	157	411	172	468	666	19
una	62	171	78	186	468	666	19
forma	82	171	108	186	468	666	19
de	112	171	122	186	468	666	19
contrarrestar	126	171	181	186	468	666	19
los	185	171	198	186	468	666	19
mecanismos	201	171	256	186	468	666	19
sociales	259	171	294	186	468	666	19
y	298	171	303	186	468	666	19
escolares	307	171	347	186	468	666	19
que	351	171	367	186	468	666	19
tienden	370	171	403	186	468	666	19
a	406	171	411	186	468	666	19
excluirlos	62	185	106	200	468	666	19
y	108	185	114	200	468	666	19
señalarlos.	117	185	163	200	468	666	19
A	79	199	87	214	468	666	19
la	90	199	97	214	468	666	19
hora	100	199	120	214	468	666	19
del	123	199	136	214	468	666	19
receso	139	199	167	214	468	666	19
a	170	199	175	214	468	666	19
la	178	199	186	214	468	666	19
salida,	188	199	217	214	468	666	19
al	220	199	228	214	468	666	19
encontrarse	231	199	281	214	468	666	19
con	284	199	300	214	468	666	19
sus	303	199	317	214	468	666	19
paisanos,	320	199	360	214	468	666	19
el	363	199	371	214	468	666	19
compor-	374	199	411	214	468	666	19
tamiento	62	213	101	228	468	666	19
de	105	213	115	228	468	666	19
niños	120	213	143	228	468	666	19
como	148	213	172	228	468	666	19
Mariana	176	213	213	228	468	666	19
cambiaba:	217	213	262	228	468	666	19
en	267	213	277	228	468	666	19
esos	281	213	300	228	468	666	19
contextos,	304	213	349	228	468	666	19
conversaban,	353	213	411	228	468	666	19
reían,	62	227	87	242	468	666	19
jugaban,	90	227	128	242	468	666	19
interactuaban	131	227	190	242	468	666	19
con	193	227	209	242	468	666	19
sus	212	227	226	242	468	666	19
amigas	230	227	261	242	468	666	19
del	264	227	277	242	468	666	19
pueblo	281	227	310	242	468	666	19
o	314	227	319	242	468	666	19
con	322	227	338	242	468	666	19
sus	341	227	355	242	468	666	19
compañeras	359	227	411	242	468	666	19
del	62	241	76	256	468	666	19
albergue.	79	241	120	256	468	666	19
Dentro	123	241	154	256	468	666	19
del	157	241	170	256	468	666	19
grupo	174	241	200	256	468	666	19
en	203	241	213	256	468	666	19
el	217	241	225	256	468	666	19
aula,	228	241	249	256	468	666	19
había	253	241	276	256	468	666	19
un	280	241	291	256	468	666	19
proceso	294	241	328	256	468	666	19
de	332	241	342	256	468	666	19
discriminación	346	241	411	256	468	666	19
hacia	62	255	86	270	468	666	19
los	88	255	101	270	468	666	19
niños	103	255	127	270	468	666	19
del	129	255	143	270	468	666	19
albergue	145	255	183	270	468	666	19
y	185	255	191	270	468	666	19
a	193	255	198	270	468	666	19
la	201	255	209	270	468	666	19
vez	211	255	226	270	468	666	19
una	229	255	244	270	468	666	19
resistencia	247	255	293	270	468	666	19
simultánea	296	255	343	270	468	666	19
de	346	255	356	270	468	666	19
su	359	255	368	270	468	666	19
parte	371	255	393	270	468	666	19
que	395	255	411	270	468	666	19
explicaba	62	269	105	284	468	666	19
el	107	269	115	284	468	666	19
cambio	118	269	150	284	468	666	19
notorio	153	269	185	284	468	666	19
en	188	269	198	284	468	666	19
su	201	269	211	284	468	666	19
comportamiento	213	269	285	284	468	666	19
en	288	269	299	284	468	666	19
clase.	301	269	326	284	468	666	19
En	79	283	92	298	468	666	19
la	95	283	103	298	468	666	19
comparación	106	283	162	298	468	666	19
de	165	283	176	298	468	666	19
Mariana	179	283	216	298	468	666	19
con	219	283	234	298	468	666	19
los	238	283	250	298	468	666	19
niños	253	283	277	298	468	666	19
de	280	283	291	298	468	666	19
la	294	283	302	298	468	666	19
escuela	305	283	337	298	468	666	19
de	340	283	351	298	468	666	19
San	354	283	370	298	468	666	19
Isidro	373	283	399	298	468	666	19
se	402	283	411	298	468	666	19
puede	62	297	89	312	468	666	19
observar	92	297	130	312	468	666	19
cómo	134	297	158	312	468	666	19
el	162	297	170	312	468	666	19
silencio	174	297	208	312	468	666	19
estaba	211	297	239	312	468	666	19
vinculado	243	297	286	312	468	666	19
con	290	297	306	312	468	666	19
situaciones,	309	297	361	312	468	666	19
espacios	365	297	402	312	468	666	19
y	406	297	411	312	468	666	19
momentos	62	311	108	326	468	666	19
particulares,	110	311	164	326	468	666	19
así	166	311	179	326	468	666	19
como	181	311	205	326	468	666	19
con	207	311	223	326	468	666	19
quiénes	225	311	259	326	468	666	19
intervenían	261	311	310	326	468	666	19
en	312	311	323	326	468	666	19
esas	325	311	343	326	468	666	19
situaciones.	345	311	397	326	468	666	19
En	399	311	411	326	468	666	19
Arroyo	62	325	94	340	468	666	19
de	97	325	107	340	468	666	19
Banco,	109	325	140	340	468	666	19
Mariana,	143	325	182	340	468	666	19
junto	185	325	207	340	468	666	19
con	210	325	226	340	468	666	19
los	228	325	241	340	468	666	19
otros	243	325	265	340	468	666	19
niños	268	325	292	340	468	666	19
del	294	325	308	340	468	666	19
albergue,	310	325	351	340	468	666	19
se	353	325	362	340	468	666	19
convertían	365	325	411	340	468	666	19
en	62	339	73	354	468	666	19
una	75	339	91	354	468	666	19
«minoría»	93	339	138	354	468	666	19
y	140	339	146	354	468	666	19
eran	148	339	167	354	468	666	19
señalados	169	339	211	354	468	666	19
como	213	339	238	354	468	666	19
tal,	240	339	254	354	468	666	19
mientras	256	339	294	354	468	666	19
que	296	339	312	354	468	666	19
en	314	339	324	354	468	666	19
San	326	339	343	354	468	666	19
Isidro	345	339	370	354	468	666	19
todos	372	339	396	354	468	666	19
los	398	339	411	354	468	666	19
niños	62	353	86	368	468	666	19
eran	88	353	107	368	468	666	19
nativos	109	353	140	368	468	666	19
del	142	353	155	368	468	666	19
pueblo.	157	353	189	368	468	666	19
En	191	353	203	368	468	666	19
el	205	353	213	368	468	666	19
caso	215	353	235	368	468	666	19
de	237	353	247	368	468	666	19
los	249	353	261	368	468	666	19
niños	263	353	287	368	468	666	19
de	289	353	299	368	468	666	19
San	301	353	318	368	468	666	19
Isidro	319	353	345	368	468	666	19
que	347	353	363	368	468	666	19
estudiaban	364	353	411	368	468	666	19
lejos	62	367	83	382	468	666	19
de	85	367	95	382	468	666	19
su	97	367	106	382	468	666	19
comunidad,	108	367	159	382	468	666	19
en	161	367	171	382	468	666	19
escuelas	173	367	209	382	468	666	19
donde	211	367	237	382	468	666	19
la	239	367	247	382	468	666	19
lengua	249	367	277	382	468	666	19
dominante	279	367	325	382	468	666	19
era	327	367	340	382	468	666	19
el	342	367	349	382	468	666	19
español,	351	367	387	382	468	666	19
el	389	367	397	382	468	666	19
ser	398	367	411	382	468	666	19
hablantes	62	381	104	396	468	666	19
de	106	381	116	396	468	666	19
chinanteco	118	381	165	396	468	666	19
los	167	381	180	396	468	666	19
volvía	182	381	209	396	468	666	19
vulnerables.	211	381	264	396	468	666	19
Los	266	381	282	396	468	666	19
niños	284	381	308	396	468	666	19
que	310	381	326	396	468	666	19
asistían	328	381	360	396	468	666	19
a	362	381	367	396	468	666	19
la	369	381	377	396	468	666	19
escuela	379	381	411	396	468	666	19
en	62	395	73	410	468	666	19
San	75	395	91	410	468	666	19
Isidro	94	395	119	410	468	666	19
pertenecían	121	395	172	410	468	666	19
a	174	395	179	410	468	666	19
la	181	395	189	410	468	666	19
misma	191	395	221	410	468	666	19
comunidad	223	395	272	410	468	666	19
y	274	395	279	410	468	666	19
la	281	395	289	410	468	666	19
escuela	291	395	324	410	468	666	19
formaba	326	395	362	410	468	666	19
parte	365	395	387	410	468	666	19
de	389	395	399	410	468	666	19
su	401	395	411	410	468	666	19
territorio	62	409	101	424	468	666	19
físico	104	409	128	424	468	666	19
y	130	409	136	424	468	666	19
simbólico	138	409	182	424	468	666	19
(Gutiérrez,	184	409	232	424	468	666	19
1996).	234	409	263	424	468	666	19
Por	265	409	280	424	468	666	19
lo	282	409	291	424	468	666	19
tanto	293	409	315	424	468	666	19
los	318	409	330	424	468	666	19
niños	333	409	357	424	468	666	19
no	359	409	370	424	468	666	19
se	372	409	381	424	468	666	19
vivían	384	409	411	424	468	666	19
ajenos	62	423	90	438	468	666	19
a	93	423	98	438	468	666	19
este	101	423	118	438	468	666	19
lugar,	120	423	145	438	468	666	19
la	148	423	156	438	468	666	19
escuela	158	423	191	438	468	666	19
era	193	423	207	438	468	666	19
suya	209	423	230	438	468	666	19
y	232	423	238	438	468	666	19
participaban	240	423	295	438	468	666	19
libremente.	297	423	347	438	468	666	19
Los	350	423	366	438	468	666	19
niños	369	423	393	438	468	666	19
que	395	423	411	438	468	666	19
se	62	437	72	452	468	666	19
fueron	74	437	103	452	468	666	19
del	106	437	119	452	468	666	19
pueblo	122	437	152	452	468	666	19
a	155	437	160	452	468	666	19
estudiar	163	437	198	452	468	666	19
en	201	437	211	452	468	666	19
Arroyo	213	437	245	452	468	666	19
de	248	437	258	452	468	666	19
Banco	261	437	289	452	468	666	19
llegaron	292	437	328	452	468	666	19
a	331	437	336	452	468	666	19
la	339	437	347	452	468	666	19
escuela	350	437	382	452	468	666	19
de	385	437	395	452	468	666	19
los	398	437	411	452	468	666	19
otros,	62	451	87	466	468	666	19
y	90	451	95	466	468	666	19
aun	97	451	113	466	468	666	19
cuando	116	451	148	466	468	666	19
compartían	150	451	199	466	468	666	19
ciertos	202	451	231	466	468	666	19
aspectos	234	451	271	466	468	666	19
culturales,	273	451	319	466	468	666	19
y	321	451	327	466	468	666	19
hablaban	329	451	369	466	468	666	19
la	371	451	379	466	468	666	19
misma	382	451	411	466	468	666	19
lengua,	62	465	94	480	468	666	19
no	97	465	108	480	468	666	19
eran	111	465	130	480	468	666	19
miembros	133	465	177	480	468	666	19
de	180	465	190	480	468	666	19
esa	193	465	207	480	468	666	19
comunidad:	210	465	262	480	468	666	19
eran	265	465	284	480	468	666	19
«los	286	465	305	480	468	666	19
niños	308	465	332	480	468	666	19
del	334	465	348	480	468	666	19
albergue».	351	465	397	480	468	666	19
La	399	465	411	480	468	666	19
escuela	62	479	95	494	468	666	19
adquiere	97	479	135	494	468	666	19
un	138	479	149	494	468	666	19
significado	151	479	200	494	468	666	19
a	203	479	207	494	468	666	19
partir	210	479	234	494	468	666	19
del	236	479	250	494	468	666	19
espacio	252	479	285	494	468	666	19
donde	288	479	315	494	468	666	19
se	317	479	326	494	468	666	19
encuentra;	329	479	375	494	468	666	19
no	377	479	388	494	468	666	19
es	391	479	400	494	468	666	19
lo	402	479	411	494	468	666	19
mismo	62	493	92	508	468	666	19
la	95	493	103	508	468	666	19
escuela	106	493	138	508	468	666	19
de	141	493	151	508	468	666	19
mi	154	493	166	508	468	666	19
pueblo	168	493	198	508	468	666	19
a	201	493	206	508	468	666	19
la	209	493	217	508	468	666	19
escuela	219	493	252	508	468	666	19
de	255	493	265	508	468	666	19
la	268	493	276	508	468	666	19
comunidad	278	493	327	508	468	666	19
vecina.	330	493	361	508	468	666	19
Conclusiones	63	527	151	541	468	666	19
Retomo	62	549	96	564	468	666	19
el	98	549	106	564	468	666	19
concepto	108	549	147	564	468	666	19
bajtiniano	148	549	191	564	468	666	19
de	193	549	203	564	468	666	19
voces	205	549	229	564	468	666	19
para	230	549	249	564	468	666	19
comprender	251	549	302	564	468	666	19
que	304	549	319	564	468	666	19
los	321	549	334	564	468	666	19
silencios	336	549	373	564	468	666	19
produci-	375	549	411	564	468	666	19
dos	62	563	78	578	468	666	19
en	79	563	90	578	468	666	19
las	92	563	104	578	468	666	19
aulas	106	563	128	578	468	666	19
multilingües	130	563	184	578	468	666	19
no	186	563	197	578	468	666	19
son	199	563	214	578	468	666	19
una	216	563	232	578	468	666	19
respuesta	234	563	274	578	468	666	19
neutral.	276	563	309	578	468	666	19
Al	310	563	321	578	468	666	19
expresar	323	563	360	578	468	666	19
un	362	563	373	578	468	666	19
silencio,	375	563	411	578	468	666	19
los	62	577	75	592	468	666	19
niños	77	577	100	592	468	666	19
hacían	102	577	130	592	468	666	19
evidente	132	577	168	592	468	666	19
su	170	577	179	592	468	666	19
posición,	181	577	220	592	468	666	19
y	222	577	227	592	468	666	19
su	229	577	239	592	468	666	19
voz,	241	577	259	592	468	666	19
frente	261	577	286	592	468	666	19
al	287	577	295	592	468	666	19
otro.	297	577	317	592	468	666	19
Considero	319	577	363	592	468	666	19
importante	365	577	411	592	468	666	19
111	397	608	411	622	468	666	19
VALERIA	57	33	87	45	468	666	20
REBOLLEDO	88	33	133	45	468	666	20
/	135	33	137	45	468	666	20
Los	139	33	151	45	468	666	20
silencios	153	33	181	45	468	666	20
de	183	33	191	45	468	666	20
niños	193	33	210	45	468	666	20
hablantes	212	33	244	45	468	666	20
de	246	33	254	45	468	666	20
chinanteco	256	33	291	45	468	666	20
en	293	33	301	45	468	666	20
diversas	303	33	331	45	468	666	20
situaciones	333	33	369	45	468	666	20
escolares	371	33	402	45	468	666	20
resaltar	57	73	89	88	468	666	20
que	92	73	107	88	468	666	20
los	110	73	123	88	468	666	20
silencios	126	73	164	88	468	666	20
no	167	73	178	88	468	666	20
son	181	73	196	88	468	666	20
un	199	73	210	88	468	666	20
continuum	213	73	259	88	468	666	20
dentro	262	73	290	88	468	666	20
de	293	73	303	88	468	666	20
la	306	73	314	88	468	666	20
interacción	317	73	365	88	468	666	20
sino	368	73	387	88	468	666	20
que	390	73	405	88	468	666	20
son	57	87	72	102	468	666	20
breves	74	87	102	102	468	666	20
instantes	104	87	142	102	468	666	20
que	144	87	160	102	468	666	20
surgen	162	87	191	102	468	666	20
en	193	87	204	102	468	666	20
situaciones	206	87	254	102	468	666	20
específicas	256	87	303	102	468	666	20
creando	305	87	340	102	468	666	20
una	342	87	357	102	468	666	20
disrupción	359	87	405	102	468	666	20
en	57	101	67	116	468	666	20
el	70	101	78	116	468	666	20
flujo	80	101	100	116	468	666	20
de	103	101	114	116	468	666	20
la	116	101	124	116	468	666	20
interacción.	127	101	178	116	468	666	20
Desde	181	101	208	116	468	666	20
la	211	101	219	116	468	666	20
perspectiva	222	101	271	116	468	666	20
de	274	101	284	116	468	666	20
la	287	101	295	116	468	666	20
resistencia,	298	101	346	116	468	666	20
el	349	101	357	116	468	666	20
silencio	360	101	394	116	468	666	20
es	396	101	405	116	468	666	20
interpretado	57	115	109	130	468	666	20
como	112	115	136	130	468	666	20
una	139	115	155	130	468	666	20
forma	158	115	184	130	468	666	20
estratégica	186	115	233	130	468	666	20
contrahegemónica,	236	115	318	130	468	666	20
como	321	115	345	130	468	666	20
una	348	115	364	130	468	666	20
forma	366	115	392	130	468	666	20
de	395	115	405	130	468	666	20
discurso	57	129	93	144	468	666	20
oculto,	95	129	125	144	468	666	20
o	127	129	132	144	468	666	20
como	134	129	159	144	468	666	20
una	161	129	176	144	468	666	20
táctica	178	129	207	144	468	666	20
(Basso,	209	129	241	144	468	666	20
1979;	243	129	268	144	468	666	20
Scott,	270	129	295	144	468	666	20
2000;	297	129	322	144	468	666	20
De	324	129	337	144	468	666	20
Certeau,	339	129	375	144	468	666	20
2010).	377	129	405	144	468	666	20
Los	57	143	73	158	468	666	20
silencios	76	143	114	158	468	666	20
de	117	143	128	158	468	666	20
los	131	143	143	158	468	666	20
niños	146	143	170	158	468	666	20
a	173	143	178	158	468	666	20
veces	181	143	205	158	468	666	20
eran	208	143	227	158	468	666	20
voces	230	143	255	158	468	666	20
no	258	143	269	158	468	666	20
verbales	272	143	308	158	468	666	20
que	311	143	327	158	468	666	20
resistían	330	143	366	158	468	666	20
frente	369	143	394	158	468	666	20
al	397	143	405	158	468	666	20
otro	57	157	74	172	468	666	20
o	77	157	83	172	468	666	20
el	86	157	94	172	468	666	20
silencio	97	157	131	172	468	666	20
podía	134	157	158	172	468	666	20
ser	161	157	174	172	468	666	20
una	177	157	192	172	468	666	20
reacción	195	157	232	172	468	666	20
posible	235	157	267	172	468	666	20
ante	270	157	288	172	468	666	20
las	291	157	303	172	468	666	20
contradicciones	306	157	374	172	468	666	20
que	377	157	393	172	468	666	20
se	396	157	405	172	468	666	20
encuentran	57	171	104	186	468	666	20
los	107	171	120	186	468	666	20
alumnos	122	171	159	186	468	666	20
en	162	171	172	186	468	666	20
las	175	171	187	186	468	666	20
negociaciones	190	171	251	186	468	666	20
con	254	171	270	186	468	666	20
el	272	171	280	186	468	666	20
maestro	283	171	318	186	468	666	20
(Rockwell,	320	171	368	186	468	666	20
2011).	371	171	399	186	468	666	20
Lo	74	185	86	200	468	666	20
cotidiano	88	185	129	200	468	666	20
en	132	185	142	200	468	666	20
el	145	185	152	200	468	666	20
aula	155	185	173	200	468	666	20
de	176	185	186	200	468	666	20
San	188	185	205	200	468	666	20
Isidro	207	185	233	200	468	666	20
era	235	185	249	200	468	666	20
escuchar	251	185	290	200	468	666	20
un	292	185	303	200	468	666	20
vaivén	306	185	335	200	468	666	20
de	337	185	348	200	468	666	20
voces,	350	185	378	200	468	666	20
voces	380	185	405	200	468	666	20
que	57	199	73	214	468	666	20
hablaban,	75	199	118	214	468	666	20
voces	121	199	146	214	468	666	20
que	149	199	164	214	468	666	20
eran	167	199	186	214	468	666	20
escuchadas,	189	199	241	214	468	666	20
voces	244	199	269	214	468	666	20
que	272	199	288	214	468	666	20
eran	291	199	310	214	468	666	20
desoídas	313	199	350	214	468	666	20
y	353	199	359	214	468	666	20
voces	362	199	387	214	468	666	20
que	389	199	405	214	468	666	20
coincidían.	57	213	105	228	468	666	20
En	109	213	121	228	468	666	20
las	125	213	137	228	468	666	20
interacciones	141	213	199	228	468	666	20
entre	203	213	225	228	468	666	20
el	228	213	236	228	468	666	20
maestro	240	213	275	228	468	666	20
y	279	213	284	228	468	666	20
los	288	213	301	228	468	666	20
alumnos	304	213	342	228	468	666	20
de	345	213	356	228	468	666	20
San	359	213	376	228	468	666	20
Isidro	380	213	405	228	468	666	20
podemos	57	227	96	242	468	666	20
identificar	99	227	144	242	468	666	20
el	147	227	155	242	468	666	20
esfuerzo	157	227	195	242	468	666	20
y	197	227	203	242	468	666	20
la	205	227	213	242	468	666	20
disposición	216	227	266	242	468	666	20
que	269	227	285	242	468	666	20
cada	287	227	307	242	468	666	20
uno	310	227	327	242	468	666	20
de	329	227	340	242	468	666	20
los	342	227	355	242	468	666	20
participan-	358	227	405	242	468	666	20
tes	57	241	69	256	468	666	20
tenía	72	241	94	256	468	666	20
por	97	241	112	256	468	666	20
entender	115	241	153	256	468	666	20
y	157	241	162	256	468	666	20
escuchar	166	241	204	256	468	666	20
las	208	241	220	256	468	666	20
voces	224	241	249	256	468	666	20
de	252	241	262	256	468	666	20
los	266	241	279	256	468	666	20
otros,	282	241	307	256	468	666	20
al	311	241	318	256	468	666	20
mismo	322	241	352	256	468	666	20
tiempo	355	241	386	256	468	666	20
que	389	241	405	256	468	666	20
intentaban	57	255	103	270	468	666	20
hacer	105	255	129	270	468	666	20
uso	131	255	146	270	468	666	20
de	148	255	159	270	468	666	20
voces	161	255	186	270	468	666	20
que	188	255	204	270	468	666	20
los	206	255	219	270	468	666	20
demás	221	255	249	270	468	666	20
entendieran.	252	255	306	270	468	666	20
Los	308	255	324	270	468	666	20
niños	327	255	350	270	468	666	20
y	353	255	358	270	468	666	20
el	360	255	368	270	468	666	20
maestro	371	255	405	270	468	666	20
recuperaban	57	269	110	284	468	666	20
voces	114	269	139	284	468	666	20
oídas	143	269	166	284	468	666	20
y	170	269	176	284	468	666	20
dichas	180	269	208	284	468	666	20
por	212	269	226	284	468	666	20
otros	230	269	252	284	468	666	20
en	256	269	266	284	468	666	20
otros	270	269	292	284	468	666	20
espacios;	296	269	336	284	468	666	20
recurrían	340	269	380	284	468	666	20
a	384	269	389	284	468	666	20
los	393	269	405	284	468	666	20
conocimientos	57	283	121	298	468	666	20
previos	123	283	156	298	468	666	20
que	158	283	174	298	468	666	20
otros	176	283	198	298	468	666	20
les	200	283	212	298	468	666	20
habían	215	283	244	298	468	666	20
enseñado,	246	283	290	298	468	666	20
y	292	283	298	298	468	666	20
a	300	283	305	298	468	666	20
partir	307	283	331	298	468	666	20
de	333	283	344	298	468	666	20
estos	346	283	368	298	468	666	20
saberes,	370	283	405	298	468	666	20
construían	57	297	103	312	468	666	20
voces	105	297	130	312	468	666	20
que	133	297	149	312	468	666	20
se	152	297	161	312	468	666	20
encontraban	164	297	217	312	468	666	20
y	220	297	226	312	468	666	20
coincidían	228	297	274	312	468	666	20
con	277	297	293	312	468	666	20
las	296	297	308	312	468	666	20
voces	311	297	336	312	468	666	20
de	338	297	349	312	468	666	20
los	351	297	364	312	468	666	20
otros.	367	297	392	312	468	666	20
Entendí	74	311	108	326	468	666	20
que	111	311	126	326	468	666	20
para	129	311	148	326	468	666	20
interpretar	151	311	197	326	468	666	20
el	199	311	207	326	468	666	20
significado	210	311	259	326	468	666	20
de	261	311	272	326	468	666	20
los	274	311	287	326	468	666	20
silencios	290	311	328	326	468	666	20
habría	331	311	359	326	468	666	20
que	361	311	377	326	468	666	20
tomar	380	311	405	326	468	666	20
en	57	325	67	340	468	666	20
cuenta	70	325	98	340	468	666	20
no	101	325	112	340	468	666	20
solo	114	325	133	340	468	666	20
los	135	325	148	340	468	666	20
momentos	151	325	197	340	468	666	20
de	199	325	209	340	468	666	20
interacción	212	325	261	340	468	666	20
y	263	325	269	340	468	666	20
los	271	325	284	340	468	666	20
sucesivos	287	325	329	340	468	666	20
turnos,	331	325	362	340	468	666	20
sino	364	325	383	340	468	666	20
tam-	385	325	405	340	468	666	20
bién	57	339	76	354	468	666	20
quiénes	79	339	112	354	468	666	20
están	115	339	138	354	468	666	20
interactuando	141	339	201	354	468	666	20
y	204	339	209	354	468	666	20
qué	212	339	228	354	468	666	20
lenguas	231	339	264	354	468	666	20
están	267	339	290	354	468	666	20
hablando.	293	339	336	354	468	666	20
Entendí	339	339	373	354	468	666	20
que	376	339	392	354	468	666	20
en	395	339	405	354	468	666	20
la	57	353	65	368	468	666	20
interacción	68	353	117	368	468	666	20
entre	121	353	143	368	468	666	20
maestros	146	353	185	368	468	666	20
y	189	353	194	368	468	666	20
alumnos	198	353	235	368	468	666	20
interviene	239	353	283	368	468	666	20
el	286	353	294	368	468	666	20
contexto	298	353	336	368	468	666	20
sociocultural	339	353	396	368	468	666	20
y	400	353	405	368	468	666	20
lingüístico	57	367	103	382	468	666	20
de	106	367	116	382	468	666	20
los	119	367	132	382	468	666	20
que	135	367	151	382	468	666	20
están	154	367	176	382	468	666	20
participando,	179	367	237	382	468	666	20
contexto	240	367	278	382	468	666	20
que	281	367	297	382	468	666	20
influye	300	367	331	382	468	666	20
en	334	367	344	382	468	666	20
los	347	367	360	382	468	666	20
niños	363	367	387	382	468	666	20
que	389	367	405	382	468	666	20
responden	57	381	101	396	468	666	20
y	103	381	108	396	468	666	20
en	110	381	120	396	468	666	20
los	122	381	135	396	468	666	20
niños	136	381	160	396	468	666	20
que	161	381	177	396	468	666	20
callan.	179	381	207	396	468	666	20
De	209	381	222	396	468	666	20
igual	223	381	245	396	468	666	20
manera	247	381	278	396	468	666	20
considero	280	381	322	396	468	666	20
importante	324	381	370	396	468	666	20
retomar	372	381	405	396	468	666	20
el	57	395	65	410	468	666	20
trabajo	68	395	98	410	468	666	20
de	102	395	112	410	468	666	20
Foley	115	395	140	410	468	666	20
(2004),	143	395	175	410	468	666	20
quien	179	395	203	410	468	666	20
resalta	206	395	235	410	468	666	20
la	238	395	246	410	468	666	20
propia	249	395	277	410	468	666	20
interpretación	280	395	341	410	468	666	20
de	345	395	355	410	468	666	20
los	358	395	371	410	468	666	20
actores	374	395	405	410	468	666	20
de	57	409	67	424	468	666	20
su	70	409	80	424	468	666	20
comportamiento	83	409	155	424	468	666	20
«silencioso»;	158	409	216	424	468	666	20
él	219	409	227	424	468	666	20
muestra	229	409	264	424	468	666	20
cómo	267	409	292	424	468	666	20
cada	294	409	315	424	468	666	20
individuo	318	409	360	424	468	666	20
construye	363	409	405	424	468	666	20
una	57	423	73	438	468	666	20
interpretación	75	423	136	438	468	666	20
diferente	139	423	178	438	468	666	20
de	180	423	191	438	468	666	20
su	193	423	203	438	468	666	20
silencio	205	423	240	438	468	666	20
frente	242	423	268	438	468	666	20
al	270	423	278	438	468	666	20
otro	281	423	298	438	468	666	20
vinculado	301	423	344	438	468	666	20
con	347	423	363	438	468	666	20
su	365	423	375	438	468	666	20
propia	377	423	405	438	468	666	20
experiencia	57	437	107	452	468	666	20
y	110	437	116	452	468	666	20
trayectoria.	118	437	168	452	468	666	20
No	74	451	87	466	468	666	20
podemos	90	451	129	466	468	666	20
asumir	132	451	162	466	468	666	20
que	164	451	180	466	468	666	20
el	182	451	190	466	468	666	20
silencio	193	451	227	466	468	666	20
es	229	451	238	466	468	666	20
uno	241	451	257	466	468	666	20
y	260	451	265	466	468	666	20
que	268	451	283	466	468	666	20
su	286	451	296	466	468	666	20
origen	298	451	326	466	468	666	20
tiene	329	451	350	466	468	666	20
que	352	451	368	466	468	666	20
ver	371	451	385	466	468	666	20
solo	387	451	405	466	468	666	20
con	57	465	72	480	468	666	20
una	74	465	90	480	468	666	20
diferencia	92	465	135	480	468	666	20
cultural.	137	465	173	480	468	666	20
Como	175	465	202	480	468	666	20
señala	204	465	231	480	468	666	20
Novaro,	233	465	268	480	468	666	20
es	270	465	279	480	468	666	20
necesario	281	465	322	480	468	666	20
dejar	324	465	346	480	468	666	20
de	348	465	358	480	468	666	20
considerar	360	465	405	480	468	666	20
el	57	479	65	494	468	666	20
silencio	68	479	102	494	468	666	20
como	106	479	130	494	468	666	20
«un	134	479	150	494	468	666	20
atributo	154	479	188	494	468	666	20
esencial	192	479	227	494	468	666	20
e	230	479	235	494	468	666	20
inmutable»	239	479	288	494	468	666	20
(Novaro,	292	479	331	494	468	666	20
2009,	335	479	359	494	468	666	20
p.	363	479	371	494	468	666	20
60).	375	479	392	494	468	666	20
El	396	479	405	494	468	666	20
silencio	57	493	91	508	468	666	20
no	94	493	105	508	468	666	20
es	108	493	117	508	468	666	20
una	120	493	135	508	468	666	20
marca	138	493	165	508	468	666	20
cultural	168	493	202	508	468	666	20
que	204	493	220	508	468	666	20
caracteriza	223	493	271	508	468	666	20
y	273	493	279	508	468	666	20
define	282	493	309	508	468	666	20
a	312	493	317	508	468	666	20
los	320	493	333	508	468	666	20
niños	335	493	359	508	468	666	20
per	362	493	377	508	468	666	20
se.	380	493	392	508	468	666	20
Es	394	493	405	508	468	666	20
necesario	57	507	98	522	468	666	20
que	101	507	117	522	468	666	20
escuchemos	120	507	173	522	468	666	20
y	176	507	181	522	468	666	20
observemos	184	507	237	522	468	666	20
cómo,	239	507	267	522	468	666	20
dónde,	269	507	299	522	468	666	20
cuándo	302	507	334	522	468	666	20
y	336	507	342	522	468	666	20
frente	345	507	370	522	468	666	20
a	373	507	378	522	468	666	20
quién	381	507	405	522	468	666	20
se	57	521	66	536	468	666	20
construye	69	521	111	536	468	666	20
el	114	521	122	536	468	666	20
silencio.	125	521	162	536	468	666	20
Los	164	521	181	536	468	666	20
silencios	184	521	222	536	468	666	20
son	225	521	240	536	468	666	20
formas	243	521	273	536	468	666	20
de	276	521	287	536	468	666	20
responder	289	521	333	536	468	666	20
a	335	521	340	536	468	666	20
algo	343	521	362	536	468	666	20
o	365	521	370	536	468	666	20
alguien	373	521	405	536	468	666	20
que	57	535	73	550	468	666	20
adquiere	76	535	114	550	468	666	20
un	117	535	128	550	468	666	20
significado	131	535	180	550	468	666	20
diferente	183	535	222	550	468	666	20
a	225	535	230	550	468	666	20
partir	233	535	257	550	468	666	20
de	260	535	270	550	468	666	20
la	273	535	281	550	468	666	20
situación	284	535	324	550	468	666	20
donde	327	535	354	550	468	666	20
se	357	535	366	550	468	666	20
crea.	370	535	391	550	468	666	20
La	394	535	405	550	468	666	20
naturalización	57	549	119	564	468	666	20
de	122	549	133	564	468	666	20
la	136	549	144	564	468	666	20
imagen	148	549	180	564	468	666	20
del	183	549	197	564	468	666	20
niño	200	549	220	564	468	666	20
indígena	223	549	261	564	468	666	20
silencioso	265	549	309	564	468	666	20
no	312	549	323	564	468	666	20
nos	326	549	342	564	468	666	20
permite	345	549	379	564	468	666	20
escu-	382	549	405	564	468	666	20
char	57	563	76	578	468	666	20
y	78	563	84	578	468	666	20
observar	87	563	124	578	468	666	20
todo	127	563	147	578	468	666	20
aquello	149	563	182	578	468	666	20
que	184	563	200	578	468	666	20
los	203	563	216	578	468	666	20
niños	219	563	242	578	468	666	20
expresan	245	563	284	578	468	666	20
al	287	563	295	578	468	666	20
quedarse	298	563	337	578	468	666	20
callados,	339	563	378	578	468	666	20
como	381	563	405	578	468	666	20
también	57	577	92	592	468	666	20
al	95	577	103	592	468	666	20
hablar.	106	577	135	592	468	666	20
112	57	608	71	622	468	666	20
ANTHROPOLOGICA/AÑO	266	32	360	44	468	666	21
XXXIII,	362	32	390	44	468	666	21
N°	392	32	401	44	468	666	21
35	403	32	411	44	468	666	21
Referencias	63	73	140	88	468	666	21
bibliográficas	144	73	240	88	468	666	21
Bajtín,	62	94	90	108	468	666	21
Mijail	94	94	119	108	468	666	21
M.	123	94	135	108	468	666	21
(2011).	138	94	168	108	468	666	21
Las	172	94	187	108	468	666	21
fronteras	190	94	228	108	468	666	21
del	231	94	244	108	468	666	21
discurso.	248	94	285	108	468	666	21
Buenos	289	94	320	108	468	666	21
Aires:	323	94	348	108	468	666	21
Los	352	94	368	108	468	666	21
Cuarenta.	371	94	411	108	468	666	21
Basso,	91	107	118	121	468	666	21
Keith	121	107	144	121	468	666	21
(1979).	146	107	176	121	468	666	21
Portraits	179	107	216	121	468	666	21
of	219	107	227	121	468	666	21
the	230	107	242	121	468	666	21
Whiteman.	245	107	290	121	468	666	21
Cambridge:	292	107	341	121	468	666	21
Cambridge	344	107	389	121	468	666	21
Uni-	392	107	411	121	468	666	21
versity	91	119	119	133	468	666	21
Press.	121	119	146	133	468	666	21
Bloomaert,	62	137	108	151	468	666	21
J.,	112	137	121	151	468	666	21
J.	125	137	131	151	468	666	21
Collins	135	137	164	151	468	666	21
y	168	137	173	151	468	666	21
S.	176	137	185	151	468	666	21
Slembrouck	188	137	238	151	468	666	21
(2005).	242	137	272	151	468	666	21
Spaces	275	137	304	151	468	666	21
of	307	137	316	151	468	666	21
Multilingualism.	319	137	388	151	468	666	21
Lan-	392	137	411	151	468	666	21
guage	91	150	116	163	468	666	21
and	118	150	134	163	468	666	21
Communication,	136	150	205	163	468	666	21
25(3),	207	150	232	163	468	666	21
197-216.	235	149	272	163	468	666	21
Candela,	62	167	99	181	468	666	21
Antonia	100	167	134	181	468	666	21
(2001).	136	167	166	181	468	666	21
Ciencia	168	167	200	181	468	666	21
en	202	167	212	181	468	666	21
el	214	167	221	181	468	666	21
aula.	224	167	243	181	468	666	21
Los	245	167	261	181	468	666	21
alumnos	263	167	298	181	468	666	21
entre	300	167	321	181	468	666	21
la	323	167	331	181	468	666	21
argumentación	333	167	394	181	468	666	21
y	396	167	401	181	468	666	21
el	404	167	411	181	468	666	21
consenso.	91	180	131	194	468	666	21
México	134	180	165	194	468	666	21
DF:	168	180	184	194	468	666	21
Paidós	186	180	214	194	468	666	21
Educador.	216	180	258	194	468	666	21
Cazden,	62	198	96	212	468	666	21
Courtney	98	198	136	212	468	666	21
(1990).	139	198	169	212	468	666	21
El	171	198	180	212	468	666	21
discurso	182	198	217	212	468	666	21
en	219	198	229	212	468	666	21
el	231	198	238	212	468	666	21
aula.	241	198	260	212	468	666	21
En	263	198	274	212	468	666	21
M.	276	198	288	212	468	666	21
Wittrock,	290	198	329	212	468	666	21
La	331	198	342	212	468	666	21
investigación	344	198	399	212	468	666	21
de	401	198	411	212	468	666	21
la	91	210	99	224	468	666	21
enseñanza	101	210	144	224	468	666	21
III	147	210	157	224	468	666	21
(pp.	160	210	176	224	468	666	21
627-709).	179	210	219	224	468	666	21
Barcelona:	221	210	266	224	468	666	21
Paidós/MEC.	269	210	324	224	468	666	21
Collins,	62	228	95	242	468	666	21
James	99	228	124	242	468	666	21
(2013).	128	228	158	242	468	666	21
Voice,	162	228	188	242	468	666	21
Schooling,	192	228	237	242	468	666	21
Inequality	241	228	283	242	468	666	21
and	287	228	302	242	468	666	21
Scale.	306	228	331	242	468	666	21
Anthropology	335	228	391	242	468	666	21
and	396	228	411	242	468	666	21
Education	91	241	133	254	468	666	21
Quarterly,	136	241	178	254	468	666	21
44(2),	181	241	206	254	468	666	21
205-210.	208	241	245	254	468	666	21
Copp	62	259	85	272	468	666	21
Mökönnen,	90	259	137	272	468	666	21
Alicia	141	259	166	272	468	666	21
(2013).	171	259	201	272	468	666	21
Newcomers	206	259	256	272	468	666	21
Navigating	261	259	306	272	468	666	21
Languague	311	259	357	272	468	666	21
Choice	362	259	391	272	468	666	21
and	396	259	411	272	468	666	21
Seeking	91	271	124	285	468	666	21
Voice:	127	271	153	285	468	666	21
Peer	157	271	175	285	468	666	21
Talking	178	271	209	285	468	666	21
in	213	271	221	285	468	666	21
a	224	271	229	285	468	666	21
Multilingual	232	271	284	285	468	666	21
Primary	287	271	320	285	468	666	21
School	324	271	352	285	468	666	21
Classroom	356	271	400	285	468	666	21
in	403	271	411	285	468	666	21
Finland.	91	283	125	297	468	666	21
Anthropology	127	283	184	297	468	666	21
and	186	283	202	297	468	666	21
Education	204	283	247	297	468	666	21
Quarterly,	249	283	292	297	468	666	21
44(2),	295	283	320	297	468	666	21
124-141.	322	283	359	297	468	666	21
De	62	301	74	315	468	666	21
Certeau	77	301	109	315	468	666	21
(2010).	112	301	142	315	468	666	21
La	144	302	155	315	468	666	21
invención	158	302	198	315	468	666	21
de	200	302	210	315	468	666	21
lo	213	302	221	315	468	666	21
cotidiano.	223	302	265	315	468	666	21
1	268	302	273	315	468	666	21
Artes	275	302	297	315	468	666	21
de	300	302	309	315	468	666	21
hacer.	312	302	337	315	468	666	21
México	339	301	371	315	468	666	21
DF:	374	301	390	315	468	666	21
Uni-	392	301	411	315	468	666	21
versidad	91	314	126	328	468	666	21
Iberoamericana.	128	314	195	328	468	666	21
Duranti,	62	332	96	346	468	666	21
Alessandro	98	332	144	346	468	666	21
(2000).	147	332	177	346	468	666	21
Antropología	179	332	234	346	468	666	21
lingüística.	236	332	282	346	468	666	21
Madrid:	284	332	317	346	468	666	21
Cambridge	320	332	365	346	468	666	21
University	368	332	411	346	468	666	21
Press.	91	344	115	358	468	666	21
Edwards,	62	362	101	376	468	666	21
Derek	103	362	129	376	468	666	21
y	131	362	136	376	468	666	21
Neil	139	362	156	376	468	666	21
Mercer	159	362	189	376	468	666	21
(1988).	191	362	221	376	468	666	21
El	224	362	233	376	468	666	21
conocimiento	235	362	291	376	468	666	21
compartido:	293	362	344	376	468	666	21
el	346	362	354	376	468	666	21
desarrollo	356	362	399	376	468	666	21
de	401	362	411	376	468	666	21
la	91	375	99	388	468	666	21
comprensión	101	375	154	388	468	666	21
en	157	375	166	388	468	666	21
el	169	375	176	388	468	666	21
aula.	179	375	200	388	468	666	21
Barcelona:	202	375	247	388	468	666	21
Paidós/MEC.	250	375	305	388	468	666	21
Fishman,	62	393	100	406	468	666	21
Joshua	102	393	130	406	468	666	21
(1991).	132	393	162	406	468	666	21
Reversing	164	393	206	406	468	666	21
language	208	393	246	406	468	666	21
shift:	248	393	269	406	468	666	21
Theoretical	271	393	318	406	468	666	21
and	320	393	336	406	468	666	21
empirical	338	393	377	406	468	666	21
founda-	379	393	411	406	468	666	21
tions	91	405	111	419	468	666	21
of	113	405	121	419	468	666	21
assistance	124	405	166	419	468	666	21
to	169	405	177	419	468	666	21
threatened	179	405	223	419	468	666	21
languages.	226	405	271	419	468	666	21
Clevedon:	273	405	315	419	468	666	21
Multilingual	318	405	370	419	468	666	21
Matters.	372	405	406	419	468	666	21
Foley,	62	423	88	437	468	666	21
Douglas	90	423	124	437	468	666	21
(2004).	126	423	156	437	468	666	21
El	158	423	168	437	468	666	21
indígena	170	423	205	437	468	666	21
silencioso	207	423	248	437	468	666	21
como	250	423	273	437	468	666	21
una	275	423	290	437	468	666	21
producción	292	423	339	437	468	666	21
cultural.	341	423	375	437	468	666	21
Cuader-	377	423	411	437	468	666	21
nos	91	435	105	449	468	666	21
de	108	435	117	449	468	666	21
Antropología	120	435	174	449	468	666	21
Social,	177	435	205	449	468	666	21
19,	208	435	221	449	468	666	21
11-28.	223	435	249	449	468	666	21
Buenos	252	435	283	449	468	666	21
Aires.	285	435	310	449	468	666	21
Gutiérrez,	62	453	104	467	468	666	21
Gilberto	109	453	143	467	468	666	21
(1996).	149	453	179	467	468	666	21
Territorio	184	453	223	467	468	666	21
y	228	453	233	467	468	666	21
cultura.	239	453	270	467	468	666	21
Culturas	275	453	311	467	468	666	21
contemporáneas	316	453	384	467	468	666	21
II(4).	390	453	411	467	468	666	21
México	91	466	122	480	468	666	21
DF:	125	466	141	480	468	666	21
Época	143	466	169	480	468	666	21
II.	172	466	181	480	468	666	21
Jaffe,	62	484	85	498	468	666	21
Alexandra	87	484	130	498	468	666	21
(2009).	133	484	163	498	468	666	21
Introduction.	166	484	219	498	468	666	21
The	222	484	238	498	468	666	21
Sociolinguistics	241	484	307	498	468	666	21
of	310	484	318	498	468	666	21
Stance.	321	484	351	498	468	666	21
En	354	484	366	498	468	666	21
Alexandra	368	484	411	498	468	666	21
Jaffe	91	496	111	510	468	666	21
(ed.),	114	496	135	510	468	666	21
Stance:	139	496	170	510	468	666	21
Sociolinguistics	173	496	238	510	468	666	21
Perspectives.	241	496	296	510	468	666	21
Oxford:	299	496	332	510	468	666	21
Oxford	335	496	364	510	468	666	21
University	368	496	411	510	468	666	21
Press.	91	508	115	522	468	666	21
Juffermans,	62	526	111	540	468	666	21
Kasper	115	526	144	540	468	666	21
y	149	526	154	540	468	666	21
Jef	159	526	171	540	468	666	21
Van	175	526	191	540	468	666	21
Der	196	526	211	540	468	666	21
Aa	215	526	227	540	468	666	21
(2013).	232	526	262	540	468	666	21
Introduction	267	526	318	540	468	666	21
to	322	526	330	540	468	666	21
the	335	526	347	540	468	666	21
Special	352	526	382	540	468	666	21
Issue:	387	526	411	540	468	666	21
Analyzing	91	539	134	553	468	666	21
Voice	139	539	162	553	468	666	21
in	167	539	175	553	468	666	21
Educational	180	539	229	553	468	666	21
Discourses.	234	539	282	553	468	666	21
Anthropology	287	539	343	553	468	666	21
and	348	539	364	553	468	666	21
Education	369	539	411	553	468	666	21
Quarterly,	91	551	133	565	468	666	21
44(2),	136	551	161	565	468	666	21
112-123.	163	551	200	565	468	666	21
113	396	608	411	622	468	666	21
VALERIA	57	33	87	45	468	666	22
REBOLLEDO	88	33	133	45	468	666	22
/	135	33	137	45	468	666	22
Los	139	33	151	45	468	666	22
silencios	153	33	181	45	468	666	22
de	183	33	191	45	468	666	22
niños	193	33	210	45	468	666	22
hablantes	212	33	244	45	468	666	22
de	246	33	254	45	468	666	22
chinanteco	256	33	291	45	468	666	22
en	293	33	301	45	468	666	22
diversas	303	33	331	45	468	666	22
situaciones	333	33	369	45	468	666	22
escolares	371	33	402	45	468	666	22
Kell,	57	73	77	86	468	666	22
Catherine	83	73	123	86	468	666	22
(2011).	128	73	158	86	468	666	22
Inequalities	164	73	212	86	468	666	22
and	218	73	232	86	468	666	22
crossings.	238	73	279	86	468	666	22
Literacy	285	73	319	86	468	666	22
and	325	73	340	86	468	666	22
the	345	73	358	86	468	666	22
spaces-in-	364	73	405	86	468	666	22
between.	85	85	122	99	468	666	22
International	125	85	179	99	468	666	22
Journal	181	85	213	99	468	666	22
of	216	85	224	99	468	666	22
Education	227	85	269	99	468	666	22
Development,	272	85	328	99	468	666	22
31,	331	85	344	99	468	666	22
606-613.	347	85	383	99	468	666	22
Lemke,	57	103	88	117	468	666	22
Jay	92	103	106	117	468	666	22
(1997).	110	103	140	117	468	666	22
Aprender	145	103	183	117	468	666	22
a	188	103	193	117	468	666	22
hablar	197	103	225	117	468	666	22
ciencia.	229	103	261	117	468	666	22
Lenguaje,	266	103	307	117	468	666	22
aprendizaje	311	103	359	117	468	666	22
y	364	103	368	117	468	666	22
valores.	373	103	405	117	468	666	22
Barcelona:	85	115	130	129	468	666	22
Paidós.	132	115	162	129	468	666	22
Mercer,	57	133	89	147	468	666	22
Neil	91	133	108	147	468	666	22
(1995).	110	133	140	147	468	666	22
The	142	134	158	147	468	666	22
Guided	160	134	190	147	468	666	22
Construction	192	134	246	147	468	666	22
if	248	134	254	147	468	666	22
Knowledge:	256	134	305	147	468	666	22
Talks	307	134	329	147	468	666	22
Amongst	331	134	367	147	468	666	22
Teachers	369	134	405	147	468	666	22
and	85	146	100	160	468	666	22
Learners.	103	146	143	160	468	666	22
Clevedon:	145	146	188	160	468	666	22
Adelaide:	190	146	230	160	468	666	22
Multilingual	232	146	284	160	468	666	22
Matters.	286	146	321	160	468	666	22
Novaro,	57	164	90	178	468	666	22
Gabriela	93	164	129	178	468	666	22
(2009).	132	164	162	178	468	666	22
Palabras	165	164	200	178	468	666	22
desoídas,	204	164	242	178	468	666	22
voces	245	164	268	178	468	666	22
silenciadas,	272	164	319	178	468	666	22
palabras	323	164	357	178	468	666	22
traducidas:	360	164	405	178	468	666	22
voces	85	176	108	190	468	666	22
y	111	176	116	190	468	666	22
silencios	119	176	155	190	468	666	22
de	157	176	167	190	468	666	22
niños	170	176	192	190	468	666	22
bolivianos	194	176	237	190	468	666	22
en	240	176	250	190	468	666	22
escuelas	252	176	287	190	468	666	22
de	289	176	299	190	468	666	22
Buenos	301	176	332	190	468	666	22
Aires.	334	176	359	190	468	666	22
Educação,	362	176	405	190	468	666	22
34(1),	85	189	110	202	468	666	22
47-64.	112	188	139	202	468	666	22
Novaro,	57	206	90	220	468	666	22
Gabriela,	93	206	131	220	468	666	22
L.	133	206	142	220	468	666	22
Borton,	145	206	176	220	468	666	22
M.	178	206	190	220	468	666	22
Diez	193	206	212	220	468	666	22
y	215	206	220	220	468	666	22
C.	222	206	232	220	468	666	22
Hecht	234	206	259	220	468	666	22
(2008).	261	206	291	220	468	666	22
Sonidos	294	206	327	220	468	666	22
del	330	206	342	220	468	666	22
silencio,	345	206	379	220	468	666	22
voces	382	206	405	220	468	666	22
silenciadas.	85	219	133	233	468	666	22
Niños	135	219	160	233	468	666	22
indígenas	162	219	202	233	468	666	22
y	204	219	209	233	468	666	22
migrantes	211	219	252	233	468	666	22
en	254	219	264	233	468	666	22
escuelas	266	219	301	233	468	666	22
de	303	219	313	233	468	666	22
Buenos	315	219	346	233	468	666	22
Aires.	348	219	373	233	468	666	22
Revista	375	219	405	233	468	666	22
Mexicana	85	231	126	245	468	666	22
de	128	231	138	245	468	666	22
Investigación	141	231	196	245	468	666	22
Educativa,	199	231	243	245	468	666	22
13(36),	246	231	276	245	468	666	22
173-201.	278	231	315	245	468	666	22
Rebolledo,	57	249	102	263	468	666	22
Valeria	107	249	136	263	468	666	22
(2015).	142	249	172	263	468	666	22
Diálogos	178	249	216	263	468	666	22
multivocales	221	249	273	263	468	666	22
en	279	249	289	263	468	666	22
torno	294	249	317	263	468	666	22
al	322	249	330	263	468	666	22
español	336	249	368	263	468	666	22
escrito:	374	249	405	263	468	666	22
la	85	262	93	275	468	666	22
escuela	97	262	128	275	468	666	22
unitaria	133	262	166	275	468	666	22
del	170	262	183	275	468	666	22
pueblo	187	262	215	275	468	666	22
chinanteco	220	262	265	275	468	666	22
de	269	262	279	275	468	666	22
San	283	262	299	275	468	666	22
Isidro	303	262	327	275	468	666	22
Laguna.	332	262	366	275	468	666	22
Tesis	370	262	391	275	468	666	22
de	396	262	405	275	468	666	22
doctorado.	85	274	129	288	468	666	22
Departamento	131	274	189	288	468	666	22
de	192	274	201	288	468	666	22
Investigaciones	203	274	268	288	468	666	22
Educativas	270	274	315	288	468	666	22
del	317	274	330	288	468	666	22
Centro	332	274	360	288	468	666	22
de	362	274	372	288	468	666	22
Investi-	374	274	405	288	468	666	22
gaciones	85	286	121	300	468	666	22
y	124	286	129	300	468	666	22
de	131	286	141	300	468	666	22
Estudios	143	286	179	300	468	666	22
Avanzados	181	286	226	300	468	666	22
del	228	286	241	300	468	666	22
Instituto	243	286	278	300	468	666	22
Politécnico	280	286	327	300	468	666	22
Nacional.	329	286	369	300	468	666	22
México.	371	286	405	300	468	666	22
Rockwell,	57	304	99	318	468	666	22
Elsie	104	304	124	318	468	666	22
(2011).	129	304	159	318	468	666	22
Los	163	304	179	318	468	666	22
niños	184	304	206	318	468	666	22
en	211	304	220	318	468	666	22
los	225	304	237	318	468	666	22
intersticios	242	304	287	318	468	666	22
de	292	304	302	318	468	666	22
la	306	304	314	318	468	666	22
cotidianidad	319	304	369	318	468	666	22
escolar.	374	304	405	318	468	666	22
¿Resistencia,	85	317	139	331	468	666	22
apropiación	143	317	191	331	468	666	22
o	195	317	200	331	468	666	22
subversión?	204	317	253	331	468	666	22
En	256	317	268	331	468	666	22
Graciela	271	317	306	331	468	666	22
Batallán	310	317	344	331	468	666	22
y	348	317	353	331	468	666	22
María	357	317	381	331	468	666	22
Rosa	385	317	405	331	468	666	22
Neufeld	85	329	118	343	468	666	22
(coords.),	121	329	160	343	468	666	22
Discusiones	162	329	212	343	468	666	22
sobre	215	329	237	343	468	666	22
infancia	239	329	273	343	468	666	22
y	276	329	280	343	468	666	22
adolescencia.	282	329	339	343	468	666	22
Niños	341	329	365	343	468	666	22
y	368	329	372	343	468	666	22
jóvenes	375	329	405	343	468	666	22
dentro	85	342	112	355	468	666	22
y	114	342	119	355	468	666	22
fuera	121	342	143	355	468	666	22
de	146	342	155	355	468	666	22
la	158	342	166	355	468	666	22
escuela.	168	342	202	355	468	666	22
Buenos	205	341	235	355	468	666	22
Aires:	237	341	263	355	468	666	22
Biblos.	265	341	295	355	468	666	22
Scott,	57	359	80	373	468	666	22
James	83	359	108	373	468	666	22
(2000).	111	359	141	373	468	666	22
Los	143	360	158	373	468	666	22
dominados	161	360	206	373	468	666	22
y	209	360	213	373	468	666	22
el	216	360	223	373	468	666	22
arte	226	360	242	373	468	666	22
de	245	360	255	373	468	666	22
la	257	360	265	373	468	666	22
resistencia.	268	360	315	373	468	666	22
México	317	359	349	373	468	666	22
DF:	351	359	367	373	468	666	22
Era.	370	359	387	373	468	666	22
SEP	57	377	74	391	468	666	22
(2009).	77	377	107	391	468	666	22
Plan	109	377	128	391	468	666	22
y	130	377	135	391	468	666	22
Programa	138	377	178	391	468	666	22
de	180	377	190	391	468	666	22
Educación	193	377	236	391	468	666	22
Básica.	239	377	269	391	468	666	22
México.	271	377	305	391	468	666	22
114	57	608	71	622	468	666	22
ANTHROPOLOGICA/AÑO	266	32	360	44	468	666	23
XXXIII,	362	32	390	44	468	666	23
N°	392	32	401	44	468	666	23
35	403	32	411	44	468	666	23
Anexo	63	73	103	88	468	666	23
Abreviaturas	79	107	142	122	468	666	23
Mtro:	96	121	121	136	468	666	23
maestro	133	121	168	136	468	666	23
NA:	96	135	115	150	468	666	23
niña	133	135	152	150	468	666	23
NO:	96	149	115	164	468	666	23
niño	133	149	153	164	468	666	23
NS:	96	163	114	178	468	666	23
niños	133	163	157	178	468	666	23
MA:	96	177	117	192	468	666	23
María	133	177	160	192	468	666	23
Angélica	162	177	201	192	468	666	23
FN:	96	191	114	206	468	666	23
Felipe	133	191	161	206	468	666	23
Neri	164	191	183	206	468	666	23
JM:	96	205	114	220	468	666	23
Juan	133	205	153	220	468	666	23
Manuel	156	205	190	220	468	666	23
FI:	96	219	109	234	468	666	23
Freddy	133	219	164	234	468	666	23
Iván	167	219	187	234	468	666	23
JJ:	96	233	108	248	468	666	23
Juan	133	233	153	248	468	666	23
José	156	233	175	248	468	666	23
DV:	96	247	115	262	468	666	23
David	133	247	160	262	468	666	23
AG:Ángela	96	261	165	276	468	666	23
Signos	79	289	110	304	468	666	23
(	96	303	100	318	468	666	23
)	108	303	112	318	468	666	23
¿	96	317	101	332	468	666	23
?	104	317	109	332	468	666	23
…	96	331	107	346	468	666	23
«	96	345	102	360	468	666	23
»	107	345	113	360	468	666	23
/	96	359	100	374	468	666	23
/	105	359	108	374	468	666	23
(1º)	247	121	263	136	468	666	23
(2º)	247	135	263	150	468	666	23
(3º)	247	149	263	164	468	666	23
(4º)	247	163	263	178	468	666	23
(5º)	247	177	263	192	468	666	23
(6º)	247	191	263	206	468	666	23
Primer	278	121	308	136	468	666	23
grado	310	121	336	136	468	666	23
Segundo	278	135	316	150	468	666	23
grado	319	135	344	150	468	666	23
Tercer	278	149	306	164	468	666	23
grado	309	149	334	164	468	666	23
Cuarto	278	163	308	178	468	666	23
grado	311	163	336	178	468	666	23
Quinto	278	177	308	192	468	666	23
grado	311	177	336	192	468	666	23
Sexto	278	191	303	206	468	666	23
grado	306	191	331	206	468	666	23
Descripción	133	303	186	318	468	666	23
de	189	303	200	318	468	666	23
la	202	303	210	318	468	666	23
situación	213	303	253	318	468	666	23
o	255	303	261	318	468	666	23
de	264	303	274	318	468	666	23
la	277	303	285	318	468	666	23
acción	288	303	316	318	468	666	23
Pregunta	133	317	172	332	468	666	23
Pausa,	133	331	162	346	468	666	23
tiempo	164	331	195	346	468	666	23
de	198	331	208	346	468	666	23
espera	211	331	239	346	468	666	23
Texto	133	345	158	360	468	666	23
leído	161	345	183	360	468	666	23
Traducción	133	359	183	374	468	666	23
español	186	359	219	374	468	666	23
115	396	608	411	622	468	666	23
