ISSN	471	47	493	58	595	842	1
1980-4415	495	47	539	58	595	842	1
DOI:	325	59	346	70	595	842	1
http://dx.doi.org/10.1590/1980-4415v33n63a12	348	59	539	70	595	842	1
Lengua	119	86	170	103	595	842	1
Materna	174	86	234	103	595	842	1
y	238	86	246	103	595	842	1
Comunicación	250	86	348	103	595	842	1
en	352	86	368	103	595	842	1
la	372	86	385	103	595	842	1
Construcción	389	86	480	103	595	842	1
del	484	86	505	103	595	842	1
Pensamiento	226	113	312	131	595	842	1
Matemático	316	113	398	131	595	842	1
Mother	92	165	137	181	595	842	1
Tongue	140	165	184	181	595	842	1
and	188	165	210	181	595	842	1
Communication	214	165	310	181	595	842	1
in	314	165	325	181	595	842	1
the	329	165	347	181	595	842	1
Construction	351	165	430	181	595	842	1
of	433	165	445	181	595	842	1
Mathematical	448	165	531	181	595	842	1
Thinking	284	189	339	205	595	842	1
Alfonso	407	234	446	247	595	842	1
Jiménez	449	234	488	247	595	842	1
Espinosa	491	234	535	247	595	842	1
*	535	233	539	242	595	842	1
ORCID	403	257	433	268	595	842	1
iD	436	257	446	268	595	842	1
0000-0001-9557-0396	449	257	539	268	595	842	1
Ingrid	401	275	430	288	595	842	1
Elisa	433	275	457	288	595	842	1
Riaño	460	275	488	288	595	842	1
Jiménez	492	275	531	288	595	842	1
**	531	274	539	283	595	842	1
ORCID	405	298	436	310	595	842	1
id	438	298	446	310	595	842	1
0000-0002-5463-7547	449	298	539	310	595	842	1
Palabras	85	480	123	491	595	842	1
clave:	128	480	152	491	595	842	1
Comunicación.	157	480	217	491	595	842	1
Lengua	222	480	252	491	595	842	1
materna.	257	480	291	491	595	842	1
Tareas	296	480	322	491	595	842	1
exploratorio-investigativas.	327	480	437	491	595	842	1
Matemática.	442	480	491	491	595	842	1
Enseñanza	496	480	539	491	595	842	1
básica.	85	491	113	502	595	842	1
Keywords:	85	659	132	668	595	842	1
Communication.	134	659	201	668	595	842	1
Mother	204	659	233	668	595	842	1
tongue.	236	659	265	668	595	842	1
Exploratory-research	268	659	352	668	595	842	1
tasks.	355	659	377	668	595	842	1
Mathematics.	380	659	434	668	595	842	1
Initial	436	659	460	668	595	842	1
levels.	463	659	488	668	595	842	1
*	85	718	88	724	595	842	1
Doutor	94	719	123	728	595	842	1
em	129	719	141	728	595	842	1
Educação,	147	719	188	728	595	842	1
Universidade	194	719	247	728	595	842	1
Estadual	253	719	288	728	595	842	1
de	294	719	303	728	595	842	1
Campinas	309	719	349	728	595	842	1
(UNICAMP).	355	719	411	728	595	842	1
Profesor	417	719	450	728	595	842	1
Titular	457	719	484	728	595	842	1
Universidad	490	719	539	728	595	842	1
Pedagógica	85	730	131	739	595	842	1
y	135	730	140	739	595	842	1
Tecnológica	143	730	192	739	595	842	1
de	196	730	205	739	595	842	1
Colombia	209	730	248	739	595	842	1
(UPTC),	252	730	286	739	595	842	1
Tunja,	290	730	316	739	595	842	1
Colombia.	319	730	361	739	595	842	1
Dirección	364	730	404	739	595	842	1
postal:	407	730	434	739	595	842	1
Carrera	437	730	467	739	595	842	1
2	471	730	476	739	595	842	1
#	479	730	484	739	595	842	1
40–45;	488	730	515	739	595	842	1
Apto	519	730	539	739	595	842	1
403,	85	742	103	751	595	842	1
Terrazas;	105	742	142	751	595	842	1
Tunja,	145	742	171	751	595	842	1
Colombia.	173	742	215	751	595	842	1
E-mail:	218	742	247	751	595	842	1
alfonso.jimenez@uptc.edu.co.	250	742	372	751	595	842	1
**	85	752	92	758	595	842	1
Magister	95	753	130	762	595	842	1
en	134	753	143	762	595	842	1
Educación,	147	753	191	762	595	842	1
Universidad	195	753	244	762	595	842	1
Pedagógica	247	753	293	762	595	842	1
y	297	753	302	762	595	842	1
Tecnológica	305	753	354	762	595	842	1
de	358	753	368	762	595	842	1
Colombia	371	753	410	762	595	842	1
(UPTC).	414	753	449	762	595	842	1
Profesora	452	753	490	762	595	842	1
Politécnico	494	753	539	762	595	842	1
Álvaro	85	765	113	774	595	842	1
González	115	765	153	774	595	842	1
Santana,	155	765	189	774	595	842	1
Sogamoso,	191	765	236	774	595	842	1
Colombia.	238	765	280	774	595	842	1
Dirección	282	765	322	774	595	842	1
postal:	324	765	351	774	595	842	1
Calle	353	765	374	774	595	842	1
2	376	765	381	774	595	842	1
#	383	765	388	774	595	842	1
28	391	765	401	774	595	842	1
–	403	763	408	774	595	842	1
24,	410	765	423	774	595	842	1
Duitama,	425	765	462	774	595	842	1
Colombia.	464	765	506	774	595	842	1
E-mail:	509	765	539	774	595	842	1
iriad5@yahoo.es.	85	776	155	785	595	842	1
Bolema,	85	795	118	807	595	842	1
Rio	120	795	134	807	595	842	1
Claro	137	795	159	807	595	842	1
(SP),	162	795	182	807	595	842	1
v.	184	795	190	807	595	842	1
33,	193	795	205	807	595	842	1
n.	207	795	215	807	595	842	1
63,	217	795	229	807	595	842	1
p.	232	795	239	807	595	842	1
248-268,	241	795	277	807	595	842	1
abr.	279	795	295	807	595	842	1
2019	297	795	317	807	595	842	1
248	524	798	539	807	595	842	1
ISSN	471	47	493	58	595	842	2
1980-4415	495	47	539	58	595	842	2
DOI:	325	59	346	70	595	842	2
http://dx.doi.org/10.1590/1980-4415v33n63a12	348	59	539	70	595	842	2
1	85	86	91	99	595	842	2
Introducción	94	86	160	99	595	842	2
A	120	127	129	140	595	842	2
pesar	133	127	158	140	595	842	2
que	162	127	180	140	595	842	2
la	184	127	193	140	595	842	2
investigación	197	127	261	140	595	842	2
en	266	127	277	140	595	842	2
la	281	127	290	140	595	842	2
enseñanza	294	127	343	140	595	842	2
de	348	127	359	140	595	842	2
las	364	127	377	140	595	842	2
matemáticas	382	127	441	140	595	842	2
escolares	446	127	490	140	595	842	2
ha	494	127	506	140	595	842	2
hecho	510	127	539	140	595	842	2
valiosos	85	148	124	161	595	842	2
aportes,	129	148	167	161	595	842	2
aún	172	148	189	161	595	842	2
es	194	148	204	161	595	842	2
posible	210	148	244	161	595	842	2
encontrar	249	148	295	161	595	842	2
que	300	148	317	161	595	842	2
el	322	148	331	161	595	842	2
trabajo	336	148	369	161	595	842	2
en	374	148	385	161	595	842	2
las	390	148	404	161	595	842	2
aulas	409	148	433	161	595	842	2
de	438	148	450	161	595	842	2
educación	455	148	503	161	595	842	2
básica	508	148	538	161	595	842	2
primaria	85	168	126	182	595	842	2
se	133	168	143	182	595	842	2
reduzca	150	168	187	182	595	842	2
a	194	168	199	182	595	842	2
una	206	168	223	182	595	842	2
mera	230	168	254	182	595	842	2
reproducción	261	168	324	182	595	842	2
memorística	332	168	391	182	595	842	2
de	398	168	409	182	595	842	2
algoritmos	416	168	467	182	595	842	2
y	474	168	480	182	595	842	2
notaciones	487	168	538	182	595	842	2
matemáticas,	85	189	148	202	595	842	2
relegando	150	189	198	202	595	842	2
al	200	189	209	202	595	842	2
estudiante	211	189	260	202	595	842	2
“el	265	189	279	202	595	842	2
papel	281	189	307	202	595	842	2
de	310	189	321	202	595	842	2
receptor	323	189	363	202	595	842	2
de	365	189	376	202	595	842	2
información,	379	189	440	202	595	842	2
con	443	189	460	202	595	842	2
la	463	189	471	202	595	842	2
única	474	189	500	202	595	842	2
función	502	189	539	202	595	842	2
de	85	210	96	223	595	842	2
memorizar	99	210	151	223	595	842	2
ideas,	154	210	182	223	595	842	2
técnicas	185	210	224	223	595	842	2
y	227	210	233	223	595	842	2
procedimientos,	235	210	312	223	595	842	2
y	316	210	322	223	595	842	2
sin	324	210	338	223	595	842	2
posibilidad	341	210	395	223	595	842	2
de	398	210	409	223	595	842	2
opinar,	412	210	445	223	595	842	2
preguntar	448	210	494	223	595	842	2
y	497	210	503	223	595	842	2
mucho	506	210	538	223	595	842	2
menos	85	230	116	244	595	842	2
reflexionar	119	230	172	244	595	842	2
sobre	175	230	201	244	595	842	2
lo	204	230	213	244	595	842	2
que	216	230	234	244	595	842	2
debe	237	230	259	244	595	842	2
memorizar”	262	230	320	244	595	842	2
(JIMÉNEZ;	323	230	380	244	595	842	2
PINEDA,	383	230	430	244	595	842	2
2013,	433	230	460	244	595	842	2
p.	463	230	472	244	595	842	2
103).	475	230	500	244	595	842	2
En	120	251	134	264	595	842	2
este	137	251	156	264	595	842	2
proceso	160	251	197	264	595	842	2
de	200	251	212	264	595	842	2
maestro-emisor	215	251	290	264	595	842	2
y	294	251	300	264	595	842	2
estudiante-receptor,	303	251	398	264	595	842	2
la	401	251	410	264	595	842	2
comunicación	414	251	481	264	595	842	2
se	485	251	495	264	595	842	2
limita	498	251	526	264	595	842	2
al	530	251	539	264	595	842	2
discurso	85	272	125	285	595	842	2
del	129	272	143	285	595	842	2
maestro;	147	272	188	285	595	842	2
descuida	191	272	234	285	595	842	2
aspectos	237	272	278	285	595	842	2
tan	281	272	296	285	595	842	2
importantes	299	272	356	285	595	842	2
como	359	272	386	285	595	842	2
el	390	272	398	285	595	842	2
tipo	402	272	420	285	595	842	2
de	424	272	435	285	595	842	2
lenguaje	439	272	479	285	595	842	2
que	483	272	500	285	595	842	2
pueden	504	272	538	285	595	842	2
utilizar	85	293	119	306	595	842	2
los	123	293	137	306	595	842	2
estudiantes	142	293	195	306	595	842	2
para	199	293	220	306	595	842	2
representar	224	293	278	306	595	842	2
sus	282	293	297	306	595	842	2
raciocinios	302	293	354	306	595	842	2
matemáticos,	359	293	422	306	595	842	2
y	427	293	433	306	595	842	2
la	437	293	446	306	595	842	2
propia	450	293	481	306	595	842	2
interacción	485	293	538	306	595	842	2
entre	85	313	109	327	595	842	2
estudiantes	112	313	165	327	595	842	2
en	168	313	180	327	595	842	2
la	183	313	191	327	595	842	2
construcción	194	313	256	327	595	842	2
social	259	313	287	327	595	842	2
del	290	313	304	327	595	842	2
conocimiento	307	313	373	327	595	842	2
matemático	376	313	432	327	595	842	2
(FONT,	435	313	472	327	595	842	2
2002).	475	313	506	327	595	842	2
En	120	334	134	347	595	842	2
relación	138	334	176	347	595	842	2
con	180	334	197	347	595	842	2
lo	201	334	210	347	595	842	2
anterior,	214	334	254	347	595	842	2
es	258	334	268	347	595	842	2
pertinente	271	334	319	347	595	842	2
aclarar	323	334	356	347	595	842	2
que	360	334	377	347	595	842	2
la	381	334	389	347	595	842	2
enseñanza	393	334	442	347	595	842	2
de	446	334	457	347	595	842	2
las	461	334	474	347	595	842	2
matemáticas	478	334	538	347	595	842	2
puede	85	355	114	368	595	842	2
verse	117	355	142	368	595	842	2
como	145	355	171	368	595	842	2
una	174	355	192	368	595	842	2
práctica	195	355	232	368	595	842	2
social,	235	355	266	368	595	842	2
en	269	355	281	368	595	842	2
la	283	355	292	368	595	842	2
que	295	355	312	368	595	842	2
estudiantes	315	355	369	368	595	842	2
y	372	355	378	368	595	842	2
docentes,	380	355	425	368	595	842	2
a	428	355	434	368	595	842	2
través	437	355	465	368	595	842	2
de	468	355	479	368	595	842	2
un	482	355	494	368	595	842	2
contexto	497	355	539	368	595	842	2
comunicativo	85	375	150	389	595	842	2
apropiado,	158	375	209	389	595	842	2
pueden	216	375	251	389	595	842	2
asignar	259	375	293	389	595	842	2
significado	301	375	354	389	595	842	2
y	362	375	368	389	595	842	2
construir	375	375	418	389	595	842	2
representaciones	425	375	505	389	595	842	2
sobre	512	375	538	389	595	842	2
conceptos	85	396	133	409	595	842	2
y	136	396	142	409	595	842	2
procedimientos	145	396	219	409	595	842	2
de	222	396	233	409	595	842	2
la	236	396	245	409	595	842	2
matemática.	248	396	306	409	595	842	2
En	120	417	134	430	595	842	2
la	137	417	146	430	595	842	2
clase	149	417	173	430	595	842	2
se	176	417	186	430	595	842	2
utilizan,	189	417	229	430	595	842	2
de	232	417	243	430	595	842	2
manera	246	417	282	430	595	842	2
explícita	285	417	326	430	595	842	2
o	329	417	335	430	595	842	2
implícita,	339	417	385	430	595	842	2
unas	388	417	410	430	595	842	2
reglas	413	417	442	430	595	842	2
de	445	417	456	430	595	842	2
comunicación,	460	417	530	430	595	842	2
a	533	417	539	430	595	842	2
partir	85	437	111	451	595	842	2
de	116	437	128	451	595	842	2
concepciones,	133	437	200	451	595	842	2
de	205	437	217	451	595	842	2
expectativas	222	437	281	451	595	842	2
y	286	437	292	451	595	842	2
comprensiones,	298	437	372	451	595	842	2
respecto	378	437	418	451	595	842	2
al	423	437	431	451	595	842	2
acto	437	437	457	451	595	842	2
de	462	437	473	451	595	842	2
enseñanza	478	437	527	451	595	842	2
y	533	437	539	451	595	842	2
aprendizaje	85	458	140	471	595	842	2
de	145	458	156	471	595	842	2
las	161	458	174	471	595	842	2
matemáticas,	179	458	242	471	595	842	2
que	247	458	264	471	595	842	2
son	268	458	285	471	595	842	2
propias	290	458	325	471	595	842	2
de	330	458	341	471	595	842	2
la	346	458	354	471	595	842	2
naturaleza	359	458	408	471	595	842	2
cultural	413	458	449	471	595	842	2
en	454	458	465	471	595	842	2
la	470	458	479	471	595	842	2
que	483	458	501	471	595	842	2
se	505	458	515	471	595	842	2
está	520	458	539	471	595	842	2
inmerso.	85	479	127	492	595	842	2
Parece	130	479	162	492	595	842	2
una	165	479	182	492	595	842	2
obviedad	185	479	229	492	595	842	2
hacer	232	479	258	492	595	842	2
tal	261	479	273	492	595	842	2
precisión;	276	479	323	492	595	842	2
sin	326	479	340	492	595	842	2
embargo,	343	479	388	492	595	842	2
el	391	479	399	492	595	842	2
proceso	402	479	440	492	595	842	2
de	443	479	454	492	595	842	2
comunicación	457	479	524	492	595	842	2
en	527	479	539	492	595	842	2
la	85	499	94	513	595	842	2
clase	97	499	121	513	595	842	2
de	124	499	135	513	595	842	2
matemáticas	138	499	198	513	595	842	2
no	201	499	213	513	595	842	2
ha	216	499	227	513	595	842	2
tenido	230	499	260	513	595	842	2
la	263	499	272	513	595	842	2
suficiente	275	499	322	513	595	842	2
importancia.	325	499	385	513	595	842	2
De	120	520	134	534	595	842	2
aquí	140	520	161	534	595	842	2
que	167	520	184	534	595	842	2
investigar	190	520	238	534	595	842	2
la	244	520	252	534	595	842	2
enseñanza	258	520	308	534	595	842	2
y	314	520	320	534	595	842	2
el	325	520	334	534	595	842	2
aprendizaje	340	520	395	534	595	842	2
de	401	520	413	534	595	842	2
la	419	520	427	534	595	842	2
matemática	433	520	489	534	595	842	2
desde	494	520	522	534	595	842	2
su	528	520	538	534	595	842	2
dimensión	85	541	135	554	595	842	2
comunicativa	142	541	207	554	595	842	2
puede	214	541	243	554	595	842	2
conducir	250	541	292	554	595	842	2
a	300	541	305	554	595	842	2
importantes	312	541	369	554	595	842	2
reflexiones	376	541	430	554	595	842	2
e	437	541	442	554	595	842	2
inquietudes	450	541	505	554	595	842	2
sobre	512	541	538	554	595	842	2
cuestiones	85	562	135	575	595	842	2
de	138	562	149	575	595	842	2
la	152	562	161	575	595	842	2
didáctica	164	562	207	575	595	842	2
misma.	210	562	245	575	595	842	2
Por	248	562	265	575	595	842	2
tal	267	562	279	575	595	842	2
razón,	282	562	312	575	595	842	2
en	315	562	326	575	595	842	2
esta	329	562	348	575	595	842	2
investigación	351	562	415	575	595	842	2
se	418	562	428	575	595	842	2
buscó	431	562	459	575	595	842	2
identificar	462	562	511	575	595	842	2
el	514	562	522	575	595	842	2
rol	525	562	539	575	595	842	2
de	85	582	96	596	595	842	2
la	100	582	108	596	595	842	2
lengua	111	582	143	596	595	842	2
materna	147	582	185	596	595	842	2
en	188	582	200	596	595	842	2
la	203	582	212	596	595	842	2
construcción	215	582	276	596	595	842	2
del	279	582	294	596	595	842	2
pensamiento	297	582	358	596	595	842	2
matemático	361	582	417	596	595	842	2
y	421	582	427	596	595	842	2
para	430	582	450	596	595	842	2
ello	453	582	471	596	595	842	2
fue	475	582	490	596	595	842	2
necesario	493	582	538	596	595	842	2
interpretar	85	603	135	616	595	842	2
los	140	603	154	616	595	842	2
tipos	159	603	183	616	595	842	2
de	188	603	199	616	595	842	2
lenguajes	204	603	249	616	595	842	2
utilizados	255	603	301	616	595	842	2
por	306	603	322	616	595	842	2
los	328	603	342	616	595	842	2
estudiantes	347	603	400	616	595	842	2
para	405	603	426	616	595	842	2
comunicar	431	603	482	616	595	842	2
y	487	603	493	616	595	842	2
expresar	498	603	538	616	595	842	2
procedimientos	85	624	159	637	595	842	2
y	162	624	168	637	595	842	2
conceptos	171	624	219	637	595	842	2
matemáticos.	222	624	286	637	595	842	2
La	120	644	133	658	595	842	2
investigación	139	644	203	658	595	842	2
aquí	210	644	230	658	595	842	2
presentada	236	644	288	658	595	842	2
se	294	644	304	658	595	842	2
sustenta	310	644	349	658	595	842	2
en	355	644	367	658	595	842	2
un	373	644	385	658	595	842	2
enfoque	391	644	430	658	595	842	2
cualitativo,	436	644	490	658	595	842	2
desde	496	644	523	658	595	842	2
la	530	644	538	658	595	842	2
perspectiva	85	665	140	678	595	842	2
de	144	665	155	678	595	842	2
la	159	665	168	678	595	842	2
investigación-acción	171	665	271	678	595	842	2
y	275	665	281	678	595	842	2
el	285	665	294	678	595	842	2
material	297	665	337	678	595	842	2
empírico	341	665	383	678	595	842	2
recolectado	387	665	443	678	595	842	2
se	447	665	457	678	595	842	2
discute	461	665	495	678	595	842	2
desde	498	665	526	678	595	842	2
el	530	665	538	678	595	842	2
lenguaje	85	686	126	699	595	842	2
(HART,	133	686	171	699	595	842	2
1982;	179	686	206	699	595	842	2
ROBITAILLE,	213	686	286	699	595	842	2
1992;	293	686	321	699	595	842	2
ROMBERG,	328	686	390	699	595	842	2
1991;	398	686	425	699	595	842	2
DÍAZ,	433	686	464	699	595	842	2
2009;	472	686	499	699	595	842	2
DÍAZ;	507	686	539	699	595	842	2
PALOMINO;	85	707	151	720	595	842	2
PRIMERO,	156	707	213	720	595	842	2
2009),	219	707	250	720	595	842	2
las	256	707	269	720	595	842	2
representaciones	275	707	355	720	595	842	2
(DUVAL,	360	707	408	720	595	842	2
2003,	414	707	441	720	595	842	2
2004;	446	707	474	720	595	842	2
D'AMORE,	480	707	539	720	595	842	2
2005;	85	727	112	741	595	842	2
HUGHES,	117	727	169	741	595	842	2
1987)	173	727	201	741	595	842	2
y	206	727	212	741	595	842	2
la	216	727	225	741	595	842	2
comunicación	230	727	297	741	595	842	2
en	302	727	313	741	595	842	2
clase	317	727	341	741	595	842	2
de	346	727	357	741	595	842	2
matemáticas	362	727	422	741	595	842	2
(JIMÉNEZ;	426	727	484	741	595	842	2
SUÁREZ;	489	727	539	741	595	842	2
GALINDO,	85	748	143	761	595	842	2
2010;	146	748	173	761	595	842	2
GOÑI;	176	748	209	761	595	842	2
PLANAS,	212	748	262	761	595	842	2
2011;	265	748	292	761	595	842	2
JIMÉNEZ;	295	748	348	761	595	842	2
PINED	351	748	387	761	595	842	2
A	387	749	395	761	595	842	2
,	395	748	398	761	595	842	2
2013).	401	748	431	761	595	842	2
Además,	120	769	163	782	595	842	2
se	173	769	183	782	595	842	2
consideran	193	769	245	782	595	842	2
las	256	769	269	782	595	842	2
clases	279	769	308	782	595	842	2
exploratorio-investigativas	318	769	447	782	595	842	2
de	457	769	468	782	595	842	2
matemáticas	479	769	539	782	595	842	2
Bolema,	85	795	118	807	595	842	2
Rio	120	795	134	807	595	842	2
Claro	137	795	159	807	595	842	2
(SP),	162	795	182	807	595	842	2
v.	184	795	190	807	595	842	2
33,	193	795	205	807	595	842	2
n.	207	795	215	807	595	842	2
63,	217	795	229	807	595	842	2
p.	232	795	239	807	595	842	2
248-268,	241	795	277	807	595	842	2
abr.	279	795	295	807	595	842	2
2019	297	795	317	807	595	842	2
249	524	798	539	807	595	842	2
ISSN	471	47	493	58	595	842	3
1980-4415	495	47	539	58	595	842	3
DOI:	325	59	346	70	595	842	3
http://dx.doi.org/10.1590/1980-4415v33n63a12	348	59	539	70	595	842	3
(FIORENTINI;	85	86	160	99	595	842	3
CRISTOVÃO,	162	86	234	99	595	842	3
2006),	237	86	268	99	595	842	3
como	271	86	297	99	595	842	3
aquellas	300	86	340	99	595	842	3
que	342	86	360	99	595	842	3
priorizan	363	86	406	99	595	842	3
el	409	86	417	99	595	842	3
desarrollo	420	86	468	99	595	842	3
de	471	86	483	99	595	842	3
situaciones	485	86	539	99	595	842	3
comunicativas,	85	106	157	119	595	842	3
que	162	106	179	119	595	842	3
movilizan	184	106	232	119	595	842	3
y	237	106	243	119	595	842	3
desencadenan	247	106	314	119	595	842	3
tareas	319	106	347	119	595	842	3
y	351	106	357	119	595	842	3
actividades	362	106	416	119	595	842	3
de	421	106	432	119	595	842	3
pensamiento	437	106	497	119	595	842	3
abierto,	502	106	538	119	595	842	3
exploratorio	85	127	144	140	595	842	3
y	147	127	153	140	595	842	3
destacan	156	127	197	140	595	842	3
procesos	200	127	242	140	595	842	3
de	245	127	256	140	595	842	3
significación	259	127	321	140	595	842	3
matemática.	324	127	382	140	595	842	3
En	120	148	134	161	595	842	3
suma,	140	148	168	161	595	842	3
el	174	148	183	161	595	842	3
estudio	189	148	223	161	595	842	3
muestra	229	148	267	161	595	842	3
un	273	148	285	161	595	842	3
ejemplo	291	148	330	161	595	842	3
de	336	148	347	161	595	842	3
intervención	353	148	413	161	595	842	3
pedagógica	419	148	474	161	595	842	3
de	480	148	491	161	595	842	3
cómo	497	148	524	161	595	842	3
la	530	148	539	161	595	842	3
comunicación	85	168	152	182	595	842	3
de	160	168	171	182	595	842	3
los	179	168	193	182	595	842	3
estudiantes	201	168	254	182	595	842	3
a	262	168	267	182	595	842	3
través	275	168	304	182	595	842	3
de	312	168	323	182	595	842	3
su	331	168	341	182	595	842	3
lengua	349	168	381	182	595	842	3
materna	389	168	427	182	595	842	3
–	435	168	441	182	595	842	3
en	449	168	461	182	595	842	3
sus	468	168	484	182	595	842	3
diferentes	492	168	539	182	595	842	3
representaciones	85	189	165	202	595	842	3
–	168	189	174	202	595	842	3
puede	178	189	207	202	595	842	3
ser	210	189	224	202	595	842	3
una	228	189	245	202	595	842	3
herramienta	249	189	306	202	595	842	3
fundamental	309	189	369	202	595	842	3
en	373	189	384	202	595	842	3
el	388	189	396	202	595	842	3
manejo	400	189	435	202	595	842	3
concreto,	439	189	483	202	595	842	3
conceptual	486	189	538	202	595	842	3
o	85	210	91	223	595	842	3
simbólico	94	210	141	223	595	842	3
de	144	210	155	223	595	842	3
los	158	210	172	223	595	842	3
procedimientos,	175	210	252	223	595	842	3
notaciones	254	210	306	223	595	842	3
y	309	210	315	223	595	842	3
algoritmos	317	210	368	223	595	842	3
usuales	371	210	406	223	595	842	3
de	409	210	420	223	595	842	3
la	423	210	432	223	595	842	3
clase	435	210	458	223	595	842	3
de	461	210	473	223	595	842	3
matemáticas;	475	210	539	223	595	842	3
pues	85	230	107	244	595	842	3
es	110	230	120	244	595	842	3
a	123	230	128	244	595	842	3
partir	131	230	157	244	595	842	3
de	160	230	171	244	595	842	3
allí	174	230	189	244	595	842	3
que	192	230	209	244	595	842	3
los	212	230	226	244	595	842	3
estudiantes	229	230	282	244	595	842	3
discuten	285	230	325	244	595	842	3
significados,	328	230	389	244	595	842	3
porque	392	230	425	244	595	842	3
este	428	230	447	244	595	842	3
tipo	450	230	468	244	595	842	3
de	471	230	482	244	595	842	3
lenguaje	485	230	526	244	595	842	3
es	529	230	539	244	595	842	3
comprendido	85	251	148	264	595	842	3
y	151	251	157	264	595	842	3
aceptado	160	251	203	264	595	842	3
por	206	251	222	264	595	842	3
sus	225	251	240	264	595	842	3
compañeros	243	251	301	264	595	842	3
en	304	251	315	264	595	842	3
la	318	251	327	264	595	842	3
construcción	330	251	391	264	595	842	3
del	394	251	408	264	595	842	3
conocimiento	411	251	477	264	595	842	3
matemático,	480	251	539	264	595	842	3
y	85	272	91	285	595	842	3
es	94	272	103	285	595	842	3
natural	106	272	139	285	595	842	3
que	142	272	159	285	595	842	3
así	162	272	175	285	595	842	3
sea	177	272	193	285	595	842	3
por	195	272	211	285	595	842	3
ser	214	272	228	285	595	842	3
el	230	272	239	285	595	842	3
tipo	241	272	260	285	595	842	3
de	263	272	274	285	595	842	3
lenguaje	276	272	317	285	595	842	3
con	319	272	337	285	595	842	3
el	339	272	348	285	595	842	3
que	350	272	368	285	595	842	3
las	370	272	384	285	595	842	3
personas	386	272	428	285	595	842	3
se	430	272	440	285	595	842	3
expresan	443	272	485	285	595	842	3
con	488	272	505	285	595	842	3
mayor	508	272	539	285	595	842	3
frecuencia.	85	293	138	306	595	842	3
2	85	334	91	347	595	842	3
Discusión	94	334	143	347	595	842	3
Teórica	146	334	184	347	595	842	3
2.1	85	375	100	389	595	842	3
Comunicación	103	375	177	389	595	842	3
en	180	375	192	389	595	842	3
la	195	375	204	389	595	842	3
Clase	207	375	235	389	595	842	3
de	238	375	250	389	595	842	3
Matemáticas	253	375	319	389	595	842	3
Según	120	417	150	430	595	842	3
Goñi	154	417	178	430	595	842	3
y	182	417	188	430	595	842	3
Planas	192	417	223	430	595	842	3
(2011,	227	417	258	430	595	842	3
p.	261	417	270	430	595	842	3
168)	274	417	296	430	595	842	3
“la	300	417	314	430	595	842	3
comunicación	318	417	385	430	595	842	3
es	389	417	399	430	595	842	3
un	403	417	415	430	595	842	3
proceso	418	417	456	430	595	842	3
interactivo	459	417	511	430	595	842	3
entre	515	417	539	430	595	842	3
sujetos	85	437	118	451	595	842	3
que	125	437	142	451	595	842	3
pretenden	148	437	195	451	595	842	3
compartir	201	437	248	451	595	842	3
significados”.	254	437	321	451	595	842	3
Sin	327	437	343	451	595	842	3
embargo,	349	437	394	451	595	842	3
es	400	437	410	451	595	842	3
necesario	416	437	462	451	595	842	3
aclarar	468	437	500	451	595	842	3
que	506	437	524	451	595	842	3
la	530	437	538	451	595	842	3
comunicación	85	458	152	471	595	842	3
no	158	458	170	471	595	842	3
sólo	175	458	195	471	595	842	3
tiene	201	458	224	471	595	842	3
que	229	458	247	471	595	842	3
ver	252	458	267	471	595	842	3
con	273	458	290	471	595	842	3
el	296	458	304	471	595	842	3
intercambio	310	458	367	471	595	842	3
de	372	458	384	471	595	842	3
mensajes,	389	458	436	471	595	842	3
es	442	458	452	471	595	842	3
importante	457	458	509	471	595	842	3
tener	515	458	539	471	595	842	3
presente	85	479	125	492	595	842	3
el	130	479	139	492	595	842	3
contexto	144	479	185	492	595	842	3
en	191	479	202	492	595	842	3
el	207	479	216	492	595	842	3
que	221	479	238	492	595	842	3
se	243	479	253	492	595	842	3
da	258	479	270	492	595	842	3
la	275	479	284	492	595	842	3
acción	289	479	320	492	595	842	3
comunicativa	325	479	390	492	595	842	3
para	395	479	416	492	595	842	3
asignar	421	479	456	492	595	842	3
significado	461	479	514	492	595	842	3
a	520	479	525	492	595	842	3
la	530	479	539	492	595	842	3
información	85	499	144	513	595	842	3
que	150	499	167	513	595	842	3
se	174	499	184	513	595	842	3
está	190	499	209	513	595	842	3
emitiendo,	215	499	266	513	595	842	3
como	272	499	299	513	595	842	3
lo	305	499	315	513	595	842	3
afirman	321	499	358	513	595	842	3
los	364	499	378	513	595	842	3
mismos	385	499	422	513	595	842	3
autores	428	499	463	513	595	842	3
“en	470	499	486	513	595	842	3
la	492	499	501	513	595	842	3
acción	507	499	539	513	595	842	3
comunicativa	85	520	150	534	595	842	3
no	152	520	164	534	595	842	3
se	167	520	177	534	595	842	3
puede	180	520	208	534	595	842	3
acceder	211	520	248	534	595	842	3
normalmente	250	520	314	534	595	842	3
al	316	520	325	534	595	842	3
significado	328	520	381	534	595	842	3
por	384	520	400	534	595	842	3
completo	402	520	447	534	595	842	3
sin	450	520	464	534	595	842	3
tener	466	520	490	534	595	842	3
en	493	520	504	534	595	842	3
cuenta	507	520	538	534	595	842	3
el	85	541	94	554	595	842	3
contexto	97	541	138	554	595	842	3
social,	141	541	172	554	595	842	3
cultural,	175	541	215	554	595	842	3
geográfico	218	541	269	554	595	842	3
[…]	272	541	292	554	595	842	3
en	295	541	306	554	595	842	3
el	309	541	318	554	595	842	3
que	321	541	338	554	595	842	3
se	341	541	351	554	595	842	3
materializa”	354	541	413	554	595	842	3
(2011,	416	541	447	554	595	842	3
p.	450	541	459	554	595	842	3
169).	462	541	487	554	595	842	3
En	120	562	134	575	595	842	3
esta	137	562	156	575	595	842	3
investigación	159	562	223	575	595	842	3
se	227	562	237	575	595	842	3
asumió	240	562	275	575	595	842	3
el	279	562	287	575	595	842	3
acto	291	562	311	575	595	842	3
de	314	562	325	575	595	842	3
comunicar	329	562	380	575	595	842	3
principalmente	383	562	455	575	595	842	3
como	459	562	486	575	595	842	3
una	489	562	507	575	595	842	3
forma	510	562	539	575	595	842	3
de	85	582	96	596	595	842	3
interacción	102	582	155	596	595	842	3
entre	161	582	185	596	595	842	3
con	250	582	267	596	595	842	3
la	272	582	281	596	595	842	3
intención	286	582	331	596	595	842	3
de	337	582	348	596	595	842	3
compartir,	353	582	403	596	595	842	3
no	408	582	420	596	595	842	3
solamente	426	582	474	596	595	842	3
de	480	582	491	596	595	842	3
informar	497	582	539	596	595	842	3
(MENESES,	85	603	147	616	595	842	3
1999	150	603	174	616	595	842	3
apud	177	603	200	616	595	842	3
JIMÉNEZ;	203	603	256	616	595	842	3
PINEDA,	259	603	306	616	595	842	3
2013).	309	603	340	616	595	842	3
La	120	624	133	637	595	842	3
esencia	136	624	171	637	595	842	3
de	174	624	185	637	595	842	3
la	188	624	196	637	595	842	3
comunicación	199	624	266	637	595	842	3
está	269	624	288	637	595	842	3
en	290	624	302	637	595	842	3
la	304	624	313	637	595	842	3
formación	316	624	365	637	595	842	3
de	368	624	379	637	595	842	3
significado	382	624	435	637	595	842	3
y	438	624	444	637	595	842	3
esto	446	624	466	637	595	842	3
sólo	468	624	489	637	595	842	3
es	491	624	501	637	595	842	3
posible	504	624	538	637	595	842	3
gracias	85	644	119	658	595	842	3
“a	121	644	132	658	595	842	3
las	134	644	148	658	595	842	3
relaciones	150	644	198	658	595	842	3
creadas	201	644	237	658	595	842	3
a	239	644	244	658	595	842	3
partir	247	644	273	658	595	842	3
de	275	644	286	658	595	842	3
una	288	644	306	658	595	842	3
dualidad	308	644	350	658	595	842	3
fundamental	352	644	412	658	595	842	3
el	414	644	423	658	595	842	3
yo	425	644	437	658	595	842	3
y	439	644	445	658	595	842	3
el	448	644	456	658	595	842	3
otro	459	644	478	658	595	842	3
–	480	644	486	658	595	842	3
individuo-	489	644	539	658	595	842	3
grupo,	85	665	116	678	595	842	3
subjetividad-objetividad	119	665	236	678	595	842	3
–	239	665	245	678	595	842	3
llamada	248	665	286	678	595	842	3
alteridad”	289	665	336	678	595	842	3
(VILALBA,	339	665	399	678	595	842	3
2006,	402	665	429	678	595	842	3
p.	432	665	441	678	595	842	3
10	444	665	456	678	595	842	3
apud	459	665	482	678	595	842	3
JIMÉNEZ;	485	665	539	678	595	842	3
PINEDA,	85	686	132	699	595	842	3
2013).	136	686	167	699	595	842	3
Así	170	686	187	699	595	842	3
mismo,	191	686	226	699	595	842	3
los	230	686	244	699	595	842	3
Lineamientos	248	686	314	699	595	842	3
Curriculares	318	686	377	699	595	842	3
conciben	381	686	424	699	595	842	3
la	428	686	437	699	595	842	3
comunicación	441	686	508	699	595	842	3
como	512	686	539	699	595	842	3
actividad	85	707	129	720	595	842	3
fundamental	132	707	192	720	595	842	3
para	195	707	216	720	595	842	3
el	219	707	227	720	595	842	3
aprendizaje	230	707	286	720	595	842	3
y	289	707	295	720	595	842	3
constitutiva	298	707	354	720	595	842	3
de	357	707	368	720	595	842	3
la	371	707	380	720	595	842	3
comprensión	383	707	445	720	595	842	3
de	448	707	459	720	595	842	3
las	462	707	476	720	595	842	3
matemáticas	479	707	539	720	595	842	3
(COLOMBIA/MEN,	85	727	186	741	595	842	3
2006).	189	727	220	741	595	842	3
A	120	748	129	761	595	842	3
través	134	748	163	761	595	842	3
de	169	748	180	761	595	842	3
la	186	748	195	761	595	842	3
comunicación	201	748	268	761	595	842	3
“se	274	748	290	761	595	842	3
espera	296	748	326	761	595	842	3
que	332	748	350	761	595	842	3
el	356	748	364	761	595	842	3
estudiante	370	748	419	761	595	842	3
construya	425	748	472	761	595	842	3
significados,	477	748	539	761	595	842	3
reflexione,	85	769	137	782	595	842	3
analice	139	769	173	782	595	842	3
e	176	769	181	782	595	842	3
intercambie	184	769	240	782	595	842	3
interpretaciones”	243	769	325	782	595	842	3
(JIMÉNEZ;	327	769	385	782	595	842	3
SUÁREZ;	387	769	437	782	595	842	3
GALINDO,	440	769	497	782	595	842	3
2010,	500	769	527	782	595	842	3
p.	530	769	539	782	595	842	3
Bolema,	85	795	118	807	595	842	3
Rio	120	795	134	807	595	842	3
Claro	137	795	159	807	595	842	3
(SP),	162	795	182	807	595	842	3
v.	184	795	190	807	595	842	3
33,	193	795	205	807	595	842	3
n.	207	795	215	807	595	842	3
63,	217	795	229	807	595	842	3
p.	232	795	239	807	595	842	3
248-268,	241	795	277	807	595	842	3
abr.	279	795	295	807	595	842	3
2019	297	795	317	807	595	842	3
250	524	798	539	807	595	842	3
ISSN	471	47	493	58	595	842	4
1980-4415	495	47	539	58	595	842	4
DOI:	325	59	346	70	595	842	4
http://dx.doi.org/10.1590/1980-4415v33n63a12	348	59	539	70	595	842	4
179);	85	86	110	99	595	842	4
es	114	86	123	99	595	842	4
un	127	86	139	99	595	842	4
proceso	142	86	179	99	595	842	4
que	182	86	200	99	595	842	4
ha	203	86	214	99	595	842	4
de	217	86	229	99	595	842	4
permitir	232	86	270	99	595	842	4
al	274	86	282	99	595	842	4
estudiante	285	86	334	99	595	842	4
la	337	86	346	99	595	842	4
confrontación	349	86	416	99	595	842	4
de	419	86	430	99	595	842	4
conjeturas	433	86	482	99	595	842	4
expresadas	486	86	538	99	595	842	4
inicialmente	85	106	144	119	595	842	4
en	147	106	159	119	595	842	4
su	162	106	172	119	595	842	4
lengua	175	106	207	119	595	842	4
materna	210	106	249	119	595	842	4
y,	252	106	260	119	595	842	4
posteriormente,	263	106	338	119	595	842	4
en	341	106	353	119	595	842	4
el	356	106	364	119	595	842	4
lenguaje	367	106	408	119	595	842	4
propio	411	106	442	119	595	842	4
de	445	106	457	119	595	842	4
la	460	106	468	119	595	842	4
matemática.	471	106	529	119	595	842	4
Cabe	120	127	145	140	595	842	4
resaltar	149	127	184	140	595	842	4
que	188	127	205	140	595	842	4
el	209	127	217	140	595	842	4
importante	221	127	273	140	595	842	4
papel	277	127	303	140	595	842	4
de	307	127	318	140	595	842	4
la	322	127	330	140	595	842	4
comunicación	334	127	401	140	595	842	4
en	405	127	416	140	595	842	4
la	420	127	429	140	595	842	4
clase	433	127	457	140	595	842	4
de	460	127	472	140	595	842	4
matemáticas,	475	127	538	140	595	842	4
puede	85	148	114	161	595	842	4
verse	119	148	144	161	595	842	4
reducido	150	148	191	161	595	842	4
a	197	148	202	161	595	842	4
la	208	148	216	161	595	842	4
simple	221	148	254	161	595	842	4
transcripción	259	148	321	161	595	842	4
de	327	148	338	161	595	842	4
un	343	148	355	161	595	842	4
lenguaje	361	148	401	161	595	842	4
simbólico	407	148	454	161	595	842	4
con	459	148	476	161	595	842	4
carencia	482	148	522	161	595	842	4
de	527	148	538	161	595	842	4
sentido,	85	168	123	182	595	842	4
inhibiendo	126	168	177	182	595	842	4
en	181	168	192	182	595	842	4
los	195	168	209	182	595	842	4
estudiantes	212	168	266	182	595	842	4
el	269	168	278	182	595	842	4
desarrollo	281	168	329	182	595	842	4
de	332	168	343	182	595	842	4
su	347	168	357	182	595	842	4
pensamiento	361	168	421	182	595	842	4
matemático,	424	168	483	182	595	842	4
a	487	168	492	182	595	842	4
través	495	168	524	182	595	842	4
de	527	168	538	182	595	842	4
los	85	189	99	202	595	842	4
procesos	105	189	147	202	595	842	4
de	154	189	165	202	595	842	4
particularizar,	171	189	238	202	595	842	4
generalizar,	244	189	300	202	595	842	4
conjeturar	307	189	355	202	595	842	4
y	362	189	368	202	595	842	4
convencer	374	189	423	202	595	842	4
(MASON;	430	189	481	202	595	842	4
BURTON;	487	189	539	202	595	842	4
STACEY,	85	210	132	223	595	842	4
1998).	135	210	166	223	595	842	4
Según	169	210	199	223	595	842	4
Jiménez,	202	210	245	223	595	842	4
Suárez	248	210	280	223	595	842	4
y	283	210	289	223	595	842	4
Galindo	292	210	331	223	595	842	4
(2010,	334	210	365	223	595	842	4
p.	368	210	377	223	595	842	4
180):	380	210	405	223	595	842	4
Con	199	230	215	241	595	842	4
la	218	230	225	241	595	842	4
práctica	228	230	260	241	595	842	4
de	263	230	272	241	595	842	4
una	275	230	290	241	595	842	4
buena	293	230	317	241	595	842	4
comunicación	320	230	376	241	595	842	4
se	379	230	387	241	595	842	4
desarrollan	390	230	435	241	595	842	4
procesos	438	230	473	241	595	842	4
de	476	230	485	241	595	842	4
pensamiento	488	230	538	241	595	842	4
donde	199	242	223	253	595	842	4
los	225	242	237	253	595	842	4
estudiantes	239	242	284	253	595	842	4
son	286	242	300	253	595	842	4
estimulados	302	242	350	253	595	842	4
a	352	242	357	253	595	842	4
utilizar	359	242	387	253	595	842	4
su	390	242	399	253	595	842	4
propio	401	242	427	253	595	842	4
lenguaje,	430	242	466	253	595	842	4
de	468	242	478	253	595	842	4
tal	480	242	490	253	595	842	4
manera	492	242	522	253	595	842	4
que	524	242	538	253	595	842	4
el	199	253	206	264	595	842	4
lenguaje	209	253	242	264	595	842	4
de	245	253	255	264	595	842	4
la	258	253	265	264	595	842	4
matemática	268	253	313	264	595	842	4
surge	316	253	338	264	595	842	4
como	341	253	363	264	595	842	4
un	366	253	376	264	595	842	4
proceso	378	253	409	264	595	842	4
de	412	253	422	264	595	842	4
construcción	425	253	476	264	595	842	4
y	478	253	483	264	595	842	4
no	486	253	496	264	595	842	4
como	499	253	521	264	595	842	4
una	524	253	538	264	595	842	4
imposición	199	265	243	276	595	842	4
del	245	265	258	276	595	842	4
profesor.	260	265	295	276	595	842	4
De	120	290	134	303	595	842	4
otro	138	290	157	303	595	842	4
lado,	160	290	184	303	595	842	4
considerar	187	290	237	303	595	842	4
la	240	290	249	303	595	842	4
dimensión	252	290	302	303	595	842	4
comunicativa	305	290	370	303	595	842	4
en	373	290	384	303	595	842	4
el	387	290	396	303	595	842	4
conocimiento	399	290	464	303	595	842	4
matemático	467	290	523	303	595	842	4
no	526	290	538	303	595	842	4
se	85	311	95	324	595	842	4
refiere,	98	311	132	324	595	842	4
exclusivamente,	135	311	212	324	595	842	4
a	215	311	221	324	595	842	4
la	223	311	232	324	595	842	4
representación	235	311	304	324	595	842	4
de	307	311	319	324	595	842	4
la	321	311	330	324	595	842	4
realidad	333	311	371	324	595	842	4
externa,	374	311	412	324	595	842	4
sino	415	311	435	324	595	842	4
a	438	311	443	324	595	842	4
una	446	311	463	324	595	842	4
transformación	466	311	539	324	595	842	4
o	85	332	91	345	595	842	4
reconstrucción	96	332	166	345	595	842	4
de	171	332	182	345	595	842	4
la	186	332	195	345	595	842	4
realidad	200	332	238	345	595	842	4
por	243	332	259	345	595	842	4
parte	263	332	287	345	595	842	4
del	292	332	306	345	595	842	4
estudiante	311	332	360	345	595	842	4
sobre	364	332	390	345	595	842	4
los	395	332	409	345	595	842	4
objetos	413	332	448	345	595	842	4
en	452	332	464	345	595	842	4
su	468	332	479	345	595	842	4
experiencia	483	332	539	345	595	842	4
sensible,	85	352	127	366	595	842	4
de	135	352	146	366	595	842	4
ahí	155	352	169	366	595	842	4
que	177	352	195	366	595	842	4
en	203	352	214	366	595	842	4
el	223	352	231	366	595	842	4
aprendizaje	240	352	295	366	595	842	4
matemático	303	352	359	366	595	842	4
se	367	352	377	366	595	842	4
empleen	386	352	426	366	595	842	4
diversos	434	352	474	366	595	842	4
registros	483	352	524	366	595	842	4
o	532	352	538	366	595	842	4
representaciones	85	373	165	386	595	842	4
matemáticas	171	373	231	386	595	842	4
(CASTRO,	238	373	292	386	595	842	4
2013;	298	373	326	386	595	842	4
JANVIER,	332	373	385	386	595	842	4
1987;	392	373	419	386	595	842	4
KAPUT,	425	373	468	386	595	842	4
1987;	474	373	501	386	595	842	4
RUIZ,	508	373	538	386	595	842	4
2000).	85	394	116	407	595	842	4
2.2	85	435	100	448	595	842	4
Lengua	103	435	142	448	595	842	4
materna	145	435	188	448	595	842	4
en	191	435	203	448	595	842	4
las	206	435	220	448	595	842	4
clases	223	435	252	448	595	842	4
de	255	435	267	448	595	842	4
matemáticas	270	435	335	448	595	842	4
Las	120	477	138	490	595	842	4
matemáticas	144	477	204	490	595	842	4
escolares	209	477	253	490	595	842	4
no	259	477	271	490	595	842	4
solamente	277	477	326	490	595	842	4
se	331	477	341	490	595	842	4
refieren	347	477	385	490	595	842	4
a	390	477	396	490	595	842	4
unos	402	477	424	490	595	842	4
sistemas	430	477	471	490	595	842	4
conceptuales	477	477	538	490	595	842	4
organizados,	85	497	146	511	595	842	4
al	150	497	159	511	595	842	4
establecimiento	163	497	238	511	595	842	4
de	242	497	254	511	595	842	4
relaciones	258	497	306	511	595	842	4
entre	310	497	335	511	595	842	4
los	339	497	353	511	595	842	4
objetos	357	497	392	511	595	842	4
y	396	497	402	511	595	842	4
la	406	497	414	511	595	842	4
capacidad	419	497	467	511	595	842	4
de	471	497	482	511	595	842	4
operar	486	497	517	511	595	842	4
con	521	497	538	511	595	842	4
ellos,	85	518	111	531	595	842	4
entre	114	518	138	531	595	842	4
otros;	142	518	169	531	595	842	4
sino	173	518	193	531	595	842	4
también	196	518	235	531	595	842	4
a	239	518	244	531	595	842	4
su	247	518	258	531	595	842	4
poder	262	518	289	531	595	842	4
en	292	518	304	531	595	842	4
el	307	518	316	531	595	842	4
pensamiento	320	518	380	531	595	842	4
y	384	518	390	531	595	842	4
su	393	518	404	531	595	842	4
relación	407	518	446	531	595	842	4
con	450	518	467	531	595	842	4
el	470	518	479	531	595	842	4
lenguaje,	483	518	526	531	595	842	4
la	530	518	539	531	595	842	4
expresión	85	539	132	552	595	842	4
y	135	539	141	552	595	842	4
el	144	539	152	552	595	842	4
simbolismo.	155	539	214	552	595	842	4
Es	120	559	132	573	595	842	4
posible	136	559	171	573	595	842	4
considerar	175	559	224	573	595	842	4
que	228	559	245	573	595	842	4
la	249	559	258	573	595	842	4
matemática	261	559	317	573	595	842	4
descansa	320	559	363	573	595	842	4
en	367	559	378	573	595	842	4
un	382	559	394	573	595	842	4
“lenguaje	398	559	443	573	595	842	4
propio,	447	559	481	573	595	842	4
generado	485	559	529	573	595	842	4
y	533	559	539	573	595	842	4
pulido	85	580	116	593	595	842	4
a	122	580	127	593	595	842	4
través	133	580	161	593	595	842	4
de	167	580	178	593	595	842	4
los	184	580	198	593	595	842	4
siglos,	204	580	235	593	595	842	4
las	241	580	254	593	595	842	4
culturas	260	580	298	593	595	842	4
y	304	580	310	593	595	842	4
los	315	580	329	593	595	842	4
progresos	335	580	382	593	595	842	4
técnicos,	387	580	430	593	595	842	4
el	436	580	444	593	595	842	4
llamado:	450	580	492	593	595	842	4
lenguaje	498	580	538	593	595	842	4
simbólico-matemático”	85	601	198	614	595	842	4
(FERNÁNDEZ,	202	601	281	614	595	842	4
2000,	285	601	312	614	595	842	4
p.	317	601	326	614	595	842	4
197).	331	601	356	614	595	842	4
Términos	360	601	406	614	595	842	4
como	411	601	437	614	595	842	4
tres,	442	601	462	614	595	842	4
decena,	467	601	503	614	595	842	4
menor	508	601	539	614	595	842	4
que,	85	621	105	635	595	842	4
mayor	109	621	139	635	595	842	4
que,	142	621	163	635	595	842	4
arriba,	166	621	197	635	595	842	4
son	200	621	217	635	595	842	4
propios	220	621	256	635	595	842	4
de	259	621	271	635	595	842	4
la	274	621	283	635	595	842	4
jerga	286	621	310	635	595	842	4
matemática,	313	621	371	635	595	842	4
que	374	621	392	635	595	842	4
de	395	621	406	635	595	842	4
hecho,	410	621	441	635	595	842	4
hablando	445	621	489	635	595	842	4
de	492	621	503	635	595	842	4
lengua	506	621	538	635	595	842	4
natural	85	642	118	655	595	842	4
–	123	642	129	655	595	842	4
materna	134	642	173	655	595	842	4
–	178	642	184	655	595	842	4
y	189	642	195	655	595	842	4
de	199	642	211	655	595	842	4
jerga	216	642	239	655	595	842	4
matemática,	244	642	302	655	595	842	4
dice	307	642	327	655	595	842	4
Alcalá	331	642	362	655	595	842	4
(2002,	368	642	398	655	595	842	4
p.	403	642	412	655	595	842	4
28)	417	642	433	655	595	842	4
“tienen	438	642	473	655	595	842	4
una	478	642	495	655	595	842	4
relación	500	642	539	655	595	842	4
estrecha,	85	663	127	676	595	842	4
la	130	663	139	676	595	842	4
segunda	142	663	181	676	595	842	4
depende	184	663	224	676	595	842	4
de	227	663	238	676	595	842	4
la	241	663	250	676	595	842	4
primera”	252	663	295	676	595	842	4
y	298	663	304	676	595	842	4
esto	307	663	326	676	595	842	4
es	329	663	339	676	595	842	4
muy	342	663	363	676	595	842	4
importante,	366	663	421	676	595	842	4
pues	424	663	446	676	595	842	4
como	448	663	475	676	595	842	4
bien	478	663	499	676	595	842	4
se	501	663	511	676	595	842	4
sabe,	514	663	539	676	595	842	4
el	85	684	94	697	595	842	4
niño	99	684	121	697	595	842	4
aprende	127	684	165	697	595	842	4
a	170	684	176	697	595	842	4
comunicarse	182	684	242	697	595	842	4
en	248	684	259	697	595	842	4
su	265	684	276	697	595	842	4
lengua	281	684	313	697	595	842	4
materna	319	684	358	697	595	842	4
y	364	684	370	697	595	842	4
es	375	684	385	697	595	842	4
allí	391	684	406	697	595	842	4
donde	412	684	442	697	595	842	4
basa	447	684	469	697	595	842	4
sus	474	684	490	697	595	842	4
primeros	496	684	538	697	595	842	4
aprendizajes.	85	704	148	718	595	842	4
A	120	725	129	738	595	842	4
medida	134	725	169	738	595	842	4
que	175	725	192	738	595	842	4
el	198	725	206	738	595	842	4
niño	212	725	233	738	595	842	4
avanza	238	725	272	738	595	842	4
en	277	725	288	738	595	842	4
su	294	725	305	738	595	842	4
nivel	310	725	334	738	595	842	4
de	340	725	351	738	595	842	4
escolaridad,	356	725	414	738	595	842	4
su	419	725	430	738	595	842	4
lenguaje	435	725	476	738	595	842	4
comienza	482	725	528	738	595	842	4
a	533	725	538	738	595	842	4
complementarse;	85	746	167	759	595	842	4
incluye	170	746	206	759	595	842	4
nuevos	209	746	243	759	595	842	4
términos	246	746	288	759	595	842	4
como	292	746	318	759	595	842	4
decena,	322	746	358	759	595	842	4
centena,	361	746	401	759	595	842	4
ángulo,	404	746	440	759	595	842	4
cuadrado,	443	746	491	759	595	842	4
debido	494	746	527	759	595	842	4
al	530	746	539	759	595	842	4
mismo	85	766	118	780	595	842	4
paso	121	766	143	780	595	842	4
por	147	766	163	780	595	842	4
la	166	766	175	780	595	842	4
escuela,	178	766	217	780	595	842	4
y	221	766	227	780	595	842	4
son	230	766	246	780	595	842	4
expresiones	250	766	307	780	595	842	4
que,	310	766	331	780	595	842	4
si	334	766	342	780	595	842	4
bien	346	766	366	780	595	842	4
son	370	766	386	780	595	842	4
tomadas	390	766	430	780	595	842	4
de	433	766	445	780	595	842	4
la	448	766	457	780	595	842	4
lengua	461	766	492	780	595	842	4
materna-	496	766	539	780	595	842	4
Bolema,	85	795	118	807	595	842	4
Rio	120	795	134	807	595	842	4
Claro	137	795	159	807	595	842	4
(SP),	162	795	182	807	595	842	4
v.	184	795	190	807	595	842	4
33,	193	795	205	807	595	842	4
n.	207	795	215	807	595	842	4
63,	217	795	229	807	595	842	4
p.	232	795	239	807	595	842	4
248-268,	241	795	277	807	595	842	4
abr.	279	795	295	807	595	842	4
2019	297	795	317	807	595	842	4
251	524	798	539	807	595	842	4
ISSN	471	47	493	58	595	842	5
1980-4415	495	47	539	58	595	842	5
DOI:	325	59	346	70	595	842	5
http://dx.doi.org/10.1590/1980-4415v33n63a12	348	59	539	70	595	842	5
ambiental,	85	86	135	99	595	842	5
la	138	86	147	99	595	842	5
les	208	86	222	99	595	842	5
asigna	225	86	255	99	595	842	5
un	258	86	270	99	595	842	5
significado	273	86	326	99	595	842	5
preciso,	330	86	367	99	595	842	5
muy	370	86	392	99	595	842	5
peculiar	394	86	433	99	595	842	5
(ALCALÁ,	436	86	492	99	595	842	5
2002).	495	86	526	99	595	842	5
En	120	106	134	119	595	842	5
otras	139	106	162	119	595	842	5
palabras,	167	106	210	119	595	842	5
es	215	106	225	119	595	842	5
reiterar	230	106	264	119	595	842	5
la	269	106	278	119	595	842	5
potencia	283	106	323	119	595	842	5
del	328	106	343	119	595	842	5
lenguaje	348	106	389	119	595	842	5
como	394	106	420	119	595	842	5
generador	425	106	473	119	595	842	5
de	478	106	489	119	595	842	5
actividad	494	106	538	119	595	842	5
mental,	85	127	121	140	595	842	5
en	125	127	137	140	595	842	5
la	141	127	150	140	595	842	5
construcción	154	127	216	140	595	842	5
del	220	127	235	140	595	842	5
pensamiento	240	127	300	140	595	842	5
matemático,	305	127	364	140	595	842	5
aun	368	127	386	140	595	842	5
cuando	390	127	425	140	595	842	5
se	429	127	439	140	595	842	5
reconoce	444	127	487	140	595	842	5
que	492	127	509	140	595	842	5
en	514	127	525	140	595	842	5
la	530	127	539	140	595	842	5
mayoría	85	148	124	161	595	842	5
de	127	148	138	161	595	842	5
los	141	148	155	161	595	842	5
salones	158	148	193	161	595	842	5
de	196	148	207	161	595	842	5
clase,	210	148	237	161	595	842	5
el	240	148	248	161	595	842	5
lenguaje,	251	148	295	161	595	842	5
la	298	148	306	161	595	842	5
lectura	309	148	342	161	595	842	5
y	345	148	351	161	595	842	5
la	353	148	362	161	595	842	5
escritura	365	148	406	161	595	842	5
sirven	409	148	438	161	595	842	5
como	441	148	468	161	595	842	5
un	471	148	483	161	595	842	5
medio	485	148	515	161	595	842	5
para	518	148	539	161	595	842	5
extraer	85	168	118	182	595	842	5
o	122	168	128	182	595	842	5
recibir	131	168	162	182	595	842	5
información	165	168	224	182	595	842	5
matemática	227	168	283	182	595	842	5
(del	286	168	304	182	595	842	5
texto	308	168	332	182	595	842	5
o	335	168	341	182	595	842	5
del	344	168	359	182	595	842	5
maestro)	362	168	404	182	595	842	5
en	407	168	419	182	595	842	5
lugar	422	168	447	182	595	842	5
de	450	168	461	182	595	842	5
ser	464	168	478	182	595	842	5
un	482	168	494	182	595	842	5
vehículo	497	168	538	182	595	842	5
para	85	189	106	202	595	842	5
articular	109	189	149	202	595	842	5
la	152	189	160	202	595	842	5
comprensión	163	189	225	202	595	842	5
matemática	228	189	284	202	595	842	5
(BORASI;	287	189	338	202	595	842	5
SIEGEL,	341	189	385	202	595	842	5
1990).	388	189	419	202	595	842	5
En	120	210	134	223	595	842	5
el	138	210	146	223	595	842	5
contexto	150	210	192	223	595	842	5
educativo	196	210	242	223	595	842	5
de	246	210	257	223	595	842	5
las	261	210	275	223	595	842	5
clases	279	210	307	223	595	842	5
de	311	210	322	223	595	842	5
matemáticas,	326	210	389	223	595	842	5
la	393	210	402	223	595	842	5
lengua	406	210	438	223	595	842	5
materna	441	210	480	223	595	842	5
se	484	210	494	223	595	842	5
usa	498	210	514	223	595	842	5
para	518	210	539	223	595	842	5
introducir	85	230	132	244	595	842	5
temas	136	230	164	244	595	842	5
y	168	230	174	244	595	842	5
resumir	178	230	214	244	595	842	5
ideas	218	230	243	244	595	842	5
principales	247	230	299	244	595	842	5
o	303	230	309	244	595	842	5
hacer	313	230	339	244	595	842	5
preguntas	343	230	389	244	595	842	5
de	393	230	404	244	595	842	5
comprensión	408	230	470	244	595	842	5
(FREEMAN;	474	230	539	244	595	842	5
FREEMAN,	85	251	145	264	595	842	5
2000).	149	251	180	264	595	842	5
En	183	251	196	264	595	842	5
otras	200	251	223	264	595	842	5
palabras,	226	251	269	264	595	842	5
como	273	251	300	264	595	842	5
mencionan	303	251	356	264	595	842	5
Genesee,	359	251	403	264	595	842	5
Nicoladis	406	251	452	264	595	842	5
y	455	251	461	264	595	842	5
Paradis	465	251	500	264	595	842	5
(1995),	503	251	538	264	595	842	5
mientras	85	272	126	285	595	842	5
los	129	272	143	285	595	842	5
niños	146	272	172	285	595	842	5
están	175	272	199	285	595	842	5
aprendiendo	202	272	261	285	595	842	5
matemáticas,	264	272	327	285	595	842	5
la	330	272	339	285	595	842	5
lengua	341	272	373	285	595	842	5
materna	376	272	415	285	595	842	5
es	418	272	427	285	595	842	5
la	430	272	439	285	595	842	5
base	442	272	463	285	595	842	5
para	466	272	487	285	595	842	5
involucrar	489	272	539	285	595	842	5
un	85	293	97	306	595	842	5
propósito	102	293	148	306	595	842	5
comunicativo,	153	293	221	306	595	842	5
generando	226	293	276	306	595	842	5
motivación	281	293	335	306	595	842	5
y	341	293	347	306	595	842	5
comprensión,	352	293	416	306	595	842	5
a	422	293	427	306	595	842	5
diferencia	432	293	480	306	595	842	5
de	485	293	497	306	595	842	5
quienes	502	293	538	306	595	842	5
deducen	85	313	125	327	595	842	5
que	129	313	146	327	595	842	5
“el	150	313	164	327	595	842	5
aprendizaje	167	313	223	327	595	842	5
de	226	313	238	327	595	842	5
la	241	313	250	327	595	842	5
matemática	254	313	309	327	595	842	5
es	313	313	323	327	595	842	5
independiente	326	313	394	327	595	842	5
de	397	313	409	327	595	842	5
la	412	313	421	327	595	842	5
lengua	425	313	457	327	595	842	5
natural	460	313	493	327	595	842	5
utilizada	497	313	539	327	595	842	5
para	85	334	106	347	595	842	5
la	110	334	119	347	595	842	5
enseñanza	123	334	172	347	595	842	5
de	176	334	188	347	595	842	5
esta	192	334	211	347	595	842	5
disciplina,	215	334	265	347	595	842	5
pues	269	334	291	347	595	842	5
el	295	334	304	347	595	842	5
lenguaje	308	334	349	347	595	842	5
matemático	353	334	409	347	595	842	5
es	414	334	424	347	595	842	5
un	428	334	440	347	595	842	5
lenguaje	444	334	485	347	595	842	5
universal”	489	334	539	347	595	842	5
(LIZARZABURU;	85	355	177	368	595	842	5
ZAPATA,	180	355	227	368	595	842	5
2001,	230	355	257	368	595	842	5
p.	260	355	269	368	595	842	5
50).	272	355	291	368	595	842	5
En	120	375	134	389	595	842	5
síntesis,	137	375	175	389	595	842	5
resulta	178	375	210	389	595	842	5
favorable	213	375	259	389	595	842	5
que	262	375	279	389	595	842	5
los	282	375	296	389	595	842	5
estudiantes	300	375	353	389	595	842	5
de	356	375	367	389	595	842	5
educación	370	375	419	389	595	842	5
inicial	422	375	452	389	595	842	5
primordialmente,	455	375	538	389	595	842	5
utilicen	85	396	121	409	595	842	5
su	125	396	136	409	595	842	5
lengua	140	396	172	409	595	842	5
materna	176	396	215	409	595	842	5
para	219	396	240	409	595	842	5
construir	244	396	286	409	595	842	5
las	291	396	304	409	595	842	5
bases	308	396	334	409	595	842	5
de	338	396	350	409	595	842	5
los	354	396	368	409	595	842	5
conceptos	372	396	420	409	595	842	5
matemáticos	424	396	485	409	595	842	5
o	489	396	495	409	595	842	5
de	499	396	511	409	595	842	5
otras	515	396	539	409	595	842	5
ciencias,	85	417	127	430	595	842	5
pues	131	417	153	430	595	842	5
en	158	417	170	430	595	842	5
grados	175	417	206	430	595	842	5
superiores	211	417	260	430	595	842	5
el	265	417	274	430	595	842	5
lenguaje	279	417	319	430	595	842	5
es	324	417	334	430	595	842	5
más	339	417	358	430	595	842	5
descontextualizado	363	417	455	430	595	842	5
y	460	417	466	430	595	842	5
demanda	471	417	514	430	595	842	5
más	519	417	538	430	595	842	5
cognitivamente	85	437	159	451	595	842	5
(JARRETT,	162	437	219	451	595	842	5
1999).	222	437	253	451	595	842	5
Tal	120	458	136	471	595	842	5
como	138	458	165	471	595	842	5
afirman	167	458	205	471	595	842	5
Lizarzaburu	207	458	265	471	595	842	5
y	268	458	274	471	595	842	5
Zapata	276	458	308	471	595	842	5
(2001,	311	458	342	471	595	842	5
p.	344	458	353	471	595	842	5
189)	356	458	378	471	595	842	5
“la	380	458	394	471	595	842	5
lengua	397	458	429	471	595	842	5
materna	431	458	470	471	595	842	5
es	472	458	482	471	595	842	5
el	485	458	494	471	595	842	5
principal	496	458	539	471	595	842	5
instrumento	85	479	142	492	595	842	5
de	147	479	159	492	595	842	5
comunicación	164	479	231	492	595	842	5
y	236	479	242	492	595	842	5
de	247	479	258	492	595	842	5
desarrollo	263	479	311	492	595	842	5
del	316	479	330	492	595	842	5
pensamiento	335	479	396	492	595	842	5
de	401	479	412	492	595	842	5
una	417	479	434	492	595	842	5
persona	439	479	477	492	595	842	5
[…]	482	479	502	492	595	842	5
resulta	507	479	539	492	595	842	5
considerable	85	499	146	513	595	842	5
el	150	499	159	513	595	842	5
uso	163	499	180	513	595	842	5
de	185	499	196	513	595	842	5
la	201	499	209	513	595	842	5
lengua	214	499	246	513	595	842	5
materna	250	499	289	513	595	842	5
como	294	499	320	513	595	842	5
lengua	325	499	357	513	595	842	5
instrumental	361	499	421	513	595	842	5
en	426	499	437	513	595	842	5
la	442	499	451	513	595	842	5
enseñanza	456	499	505	513	595	842	5
de	509	499	521	513	595	842	5
las	525	499	539	513	595	842	5
matemáticas”.	85	520	153	534	595	842	5
2.3	85	562	100	575	595	842	5
Las	103	562	122	575	595	842	5
Representaciones	125	562	214	575	595	842	5
en	217	562	229	575	595	842	5
la	232	562	241	575	595	842	5
Clase	244	562	272	575	595	842	5
de	275	562	287	575	595	842	5
Matemáticas	290	562	356	575	595	842	5
Duval	120	603	150	616	595	842	5
(2003,	155	603	186	616	595	842	5
p.	190	603	199	616	595	842	5
31)	204	603	220	616	595	842	5
sostiene	225	603	263	616	595	842	5
que	268	603	286	616	595	842	5
“las	290	603	309	616	595	842	5
representaciones	314	603	394	616	595	842	5
mentales	398	603	441	616	595	842	5
en	446	603	457	616	595	842	5
matemática	462	603	517	616	595	842	5
son	522	603	539	616	595	842	5
siempre	85	624	123	637	595	842	5
representaciones	128	624	208	637	595	842	5
semióticas	214	624	264	637	595	842	5
interiorizadas	270	624	335	637	595	842	5
en	341	624	352	637	595	842	5
la	357	624	366	637	595	842	5
interacción	371	624	425	637	595	842	5
con	430	624	447	637	595	842	5
el	453	624	462	637	595	842	5
tratamiento	467	624	522	637	595	842	5
de	527	624	538	637	595	842	5
producción	85	644	139	658	595	842	5
externa	145	644	180	658	595	842	5
de	186	644	197	658	595	842	5
representaciones	203	644	283	658	595	842	5
semióticas”.	289	644	348	658	595	842	5
Según	354	644	384	658	595	842	5
este	389	644	408	658	595	842	5
autor,	414	644	441	658	595	842	5
el	447	644	456	658	595	842	5
estudiante	462	644	510	658	595	842	5
debe	516	644	539	658	595	842	5
recurrir	85	665	121	678	595	842	5
a	124	665	129	678	595	842	5
varios	132	665	161	678	595	842	5
registros	164	665	205	678	595	842	5
de	208	665	219	678	595	842	5
representación	222	665	292	678	595	842	5
semiótica,	295	665	344	678	595	842	5
sean	347	665	368	678	595	842	5
gráficos,	371	665	413	678	595	842	5
símbolos,	415	665	462	678	595	842	5
íconos,	465	665	499	678	595	842	5
tablas	502	665	530	678	595	842	5
o	533	665	539	678	595	842	5
expresiones	85	686	142	699	595	842	5
en	145	686	156	699	595	842	5
lenguaje	159	686	200	699	595	842	5
natural,	203	686	239	699	595	842	5
para	242	686	263	699	595	842	5
lograr	266	686	294	699	595	842	5
el	297	686	306	699	595	842	5
aprendizaje	309	686	364	699	595	842	5
matemático.	367	686	426	699	595	842	5
Duval	120	707	150	720	595	842	5
(2004,	153	707	184	720	595	842	5
p.	188	707	197	720	595	842	5
14)	200	707	216	720	595	842	5
distingue	220	707	263	720	595	842	5
dos	267	707	284	720	595	842	5
conceptos	287	707	335	720	595	842	5
fundamentales:	339	707	412	720	595	842	5
“semiosis,	415	707	465	720	595	842	5
la	469	707	477	720	595	842	5
aprehensión	481	707	539	720	595	842	5
o	85	727	91	741	595	842	5
la	97	727	105	741	595	842	5
producción	111	727	165	741	595	842	5
de	171	727	182	741	595	842	5
una	188	727	205	741	595	842	5
representación	211	727	281	741	595	842	5
semiótica;	286	727	336	741	595	842	5
y	342	727	348	741	595	842	5
noesis,	353	727	386	741	595	842	5
los	392	727	406	741	595	842	5
actos	411	727	436	741	595	842	5
cognitivos	442	727	492	741	595	842	5
como	497	727	524	741	595	842	5
la	530	727	538	741	595	842	5
aprehensión	85	748	143	761	595	842	5
conceptual	148	748	200	761	595	842	5
de	205	748	217	761	595	842	5
un	222	748	234	761	595	842	5
objeto”.	239	748	277	761	595	842	5
A	282	748	291	761	595	842	5
su	295	748	306	761	595	842	5
vez,	311	748	331	761	595	842	5
D'Amore	336	748	382	761	595	842	5
(2005,	387	748	418	761	595	842	5
p.	423	748	432	761	595	842	5
32)	437	748	453	761	595	842	5
establece	459	748	502	761	595	842	5
que	508	748	525	761	595	842	5
la	530	748	539	761	595	842	5
necesidad	85	769	132	782	595	842	5
de	136	769	147	782	595	842	5
emplear	151	769	190	782	595	842	5
diversos	193	769	233	782	595	842	5
sistemas	237	769	278	782	595	842	5
semióticos	281	769	333	782	595	842	5
ligados	336	769	371	782	595	842	5
a	375	769	380	782	595	842	5
un	383	769	395	782	595	842	5
mismo	399	769	432	782	595	842	5
concepto	436	769	479	782	595	842	5
matemático	482	769	538	782	595	842	5
Bolema,	85	795	118	807	595	842	5
Rio	120	795	134	807	595	842	5
Claro	137	795	159	807	595	842	5
(SP),	162	795	182	807	595	842	5
v.	184	795	190	807	595	842	5
33,	193	795	205	807	595	842	5
n.	207	795	215	807	595	842	5
63,	217	795	229	807	595	842	5
p.	232	795	239	807	595	842	5
248-268,	241	795	277	807	595	842	5
abr.	279	795	295	807	595	842	5
2019	297	795	317	807	595	842	5
252	524	798	539	807	595	842	5
ISSN	471	47	493	58	595	842	6
1980-4415	495	47	539	58	595	842	6
DOI:	325	59	346	70	595	842	6
http://dx.doi.org/10.1590/1980-4415v33n63a12	348	59	539	70	595	842	6
es	85	86	95	99	595	842	6
absolutamente	103	86	172	99	595	842	6
imprescindible,	180	86	254	99	595	842	6
pues	262	86	284	99	595	842	6
“los	291	86	311	99	595	842	6
objetos	318	86	353	99	595	842	6
matemáticos	361	86	421	99	595	842	6
son	429	86	446	99	595	842	6
abstractos	453	86	501	99	595	842	6
y	509	86	515	99	595	842	6
por	523	86	539	99	595	842	6
consiguiente	85	106	146	119	595	842	6
no	149	106	161	119	595	842	6
manipulables	164	106	228	119	595	842	6
como	232	106	258	119	595	842	6
un	262	106	274	119	595	842	6
objeto	277	106	307	119	595	842	6
físico.	310	106	340	119	595	842	6
Por	344	106	360	119	595	842	6
lo	364	106	373	119	595	842	6
tanto,	376	106	403	119	595	842	6
no	407	106	419	119	595	842	6
se	422	106	432	119	595	842	6
puede	435	106	464	119	595	842	6
acceder	467	106	504	119	595	842	6
a	507	106	512	119	595	842	6
ellos	516	106	539	119	595	842	6
sin	85	127	99	140	595	842	6
utilizar	102	127	136	140	595	842	6
un	139	127	151	140	595	842	6
sistema	154	127	190	140	595	842	6
semiótico	193	127	240	140	595	842	6
de	243	127	254	140	595	842	6
representación”.	257	127	335	140	595	842	6
En	120	148	134	161	595	842	6
esencia,	138	148	176	161	595	842	6
ningún	179	148	213	161	595	842	6
tipo	216	148	235	161	595	842	6
de	239	148	250	161	595	842	6
actividad	254	148	298	161	595	842	6
matemática	302	148	357	161	595	842	6
puede	361	148	389	161	595	842	6
pensarse	393	148	434	161	595	842	6
fuera	438	148	463	161	595	842	6
de	466	148	478	161	595	842	6
un	481	148	493	161	595	842	6
contexto	497	148	539	161	595	842	6
de	85	168	96	182	595	842	6
representación,	99	168	172	182	595	842	6
de	175	168	186	182	595	842	6
comunicación;	189	168	259	182	595	842	6
de	262	168	273	182	595	842	6
ahí	276	168	290	182	595	842	6
la	293	168	302	182	595	842	6
importancia	304	168	362	182	595	842	6
de	364	168	375	182	595	842	6
considerar	378	168	428	182	595	842	6
las	431	168	444	182	595	842	6
relaciones	447	168	495	182	595	842	6
entre	498	168	522	182	595	842	6
los	525	168	539	182	595	842	6
diversos	85	189	125	202	595	842	6
sistemas	128	189	169	202	595	842	6
de	171	189	183	202	595	842	6
representación	186	189	256	202	595	842	6
para	258	189	279	202	595	842	6
un	282	189	294	202	595	842	6
mismo	297	189	330	202	595	842	6
concepto	333	189	376	202	595	842	6
que	379	189	396	202	595	842	6
va	399	189	410	202	595	842	6
más	413	189	432	202	595	842	6
allá	435	189	453	202	595	842	6
de	456	189	467	202	595	842	6
la	470	189	478	202	595	842	6
designación	481	189	539	202	595	842	6
de	85	210	96	223	595	842	6
un	99	210	111	223	595	842	6
objeto.	114	210	147	223	595	842	6
2.4	85	251	100	264	595	842	6
Clases	103	251	136	264	595	842	6
exploratorio-investigativas	139	251	275	264	595	842	6
Si	120	293	131	306	595	842	6
se	137	293	147	306	595	842	6
piensa	153	293	183	306	595	842	6
en	189	293	201	306	595	842	6
mejorar	207	293	244	306	595	842	6
la	250	293	259	306	595	842	6
comunicación	265	293	332	306	595	842	6
en	339	293	350	306	595	842	6
la	356	293	365	306	595	842	6
clase	371	293	395	306	595	842	6
de	401	293	412	306	595	842	6
matemáticas,	418	293	482	306	595	842	6
es	488	293	498	306	595	842	6
posible	504	293	539	306	595	842	6
considerar	85	313	135	327	595	842	6
las	139	313	152	327	595	842	6
clases	156	313	185	327	595	842	6
exploratorio-investigativas	189	313	319	327	595	842	6
(FIORENTINI;	323	313	398	327	595	842	6
CRISTÓVÃO,	402	313	473	327	595	842	6
2006),	477	313	508	327	595	842	6
como	512	313	539	327	595	842	6
una	85	334	102	347	595	842	6
posibilidad	106	334	160	347	595	842	6
real	164	334	182	347	595	842	6
de	186	334	197	347	595	842	6
dinamizar	201	334	249	347	595	842	6
su	253	334	264	347	595	842	6
aprendizaje;	268	334	327	347	595	842	6
las	331	334	344	347	595	842	6
cuales	348	334	378	347	595	842	6
se	382	334	392	347	595	842	6
entienden	396	334	443	347	595	842	6
como	447	334	474	347	595	842	6
aquellas	478	334	517	347	595	842	6
que	521	334	538	347	595	842	6
movilizan	85	355	133	368	595	842	6
y	136	355	142	368	595	842	6
desencadenan	145	355	211	368	595	842	6
en	214	355	226	368	595	842	6
la	228	355	237	368	595	842	6
clase	240	355	264	368	595	842	6
tareas	267	355	295	368	595	842	6
y	298	355	304	368	595	842	6
actividades	306	355	360	368	595	842	6
de	363	355	375	368	595	842	6
pensamiento	377	355	438	368	595	842	6
abierto,	441	355	477	368	595	842	6
exploratorio	480	355	539	368	595	842	6
y	85	375	91	389	595	842	6
que	94	375	111	389	595	842	6
tiene	114	375	138	389	595	842	6
múltiples	141	375	185	389	595	842	6
posibilidades	188	375	252	389	595	842	6
de	255	375	266	389	595	842	6
tratamiento	269	375	324	389	595	842	6
alternativo	327	375	378	389	595	842	6
y	381	375	387	389	595	842	6
de	390	375	401	389	595	842	6
significación.	404	375	469	389	595	842	6
Las	120	396	138	409	595	842	6
clases	141	396	169	409	595	842	6
exploratorio-investigativas	172	396	301	409	595	842	6
designan	303	396	346	409	595	842	6
un	349	396	361	409	595	842	6
tipo	364	396	382	409	595	842	6
de	385	396	396	409	595	842	6
actividad	399	396	443	409	595	842	6
que	446	396	463	409	595	842	6
hace	466	396	488	409	595	842	6
énfasis	491	396	524	409	595	842	6
en	527	396	538	409	595	842	6
los	85	417	99	430	595	842	6
procesos	102	417	144	430	595	842	6
matemáticos	146	417	207	430	595	842	6
tales	209	417	231	430	595	842	6
como	234	417	261	430	595	842	6
la	263	417	272	430	595	842	6
búsqueda	274	417	320	430	595	842	6
de	322	417	334	430	595	842	6
regularidades,	336	417	404	430	595	842	6
formular,	406	417	451	430	595	842	6
justificar	453	417	496	430	595	842	6
y	499	417	505	430	595	842	6
probar	507	417	539	430	595	842	6
conjeturas,	85	437	137	451	595	842	6
reflexionar	140	437	192	451	595	842	6
y	195	437	201	451	595	842	6
generalizar	203	437	256	451	595	842	6
(PONTE	258	437	301	451	595	842	6
et	303	437	312	451	595	842	6
al.,	314	437	329	451	595	842	6
1998).	331	437	362	451	595	842	6
Estas	365	437	390	451	595	842	6
actividades	392	437	446	451	595	842	6
son,	449	437	468	451	595	842	6
por	471	437	487	451	595	842	6
lo	489	437	498	451	595	842	6
general,	500	437	539	451	595	842	6
para	85	458	106	471	595	842	6
introducir	109	458	157	471	595	842	6
un	161	458	173	471	595	842	6
nuevo	176	458	206	471	595	842	6
tema	210	458	233	471	595	842	6
de	237	458	248	471	595	842	6
estudio	252	458	287	471	595	842	6
o	290	458	296	471	595	842	6
para	300	458	321	471	595	842	6
problematizar	325	458	391	471	595	842	6
y	395	458	401	471	595	842	6
producir	405	458	446	471	595	842	6
significados	450	458	507	471	595	842	6
de	512	458	523	471	595	842	6
un	527	458	539	471	595	842	6
concepto	85	479	128	492	595	842	6
matemático,	131	479	190	492	595	842	6
tal	193	479	205	492	595	842	6
como	208	479	235	492	595	842	6
lo	238	479	247	492	595	842	6
expresan	250	479	293	492	595	842	6
Fiorentini	296	479	343	492	595	842	6
y	347	479	353	492	595	842	6
Cristóvão	355	479	402	492	595	842	6
(2006,	405	479	436	492	595	842	6
p.	439	479	448	492	595	842	6
29):	451	479	470	492	595	842	6
Dependiendo	199	500	252	511	595	842	6
de	254	500	263	511	595	842	6
cómo	265	500	287	511	595	842	6
se	289	500	298	511	595	842	6
desarrollan	300	500	344	511	595	842	6
estas	346	500	366	511	595	842	6
clases,	368	500	394	511	595	842	6
la	396	500	403	511	595	842	6
actividad	405	500	442	511	595	842	6
puede	444	500	468	511	595	842	6
limitarse	470	500	505	511	595	842	6
a	507	500	511	511	595	842	6
la	513	500	520	511	595	842	6
fase	522	500	538	511	595	842	6
de	199	511	208	522	595	842	6
exploraciones	213	511	268	522	595	842	6
y	274	511	279	522	595	842	6
problematizaciones.	283	511	364	522	595	842	6
Sin	369	511	382	522	595	842	6
embargo,	387	511	424	522	595	842	6
si	429	511	436	522	595	842	6
durante	441	511	471	522	595	842	6
la	476	511	483	522	595	842	6
actividad	488	511	525	522	595	842	6
se	530	511	538	522	595	842	6
permite	199	523	229	534	595	842	6
la	232	523	240	534	595	842	6
formulación	243	523	292	534	595	842	6
de	295	523	305	534	595	842	6
preguntas	308	523	347	534	595	842	6
o	351	523	356	534	595	842	6
conjeturas	359	523	400	534	595	842	6
que	404	523	418	534	595	842	6
desencadenen	422	523	477	534	595	842	6
un	481	523	491	534	595	842	6
proceso	494	523	525	534	595	842	6
de	529	523	538	534	595	842	6
ensayo,	199	534	229	545	595	842	6
prueba	231	534	258	545	595	842	6
y	261	534	266	545	595	842	6
demostración,	268	534	325	545	595	842	6
entonces	327	534	362	545	595	842	6
sí	364	534	371	545	595	842	6
se	373	534	382	545	595	842	6
estaría	384	534	410	545	595	842	6
hablando	413	534	449	545	595	842	6
de	452	534	461	545	595	842	6
la	464	534	471	545	595	842	6
investigación	473	534	527	545	595	842	6
de	529	534	538	545	595	842	6
una	199	546	213	557	595	842	6
situación	218	546	254	557	595	842	6
matemática.	258	546	307	557	595	842	6
Debido	312	546	341	557	595	842	6
a	346	546	350	557	595	842	6
esta	355	546	370	557	595	842	6
naturaleza	375	546	416	557	595	842	6
flexible	421	546	451	557	595	842	6
de	456	546	466	557	595	842	6
la	470	546	477	557	595	842	6
tarea,	482	546	504	557	595	842	6
clase	509	546	529	557	595	842	6
o	533	546	538	557	595	842	6
actividad,	199	557	238	568	595	842	6
pueden	240	557	269	568	595	842	6
convertirse	271	557	316	568	595	842	6
en	318	557	328	568	595	842	6
exploraciones	330	557	386	568	595	842	6
o	388	557	393	568	595	842	6
en	396	557	405	568	595	842	6
actividades	408	557	453	568	595	842	6
de	455	557	465	568	595	842	6
investigación.	467	557	523	568	595	842	6
Desde	120	582	150	596	595	842	6
otra	155	582	174	596	595	842	6
perspectiva,	179	582	236	596	595	842	6
se	241	582	251	596	595	842	6
sabe	256	582	278	596	595	842	6
que	282	582	300	596	595	842	6
las	305	582	318	596	595	842	6
clases	323	582	351	596	595	842	6
de	356	582	368	596	595	842	6
matemáticas	373	582	433	596	595	842	6
pueden	437	582	472	596	595	842	6
desarrollarse	477	582	538	596	595	842	6
mediante	85	603	129	616	595	842	6
la	132	603	140	616	595	842	6
resolución	143	603	193	616	595	842	6
de	196	603	207	616	595	842	6
ejercicios	210	603	256	616	595	842	6
y	259	603	265	616	595	842	6
problemas,	267	603	320	616	595	842	6
que	323	603	340	616	595	842	6
tienen	343	603	372	616	595	842	6
características	375	603	443	616	595	842	6
que	446	603	463	616	595	842	6
las	466	603	479	616	595	842	6
diferencian.	482	603	539	616	595	842	6
Un	85	624	100	637	595	842	6
problema	105	624	150	637	595	842	6
es	155	624	165	637	595	842	6
una	170	624	187	637	595	842	6
cuestión	192	624	232	637	595	842	6
para	237	624	258	637	595	842	6
el	263	624	272	637	595	842	6
cual	277	624	297	637	595	842	6
el	302	624	310	637	595	842	6
estudiante	315	624	364	637	595	842	6
no	369	624	381	637	595	842	6
tiene	386	624	409	637	595	842	6
un	414	624	426	637	595	842	6
método	431	624	467	637	595	842	6
de	472	624	484	637	595	842	6
resolución	489	624	538	637	595	842	6
inmediata	85	644	132	658	595	842	6
(PUIG;	136	644	171	658	595	842	6
CERDÁN	174	644	224	658	595	842	6
1988).	227	644	258	658	595	842	6
Por	261	644	278	658	595	842	6
el	281	644	290	658	595	842	6
contrario,	293	644	340	658	595	842	6
un	343	644	355	658	595	842	6
ejercicio	359	644	400	658	595	842	6
se	403	644	413	658	595	842	6
puede	416	644	445	658	595	842	6
resolver	449	644	487	658	595	842	6
utilizando	490	644	538	658	595	842	6
un	85	665	97	678	595	842	6
método	100	665	136	678	595	842	6
o	140	665	146	678	595	842	6
algoritmo	149	665	195	678	595	842	6
conocido.	199	665	245	678	595	842	6
Sin	249	665	265	678	595	842	6
embargo	268	665	310	678	595	842	6
hay	313	665	330	678	595	842	6
una	333	665	351	678	595	842	6
característica	354	665	417	678	595	842	6
común	420	665	453	678	595	842	6
entre	456	665	480	678	595	842	6
ejercicios	483	665	529	678	595	842	6
y	533	665	539	678	595	842	6
problemas,	85	686	138	699	595	842	6
en	142	686	153	699	595	842	6
ambos	157	686	188	699	595	842	6
casos,	192	686	221	699	595	842	6
el	225	686	233	699	595	842	6
enunciado	237	686	286	699	595	842	6
indica	290	686	319	699	595	842	6
claramente	323	686	376	699	595	842	6
lo	380	686	389	699	595	842	6
que	393	686	410	699	595	842	6
se	414	686	424	699	595	842	6
da	427	686	439	699	595	842	6
y	443	686	449	699	595	842	6
lo	452	686	462	699	595	842	6
que	465	686	483	699	595	842	6
se	486	686	496	699	595	842	6
pide.	500	686	524	699	595	842	6
El	528	686	538	699	595	842	6
maestro	85	707	123	720	595	842	6
sabe	128	707	150	720	595	842	6
de	155	707	166	720	595	842	6
antemano	172	707	218	720	595	842	6
que	224	707	241	720	595	842	6
la	246	707	255	720	595	842	6
posible	260	707	295	720	595	842	6
resolución	300	707	350	720	595	842	6
o	355	707	361	720	595	842	6
respuesta	367	707	411	720	595	842	6
del	416	707	431	720	595	842	6
estudiante	437	707	485	720	595	842	6
puede	490	707	519	720	595	842	6
ser	524	707	538	720	595	842	6
correcta	85	727	124	741	595	842	6
o	127	727	133	741	595	842	6
no.	136	727	151	741	595	842	6
Una	120	748	140	761	595	842	6
investigación	143	748	207	761	595	842	6
es	210	748	220	761	595	842	6
diferente,	223	748	268	761	595	842	6
el	271	748	280	761	595	842	6
punto	283	748	310	761	595	842	6
de	313	748	324	761	595	842	6
partida	327	748	361	761	595	842	6
es	363	748	373	761	595	842	6
una	376	748	394	761	595	842	6
posición	396	748	437	761	595	842	6
abierta,	440	748	475	761	595	842	6
o	478	748	484	761	595	842	6
la	487	748	496	761	595	842	6
cuestión	499	748	539	761	595	842	6
no	85	769	97	782	595	842	6
está	100	769	118	782	595	842	6
completamente	121	769	194	782	595	842	6
definida,	197	769	239	782	595	842	6
y	242	769	248	782	595	842	6
es	250	769	260	782	595	842	6
allí	263	769	278	782	595	842	6
donde	280	769	310	782	595	842	6
el	312	769	321	782	595	842	6
investigador	323	769	383	782	595	842	6
(estudiante)	385	769	442	782	595	842	6
tiene	445	769	468	782	595	842	6
un	470	769	482	782	595	842	6
papel	485	769	511	782	595	842	6
clave	513	769	539	782	595	842	6
Bolema,	85	795	118	807	595	842	6
Rio	120	795	134	807	595	842	6
Claro	137	795	159	807	595	842	6
(SP),	162	795	182	807	595	842	6
v.	184	795	190	807	595	842	6
33,	193	795	205	807	595	842	6
n.	207	795	215	807	595	842	6
63,	217	795	229	807	595	842	6
p.	232	795	239	807	595	842	6
248-268,	241	795	277	807	595	842	6
abr.	279	795	295	807	595	842	6
2019	297	795	317	807	595	842	6
253	524	798	539	807	595	842	6
ISSN	471	47	493	58	595	842	7
1980-4415	495	47	539	58	595	842	7
DOI:	325	59	346	70	595	842	7
en	85	86	96	99	595	842	7
su	102	86	112	99	595	842	7
realización	117	86	170	99	595	842	7
(BERTINI;	175	86	229	99	595	842	7
PASSOS,	234	86	280	99	595	842	7
2008).	286	86	316	99	595	842	7
Aunado	321	86	359	99	595	842	7
a	364	86	369	99	595	842	7
esto	374	86	394	99	595	842	7
último,	399	86	433	99	595	842	7
al	438	86	447	99	595	842	7
presentar	452	86	496	99	595	842	7
la	501	86	510	99	595	842	7
tarea	515	86	539	99	595	842	7
exploratorio-investigativa	85	106	209	119	595	842	7
es	212	106	222	119	595	842	7
necesario	226	106	271	119	595	842	7
que	275	106	292	119	595	842	7
esta	295	106	314	119	595	842	7
motive	318	106	351	119	595	842	7
y	354	106	360	119	595	842	7
sea	364	106	379	119	595	842	7
desafiante,	382	106	434	119	595	842	7
no	438	106	450	119	595	842	7
siendo	453	106	484	119	595	842	7
fácilmente	488	106	538	119	595	842	7
accesible	85	127	129	140	595	842	7
para	132	127	153	140	595	842	7
el	156	127	164	140	595	842	7
estudiante	167	127	216	140	595	842	7
ni	219	127	228	140	595	842	7
en	231	127	243	140	595	842	7
el	246	127	254	140	595	842	7
proceso	257	127	295	140	595	842	7
de	298	127	309	140	595	842	7
resolución	312	127	362	140	595	842	7
ni	365	127	374	140	595	842	7
en	377	127	389	140	595	842	7
la	392	127	400	140	595	842	7
respuesta	403	127	448	140	595	842	7
de	451	127	462	140	595	842	7
la	465	127	474	140	595	842	7
actividad.	477	127	524	140	595	842	7
La	120	148	133	161	595	842	7
dinámica	137	148	181	161	595	842	7
de	185	148	197	161	595	842	7
clase	201	148	225	161	595	842	7
exploratorio-investigativa	229	148	353	161	595	842	7
está	357	148	376	161	595	842	7
influenciada	380	148	440	161	595	842	7
por	444	148	460	161	595	842	7
varios	464	148	493	161	595	842	7
factores,	498	148	538	161	595	842	7
que	85	168	102	182	595	842	7
van	106	168	123	182	595	842	7
desde	127	168	154	182	595	842	7
la	158	168	166	182	595	842	7
planificación	170	168	232	182	595	842	7
de	236	168	247	182	595	842	7
la	251	168	259	182	595	842	7
tarea	263	168	286	182	595	842	7
hasta	290	168	314	182	595	842	7
la	318	168	326	182	595	842	7
participación	330	168	393	182	595	842	7
del	396	168	411	182	595	842	7
profesor	414	168	454	182	595	842	7
y	458	168	464	182	595	842	7
los	467	168	481	182	595	842	7
estudiantes	485	168	538	182	595	842	7
en	85	189	96	202	595	842	7
la	101	189	110	202	595	842	7
misma.	114	189	149	202	595	842	7
Según	154	189	184	202	595	842	7
Ponte,	188	189	219	202	595	842	7
Brocardo	223	189	268	202	595	842	7
y	272	189	278	202	595	842	7
Oliveira	283	189	322	202	595	842	7
(2005),	327	189	362	202	595	842	7
una	366	189	384	202	595	842	7
clase	388	189	412	202	595	842	7
que	416	189	434	202	595	842	7
se	438	189	448	202	595	842	7
desarrolle	453	189	500	202	595	842	7
bajo	505	189	525	202	595	842	7
el	530	189	538	202	595	842	7
enfoque	85	210	124	223	595	842	7
de	127	210	138	223	595	842	7
investigación	141	210	205	223	595	842	7
ha	208	210	220	223	595	842	7
de	223	210	234	223	595	842	7
ser	237	210	252	223	595	842	7
en	255	210	266	223	595	842	7
torno	269	210	294	223	595	842	7
a	298	210	303	223	595	842	7
cuatro	306	210	336	223	595	842	7
momentos	339	210	389	223	595	842	7
principales:	392	210	448	223	595	842	7
introducción	452	210	512	223	595	842	7
de	515	210	527	223	595	842	7
la	530	210	538	223	595	842	7
tarea	85	230	108	244	595	842	7
(oral	112	230	135	244	595	842	7
o	138	230	144	244	595	842	7
escrita)	148	230	183	244	595	842	7
y	187	230	193	244	595	842	7
reconocimiento	196	230	271	244	595	842	7
de	275	230	286	244	595	842	7
la	290	230	298	244	595	842	7
situación;	302	230	349	244	595	842	7
formulación	352	230	411	244	595	842	7
de	414	230	426	244	595	842	7
conjeturas;	429	230	482	244	595	842	7
realización	486	230	538	244	595	842	7
de	85	251	96	264	595	842	7
la	100	251	109	264	595	842	7
investigación	113	251	177	264	595	842	7
–	181	251	187	264	595	842	7
prueba,	191	251	226	264	595	842	7
ensayo,	230	251	266	264	595	842	7
argumentación,	270	251	344	264	595	842	7
demostración,	348	251	416	264	595	842	7
finalmente,	420	251	474	264	595	842	7
discusión	478	251	523	264	595	842	7
de	527	251	539	264	595	842	7
los	85	272	99	285	595	842	7
resultados	104	272	153	285	595	842	7
–	158	272	164	285	595	842	7
y	169	272	175	285	595	842	7
generalización	180	272	249	285	595	842	7
o	254	272	260	285	595	842	7
conclusión	265	272	317	285	595	842	7
del	322	272	337	285	595	842	7
trabajo	342	272	375	285	595	842	7
realizado,	380	272	427	285	595	842	7
donde	432	272	461	285	595	842	7
los	466	272	480	285	595	842	7
estudiantes	485	272	538	285	595	842	7
exponen	85	293	126	306	595	842	7
e	128	293	134	306	595	842	7
informan	136	293	180	306	595	842	7
sobre	183	293	209	306	595	842	7
el	211	293	220	306	595	842	7
trabajo	222	293	255	306	595	842	7
realizado	258	293	302	306	595	842	7
para	304	293	325	306	595	842	7
el	327	293	336	306	595	842	7
cierre	339	293	366	306	595	842	7
y	368	293	374	306	595	842	7
sistematización	377	293	451	306	595	842	7
del	453	293	468	306	595	842	7
conocimiento.	470	293	539	306	595	842	7
De	120	313	134	327	595	842	7
acuerdo	138	313	175	327	595	842	7
con	179	313	196	327	595	842	7
Ponte,	199	313	230	327	595	842	7
Brocardo	233	313	277	327	595	842	7
y	281	313	287	327	595	842	7
Oliveira	290	313	329	327	595	842	7
(2005),	332	313	367	327	595	842	7
el	370	313	379	327	595	842	7
profesor	382	313	422	327	595	842	7
juega	425	313	451	327	595	842	7
un	454	313	466	327	595	842	7
papel	470	313	496	327	595	842	7
clave	499	313	524	327	595	842	7
en	527	313	539	327	595	842	7
las	85	334	98	347	595	842	7
clases	102	334	131	347	595	842	7
exploratorio-investigativas,	134	334	266	347	595	842	7
debe	270	334	292	347	595	842	7
mantener	296	334	341	347	595	842	7
el	344	334	353	347	595	842	7
equilibrio	357	334	403	347	595	842	7
entre	407	334	431	347	595	842	7
la	435	334	443	347	595	842	7
autonomía	447	334	498	347	595	842	7
de	501	334	513	347	595	842	7
cada	516	334	538	347	595	842	7
estudiante	85	355	134	368	595	842	7
–	138	355	144	368	595	842	7
para	147	355	168	368	595	842	7
no	172	355	184	368	595	842	7
poner	188	355	215	368	595	842	7
en	219	355	230	368	595	842	7
peligro	234	355	268	368	595	842	7
su	272	355	282	368	595	842	7
propia	286	355	317	368	595	842	7
investigación	321	355	385	368	595	842	7
–	389	355	395	368	595	842	7
y	399	355	405	368	595	842	7
asegurar	409	355	449	368	595	842	7
que	453	355	470	368	595	842	7
el	474	355	483	368	595	842	7
trabajo	487	355	520	368	595	842	7
del	524	355	538	368	595	842	7
estudiante	85	375	134	389	595	842	7
fluya	137	375	161	389	595	842	7
naturalmente	164	375	227	389	595	842	7
y	230	375	236	389	595	842	7
de	239	375	250	389	595	842	7
manera	253	375	289	389	595	842	7
significativa.	291	375	354	389	595	842	7
El	120	396	131	409	595	842	7
maestro	135	396	173	409	595	842	7
debe	177	396	200	409	595	842	7
interactuar	204	396	255	409	595	842	7
con	259	396	276	409	595	842	7
los	280	396	294	409	595	842	7
estudiantes,	298	396	355	409	595	842	7
teniendo	359	396	400	409	595	842	7
en	404	396	415	409	595	842	7
cuenta	419	396	451	409	595	842	7
su	455	396	465	409	595	842	7
individualidad	469	396	539	409	595	842	7
sin	85	417	99	430	595	842	7
descuidar	103	417	149	430	595	842	7
la	152	417	161	430	595	842	7
interacción	164	417	218	430	595	842	7
entre	221	417	245	430	595	842	7
ellos	249	417	272	430	595	842	7
mismos.	275	417	316	430	595	842	7
Su	319	417	332	430	595	842	7
función	336	417	372	430	595	842	7
es	376	417	386	430	595	842	7
la	389	417	398	430	595	842	7
de	402	417	413	430	595	842	7
desafiar	417	417	455	430	595	842	7
a	458	417	464	430	595	842	7
los	467	417	481	430	595	842	7
estudiantes	485	417	538	430	595	842	7
para	85	437	106	451	595	842	7
evaluar	109	437	144	451	595	842	7
su	147	437	157	451	595	842	7
progreso,	160	437	205	451	595	842	7
su	208	437	219	451	595	842	7
raciocinio	222	437	269	451	595	842	7
matemático	272	437	328	451	595	842	7
y	331	437	337	451	595	842	7
apoyar	340	437	372	451	595	842	7
el	375	437	384	451	595	842	7
trabajo	387	437	420	451	595	842	7
de	423	437	434	451	595	842	7
los	437	437	451	451	595	842	7
mismos,	454	437	495	451	595	842	7
de	497	437	509	451	595	842	7
modo	511	437	539	451	595	842	7
que	85	458	102	471	595	842	7
también	105	458	144	471	595	842	7
debe	147	458	170	471	595	842	7
tener	173	458	197	471	595	842	7
especial	200	458	238	471	595	842	7
cuidado	241	458	279	471	595	842	7
en	282	458	294	471	595	842	7
la	297	458	305	471	595	842	7
elección	308	458	348	471	595	842	7
de	351	458	363	471	595	842	7
las	366	458	379	471	595	842	7
actividades.	382	458	439	471	595	842	7
Nótese	120	479	154	492	595	842	7
que	159	479	176	492	595	842	7
este	181	479	199	492	595	842	7
tipo	204	479	223	492	595	842	7
de	227	479	239	492	595	842	7
actividades	244	479	298	492	595	842	7
en	302	479	314	492	595	842	7
la	318	479	327	492	595	842	7
clase	332	479	356	492	595	842	7
de	361	479	372	492	595	842	7
matemáticas	377	479	437	492	595	842	7
hace	441	479	463	492	595	842	7
hincapié	468	479	509	492	595	842	7
en	514	479	525	492	595	842	7
el	530	479	538	492	595	842	7
proceso	85	499	122	513	595	842	7
de	126	499	137	513	595	842	7
comunicación	140	499	207	513	595	842	7
en	211	499	222	513	595	842	7
cada	225	499	247	513	595	842	7
uno	250	499	268	513	595	842	7
de	271	499	283	513	595	842	7
sus	286	499	301	513	595	842	7
momentos,	305	499	357	513	595	842	7
para	361	499	381	513	595	842	7
lo	384	499	394	513	595	842	7
cual	397	499	417	513	595	842	7
el	420	499	429	513	595	842	7
contenido	432	499	479	513	595	842	7
matemático	483	499	539	513	595	842	7
y	85	520	91	534	595	842	7
la	94	520	103	534	595	842	7
lengua	106	520	138	534	595	842	7
materna	142	520	180	534	595	842	7
representan	183	520	239	534	595	842	7
elementos	242	520	291	534	595	842	7
fundamentales	294	520	364	534	595	842	7
y	367	520	373	534	595	842	7
complementarios	377	520	459	534	595	842	7
que	463	520	480	534	595	842	7
constituyen	483	520	539	534	595	842	7
la	85	541	94	554	595	842	7
posibilidad	97	541	151	554	595	842	7
de	155	541	166	554	595	842	7
conocimiento,	170	541	238	554	595	842	7
de	242	541	253	554	595	842	7
manera	257	541	292	554	595	842	7
que	296	541	313	554	595	842	7
no	317	541	329	554	595	842	7
es	333	541	343	554	595	842	7
conveniente	346	541	404	554	595	842	7
considerarlos	408	541	472	554	595	842	7
aisladamente	476	541	538	554	595	842	7
(MACHADO,	85	562	154	575	595	842	7
1993).	157	562	188	575	595	842	7
Al	120	582	132	596	595	842	7
respecto,	139	582	182	596	595	842	7
Smole	188	582	219	596	595	842	7
y	226	582	232	596	595	842	7
Diniz	238	582	265	596	595	842	7
(2006,	271	582	302	596	595	842	7
p.	309	582	318	596	595	842	7
16)	324	582	340	596	595	842	7
indican	347	582	382	596	595	842	7
que	389	582	406	596	595	842	7
en	412	582	424	596	595	842	7
clase	430	582	454	596	595	842	7
de	461	582	472	596	595	842	7
matemáticas	479	582	539	596	595	842	7
“actividades	85	603	144	616	595	842	7
que	147	603	164	616	595	842	7
requieren	166	603	212	616	595	842	7
la	214	603	223	616	595	842	7
comunicación	225	603	292	616	595	842	7
del	295	603	309	616	595	842	7
alumno,	312	603	351	616	595	842	7
ayudan	353	603	388	616	595	842	7
a	390	603	396	616	595	842	7
esclarecer,	398	603	448	616	595	842	7
definir	451	603	483	616	595	842	7
y	485	603	491	616	595	842	7
organizar	494	603	539	616	595	842	7
sus	85	624	100	637	595	842	7
pensamientos,	106	624	174	637	595	842	7
haciendo	180	624	223	637	595	842	7
que	229	624	246	637	595	842	7
se	251	624	261	637	595	842	7
apropien	267	624	309	637	595	842	7
tanto	314	624	338	637	595	842	7
de	344	624	355	637	595	842	7
conocimientos	361	624	431	637	595	842	7
específicos	436	624	489	637	595	842	7
como	495	624	522	637	595	842	7
de	527	624	538	637	595	842	7
habilidades	85	644	140	658	595	842	7
esenciales	143	644	191	658	595	842	7
para	194	644	215	658	595	842	7
aprender	218	644	260	658	595	842	7
cualquier	263	644	308	658	595	842	7
contenido	311	644	358	658	595	842	7
en	361	644	372	658	595	842	7
cualquier	375	644	420	658	595	842	7
momento”.	423	644	477	658	595	842	7
En	120	665	134	678	595	842	7
las	138	665	151	678	595	842	7
clases	156	665	184	678	595	842	7
exploratorio-investigativas	189	665	317	678	595	842	7
de	322	665	333	678	595	842	7
matemáticas	337	665	398	678	595	842	7
la	402	665	411	678	595	842	7
lengua	415	665	447	678	595	842	7
materna	451	665	490	678	595	842	7
tiene	494	665	518	678	595	842	7
dos	522	665	539	678	595	842	7
papeles	85	686	121	699	595	842	7
fundamentales;	124	686	197	699	595	842	7
por	199	686	215	699	595	842	7
un	218	686	230	699	595	842	7
lado,	232	686	256	699	595	842	7
los	258	686	272	699	595	842	7
enunciados	275	686	329	699	595	842	7
son	331	686	348	699	595	842	7
presentados	351	686	407	699	595	842	7
en	410	686	421	699	595	842	7
la	423	686	432	699	595	842	7
lengua	435	686	466	699	595	842	7
materna	469	686	508	699	595	842	7
usual,	510	686	539	699	595	842	7
lo	85	707	94	720	595	842	7
cual	97	707	117	720	595	842	7
permite	119	707	156	720	595	842	7
interpretar	158	707	208	720	595	842	7
de	210	707	222	720	595	842	7
modo	224	707	251	720	595	842	7
preciso	253	707	288	720	595	842	7
o	290	707	296	720	595	842	7
aproximado	299	707	356	720	595	842	7
la	358	707	367	720	595	842	7
situación;	369	707	416	720	595	842	7
de	418	707	430	720	595	842	7
otro	432	707	451	720	595	842	7
lado,	454	707	477	720	595	842	7
el	480	707	488	720	595	842	7
raciocinio	491	707	538	720	595	842	7
matemático	85	727	141	741	595	842	7
se	144	727	154	741	595	842	7
apoya	157	727	186	741	595	842	7
en	189	727	200	741	595	842	7
el	203	727	212	741	595	842	7
lenguaje,	215	727	259	741	595	842	7
específicamente	262	727	339	741	595	842	7
en	342	727	354	741	595	842	7
la	357	727	366	741	595	842	7
lengua	369	727	401	741	595	842	7
materna,	404	727	445	741	595	842	7
en	449	727	460	741	595	842	7
su	463	727	474	741	595	842	7
organización	477	727	538	741	595	842	7
sintáctica	85	748	130	761	595	842	7
y	134	748	140	761	595	842	7
en	142	748	154	761	595	842	7
su	157	748	167	761	595	842	7
poder	170	748	198	761	595	842	7
deductivo	201	748	248	761	595	842	7
(SMOLE;	251	748	299	761	595	842	7
DINIZ,	302	748	338	761	595	842	7
2006).	341	748	372	761	595	842	7
Esta	120	769	141	782	595	842	7
investigación	147	769	211	782	595	842	7
no	216	769	228	782	595	842	7
pretendió	234	769	280	782	595	842	7
ser	285	769	299	782	595	842	7
exhaustiva	305	769	356	782	595	842	7
en	362	769	373	782	595	842	7
cuanto	379	769	411	782	595	842	7
a	417	769	422	782	595	842	7
la	428	769	436	782	595	842	7
construcción	442	769	504	782	595	842	7
de	509	769	521	782	595	842	7
un	526	769	538	782	595	842	7
Bolema,	85	795	118	807	595	842	7
Rio	120	795	134	807	595	842	7
Claro	137	795	159	807	595	842	7
(SP),	162	795	182	807	595	842	7
v.	184	795	190	807	595	842	7
33,	193	795	205	807	595	842	7
n.	207	795	215	807	595	842	7
63,	217	795	229	807	595	842	7
p.	232	795	239	807	595	842	7
248-268,	241	795	277	807	595	842	7
abr.	279	795	295	807	595	842	7
2019	297	795	317	807	595	842	7
254	524	798	539	807	595	842	7
ISSN	471	47	493	58	595	842	8
1980-4415	495	47	539	58	595	842	8
DOI:	325	59	346	70	595	842	8
http://dx.doi.org/10.1590/1980-4415v33n63a12	348	59	539	70	595	842	8
concepto	85	86	128	99	595	842	8
matemático	131	86	187	99	595	842	8
como	190	86	216	99	595	842	8
tal,	219	86	234	99	595	842	8
pero	237	86	258	99	595	842	8
sí	261	86	269	99	595	842	8
se	272	86	282	99	595	842	8
interesó	284	86	322	99	595	842	8
por	325	86	341	99	595	842	8
determinar	344	86	396	99	595	842	8
el	398	86	407	99	595	842	8
rol	410	86	423	99	595	842	8
de	426	86	437	99	595	842	8
la	440	86	449	99	595	842	8
lengua	451	86	483	99	595	842	8
materna	486	86	525	99	595	842	8
en	527	86	539	99	595	842	8
la	85	106	94	119	595	842	8
construcción	100	106	161	119	595	842	8
del	168	106	182	119	595	842	8
pensamiento	189	106	250	119	595	842	8
matemático,	256	106	315	119	595	842	8
por	321	106	337	119	595	842	8
tal	344	106	356	119	595	842	8
razón	362	106	389	119	595	842	8
se	395	106	405	119	595	842	8
determinó	411	106	460	119	595	842	8
que	466	106	484	119	595	842	8
las	490	106	503	119	595	842	8
clases	510	106	539	119	595	842	8
exploratorio-investigativas	85	127	214	140	595	842	8
llevarían	231	127	273	140	595	842	8
procesos	290	127	332	140	595	842	8
implícitos	349	127	398	140	595	842	8
de	415	127	426	140	595	842	8
transversalidad	443	127	516	140	595	842	8
e	533	127	538	140	595	842	8
interdisciplinariedad,	85	148	187	161	595	842	8
haciendo	189	148	233	161	595	842	8
énfasis	235	148	268	161	595	842	8
en	271	148	282	161	595	842	8
las	285	148	298	161	595	842	8
tareas	301	148	329	161	595	842	8
de	331	148	343	161	595	842	8
identificación	345	148	411	161	595	842	8
de	414	148	425	161	595	842	8
patrones,	428	148	471	161	595	842	8
regularidades	474	148	539	161	595	842	8
o	85	168	91	182	595	842	8
propiedades,	94	168	155	182	595	842	8
introducción	158	168	219	182	595	842	8
a	222	168	227	182	595	842	8
repartos,	230	168	272	182	595	842	8
nociones	275	168	317	182	595	842	8
topológicas	320	168	376	182	595	842	8
y	379	168	385	182	595	842	8
ordinalidad.	388	168	445	182	595	842	8
3	85	210	91	223	595	842	8
Metodología	94	210	158	223	595	842	8
La	120	251	133	264	595	842	8
investigación	136	251	200	264	595	842	8
siguió	202	251	232	264	595	842	8
un	234	251	246	264	595	842	8
enfoque	249	251	287	264	595	842	8
cualitativo,	290	251	344	264	595	842	8
que	346	251	364	264	595	842	8
se	366	251	376	264	595	842	8
interesa	379	251	416	264	595	842	8
por	419	251	435	264	595	842	8
interpretar	437	251	487	264	595	842	8
realidades	490	251	538	264	595	842	8
sociales,	85	272	126	285	595	842	8
como	132	272	158	285	595	842	8
la	164	272	172	285	595	842	8
del	178	272	193	285	595	842	8
salón	198	272	224	285	595	842	8
de	229	272	241	285	595	842	8
clase,	246	272	273	285	595	842	8
con	279	272	296	285	595	842	8
la	302	272	310	285	595	842	8
mirada	316	272	349	285	595	842	8
y	355	272	361	285	595	842	8
explicación	366	272	421	285	595	842	8
de	427	272	438	285	595	842	8
los	444	272	458	285	595	842	8
propios	464	272	500	285	595	842	8
sujetos	505	272	538	285	595	842	8
involucrados	85	293	147	306	595	842	8
en	150	293	161	306	595	842	8
la	164	293	173	306	595	842	8
investigación	176	293	240	306	595	842	8
(CORBETTA,	243	293	312	306	595	842	8
2007).	315	293	346	306	595	842	8
La	120	313	133	327	595	842	8
investigación	136	313	200	327	595	842	8
cualitativa	204	313	254	327	595	842	8
se	257	313	267	327	595	842	8
interesa	271	313	308	327	595	842	8
por	312	313	328	327	595	842	8
el	331	313	340	327	595	842	8
estudio	343	313	378	327	595	842	8
de	381	313	393	327	595	842	8
los	396	313	410	327	595	842	8
significados	414	313	472	327	595	842	8
e	475	313	480	327	595	842	8
intenciones	484	313	538	327	595	842	8
de	85	334	96	347	595	842	8
las	99	334	113	347	595	842	8
acciones	116	334	157	347	595	842	8
humanas	160	334	203	347	595	842	8
desde	206	334	233	347	595	842	8
la	236	334	245	347	595	842	8
perspectiva	248	334	303	347	595	842	8
de	306	334	317	347	595	842	8
los	320	334	334	347	595	842	8
propios	337	334	373	347	595	842	8
agentes	376	334	412	347	595	842	8
sociales;	415	334	457	347	595	842	8
es	460	334	470	347	595	842	8
decir,	473	334	499	347	595	842	8
se	502	334	512	347	595	842	8
sirve	515	334	539	347	595	842	8
de	85	355	96	368	595	842	8
palabras,	99	355	142	368	595	842	8
de	145	355	156	368	595	842	8
acciones	159	355	200	368	595	842	8
y	203	355	209	368	595	842	8
de	211	355	222	368	595	842	8
documentos	225	355	283	368	595	842	8
orales	286	355	314	368	595	842	8
y	317	355	323	368	595	842	8
escritos	326	355	362	368	595	842	8
para	365	355	386	368	595	842	8
estudiar	388	355	426	368	595	842	8
las	429	355	442	368	595	842	8
situaciones	445	355	498	368	595	842	8
sociales	501	355	539	368	595	842	8
tal	85	375	97	389	595	842	8
como	100	375	127	389	595	842	8
son	130	375	146	389	595	842	8
construidas	149	375	204	389	595	842	8
por	207	375	223	389	595	842	8
los	226	375	240	389	595	842	8
participantes	243	375	304	389	595	842	8
(LATORRE;	307	375	369	389	595	842	8
RINCÓN;	372	375	421	389	595	842	8
ARNAL,	423	375	467	389	595	842	8
2003).	470	375	502	389	595	842	8
Siguió	120	396	152	409	595	842	8
un	155	396	167	409	595	842	8
patrón	170	396	201	409	595	842	8
de	204	396	215	409	595	842	8
investigación-acción	218	396	317	409	595	842	8
(I-A),	321	396	348	409	595	842	8
la	351	396	360	409	595	842	8
cual	363	396	383	409	595	842	8
toma	386	396	410	409	595	842	8
en	413	396	424	409	595	842	8
cuenta	428	396	459	409	595	842	8
al	462	396	470	409	595	842	8
ser	474	396	488	409	595	842	8
humano	491	396	529	409	595	842	8
y	533	396	539	409	595	842	8
al	85	417	94	430	595	842	8
entorno	100	417	137	430	595	842	8
donde	144	417	173	430	595	842	8
se	179	417	189	430	595	842	8
desenvuelve,	196	417	258	430	595	842	8
vinculado	265	417	312	430	595	842	8
con	319	417	336	430	595	842	8
la	343	417	352	430	595	842	8
práctica	358	417	396	430	595	842	8
profesional,	403	417	460	430	595	842	8
orientada	466	417	511	430	595	842	8
a	518	417	523	430	595	842	8
la	530	417	538	430	595	842	8
transformación	85	437	158	451	595	842	8
y	161	437	167	451	595	842	8
al	170	437	178	451	595	842	8
cambio	181	437	217	451	595	842	8
(KEMMIS;	220	437	275	451	595	842	8
MCTARGGART,	278	437	363	451	595	842	8
1992;	366	437	393	451	595	842	8
ELLIOTT,	396	437	447	451	595	842	8
2005).	450	437	481	451	595	842	8
En	120	458	134	471	595	842	8
al	137	458	145	471	595	842	8
ámbito	148	458	181	471	595	842	8
escolar	184	458	218	471	595	842	8
la	221	458	229	471	595	842	8
I-A	232	458	249	471	595	842	8
se	251	458	261	471	595	842	8
entiende	263	458	304	471	595	842	8
como	307	458	333	471	595	842	8
el	336	458	345	471	595	842	8
estudio	348	458	382	471	595	842	8
de	385	458	396	471	595	842	8
una	399	458	416	471	595	842	8
situación	419	458	462	471	595	842	8
social	465	458	493	471	595	842	8
en	496	458	507	471	595	842	8
la	510	458	519	471	595	842	8
que	521	458	539	471	595	842	8
participan	85	479	133	492	595	842	8
maestros	137	479	179	492	595	842	8
y	183	479	189	492	595	842	8
estudiantes	193	479	246	492	595	842	8
con	250	479	267	492	595	842	8
el	271	479	279	492	595	842	8
objeto	283	479	313	492	595	842	8
de	317	479	328	492	595	842	8
reflexionar	332	479	384	492	595	842	8
sobre	388	479	414	492	595	842	8
la	418	479	426	492	595	842	8
acción	430	479	461	492	595	842	8
para	465	479	486	492	595	842	8
mejorarla,	489	479	538	492	595	842	8
para	85	499	106	513	595	842	8
transformarla,	108	499	176	513	595	842	8
para	178	499	199	513	595	842	8
(re)significarla.	201	499	275	513	595	842	8
El	277	499	288	513	595	842	8
proceso	290	499	328	513	595	842	8
de	330	499	341	513	595	842	8
(re)significar	344	499	406	513	595	842	8
se	408	499	419	513	595	842	8
da	421	499	432	513	595	842	8
a	434	499	440	513	595	842	8
partir	442	499	468	513	595	842	8
de	470	499	482	513	595	842	8
la	484	499	493	513	595	842	8
reflexión	495	499	539	513	595	842	8
crítica	85	520	115	534	595	842	8
sobre	119	520	145	534	595	842	8
la	149	520	158	534	595	842	8
experiencia,	162	520	220	534	595	842	8
la	224	520	233	534	595	842	8
construcción	237	520	298	534	595	842	8
y	302	520	308	534	595	842	8
reconstrucción	312	520	383	534	595	842	8
de	387	520	398	534	595	842	8
conocimientos	402	520	472	534	595	842	8
en	476	520	488	534	595	842	8
la	492	520	500	534	595	842	8
acción,	504	520	538	534	595	842	8
constituida	85	541	138	554	595	842	8
por	141	541	157	554	595	842	8
los	160	541	174	554	595	842	8
sujetos	177	541	210	554	595	842	8
que	213	541	230	554	595	842	8
comparten	233	541	284	554	595	842	8
sus	287	541	302	554	595	842	8
conocimientos	305	541	375	554	595	842	8
(JIMÉNEZ,	378	541	435	554	595	842	8
2002).	438	541	470	554	595	842	8
La	120	562	133	575	595	842	8
investigación	138	562	202	575	595	842	8
usó	207	562	224	575	595	842	8
la	228	562	237	575	595	842	8
observación	242	562	300	575	595	842	8
participante	305	562	361	575	595	842	8
(CORBETTA,	366	562	436	575	595	842	8
2007)	441	562	469	575	595	842	8
junto	474	562	498	575	595	842	8
con	503	562	520	575	595	842	8
las	525	562	539	575	595	842	8
notas	85	582	110	596	595	842	8
de	115	582	126	596	595	842	8
campo	131	582	163	596	595	842	8
registradas	167	582	219	596	595	842	8
durante	224	582	260	596	595	842	8
y	265	582	271	596	595	842	8
después	275	582	313	596	595	842	8
de	318	582	329	596	595	842	8
la	334	582	342	596	595	842	8
observación;	347	582	408	596	595	842	8
notas	413	582	438	596	595	842	8
que	443	582	460	596	595	842	8
atendieron	465	582	515	596	595	842	8
a	520	582	525	596	595	842	8
la	530	582	538	596	595	842	8
dinámica	85	603	129	616	595	842	8
de	132	603	143	616	595	842	8
la	146	603	154	616	595	842	8
clase	157	603	181	616	595	842	8
y	184	603	190	616	595	842	8
a	193	603	198	616	595	842	8
los	201	603	215	616	595	842	8
objetivos	218	603	262	616	595	842	8
específicos	265	603	318	616	595	842	8
de	321	603	332	616	595	842	8
la	335	603	343	616	595	842	8
investigación.	346	603	413	616	595	842	8
Las	416	603	433	616	595	842	8
notas	436	603	461	616	595	842	8
de	464	603	475	616	595	842	8
campo,	478	603	513	616	595	842	8
en	516	603	527	616	595	842	8
la	530	603	539	616	595	842	8
concepción	85	624	140	637	595	842	8
de	143	624	154	637	595	842	8
Fiorentini	157	624	204	637	595	842	8
y	207	624	213	637	595	842	8
Lorenzato	216	624	264	637	595	842	8
(2010,	267	624	298	637	595	842	8
p.	301	624	310	637	595	842	8
119)	313	624	335	637	595	842	8
son	337	624	354	637	595	842	8
“uno	357	624	380	637	595	842	8
de	383	624	394	637	595	842	8
los	397	624	411	637	595	842	8
instrumentos	414	624	476	637	595	842	8
más	479	624	498	637	595	842	8
ricos	501	624	524	637	595	842	8
de	527	624	539	637	595	842	8
la	85	644	94	658	595	842	8
recolección	98	644	153	658	595	842	8
de	157	644	169	658	595	842	8
información	173	644	232	658	595	842	8
durante	236	644	272	658	595	842	8
el	276	644	285	658	595	842	8
trabajo	289	644	322	658	595	842	8
de	326	644	338	658	595	842	8
campo.	342	644	377	658	595	842	8
En	381	644	394	658	595	842	8
estas	399	644	422	658	595	842	8
el	426	644	435	658	595	842	8
investigador	439	644	498	658	595	842	8
registra	502	644	538	658	595	842	8
observaciones	85	665	153	678	595	842	8
de	158	665	169	678	595	842	8
los	174	665	188	678	595	842	8
fenómenos,	192	665	248	678	595	842	8
hace	253	665	275	678	595	842	8
descripciones	279	665	345	678	595	842	8
de	349	665	361	678	595	842	8
las	365	665	379	678	595	842	8
personas	383	665	425	678	595	842	8
y	430	665	436	678	595	842	8
escenarios,	441	665	494	678	595	842	8
describe	498	665	538	678	595	842	8
episodios	85	686	130	699	595	842	8
o	133	686	139	699	595	842	8
retrata	142	686	173	699	595	842	8
diálogos”.	176	686	225	699	595	842	8
Además,	120	707	163	720	595	842	8
se	168	707	178	720	595	842	8
emplearon	183	707	234	720	595	842	8
registros	239	707	280	720	595	842	8
como	285	707	312	720	595	842	8
grabaciones	317	707	375	720	595	842	8
de	380	707	391	720	595	842	8
audio	396	707	423	720	595	842	8
y	428	707	434	720	595	842	8
vídeo	439	707	466	720	595	842	8
(CARRILLO;	471	707	539	720	595	842	8
MUÑOZ-CATALÁN,	85	727	191	741	595	842	8
2011).	194	727	224	741	595	842	8
También	227	727	268	741	595	842	8
fueron	271	727	302	741	595	842	8
tenidos	305	727	339	741	595	842	8
en	342	727	353	741	595	842	8
cuenta	356	727	387	741	595	842	8
las	390	727	403	741	595	842	8
producciones	406	727	470	741	595	842	8
escritas	472	727	508	741	595	842	8
de	511	727	522	741	595	842	8
los	524	727	538	741	595	842	8
estudiantes,	85	748	141	761	595	842	8
obtenidas	144	748	190	761	595	842	8
en	193	748	205	761	595	842	8
tareas	208	748	236	761	595	842	8
de	239	748	250	761	595	842	8
clases	253	748	282	761	595	842	8
investigativas	285	748	351	761	595	842	8
(FIORENTINI;	354	748	428	761	595	842	8
CRISTOVÃO,	431	748	503	761	595	842	8
2006).	506	748	537	761	595	842	8
La	120	769	133	782	595	842	8
investigación	136	769	200	782	595	842	8
se	203	769	213	782	595	842	8
adelantó	216	769	256	782	595	842	8
en	259	769	270	782	595	842	8
una	273	769	291	782	595	842	8
Institución	294	769	345	782	595	842	8
de	348	769	359	782	595	842	8
Educación	362	769	412	782	595	842	8
Básica	415	769	447	782	595	842	8
del	450	769	465	782	595	842	8
área	467	769	488	782	595	842	8
rural	490	769	513	782	595	842	8
de	516	769	527	782	595	842	8
la	530	769	539	782	595	842	8
Bolema,	85	795	118	807	595	842	8
Rio	120	795	134	807	595	842	8
Claro	137	795	159	807	595	842	8
(SP),	162	795	182	807	595	842	8
v.	184	795	190	807	595	842	8
33,	193	795	205	807	595	842	8
n.	207	795	215	807	595	842	8
63,	217	795	229	807	595	842	8
p.	232	795	239	807	595	842	8
248-268,	241	795	277	807	595	842	8
abr.	279	795	295	807	595	842	8
2019	297	795	317	807	595	842	8
255	524	798	539	807	595	842	8
ISSN	471	47	493	58	595	842	9
1980-4415	495	47	539	58	595	842	9
DOI:	325	59	346	70	595	842	9
http://dx.doi.org/10.1590/1980-4415v33n63a12	348	59	539	70	595	842	9
región	85	86	116	99	595	842	9
del	121	86	136	99	595	842	9
Casanare	142	86	186	99	595	842	9
(Colombia),	191	86	250	99	595	842	9
con	255	86	272	99	595	842	9
un	278	86	290	99	595	842	9
total	296	86	317	99	595	842	9
de	323	86	334	99	595	842	9
dieciocho	340	86	386	99	595	842	9
niños	392	86	418	99	595	842	9
inscritos	424	86	464	99	595	842	9
en	470	86	481	99	595	842	9
los	487	86	501	99	595	842	9
grados	507	86	539	99	595	842	9
preescolar,	85	106	137	119	595	842	9
primero	141	106	179	119	595	842	9
y	182	106	188	119	595	842	9
segundo,	192	106	235	119	595	842	9
con	239	106	256	119	595	842	9
edades	260	106	292	119	595	842	9
entre	296	106	320	119	595	842	9
los	324	106	338	119	595	842	9
cinco	342	106	368	119	595	842	9
y	372	106	378	119	595	842	9
ocho	381	106	405	119	595	842	9
años.	408	106	433	119	595	842	9
La	437	106	450	119	595	842	9
población	454	106	501	119	595	842	9
escolar	505	106	539	119	595	842	9
presenta	85	127	125	140	595	842	9
una	129	127	146	140	595	842	9
notoria	150	127	184	140	595	842	9
inasistencia	187	127	243	140	595	842	9
a	247	127	252	140	595	842	9
la	256	127	265	140	595	842	9
escuela,	268	127	307	140	595	842	9
debida	310	127	342	140	595	842	9
a	346	127	351	140	595	842	9
que	355	127	372	140	595	842	9
los	376	127	390	140	595	842	9
padres	394	127	425	140	595	842	9
de	429	127	440	140	595	842	9
familia	444	127	478	140	595	842	9
tienen	481	127	511	140	595	842	9
a	514	127	520	140	595	842	9
sus	523	127	539	140	595	842	9
hijos	85	148	108	161	595	842	9
como	112	148	139	161	595	842	9
ayudantes	143	148	191	161	595	842	9
en	195	148	206	161	595	842	9
sus	210	148	225	161	595	842	9
largas	229	148	258	161	595	842	9
jornadas	262	148	302	161	595	842	9
de	306	148	317	161	595	842	9
trabajo	321	148	355	161	595	842	9
del	359	148	373	161	595	842	9
campo.	377	148	412	161	595	842	9
El	416	148	427	161	595	842	9
nivel	431	148	455	161	595	842	9
educativo	459	148	505	161	595	842	9
de	509	148	521	161	595	842	9
los	524	148	538	161	595	842	9
papás	85	168	112	182	595	842	9
de	115	168	127	182	595	842	9
estos	130	168	154	182	595	842	9
niños	157	168	183	182	595	842	9
apenas	186	168	218	182	595	842	9
llega	221	168	245	182	595	842	9
al	248	168	256	182	595	842	9
segundo	259	168	299	182	595	842	9
grado	302	168	330	182	595	842	9
de	333	168	344	182	595	842	9
básica	347	168	377	182	595	842	9
primaria.	380	168	424	182	595	842	9
La	120	189	133	202	595	842	9
investigación	136	189	200	202	595	842	9
sigue	203	189	228	202	595	842	9
el	232	189	240	202	595	842	9
proceso	243	189	281	202	595	842	9
cíclico	284	189	316	202	595	842	9
en	319	189	330	202	595	842	9
espiral	333	189	365	202	595	842	9
del	368	189	383	202	595	842	9
método	386	189	422	202	595	842	9
de	425	189	436	202	595	842	9
investigación-acción	439	189	539	202	595	842	9
(ELLIOTT,	85	210	140	223	595	842	9
2005).	143	210	174	223	595	842	9
El	177	210	188	223	595	842	9
trabajo	191	210	224	223	595	842	9
de	227	210	239	223	595	842	9
campo	242	210	274	223	595	842	9
se	277	210	287	223	595	842	9
diseñó	290	210	321	223	595	842	9
a	324	210	329	223	595	842	9
partir	332	210	358	223	595	842	9
de	361	210	373	223	595	842	9
tareas	375	210	403	223	595	842	9
exploratorio-investigativas;	407	210	539	223	595	842	9
las	85	230	98	244	595	842	9
clases	106	230	134	244	595	842	9
fueron	142	230	173	244	595	842	9
grabadas	181	230	223	244	595	842	9
en	231	230	242	244	595	842	9
vídeo	250	230	276	244	595	842	9
y,	284	230	292	244	595	842	9
posteriormente,	299	230	375	244	595	842	9
se	382	230	392	244	595	842	9
transcribieron	399	230	466	244	595	842	9
las	474	230	487	244	595	842	9
acciones,	494	230	539	244	595	842	9
discusiones,	85	251	143	264	595	842	9
explicaciones	146	251	212	264	595	842	9
y	215	251	221	264	595	842	9
tareas	224	251	251	264	595	842	9
realizadas	254	251	302	264	595	842	9
por	305	251	321	264	595	842	9
los	324	251	339	264	595	842	9
niños	342	251	368	264	595	842	9
y	371	251	377	264	595	842	9
la	379	251	388	264	595	842	9
profesora.	391	251	439	264	595	842	9
Además	120	272	160	285	595	842	9
en	165	272	176	285	595	842	9
el	181	272	190	285	595	842	9
trabajo	195	272	228	285	595	842	9
de	233	272	244	285	595	842	9
campo,	249	272	284	285	595	842	9
la	289	272	298	285	595	842	9
observación	303	272	361	285	595	842	9
estuvo	366	272	397	285	595	842	9
presente	402	272	442	285	595	842	9
en	447	272	458	285	595	842	9
todo	463	272	485	285	595	842	9
momento;	490	272	538	285	595	842	9
centrándose	85	293	142	306	595	842	9
en	148	293	159	306	595	842	9
aspectos	165	293	206	306	595	842	9
como	211	293	238	306	595	842	9
la	244	293	252	306	595	842	9
distribución	258	293	315	306	595	842	9
de	321	293	332	306	595	842	9
los	338	293	352	306	595	842	9
niños	357	293	383	306	595	842	9
en	389	293	400	306	595	842	9
el	406	293	415	306	595	842	9
aula,	420	293	443	306	595	842	9
la	449	293	458	306	595	842	9
manera	463	293	499	306	595	842	9
en	504	293	516	306	595	842	9
que	521	293	539	306	595	842	9
solicitaban	85	313	137	327	595	842	9
el	140	313	148	327	595	842	9
turno	151	313	176	327	595	842	9
para	179	313	199	327	595	842	9
expresarse,	202	313	256	327	595	842	9
las	258	313	271	327	595	842	9
intervenciones	274	313	344	327	595	842	9
de	346	313	358	327	595	842	9
la	360	313	369	327	595	842	9
docente	372	313	409	327	595	842	9
y	412	313	418	327	595	842	9
de	420	313	431	327	595	842	9
cada	434	313	456	327	595	842	9
uno	458	313	476	327	595	842	9
de	479	313	490	327	595	842	9
los	493	313	507	327	595	842	9
niños,	509	313	538	327	595	842	9
y	85	334	91	347	595	842	9
los	94	334	108	347	595	842	9
trabajos	111	334	149	347	595	842	9
escritos	152	334	189	347	595	842	9
por	192	334	208	347	595	842	9
ellos.	211	334	236	347	595	842	9
Especial	120	355	161	368	595	842	9
atención	166	355	207	368	595	842	9
y	212	355	218	368	595	842	9
análisis	223	355	259	368	595	842	9
se	264	355	274	368	595	842	9
tuvo	279	355	300	368	595	842	9
en	305	355	317	368	595	842	9
los	322	355	336	368	595	842	9
momentos	341	355	391	368	595	842	9
de	396	355	407	368	595	842	9
discusión,	412	355	460	368	595	842	9
conclusiones	465	355	527	368	595	842	9
y	533	355	539	368	595	842	9
generalizaciones	85	375	165	389	595	842	9
de	168	375	180	389	595	842	9
cada	183	375	205	389	595	842	9
tarea,	208	375	234	389	595	842	9
así	238	375	251	389	595	842	9
como	254	375	281	389	595	842	9
las	284	375	298	389	595	842	9
intervenciones	301	375	371	389	595	842	9
de	374	375	386	389	595	842	9
cada	389	375	411	389	595	842	9
estudiante.	414	375	466	389	595	842	9
Es	469	375	481	389	595	842	9
de	485	375	496	389	595	842	9
destacar	499	375	538	389	595	842	9
que	85	396	102	409	595	842	9
la	107	396	115	409	595	842	9
investigación	120	396	184	409	595	842	9
siguió	188	396	218	409	595	842	9
los	222	396	236	409	595	842	9
protocolos	241	396	291	409	595	842	9
éticos	296	396	324	409	595	842	9
de	328	396	340	409	595	842	9
manejo	344	396	379	409	595	842	9
de	384	396	395	409	595	842	9
información	399	396	458	409	595	842	9
y	463	396	469	409	595	842	9
conocimiento	473	396	538	409	595	842	9
informado	85	417	135	430	595	842	9
con	138	417	155	430	595	842	9
los	158	417	172	430	595	842	9
sujetos	175	417	209	430	595	842	9
de	212	417	223	430	595	842	9
la	226	417	235	430	595	842	9
investigación	238	417	302	430	595	842	9
y	305	417	311	430	595	842	9
con	314	417	331	430	595	842	9
los	334	417	348	430	595	842	9
papás	351	417	378	430	595	842	9
de	381	417	393	430	595	842	9
los	396	417	410	430	595	842	9
niños.	413	417	442	430	595	842	9
Para	120	437	142	451	595	842	9
el	146	437	154	451	595	842	9
análisis	158	437	194	451	595	842	9
del	198	437	213	451	595	842	9
material	217	437	256	451	595	842	9
empírico	260	437	302	451	595	842	9
se	306	437	316	451	595	842	9
establecieron	320	437	383	451	595	842	9
categorías,	387	437	439	451	595	842	9
las	442	437	456	451	595	842	9
cuales	460	437	490	451	595	842	9
surgieron	493	437	538	451	595	842	9
del	85	458	100	471	595	842	9
análisis	105	458	140	471	595	842	9
de	145	458	157	471	595	842	9
datos	161	458	187	471	595	842	9
cualitativos,	192	458	250	471	595	842	9
hasta	255	458	279	471	595	842	9
“generar	284	458	325	471	595	842	9
afirmaciones	330	458	392	471	595	842	9
empíricas,	397	458	446	471	595	842	9
en	451	458	463	471	595	842	9
gran	467	458	488	471	595	842	9
medida	493	458	529	471	595	842	9
a	533	458	539	471	595	842	9
través	85	479	114	492	595	842	9
de	118	479	129	492	595	842	9
la	134	479	143	492	595	842	9
inducción”;	147	479	203	492	595	842	9
y	208	479	214	492	595	842	9
“para	218	479	244	492	595	842	9
establecer	248	479	296	492	595	842	9
una	301	479	318	492	595	842	9
evidencia	322	479	368	492	595	842	9
probatoria”,	373	479	431	492	595	842	9
siguiendo	435	479	482	492	595	842	9
a	486	479	491	492	595	842	9
Erickson	496	479	539	492	595	842	9
(1986,	85	499	116	513	595	842	9
p.	119	499	128	513	595	842	9
146).	131	499	156	513	595	842	9
También	120	520	162	534	595	842	9
se	166	520	176	534	595	842	9
hace	179	520	201	534	595	842	9
a	204	520	210	534	595	842	9
través	213	520	242	534	595	842	9
de	245	520	256	534	595	842	9
la	260	520	268	534	595	842	9
búsqueda	272	520	317	534	595	842	9
sistemática	320	520	374	534	595	842	9
de	377	520	388	534	595	842	9
la	392	520	400	534	595	842	9
confirmación	404	520	468	534	595	842	9
o	471	520	477	534	595	842	9
negación	481	520	524	534	595	842	9
de	527	520	539	534	595	842	9
los	85	541	99	554	595	842	9
datos.	103	541	131	554	595	842	9
En	135	541	148	554	595	842	9
este	152	541	171	554	595	842	9
proceso	175	541	212	554	595	842	9
dialéctico,	216	541	265	554	595	842	9
se	269	541	279	554	595	842	9
requiere	283	541	322	554	595	842	9
“fracturar	326	541	373	554	595	842	9
sistemáticamente	376	541	459	554	595	842	9
los	463	541	477	554	595	842	9
datos”,	481	541	515	554	595	842	9
para	518	541	539	554	595	842	9
generar	85	562	121	575	595	842	9
categorías,	124	562	176	575	595	842	9
y	179	562	185	575	595	842	9
“regularidades	188	562	258	575	595	842	9
en	261	562	273	575	595	842	9
los	276	562	290	575	595	842	9
datos”	293	562	324	575	595	842	9
(AGAR,	327	562	368	575	595	842	9
1980,	371	562	398	575	595	842	9
p.	402	562	411	575	595	842	9
9).	414	562	427	575	595	842	9
Así,	429	562	449	575	595	842	9
en	452	562	464	575	595	842	9
la	467	562	476	575	595	842	9
búsqueda	479	562	524	575	595	842	9
de	527	562	539	575	595	842	9
los	85	582	99	596	595	842	9
aspectos	102	582	142	596	595	842	9
centrales	145	582	187	596	595	842	9
del	190	582	204	596	595	842	9
material	207	582	246	596	595	842	9
empírico,	248	582	294	596	595	842	9
la	297	582	305	596	595	842	9
totalidad	308	582	350	596	595	842	9
de	352	582	363	596	595	842	9
los	366	582	380	596	595	842	9
datos	382	582	408	596	595	842	9
se	410	582	420	596	595	842	9
examinó	422	582	464	596	595	842	9
en	466	582	478	596	595	842	9
profundidad	480	582	539	596	595	842	9
y	85	603	91	616	595	842	9
en	94	603	105	616	595	842	9
varias	108	603	137	616	595	842	9
ocasiones.	140	603	190	616	595	842	9
Las	120	624	138	637	595	842	9
categorías	143	624	192	637	595	842	9
establecidas	197	624	255	637	595	842	9
son	260	624	277	637	595	842	9
mixtas,	283	624	318	637	595	842	9
porque	323	624	356	637	595	842	9
se	362	624	372	637	595	842	9
obtuvieron	377	624	429	637	595	842	9
mediante	434	624	478	637	595	842	9
un	484	624	496	637	595	842	9
proceso	501	624	538	637	595	842	9
interpretativo,	85	644	153	658	595	842	9
directamente	160	644	222	658	595	842	9
del	229	644	243	658	595	842	9
material	250	644	289	658	595	842	9
de	296	644	308	658	595	842	9
campo	315	644	347	658	595	842	9
al	354	644	362	658	595	842	9
ser	369	644	383	658	595	842	9
confrontado	390	644	449	658	595	842	9
con	455	644	473	658	595	842	9
la	480	644	488	658	595	842	9
literatura	495	644	539	658	595	842	9
(FIORENTINI;	85	665	160	678	595	842	9
LORENZATO,	164	665	237	678	595	842	9
2010).	242	665	273	678	595	842	9
Las	277	665	294	678	595	842	9
categorías	298	665	347	678	595	842	9
de	351	665	363	678	595	842	9
análisis	367	665	403	678	595	842	9
establecidas,	407	665	468	678	595	842	9
de	472	665	483	678	595	842	9
acuerdo	488	665	526	678	595	842	9
al	530	665	538	678	595	842	9
lenguaje	85	686	126	699	595	842	9
empleado	133	686	180	699	595	842	9
por	187	686	203	699	595	842	9
los	210	686	224	699	595	842	9
niños	232	686	258	699	595	842	9
en	265	686	276	699	595	842	9
la	284	686	292	699	595	842	9
representación	300	686	370	699	595	842	9
de	377	686	388	699	595	842	9
conceptos	396	686	444	699	595	842	9
y	451	686	457	699	595	842	9
procedimientos	464	686	538	699	595	842	9
matemáticos,	85	707	149	720	595	842	9
fueron:	155	707	190	720	595	842	9
a)	196	707	206	720	595	842	9
lenguaje	212	707	253	720	595	842	9
verbal	259	707	289	720	595	842	9
oral:	296	707	318	720	595	842	9
el	325	707	333	720	595	842	9
niño	340	707	361	720	595	842	9
expresa	368	707	404	720	595	842	9
su	411	707	422	720	595	842	9
raciocinio	428	707	476	720	595	842	9
matemático	483	707	539	720	595	842	9
oralmente	85	727	133	741	595	842	9
utilizando	136	727	184	741	595	842	9
términos	187	727	229	741	595	842	9
de	232	727	243	741	595	842	9
su	246	727	257	741	595	842	9
lengua	260	727	292	741	595	842	9
materna	295	727	334	741	595	842	9
y	337	727	343	741	595	842	9
lenguaje	346	727	386	741	595	842	9
matemático;	389	727	449	741	595	842	9
b)	452	727	462	741	595	842	9
lenguaje	465	727	505	741	595	842	9
verbal	508	727	538	741	595	842	9
escrito:	85	748	120	761	595	842	9
apoya	124	748	153	761	595	842	9
su	157	748	167	761	595	842	9
raciocinio	171	748	219	761	595	842	9
matemático	223	748	279	761	595	842	9
utilizando	283	748	331	761	595	842	9
términos	334	748	376	761	595	842	9
de	380	748	392	761	595	842	9
su	395	748	406	761	595	842	9
lengua	410	748	442	761	595	842	9
materna	446	748	484	761	595	842	9
y	488	748	494	761	595	842	9
lenguaje	498	748	539	761	595	842	9
matemático	85	769	141	782	595	842	9
de	144	769	155	782	595	842	9
forma	158	769	187	782	595	842	9
escrita;	190	769	225	782	595	842	9
c)	228	769	237	782	595	842	9
lenguaje	240	769	280	782	595	842	9
pictórico:	283	769	329	782	595	842	9
emplea	332	769	367	782	595	842	9
dibujos	370	769	405	782	595	842	9
y	408	769	414	782	595	842	9
grafías	417	769	450	782	595	842	9
para	453	769	473	782	595	842	9
representar	476	769	530	782	595	842	9
y	533	769	539	782	595	842	9
Bolema,	85	795	118	807	595	842	9
Rio	120	795	134	807	595	842	9
Claro	137	795	159	807	595	842	9
(SP),	162	795	182	807	595	842	9
v.	184	795	190	807	595	842	9
33,	193	795	205	807	595	842	9
n.	207	795	215	807	595	842	9
63,	217	795	229	807	595	842	9
p.	232	795	239	807	595	842	9
248-268,	241	795	277	807	595	842	9
abr.	279	795	295	807	595	842	9
2019	297	795	317	807	595	842	9
256	524	798	539	807	595	842	9
ISSN	471	47	493	58	595	842	10
1980-4415	495	47	539	58	595	842	10
DOI:	325	59	346	70	595	842	10
http://dx.doi.org/10.1590/1980-4415v33n63a12	348	59	539	70	595	842	10
apoyar	85	86	118	99	595	842	10
su	120	86	131	99	595	842	10
raciocinio	134	86	182	99	595	842	10
matemático;	184	86	244	99	595	842	10
y	246	86	252	99	595	842	10
d)	255	86	265	99	595	842	10
lenguaje	267	86	308	99	595	842	10
simbólico:	311	86	361	99	595	842	10
emplea	364	86	399	99	595	842	10
símbolos	401	86	445	99	595	842	10
convencionales	447	86	521	99	595	842	10
del	524	86	538	99	595	842	10
lenguaje	85	106	126	119	595	842	10
matemático	129	106	185	119	595	842	10
para	188	106	208	119	595	842	10
representar	211	106	265	119	595	842	10
y	268	106	274	119	595	842	10
apoyar	277	106	309	119	595	842	10
su	312	106	323	119	595	842	10
raciocinio	326	106	374	119	595	842	10
matemático.	377	106	436	119	595	842	10
En	120	127	134	140	595	842	10
cuanto	137	127	169	140	595	842	10
al	172	127	180	140	595	842	10
proceso	183	127	221	140	595	842	10
de	224	127	235	140	595	842	10
análisis,	238	127	277	140	595	842	10
se	280	127	290	140	595	842	10
hizo	293	127	314	140	595	842	10
de	317	127	328	140	595	842	10
forma	331	127	359	140	595	842	10
transversal,	362	127	417	140	595	842	10
pues	420	127	442	140	595	842	10
todas	445	127	471	140	595	842	10
las	474	127	487	140	595	842	10
categorías	490	127	539	140	595	842	10
se	85	148	95	161	595	842	10
consideran	100	148	152	161	595	842	10
simultáneamente	156	148	237	161	595	842	10
cuando	242	148	277	161	595	842	10
se	281	148	291	161	595	842	10
analiza	296	148	330	161	595	842	10
una	334	148	352	161	595	842	10
situación	356	148	399	161	595	842	10
o	404	148	410	161	595	842	10
un	414	148	426	161	595	842	10
discurso.	431	148	474	161	595	842	10
Este	479	148	499	161	595	842	10
tipo	504	148	522	161	595	842	10
de	527	148	538	161	595	842	10
análisis	85	168	121	182	595	842	10
resulta	126	168	158	182	595	842	10
apropiado	162	168	210	182	595	842	10
porque	215	168	248	182	595	842	10
las	253	168	266	182	595	842	10
categorías	270	168	319	182	595	842	10
no	324	168	336	182	595	842	10
son	340	168	357	182	595	842	10
totalmente	362	168	412	182	595	842	10
disjuntas	417	168	460	182	595	842	10
(FIORENTINI;	464	168	539	182	595	842	10
LORENZATO,	85	189	158	202	595	842	10
2010).	161	189	192	202	595	842	10
4	85	230	91	244	595	842	10
Resultados	94	230	150	244	595	842	10
y	153	230	159	244	595	842	10
Discusión	162	230	211	244	595	842	10
Una	120	272	140	285	595	842	10
de	146	272	157	285	595	842	10
las	163	272	176	285	595	842	10
actividades	182	272	236	285	595	842	10
en	242	272	253	285	595	842	10
campo	259	272	290	285	595	842	10
comienza	296	272	342	285	595	842	10
con	348	272	365	285	595	842	10
la	371	272	379	285	595	842	10
lectura	385	272	418	285	595	842	10
los	423	272	437	285	595	842	10
juguetes	443	272	483	285	595	842	10
ordenados	488	272	539	285	595	842	10
(SACRISTÁN;	85	293	159	306	595	842	10
MUÑOZ;	161	293	209	306	595	842	10
SALA,	211	293	245	306	595	842	10
2014),	248	293	279	306	595	842	10
la	281	293	290	306	595	842	10
cual	292	293	312	306	595	842	10
narra	314	293	339	306	595	842	10
la	341	293	350	306	595	842	10
historia	352	293	388	306	595	842	10
de	391	293	402	306	595	842	10
un	404	293	416	306	595	842	10
niño	419	293	440	306	595	842	10
que	442	293	460	306	595	842	10
luego	462	293	489	306	595	842	10
de	491	293	502	306	595	842	10
utilizar	505	293	539	306	595	842	10
sus	85	313	100	327	595	842	10
juguetes	104	313	144	327	595	842	10
los	147	313	161	327	595	842	10
dejaba	164	313	195	327	595	842	10
en	198	313	210	327	595	842	10
desorden,	213	313	259	327	595	842	10
hasta	263	313	287	327	595	842	10
que	290	313	308	327	595	842	10
un	311	313	323	327	595	842	10
día	326	313	341	327	595	842	10
los	344	313	358	327	595	842	10
juguetes	361	313	401	327	595	842	10
no	404	313	416	327	595	842	10
quisieron	420	313	464	327	595	842	10
seguir	467	313	497	327	595	842	10
jugando	500	313	538	327	595	842	10
debido	85	334	118	347	595	842	10
a	121	334	126	347	595	842	10
la	129	334	138	347	595	842	10
desorganización.	141	334	222	347	595	842	10
La	225	334	237	347	595	842	10
actividad	241	334	284	347	595	842	10
continúa	288	334	329	347	595	842	10
con	332	334	350	347	595	842	10
la	353	334	361	347	595	842	10
introducción	364	334	425	347	595	842	10
de	428	334	439	347	595	842	10
la	442	334	451	347	595	842	10
tarea	454	334	478	347	595	842	10
exploratoria	481	334	539	347	595	842	10
para	85	355	106	368	595	842	10
lo	108	355	118	368	595	842	10
cual	120	355	140	368	595	842	10
se	143	355	153	368	595	842	10
procedió	155	355	197	368	595	842	10
a	200	355	205	368	595	842	10
leer	208	355	226	368	595	842	10
una	229	355	246	368	595	842	10
carta	249	355	272	368	595	842	10
de	274	355	286	368	595	842	10
la	288	355	297	368	595	842	10
niña	300	355	320	368	595	842	10
que	323	355	340	368	595	842	10
había	343	355	369	368	595	842	10
prestado	372	355	412	368	595	842	10
los	415	355	429	368	595	842	10
juguetes	431	355	471	368	595	842	10
para	474	355	495	368	595	842	10
llevarlos	497	355	539	368	595	842	10
al	85	375	94	389	595	842	10
salón	98	375	123	389	595	842	10
de	127	375	139	389	595	842	10
clase.	143	375	170	389	595	842	10
En	174	375	187	389	595	842	10
la	192	375	200	389	595	842	10
carta	205	375	228	389	595	842	10
se	232	375	242	389	595	842	10
solicitaban	246	375	298	389	595	842	10
sugerencias	302	375	358	389	595	842	10
para	362	375	383	389	595	842	10
organizar	387	375	432	389	595	842	10
esos	437	375	457	389	595	842	10
juguetes	461	375	501	389	595	842	10
en	506	375	517	389	595	842	10
una	521	375	538	389	595	842	10
nueva	85	396	114	409	595	842	10
habitación	119	396	169	409	595	842	10
con	174	396	191	409	595	842	10
un	197	396	209	409	595	842	10
espacio	214	396	250	409	595	842	10
muy	255	396	276	409	595	842	10
reducido.	281	396	326	409	595	842	10
Luego	332	396	362	409	595	842	10
cada	367	396	389	409	595	842	10
niño	394	396	416	409	595	842	10
recibió	421	396	454	409	595	842	10
un	459	396	471	409	595	842	10
juguete	477	396	512	409	595	842	10
y	517	396	523	409	595	842	10
se	528	396	538	409	595	842	10
organizaron	85	417	142	430	595	842	10
según	145	417	173	430	595	842	10
su	175	417	186	430	595	842	10
preferencia	188	417	242	430	595	842	10
para	245	417	266	430	595	842	10
jugar	268	417	293	430	595	842	10
por	295	417	311	430	595	842	10
unos	314	417	337	430	595	842	10
minutos.	339	417	381	430	595	842	10
Mientras	383	417	426	430	595	842	10
jugaban	429	417	467	430	595	842	10
libremente	469	417	521	430	595	842	10
fue	523	417	539	430	595	842	10
posible	85	437	120	451	595	842	10
observar	123	437	164	451	595	842	10
cómo	167	437	194	451	595	842	10
algunos	197	437	234	451	595	842	10
niños	237	437	263	451	595	842	10
intentaban	266	437	316	451	595	842	10
colocar	319	437	354	451	595	842	10
en	357	437	369	451	595	842	10
cierto	372	437	399	451	595	842	10
orden	402	437	429	451	595	842	10
sus	432	437	448	451	595	842	10
juguetes.	451	437	494	451	595	842	10
Para	120	458	142	471	595	842	10
realizar	147	458	183	471	595	842	10
la	187	458	196	471	595	842	10
tarea	201	458	224	471	595	842	10
exploratorio-investigativa	229	458	353	471	595	842	10
los	358	458	372	471	595	842	10
niños	377	458	403	471	595	842	10
de	408	458	419	471	595	842	10
preescolar	424	458	473	471	595	842	10
manipularon	478	458	538	471	595	842	10
cinco	85	479	111	492	595	842	10
juguetes	114	479	154	492	595	842	10
mientras	157	479	198	492	595	842	10
que	201	479	218	492	595	842	10
los	221	479	235	492	595	842	10
estudiantes	238	479	291	492	595	842	10
de	294	479	306	492	595	842	10
grados	309	479	341	492	595	842	10
primero	343	479	381	492	595	842	10
y	384	479	390	492	595	842	10
segundo	393	479	433	492	595	842	10
la	436	479	445	492	595	842	10
realizaron	448	479	495	492	595	842	10
con	498	479	516	492	595	842	10
diez	518	479	538	492	595	842	10
juguetes.	85	499	128	513	595	842	10
En	134	499	147	513	595	842	10
la	153	499	161	513	595	842	10
tarea	167	499	190	513	595	842	10
exploratorio-investigativa	196	499	320	513	595	842	10
enfocada	326	499	369	513	595	842	10
a	375	499	380	513	595	842	10
inspeccionar	386	499	446	513	595	842	10
la	452	499	461	513	595	842	10
ordinalidad,	467	499	524	513	595	842	10
la	530	499	539	513	595	842	10
maestra	85	520	122	534	595	842	10
propone	126	520	165	534	595	842	10
responder	169	520	216	534	595	842	10
a	220	520	225	534	595	842	10
la	229	520	237	534	595	842	10
carta	241	520	264	534	595	842	10
que	268	520	285	534	595	842	10
concluía	289	520	330	534	595	842	10
el	333	520	342	534	595	842	10
cuento	346	520	377	534	595	842	10
en	381	520	392	534	595	842	10
la	396	520	405	534	595	842	10
cual	408	520	428	534	595	842	10
tendrían	432	520	471	534	595	842	10
que	475	520	492	534	595	842	10
sugerir	496	520	529	534	595	842	10
a	533	520	539	534	595	842	10
una	85	541	102	554	595	842	10
niña	105	541	126	554	595	842	10
cómo	129	541	156	554	595	842	10
organizar	159	541	204	554	595	842	10
sus	207	541	222	554	595	842	10
juguetes	225	541	265	554	595	842	10
para	268	541	288	554	595	842	10
evitar	291	541	319	554	595	842	10
el	322	541	330	554	595	842	10
desorden	333	541	377	554	595	842	10
de	380	541	391	554	595	842	10
su	394	541	404	554	595	842	10
habitación.	407	541	460	554	595	842	10
A	463	541	471	554	595	842	10
continuación,	474	541	538	554	595	842	10
apartes	85	562	119	575	595	842	10
de	122	562	133	575	595	842	10
la	136	562	145	575	595	842	10
socialización	148	562	211	575	595	842	10
y	214	562	220	575	595	842	10
discusión	223	562	268	575	595	842	10
de	271	562	282	575	595	842	10
la	285	562	294	575	595	842	10
actividad	297	562	341	575	595	842	10
(Figura	344	562	379	575	595	842	10
1):	382	562	396	575	595	842	10
Figura	211	688	239	699	595	842	10
1	242	688	247	699	595	842	10
–	250	688	255	699	595	842	10
Socialización	257	688	311	699	595	842	10
de	313	688	323	699	595	842	10
una	325	688	340	699	595	842	10
actividad	342	688	379	699	595	842	10
de	381	688	391	699	595	842	10
clase	393	688	413	699	595	842	10
Fuente:	248	700	278	711	595	842	10
foto,	281	700	299	711	595	842	10
material	302	700	334	711	595	842	10
de	337	700	346	711	595	842	10
campo	349	700	375	711	595	842	10
M	120	725	130	737	595	842	10
1	132	725	136	732	595	842	10
:	136	725	140	737	595	842	10
Cuéntanos,	142	725	192	737	595	842	10
¿cómo	195	725	224	737	595	842	10
lo	227	725	236	737	595	842	10
hiciste?	238	725	272	737	595	842	10
E4:	120	737	136	750	595	842	10
Los	140	737	156	750	595	842	10
organicé	159	737	197	750	595	842	10
aquí	201	737	220	750	595	842	10
así	224	737	236	750	595	842	10
(tal	240	737	255	750	595	842	10
como	258	737	282	750	595	842	10
se	285	737	294	750	595	842	10
muestra	297	737	333	750	595	842	10
en	336	737	346	750	595	842	10
la	350	737	358	750	595	842	10
fotografía)	361	737	409	750	595	842	10
la	412	737	421	750	595	842	10
muñeca	424	737	458	750	595	842	10
va	461	737	472	750	595	842	10
aquí	475	737	495	750	595	842	10
adelante,	498	737	538	750	595	842	10
1	85	775	88	781	595	842	10
E	91	776	97	785	595	842	10
significa	99	776	134	785	595	842	10
un	136	776	146	785	595	842	10
estudiante	149	776	189	785	595	842	10
y	192	776	197	785	595	842	10
M,	199	776	211	785	595	842	10
la	213	776	220	785	595	842	10
maestra.	223	776	256	785	595	842	10
Bolema,	85	795	118	807	595	842	10
Rio	120	795	134	807	595	842	10
Claro	137	795	159	807	595	842	10
(SP),	162	795	182	807	595	842	10
v.	184	795	190	807	595	842	10
33,	193	795	205	807	595	842	10
n.	207	795	215	807	595	842	10
63,	217	795	229	807	595	842	10
p.	232	795	239	807	595	842	10
248-268,	241	795	277	807	595	842	10
abr.	279	795	295	807	595	842	10
2019	297	795	317	807	595	842	10
257	524	798	539	807	595	842	10
ISSN	471	47	493	58	595	842	11
1980-4415	495	47	539	58	595	842	11
DOI:	325	59	346	70	595	842	11
http://dx.doi.org/10.1590/1980-4415v33n63a12	348	59	539	70	595	842	11
aquí	120	85	140	98	595	842	11
va	143	85	153	98	595	842	11
esto,	156	85	177	98	595	842	11
le	179	85	187	98	595	842	11
sigue	190	85	213	98	595	842	11
el	216	85	224	98	595	842	11
oso	227	85	242	98	595	842	11
de	245	85	255	98	595	842	11
peluche	258	85	292	98	595	842	11
y	295	85	300	98	595	842	11
ahí	302	85	316	98	595	842	11
sigue	319	85	343	98	595	842	11
el	345	85	353	98	595	842	11
carro	356	85	380	98	595	842	11
y	383	85	388	98	595	842	11
ahí	390	85	404	98	595	842	11
sigue	407	85	430	98	595	842	11
la	433	85	442	98	595	842	11
pelota.	444	85	475	98	595	842	11
(Registro	120	98	162	110	595	842	11
de	164	98	175	110	595	842	11
audio,	177	98	205	110	595	842	11
2016).	207	98	236	110	595	842	11
La	120	125	133	138	595	842	11
estudiante	135	125	184	138	595	842	11
que	186	125	204	138	595	842	11
hace	206	125	228	138	595	842	11
la	230	125	239	138	595	842	11
descripción	242	125	297	138	595	842	11
se	299	125	309	138	595	842	11
encuentra	312	125	358	138	595	842	11
frente	361	125	388	138	595	842	11
a	391	125	396	138	595	842	11
los	399	125	413	138	595	842	11
juguetes	415	125	455	138	595	842	11
tal	457	125	469	138	595	842	11
como	472	125	498	138	595	842	11
muestra	501	125	539	138	595	842	11
la	85	145	94	159	595	842	11
Figura	97	145	129	159	595	842	11
2,	132	145	141	159	595	842	11
con	145	145	162	159	595	842	11
una	166	145	183	159	595	842	11
perspectiva	187	145	241	159	595	842	11
frontal	245	145	277	159	595	842	11
de	280	145	292	159	595	842	11
proyección	295	145	349	159	595	842	11
horizontal;	352	145	404	159	595	842	11
sin	408	145	422	159	595	842	11
embargo,	426	145	470	159	595	842	11
ella	474	145	491	159	595	842	11
refiere	495	145	526	159	595	842	11
el	530	145	539	159	595	842	11
primer	85	166	117	179	595	842	11
objeto	120	166	150	179	595	842	11
de	152	166	164	179	595	842	11
izquierda	166	166	211	179	595	842	11
a	214	166	219	179	595	842	11
derecha	221	166	259	179	595	842	11
y	262	166	268	179	595	842	11
lo	270	166	279	179	595	842	11
menciona	282	166	329	179	595	842	11
como	331	166	358	179	595	842	11
adelante,	361	166	405	179	595	842	11
hasta	407	166	432	179	595	842	11
el	435	166	443	179	595	842	11
momento	446	166	491	179	595	842	11
no	494	166	506	179	595	842	11
utiliza	509	166	539	179	595	842	11
ningún	85	187	118	200	595	842	11
adjetivo	121	187	160	200	595	842	11
ordinal	163	187	197	200	595	842	11
para	200	187	221	200	595	842	11
argumentar	224	187	278	200	595	842	11
su	281	187	292	200	595	842	11
representación.	295	187	368	200	595	842	11
Figura	212	357	241	368	595	842	11
2	244	357	249	368	595	842	11
–	251	357	256	368	595	842	11
Primer	259	357	286	368	595	842	11
orden	289	357	311	368	595	842	11
establecido	314	357	359	368	595	842	11
a	361	357	366	368	595	842	11
los	368	357	380	368	595	842	11
objetos	382	357	411	368	595	842	11
Fuente:	248	368	278	379	595	842	11
foto,	281	368	299	379	595	842	11
material	302	368	334	379	595	842	11
de	337	368	346	379	595	842	11
campo	349	368	375	379	595	842	11
E5:	120	394	136	406	595	842	11
(mientras	139	394	181	406	595	842	11
los	184	394	197	406	595	842	11
organiza)	200	394	242	406	595	842	11
este	245	394	262	406	595	842	11
va	265	394	275	406	595	842	11
aquí,	278	394	300	406	595	842	11
este	303	394	320	406	595	842	11
va	323	394	333	406	595	842	11
aquí	336	394	355	406	595	842	11
y	358	394	363	406	595	842	11
este	366	394	383	406	595	842	11
va	386	394	396	406	595	842	11
aquí.	399	394	421	406	595	842	11
M:	120	406	133	418	595	842	11
Podrías	136	406	171	418	595	842	11
explicarnos	174	406	225	418	595	842	11
¿cómo	228	406	257	418	595	842	11
lo	260	406	268	418	595	842	11
hiciste?	271	406	305	418	595	842	11
E5:	120	419	136	431	595	842	11
(Señalando	139	419	189	431	595	842	11
con	192	419	208	431	595	842	11
el	211	419	219	431	595	842	11
dedo)	221	419	246	431	595	842	11
la	249	419	258	431	595	842	11
pelotaaa,	260	419	302	431	595	842	11
el	304	419	312	431	595	842	11
carroo…	315	419	355	431	595	842	11
M:	120	432	133	444	595	842	11
¿En	136	432	154	444	595	842	11
qué	157	432	173	444	595	842	11
posición	175	432	213	444	595	842	11
está	215	432	233	444	595	842	11
la	236	432	244	444	595	842	11
pelota?	247	432	280	444	595	842	11
E5:	120	444	136	456	595	842	11
alante	139	444	167	456	595	842	11
[adelante]	169	444	216	456	595	842	11
y	219	444	224	456	595	842	11
el	226	444	234	456	595	842	11
carro	237	444	261	456	595	842	11
está	264	444	281	456	595	842	11
atrás	284	444	307	456	595	842	11
E4:	120	457	136	469	595	842	11
y	139	457	144	469	595	842	11
el	147	457	155	469	595	842	11
carro	158	457	182	469	595	842	11
está	184	457	202	469	595	842	11
atrás,	205	457	230	469	595	842	11
el	233	457	241	469	595	842	11
carro	243	457	268	469	595	842	11
es	270	457	280	469	595	842	11
el	282	457	290	469	595	842	11
dos	293	457	308	469	595	842	11
y	311	457	316	469	595	842	11
el	319	457	327	469	595	842	11
oso	329	457	345	469	595	842	11
es	347	457	356	469	595	842	11
el	359	457	367	469	595	842	11
tres	370	457	386	469	595	842	11
E5:	120	470	136	482	595	842	11
el	139	470	147	482	595	842	11
oso	150	470	165	482	595	842	11
alante	168	470	195	482	595	842	11
[adelante]	198	470	245	482	595	842	11
y	247	470	252	482	595	842	11
la	255	470	264	482	595	842	11
muñeca	266	470	301	482	595	842	11
está	303	470	321	482	595	842	11
adelante	324	470	362	482	595	842	11
y	364	470	369	482	595	842	11
el	372	470	380	482	595	842	11
pulpo	383	470	408	482	595	842	11
atrás	410	470	433	482	595	842	11
E4:	120	482	136	494	595	842	11
(señalando	139	482	188	494	595	842	11
la	191	482	199	494	595	842	11
muñeca)	202	482	240	494	595	842	11
eso	243	482	257	494	595	842	11
es	260	482	269	494	595	842	11
al	272	482	281	494	595	842	11
pie	283	482	297	494	595	842	11
M:	120	495	133	507	595	842	11
¿la	136	495	150	507	595	842	11
muñeca	153	495	187	507	595	842	11
dónde	190	495	217	507	595	842	11
está?	220	495	243	507	595	842	11
E4:	120	508	136	520	595	842	11
en	139	508	150	520	595	842	11
el	152	508	160	520	595	842	11
cuatrorce	163	508	205	520	595	842	11
[cuarto]	208	508	245	520	595	842	11
M:	120	520	133	532	595	842	11
¿dónde?	136	520	174	532	595	842	11
E4:	120	533	136	545	595	842	11
Atrás	139	533	163	545	595	842	11
M:	120	545	133	558	595	842	11
¿Atrás	136	545	165	558	595	842	11
de	168	545	179	558	595	842	11
qué	181	545	197	558	595	842	11
está	200	545	218	558	595	842	11
la	220	545	229	558	595	842	11
muñeca?	232	545	272	558	595	842	11
E6:	120	558	136	570	595	842	11
del	139	558	153	570	595	842	11
oso	155	558	171	570	595	842	11
M:	120	571	133	583	595	842	11
ummm	136	571	166	583	595	842	11
¿y	168	571	179	583	595	842	11
el	181	571	189	583	595	842	11
pulpo	192	571	217	583	595	842	11
en	220	571	230	583	595	842	11
qué	233	571	249	583	595	842	11
posición	252	571	289	583	595	842	11
está?	292	571	315	583	595	842	11
E6:	120	583	136	596	595	842	11
al	139	583	148	596	595	842	11
pie	150	583	164	596	595	842	11
de	167	583	177	596	595	842	11
la	180	583	188	596	595	842	11
muñeca.	191	583	228	596	595	842	11
(Registro	120	596	162	608	595	842	11
de	164	596	175	608	595	842	11
audio,	177	596	205	608	595	842	11
2016).	207	596	236	608	595	842	11
El	120	623	131	636	595	842	11
propósito	140	623	185	636	595	842	11
de	194	623	205	636	595	842	11
la	213	623	222	636	595	842	11
maestra	230	623	268	636	595	842	11
era	276	623	291	636	595	842	11
que,	299	623	320	636	595	842	11
inicialmente,	328	623	391	636	595	842	11
cada	399	623	421	636	595	842	11
niño	430	623	451	636	595	842	11
argumentara	460	623	519	636	595	842	11
su	528	623	539	636	595	842	11
representación	85	643	155	657	595	842	11
individualmente;	165	643	246	657	595	842	11
sin	256	643	270	657	595	842	11
embargo,	279	643	324	657	595	842	11
sus	334	643	349	657	595	842	11
compañeros,	358	643	419	657	595	842	11
que	429	643	446	657	595	842	11
estaban	456	643	492	657	595	842	11
atentos,	501	643	538	657	595	842	11
intervinieron	85	664	147	677	595	842	11
oralmente,	151	664	202	677	595	842	11
generando,	207	664	260	677	595	842	11
probablemente,	264	664	338	677	595	842	11
la	343	664	351	677	595	842	11
posibilidad	356	664	409	677	595	842	11
de	413	664	425	677	595	842	11
construcción	429	664	490	677	595	842	11
social	495	664	523	677	595	842	11
de	527	664	539	677	595	842	11
conocimiento.	85	685	153	698	595	842	11
En	156	685	169	698	595	842	11
esta	172	685	190	698	595	842	11
transcripción	193	685	256	698	595	842	11
se	258	685	268	698	595	842	11
evidencia	271	685	317	698	595	842	11
cómo	319	685	346	698	595	842	11
la	349	685	357	698	595	842	11
estudiante	360	685	408	698	595	842	11
E4	411	685	424	698	595	842	11
sugiere	427	685	462	698	595	842	11
a	464	685	470	698	595	842	11
su	472	685	483	698	595	842	11
compañero	485	685	539	698	595	842	11
términos	85	705	127	719	595	842	11
de	130	705	141	719	595	842	11
cardinalidad,	144	705	206	719	595	842	11
pues	209	705	230	719	595	842	11
el	233	705	242	719	595	842	11
niño	244	705	266	719	595	842	11
que	268	705	286	719	595	842	11
comenzó	288	705	332	719	595	842	11
la	334	705	343	719	595	842	11
descripción	346	705	401	719	595	842	11
tenía	403	705	427	719	595	842	11
una	429	705	447	719	595	842	11
perspectiva	449	705	504	719	595	842	11
frontal	506	705	538	719	595	842	11
de	85	726	96	739	595	842	11
proyección	100	726	153	739	595	842	11
horizontal	156	726	205	739	595	842	11
pero	208	726	230	739	595	842	11
no	233	726	245	739	595	842	11
logró	248	726	274	739	595	842	11
utilizar	277	726	311	739	595	842	11
adjetivos	315	726	358	739	595	842	11
ordinales	361	726	405	739	595	842	11
para	408	726	429	739	595	842	11
argumentarla.	432	726	498	739	595	842	11
La	502	726	514	739	595	842	11
niña	518	726	539	739	595	842	11
E4	85	747	98	760	595	842	11
deja	102	747	122	760	595	842	11
ver	125	747	140	760	595	842	11
que	144	747	161	760	595	842	11
en	164	747	176	760	595	842	11
la	179	747	188	760	595	842	11
numeración	191	747	248	760	595	842	11
de	251	747	262	760	595	842	11
posiciones	266	747	316	760	595	842	11
tiene	320	747	343	760	595	842	11
cierta	346	747	373	760	595	842	11
dificultad	376	747	422	760	595	842	11
al	426	747	434	760	595	842	11
expresar	438	747	478	760	595	842	11
el	482	747	490	760	595	842	11
objeto	494	747	524	760	595	842	11
en	527	747	538	760	595	842	11
la	85	767	94	781	595	842	11
cuarta	97	767	126	781	595	842	11
posición,	130	767	173	781	595	842	11
aunque	177	767	212	781	595	842	11
ella	215	767	232	781	595	842	11
sabe	236	767	257	781	595	842	11
la	260	767	269	781	595	842	11
secuencia	272	767	319	781	595	842	11
verbal	322	767	352	781	595	842	11
cardinal,	356	767	397	781	595	842	11
hace	401	767	423	781	595	842	11
un	426	767	438	781	595	842	11
intento	441	767	475	781	595	842	11
por	478	767	494	781	595	842	11
expresar	498	767	538	781	595	842	11
Bolema,	85	795	118	807	595	842	11
Rio	120	795	134	807	595	842	11
Claro	137	795	159	807	595	842	11
(SP),	162	795	182	807	595	842	11
v.	184	795	190	807	595	842	11
33,	193	795	205	807	595	842	11
n.	207	795	215	807	595	842	11
63,	217	795	229	807	595	842	11
p.	232	795	239	807	595	842	11
248-268,	241	795	277	807	595	842	11
abr.	279	795	295	807	595	842	11
2019	297	795	317	807	595	842	11
258	524	798	539	807	595	842	11
ISSN	471	47	493	58	595	842	12
1980-4415	495	47	539	58	595	842	12
DOI:	325	59	346	70	595	842	12
http://dx.doi.org/10.1590/1980-4415v33n63a12	348	59	539	70	595	842	12
esa	85	86	100	99	595	842	12
posición	103	86	144	99	595	842	12
en	147	86	158	99	595	842	12
ordinal,	161	86	198	99	595	842	12
por	201	86	217	99	595	842	12
tal	220	86	232	99	595	842	12
razón	235	86	262	99	595	842	12
dice	265	86	285	99	595	842	12
cuatrorce	288	86	334	99	595	842	12
aunque	337	86	371	99	595	842	12
no	374	86	386	99	595	842	12
muy	389	86	411	99	595	842	12
segura	413	86	445	99	595	842	12
de	448	86	459	99	595	842	12
su	462	86	473	99	595	842	12
intervención.	476	86	539	99	595	842	12
Cuando	85	106	122	119	595	842	12
la	126	106	135	119	595	842	12
maestra	139	106	176	119	595	842	12
pregunta	180	106	222	119	595	842	12
de	226	106	237	119	595	842	12
nuevo	241	106	271	119	595	842	12
por	274	106	290	119	595	842	12
la	294	106	303	119	595	842	12
posición	307	106	348	119	595	842	12
de	351	106	363	119	595	842	12
ese	367	106	382	119	595	842	12
objeto,	386	106	419	119	595	842	12
ella	423	106	440	119	595	842	12
prefiere	444	106	482	119	595	842	12
cambiar	485	106	524	119	595	842	12
su	528	106	539	119	595	842	12
respuesta	85	127	130	140	595	842	12
y	133	127	139	140	595	842	12
dice	142	127	162	140	595	842	12
atrás.	165	127	192	140	595	842	12
M:	120	148	133	160	595	842	12
bien,	136	148	158	160	595	842	12
organízalos	161	148	212	160	595	842	12
tú,	215	148	226	160	595	842	12
(dirigiéndose	229	148	288	160	595	842	12
a	290	148	296	160	595	842	12
otro	299	148	317	160	595	842	12
niño),	319	148	345	160	595	842	12
¿cuál	348	148	372	160	595	842	12
está	375	148	393	160	595	842	12
de	396	148	406	160	595	842	12
último	409	148	437	160	595	842	12
ahí?	440	148	459	160	595	842	12
E6:	120	160	136	172	595	842	12
la	139	160	148	172	595	842	12
pelota	150	160	178	172	595	842	12
M:	120	173	133	185	595	842	12
¿y	136	173	146	185	595	842	12
cuál	149	173	168	185	595	842	12
está	171	173	189	185	595	842	12
entre	191	173	214	185	595	842	12
el	216	173	224	185	595	842	12
carro	227	173	251	185	595	842	12
y	254	173	259	185	595	842	12
el	261	173	269	185	595	842	12
osito	272	173	294	185	595	842	12
de	296	173	307	185	595	842	12
peluche?	309	173	349	185	595	842	12
Mientras	120	185	160	198	595	842	12
E4	163	185	175	198	595	842	12
Y	178	185	184	198	595	842	12
E6	187	185	199	198	595	842	12
señalan	202	185	236	198	595	842	12
el	239	185	247	198	595	842	12
carro	249	185	273	198	595	842	12
y	276	185	281	198	595	842	12
el	284	185	292	198	595	842	12
osito	295	185	316	198	595	842	12
de	319	185	329	198	595	842	12
peluche,	332	185	369	198	595	842	12
E5	371	185	384	198	595	842	12
dice:	386	185	408	198	595	842	12
el	411	185	419	198	595	842	12
pulpo.	422	185	450	198	595	842	12
(Registro	120	198	162	210	595	842	12
de	164	198	175	210	595	842	12
audio,	177	198	205	210	595	842	12
2016).	207	198	236	210	595	842	12
La	120	225	133	238	595	842	12
maestra	137	225	174	238	595	842	12
en	178	225	189	238	595	842	12
su	193	225	203	238	595	842	12
afán	207	225	228	238	595	842	12
por	231	225	247	238	595	842	12
escuchar	251	225	293	238	595	842	12
adjetivos	297	225	340	238	595	842	12
ordinales	344	225	388	238	595	842	12
en	391	225	403	238	595	842	12
las	406	225	420	238	595	842	12
argumentaciones	424	225	504	238	595	842	12
de	508	225	520	238	595	842	12
sus	523	225	539	238	595	842	12
estudiantes,	85	245	141	259	595	842	12
comienza	145	245	191	259	595	842	12
por	195	245	211	259	595	842	12
hacer	215	245	241	259	595	842	12
interrogantes	245	245	307	259	595	842	12
con	311	245	329	259	595	842	12
los	332	245	346	259	595	842	12
mismos	350	245	388	259	595	842	12
para	392	245	412	259	595	842	12
identificar	416	245	465	259	595	842	12
si	469	245	477	259	595	842	12
ellos	481	245	504	259	595	842	12
logran	508	245	538	259	595	842	12
reconocerlos,	85	266	149	279	595	842	12
y	152	266	158	279	595	842	12
evidentemente,	161	266	234	279	595	842	12
los	236	266	250	279	595	842	12
niños	253	266	279	279	595	842	12
reconocen	282	266	331	279	595	842	12
adjetivos	333	266	377	279	595	842	12
como	379	266	406	279	595	842	12
primero,	409	266	450	279	595	842	12
último	452	266	484	279	595	842	12
y	487	266	493	279	595	842	12
entre,	495	266	522	279	595	842	12
sin	524	266	538	279	595	842	12
embargo,	85	287	130	300	595	842	12
hasta	133	287	158	300	595	842	12
aquí	162	287	182	300	595	842	12
ninguno	186	287	226	300	595	842	12
los	229	287	243	300	595	842	12
utilizó.	247	287	281	300	595	842	12
Seguidamente	285	287	353	300	595	842	12
la	356	287	365	300	595	842	12
maestra	369	287	406	300	595	842	12
propone	410	287	449	300	595	842	12
que	453	287	470	300	595	842	12
los	474	287	488	300	595	842	12
organicen	491	287	539	300	595	842	12
entre	85	307	109	321	595	842	12
los	112	307	126	321	595	842	12
tres,	129	307	149	321	595	842	12
quedando	152	307	199	321	595	842	12
así	202	307	215	321	595	842	12
(Figura	218	307	254	321	595	842	12
3):	257	307	270	321	595	842	12
Figura	214	457	242	468	595	842	12
3	245	457	250	468	595	842	12
–	253	457	258	468	595	842	12
Segundo	260	457	295	468	595	842	12
ordenamiento	298	457	352	468	595	842	12
de	355	457	364	468	595	842	12
los	367	457	379	468	595	842	12
objetos	381	457	410	468	595	842	12
Fuente:	248	469	278	480	595	842	12
foto,	281	469	299	480	595	842	12
material	302	469	334	480	595	842	12
de	337	469	346	480	595	842	12
campo	349	469	375	480	595	842	12
M:	120	494	133	506	595	842	12
¿quién	136	494	166	506	595	842	12
puede	169	494	195	506	595	842	12
explicar	198	494	234	506	595	842	12
cómo	237	494	260	506	595	842	12
lo	263	494	272	506	595	842	12
hicieron?	275	494	316	506	595	842	12
E4:	120	506	136	519	595	842	12
alante	139	506	166	519	595	842	12
[adelante]	169	506	215	519	595	842	12
está	218	506	236	519	595	842	12
el	238	506	246	519	595	842	12
peluche	249	506	283	519	595	842	12
y	285	506	290	519	595	842	12
atrás	293	506	315	519	595	842	12
está	318	506	335	519	595	842	12
la	338	506	346	519	595	842	12
muñeca	349	506	383	519	595	842	12
y	386	506	390	519	595	842	12
el	393	506	401	519	595	842	12
pulpo	403	506	428	519	595	842	12
también	431	506	466	519	595	842	12
está	469	506	487	519	595	842	12
atrás	489	506	512	519	595	842	12
y	514	506	519	519	595	842	12
este	522	506	539	519	595	842	12
de	120	519	131	531	595	842	12
tercero	134	519	165	531	595	842	12
(señalando	167	519	216	531	595	842	12
la	219	519	228	531	595	842	12
pelota)	230	519	262	531	595	842	12
y	264	519	269	531	595	842	12
este	272	519	289	531	595	842	12
de	292	519	302	531	595	842	12
último	305	519	333	531	595	842	12
que	336	519	352	531	595	842	12
también	354	519	390	531	595	842	12
está	392	519	410	531	595	842	12
atrás.	413	519	438	531	595	842	12
(Registro	120	532	162	544	595	842	12
de	164	532	175	544	595	842	12
audio,	177	532	205	544	595	842	12
2016).	207	532	236	544	595	842	12
Al	120	558	132	571	595	842	12
solicitar	136	558	175	571	595	842	12
argumentación	178	558	249	571	595	842	12
del	253	558	267	571	595	842	12
trabajo	271	558	304	571	595	842	12
realizado	307	558	351	571	595	842	12
se	355	558	365	571	595	842	12
tuvo	368	558	390	571	595	842	12
en	393	558	404	571	595	842	12
cuenta	408	558	439	571	595	842	12
la	443	558	451	571	595	842	12
posición	455	558	496	571	595	842	12
desde	499	558	526	571	595	842	12
la	530	558	539	571	595	842	12
cual	85	579	105	592	595	842	12
el	108	579	117	592	595	842	12
sujeto	119	579	148	592	595	842	12
hace	151	579	173	592	595	842	12
descripción	176	579	231	592	595	842	12
del	234	579	249	592	595	842	12
objeto;	252	579	285	592	595	842	12
para	288	579	309	592	595	842	12
el	311	579	320	592	595	842	12
caso,	323	579	347	592	595	842	12
los	350	579	364	592	595	842	12
niños	367	579	393	592	595	842	12
han	396	579	413	592	595	842	12
tenido	416	579	446	592	595	842	12
perspectiva	449	579	504	592	595	842	12
frontal	507	579	538	592	595	842	12
con	85	600	102	613	595	842	12
proyección	106	600	159	613	595	842	12
horizontal	163	600	211	613	595	842	12
y	215	600	221	613	595	842	12
ellos	224	600	247	613	595	842	12
han	251	600	268	613	595	842	12
comenzado	272	600	326	613	595	842	12
de	330	600	341	613	595	842	12
izquierda	345	600	389	613	595	842	12
a	393	600	398	613	595	842	12
derecha	402	600	439	613	595	842	12
según	443	600	470	613	595	842	12
su	474	600	485	613	595	842	12
ubicación;	488	600	538	613	595	842	12
sin	85	620	99	634	595	842	12
embargo,	102	620	147	634	595	842	12
aún	150	620	168	634	595	842	12
utilizan	171	620	207	634	595	842	12
adjetivos	210	620	253	634	595	842	12
como	257	620	283	634	595	842	12
adelante	287	620	327	634	595	842	12
y	330	620	336	634	595	842	12
atrás,	339	620	365	634	595	842	12
aunque	368	620	403	634	595	842	12
ya	406	620	417	634	595	842	12
incluyeron	421	620	472	634	595	842	12
dos	475	620	492	634	595	842	12
adjetivos	495	620	538	634	595	842	12
de	85	641	96	654	595	842	12
ordinalidad;	99	641	157	654	595	842	12
para	160	641	181	654	595	842	12
ellos,	183	641	209	654	595	842	12
el	212	641	221	654	595	842	12
primero	224	641	262	654	595	842	12
guarda	267	641	300	654	595	842	12
relación	303	641	342	654	595	842	12
con	344	641	362	654	595	842	12
adelante,	365	641	409	654	595	842	12
y	412	641	418	654	595	842	12
el	421	641	429	654	595	842	12
objeto	432	641	462	654	595	842	12
que	465	641	482	654	595	842	12
se	485	641	495	654	595	842	12
ubique	498	641	531	654	595	842	12
a	533	641	539	654	595	842	12
continuación	85	662	147	675	595	842	12
estará	151	662	179	675	595	842	12
atrás;	182	662	211	675	595	842	12
desde	214	662	242	675	595	842	12
este	245	662	264	675	595	842	12
razonamiento	267	662	333	675	595	842	12
lógico,	337	662	370	675	595	842	12
el	373	662	382	675	595	842	12
último	386	662	417	675	595	842	12
será	421	662	440	675	595	842	12
el	444	662	452	675	595	842	12
de	456	662	467	675	595	842	12
atrás	471	662	494	675	595	842	12
teniendo	497	662	539	675	595	842	12
en	85	682	96	696	595	842	12
cuenta	99	682	130	696	595	842	12
la	133	682	141	696	595	842	12
relación	144	682	182	696	595	842	12
entre	185	682	209	696	595	842	12
que	212	682	229	696	595	842	12
tiene	232	682	255	696	595	842	12
con	258	682	275	696	595	842	12
todos	277	682	303	696	595	842	12
y	306	682	312	696	595	842	12
cada	314	682	336	696	595	842	12
uno	339	682	357	696	595	842	12
de	359	682	371	696	595	842	12
los	373	682	387	696	595	842	12
demás	390	682	420	696	595	842	12
objetos	423	682	458	696	595	842	12
(FERNÁNDEZ,	460	682	539	696	595	842	12
2001).	85	703	116	716	595	842	12
Veamos	119	703	157	716	595	842	12
el	160	703	168	716	595	842	12
diálogo	171	703	207	716	595	842	12
y	211	703	217	716	595	842	12
argumentación	219	703	290	716	595	842	12
(Figura	293	703	329	716	595	842	12
4):	332	703	345	716	595	842	12
M:	120	724	133	736	595	842	12
para	136	724	157	736	595	842	12
responder	160	724	204	736	595	842	12
la	207	724	215	736	595	842	12
carta	218	724	241	736	595	842	12
en	244	724	254	736	595	842	12
una	257	724	274	736	595	842	12
hoja,	276	724	299	736	595	842	12
¿cómo	301	724	331	736	595	842	12
lo	333	724	342	736	595	842	12
harán?	345	724	377	736	595	842	12
E4:	120	736	136	749	595	842	12
(señalando	139	736	188	749	595	842	12
cada	191	736	212	749	595	842	12
dibujo	215	736	243	749	595	842	12
de	246	736	256	749	595	842	12
izquierda	259	736	300	749	595	842	12
a	303	736	308	749	595	842	12
derecha)	311	736	350	749	595	842	12
acá	353	736	368	749	595	842	12
hay	371	736	387	749	595	842	12
un	390	736	401	749	595	842	12
peluche	404	736	438	749	595	842	12
y	441	736	445	749	595	842	12
lo	448	736	457	749	595	842	12
puse	460	736	480	749	595	842	12
de	482	736	493	749	595	842	12
primera	496	736	531	749	595	842	12
y	534	736	539	749	595	842	12
aquí	120	749	140	761	595	842	12
una	143	749	159	761	595	842	12
mariposa	162	749	203	761	595	842	12
y	205	749	210	761	595	842	12
la	213	749	221	761	595	842	12
puse	224	749	244	761	595	842	12
atrás,	246	749	271	761	595	842	12
acá	274	749	290	761	595	842	12
hay	292	749	308	761	595	842	12
un	311	749	322	761	595	842	12
gusano,	324	749	358	761	595	842	12
lo	361	749	369	761	595	842	12
puse	372	749	392	761	595	842	12
atrás,	394	749	420	761	595	842	12
acá	422	749	438	761	595	842	12
hay	440	749	456	761	595	842	12
un	459	749	470	761	595	842	12
caballo	472	749	505	761	595	842	12
lo	507	749	516	761	595	842	12
puse	518	749	539	761	595	842	12
de	120	762	131	774	595	842	12
cuatrorce	134	762	176	774	595	842	12
(sic)	178	762	198	774	595	842	12
[cuarto]	201	762	238	774	595	842	12
y	241	762	245	774	595	842	12
una	248	762	265	774	595	842	12
mariposa	268	762	309	774	595	842	12
que	312	762	328	774	595	842	12
puse	330	762	351	774	595	842	12
atrás.	353	762	379	774	595	842	12
Bolema,	85	795	118	807	595	842	12
Rio	120	795	134	807	595	842	12
Claro	137	795	159	807	595	842	12
(SP),	162	795	182	807	595	842	12
v.	184	795	190	807	595	842	12
33,	193	795	205	807	595	842	12
n.	207	795	215	807	595	842	12
63,	217	795	229	807	595	842	12
p.	232	795	239	807	595	842	12
248-268,	241	795	277	807	595	842	12
abr.	279	795	295	807	595	842	12
2019	297	795	317	807	595	842	12
259	524	798	539	807	595	842	12
ISSN	471	47	493	58	595	842	13
1980-4415	495	47	539	58	595	842	13
DOI:	325	59	346	70	595	842	13
http://dx.doi.org/10.1590/1980-4415v33n63a12	348	59	539	70	595	842	13
E6:	120	85	136	98	595	842	13
(señalando	139	85	188	98	595	842	13
cada	191	85	212	98	595	842	13
dibujo	215	85	243	98	595	842	13
de	246	85	256	98	595	842	13
izquierda	259	85	300	98	595	842	13
a	303	85	308	98	595	842	13
derecha)	311	85	350	98	595	842	13
yo	353	85	363	98	595	842	13
hice	366	85	384	98	595	842	13
[coloqué]	387	85	430	98	595	842	13
de	433	85	443	98	595	842	13
primera	446	85	482	98	595	842	13
la	484	85	493	98	595	842	13
pelota.	496	85	526	98	595	842	13
M:	120	98	133	110	595	842	13
¿de	136	98	152	110	595	842	13
primera?	155	98	196	110	595	842	13
E6:	120	111	136	123	595	842	13
de	139	111	150	123	595	842	13
segunda	152	111	189	123	595	842	13
M:	120	123	133	136	595	842	13
¿cuál	136	123	161	136	595	842	13
está	163	123	181	136	595	842	13
de	184	123	194	136	595	842	13
primera?	197	123	238	136	595	842	13
E4:	120	136	136	148	595	842	13
La	139	136	151	148	595	842	13
pelotaaa	154	136	192	148	595	842	13
M:	120	149	133	161	595	842	13
¿qué	136	149	158	161	595	842	13
posición	160	149	198	161	595	842	13
ocupa	200	149	227	161	595	842	13
el	230	149	238	161	595	842	13
gato?	241	149	266	161	595	842	13
E5:	120	161	136	174	595	842	13
está	139	161	157	174	595	842	13
en	160	161	170	174	595	842	13
la	173	161	181	174	595	842	13
mitaaad	184	161	220	174	595	842	13
E6:	120	174	136	186	595	842	13
está	139	174	157	186	595	842	13
en	160	174	170	186	595	842	13
la	173	174	181	186	595	842	13
mitad	184	174	209	186	595	842	13
del	212	174	225	186	595	842	13
carro	228	174	252	186	595	842	13
(Sic)	255	174	276	186	595	842	13
M:	120	187	133	199	595	842	13
¿en	136	187	152	199	595	842	13
la	155	187	163	199	595	842	13
mitad	166	187	191	199	595	842	13
del	194	187	207	199	595	842	13
carro?	210	187	240	199	595	842	13
E6:	120	199	136	211	595	842	13
está	139	199	157	211	595	842	13
a	160	199	165	211	595	842	13
la	168	199	177	211	595	842	13
izquierda	179	199	220	211	595	842	13
M:	120	212	133	224	595	842	13
está	136	212	154	224	595	842	13
a	157	212	162	224	595	842	13
la	165	212	173	224	595	842	13
izquierda,	176	212	220	224	595	842	13
¿a	223	212	234	224	595	842	13
la	237	212	245	224	595	842	13
izquierda	248	212	289	224	595	842	13
de	292	212	302	224	595	842	13
qué?	305	212	326	224	595	842	13
E5:	120	225	136	237	595	842	13
del	139	225	153	237	595	842	13
carro	155	225	180	237	595	842	13
E6:	120	237	136	249	595	842	13
está	139	237	157	249	595	842	13
a	160	237	165	249	595	842	13
la	168	237	177	249	595	842	13
izquierda	179	237	220	249	595	842	13
del	223	237	237	249	595	842	13
carro	239	237	263	249	595	842	13
M:	120	250	133	262	595	842	13
¿el	136	250	150	262	595	842	13
gato	152	250	172	262	595	842	13
está	175	250	192	262	595	842	13
a	195	250	201	262	595	842	13
la	203	250	212	262	595	842	13
izquierda	215	250	256	262	595	842	13
del	259	250	272	262	595	842	13
carro?	275	250	304	262	595	842	13
E4,	120	262	136	275	595	842	13
E5,	138	262	153	275	595	842	13
E6:	156	262	172	275	595	842	13
siii	175	262	188	275	595	842	13
(responden	191	262	240	275	595	842	13
en	243	262	253	275	595	842	13
coro)	256	262	279	275	595	842	13
E5:	120	275	136	287	595	842	13
acá	139	275	155	287	595	842	13
hay	157	275	173	287	595	842	13
un	175	275	186	287	595	842	13
gato,	188	275	211	287	595	842	13
primero,	213	275	250	287	595	842	13
luego	253	275	277	287	595	842	13
un	279	275	290	287	595	842	13
gusano,	293	275	327	287	595	842	13
el	329	275	337	287	595	842	13
otro	340	275	358	287	595	842	13
primero	360	275	395	287	595	842	13
(sic),	397	275	419	287	595	842	13
una	422	275	438	287	595	842	13
culebra	440	275	474	287	595	842	13
fue	476	275	490	287	595	842	13
el	492	275	500	287	595	842	13
segundo	502	275	539	287	595	842	13
M:	120	288	133	300	595	842	13
¿Cuál	136	288	163	300	595	842	13
está	166	288	184	300	595	842	13
de	186	288	197	300	595	842	13
primero?	199	288	240	300	595	842	13
E5:	120	301	136	313	595	842	13
este,	139	301	159	313	595	842	13
el	162	301	170	313	595	842	13
gato	173	301	192	313	595	842	13
E4:	120	313	136	325	595	842	13
¿y	139	313	150	325	595	842	13
cuál	152	313	171	325	595	842	13
está	174	313	192	325	595	842	13
de	195	313	205	325	595	842	13
segundo?	208	313	250	325	595	842	13
E5:	120	326	136	338	595	842	13
este,	139	326	159	338	595	842	13
el	162	326	170	338	595	842	13
gusano.	173	326	207	338	595	842	13
(Registro	120	338	162	351	595	842	13
de	164	338	175	351	595	842	13
audio,	177	338	205	351	595	842	13
2016).	207	338	236	351	595	842	13
Figura	207	515	236	526	595	842	13
4	238	515	243	526	595	842	13
–	246	515	251	526	595	842	13
Representación	253	515	315	526	595	842	13
del	317	515	330	526	595	842	13
orden	332	515	355	526	595	842	13
de	357	515	367	526	595	842	13
los	369	515	381	526	595	842	13
juguetes	384	515	417	526	595	842	13
Fuente:	248	526	278	537	595	842	13
foto,	281	526	299	537	595	842	13
material	302	526	334	537	595	842	13
de	337	526	346	537	595	842	13
campo	349	526	376	537	595	842	13
Cuando	120	551	158	565	595	842	13
la	163	551	171	565	595	842	13
maestra	176	551	214	565	595	842	13
quiere	218	551	249	565	595	842	13
constatar	253	551	297	565	595	842	13
una	302	551	319	565	595	842	13
respuesta	324	551	368	565	595	842	13
para	373	551	394	565	595	842	13
identificar	399	551	448	565	595	842	13
que	453	551	470	565	595	842	13
el	475	551	484	565	595	842	13
niño	489	551	510	565	595	842	13
tiene	515	551	539	565	595	842	13
completamente	85	572	158	585	595	842	13
claro	162	572	186	585	595	842	13
qué	189	572	207	585	595	842	13
significa	210	572	252	585	595	842	13
su	255	572	266	585	595	842	13
expresión,	270	572	319	585	595	842	13
ellos	323	572	346	585	595	842	13
prefieren	349	572	392	585	595	842	13
cambiar	396	572	435	585	595	842	13
su	438	572	449	585	595	842	13
respuesta,	453	572	500	585	595	842	13
aunque	504	572	538	585	595	842	13
tratan	85	593	112	606	595	842	13
de	115	593	126	606	595	842	13
utilizar	129	593	163	606	595	842	13
adjetivos	165	593	208	606	595	842	13
ordinales	211	593	255	606	595	842	13
no	257	593	269	606	595	842	13
se	272	593	282	606	595	842	13
sienten	284	593	318	606	595	842	13
seguros	321	593	357	606	595	842	13
de	360	593	371	606	595	842	13
ello	374	593	392	606	595	842	13
y	394	593	400	606	595	842	13
prefieren	402	593	446	606	595	842	13
utilizar	448	593	482	606	595	842	13
su	485	593	495	606	595	842	13
lenguaje	498	593	539	606	595	842	13
informal.	85	613	129	627	595	842	13
Dirigiéndose	120	634	182	647	595	842	13
a	185	634	191	647	595	842	13
los	194	634	208	647	595	842	13
estudiantes	211	634	264	647	595	842	13
de	267	634	278	647	595	842	13
grado	282	634	309	647	595	842	13
primero,	312	634	353	647	595	842	13
pregunta	356	634	398	647	595	842	13
la	401	634	409	647	595	842	13
maestra:	412	634	453	647	595	842	13
M:	120	655	133	667	595	842	13
Cuéntanos,	136	655	186	667	595	842	13
¿cómo	189	655	218	667	595	842	13
los	221	655	234	667	595	842	13
organizaste?	236	655	293	667	595	842	13
E7:	120	667	136	680	595	842	13
Ehhh	140	667	163	680	595	842	13
de	167	667	177	680	595	842	13
menor	181	667	209	680	595	842	13
a	213	667	218	680	595	842	13
mayor,	222	667	251	680	595	842	13
primero	255	667	290	680	595	842	13
el	294	667	302	680	595	842	13
mico,	305	667	329	680	595	842	13
primero	333	667	368	680	595	842	13
va	372	667	382	680	595	842	13
la	386	667	394	680	595	842	13
licuadora,	398	667	443	680	595	842	13
primero	447	667	482	680	595	842	13
la	486	667	494	680	595	842	13
princesa,	498	667	539	680	595	842	13
primero	120	680	156	692	595	842	13
va	161	680	171	692	595	842	13
el	176	680	184	692	595	842	13
carro,	189	680	216	692	595	842	13
primero	221	680	256	692	595	842	13
va	260	680	271	692	595	842	13
el	276	680	284	692	595	842	13
dinosaurio	289	680	336	692	595	842	13
[Sic],	341	680	366	692	595	842	13
después	371	680	406	692	595	842	13
va	411	680	421	692	595	842	13
la	426	680	435	692	595	842	13
pelota,	440	680	470	692	595	842	13
después	475	680	510	692	595	842	13
va	515	680	525	692	595	842	13
la	530	680	538	692	595	842	13
computadora,	120	693	182	705	595	842	13
después	185	693	220	705	595	842	13
la	222	693	231	705	595	842	13
ficha,	234	693	258	705	595	842	13
después	261	693	296	705	595	842	13
el	299	693	307	705	595	842	13
pulpo	309	693	334	705	595	842	13
y	337	693	342	705	595	842	13
después	345	693	380	705	595	842	13
va	382	693	393	705	595	842	13
la	395	693	404	705	595	842	13
ovejita.	407	693	440	705	595	842	13
M:	120	705	133	718	595	842	13
listo,	136	705	158	718	595	842	13
¿en	161	705	177	718	595	842	13
qué	179	705	195	718	595	842	13
posición	198	705	235	718	595	842	13
está	238	705	256	718	595	842	13
la	258	705	267	718	595	842	13
pelota?	270	705	303	718	595	842	13
E7:	120	718	136	730	595	842	13
ehhh	139	718	161	730	595	842	13
a	163	718	169	730	595	842	13
la	172	718	180	730	595	842	13
derecha	183	718	218	730	595	842	13
del	221	718	234	730	595	842	13
dinosaurio	237	718	285	730	595	842	13
E8:	120	731	136	743	595	842	13
se	139	731	148	743	595	842	13
dirige	150	731	176	743	595	842	13
a	179	731	184	743	595	842	13
su	186	731	196	743	595	842	13
compañero	198	731	247	743	595	842	13
y	250	731	255	743	595	842	13
le	257	731	265	743	595	842	13
dice:	267	731	289	743	595	842	13
este	291	731	308	743	595	842	13
es	310	731	320	743	595	842	13
primero…	322	731	367	743	595	842	13
segundo,	369	731	408	743	595	842	13
tercero,	411	731	444	743	595	842	13
cuarto,	446	731	478	743	595	842	13
quinto,	480	731	511	743	595	842	13
sexto,	513	731	539	743	595	842	13
séptimo,	120	743	158	755	595	842	13
octavo,	160	743	192	755	595	842	13
noveno	195	743	227	755	595	842	13
y	230	743	235	755	595	842	13
décimo	237	743	269	755	595	842	13
M:	120	756	133	768	595	842	13
Un	136	756	150	768	595	842	13
momento,	152	756	195	768	595	842	13
tú	198	756	207	768	595	842	13
¿por	209	756	230	768	595	842	13
qué	233	756	249	768	595	842	13
no	252	756	263	768	595	842	13
estás	265	756	287	768	595	842	13
de	290	756	301	768	595	842	13
acuerdo	303	756	339	768	595	842	13
con	342	756	358	768	595	842	13
tu	360	756	369	768	595	842	13
compañero?	372	756	426	768	595	842	13
E8:	120	769	136	781	595	842	13
porque	139	769	170	781	595	842	13
él	173	769	181	781	595	842	13
dijo	183	769	201	781	595	842	13
este	203	769	220	781	595	842	13
primero,	223	769	261	781	595	842	13
este	264	769	281	781	595	842	13
primero	284	769	319	781	595	842	13
y	321	769	326	781	595	842	13
así	329	769	342	781	595	842	13
todos	345	769	368	781	595	842	13
primero.	371	769	409	781	595	842	13
Bolema,	85	795	118	807	595	842	13
Rio	120	795	134	807	595	842	13
Claro	137	795	159	807	595	842	13
(SP),	162	795	182	807	595	842	13
v.	184	795	190	807	595	842	13
33,	193	795	205	807	595	842	13
n.	207	795	215	807	595	842	13
63,	217	795	229	807	595	842	13
p.	232	795	239	807	595	842	13
248-268,	241	795	277	807	595	842	13
abr.	279	795	295	807	595	842	13
2019	297	795	317	807	595	842	13
260	524	798	539	807	595	842	13
ISSN	471	47	493	58	595	842	14
1980-4415	495	47	539	58	595	842	14
DOI:	325	59	346	70	595	842	14
http://dx.doi.org/10.1590/1980-4415v33n63a12	348	59	539	70	595	842	14
M:	120	85	133	98	595	842	14
muy	136	85	155	98	595	842	14
bien,	157	85	179	98	595	842	14
ahora	182	85	208	98	595	842	14
dinos,	211	85	237	98	595	842	14
¿cuál	240	85	264	98	595	842	14
juguete	267	85	300	98	595	842	14
está	302	85	320	98	595	842	14
entre	323	85	345	98	595	842	14
el	348	85	356	98	595	842	14
tercero	358	85	389	98	595	842	14
y	392	85	397	98	595	842	14
el	400	85	408	98	595	842	14
quinto?	410	85	444	98	595	842	14
E7:	120	98	136	110	595	842	14
ehhhh	139	98	166	110	595	842	14
la	169	98	177	110	595	842	14
princesa	180	98	218	110	595	842	14
M:	120	111	133	123	595	842	14
¿cuál	136	111	161	123	595	842	14
es	163	111	173	123	595	842	14
el	175	111	183	123	595	842	14
tercero?	186	111	222	123	595	842	14
Y	225	111	231	123	595	842	14
¿cuál	234	111	258	123	595	842	14
es	261	111	270	123	595	842	14
el	273	111	281	123	595	842	14
quinto?	284	111	317	123	595	842	14
E7:	120	123	136	136	595	842	14
el	139	123	147	136	595	842	14
tercero	150	123	181	136	595	842	14
la	184	123	192	136	595	842	14
princesa	195	123	233	136	595	842	14
y	236	123	240	136	595	842	14
el	243	123	251	136	595	842	14
quinto	254	123	282	136	595	842	14
el	285	123	293	136	595	842	14
dinosaurio	295	123	343	136	595	842	14
M:	120	136	133	148	595	842	14
¿Cuál	136	136	163	148	595	842	14
está	166	136	184	148	595	842	14
entre	186	136	208	148	595	842	14
el	211	136	219	148	595	842	14
tercero	222	136	253	148	595	842	14
y	256	136	260	148	595	842	14
el	263	136	271	148	595	842	14
quinto?	274	136	308	148	595	842	14
E7:	120	149	136	161	595	842	14
ehhh	139	149	161	161	595	842	14
dentro	163	149	192	161	595	842	14
del…	194	149	218	161	595	842	14
ehh	220	149	236	161	595	842	14
al	239	149	248	161	595	842	14
pie…	250	149	274	161	595	842	14
está	276	149	294	161	595	842	14
el	297	149	305	161	595	842	14
carro.	307	149	334	161	595	842	14
(Registro	120	161	162	174	595	842	14
de	164	161	175	174	595	842	14
audio,	177	161	205	174	595	842	14
2016).	207	161	236	174	595	842	14
Veamos	120	187	158	200	595	842	14
la	161	187	170	200	595	842	14
Figura	173	187	204	200	595	842	14
5:	207	187	217	200	595	842	14
Figura	179	353	208	364	595	842	14
5	211	353	216	364	595	842	14
–	218	353	223	364	595	842	14
Expresión	226	353	266	364	595	842	14
escrita	269	353	295	364	595	842	14
del	298	353	310	364	595	842	14
orden	312	353	335	364	595	842	14
establecido	338	353	382	364	595	842	14
en	385	353	394	364	595	842	14
los	397	353	409	364	595	842	14
juguetes	411	353	444	364	595	842	14
Fuente:	248	364	278	375	595	842	14
foto,	281	364	299	375	595	842	14
material	302	364	334	375	595	842	14
de	337	364	346	375	595	842	14
campo	349	364	376	375	595	842	14
El	120	389	131	403	595	842	14
estudiante	134	389	182	403	595	842	14
E7	185	389	198	403	595	842	14
comienza	201	389	247	403	595	842	14
con	249	389	267	403	595	842	14
los	269	389	283	403	595	842	14
cinco	286	389	312	403	595	842	14
primeros	314	389	357	403	595	842	14
objetos	360	389	394	403	595	842	14
nombrándolos	397	389	465	403	595	842	14
como	468	389	495	403	595	842	14
primero;	497	389	539	403	595	842	14
a	85	410	90	423	595	842	14
los	94	410	108	423	595	842	14
cinco	112	410	138	423	595	842	14
siguientes	141	410	189	423	595	842	14
les	193	410	206	423	595	842	14
asigna	210	410	240	423	595	842	14
el	244	410	253	423	595	842	14
después.	256	410	297	423	595	842	14
Uno	301	410	322	423	595	842	14
de	325	410	337	423	595	842	14
sus	340	410	355	423	595	842	14
compañeros	359	410	417	423	595	842	14
interviene	421	410	469	423	595	842	14
para	472	410	493	423	595	842	14
indicarle	496	410	538	423	595	842	14
que	85	431	102	444	595	842	14
cada	106	431	128	444	595	842	14
objeto	131	431	161	444	595	842	14
se	164	431	174	444	595	842	14
puede	177	431	206	444	595	842	14
designar	209	431	249	444	595	842	14
de	253	431	264	444	595	842	14
otra	267	431	286	444	595	842	14
forma	289	431	318	444	595	842	14
(con	321	431	342	444	595	842	14
un	345	431	357	444	595	842	14
adjetivo	361	431	400	444	595	842	14
ordinal).	403	431	444	444	595	842	14
Nótese	447	431	480	444	595	842	14
que	483	431	501	444	595	842	14
cuando	504	431	539	444	595	842	14
la	85	451	94	465	595	842	14
maestra	97	451	134	465	595	842	14
pregunta	138	451	180	465	595	842	14
por	183	451	199	465	595	842	14
la	203	451	212	465	595	842	14
relación	215	451	254	465	595	842	14
entre,	257	451	284	465	595	842	14
el	288	451	296	465	595	842	14
estudiante	300	451	349	465	595	842	14
lo	352	451	361	465	595	842	14
expresa	365	451	402	465	595	842	14
y	405	451	411	465	595	842	14
lo	414	451	424	465	595	842	14
asimila	427	451	462	465	595	842	14
con	465	451	483	465	595	842	14
dentro	486	451	517	465	595	842	14
y	521	451	526	465	595	842	14
al	529	451	539	465	595	842	14
pie,	85	472	103	485	595	842	14
si	105	472	113	485	595	842	14
bien	116	472	136	485	595	842	14
la	139	472	147	485	595	842	14
concepción	150	472	204	485	595	842	14
del	206	472	221	485	595	842	14
estudiante	223	472	272	485	595	842	14
hace	274	472	296	485	595	842	14
referencia	299	472	347	485	595	842	14
a	349	472	354	485	595	842	14
nociones	357	472	399	485	595	842	14
topológicas,	402	472	460	485	595	842	14
la	462	472	471	485	595	842	14
relación	473	472	512	485	595	842	14
entre	515	472	539	485	595	842	14
hace	85	493	107	506	595	842	14
referencia	111	493	159	506	595	842	14
a	164	493	169	506	595	842	14
una	173	493	191	506	595	842	14
relación	195	493	234	506	595	842	14
asimétrica	238	493	287	506	595	842	14
y	292	493	298	506	595	842	14
transitiva	302	493	347	506	595	842	14
respecto	351	493	391	506	595	842	14
a	395	493	401	506	595	842	14
dos	405	493	421	506	595	842	14
relaciones	426	493	474	506	595	842	14
simultáneas,	479	493	538	506	595	842	14
siguiente	85	514	128	527	595	842	14
y	132	514	138	527	595	842	14
anterior	140	514	180	527	595	842	14
(FERNÁNDEZ,	183	514	261	527	595	842	14
2001).	264	514	295	527	595	842	14
Evidentemente,	120	534	195	548	595	842	14
a	201	534	207	548	595	842	14
la	213	534	221	548	595	842	14
maestra	227	534	265	548	595	842	14
le	270	534	279	548	595	842	14
llama	285	534	312	548	595	842	14
la	318	534	326	548	595	842	14
atención	332	534	373	548	595	842	14
cómo	379	534	406	548	595	842	14
los	412	534	426	548	595	842	14
niños	431	534	457	548	595	842	14
incluyen	463	534	504	548	595	842	14
en	510	534	522	548	595	842	14
su	528	534	538	548	595	842	14
descripción	85	555	140	568	595	842	14
términos	144	555	186	568	595	842	14
no	191	555	203	568	595	842	14
usados	207	555	239	568	595	842	14
por	244	555	260	568	595	842	14
sus	264	555	279	568	595	842	14
compañeros	283	555	341	568	595	842	14
anteriormente;	345	555	415	568	595	842	14
adjetivos	419	555	463	568	595	842	14
como	467	555	494	568	595	842	14
mayor	498	555	528	568	595	842	14
y	533	555	539	568	595	842	14
menor,	85	576	118	589	595	842	14
que	121	576	138	589	595	842	14
si	141	576	149	589	595	842	14
bien	151	576	172	589	595	842	14
son	174	576	191	589	595	842	14
propios	194	576	230	589	595	842	14
de	232	576	244	589	595	842	14
su	246	576	257	589	595	842	14
lengua	259	576	291	589	595	842	14
materna,	294	576	335	589	595	842	14
tienen	338	576	367	589	595	842	14
su	370	576	380	589	595	842	14
propio	383	576	414	589	595	842	14
significado	417	576	470	589	595	842	14
en	473	576	484	589	595	842	14
el	487	576	495	589	595	842	14
lenguaje	498	576	538	589	595	842	14
matemático	85	596	141	610	595	842	14
“tienen	144	596	179	610	595	842	14
sentido	182	596	216	610	595	842	14
entre	219	596	243	610	595	842	14
números	246	596	288	610	595	842	14
o	291	596	297	610	595	842	14
entre	300	596	324	610	595	842	14
medidas	327	596	367	610	595	842	14
expresadas	370	596	422	610	595	842	14
en	425	596	437	610	595	842	14
las	440	596	453	610	595	842	14
mismas	456	596	493	610	595	842	14
unidades	496	596	538	610	595	842	14
[…]	85	617	105	630	595	842	14
son	108	617	124	630	595	842	14
adjetivos	127	617	170	630	595	842	14
que	173	617	190	630	595	842	14
indican	192	617	228	630	595	842	14
relaciones	230	617	279	630	595	842	14
entre	281	617	305	630	595	842	14
números”	308	617	354	630	595	842	14
(D'AMORE;	357	617	420	630	595	842	14
FANDIÑO;	423	617	479	630	595	842	14
IORI,	482	617	509	630	595	842	14
2013,	512	617	539	630	595	842	14
p.	85	638	94	651	595	842	14
96).	97	638	116	651	595	842	14
Hasta	120	638	147	651	595	842	14
aquí	150	638	171	651	595	842	14
los	174	638	188	651	595	842	14
estudiantes	192	638	245	651	595	842	14
asignan	248	638	285	651	595	842	14
los	288	638	302	651	595	842	14
adjetivos	306	638	349	651	595	842	14
mayor	353	638	383	651	595	842	14
y	387	638	393	651	595	842	14
menor	396	638	426	651	595	842	14
respecto	430	638	470	651	595	842	14
al	473	638	482	651	595	842	14
tamaño	485	638	521	651	595	842	14
del	524	638	539	651	595	842	14
juguete	85	659	120	672	595	842	14
(grande-pequeño).	123	659	212	672	595	842	14
La	120	679	133	692	595	842	14
maestra,	139	679	179	692	595	842	14
dirigiéndose	185	679	244	692	595	842	14
a	250	679	255	692	595	842	14
grado	261	679	288	692	595	842	14
segundo:	294	679	337	692	595	842	14
¿cómo	343	679	375	692	595	842	14
lo	380	679	390	692	595	842	14
hicieron	395	679	435	692	595	842	14
ustedes?	440	679	481	692	595	842	14
Veamos	486	679	524	692	595	842	14
el	530	679	538	692	595	842	14
diálogo:	85	700	124	713	595	842	14
E9:	120	720	136	733	595	842	14
lo	139	720	147	733	595	842	14
ordenamos	149	720	198	733	595	842	14
de	200	720	210	733	595	842	14
menor	213	720	241	733	595	842	14
a	243	720	248	733	595	842	14
mayor,	251	720	280	733	595	842	14
y	282	720	287	733	595	842	14
le	290	720	298	733	595	842	14
escribimos	300	720	347	733	595	842	14
primero,	350	720	387	733	595	842	14
segundo,	390	720	429	733	595	842	14
tercero,	431	720	465	733	595	842	14
cuarto,	467	720	499	733	595	842	14
quinto…	501	720	539	733	595	842	14
M:	120	733	133	745	595	842	14
atentos:	136	733	172	745	595	842	14
¿cuál	174	733	199	745	595	842	14
está	201	733	219	745	595	842	14
antes	222	733	245	745	595	842	14
del	248	733	261	745	595	842	14
décimo?	264	733	301	745	595	842	14
E9:	120	746	136	758	595	842	14
(etiquetando)	139	746	199	758	595	842	14
primero,	201	746	239	758	595	842	14
segundo,	242	746	281	758	595	842	14
tercero,	284	746	318	758	595	842	14
cuarto…	320	746	359	758	595	842	14
E10:	120	758	142	771	595	842	14
¿el	145	758	158	771	595	842	14
noveno?	161	758	198	771	595	842	14
Noveno,	201	758	237	771	595	842	14
décimo.	240	758	275	771	595	842	14
Umm	277	758	301	771	595	842	14
¿antes	304	758	332	771	595	842	14
es	335	758	344	771	595	842	14
de	347	758	357	771	595	842	14
pa'	360	758	375	771	595	842	14
tras?	377	758	399	771	595	842	14
[para	402	758	427	771	595	842	14
atrás]	430	758	456	771	595	842	14
E9:	120	771	136	783	595	842	14
no	139	771	150	783	595	842	14
hicimos	153	771	187	783	595	842	14
más	190	771	208	783	595	842	14
del	210	771	224	783	595	842	14
décimo,	227	771	261	783	595	842	14
no	264	771	275	783	595	842	14
hay	278	771	293	783	595	842	14
más	296	771	314	783	595	842	14
del	317	771	330	783	595	842	14
décimo.	333	771	367	783	595	842	14
Bolema,	85	795	118	807	595	842	14
Rio	120	795	134	807	595	842	14
Claro	137	795	159	807	595	842	14
(SP),	162	795	182	807	595	842	14
v.	184	795	190	807	595	842	14
33,	193	795	205	807	595	842	14
n.	207	795	215	807	595	842	14
63,	217	795	229	807	595	842	14
p.	232	795	239	807	595	842	14
248-268,	241	795	277	807	595	842	14
abr.	279	795	295	807	595	842	14
2019	297	795	317	807	595	842	14
261	524	798	539	807	595	842	14
ISSN	471	47	493	58	595	842	15
1980-4415	495	47	539	58	595	842	15
DOI:	325	59	346	70	595	842	15
http://dx.doi.org/10.1590/1980-4415v33n63a12	348	59	539	70	595	842	15
M:	120	85	133	98	595	842	15
entonces	136	85	175	98	595	842	15
¿cuál	177	85	202	98	595	842	15
está	205	85	222	98	595	842	15
antes	225	85	248	98	595	842	15
del	251	85	264	98	595	842	15
décimo?	267	85	304	98	595	842	15
E10:	120	98	142	110	595	842	15
el	145	98	153	110	595	842	15
que	155	98	171	110	595	842	15
está	174	98	192	110	595	842	15
al	195	98	203	110	595	842	15
revés.	206	98	231	110	595	842	15
M:	120	111	133	123	595	842	15
¿cómo	136	111	165	123	595	842	15
es	168	111	177	123	595	842	15
eso	180	111	195	123	595	842	15
de	198	111	208	123	595	842	15
que	211	111	227	123	595	842	15
está	229	111	247	123	595	842	15
al	250	111	258	123	595	842	15
revés?	261	111	289	123	595	842	15
E9:	120	123	136	136	595	842	15
porque	139	123	170	136	595	842	15
no	173	123	184	136	595	842	15
hay	187	123	202	136	595	842	15
más	205	123	223	136	595	842	15
M:	120	136	133	148	595	842	15
entonces	136	136	175	148	595	842	15
cómo	177	136	201	148	595	842	15
explicarían	204	136	254	148	595	842	15
¿cuál	257	136	281	148	595	842	15
está	284	136	302	148	595	842	15
antes	305	136	328	148	595	842	15
del	330	136	344	148	595	842	15
octavo?	347	136	381	148	595	842	15
E10:	120	149	142	161	595	842	15
umm	145	149	166	161	595	842	15
ehhh	169	149	190	161	595	842	15
Los	120	161	137	174	595	842	15
niños	140	161	164	174	595	842	15
no	166	161	178	174	595	842	15
responden	180	161	225	174	595	842	15
y	228	161	234	174	595	842	15
se	236	161	245	174	595	842	15
plantea	248	161	280	174	595	842	15
de	283	161	293	174	595	842	15
nuevo	296	161	323	174	595	842	15
la	326	161	334	174	595	842	15
pregunta	336	161	375	174	595	842	15
M:	120	174	133	186	595	842	15
¿si	136	174	149	186	595	842	15
alguien	152	174	185	186	595	842	15
les	188	174	200	186	595	842	15
dice	203	174	221	186	595	842	15
que	224	174	240	186	595	842	15
están	243	174	266	186	595	842	15
ubicados	269	174	309	186	595	842	15
así:	312	174	328	186	595	842	15
décimo,	331	174	366	186	595	842	15
noveno,	368	174	403	186	595	842	15
octavo,	406	174	438	186	595	842	15
séptimo…	441	174	485	186	595	842	15
los	488	174	501	186	595	842	15
habrían	504	174	539	186	595	842	15
ordenado	120	187	162	199	595	842	15
de	165	187	175	199	595	842	15
qué	178	187	194	199	595	842	15
manera?	197	187	236	199	595	842	15
E11:	120	199	141	211	595	842	15
al	144	199	152	211	595	842	15
revés,	155	199	181	211	595	842	15
de	183	199	194	211	595	842	15
pa'	197	199	211	211	595	842	15
tras	213	199	230	211	595	842	15
[para	233	199	258	211	595	842	15
atrás]	261	199	287	211	595	842	15
E10:	120	212	142	224	595	842	15
de	145	212	155	224	595	842	15
para	158	212	179	224	595	842	15
atrás,	181	212	207	224	595	842	15
de	209	212	220	224	595	842	15
mayor	223	212	251	224	595	842	15
a	253	212	259	224	595	842	15
menor	262	212	290	224	595	842	15
M:	120	225	133	237	595	842	15
bien,	136	225	158	237	595	842	15
¿dónde	161	225	193	237	595	842	15
está	196	225	213	237	595	842	15
el	216	225	224	237	595	842	15
noveno,	227	225	261	237	595	842	15
antes	264	225	287	237	595	842	15
o	290	225	296	237	595	842	15
después	298	225	333	237	595	842	15
del	336	225	349	237	595	842	15
décimo?	352	225	389	237	595	842	15
E9,	120	237	136	249	595	842	15
E10,	138	237	159	249	595	842	15
E11:	162	237	182	249	595	842	15
anteees	185	237	218	249	595	842	15
E10:	120	250	142	262	595	842	15
ahh	145	250	161	262	595	842	15
ya,	164	250	177	262	595	842	15
estaría	180	250	210	262	595	842	15
diciendo	213	250	251	262	595	842	15
uno	254	250	270	262	595	842	15
antes.	273	250	299	262	595	842	15
(Registro	120	262	162	275	595	842	15
de	164	262	175	275	595	842	15
audio,	177	262	205	275	595	842	15
2016).	207	262	236	275	595	842	15
Veamos	120	288	158	301	595	842	15
la	161	288	170	301	595	842	15
Figura	173	288	204	301	595	842	15
6:	207	288	217	301	595	842	15
Figura	127	425	156	436	595	842	15
6	158	425	163	436	595	842	15
–	166	425	171	436	595	842	15
Representación	173	425	235	436	595	842	15
del	237	425	250	436	595	842	15
orden	252	425	275	436	595	842	15
de	277	425	287	436	595	842	15
los	289	425	301	436	595	842	15
juguetes	303	425	337	436	595	842	15
y	339	425	344	436	595	842	15
expresión	347	425	386	436	595	842	15
escrita,	388	425	416	436	595	842	15
hecha	419	425	442	436	595	842	15
por	445	425	458	436	595	842	15
un	461	425	471	436	595	842	15
grupo	473	425	496	436	595	842	15
Fuente:	248	437	278	448	595	842	15
foto,	281	437	299	448	595	842	15
material	302	437	334	448	595	842	15
de	337	437	346	448	595	842	15
campo	349	437	375	448	595	842	15
Aquí,	120	460	148	473	595	842	15
los	152	460	166	473	595	842	15
estudiantes	170	460	223	473	595	842	15
no	227	460	239	473	595	842	15
tienen	243	460	272	473	595	842	15
muy	277	460	298	473	595	842	15
clara	302	460	325	473	595	842	15
la	329	460	338	473	595	842	15
relación	342	460	381	473	595	842	15
antes-después,	385	460	455	473	595	842	15
lo	459	460	468	473	595	842	15
interesante	472	460	524	473	595	842	15
es	528	460	539	473	595	842	15
cómo	85	481	112	494	595	842	15
logran	115	481	146	494	595	842	15
asimilar	149	481	188	494	595	842	15
el	191	481	200	494	595	842	15
antes	204	481	229	494	595	842	15
en	232	481	244	494	595	842	15
su	247	481	258	494	595	842	15
lengua	261	481	293	494	595	842	15
materna,	297	481	338	494	595	842	15
de	342	481	353	494	595	842	15
pa'tras	357	481	391	494	595	842	15
[de	395	481	411	494	595	842	15
para	414	481	437	494	595	842	15
atrás];	440	481	473	494	595	842	15
sin	477	481	491	494	595	842	15
embargo,	494	481	539	494	595	842	15
resulta	85	501	117	515	595	842	15
curioso	120	501	155	515	595	842	15
cuando	158	501	192	515	595	842	15
expresan	195	501	238	515	595	842	15
al	241	501	249	515	595	842	15
revés	252	501	277	515	595	842	15
pues	280	501	302	515	595	842	15
cuando	305	501	340	515	595	842	15
la	342	501	351	515	595	842	15
maestra	354	501	391	515	595	842	15
solicita	394	501	428	515	595	842	15
mayor	431	501	462	515	595	842	15
argumentación,	465	501	539	515	595	842	15
ellos	85	522	108	535	595	842	15
reconocen	111	522	160	535	595	842	15
que	164	522	181	535	595	842	15
no	185	522	197	535	595	842	15
puede	200	522	229	535	595	842	15
ser	232	522	246	535	595	842	15
una	250	522	267	535	595	842	15
posición	270	522	311	535	595	842	15
siguiente	315	522	358	535	595	842	15
porque,	362	522	398	535	595	842	15
para	401	522	422	535	595	842	15
el	426	522	434	535	595	842	15
caso,	438	522	462	535	595	842	15
el	465	522	474	535	595	842	15
décimo	478	522	513	535	595	842	15
es	516	522	526	535	595	842	15
el	530	522	538	535	595	842	15
último	85	543	116	556	595	842	15
objeto.	119	543	152	556	595	842	15
Hay	120	563	141	577	595	842	15
que	144	563	161	577	595	842	15
destacar,	164	563	206	577	595	842	15
también,	209	563	251	577	595	842	15
que	254	563	272	577	595	842	15
los	275	563	289	577	595	842	15
niños	292	563	318	577	595	842	15
ante	322	563	342	577	595	842	15
la	345	563	354	577	595	842	15
dificultad	357	563	403	577	595	842	15
del	406	563	421	577	595	842	15
manejo	424	563	459	577	595	842	15
de	462	563	474	577	595	842	15
los	477	563	491	577	595	842	15
ordinales	494	563	539	577	595	842	15
(noveno	85	584	124	597	595	842	15
y	128	584	134	597	595	842	15
décimo),	138	584	180	597	595	842	15
cambian	184	584	224	597	595	842	15
el	228	584	236	597	595	842	15
orden	240	584	267	597	595	842	15
y	271	584	277	597	595	842	15
toman	281	584	311	597	595	842	15
al	314	584	323	597	595	842	15
último	327	584	358	597	595	842	15
(décimo)	362	584	405	597	595	842	15
como	408	584	435	597	595	842	15
el	439	584	447	597	595	842	15
primero	451	584	489	597	595	842	15
del	493	584	507	597	595	842	15
orden	511	584	538	597	595	842	15
inverso.	85	605	123	618	595	842	15
La	129	605	141	618	595	842	15
maestra	147	605	184	618	595	842	15
replantea	189	605	233	618	595	842	15
la	238	605	247	618	595	842	15
pregunta	252	605	294	618	595	842	15
solamente	299	605	348	618	595	842	15
cambiando	353	605	406	618	595	842	15
el	411	605	420	618	595	842	15
ordinal	425	605	459	618	595	842	15
y	465	605	471	618	595	842	15
los	476	605	490	618	595	842	15
niños	495	605	521	618	595	842	15
no	526	605	538	618	595	842	15
responden;	85	626	138	639	595	842	15
no	141	626	153	639	595	842	15
es	156	626	166	639	595	842	15
claro	169	626	193	639	595	842	15
aún	196	626	213	639	595	842	15
la	217	626	225	639	595	842	15
relación	228	626	267	639	595	842	15
asimétrica	270	626	319	639	595	842	15
biunívoca	322	626	370	639	595	842	15
del	373	626	387	639	595	842	15
anterior	391	626	430	639	595	842	15
inmediato,	433	626	484	639	595	842	15
por	487	626	503	639	595	842	15
lo	506	626	516	639	595	842	15
cual	519	626	539	639	595	842	15
la	85	646	94	660	595	842	15
maestra	101	646	139	660	595	842	15
plantea	146	646	181	660	595	842	15
una	188	646	206	660	595	842	15
pregunta	213	646	255	660	595	842	15
sugestiva	263	646	307	660	595	842	15
a	315	646	320	660	595	842	15
la	328	646	336	660	595	842	15
relación	344	646	382	660	595	842	15
asimétrica	390	646	439	660	595	842	15
transitiva	447	646	492	660	595	842	15
anterior	499	646	539	660	595	842	15
(FERNÁNDEZ,	85	667	163	680	595	842	15
2001).	166	667	197	680	595	842	15
Puede	200	667	229	680	595	842	15
intuirse	231	667	268	680	595	842	15
que	270	667	287	680	595	842	15
cuando	290	667	325	680	595	842	15
afirman	327	667	365	680	595	842	15
al	367	667	377	680	595	842	15
revés,	379	667	407	680	595	842	15
los	410	667	424	680	595	842	15
niños	426	667	452	680	595	842	15
invierten	455	667	498	680	595	842	15
el	500	667	509	680	595	842	15
orden	511	667	539	680	595	842	15
(ahora	85	688	116	701	595	842	15
el	121	688	130	701	595	842	15
décimo	135	688	171	701	595	842	15
parece	176	688	207	701	595	842	15
el	213	688	222	701	595	842	15
primero),	227	688	272	701	595	842	15
porque	278	688	311	701	595	842	15
es	317	688	326	701	595	842	15
más	332	688	351	701	595	842	15
sencillo	357	688	394	701	595	842	15
comenzar	400	688	447	701	595	842	15
con	452	688	469	701	595	842	15
los	475	688	489	701	595	842	15
ordinales	495	688	539	701	595	842	15
primero,	85	708	126	722	595	842	15
segundo…	129	708	181	722	595	842	15
que	184	708	201	722	595	842	15
devolverse	204	708	256	722	595	842	15
con	259	708	277	722	595	842	15
décimo,	280	708	318	722	595	842	15
noveno	321	708	356	722	595	842	15
etc.	359	708	376	722	595	842	15
En	120	729	134	742	595	842	15
las	140	729	153	742	595	842	15
conclusiones	159	729	221	742	595	842	15
y	228	729	234	742	595	842	15
generalizaciones	240	729	319	742	595	842	15
de	326	729	337	742	595	842	15
la	343	729	352	742	595	842	15
tarea	358	729	381	742	595	842	15
se	387	729	397	742	595	842	15
ubicó	403	729	430	742	595	842	15
a	436	729	442	742	595	842	15
los	448	729	462	742	595	842	15
estudiantes	468	729	521	742	595	842	15
de	527	729	539	742	595	842	15
preescolar	85	750	134	763	595	842	15
más	140	750	159	763	595	842	15
cerca	165	750	191	763	595	842	15
de	197	750	208	763	595	842	15
las	214	750	227	763	595	842	15
representaciones	233	750	313	763	595	842	15
para	319	750	340	763	595	842	15
que	345	750	363	763	595	842	15
pudiesen	369	750	411	763	595	842	15
tener	417	750	441	763	595	842	15
mayor	447	750	478	763	595	842	15
control	484	750	518	763	595	842	15
del	524	750	538	763	595	842	15
etiquetado	85	770	135	784	595	842	15
al	138	770	147	784	595	842	15
contar.	150	770	182	784	595	842	15
Bolema,	85	795	118	807	595	842	15
Rio	120	795	134	807	595	842	15
Claro	137	795	159	807	595	842	15
(SP),	162	795	182	807	595	842	15
v.	184	795	190	807	595	842	15
33,	193	795	205	807	595	842	15
n.	207	795	215	807	595	842	15
63,	217	795	229	807	595	842	15
p.	232	795	239	807	595	842	15
248-268,	241	795	277	807	595	842	15
abr.	279	795	295	807	595	842	15
2019	297	795	317	807	595	842	15
262	524	798	539	807	595	842	15
ISSN	471	47	493	58	595	842	16
1980-4415	495	47	539	58	595	842	16
DOI:	325	59	346	70	595	842	16
http://dx.doi.org/10.1590/1980-4415v33n63a12	348	59	539	70	595	842	16
M:	120	85	133	98	595	842	16
Bien,	136	85	159	98	595	842	16
de	162	85	172	98	595	842	16
esta	175	85	193	98	595	842	16
representación	195	85	261	98	595	842	16
(mostrando	263	85	314	98	595	842	16
una	317	85	333	98	595	842	16
al	336	85	345	98	595	842	16
azar),	347	85	373	98	595	842	16
¿cuál	376	85	400	98	595	842	16
está	403	85	421	98	595	842	16
entre	424	85	446	98	595	842	16
el	449	85	457	98	595	842	16
cuarto	459	85	488	98	595	842	16
y	491	85	496	98	595	842	16
el	499	85	507	98	595	842	16
sexto?	509	85	537	98	595	842	16
E5,	120	98	136	110	595	842	16
E6,	138	98	153	110	595	842	16
E7:	156	98	172	110	595	842	16
primero,	175	98	213	110	595	842	16
segundo,	215	98	255	110	595	842	16
tercero,	257	98	291	110	595	842	16
cuarto,	294	98	325	110	595	842	16
quinto	328	98	356	110	595	842	16
y	359	98	364	110	595	842	16
sexto	366	98	389	110	595	842	16
E10:	120	111	142	123	595	842	16
siiii	145	111	161	123	595	842	16
el	164	111	172	123	595	842	16
que	175	111	191	123	595	842	16
está	193	111	211	123	595	842	16
en	214	111	224	123	595	842	16
el	227	111	235	123	595	842	16
centro	238	111	265	123	595	842	16
es	268	111	277	123	595	842	16
el	280	111	288	123	595	842	16
dinosaurio.	291	111	341	123	595	842	16
M:	120	123	133	136	595	842	16
muy	136	123	155	136	595	842	16
bien,	157	123	179	136	595	842	16
la	182	123	190	136	595	842	16
pregunta	193	123	232	136	595	842	16
era	235	123	250	136	595	842	16
¿cuál	252	123	277	136	595	842	16
está	280	123	297	136	595	842	16
entre	300	123	322	136	595	842	16
…?	325	123	340	136	595	842	16
(sin	343	123	360	136	595	842	16
que	362	123	378	136	595	842	16
la	381	123	390	136	595	842	16
maestra	392	123	428	136	595	842	16
termine)	430	123	468	136	595	842	16
E10:	120	136	142	148	595	842	16
…el	145	136	162	148	595	842	16
centro	165	136	193	148	595	842	16
de	196	136	206	148	595	842	16
todos?	209	136	238	148	595	842	16
Estudiantes:	120	149	176	161	595	842	16
(en	178	149	192	161	595	842	16
coro)	195	149	219	161	595	842	16
el	221	149	229	161	595	842	16
dinosaurio	232	149	280	161	595	842	16
M:	120	161	133	174	595	842	16
¿qué	136	161	158	174	595	842	16
posición	160	161	198	174	595	842	16
ocupa	200	161	227	174	595	842	16
el	230	161	238	174	595	842	16
dinosaurio?	241	161	294	174	595	842	16
E10:	120	174	142	186	595	842	16
la	145	174	153	186	595	842	16
mitad	156	174	181	186	595	842	16
E8:	120	187	136	199	595	842	16
la	139	187	148	199	595	842	16
quinta	150	187	179	199	595	842	16
M:	120	199	133	211	595	842	16
bien,	136	199	158	211	595	842	16
¿cuál	161	199	185	211	595	842	16
está	188	199	206	211	595	842	16
entre	208	199	230	211	595	842	16
el	233	199	241	211	595	842	16
sexto	244	199	267	211	595	842	16
y	269	199	274	211	595	842	16
el	277	199	285	211	595	842	16
octavo?	288	199	322	211	595	842	16
E9:	120	212	136	224	595	842	16
el	139	212	147	224	595	842	16
noveno	150	212	182	224	595	842	16
Estudiantes:	120	225	176	237	595	842	16
primero,	178	225	216	237	595	842	16
segundo,	219	225	258	237	595	842	16
tercero….	261	225	305	237	595	842	16
Octavo,	307	225	342	237	595	842	16
el	345	225	352	237	595	842	16
séptimo	355	225	389	237	595	842	16
M:	120	237	133	249	595	842	16
bien	136	237	155	249	595	842	16
¿cuál	158	237	182	249	595	842	16
está	185	237	203	249	595	842	16
antes	206	237	229	249	595	842	16
del	231	237	245	249	595	842	16
cuarto?	248	237	282	249	595	842	16
Estudiantes:	120	250	176	262	595	842	16
primero,	178	250	216	262	595	842	16
segundo,	219	250	258	262	595	842	16
tercero,	261	250	295	262	595	842	16
cuarto….	297	250	339	262	595	842	16
Tercero.	341	250	377	262	595	842	16
M:	120	262	133	275	595	842	16
y	136	262	141	275	595	842	16
¿cuál	144	262	168	275	595	842	16
está	171	262	189	275	595	842	16
después	191	262	226	275	595	842	16
del	229	262	242	275	595	842	16
octavo?	245	262	280	275	595	842	16
Estudiantes:	120	275	176	287	595	842	16
primero,	178	275	216	287	595	842	16
segundo,	219	275	258	287	595	842	16
tercero,	261	275	295	287	595	842	16
cuarto	297	275	326	287	595	842	16
…	329	275	339	287	595	842	16
octavo,	342	275	374	287	595	842	16
noveno.	376	275	411	287	595	842	16
El	414	275	423	287	595	842	16
noveno.	426	275	461	287	595	842	16
(Registro	120	288	162	300	595	842	16
de	164	288	175	300	595	842	16
audio,	177	288	205	300	595	842	16
2016).	207	288	236	300	595	842	16
Si	120	314	131	328	595	842	16
bien	133	314	154	328	595	842	16
la	157	314	166	328	595	842	16
intervención	168	314	228	328	595	842	16
de	231	314	243	328	595	842	16
todos	245	314	271	328	595	842	16
es	274	314	284	328	595	842	16
fundamental	287	314	347	328	595	842	16
en	350	314	361	328	595	842	16
la	364	314	373	328	595	842	16
construcción	376	314	437	328	595	842	16
del	440	314	454	328	595	842	16
conocimiento,	457	314	526	328	595	842	16
es	529	314	539	328	595	842	16
de	85	335	96	348	595	842	16
resaltar	101	335	136	348	595	842	16
cómo	141	335	168	348	595	842	16
entre	173	335	197	348	595	842	16
ellos	201	335	224	348	595	842	16
utilizan	229	335	265	348	595	842	16
términos	270	335	312	348	595	842	16
propios	317	335	353	348	595	842	16
con	357	335	375	348	595	842	16
los	379	335	393	348	595	842	16
que	398	335	416	348	595	842	16
se	421	335	431	348	595	842	16
entienden	435	335	482	348	595	842	16
mejor.	487	335	517	348	595	842	16
Por	522	335	539	348	595	842	16
ejemplo,	85	356	127	369	595	842	16
la	129	356	138	369	595	842	16
relación	140	356	179	369	595	842	16
entre,	181	356	209	369	595	842	16
es	211	356	221	369	595	842	16
asociada	223	356	265	369	595	842	16
con	267	356	284	369	595	842	16
en	287	356	298	369	595	842	16
la	301	356	310	369	595	842	16
mitad	312	356	340	369	595	842	16
y	342	356	348	369	595	842	16
en	351	356	362	369	595	842	16
el	364	356	373	369	595	842	16
centro,	375	356	409	369	595	842	16
porque	411	356	444	369	595	842	16
el	447	356	455	369	595	842	16
objeto	458	356	488	369	595	842	16
que	490	356	508	369	595	842	16
ocupa	510	356	539	369	595	842	16
la	85	376	94	390	595	842	16
posición	97	376	137	390	595	842	16
de	141	376	152	390	595	842	16
la	155	376	164	390	595	842	16
relación	167	376	205	390	595	842	16
en	208	376	220	390	595	842	16
cuestión,	223	376	266	390	595	842	16
visualmente	269	376	327	390	595	842	16
se	330	376	340	390	595	842	16
identifica	343	376	389	390	595	842	16
en	392	376	403	390	595	842	16
medio	406	376	436	390	595	842	16
de	439	376	450	390	595	842	16
la	454	376	462	390	595	842	16
representación;	465	376	539	390	595	842	16
por	85	397	101	411	595	842	16
tal	107	397	119	411	595	842	16
razón	125	397	151	411	595	842	16
la	157	397	166	411	595	842	16
maestra	171	397	209	411	595	842	16
hace	214	397	236	411	595	842	16
la	242	397	251	411	595	842	16
misma	256	397	288	411	595	842	16
pregunta,	294	397	339	411	595	842	16
cambiando	345	397	397	411	595	842	16
de	403	397	415	411	595	842	16
ordinales,	420	397	467	411	595	842	16
a	473	397	478	411	595	842	16
lo	484	397	493	411	595	842	16
cual	499	397	519	411	595	842	16
los	525	397	539	411	595	842	16
estudiantes	85	418	138	431	595	842	16
responden	141	418	191	431	595	842	16
haciendo	194	418	237	431	595	842	16
uso	240	418	257	431	595	842	16
del	260	418	274	431	595	842	16
conteo	277	418	309	431	595	842	16
en	312	418	324	431	595	842	16
secuencia	327	418	373	431	595	842	16
verbal	376	418	406	431	595	842	16
ordinal.	409	418	446	431	595	842	16
Esta	120	439	141	452	595	842	16
tarea	145	439	168	452	595	842	16
permite	172	439	208	452	595	842	16
identificar	212	439	261	452	595	842	16
relaciones	265	439	313	452	595	842	16
de	317	439	328	452	595	842	16
ordinalidad;	332	439	390	452	595	842	16
sin	393	439	407	452	595	842	16
embargo,	411	439	456	452	595	842	16
en	460	439	471	452	595	842	16
concordancia	475	439	539	452	595	842	16
con	85	459	102	473	595	842	16
Fernández	106	459	156	473	595	842	16
(2001),	160	459	195	473	595	842	16
se	199	459	209	473	595	842	16
evidencia	214	459	259	473	595	842	16
que	263	459	281	473	595	842	16
no	285	459	297	473	595	842	16
se	301	459	311	473	595	842	16
ha	315	459	326	473	595	842	16
prestado	330	459	371	473	595	842	16
la	375	459	384	473	595	842	16
suficiente	388	459	434	473	595	842	16
atención	438	459	479	473	595	842	16
al	483	459	491	473	595	842	16
respecto,	496	459	538	473	595	842	16
pues	85	480	107	493	595	842	16
en	113	480	124	493	595	842	16
el	129	480	138	493	595	842	16
currículo	144	480	187	493	595	842	16
escolar	192	480	226	493	595	842	16
la	232	480	240	493	595	842	16
construcción	246	480	307	493	595	842	16
de	313	480	324	493	595	842	16
las	330	480	343	493	595	842	16
relaciones	348	480	397	493	595	842	16
de	402	480	414	493	595	842	16
ordinalidad	419	480	474	493	595	842	16
se	479	480	489	493	595	842	16
da	495	480	506	493	595	842	16
como	512	480	538	493	595	842	16
supuesto;	85	501	130	514	595	842	16
parece	134	501	165	514	595	842	16
muy	169	501	190	514	595	842	16
trivial,	194	501	225	514	595	842	16
reduciéndolo	229	501	292	514	595	842	16
en	295	501	306	514	595	842	16
el	310	501	319	514	595	842	16
aula	322	501	342	514	595	842	16
a	346	501	351	514	595	842	16
la	355	501	363	514	595	842	16
memorización	367	501	436	514	595	842	16
de	439	501	451	514	595	842	16
algunos	454	501	492	514	595	842	16
adjetivos	495	501	539	514	595	842	16
ordinales	85	521	129	535	595	842	16
y	133	521	139	535	595	842	16
la	143	521	152	535	595	842	16
utilización	156	521	207	535	595	842	16
de	211	521	222	535	595	842	16
material	226	521	265	535	595	842	16
de	270	521	281	535	595	842	16
copia	285	521	311	535	595	842	16
para	315	521	336	535	595	842	16
ejercitar	340	521	379	535	595	842	16
aquellos	383	521	423	535	595	842	16
adjetivos;	427	521	474	535	595	842	16
por	478	521	494	535	595	842	16
lo	498	521	507	535	595	842	16
tanto,	512	521	539	535	595	842	16
resulta	85	542	117	555	595	842	16
interesante	121	542	173	555	595	842	16
ver	178	542	193	555	595	842	16
cómo	198	542	224	555	595	842	16
los	229	542	243	555	595	842	16
estudiantes	247	542	301	555	595	842	16
construyen	305	542	357	555	595	842	16
este	362	542	381	555	595	842	16
tipo	385	542	404	555	595	842	16
de	408	542	419	555	595	842	16
concepto	424	542	467	555	595	842	16
a	472	542	477	555	595	842	16
partir	481	542	507	555	595	842	16
de	512	542	523	555	595	842	16
su	528	542	538	555	595	842	16
interacción	85	563	138	576	595	842	16
con	141	563	159	576	595	842	16
material	162	563	201	576	595	842	16
concreto	205	563	246	576	595	842	16
y	249	563	255	576	595	842	16
con	258	563	275	576	595	842	16
la	279	563	287	576	595	842	16
resolución	291	563	341	576	595	842	16
de	344	563	355	576	595	842	16
tareas	359	563	386	576	595	842	16
investigativas	390	563	456	576	595	842	16
que	459	563	476	576	595	842	16
les	479	563	493	576	595	842	16
permitan	496	563	539	576	595	842	16
expresar	85	583	126	597	595	842	16
su	129	583	139	597	595	842	16
raciocinio	142	583	190	597	595	842	16
al	193	583	202	597	595	842	16
argumentar	205	583	259	597	595	842	16
sus	262	583	278	597	595	842	16
representaciones,	281	583	364	597	595	842	16
desde	367	583	394	597	595	842	16
su	397	583	408	597	595	842	16
lenguaje	411	583	451	597	595	842	16
natural.	454	583	491	597	595	842	16
Se	120	604	133	617	595	842	16
puede	137	604	166	617	595	842	16
observar	170	604	211	617	595	842	16
la	216	604	225	617	595	842	16
diferencia	229	604	277	617	595	842	16
en	282	604	293	617	595	842	16
el	297	604	306	617	595	842	16
lenguaje	311	604	351	617	595	842	16
de	356	604	367	617	595	842	16
los	372	604	386	617	595	842	16
niños,	390	604	419	617	595	842	16
de	424	604	435	617	595	842	16
acuerdo	440	604	478	617	595	842	16
al	482	604	491	617	595	842	16
grado	495	604	522	617	595	842	16
de	527	604	538	617	595	842	16
escolaridad.	85	625	143	638	595	842	16
En	147	625	160	638	595	842	16
preescolar	164	625	213	638	595	842	16
y	218	625	224	638	595	842	16
primero,	227	625	268	638	595	842	16
para	272	625	293	638	595	842	16
la	297	625	306	638	595	842	16
ordinalidad	310	625	365	638	595	842	16
usan	369	625	391	638	595	842	16
más	395	625	414	638	595	842	16
expresiones	418	625	475	638	595	842	16
de	479	625	490	638	595	842	16
la	494	625	503	638	595	842	16
lengua	507	625	539	638	595	842	16
materna,	85	646	127	659	595	842	16
como	130	646	157	659	595	842	16
este	160	646	179	659	595	842	16
va	182	646	193	659	595	842	16
aquí,	197	646	221	659	595	842	16
este	225	646	243	659	595	842	16
le	247	646	255	659	595	842	16
sigue,	259	646	287	659	595	842	16
este	290	646	309	659	595	842	16
va	312	646	324	659	595	842	16
al	327	646	336	659	595	842	16
pie;	340	646	358	659	595	842	16
mientras	361	646	403	659	595	842	16
que	406	646	423	659	595	842	16
ya	427	646	438	659	595	842	16
en	441	646	453	659	595	842	16
el	456	646	465	659	595	842	16
grado	468	646	495	659	595	842	16
segundo	499	646	539	659	595	842	16
usan	85	666	107	680	595	842	16
los	110	666	124	680	595	842	16
ordinales	127	666	171	680	595	842	16
y	174	666	180	680	595	842	16
los	183	666	197	680	595	842	16
mencionan	200	666	253	680	595	842	16
en	256	666	267	680	595	842	16
secuencia,	270	666	320	680	595	842	16
pero	323	666	344	680	595	842	16
para	347	666	368	680	595	842	16
identificar	371	666	421	680	595	842	16
un	424	666	436	680	595	842	16
determinado	439	666	499	680	595	842	16
ordinal,	502	666	539	680	595	842	16
por	85	687	101	700	595	842	16
ejemplo	104	687	143	700	595	842	16
el	146	687	155	700	595	842	16
noveno,	158	687	196	700	595	842	16
necesitan	199	687	244	700	595	842	16
repetir	247	687	278	700	595	842	16
la	281	687	290	700	595	842	16
secuencia	293	687	340	700	595	842	16
otra	343	687	362	700	595	842	16
vez,	365	687	384	700	595	842	16
para	387	687	408	700	595	842	16
concluir	411	687	451	700	595	842	16
que	454	687	471	700	595	842	16
es	474	687	484	700	595	842	16
el	487	687	496	700	595	842	16
que	499	687	516	700	595	842	16
está	519	687	539	700	595	842	16
antes	85	708	110	721	595	842	16
del	113	708	128	721	595	842	16
décimo;	131	708	170	721	595	842	16
usando	173	708	207	721	595	842	16
el	210	708	218	721	595	842	16
orden	221	708	249	721	595	842	16
inverso	252	708	287	721	595	842	16
es	290	708	300	721	595	842	16
de	303	708	314	721	595	842	16
para	317	708	340	721	595	842	16
atrás.	343	708	371	721	595	842	16
Para	120	728	142	742	595	842	16
los	146	728	160	742	595	842	16
niños	165	728	191	742	595	842	16
de	195	728	206	742	595	842	16
preescolar	211	728	260	742	595	842	16
y	265	728	271	742	595	842	16
primero,	275	728	316	742	595	842	16
al	320	728	329	742	595	842	16
parecer,	333	728	371	742	595	842	16
ordenar	376	728	412	742	595	842	16
unos	417	728	439	742	595	842	16
elementos	444	728	493	742	595	842	16
significa	497	728	538	742	595	842	16
apenas	85	749	118	762	595	842	16
que	121	749	138	762	595	842	16
uno	141	749	159	762	595	842	16
esté	162	749	181	762	595	842	16
al	184	749	192	762	595	842	16
lado	195	749	216	762	595	842	16
de	219	749	230	762	595	842	16
otro,	233	749	256	762	595	842	16
bien	259	749	279	762	595	842	16
sea	282	749	298	762	595	842	16
atrás,	301	749	328	762	595	842	16
adelante,	331	749	376	762	595	842	16
en	379	749	390	762	595	842	16
medio	393	749	422	762	595	842	16
de,	425	749	439	762	595	842	16
al	443	749	452	762	595	842	16
pie	455	749	470	762	595	842	16
o	473	749	479	762	595	842	16
después.	482	749	522	762	595	842	16
Lo	526	749	539	762	595	842	16
anterior	85	770	122	783	595	842	16
parece	127	770	158	783	595	842	16
indicar	162	770	196	783	595	842	16
que	200	770	218	783	595	842	16
la	222	770	231	783	595	842	16
sola	235	770	255	783	595	842	16
repetición	259	770	307	783	595	842	16
de	311	770	323	783	595	842	16
los	327	770	341	783	595	842	16
ordinales	346	770	390	783	595	842	16
no	394	770	406	783	595	842	16
significa	411	770	452	783	595	842	16
que	457	770	474	783	595	842	16
ya	478	770	490	783	595	842	16
los	494	770	508	783	595	842	16
niños	512	770	538	783	595	842	16
Bolema,	85	795	118	807	595	842	16
Rio	120	795	134	807	595	842	16
Claro	137	795	159	807	595	842	16
(SP),	162	795	182	807	595	842	16
v.	184	795	190	807	595	842	16
33,	193	795	205	807	595	842	16
n.	207	795	215	807	595	842	16
63,	217	795	229	807	595	842	16
p.	232	795	239	807	595	842	16
248-268,	241	795	277	807	595	842	16
abr.	279	795	295	807	595	842	16
2019	297	795	317	807	595	842	16
263	524	798	539	807	595	842	16
ISSN	471	47	493	58	595	842	17
1980-4415	495	47	539	58	595	842	17
DOI:	325	59	346	70	595	842	17
http://dx.doi.org/10.1590/1980-4415v33n63a12	348	59	539	70	595	842	17
manejan	85	86	126	99	595	842	17
la	134	86	142	99	595	842	17
ordinalidad,	150	86	208	99	595	842	17
así	216	86	229	99	595	842	17
mencionen	238	86	290	99	595	842	17
correctamente	298	86	366	99	595	842	17
la	374	86	383	99	595	842	17
secuencia.	391	86	440	99	595	842	17
Puede	449	86	478	99	595	842	17
intuirse	486	86	522	99	595	842	17
la	530	86	539	99	595	842	17
importancia	85	106	142	119	595	842	17
de	146	106	157	119	595	842	17
explorar	161	106	201	119	595	842	17
la	205	106	214	119	595	842	17
lengua	217	106	249	119	595	842	17
materna	253	106	292	119	595	842	17
para	295	106	316	119	595	842	17
el	320	106	329	119	595	842	17
rastreo	332	106	365	119	595	842	17
en	369	106	380	119	595	842	17
esas	384	106	404	119	595	842	17
nociones	407	106	450	119	595	842	17
elementales	454	106	510	119	595	842	17
de	514	106	526	119	595	842	17
lo	529	106	539	119	595	842	17
que	85	127	102	140	595	842	17
Alcalá	107	127	138	140	595	842	17
(2002)	144	127	176	140	595	842	17
llama	182	127	209	140	595	842	17
la	215	127	223	140	595	842	17
jerga	229	127	253	140	595	842	17
matemática,	259	127	317	140	595	842	17
que	323	127	340	140	595	842	17
se	346	127	356	140	595	842	17
usa	361	127	378	140	595	842	17
en	383	127	395	140	595	842	17
lenguaje	400	127	441	140	595	842	17
natural	447	127	480	140	595	842	17
y	486	127	492	140	595	842	17
lenguaje	498	127	539	140	595	842	17
matemático,	85	148	144	161	595	842	17
pero	147	148	168	161	595	842	17
que	171	148	189	161	595	842	17
a	192	148	197	161	595	842	17
pesar	200	148	225	161	595	842	17
de	228	148	240	161	595	842	17
su	243	148	253	161	595	842	17
relación	256	148	295	161	595	842	17
estrecha,	298	148	340	161	595	842	17
sin	343	148	357	161	595	842	17
la	360	148	369	161	595	842	17
primera	372	148	409	161	595	842	17
no	412	148	424	161	595	842	17
se	427	148	437	161	595	842	17
llega	440	148	464	161	595	842	17
a	467	148	472	161	595	842	17
la	475	148	484	161	595	842	17
segunda.	487	148	529	161	595	842	17
5	85	189	91	202	595	842	17
Consideraciones	94	189	178	202	595	842	17
Finales	181	189	218	202	595	842	17
y	221	189	227	202	595	842	17
conclusiones	230	189	294	202	595	842	17
Si	120	230	131	244	595	842	17
bien	137	230	158	244	595	842	17
el	164	230	173	244	595	842	17
lenguaje	179	230	220	244	595	842	17
matemático	226	230	282	244	595	842	17
es	289	230	299	244	595	842	17
soporte	305	230	340	244	595	842	17
y	347	230	353	244	595	842	17
parte	359	230	383	244	595	842	17
constitutiva	390	230	446	244	595	842	17
del	452	230	467	244	595	842	17
conocimiento	473	230	538	244	595	842	17
matemático	85	251	141	264	595	842	17
mismo,	144	251	180	264	595	842	17
hay	183	251	200	264	595	842	17
que	203	251	220	264	595	842	17
tener	223	251	247	264	595	842	17
en	250	251	261	264	595	842	17
cuenta	264	251	295	264	595	842	17
que	298	251	316	264	595	842	17
la	318	251	327	264	595	842	17
actividad	330	251	374	264	595	842	17
matemática	377	251	432	264	595	842	17
va	435	251	446	264	595	842	17
mucho	449	251	482	264	595	842	17
más	485	251	504	264	595	842	17
allá	507	251	524	264	595	842	17
de	527	251	538	264	595	842	17
la	85	272	94	285	595	842	17
actividad	102	272	146	285	595	842	17
lingüística	154	272	205	285	595	842	17
(GODINO,	213	272	267	285	595	842	17
2003),	276	272	307	285	595	842	17
representacional	315	272	394	285	595	842	17
o	402	272	408	285	595	842	17
simbólica,	417	272	466	285	595	842	17
como	475	272	501	285	595	842	17
puede	510	272	539	285	595	842	17
evidenciarse	85	293	145	306	595	842	17
en	148	293	159	306	595	842	17
los	162	293	176	306	595	842	17
pasajes	179	293	214	306	595	842	17
analizados.	217	293	271	306	595	842	17
La	120	313	133	327	595	842	17
comunicación	137	313	204	327	595	842	17
en	208	313	219	327	595	842	17
la	223	313	232	327	595	842	17
clase	236	313	260	327	595	842	17
de	263	313	275	327	595	842	17
matemáticas	278	313	338	327	595	842	17
a	342	313	347	327	595	842	17
través	351	313	380	327	595	842	17
de	384	313	395	327	595	842	17
la	399	313	408	327	595	842	17
lengua	411	313	443	327	595	842	17
materna	447	313	486	327	595	842	17
puede	490	313	518	327	595	842	17
ser,	522	313	539	327	595	842	17
posiblemente,	85	334	152	347	595	842	17
la	156	334	165	347	595	842	17
principal	170	334	212	347	595	842	17
herramienta	217	334	274	347	595	842	17
en	278	334	289	347	595	842	17
el	294	334	303	347	595	842	17
manejo	307	334	342	347	595	842	17
concreto,	347	334	391	347	595	842	17
para	395	334	416	347	595	842	17
pasar	421	334	446	347	595	842	17
al	450	334	459	347	595	842	17
conceptual	463	334	515	347	595	842	17
y	520	334	526	347	595	842	17
al	530	334	539	347	595	842	17
simbólico	85	355	132	368	595	842	17
de	135	355	147	368	595	842	17
las	149	355	163	368	595	842	17
notaciones	165	355	217	368	595	842	17
y	220	355	226	368	595	842	17
algoritmos	228	355	280	368	595	842	17
usuales	282	355	318	368	595	842	17
de	320	355	332	368	595	842	17
la	335	355	343	368	595	842	17
clase	346	355	370	368	595	842	17
de	373	355	384	368	595	842	17
matemáticas;	387	355	450	368	595	842	17
pues	453	355	475	368	595	842	17
es	478	355	488	368	595	842	17
a	490	355	496	368	595	842	17
partir	498	355	524	368	595	842	17
de	527	355	539	368	595	842	17
allí	85	375	100	389	595	842	17
que	103	375	121	389	595	842	17
los	124	375	138	389	595	842	17
estudiantes	141	375	194	389	595	842	17
tienen	197	375	226	389	595	842	17
la	229	375	238	389	595	842	17
posibilidad	241	375	294	389	595	842	17
de	297	375	309	389	595	842	17
construcción	312	375	373	389	595	842	17
de	376	375	387	389	595	842	17
significado.	390	375	447	389	595	842	17
Esto	120	396	142	409	595	842	17
puede	145	396	174	409	595	842	17
evidenciarse	177	396	237	409	595	842	17
cuando	240	396	274	409	595	842	17
la	277	396	286	409	595	842	17
maestra	289	396	327	409	595	842	17
pregunta:	330	396	375	409	595	842	17
¿cuál	378	396	403	409	595	842	17
está	407	396	425	409	595	842	17
antes	428	396	453	409	595	842	17
del	456	396	471	409	595	842	17
décimo?	474	396	514	409	595	842	17
y	518	396	524	409	595	842	17
un	527	396	539	409	595	842	17
niño	85	417	106	430	595	842	17
responde:	109	417	156	430	595	842	17
el	159	417	167	430	595	842	17
que	170	417	188	430	595	842	17
está	190	417	210	430	595	842	17
al	213	417	222	430	595	842	17
revés.	225	417	253	430	595	842	17
Continúan	256	417	306	430	595	842	17
con	308	417	326	430	595	842	17
el	329	417	337	430	595	842	17
diálogo:	340	417	379	430	595	842	17
–	382	417	388	430	595	842	17
M:	391	417	405	430	595	842	17
¿cómo	408	417	440	430	595	842	17
es	443	417	453	430	595	842	17
eso	456	417	472	430	595	842	17
de	474	417	486	430	595	842	17
que	489	417	506	430	595	842	17
está	509	417	527	430	595	842	17
al	530	417	539	430	595	842	17
revés?	85	437	116	451	595	842	17
–	118	437	124	451	595	842	17
E:	126	437	137	451	595	842	17
porque	139	437	173	451	595	842	17
no	175	437	187	451	595	842	17
hay	189	437	207	451	595	842	17
más.	209	437	231	451	595	842	17
–	233	437	239	451	595	842	17
M:	242	437	256	451	595	842	17
¿si	258	437	271	451	595	842	17
alguien	274	437	309	451	595	842	17
les	311	437	325	451	595	842	17
dice	327	437	347	451	595	842	17
que	349	437	366	451	595	842	17
están	369	437	393	451	595	842	17
ubicados	396	437	438	451	595	842	17
así:	441	437	457	451	595	842	17
décimo,	460	437	498	451	595	842	17
noveno,	500	437	539	451	595	842	17
octavo,	85	458	120	471	595	842	17
séptimo…	123	458	174	471	595	842	17
los	177	458	191	471	595	842	17
habrían	195	458	231	471	595	842	17
ordenado	234	458	279	471	595	842	17
de	282	458	294	471	595	842	17
qué	297	458	314	471	595	842	17
manera?	318	458	358	471	595	842	17
–	362	458	368	471	595	842	17
E:	372	458	382	471	595	842	17
al	386	458	394	471	595	842	17
revés,	398	458	426	471	595	842	17
de	430	458	441	471	595	842	17
pa'tras	445	458	477	471	595	842	17
[para	481	458	505	471	595	842	17
atrás].	509	458	539	471	595	842	17
Esto	85	479	106	492	595	842	17
se	110	479	120	492	595	842	17
soporta	123	479	158	492	595	842	17
en	161	479	172	492	595	842	17
que	175	479	193	492	595	842	17
una	196	479	213	492	595	842	17
de	216	479	227	492	595	842	17
las	230	479	244	492	595	842	17
capacidades	247	479	305	492	595	842	17
lingüísticas	308	479	362	492	595	842	17
más	366	479	385	492	595	842	17
importantes	388	479	445	492	595	842	17
consiste	448	479	486	492	595	842	17
en	489	479	501	492	595	842	17
asignar	504	479	538	492	595	842	17
sentido	85	499	120	513	595	842	17
a	125	499	131	513	595	842	17
lo	136	499	145	513	595	842	17
que	151	499	168	513	595	842	17
se	174	499	184	513	595	842	17
lee,	189	499	206	513	595	842	17
escucha	212	499	249	513	595	842	17
o	255	499	261	513	595	842	17
representa	266	499	316	513	595	842	17
a	321	499	326	513	595	842	17
través	332	499	360	513	595	842	17
de	366	499	377	513	595	842	17
la	383	499	391	513	595	842	17
interacción	397	499	450	513	595	842	17
en	456	499	467	513	595	842	17
una	472	499	490	513	595	842	17
situación	495	499	539	513	595	842	17
comunicativa	85	520	150	534	595	842	17
–	152	520	158	534	595	842	17
oral	161	520	180	534	595	842	17
o	183	520	189	534	595	842	17
escrita	192	520	223	534	595	842	17
–	226	520	232	534	595	842	17
tal	234	520	246	534	595	842	17
como	249	520	276	534	595	842	17
indica	279	520	308	534	595	842	17
el	311	520	319	534	595	842	17
lingüista	322	520	364	534	595	842	17
Jakobson	366	520	411	534	595	842	17
(1978,	414	520	445	534	595	842	17
apud	448	520	471	534	595	842	17
PIMM,	474	520	509	534	595	842	17
1990,	512	520	539	534	595	842	17
p.	85	541	94	554	595	842	17
81):	97	541	116	554	595	842	17
“el	119	541	133	554	595	842	17
lenguaje	136	541	177	554	595	842	17
carente	180	541	215	554	595	842	17
de	218	541	229	554	595	842	17
significado	232	541	285	554	595	842	17
es	288	541	298	554	595	842	17
un	301	541	313	554	595	842	17
sinsentido”.	316	541	373	554	595	842	17
La	120	562	133	575	595	842	17
comunicación	136	562	203	575	595	842	17
verbal	206	562	236	575	595	842	17
(oral	239	562	262	575	595	842	17
y	265	562	271	575	595	842	17
escrita)	273	562	309	575	595	842	17
es	312	562	322	575	595	842	17
una	325	562	342	575	595	842	17
poderosa	345	562	388	575	595	842	17
herramienta	391	562	448	575	595	842	17
didáctica	451	562	495	575	595	842	17
debido	497	562	530	575	595	842	17
a	533	562	538	575	595	842	17
que	85	582	102	596	595	842	17
es	105	582	115	596	595	842	17
una	118	582	135	596	595	842	17
forma	138	582	167	596	595	842	17
universal	170	582	214	596	595	842	17
de	217	582	228	596	595	842	17
interacción	231	582	284	596	595	842	17
del	287	582	302	596	595	842	17
ser	305	582	319	596	595	842	17
humano,	321	582	363	596	595	842	17
de	366	582	377	596	595	842	17
allí	380	582	396	596	595	842	17
que	398	582	416	596	595	842	17
el	419	582	427	596	595	842	17
lenguaje	430	582	471	596	595	842	17
verbal	474	582	504	596	595	842	17
resulta	507	582	539	596	595	842	17
ser	85	603	99	616	595	842	17
bastante	105	603	144	616	595	842	17
atractivo	150	603	192	616	595	842	17
como	197	603	224	616	595	842	17
instrumento	230	603	287	616	595	842	17
de	292	603	304	616	595	842	17
comunicación	309	603	377	616	595	842	17
de	382	603	394	616	595	842	17
conceptos	399	603	447	616	595	842	17
y	453	603	459	616	595	842	17
procedimientos	464	603	538	616	595	842	17
matemáticos;	85	624	149	637	595	842	17
además,	154	624	193	637	595	842	17
hace	198	624	220	637	595	842	17
patente	225	624	260	637	595	842	17
el	265	624	274	637	595	842	17
pensamiento	279	624	340	637	595	842	17
de	345	624	356	637	595	842	17
los	361	624	375	637	595	842	17
estudiantes,	380	624	437	637	595	842	17
haciéndolo	442	624	494	637	595	842	17
público,	499	624	538	637	595	842	17
asequible	85	644	130	658	595	842	17
a	136	644	141	658	595	842	17
los	147	644	161	658	595	842	17
demás,	167	644	200	658	595	842	17
donde,	206	644	238	658	595	842	17
bajo	244	644	264	658	595	842	17
una	270	644	287	658	595	842	17
discusión	293	644	338	658	595	842	17
orientada	344	644	389	658	595	842	17
se	394	644	404	658	595	842	17
origina	410	644	444	658	595	842	17
la	449	644	458	658	595	842	17
negociación	464	644	521	658	595	842	17
de	527	644	539	658	595	842	17
significado,	85	665	141	678	595	842	17
se	144	665	154	678	595	842	17
fomenta	156	665	196	678	595	842	17
la	198	665	207	678	595	842	17
comunicación,	210	665	280	678	595	842	17
prestando	282	665	329	678	595	842	17
especial	332	665	370	678	595	842	17
atención	373	665	413	678	595	842	17
al	416	665	425	678	595	842	17
argumento,	427	665	481	678	595	842	17
procurando	484	665	538	678	595	842	17
expresiones	85	686	142	699	595	842	17
precisas	145	686	183	699	595	842	17
y	186	686	192	699	595	842	17
sucintas.	195	686	237	699	595	842	17
Por	120	707	137	720	595	842	17
ejemplo,	140	707	182	720	595	842	17
cuando	184	707	219	720	595	842	17
la	222	707	230	720	595	842	17
maestra	233	707	270	720	595	842	17
dirigió	273	707	305	720	595	842	17
unos	308	707	331	720	595	842	17
interrogantes	333	707	396	720	595	842	17
a	399	707	404	720	595	842	17
una	407	707	424	720	595	842	17
estudiante	427	707	476	720	595	842	17
y	478	707	484	720	595	842	17
otro	487	707	506	720	595	842	17
de	509	707	520	720	595	842	17
sus	523	707	538	720	595	842	17
compañeros	85	727	143	741	595	842	17
intervino.	147	727	194	741	595	842	17
–	198	727	204	741	595	842	17
M:	209	727	223	741	595	842	17
Podrías	227	727	263	741	595	842	17
explicarnos	268	727	323	741	595	842	17
¿cómo	327	727	359	741	595	842	17
lo	364	727	373	741	595	842	17
hiciste?	377	727	414	741	595	842	17
–	419	727	425	741	595	842	17
E5:	429	727	446	741	595	842	17
(Señalando	450	727	504	741	595	842	17
con	508	727	526	741	595	842	17
el	530	727	539	741	595	842	17
dedo)	85	748	112	761	595	842	17
la	115	748	124	761	595	842	17
pelotaaa,	127	748	170	761	595	842	17
el	172	748	181	761	595	842	17
carroo…	184	748	227	761	595	842	17
–	229	748	235	761	595	842	17
M:	238	748	252	761	595	842	17
¿En	255	748	274	761	595	842	17
qué	277	748	294	761	595	842	17
posición	297	748	337	761	595	842	17
está	340	748	359	761	595	842	17
la	362	748	370	761	595	842	17
pelota?	373	748	408	761	595	842	17
–	411	748	417	761	595	842	17
E5:	420	748	436	761	595	842	17
alante	439	748	468	761	595	842	17
[adelante]	470	748	518	761	595	842	17
y	521	748	527	761	595	842	17
el	530	748	539	761	595	842	17
carro	85	769	110	782	595	842	17
está	114	769	132	782	595	842	17
atrás.	136	769	162	782	595	842	17
–	165	769	171	782	595	842	17
E4:	175	769	192	782	595	842	17
y	196	769	202	782	595	842	17
el	206	769	214	782	595	842	17
carro	218	769	243	782	595	842	17
está	246	769	265	782	595	842	17
atrás,	269	769	294	782	595	842	17
el	298	769	307	782	595	842	17
carro	311	769	335	782	595	842	17
es	339	769	349	782	595	842	17
el	353	769	362	782	595	842	17
dos	366	769	382	782	595	842	17
y	386	769	392	782	595	842	17
el	396	769	405	782	595	842	17
oso	408	769	425	782	595	842	17
es	429	769	439	782	595	842	17
el	443	769	451	782	595	842	17
tres.	455	769	475	782	595	842	17
–	479	769	485	782	595	842	17
E5:	489	769	506	782	595	842	17
el	510	769	518	782	595	842	17
oso	522	769	539	782	595	842	17
Bolema,	85	795	118	807	595	842	17
Rio	120	795	134	807	595	842	17
Claro	137	795	159	807	595	842	17
(SP),	162	795	182	807	595	842	17
v.	184	795	190	807	595	842	17
33,	193	795	205	807	595	842	17
n.	207	795	215	807	595	842	17
63,	217	795	229	807	595	842	17
p.	232	795	239	807	595	842	17
248-268,	241	795	277	807	595	842	17
abr.	279	795	295	807	595	842	17
2019	297	795	317	807	595	842	17
264	524	798	539	807	595	842	17
ISSN	471	47	493	58	595	842	18
1980-4415	495	47	539	58	595	842	18
DOI:	325	59	346	70	595	842	18
http://dx.doi.org/10.1590/1980-4415v33n63a12	348	59	539	70	595	842	18
alante	85	86	114	99	595	842	18
[adelante]	117	86	164	99	595	842	18
y	168	86	174	99	595	842	18
la	176	86	185	99	595	842	18
muñeca	188	86	225	99	595	842	18
está	228	86	246	99	595	842	18
adelante	249	86	289	99	595	842	18
y	292	86	298	99	595	842	18
el	301	86	309	99	595	842	18
pulpo	312	86	340	99	595	842	18
atrás.	343	86	368	99	595	842	18
–	371	86	377	99	595	842	18
E4:	380	86	397	99	595	842	18
(señalando	400	86	452	99	595	842	18
la	454	86	463	99	595	842	18
muñeca)	466	86	507	99	595	842	18
eso	510	86	526	99	595	842	18
es	529	86	539	99	595	842	18
al	85	106	94	119	595	842	18
pie.	97	106	115	119	595	842	18
–	118	106	124	119	595	842	18
M:	128	106	142	119	595	842	18
¿la	145	106	159	119	595	842	18
muñeca	163	106	200	119	595	842	18
dónde	203	106	233	119	595	842	18
está?	236	106	260	119	595	842	18
–	264	106	270	119	595	842	18
E4:	273	106	290	119	595	842	18
en	293	106	305	119	595	842	18
el	308	106	317	119	595	842	18
cuatrorce	320	106	366	119	595	842	18
[cuarto]	369	106	407	119	595	842	18
–	411	106	417	119	595	842	18
M:	420	106	434	119	595	842	18
¿dónde?	438	106	477	119	595	842	18
–	481	106	487	119	595	842	18
E4:	491	106	507	119	595	842	18
Atrás.	510	106	539	119	595	842	18
Sin	85	127	101	140	595	842	18
embargo,	105	127	149	140	595	842	18
resultaría	153	127	198	140	595	842	18
insuficiente	201	127	257	140	595	842	18
reducir	261	127	295	140	595	842	18
las	298	127	312	140	595	842	18
clases	315	127	344	140	595	842	18
de	348	127	359	140	595	842	18
matemáticas	363	127	422	140	595	842	18
a	426	127	432	140	595	842	18
este	435	127	454	140	595	842	18
tipo	457	127	476	140	595	842	18
de	480	127	491	140	595	842	18
lenguaje,	495	127	538	140	595	842	18
pues	85	148	107	161	595	842	18
es	109	148	119	161	595	842	18
muy	122	148	143	161	595	842	18
importante	145	148	197	161	595	842	18
reconocer	199	148	247	161	595	842	18
los	249	148	263	161	595	842	18
diferentes	265	148	312	161	595	842	18
tipos	315	148	338	161	595	842	18
de	340	148	352	161	595	842	18
representación	354	148	424	161	595	842	18
de	426	148	437	161	595	842	18
las	440	148	453	161	595	842	18
ideas	455	148	480	161	595	842	18
y	482	148	488	161	595	842	18
conceptos	490	148	538	161	595	842	18
matemáticos.	85	168	149	182	595	842	18
Para	120	189	142	202	595	842	18
finalizar,	145	189	188	202	595	842	18
como	192	189	218	202	595	842	18
implicación	222	189	279	202	595	842	18
didáctica	282	189	326	202	595	842	18
se	329	189	339	202	595	842	18
destaca	343	189	379	202	595	842	18
la	382	189	391	202	595	842	18
potencialidad	395	189	460	202	595	842	18
de	463	189	475	202	595	842	18
las	478	189	492	202	595	842	18
tareas	496	189	524	202	595	842	18
de	527	189	539	202	595	842	18
clases	85	210	114	223	595	842	18
exploratorio-investigativas,	117	210	249	223	595	842	18
al	252	210	261	223	595	842	18
ser	264	210	278	223	595	842	18
un	281	210	293	223	595	842	18
escenario	297	210	342	223	595	842	18
que	346	210	363	223	595	842	18
propicia	366	210	406	223	595	842	18
un	409	210	421	223	595	842	18
contexto	424	210	466	223	595	842	18
adecuado	469	210	514	223	595	842	18
para	518	210	538	223	595	842	18
la	85	230	94	244	595	842	18
comunicación	97	230	164	244	595	842	18
y	167	230	173	244	595	842	18
la	175	230	184	244	595	842	18
producción	187	230	241	244	595	842	18
de	244	230	255	244	595	842	18
significados	258	230	316	244	595	842	18
matemáticos	319	230	379	244	595	842	18
a	382	230	387	244	595	842	18
través	390	230	419	244	595	842	18
de	421	230	433	244	595	842	18
la	436	230	444	244	595	842	18
argumentación	447	230	518	244	595	842	18
y	521	230	527	244	595	842	18
la	530	230	538	244	595	842	18
reflexión	85	251	128	264	595	842	18
de	131	251	143	264	595	842	18
los	145	251	159	264	595	842	18
estudiantes,	162	251	219	264	595	842	18
tanto	222	251	246	264	595	842	18
en	249	251	260	264	595	842	18
la	263	251	271	264	595	842	18
necesidad	274	251	322	264	595	842	18
de	325	251	336	264	595	842	18
expresar	339	251	380	264	595	842	18
y	383	251	389	264	595	842	18
explicar	391	251	430	264	595	842	18
cómo	433	251	460	264	595	842	18
pensaron,	463	251	509	264	595	842	18
como	512	251	539	264	595	842	18
para	85	272	106	285	595	842	18
comprender	109	272	166	285	595	842	18
a	169	272	174	285	595	842	18
sus	177	272	193	285	595	842	18
compañeros.	196	272	257	285	595	842	18
Además,	120	293	163	306	595	842	18
estas	166	293	190	306	595	842	18
tareas	193	293	221	306	595	842	18
permiten	225	293	268	306	595	842	18
valorar	271	293	305	306	595	842	18
los	309	293	323	306	595	842	18
diferentes	326	293	374	306	595	842	18
tipos	377	293	401	306	595	842	18
de	404	293	416	306	595	842	18
lenguajes	419	293	465	306	595	842	18
usados	468	293	501	306	595	842	18
por	504	293	520	306	595	842	18
los	524	293	538	306	595	842	18
estudiantes	85	313	138	327	595	842	18
en	144	313	155	327	595	842	18
la	160	313	169	327	595	842	18
representación	174	313	244	327	595	842	18
de	249	313	260	327	595	842	18
sus	265	313	280	327	595	842	18
ideas,	286	313	313	327	595	842	18
conceptos	318	313	366	327	595	842	18
y	372	313	378	327	595	842	18
conocimientos	383	313	453	327	595	842	18
matemáticos.	458	313	522	327	595	842	18
Se	527	313	539	327	595	842	18
percibe	85	334	120	347	595	842	18
la	123	334	132	347	595	842	18
necesidad	134	334	182	347	595	842	18
de	184	334	196	347	595	842	18
seguir	198	334	228	347	595	842	18
investigando	230	334	292	347	595	842	18
para	294	334	315	347	595	842	18
profundizar	318	334	374	347	595	842	18
en	376	334	388	347	595	842	18
la	390	334	399	347	595	842	18
forma	402	334	430	347	595	842	18
como	433	334	460	347	595	842	18
los	462	334	476	347	595	842	18
niños	479	334	505	347	595	842	18
logran	508	334	538	347	595	842	18
conceptualizar	85	355	155	368	595	842	18
la	158	355	166	368	595	842	18
ordinalidad	169	355	224	368	595	842	18
y	227	355	233	368	595	842	18
buscar	236	355	267	368	595	842	18
aportes	270	355	305	368	595	842	18
que	307	355	325	368	595	842	18
ayuden	328	355	362	368	595	842	18
al	365	355	374	368	595	842	18
profesor	377	355	417	368	595	842	18
de	420	355	431	368	595	842	18
esos	434	355	455	368	595	842	18
niveles	457	355	491	368	595	842	18
a	494	355	500	368	595	842	18
realizar	502	355	538	368	595	842	18
su	85	375	96	389	595	842	18
tarea.	99	375	125	389	595	842	18
Referencias	85	417	145	430	595	842	18
AGAR,	85	437	119	450	595	842	18
M.	122	437	134	450	595	842	18
The	137	437	155	450	595	842	18
professional	158	437	215	450	595	842	18
stranger:	218	437	260	450	595	842	18
An	263	437	277	450	595	842	18
informal	279	437	317	450	595	842	18
introduction	320	437	374	450	595	842	18
to	376	437	385	450	595	842	18
ethnography.	388	437	445	450	595	842	18
1	447	437	453	450	595	842	18
edición.	456	437	491	450	595	842	18
New	494	437	514	450	595	842	18
York:	85	450	110	462	595	842	18
Academic	112	450	156	462	595	842	18
Press,	159	450	185	462	595	842	18
1980.	188	450	213	462	595	842	18
ALCALÁ,	85	475	132	487	595	842	18
M.	135	475	148	487	595	842	18
La	150	475	163	487	595	842	18
construcción	166	475	226	487	595	842	18
del	229	475	243	487	595	842	18
lenguaje	246	475	285	487	595	842	18
matemático.	288	475	346	487	595	842	18
Primera	349	475	383	487	595	842	18
edición.	386	475	421	487	595	842	18
Barcelona.	424	475	471	487	595	842	18
Ed	474	475	486	487	595	842	18
Graó,	489	475	514	487	595	842	18
2002.	85	488	110	500	595	842	18
BERTINI,	85	513	130	525	595	842	18
L.	133	513	143	525	595	842	18
de	145	513	156	525	595	842	18
F.;	159	513	170	525	595	842	18
PASSOS,	173	513	215	525	595	842	18
C.	217	513	227	525	595	842	18
L.	230	513	240	525	595	842	18
B.	242	513	253	525	595	842	18
Uso	255	513	273	525	595	842	18
da	276	513	286	525	595	842	18
Investigação	289	513	345	525	595	842	18
Matemática	347	513	399	525	595	842	18
no	402	513	413	525	595	842	18
Processo	416	513	455	525	595	842	18
de	457	513	468	525	595	842	18
Ensino	471	513	501	525	595	842	18
e	504	513	509	525	595	842	18
Aprendizagem	85	526	150	538	595	842	18
nas	153	526	167	538	595	842	18
Séries	170	526	197	538	595	842	18
Iniciais	200	526	232	538	595	842	18
do	235	526	246	538	595	842	18
E.	249	526	258	538	595	842	18
Fundamental.	261	526	321	538	595	842	18
In:	324	526	336	538	595	842	18
EBRAPEM,	339	526	393	538	595	842	18
12.,	396	526	413	538	595	842	18
2008,	415	526	440	538	595	842	18
Rio	443	526	459	538	595	842	18
Claro.	462	526	489	538	595	842	18
Anais...	492	526	527	538	595	842	18
Rio	85	539	101	551	595	842	18
Claro	104	539	128	551	595	842	18
SP:	131	539	146	551	595	842	18
SBEM,	149	539	182	551	595	842	18
2008.	185	539	209	551	595	842	18
p.	212	539	220	551	595	842	18
1-17.	223	539	246	551	595	842	18
BORASI,	85	564	128	576	595	842	18
R.;	131	564	144	576	595	842	18
SIEGEL,	147	564	187	576	595	842	18
M.	190	564	203	576	595	842	18
Reading	205	564	242	576	595	842	18
to	245	564	254	576	595	842	18
learn	256	564	278	576	595	842	18
mathematics:	281	564	340	576	595	842	18
New	342	564	363	576	595	842	18
connection,	366	564	417	576	595	842	18
new	420	564	438	576	595	842	18
questions,	441	564	485	576	595	842	18
new	488	564	506	576	595	842	18
challenges.	85	576	134	589	595	842	18
For	137	576	154	589	595	842	18
the	157	576	171	589	595	842	18
Learning	174	576	217	589	595	842	18
of	220	576	229	589	595	842	18
Mathematics,	232	576	296	589	595	842	18
v.	299	576	306	589	595	842	18
10,	309	576	323	589	595	842	18
n.	325	576	334	589	595	842	18
3,	337	576	345	589	595	842	18
p.	348	576	356	589	595	842	18
9-16,	359	576	381	589	595	842	18
1990.	384	576	409	589	595	842	18
CARRILLO,	85	602	143	614	595	842	18
J.;	145	602	156	614	595	842	18
MUÑOZ-CATALÁN,	159	602	253	614	595	842	18
M.	255	602	268	614	595	842	18
C.	271	602	281	614	595	842	18
Análisis	283	602	319	614	595	842	18
metodológico	322	602	382	614	595	842	18
de	385	602	395	614	595	842	18
las	398	602	410	614	595	842	18
actas	413	602	435	614	595	842	18
de	438	602	448	614	595	842	18
la	451	602	459	614	595	842	18
SEIEM	462	602	495	614	595	842	18
(1997-	497	602	527	614	595	842	18
2010)	85	615	111	627	595	842	18
desde	114	615	139	627	595	842	18
la	141	615	149	627	595	842	18
perspectiva	152	615	202	627	595	842	18
de	205	615	215	627	595	842	18
los	218	615	231	627	595	842	18
métodos	234	615	271	627	595	842	18
cualitativos.	274	615	327	627	595	842	18
Reflexión	330	615	373	627	595	842	18
en	376	615	386	627	595	842	18
torno	389	615	412	627	595	842	18
a	415	615	420	627	595	842	18
un	423	615	434	627	595	842	18
caso.	436	615	459	627	595	842	18
In:	462	615	474	627	595	842	18
MARÍN,	476	615	516	627	595	842	18
M.	519	615	531	627	595	842	18
et	85	627	93	639	595	842	18
al.	96	627	107	639	595	842	18
(Ed.).	109	627	134	639	595	842	18
Investigación	137	627	199	639	595	842	18
en	202	627	213	639	595	842	18
educación	216	627	263	639	595	842	18
matemática	266	627	321	639	595	842	18
XV.	323	627	342	639	595	842	18
Ciudad	345	627	377	639	595	842	18
Real:	379	627	403	639	595	842	18
SEIEM,	405	627	441	639	595	842	18
2011.	444	627	468	639	595	842	18
p.	471	627	479	639	595	842	18
77-98.	482	627	510	639	595	842	18
CASTRO,	85	652	131	665	595	842	18
E.	134	652	144	665	595	842	18
Exploración	146	652	204	665	595	842	18
de	206	652	217	665	595	842	18
patrones	220	652	261	665	595	842	18
numéricos	264	652	313	665	595	842	18
mediante	315	652	359	665	595	842	18
configuraciones	362	652	436	665	595	842	18
puntuales.	438	652	487	665	595	842	18
Estudio	490	652	523	665	595	842	18
con	85	665	101	677	595	842	18
escolares	104	665	144	677	595	842	18
de	147	665	157	677	595	842	18
primer	160	665	189	677	595	842	18
ciclo	192	665	213	677	595	842	18
de	216	665	227	677	595	842	18
secundaria	229	665	276	677	595	842	18
(12-14	279	665	308	677	595	842	18
años).	311	665	338	677	595	842	18
Primera	341	665	375	677	595	842	18
edición.	378	665	413	677	595	842	18
Granada:	416	665	456	677	595	842	18
Comares,	459	665	501	677	595	842	18
2013.	504	665	529	677	595	842	18
COLOMBIA,	85	690	146	703	595	842	18
MINISTERIO	149	690	213	703	595	842	18
DE	215	690	230	703	595	842	18
EDUCACIÓN	233	690	298	703	595	842	18
NACIONAL	300	690	358	703	595	842	18
(MEN).	360	690	395	703	595	842	18
Estándares	398	690	450	703	595	842	18
Básicos	453	690	488	703	595	842	18
de	490	690	501	703	595	842	18
competencias.	85	703	151	715	595	842	18
Primera	154	703	188	715	595	842	18
edición.	191	703	226	715	595	842	18
Bogotá:	229	703	264	715	595	842	18
Escribe	267	703	300	715	595	842	18
y	302	703	308	715	595	842	18
Edita,	311	703	337	715	595	842	18
2006.	339	703	364	715	595	842	18
CORBETTA,	85	728	145	740	595	842	18
P.	148	728	156	740	595	842	18
Metodología	158	728	217	740	595	842	18
y	220	728	225	740	595	842	18
técnicas	228	728	265	740	595	842	18
de	268	728	279	740	595	842	18
investigación	282	728	343	740	595	842	18
social.	346	728	375	740	595	842	18
Primera	377	728	412	740	595	842	18
edición.	415	728	450	740	595	842	18
Madrid:	456	728	491	740	595	842	18
Mc	494	728	508	740	595	842	18
Graw	511	728	536	740	595	842	18
Hill,	85	741	105	753	595	842	18
2007.	108	741	133	753	595	842	18
DÍAZ,	85	766	114	779	595	842	18
D.;	116	766	130	779	595	842	18
PALOMINO,	132	766	192	779	595	842	18
J.;	194	766	205	779	595	842	18
PRIMERO,	207	766	258	779	595	842	18
F.	261	766	269	779	595	842	18
El	271	766	281	779	595	842	18
lenguaje	284	766	323	779	595	842	18
matemático	326	766	381	779	595	842	18
y	383	766	388	779	595	842	18
su	391	766	401	779	595	842	18
implicación	403	766	458	779	595	842	18
en	460	766	471	779	595	842	18
el	473	766	481	779	595	842	18
aprendizaje	483	766	539	779	595	842	18
Bolema,	85	795	118	807	595	842	18
Rio	120	795	134	807	595	842	18
Claro	137	795	159	807	595	842	18
(SP),	162	795	182	807	595	842	18
v.	184	795	190	807	595	842	18
33,	193	795	205	807	595	842	18
n.	207	795	215	807	595	842	18
63,	217	795	229	807	595	842	18
p.	232	795	239	807	595	842	18
248-268,	241	795	277	807	595	842	18
abr.	279	795	295	807	595	842	18
2019	297	795	317	807	595	842	18
265	524	798	539	807	595	842	18
ISSN	471	47	493	58	595	842	19
1980-4415	495	47	539	58	595	842	19
DOI:	325	59	346	70	595	842	19
http://dx.doi.org/10.1590/1980-4415v33n63a12	348	59	539	70	595	842	19
de	85	85	96	98	595	842	19
esta	99	85	117	98	595	842	19
disciplina.	120	85	168	98	595	842	19
2009.	171	85	195	98	595	842	19
96f.	198	85	216	98	595	842	19
Trabajo	218	85	252	98	595	842	19
de	255	85	265	98	595	842	19
grado	268	85	293	98	595	842	19
(Educación	296	85	346	98	595	842	19
matemática)	349	85	403	98	595	842	19
–	406	85	411	98	595	842	19
Universidad	414	85	468	98	595	842	19
de	470	85	481	98	595	842	19
Sucre,	484	85	511	98	595	842	19
2009.	514	85	539	98	595	842	19
DÍAZ,	85	111	114	123	595	842	19
H.	117	111	127	123	595	842	19
El	130	111	140	123	595	842	19
lenguaje	143	111	180	123	595	842	19
verbal	183	111	210	123	595	842	19
como	213	111	237	123	595	842	19
instrumento	240	111	293	123	595	842	19
matemático.	296	111	350	123	595	842	19
Educación	353	111	402	123	595	842	19
y	405	111	410	123	595	842	19
Educadores.	413	111	471	123	595	842	19
Bogotá,	474	111	509	123	595	842	19
v.	511	111	519	123	595	842	19
12,	522	111	535	123	595	842	19
n.	85	123	93	136	595	842	19
3,	96	123	104	136	595	842	19
p.	107	123	115	136	595	842	19
13-31,	118	123	147	136	595	842	19
2009.	149	123	174	136	595	842	19
DUVAL,	85	149	125	161	595	842	19
R.	128	149	138	161	595	842	19
Los	141	149	158	161	595	842	19
problemas	160	149	210	161	595	842	19
fundamentales	212	149	282	161	595	842	19
en	284	149	295	161	595	842	19
el	298	149	306	161	595	842	19
aprendizaje	309	149	364	161	595	842	19
de	367	149	378	161	595	842	19
las	381	149	393	161	595	842	19
matemáticas	396	149	456	161	595	842	19
y	458	149	464	161	595	842	19
las	467	149	479	161	595	842	19
formas	482	149	515	161	595	842	19
superiores	85	161	134	174	595	842	19
del	137	161	151	174	595	842	19
desarrollo	153	161	201	174	595	842	19
cognitivo.	203	161	249	174	595	842	19
Traducción	252	161	301	174	595	842	19
de	304	161	315	174	595	842	19
M.	317	161	330	174	595	842	19
VEGA.	332	161	366	174	595	842	19
Primera	368	161	403	174	595	842	19
edición.	406	161	441	174	595	842	19
Cali:	444	161	465	174	595	842	19
Universidad	468	161	522	174	595	842	19
del	525	161	538	174	595	842	19
Valle,	85	174	111	186	595	842	19
2003.	113	174	138	186	595	842	19
DUVAL,	85	199	125	211	595	842	19
R.	128	199	138	211	595	842	19
Semiosis	141	199	181	211	595	842	19
y	184	199	189	211	595	842	19
Pensamiento	192	199	252	211	595	842	19
humano.	255	199	296	211	595	842	19
Registros	299	199	340	211	595	842	19
semióticos	343	199	390	211	595	842	19
y	393	199	398	211	595	842	19
Aprendizajes	400	199	458	211	595	842	19
Intelectuales.	461	199	519	211	595	842	19
Traducción	85	212	135	224	595	842	19
de	138	212	148	224	595	842	19
M.	151	212	163	224	595	842	19
VEGA.	166	212	199	224	595	842	19
Primera	202	212	237	224	595	842	19
edición.	240	212	275	224	595	842	19
Cali:	277	212	299	224	595	842	19
Universidad	302	212	355	224	595	842	19
del	358	212	371	224	595	842	19
Valle,	374	212	399	224	595	842	19
2004.	402	212	427	224	595	842	19
D'AMORE,	85	237	139	249	595	842	19
B.	142	237	152	249	595	842	19
Bases	155	237	181	249	595	842	19
filosóficas,	184	237	233	249	595	842	19
pedagógicas,	236	237	295	249	595	842	19
epistemológicas	298	237	371	249	595	842	19
y	374	237	380	249	595	842	19
conceptuales	382	237	442	249	595	842	19
de	445	237	456	249	595	842	19
la	459	237	467	249	595	842	19
Didáctica	470	237	515	249	595	842	19
de	517	237	528	249	595	842	19
la	85	250	94	262	595	842	19
Matemática.	96	250	155	262	595	842	19
Primera	158	250	193	262	595	842	19
edición.	196	250	231	262	595	842	19
México:	234	250	270	262	595	842	19
Reverté,	273	250	310	262	595	842	19
2005.	313	250	337	262	595	842	19
D'AMORE,	85	275	139	287	595	842	19
B;	142	275	152	287	595	842	19
FANDIÑO,	155	275	206	287	595	842	19
M;	209	275	222	287	595	842	19
IORI,	225	275	250	287	595	842	19
M.	253	275	265	287	595	842	19
La	268	275	281	287	595	842	19
semiótica	284	275	328	287	595	842	19
en	331	275	342	287	595	842	19
la	344	275	353	287	595	842	19
didáctica	356	275	398	287	595	842	19
de	401	275	412	287	595	842	19
la	415	275	424	287	595	842	19
matemática.	426	275	484	287	595	842	19
Primera	487	275	522	287	595	842	19
edición.	85	288	120	300	595	842	19
Bogotá:	123	288	158	300	595	842	19
Magisterio,	161	288	211	300	595	842	19
2013.	214	288	239	300	595	842	19
ELLIOTT,	85	313	132	325	595	842	19
J.	137	313	144	325	595	842	19
El	148	313	158	325	595	842	19
cambio	163	313	197	325	595	842	19
educativo	201	313	246	325	595	842	19
desde	251	313	277	325	595	842	19
la	281	313	290	325	595	842	19
Investigación-Acción.	294	313	395	325	595	842	19
Traducción	399	313	449	325	595	842	19
de	453	313	464	325	595	842	19
P.	468	313	476	325	595	842	19
MANZANO.	480	313	539	325	595	842	19
Tercera	85	326	118	338	595	842	19
edición.	121	326	156	338	595	842	19
Madrid:	159	326	194	338	595	842	19
Morata,	197	326	231	338	595	842	19
2005.	234	326	259	338	595	842	19
ERICKSON,	85	351	143	363	595	842	19
F.	146	351	154	363	595	842	19
Qualitative	156	351	205	363	595	842	19
methods	208	351	245	363	595	842	19
in	248	351	257	363	595	842	19
research	259	351	296	363	595	842	19
on	299	351	310	363	595	842	19
teaching.	312	351	352	363	595	842	19
In:	355	351	367	363	595	842	19
WITTROCK,	370	351	431	363	595	842	19
M.	433	351	446	363	595	842	19
C.	449	351	459	363	595	842	19
(Ed.).	461	351	487	363	595	842	19
Handbook	489	351	539	363	595	842	19
of	85	364	94	376	595	842	19
research	97	364	137	376	595	842	19
on	140	364	151	376	595	842	19
teaching.	154	364	197	376	595	842	19
New	199	364	220	376	595	842	19
York:	223	364	247	376	595	842	19
Macmillan,	250	364	300	376	595	842	19
1986.	303	364	328	376	595	842	19
p.	330	364	339	376	595	842	19
119-161.	341	364	380	376	595	842	19
FERNÁNDEZ,	85	389	153	401	595	842	19
C.	157	389	168	401	595	842	19
Relaciones	172	389	222	401	595	842	19
lógicas-ordinales	227	389	306	401	595	842	19
entre	310	389	334	401	595	842	19
los	338	389	351	401	595	842	19
términos	356	389	397	401	595	842	19
de	401	389	413	401	595	842	19
la	417	389	425	401	595	842	19
secuencia	430	389	474	401	595	842	19
numérica	479	389	523	401	595	842	19
en	528	389	539	401	595	842	19
niños	85	402	110	414	595	842	19
de	115	402	126	414	595	842	19
3	132	402	137	414	595	842	19
a	142	402	148	414	595	842	19
6	153	402	158	414	595	842	19
años.	164	402	188	414	595	842	19
433f.	193	402	216	414	595	842	19
Tesis	220	402	243	414	595	842	19
(Doctorado	248	402	298	414	595	842	19
en	303	402	314	414	595	842	19
Educación)	319	402	369	414	595	842	19
–	374	402	380	414	595	842	19
Departamento	385	402	447	414	595	842	19
de	452	402	463	414	595	842	19
Didáctica	468	402	510	414	595	842	19
de	515	402	526	414	595	842	19
la	531	402	539	414	595	842	19
Matemática,	85	414	140	427	595	842	19
de	142	414	152	427	595	842	19
las	155	414	167	427	595	842	19
Ciencias	169	414	207	427	595	842	19
Sociales	209	414	246	427	595	842	19
y	248	414	254	427	595	842	19
de	256	414	266	427	595	842	19
las	268	414	281	427	595	842	19
Ciencias	283	414	321	427	595	842	19
Experimentales,	323	414	394	427	595	842	19
Universidad	396	414	450	427	595	842	19
de	452	414	463	427	595	842	19
Málaga,	465	414	501	427	595	842	19
Málaga,	503	414	539	427	595	842	19
2001.	85	427	110	439	595	842	19
FERNÁNDEZ,	85	452	153	465	595	842	19
J.	159	452	166	465	595	842	19
Los	171	452	188	465	595	842	19
procesos	193	452	232	465	595	842	19
de	237	452	247	465	595	842	19
simbolización	253	452	315	465	595	842	19
en	320	452	330	465	595	842	19
matemáticas	335	452	390	465	595	842	19
con	396	452	412	465	595	842	19
niños	417	452	441	465	595	842	19
ciegos	446	452	474	465	595	842	19
y	480	452	485	465	595	842	19
deficientes	491	452	538	465	595	842	19
visuales.	85	465	123	477	595	842	19
Alas	125	465	145	477	595	842	19
para	148	465	167	477	595	842	19
volar.	169	465	194	477	595	842	19
In:	196	465	208	477	595	842	19
ACTAS	211	465	247	477	595	842	19
DEL	250	465	272	477	595	842	19
I	274	465	278	477	595	842	19
CONGRESO	281	465	344	477	595	842	19
INTERNACIONAL	346	465	441	477	595	842	19
DE	443	465	458	477	595	842	19
NECESIDADES	460	465	539	477	595	842	19
EDUCATIVAS	85	478	156	490	595	842	19
ESPECIALES.	158	478	230	490	595	842	19
Granada:	232	478	273	490	595	842	19
Ediciones	276	478	319	490	595	842	19
Adhara,	321	478	356	490	595	842	19
2000.	359	478	384	490	595	842	19
p.	386	478	395	490	595	842	19
190-217.	397	478	437	490	595	842	19
FIORENTINI,	85	503	149	515	595	842	19
D.;	152	503	166	515	595	842	19
LORENZATO,	169	503	236	515	595	842	19
S.	239	503	248	515	595	842	19
Investigación	251	503	314	515	595	842	19
en	317	503	328	515	595	842	19
Educación	330	503	380	515	595	842	19
Matemática:	383	503	442	515	595	842	19
Recorridos	445	503	493	515	595	842	19
teóricos	496	503	531	515	595	842	19
e	534	503	539	515	595	842	19
metodológicos.	85	516	153	528	595	842	19
Tradução	155	516	197	528	595	842	19
de	199	516	210	528	595	842	19
A.	212	516	222	528	595	842	19
JIMÉNEZ.	225	516	274	528	595	842	19
Primeira	277	516	315	528	595	842	19
ediҫão,	317	516	349	528	595	842	19
Campinas:	352	516	399	528	595	842	19
Autores	401	516	435	528	595	842	19
Associados,	438	516	491	528	595	842	19
2010.	493	516	518	528	595	842	19
FIORENTINI,	85	541	149	553	595	842	19
D.;	152	541	166	553	595	842	19
CRISTOVÃO,	168	541	234	553	595	842	19
E.	236	541	246	553	595	842	19
Histórias	249	541	291	553	595	842	19
e	294	541	299	553	595	842	19
Investigações	301	541	364	553	595	842	19
de/em	366	541	394	553	595	842	19
Aulas	396	541	423	553	595	842	19
de	426	541	437	553	595	842	19
Matemática.	439	541	498	553	595	842	19
Primeira	501	541	539	553	595	842	19
edición	85	554	118	566	595	842	19
ediҫão.	120	554	152	566	595	842	19
Campinas:	155	554	202	566	595	842	19
Alínea,	204	554	236	566	595	842	19
2006.	239	554	263	566	595	842	19
FONT,	85	579	116	591	595	842	19
V.	118	579	127	591	595	842	19
Una	130	579	148	591	595	842	19
organización	150	579	207	591	595	842	19
de	209	579	219	591	595	842	19
los	221	579	234	591	595	842	19
programas	237	579	283	591	595	842	19
de	285	579	296	591	595	842	19
investigación	298	579	356	591	595	842	19
en	359	579	369	591	595	842	19
Didáctica	371	579	413	591	595	842	19
de	416	579	426	591	595	842	19
las	428	579	440	591	595	842	19
Matemáticas.	443	579	502	591	595	842	19
Revista	504	579	539	591	595	842	19
EMA,	85	591	114	604	595	842	19
v.	116	591	124	604	595	842	19
7,	126	591	135	604	595	842	19
n.	138	591	146	604	595	842	19
2,	149	591	157	604	595	842	19
p.	160	591	168	604	595	842	19
127-170,	171	591	210	604	595	842	19
2002.	213	591	238	604	595	842	19
FREEMAN,	85	617	140	629	595	842	19
D.;	143	617	157	629	595	842	19
FREEMAN,	159	617	214	629	595	842	19
Y.	217	617	226	629	595	842	19
Preview,	228	617	267	629	595	842	19
view,	269	617	292	629	595	842	19
review	295	617	325	629	595	842	19
–	327	617	333	629	595	842	19
A	335	617	343	629	595	842	19
useful	345	617	372	629	595	842	19
technique.	375	617	420	629	595	842	19
TESOL	423	617	459	629	595	842	19
Bilingual	461	617	504	629	595	842	19
Basics,	507	617	539	629	595	842	19
v.	85	629	93	642	595	842	19
3,	95	629	104	642	595	842	19
n.	106	629	115	642	595	842	19
1,	117	629	126	642	595	842	19
p.	128	629	137	642	595	842	19
10-11,	139	629	167	642	595	842	19
2000.	170	629	195	642	595	842	19
GENESEE,	85	655	137	667	595	842	19
F.;	139	655	150	667	595	842	19
NICOLADIS,	152	655	214	667	595	842	19
E.	216	655	226	667	595	842	19
;	228	655	231	667	595	842	19
PARADIS,	233	655	282	667	595	842	19
J.	284	655	291	667	595	842	19
Language	293	655	336	667	595	842	19
differentiation	338	655	401	667	595	842	19
in	403	655	412	667	595	842	19
early	414	655	436	667	595	842	19
bilingual	438	655	477	667	595	842	19
development.	479	655	539	667	595	842	19
Journal	85	667	122	680	595	842	19
of	125	667	134	680	595	842	19
Child	137	667	163	680	595	842	19
language,	165	667	210	680	595	842	19
Cambridge,	213	667	265	680	595	842	19
v.	268	667	275	680	595	842	19
22,	278	667	292	680	595	842	19
p.	294	667	303	680	595	842	19
611–631,	305	667	346	680	595	842	19
1995.	349	667	374	680	595	842	19
GODINO,	85	693	131	705	595	842	19
J.	134	693	141	705	595	842	19
Teoría	145	693	175	705	595	842	19
de	178	693	189	705	595	842	19
las	192	693	205	705	595	842	19
Funciones	208	693	256	705	595	842	19
Semióticas.	259	693	312	705	595	842	19
Un	315	693	328	705	595	842	19
enfoque	331	693	367	705	595	842	19
ontológicosemiótico	370	693	460	705	595	842	19
de	463	693	473	705	595	842	19
la	476	693	484	705	595	842	19
cognición	487	693	531	705	595	842	19
e	534	693	539	705	595	842	19
instrucción	85	705	134	718	595	842	19
matemática.	137	705	191	718	595	842	19
2003.	194	705	219	718	595	842	19
318	222	705	238	718	595	842	19
p.	241	705	250	718	595	842	19
Tesis	252	705	275	718	595	842	19
(Didáctica	278	705	324	718	595	842	19
de	327	705	337	718	595	842	19
la	340	705	348	718	595	842	19
matemática)	352	705	406	718	595	842	19
–	409	705	415	718	595	842	19
Departamento	418	705	480	718	595	842	19
de	483	705	494	718	595	842	19
Didáctica	497	705	539	718	595	842	19
de	85	718	96	730	595	842	19
la	98	718	106	730	595	842	19
Matemática,	109	718	164	730	595	842	19
Universidad	166	718	220	730	595	842	19
de	223	718	233	730	595	842	19
Granada,	236	718	276	730	595	842	19
2003.	279	718	304	730	595	842	19
GOÑI,	85	743	115	755	595	842	19
J.;	119	743	130	755	595	842	19
PLANAS,	134	743	179	755	595	842	19
N.	184	743	194	755	595	842	19
Interacción	198	743	248	755	595	842	19
comunicativa	252	743	311	755	595	842	19
y	315	743	321	755	595	842	19
lenguaje	325	743	362	755	595	842	19
en	366	743	377	755	595	842	19
clase	381	743	403	755	595	842	19
de	407	743	417	755	595	842	19
matemáticas.	422	743	479	755	595	842	19
In:	484	743	496	755	595	842	19
GOÑI,	500	743	530	755	595	842	19
J	534	743	539	755	595	842	19
(Coord.).	85	756	126	768	595	842	19
Didáctica	128	756	173	768	595	842	19
de	176	756	187	768	595	842	19
las	189	756	202	768	595	842	19
matemáticas.	205	756	267	768	595	842	19
Barcelona:	270	756	317	768	595	842	19
Editorial	320	756	359	768	595	842	19
GRAÓ,	361	756	395	768	595	842	19
2011.	398	756	422	768	595	842	19
p.	425	756	434	768	595	842	19
167-197.	436	756	475	768	595	842	19
Bolema,	85	795	118	807	595	842	19
Rio	120	795	134	807	595	842	19
Claro	137	795	159	807	595	842	19
(SP),	162	795	182	807	595	842	19
v.	184	795	190	807	595	842	19
33,	193	795	205	807	595	842	19
n.	207	795	215	807	595	842	19
63,	217	795	229	807	595	842	19
p.	232	795	239	807	595	842	19
248-268,	241	795	277	807	595	842	19
abr.	279	795	295	807	595	842	19
2019	297	795	317	807	595	842	19
266	524	798	539	807	595	842	19
ISSN	471	47	493	58	595	842	20
1980-4415	495	47	539	58	595	842	20
DOI:	325	59	346	70	595	842	20
http://dx.doi.org/10.1590/1980-4415v33n63a12	348	59	539	70	595	842	20
HART,	85	85	116	98	595	842	20
K.	119	85	130	98	595	842	20
Children's	135	85	179	98	595	842	20
Understandings	182	85	251	98	595	842	20
of	253	85	263	98	595	842	20
Mathematics.	265	85	325	98	595	842	20
Educational	327	85	384	98	595	842	20
Studies	387	85	421	98	595	842	20
in	424	85	433	98	595	842	20
Mathematics,	435	85	499	98	595	842	20
London:	502	85	539	98	595	842	20
Murray,	85	98	120	110	595	842	20
v.	123	98	130	110	595	842	20
13,	133	98	147	110	595	842	20
n.	150	98	158	110	595	842	20
1,	161	98	169	110	595	842	20
p.	172	98	180	110	595	842	20
11-16,	183	98	211	110	595	842	20
1982.	214	98	238	110	595	842	20
HUGHES,	85	123	132	136	595	842	20
M.	135	123	148	136	595	842	20
Los	150	123	168	136	595	842	20
niños	170	123	196	136	595	842	20
y	198	123	204	136	595	842	20
los	207	123	219	136	595	842	20
números:	222	123	266	136	595	842	20
las	269	123	281	136	595	842	20
dificultades	284	123	335	136	595	842	20
en	338	123	348	136	595	842	20
el	351	123	359	136	595	842	20
aprendizaje	362	123	413	136	595	842	20
de	415	123	426	136	595	842	20
las	428	123	441	136	595	842	20
matemáticas.	443	123	501	136	595	842	20
Primera	504	123	539	136	595	842	20
edición.	85	136	120	148	595	842	20
Barcelona:	123	136	171	148	595	842	20
Planeta,	174	136	208	148	595	842	20
1987.	211	136	236	148	595	842	20
JANVIER,	85	161	134	174	595	842	20
C.	137	161	147	174	595	842	20
Problems	150	161	194	174	595	842	20
of	197	161	206	174	595	842	20
representations	209	161	282	174	595	842	20
in	285	161	294	174	595	842	20
the	297	161	312	174	595	842	20
teaching	315	161	355	174	595	842	20
and	357	161	375	174	595	842	20
Learning	378	161	422	174	595	842	20
of	425	161	434	174	595	842	20
Mathematics.	437	161	501	174	595	842	20
Primera	504	161	539	174	595	842	20
edición.	85	174	120	186	595	842	20
Hillsdale,	123	174	166	186	595	842	20
N.	168	174	179	186	595	842	20
J:	182	174	189	186	595	842	20
Lawrence	192	174	235	186	595	842	20
Erlbaum	238	174	276	186	595	842	20
Associated,	278	174	329	186	595	842	20
1987.	332	174	356	186	595	842	20
JARRETT,	85	199	134	211	595	842	20
D.	140	199	150	211	595	842	20
The	156	199	174	211	595	842	20
inclusive	179	199	220	211	595	842	20
classroom:	225	199	275	211	595	842	20
Teaching	281	199	321	211	595	842	20
mathematics	326	199	382	211	595	842	20
and	387	199	403	211	595	842	20
science	408	199	441	211	595	842	20
to	446	199	455	211	595	842	20
English	460	199	494	211	595	842	20
language	499	199	539	211	595	842	20
learners.	85	212	123	224	595	842	20
It	125	212	132	224	595	842	20
is	134	212	142	224	595	842	20
just	144	212	160	224	595	842	20
good	163	212	185	224	595	842	20
teaching.	187	212	227	224	595	842	20
1	230	212	235	224	595	842	20
edición.	238	212	273	224	595	842	20
Washington:	275	212	331	224	595	842	20
Northwest	333	212	379	224	595	842	20
Regional	382	212	421	224	595	842	20
Educational	424	212	476	224	595	842	20
Lab	479	212	496	224	595	842	20
Portland,	499	212	539	224	595	842	20
OR.	85	225	103	237	595	842	20
Department	106	225	158	237	595	842	20
of	161	225	170	237	595	842	20
Education,	173	225	220	237	595	842	20
1999.	223	225	247	237	595	842	20
JIMÉNEZ,	85	250	134	262	595	842	20
A.	138	250	148	262	595	842	20
Quando	153	250	191	262	595	842	20
professores	196	250	249	262	595	842	20
de	254	250	265	262	595	842	20
matemática	270	250	325	262	595	842	20
da	329	250	341	262	595	842	20
escola	346	250	374	262	595	842	20
e	379	250	384	262	595	842	20
da	389	250	400	262	595	842	20
universidade	405	250	466	262	595	842	20
se	471	250	480	262	595	842	20
encontram:	485	250	539	262	595	842	20
ressignificação	85	262	151	275	595	842	20
e	154	262	159	275	595	842	20
reciprocidade	161	262	221	275	595	842	20
de	224	262	234	275	595	842	20
saberes.	237	262	272	275	595	842	20
2002.	274	262	299	275	595	842	20
249	302	262	318	275	595	842	20
p.	321	262	329	275	595	842	20
Tese	331	262	352	275	595	842	20
(Doutorado	354	262	405	275	595	842	20
em	407	262	421	275	595	842	20
Educação)	423	262	470	275	595	842	20
–	473	262	478	275	595	842	20
Faculdade	481	262	526	275	595	842	20
de	528	262	539	275	595	842	20
Educação,	85	275	131	287	595	842	20
Universidade	133	275	192	287	595	842	20
Estadual	195	275	233	287	595	842	20
de	235	275	246	287	595	842	20
Campinas,	248	275	295	287	595	842	20
Campinas,	298	275	345	287	595	842	20
2002.	348	275	372	287	595	842	20
JIMÉNEZ,	85	301	134	313	595	842	20
A.	136	301	146	313	595	842	20
;	149	301	152	313	595	842	20
SUÁREZ,	158	301	203	313	595	842	20
N.;	206	301	220	313	595	842	20
GALINDO,	223	301	275	313	595	842	20
S.	278	301	287	313	595	842	20
La	290	301	301	313	595	842	20
comunicación:	304	301	369	313	595	842	20
eje	371	301	384	313	595	842	20
en	387	301	397	313	595	842	20
la	400	301	408	313	595	842	20
clase	411	301	433	313	595	842	20
de	435	301	446	313	595	842	20
matemáticas.	448	301	506	313	595	842	20
Praxis	509	301	539	313	595	842	20
&	85	313	94	325	595	842	20
Saber,	97	313	127	325	595	842	20
Tunja	130	313	155	325	595	842	20
-	158	313	162	325	595	842	20
Colombia,	164	313	210	325	595	842	20
v.	213	313	221	325	595	842	20
1,	223	313	232	325	595	842	20
n.	234	313	243	325	595	842	20
2,	245	313	254	325	595	842	20
p.	256	313	265	325	595	842	20
173-202,	268	313	307	325	595	842	20
2010.	310	313	334	325	595	842	20
JIMÉNEZ,	85	338	134	351	595	842	20
A.;	137	338	151	351	595	842	20
PINEDA,	155	338	198	351	595	842	20
L.	202	338	211	351	595	842	20
Comunicación	215	338	280	351	595	842	20
y	284	338	289	351	595	842	20
argumentación	293	338	359	351	595	842	20
en	363	338	373	351	595	842	20
clase	377	338	399	351	595	842	20
de	403	338	414	351	595	842	20
matemáticas.	418	338	475	351	595	842	20
Educación	480	338	529	351	595	842	20
y	533	338	539	351	595	842	20
Ciencia,	85	351	123	363	595	842	20
Tunja	126	351	151	363	595	842	20
-	154	351	158	363	595	842	20
Colombia,	160	351	206	363	595	842	20
n.	209	351	217	363	595	842	20
16,	220	351	234	363	595	842	20
p.	237	351	245	363	595	842	20
101	248	351	264	363	595	842	20
–	267	351	273	363	595	842	20
116,	275	351	294	363	595	842	20
2013.	297	351	322	363	595	842	20
KAPUT,	85	376	124	389	595	842	20
J.	131	376	138	389	595	842	20
Representation	146	376	212	389	595	842	20
systems	219	376	254	389	595	842	20
and	262	376	278	389	595	842	20
mathematics.	285	376	344	389	595	842	20
In:	351	376	363	389	595	842	20
JANVIER,	371	376	420	389	595	842	20
C.	427	376	437	389	595	842	20
(Ed.).	445	376	470	389	595	842	20
Problems	478	376	522	389	595	842	20
of	530	376	539	389	595	842	20
representation	85	389	153	401	595	842	20
in	158	389	167	401	595	842	20
the	172	389	187	401	595	842	20
teaching	192	389	232	401	595	842	20
and	236	389	254	401	595	842	20
learning	259	389	298	401	595	842	20
of	303	389	312	401	595	842	20
mathematics.	317	389	380	401	595	842	20
Hillsdale,	385	389	427	401	595	842	20
NJ:	432	389	448	401	595	842	20
Lawrence	452	389	496	401	595	842	20
Erlbaum	501	389	539	401	595	842	20
Associated,	85	402	136	414	595	842	20
1987.	139	402	164	414	595	842	20
p.	166	402	175	414	595	842	20
19-26.	178	402	206	414	595	842	20
KEMMIS,	85	427	132	439	595	842	20
S.;	137	427	149	439	595	842	20
MCTARGGART,	155	427	232	439	595	842	20
R.	238	427	248	439	595	842	20
Cómo	254	427	282	439	595	842	20
Planificar	287	427	334	439	595	842	20
la	339	427	348	439	595	842	20
Investigación-Acción.	353	427	455	439	595	842	20
Segunda	460	427	498	439	595	842	20
edición.	504	427	539	439	595	842	20
Barcelona:	85	440	133	452	595	842	20
Laerles,	136	440	171	452	595	842	20
1992.	173	440	198	452	595	842	20
LATORRE,	85	465	137	477	595	842	20
A.;	139	465	153	477	595	842	20
RINCÓN,	155	465	200	477	595	842	20
D.;	202	465	216	477	595	842	20
ARNAL,	217	465	258	477	595	842	20
J.	260	465	267	477	595	842	20
Bases	269	465	296	477	595	842	20
metodológicas	298	465	365	477	595	842	20
de	367	465	378	477	595	842	20
la	380	465	388	477	595	842	20
investigación	390	465	452	477	595	842	20
educativa.	454	465	502	477	595	842	20
Primera	504	465	539	477	595	842	20
edición.	85	478	120	490	595	842	20
Barcelona:	123	478	171	490	595	842	20
Experiencia,	174	478	229	490	595	842	20
2003.	231	478	256	490	595	842	20
LIZARZABURU,	85	503	165	515	595	842	20
A.;	168	503	182	515	595	842	20
ZAPATA,	185	503	229	515	595	842	20
G.	232	503	243	515	595	842	20
Pluriculturalidad	246	503	328	515	595	842	20
y	332	503	337	515	595	842	20
aprendizaje	341	503	396	515	595	842	20
de	400	503	411	515	595	842	20
la	414	503	423	515	595	842	20
matemática	426	503	481	515	595	842	20
en	485	503	496	515	595	842	20
América	498	503	539	515	595	842	20
Latina.	85	516	119	528	595	842	20
Experiencias	122	516	179	528	595	842	20
y	181	516	187	528	595	842	20
desafíos.	190	516	228	528	595	842	20
Primera	231	516	266	528	595	842	20
edición.	269	516	304	528	595	842	20
Madrid:	307	516	342	528	595	842	20
Morata,	345	516	379	528	595	842	20
2001.	382	516	407	528	595	842	20
MACHADO,	85	541	145	553	595	842	20
N.	148	541	158	553	595	842	20
Matemática	161	541	218	553	595	842	20
e	221	541	226	553	595	842	20
língua	229	541	258	553	595	842	20
materna:	261	541	304	553	595	842	20
análise	307	541	337	553	595	842	20
de	340	541	351	553	595	842	20
uma	354	541	373	553	595	842	20
impregnação	376	541	432	553	595	842	20
mútua.	435	541	466	553	595	842	20
Terceira	468	541	504	553	595	842	20
edição.	507	541	539	553	595	842	20
São	85	554	102	566	595	842	20
Paulo:	104	554	133	566	595	842	20
Cortez,	135	554	167	566	595	842	20
1993.	170	554	195	566	595	842	20
MASON,	85	579	128	591	595	842	20
J.;	132	579	143	591	595	842	20
BURTON,	148	579	195	591	595	842	20
L.;	200	579	212	591	595	842	20
STACEY,	217	579	260	591	595	842	20
K.	265	579	276	591	595	842	20
Pensar	281	579	313	591	595	842	20
matemáticamente.	318	579	404	591	595	842	20
Traducción	409	579	459	591	595	842	20
de	464	579	474	591	595	842	20
M.	479	579	492	591	595	842	20
Martínez.	496	579	539	591	595	842	20
Primera	85	591	120	604	595	842	20
edición.	123	591	158	604	595	842	20
Barcelona:	161	591	208	604	595	842	20
Centro	211	591	241	604	595	842	20
de	244	591	254	604	595	842	20
Publicaciones	257	591	318	604	595	842	20
del	321	591	334	604	595	842	20
MEC	337	591	361	604	595	842	20
y	363	591	369	604	595	842	20
Editorial	372	591	410	604	595	842	20
Labor,	413	591	441	604	595	842	20
1998.	444	591	469	604	595	842	20
PIMM,	85	617	117	629	595	842	20
D.	120	617	131	629	595	842	20
El	133	617	144	629	595	842	20
lenguaje	147	617	186	629	595	842	20
matemático	189	617	244	629	595	842	20
en	247	617	258	629	595	842	20
el	261	617	268	629	595	842	20
aula.	271	617	294	629	595	842	20
Primera	297	617	332	629	595	842	20
edición.	335	617	370	629	595	842	20
Madrid:	372	617	408	629	595	842	20
Ed	411	617	423	629	595	842	20
Morata,	426	617	460	629	595	842	20
1990.	463	617	488	629	595	842	20
PONTE,	85	642	123	654	595	842	20
J.	126	642	133	654	595	842	20
P.;	136	642	146	654	595	842	20
BROCARDO,	149	642	213	654	595	842	20
J.;	216	642	226	654	595	842	20
OLIVEIRA,	229	642	283	654	595	842	20
H.	286	642	296	654	595	842	20
Investigações	299	642	362	654	595	842	20
matemáticas	364	642	424	654	595	842	20
na	426	642	438	654	595	842	20
sala	441	642	459	654	595	842	20
de	462	642	473	654	595	842	20
aula.	475	642	498	654	595	842	20
Segunda	501	642	539	654	595	842	20
edición.	85	655	120	667	595	842	20
Belo	123	655	144	667	595	842	20
Horizonte:	147	655	194	667	595	842	20
Autêntica,	196	655	241	667	595	842	20
2005.	244	655	269	667	595	842	20
PONTE,	85	680	123	692	595	842	20
J.	127	680	134	692	595	842	20
P.	138	680	146	692	595	842	20
et	150	680	158	692	595	842	20
al.	162	680	173	692	595	842	20
Histórias	177	680	219	692	595	842	20
de	223	680	234	692	595	842	20
investigações	238	680	300	692	595	842	20
matemáticas.	303	680	366	692	595	842	20
Primeira	370	680	408	692	595	842	20
edición.	412	680	447	692	595	842	20
Lisboa:	451	680	484	692	595	842	20
Instituto	488	680	524	692	595	842	20
de	528	680	539	692	595	842	20
Inovação	85	693	125	705	595	842	20
Educacional,	128	693	185	705	595	842	20
1998.	188	693	213	705	595	842	20
PUIG,	85	718	113	730	595	842	20
L.;	116	718	129	730	595	842	20
CERDÁN,	132	718	179	730	595	842	20
F.	182	718	190	730	595	842	20
Problemas	193	718	243	730	595	842	20
aritméticos	246	718	298	730	595	842	20
escolares.	301	718	346	730	595	842	20
Primera	349	718	383	730	595	842	20
edición.	386	718	421	730	595	842	20
Madrid:	424	718	459	730	595	842	20
Síntesis,	462	718	499	730	595	842	20
1988.	502	718	527	730	595	842	20
ROBITAILLE,	85	743	152	755	595	842	20
D.	155	743	166	755	595	842	20
National	170	743	208	755	595	842	20
contexts	212	743	249	755	595	842	20
for	252	743	265	755	595	842	20
mathematics	269	743	325	755	595	842	20
and	328	743	344	755	595	842	20
science	348	743	381	755	595	842	20
education.	384	743	430	755	595	842	20
An	433	743	446	755	595	842	20
encyclopedia	450	743	508	755	595	842	20
of	512	743	521	755	595	842	20
the	525	743	539	755	595	842	20
educa	85	757	111	769	595	842	20
tion	111	756	129	769	595	842	20
systems	133	756	171	769	595	842	20
participating	175	756	236	769	595	842	20
in	239	756	249	769	595	842	20
TIMSS	252	756	288	769	595	842	20
(pp.	292	756	311	769	595	842	20
82-90).	315	756	350	769	595	842	20
Vancouver:	354	756	408	769	595	842	20
Pacific	412	756	445	769	595	842	20
Educational	449	756	507	769	595	842	20
Press	510	756	536	769	595	842	20
,	536	757	539	769	595	842	20
1992.	85	770	110	782	595	842	20
Bolema,	85	795	118	807	595	842	20
Rio	120	795	134	807	595	842	20
Claro	137	795	159	807	595	842	20
(SP),	162	795	182	807	595	842	20
v.	184	795	190	807	595	842	20
33,	193	795	205	807	595	842	20
n.	207	795	215	807	595	842	20
63,	217	795	229	807	595	842	20
p.	232	795	239	807	595	842	20
248-268,	241	795	277	807	595	842	20
abr.	279	795	295	807	595	842	20
2019	297	795	317	807	595	842	20
267	524	798	539	807	595	842	20
ISSN	471	47	493	58	595	842	21
1980-4415	495	47	539	58	595	842	21
DOI:	325	59	346	70	595	842	21
http://dx.doi.org/10.1590/1980-4415v33n63a12	348	59	539	70	595	842	21
ROMBERG,	85	98	142	110	595	842	21
T.	147	98	156	110	595	842	21
A.	159	98	170	110	595	842	21
Características	175	98	240	110	595	842	21
problemáticas	245	98	306	110	595	842	21
del	311	98	325	110	595	842	21
currículo	330	98	369	110	595	842	21
escolar	374	98	405	110	595	842	21
de	410	98	421	110	595	842	21
matemáticas.	425	98	483	110	595	842	21
Revista	488	98	523	110	595	842	21
de	528	98	539	110	595	842	21
Educación,	85	111	138	123	595	842	21
Madrid,	140	111	175	123	595	842	21
v.	178	111	186	123	595	842	21
294,	188	111	208	123	595	842	21
p.	210	111	219	123	595	842	21
323-406,	221	111	261	123	595	842	21
1991.	263	111	288	123	595	842	21
RUIZ,	85	136	113	148	595	842	21
F.	120	136	128	148	595	842	21
La	134	136	147	148	595	842	21
tabla-100:	153	136	200	148	595	842	21
representaciones	206	136	279	148	595	842	21
geométricas	285	136	338	148	595	842	21
de	344	136	355	148	595	842	21
relaciones	361	136	405	148	595	842	21
numéricas.	411	136	459	148	595	842	21
Un	465	136	479	148	595	842	21
estudio	485	136	517	148	595	842	21
con	523	136	539	148	595	842	21
profesores	85	149	131	161	595	842	21
de	134	149	144	161	595	842	21
primaria	148	149	185	161	595	842	21
en	188	149	198	161	595	842	21
formación.	201	149	249	161	595	842	21
440f.	253	149	276	161	595	842	21
Tesis	278	149	301	161	595	842	21
(Doctorado	304	149	354	161	595	842	21
en	357	149	368	161	595	842	21
Didáctica)	371	149	417	161	595	842	21
–	420	149	425	161	595	842	21
Universidad	428	149	482	161	595	842	21
de	485	149	496	161	595	842	21
Granada,	499	149	539	161	595	842	21
Granada,	85	161	125	174	595	842	21
2000.	128	161	153	174	595	842	21
SACRISTÁN,	85	187	149	199	595	842	21
P;	153	187	162	199	595	842	21
MUÑOZ,	167	187	210	199	595	842	21
J;	214	187	221	199	595	842	21
SALA,	225	187	257	199	595	842	21
F.	261	187	269	199	595	842	21
Los	273	187	290	199	595	842	21
juguetes	295	187	334	199	595	842	21
ordenados.	338	187	390	199	595	842	21
1	394	187	399	199	595	842	21
edición	403	187	436	199	595	842	21
Madrid:	440	187	475	199	595	842	21
Cuentos	480	187	516	199	595	842	21
para	520	187	539	199	595	842	21
dormir,	85	199	117	211	595	842	21
2014.	120	199	145	211	595	842	21
SMOLE,	85	225	125	237	595	842	21
K;	130	225	141	237	595	842	21
DINIZ,	147	225	179	237	595	842	21
M.	184	225	197	237	595	842	21
Ler,	202	225	221	237	595	842	21
escrever	227	225	265	237	595	842	21
y	270	225	276	237	595	842	21
resolver	281	225	319	237	595	842	21
problemas.	324	225	376	237	595	842	21
Habilidades	381	225	434	237	595	842	21
básicas	439	225	471	237	595	842	21
para	476	225	495	237	595	842	21
aprender	500	225	539	237	595	842	21
matemáticas.	85	237	143	249	595	842	21
Primeira	146	237	184	249	595	842	21
edição.	186	237	218	249	595	842	21
São	220	237	237	249	595	842	21
Paulo:	240	237	268	249	595	842	21
Armted	270	237	304	249	595	842	21
Editora	306	237	339	249	595	842	21
S.	342	237	350	249	595	842	21
A.,	353	237	366	249	595	842	21
2006.	369	237	394	249	595	842	21
Submetido	338	278	394	291	595	842	21
em	397	278	412	291	595	842	21
21	415	278	427	291	595	842	21
de	430	278	442	291	595	842	21
Fevereiro	445	278	494	291	595	842	21
de	497	278	509	291	595	842	21
2018.	512	278	539	291	595	842	21
Aprovado	363	291	414	305	595	842	21
em	417	291	432	305	595	842	21
24	435	291	447	305	595	842	21
de	450	291	462	305	595	842	21
Julho	465	291	494	305	595	842	21
de	497	291	509	305	595	842	21
2018.	512	291	539	305	595	842	21
Bolema,	85	795	118	807	595	842	21
Rio	120	795	134	807	595	842	21
Claro	137	795	159	807	595	842	21
(SP),	162	795	182	807	595	842	21
v.	184	795	190	807	595	842	21
33,	193	795	205	807	595	842	21
n.	207	795	215	807	595	842	21
63,	217	795	229	807	595	842	21
p.	232	795	239	807	595	842	21
248-268,	241	795	277	807	595	842	21
abr.	279	795	295	807	595	842	21
2019	297	795	317	807	595	842	21
268	524	798	539	807	595	842	21
