doi:	268	11	281	23	510	737	1
https://doi.org/10.1590/1516-731320180020002	283	11	456	23	510	737	1
Algunas	77	46	133	67	510	737	1
relaciones	137	46	205	67	510	737	1
entre	209	46	244	67	510	737	1
la	248	46	259	67	510	737	1
autonomía	263	46	336	67	510	737	1
de	340	46	356	67	510	737	1
la	360	46	372	67	510	737	1
Biología	376	46	433	67	510	737	1
y	89	65	96	87	510	737	1
la	100	65	112	87	510	737	1
emergencia	116	65	195	87	510	737	1
de	199	65	215	87	510	737	1
su	219	65	235	87	510	737	1
Didáctica:	239	65	309	87	510	737	1
consideraciones	313	65	421	87	510	737	1
sobre	73	84	110	106	510	737	1
la	114	84	126	106	510	737	1
complejidad	130	84	214	106	510	737	1
de	218	84	234	106	510	737	1
enseñar	238	84	290	106	510	737	1
una	294	84	320	106	510	737	1
ciencia	324	84	372	106	510	737	1
compleja	376	84	437	106	510	737	1
Some	106	123	140	143	510	737	1
relationships	144	123	223	143	510	737	1
between	227	123	278	143	510	737	1
Biology's	282	123	338	143	510	737	1
autonomy	342	123	405	143	510	737	1
and	101	142	123	162	510	737	1
the	127	142	147	162	510	737	1
emergence	151	142	217	162	510	737	1
of	221	142	235	162	510	737	1
its	241	142	255	162	510	737	1
didactics:	259	142	316	162	510	737	1
considerations	320	142	410	162	510	737	1
about	94	161	130	182	510	737	1
the	134	161	153	182	510	737	1
complexity	157	161	225	182	510	737	1
of	229	161	243	182	510	737	1
teaching	249	161	300	182	510	737	1
a	304	161	311	182	510	737	1
complex	315	161	368	182	510	737	1
science	372	161	416	182	510	737	1
Julio	319	216	338	230	510	737	1
Alejandro	341	216	383	230	510	737	1
Castro	386	216	414	230	510	737	1
Moreno	416	216	451	230	510	737	1
1	451	217	454	225	510	737	1
https://orcid.org/0000-0002-5864-0954	297	230	454	243	510	737	1
Édgar	333	242	359	257	510	737	1
Orlay	362	242	385	257	510	737	1
Valbuena	388	242	428	257	510	737	1
Ussa	430	242	451	257	510	737	1
1	451	243	454	251	510	737	1
https://orcid.org/0000-0003-4185-3862	297	257	454	269	510	737	1
Palabras	57	395	89	408	510	737	1
clave:	91	395	112	408	510	737	1
Enseñanza	115	395	157	408	510	737	1
de	159	395	169	408	510	737	1
la	171	395	177	408	510	737	1
biología.	180	395	213	408	510	737	1
Epistemología.	215	395	273	408	510	737	1
Didáctica	276	395	312	408	510	737	1
de	315	395	324	408	510	737	1
la	327	395	333	408	510	737	1
biología.	335	395	368	408	510	737	1
Keywords:	57	544	98	557	510	737	1
Biology	100	544	130	557	510	737	1
teaching.	133	544	167	557	510	737	1
Epistemology.	169	544	225	557	510	737	1
Didactics	227	544	263	557	510	737	1
of	266	544	274	557	510	737	1
biology.	278	544	308	557	510	737	1
Universidad	61	642	103	654	510	737	1
Pedagógica	105	642	144	654	510	737	1
Nacional	146	642	178	654	510	737	1
(UPN),	180	642	206	654	510	737	1
Departamento	208	642	259	654	510	737	1
de	261	642	269	654	510	737	1
Biología,	272	642	302	654	510	737	1
Bogotá,	304	642	332	654	510	737	1
Colombia.	334	642	370	654	510	737	1
E-mail:	57	654	82	666	510	737	1
<jcastro@pedagogica.edu.co>.	84	654	193	666	510	737	1
1	57	643	59	650	510	737	1
267	247	680	263	693	510	737	1
Ciênc.	310	694	326	704	510	737	1
Educ.	328	694	344	704	510	737	1
,	344	695	346	704	510	737	1
Bauru,	348	694	368	704	510	737	1
v.	370	694	375	704	510	737	1
24,	377	694	386	704	510	737	1
n.	388	694	394	704	510	737	1
2,	396	694	401	704	510	737	1
p.	403	694	409	704	510	737	1
267-282,	411	694	438	704	510	737	1
2018	440	694	455	704	510	737	1
CC	60	714	64	718	510	737	1
BY	70	714	75	718	510	737	1
Artigo	98	711	116	720	510	737	1
publicado	118	711	144	720	510	737	1
em	146	711	154	720	510	737	1
acesso	156	711	173	720	510	737	1
aberto	175	711	193	720	510	737	1
sob	194	711	204	720	510	737	1
uma	206	711	217	720	510	737	1
licença	219	711	238	720	510	737	1
Creative	239	711	261	720	510	737	1
Commons	263	711	292	720	510	737	1
Castro-Moreno,	57	37	130	52	510	737	2
J.A.;	133	37	152	52	510	737	2
Valbuena	155	37	198	52	510	737	2
Ussa,	201	37	226	52	510	737	2
É.O.	229	37	251	52	510	737	2
Introducción	94	81	165	98	510	737	2
Este	94	109	113	123	510	737	2
artículo	117	109	149	123	510	737	2
se	153	109	161	123	510	737	2
ha	165	109	175	123	510	737	2
escrito	179	109	208	123	510	737	2
tomando	212	109	250	123	510	737	2
como	254	109	278	123	510	737	2
base	282	109	301	123	510	737	2
una	305	109	321	123	510	737	2
ponencia	325	109	363	123	510	737	2
presentada	367	109	413	123	510	737	2
en	417	109	427	123	510	737	2
el	431	109	438	123	510	737	2
VI	442	109	454	123	510	737	2
Encuentro	57	122	102	137	510	737	2
de	105	122	115	137	510	737	2
Filosofía	118	122	155	137	510	737	2
e	158	122	162	137	510	737	2
Historia	165	122	199	137	510	737	2
de	202	122	212	137	510	737	2
la	215	122	222	137	510	737	2
Ciencia	225	122	256	137	510	737	2
del	259	122	271	137	510	737	2
Cono	274	122	298	137	510	737	2
Sur	301	122	315	137	510	737	2
2	315	123	318	131	510	737	2
,	318	122	320	137	510	737	2
la	323	122	330	137	510	737	2
que	333	122	348	137	510	737	2
a	351	122	355	137	510	737	2
su	358	122	368	137	510	737	2
vez	370	122	385	137	510	737	2
se	387	122	396	137	510	737	2
elaboró	399	122	431	137	510	737	2
en	433	122	444	137	510	737	2
el	446	122	454	137	510	737	2
marco	57	136	84	150	510	737	2
del	86	136	98	150	510	737	2
proyecto	100	136	138	150	510	737	2
de	140	136	150	150	510	737	2
investigación	152	136	207	150	510	737	2
“Construcción	209	136	272	150	510	737	2
del	274	136	286	150	510	737	2
Conocimiento	289	136	349	150	510	737	2
Profesional	352	136	400	150	510	737	2
del	402	136	415	150	510	737	2
Profesor	417	136	454	150	510	737	2
de	57	149	67	163	510	737	2
Biología,	69	149	106	163	510	737	2
en	108	149	118	163	510	737	2
El	120	149	130	163	510	737	2
Proyecto	132	149	170	163	510	737	2
Curricular	172	149	215	163	510	737	2
de	217	149	227	163	510	737	2
Licenciatura	229	149	281	163	510	737	2
en	283	149	293	163	510	737	2
Biología	295	149	330	163	510	737	2
de	332	149	342	163	510	737	2
la	344	149	351	163	510	737	2
Universidad	353	149	404	163	510	737	2
Pedagógica	406	149	454	163	510	737	2
Nacional”,	57	162	102	176	510	737	2
financiado	105	162	150	176	510	737	2
por	153	162	168	176	510	737	2
el	171	162	178	176	510	737	2
Centro	181	162	210	176	510	737	2
de	213	162	223	176	510	737	2
Investigaciones	227	162	292	176	510	737	2
de	295	162	305	176	510	737	2
la	308	162	315	176	510	737	2
Universidad	318	162	369	176	510	737	2
Pedagógica	372	162	419	176	510	737	2
(CIUP)	422	162	454	176	510	737	2
para	57	175	75	189	510	737	2
la	78	175	85	189	510	737	2
vigencia	87	175	122	189	510	737	2
2007-2008.	124	175	172	189	510	737	2
Dicho	174	175	201	189	510	737	2
proyecto	204	175	241	189	510	737	2
pretendió	244	175	284	189	510	737	2
indagar	287	175	318	189	510	737	2
las	321	175	332	189	510	737	2
concepciones	335	175	392	189	510	737	2
de	395	175	405	189	510	737	2
los	408	175	420	189	510	737	2
futuros	423	175	454	189	510	737	2
profesores	57	188	102	203	510	737	2
de	104	188	114	203	510	737	2
Biología	116	188	151	203	510	737	2
acerca	154	188	180	203	510	737	2
de	182	188	192	203	510	737	2
su	195	188	204	203	510	737	2
conocimiento	206	188	265	203	510	737	2
profesional,	267	188	317	203	510	737	2
especialmente	320	188	379	203	510	737	2
en	381	188	391	203	510	737	2
lo	394	188	402	203	510	737	2
que	404	188	420	203	510	737	2
atañe	422	188	444	203	510	737	2
al	447	188	454	203	510	737	2
conocimiento	57	202	115	216	510	737	2
biológico	118	202	158	216	510	737	2
y	160	202	165	216	510	737	2
al	168	202	175	216	510	737	2
conocimiento	178	202	236	216	510	737	2
didáctico	239	202	278	216	510	737	2
del	280	202	293	216	510	737	2
contenido	296	202	339	216	510	737	2
biológico.	341	202	383	216	510	737	2
En	386	202	399	216	510	737	2
este	401	202	418	216	510	737	2
sentido,	421	202	454	216	510	737	2
el	57	215	64	229	510	737	2
objetivo	66	215	101	229	510	737	2
central	103	215	132	229	510	737	2
del	134	215	147	229	510	737	2
presente	149	215	185	229	510	737	2
artículo	187	215	219	229	510	737	2
es	222	215	230	229	510	737	2
establecer	233	215	275	229	510	737	2
algunas	277	215	308	229	510	737	2
relaciones	311	215	353	229	510	737	2
entre	355	215	377	229	510	737	2
esos	379	215	397	229	510	737	2
dos	400	215	415	229	510	737	2
ámbitos:	417	215	454	229	510	737	2
el	57	228	64	242	510	737	2
conocimiento	66	228	125	242	510	737	2
que	128	228	143	242	510	737	2
se	146	228	154	242	510	737	2
produce	157	228	192	242	510	737	2
en	194	228	204	242	510	737	2
la	207	228	214	242	510	737	2
Biología	217	228	252	242	510	737	2
y	254	228	259	242	510	737	2
las	261	228	272	242	510	737	2
características	275	228	334	242	510	737	2
distintivas	336	228	379	242	510	737	2
de	381	228	391	242	510	737	2
la	394	228	401	242	510	737	2
didáctica	404	228	441	242	510	737	2
de	443	228	454	242	510	737	2
esa	57	241	70	255	510	737	2
ciencia.	73	241	104	255	510	737	2
Así	94	254	108	269	510	737	2
las	110	254	121	269	510	737	2
cosas,	123	254	148	269	510	737	2
vale	150	254	167	269	510	737	2
la	169	254	176	269	510	737	2
pena	179	254	199	269	510	737	2
señalar	201	254	230	269	510	737	2
que	233	254	248	269	510	737	2
en	251	254	261	269	510	737	2
un	263	254	274	269	510	737	2
trabajo	276	254	306	269	510	737	2
anterior	308	254	342	269	510	737	2
(CASTRO;	344	254	391	269	510	737	2
VALBUENA,	394	254	454	269	510	737	2
2007),	57	268	83	282	510	737	2
planteamos	85	268	133	282	510	737	2
el	135	268	142	282	510	737	2
problema	144	268	184	282	510	737	2
de	186	268	196	282	510	737	2
qué	198	268	213	282	510	737	2
conceptos	215	268	258	282	510	737	2
biológicos	260	268	303	282	510	737	2
deberían	305	268	341	282	510	737	2
ser	343	268	355	282	510	737	2
enseñados	357	268	401	282	510	737	2
en	403	268	413	282	510	737	2
la	415	268	422	282	510	737	2
escuela	424	268	454	282	510	737	2
y	57	281	61	295	510	737	2
qué	65	281	80	295	510	737	2
procedimientos	84	281	150	295	510	737	2
serían	153	281	178	295	510	737	2
los	182	281	194	295	510	737	2
más	198	281	215	295	510	737	2
idóneos	218	281	252	295	510	737	2
para	255	281	273	295	510	737	2
tal	277	281	287	295	510	737	2
fin.	291	281	305	295	510	737	2
Una	308	281	326	295	510	737	2
de	330	281	340	295	510	737	2
las	343	281	354	295	510	737	2
conclusiones	358	281	413	295	510	737	2
de	416	281	426	295	510	737	2
dicho	430	281	454	295	510	737	2
trabajo	57	294	86	308	510	737	2
se	90	294	98	308	510	737	2
puede	102	294	128	308	510	737	2
expresar	131	294	167	308	510	737	2
como	171	294	195	308	510	737	2
sigue:	198	294	222	308	510	737	2
el	226	294	233	308	510	737	2
qué	237	294	249	308	510	737	2
y	253	294	257	308	510	737	2
el	261	294	268	308	510	737	2
cómo	272	294	289	308	510	737	2
enseñar	293	294	326	308	510	737	2
deberían	329	294	366	308	510	737	2
estar	369	294	389	308	510	737	2
orientados,	393	294	440	308	510	737	2
en	443	294	454	308	510	737	2
gran	57	307	76	321	510	737	2
medida,	78	307	111	321	510	737	2
pero	114	307	129	321	510	737	2
no	131	307	140	321	510	737	2
exclusivamente,	142	307	198	321	510	737	2
por	200	307	215	321	510	737	2
los	217	307	229	321	510	737	2
discursos	232	307	271	321	510	737	2
históricos	273	307	315	321	510	737	2
y	317	307	321	321	510	737	2
epistemológicos	324	307	392	321	510	737	2
de	395	307	405	321	510	737	2
la	407	307	414	321	510	737	2
Biología.	416	307	454	321	510	737	2
Otra	57	320	77	335	510	737	2
de	79	320	89	335	510	737	2
las	91	320	102	335	510	737	2
conclusiones	104	320	159	335	510	737	2
es	161	320	170	335	510	737	2
que	172	320	188	335	510	737	2
aún	190	320	205	335	510	737	2
está	207	320	224	335	510	737	2
por	226	320	241	335	510	737	2
fundamentarse	243	320	306	335	510	737	2
una	308	320	324	335	510	737	2
disciplina	326	320	366	335	510	737	2
que	368	320	384	335	510	737	2
podamos	386	320	425	335	510	737	2
llamar	427	320	454	335	510	737	2
“Didáctica	57	334	102	348	510	737	2
de	105	334	115	348	510	737	2
la	119	334	126	348	510	737	2
Biología”.	129	334	171	348	510	737	2
Consideramos	175	334	236	348	510	737	2
que	239	334	255	348	510	737	2
en	258	334	268	348	510	737	2
este	272	334	288	348	510	737	2
trabajo	291	334	321	348	510	737	2
no	324	334	335	348	510	737	2
avanzamos	339	334	385	348	510	737	2
mucho	389	334	418	348	510	737	2
hacia	422	334	443	348	510	737	2
la	447	334	454	348	510	737	2
configuración	57	347	115	361	510	737	2
de	118	347	128	361	510	737	2
tal	130	347	141	361	510	737	2
disciplina.	143	347	185	361	510	737	2
Sin	188	347	201	361	510	737	2
embargo,	204	347	243	361	510	737	2
creemos	246	347	281	361	510	737	2
dar	284	347	298	361	510	737	2
un	300	347	311	361	510	737	2
paso	314	347	333	361	510	737	2
adelante	336	347	371	361	510	737	2
al	373	347	380	361	510	737	2
reconocer	383	347	425	361	510	737	2
cuáles	428	347	454	361	510	737	2
son	57	360	72	374	510	737	2
las	74	360	85	374	510	737	2
cualidades	88	360	132	374	510	737	2
que	134	360	149	374	510	737	2
le	152	360	159	374	510	737	2
han	162	360	177	374	510	737	2
conferido	180	360	221	374	510	737	2
un	224	360	235	374	510	737	2
estatus	237	360	266	374	510	737	2
epistemológico	268	360	333	374	510	737	2
específico	335	360	378	374	510	737	2
a	380	360	384	374	510	737	2
la	387	360	394	374	510	737	2
Biología,	397	360	434	374	510	737	2
y	436	360	441	374	510	737	2
de	443	360	454	374	510	737	2
qué	57	373	72	387	510	737	2
manera	74	373	105	387	510	737	2
dicho	106	373	130	387	510	737	2
estatus	132	373	160	387	510	737	2
puede	162	373	187	387	510	737	2
orientar	189	373	222	387	510	737	2
la	224	373	231	387	510	737	2
fundamentación	232	373	300	387	510	737	2
de	302	373	312	387	510	737	2
la	314	373	321	387	510	737	2
didáctica	323	373	360	387	510	737	2
de	361	373	371	387	510	737	2
la	373	373	380	387	510	737	2
ciencia	382	373	410	387	510	737	2
de	412	373	422	387	510	737	2
lo	424	373	432	387	510	737	2
vivo.	434	373	454	387	510	737	2
Del	94	386	109	401	510	737	2
mismo	112	386	141	401	510	737	2
modo,	144	386	171	401	510	737	2
asumimos	174	386	217	401	510	737	2
que	219	386	235	401	510	737	2
las	238	386	249	401	510	737	2
relaciones	251	386	293	401	510	737	2
entre	296	386	318	401	510	737	2
la	321	386	328	401	510	737	2
disciplina	330	386	370	401	510	737	2
científica	373	386	411	401	510	737	2
y	414	386	418	401	510	737	2
la	421	386	428	401	510	737	2
disci-	431	386	454	401	510	737	2
plina	57	400	77	414	510	737	2
a	80	400	84	414	510	737	2
ser	87	400	99	414	510	737	2
enseñada	101	400	140	414	510	737	2
son	143	400	158	414	510	737	2
complejas	160	400	203	414	510	737	2
y	205	400	210	414	510	737	2
multidimensionales.	212	400	296	414	510	737	2
Por	299	400	314	414	510	737	2
ello,	316	400	333	414	510	737	2
no	336	400	347	414	510	737	2
tenemos	350	400	386	414	510	737	2
por	388	400	403	414	510	737	2
qué	405	400	421	414	510	737	2
admitir	423	400	454	414	510	737	2
que	57	413	72	427	510	737	2
la	75	413	82	427	510	737	2
enseñanza	85	413	129	427	510	737	2
de	132	413	142	427	510	737	2
una	145	413	161	427	510	737	2
ciencia	164	413	193	427	510	737	2
esté	196	413	212	427	510	737	2
basada	216	413	244	427	510	737	2
únicamente	247	413	296	427	510	737	2
en	300	413	310	427	510	737	2
los	313	413	325	427	510	737	2
aspectos	328	413	364	427	510	737	2
científicos,	367	413	413	427	510	737	2
ya	416	413	425	427	510	737	2
que	428	413	443	427	510	737	2
la	447	413	454	427	510	737	2
didáctica	57	426	94	440	510	737	2
no	97	426	109	440	510	737	2
da	112	426	122	440	510	737	2
cuenta	126	426	153	440	510	737	2
de	157	426	167	440	510	737	2
un	170	426	181	440	510	737	2
simple	185	426	213	440	510	737	2
traslado	216	426	249	440	510	737	2
o	253	426	259	440	510	737	2
“transposición”	262	426	329	440	510	737	2
de	332	426	342	440	510	737	2
saberes	346	426	377	440	510	737	2
de	380	426	390	440	510	737	2
un	394	426	405	440	510	737	2
contexto	408	426	446	440	510	737	2
a	449	426	454	440	510	737	2
otro,	57	439	77	453	510	737	2
sino	80	439	98	453	510	737	2
que	101	439	116	453	510	737	2
se	119	439	128	453	510	737	2
refiere	131	439	158	453	510	737	2
a	161	439	166	453	510	737	2
la	169	439	176	453	510	737	2
transformación	179	439	245	453	510	737	2
e	248	439	252	453	510	737	2
integración	255	439	303	453	510	737	2
de	306	439	316	453	510	737	2
éstos	319	439	341	453	510	737	2
con	344	439	360	453	510	737	2
varios	363	439	388	453	510	737	2
tipos	391	439	412	453	510	737	2
de	415	439	426	453	510	737	2
cono-	429	439	454	453	510	737	2
cimiento	57	452	94	467	510	737	2
(como	97	452	124	467	510	737	2
el	127	452	134	467	510	737	2
curricular,	137	452	180	467	510	737	2
el	183	452	190	467	510	737	2
práctico,	193	452	229	467	510	737	2
el	232	452	239	467	510	737	2
contextual,	242	452	289	467	510	737	2
el	292	452	299	467	510	737	2
cotidiano,	302	452	343	467	510	737	2
etc.)	346	452	364	467	510	737	2
que	367	452	382	467	510	737	2
hacen	385	452	410	467	510	737	2
posible	413	452	444	467	510	737	2
la	447	452	454	467	510	737	2
construcción	57	466	112	480	510	737	2
del	114	466	126	480	510	737	2
Conocimiento	128	466	189	480	510	737	2
Biológico	191	466	231	480	510	737	2
Escolar.	233	466	267	480	510	737	2
Así	269	466	283	480	510	737	2
las	285	466	296	480	510	737	2
cosas,	298	466	323	480	510	737	2
en	325	466	335	480	510	737	2
este	337	466	353	480	510	737	2
documento	355	466	404	480	510	737	2
retomamos	406	466	454	480	510	737	2
los	57	479	69	493	510	737	2
planteamientos	72	479	136	493	510	737	2
hechos	140	479	169	493	510	737	2
por	173	479	187	493	510	737	2
diversos	191	479	225	493	510	737	2
autores	228	479	259	493	510	737	2
sobre	263	479	286	493	510	737	2
qué	289	479	305	493	510	737	2
hace	308	479	327	493	510	737	2
particular	330	479	370	493	510	737	2
a	373	479	378	493	510	737	2
la	381	479	388	493	510	737	2
Biología	391	479	426	493	510	737	2
como	429	479	454	493	510	737	2
ciencia,	57	492	88	506	510	737	2
para	91	492	109	506	510	737	2
luego	112	492	135	506	510	737	2
hacer	138	492	161	506	510	737	2
algunas	164	492	195	506	510	737	2
reflexiones	198	492	244	506	510	737	2
acerca	247	492	273	506	510	737	2
de	276	492	286	506	510	737	2
cómo	289	492	313	506	510	737	2
aquellas	316	492	350	506	510	737	2
particularidades	353	492	419	506	510	737	2
pueden	422	492	454	506	510	737	2
contribuir	57	505	99	519	510	737	2
a	102	505	106	519	510	737	2
esbozar	109	505	142	519	510	737	2
un	144	505	155	519	510	737	2
discurso	158	505	193	519	510	737	2
teóricamente	196	505	251	519	510	737	2
fundamentado	254	505	316	519	510	737	2
de	319	505	329	519	510	737	2
la	332	505	339	519	510	737	2
Didáctica	341	505	382	519	510	737	2
de	385	505	395	519	510	737	2
la	397	505	404	519	510	737	2
Biología.	407	505	444	519	510	737	2
La	94	543	108	560	510	737	2
Biología	111	543	157	560	510	737	2
como	161	543	191	560	510	737	2
ciencia	194	543	233	560	510	737	2
autónoma	237	543	292	560	510	737	2
En	94	571	106	585	510	737	2
comparación	109	571	165	585	510	737	2
con	168	571	184	585	510	737	2
las	187	571	198	585	510	737	2
demás	201	571	228	585	510	737	2
ciencias	231	571	264	585	510	737	2
de	267	571	277	585	510	737	2
la	280	571	287	585	510	737	2
naturaleza,	290	571	335	585	510	737	2
la	338	571	345	585	510	737	2
institucionalización	349	571	430	585	510	737	2
de	433	571	443	585	510	737	2
la	447	571	454	585	510	737	2
Biología	57	584	91	599	510	737	2
como	93	584	117	599	510	737	2
ciencia	118	584	146	599	510	737	2
autónoma	148	584	190	599	510	737	2
es	192	584	201	599	510	737	2
reciente.	202	584	237	599	510	737	2
En	239	584	251	599	510	737	2
palabras	253	584	287	599	510	737	2
de	289	584	299	599	510	737	2
Coleman	301	584	338	599	510	737	2
(1985),	340	584	369	599	510	737	2
la	371	584	377	599	510	737	2
palabra	379	584	409	599	510	737	2
“biología”	411	584	454	599	510	737	2
se	57	598	65	612	510	737	2
propuso	67	598	102	612	510	737	2
en	104	598	115	612	510	737	2
los	116	598	129	612	510	737	2
primeros	130	598	168	612	510	737	2
años	170	598	190	612	510	737	2
del	192	598	204	612	510	737	2
siglo	206	598	226	612	510	737	2
XIX,	228	598	249	612	510	737	2
de	251	598	261	612	510	737	2
manera	263	598	294	612	510	737	2
independiente	296	598	356	612	510	737	2
por	357	598	372	612	510	737	2
varios	374	598	399	612	510	737	2
naturalistas	401	598	448	612	510	737	2
3	448	598	451	607	510	737	2
,	451	598	454	612	510	737	2
2	57	656	59	663	510	737	2
Evento	60	655	86	667	510	737	2
realizado	88	655	119	667	510	737	2
en	122	655	130	667	510	737	2
la	132	655	138	667	510	737	2
ciudad	140	655	163	667	510	737	2
de	165	655	174	667	510	737	2
Montevideo,	176	655	220	667	510	737	2
Uruguay,	222	655	253	667	510	737	2
entre	255	655	273	667	510	737	2
el	275	655	281	667	510	737	2
27	283	655	292	667	510	737	2
y	294	655	298	667	510	737	2
el	300	655	306	667	510	737	2
30	308	655	316	667	510	737	2
de	319	655	327	667	510	737	2
mayo	329	655	348	667	510	737	2
de	350	655	358	667	510	737	2
2008.	360	655	379	667	510	737	2
268	248	680	264	693	510	737	2
Ciênc.	57	693	73	704	510	737	2
Educ.	75	693	91	704	510	737	2
,	91	694	93	703	510	737	2
Bauru,	95	693	115	704	510	737	2
v.	117	693	122	704	510	737	2
24,	124	693	133	704	510	737	2
n.	135	693	141	704	510	737	2
2,	143	693	149	704	510	737	2
p.	151	693	156	704	510	737	2
267-282,	158	693	185	704	510	737	2
2018	187	693	202	704	510	737	2
Algunas	201	37	238	52	510	737	3
relaciones	241	37	287	52	510	737	3
entre	290	37	314	52	510	737	3
la	317	37	324	52	510	737	3
autonomía	327	37	377	52	510	737	3
de	380	37	391	52	510	737	3
la	394	37	402	52	510	737	3
Biología	405	37	443	52	510	737	3
...	446	37	454	52	510	737	3
quienes	57	81	88	96	510	737	3
reconocieron	90	81	146	96	510	737	3
en	148	81	158	96	510	737	3
los	160	81	172	96	510	737	3
“seres	174	81	199	96	510	737	3
organizados”	201	81	257	96	510	737	3
un	259	81	270	96	510	737	3
nuevo	272	81	297	96	510	737	3
problema	299	81	339	96	510	737	3
de	341	81	351	96	510	737	3
conocimiento	353	81	411	96	510	737	3
científico.	413	81	453	96	510	737	3
No	57	95	71	109	510	737	3
obstante,	73	95	110	109	510	737	3
hubo	112	95	134	109	510	737	3
que	136	95	151	109	510	737	3
esperar	153	95	183	109	510	737	3
un	184	95	195	109	510	737	3
siglo	197	95	216	109	510	737	3
para	218	95	236	109	510	737	3
que	238	95	253	109	510	737	3
esta	255	95	271	109	510	737	3
ciencia	273	95	301	109	510	737	3
floreciera.	303	95	344	109	510	737	3
Según	345	95	371	109	510	737	3
autores	373	95	403	109	510	737	3
como	405	95	429	109	510	737	3
Jacob	430	95	454	109	510	737	3
(1999),	57	108	86	122	510	737	3
el	88	108	95	122	510	737	3
proceso	98	108	131	122	510	737	3
de	133	108	144	122	510	737	3
institucionalización	146	108	228	122	510	737	3
de	230	108	240	122	510	737	3
la	242	108	249	122	510	737	3
ciencia	251	108	280	122	510	737	3
de	282	108	292	122	510	737	3
lo	295	108	303	122	510	737	3
vivo	305	108	323	122	510	737	3
se	325	108	334	122	510	737	3
llevó	336	108	356	122	510	737	3
a	359	108	363	122	510	737	3
cabo	365	108	385	122	510	737	3
en	388	108	398	122	510	737	3
el	400	108	407	122	510	737	3
transcurso	409	108	454	122	510	737	3
del	57	121	69	135	510	737	3
siglo	72	121	92	135	510	737	3
en	95	121	105	135	510	737	3
mención,	108	121	148	135	510	737	3
pero	151	121	170	135	510	737	3
tuvieron	173	121	209	135	510	737	3
que	212	121	227	135	510	737	3
transcurrir	230	121	275	135	510	737	3
varias	278	121	302	135	510	737	3
décadas	305	121	338	135	510	737	3
del	342	121	354	135	510	737	3
siglo	357	121	377	135	510	737	3
pasado	380	121	409	135	510	737	3
y	413	121	417	135	510	737	3
muchos	420	121	454	135	510	737	3
eventos	57	134	89	148	510	737	3
trascendentales	92	134	156	148	510	737	3
para	159	134	177	148	510	737	3
que	179	134	195	148	510	737	3
pudiéramos	197	134	247	148	510	737	3
hablar	249	134	276	148	510	737	3
de	278	134	288	148	510	737	3
la	291	134	298	148	510	737	3
Biología	300	134	335	148	510	737	3
como	337	134	362	148	510	737	3
una	364	134	380	148	510	737	3
disciplina	382	134	422	148	510	737	3
con	424	134	440	148	510	737	3
un	443	134	454	148	510	737	3
estatus	57	147	86	162	510	737	3
epistemológico	88	147	153	162	510	737	3
propio.	155	147	186	162	510	737	3
En	188	147	201	162	510	737	3
esta	204	147	220	162	510	737	3
sección	222	147	254	162	510	737	3
mostraremos	256	147	312	162	510	737	3
algunos	315	147	347	162	510	737	3
de	350	147	360	162	510	737	3
los	363	147	375	162	510	737	3
episodios	377	147	417	162	510	737	3
que	420	147	435	162	510	737	3
han	438	147	454	162	510	737	3
transcurrido	57	161	109	175	510	737	3
durante	112	161	144	175	510	737	3
casi	147	161	162	175	510	737	3
dos	165	161	180	175	510	737	3
siglos:	183	161	209	175	510	737	3
desde	212	161	236	175	510	737	3
el	239	161	246	175	510	737	3
bautizo	249	161	276	175	510	737	3
de	279	161	289	175	510	737	3
la	292	161	299	175	510	737	3
Biología	302	161	337	175	510	737	3
hasta	339	161	361	175	510	737	3
el	364	161	371	175	510	737	3
reconocimiento	374	161	441	175	510	737	3
de	443	161	454	175	510	737	3
su	57	174	66	188	510	737	3
autonomía.	69	174	117	188	510	737	3
Veamos	119	174	153	188	510	737	3
brevemente	156	174	206	188	510	737	3
en	209	174	219	188	510	737	3
qué	221	174	237	188	510	737	3
consistieron	240	174	291	188	510	737	3
dichos	294	174	322	188	510	737	3
acontecimientos.	324	174	395	188	510	737	3
De	94	187	107	201	510	737	3
acuerdo	110	187	144	201	510	737	3
con	147	187	162	201	510	737	3
Foucault	166	187	203	201	510	737	3
(1968),	206	187	235	201	510	737	3
no	238	187	249	201	510	737	3
es	253	187	261	201	510	737	3
posible	264	187	295	201	510	737	3
equiparar	298	187	338	201	510	737	3
la	341	187	348	201	510	737	3
Historia	351	187	385	201	510	737	3
Natural	388	187	421	201	510	737	3
con	424	187	439	201	510	737	3
un	443	187	454	201	510	737	3
estado	57	200	84	214	510	737	3
incipiente	88	200	121	215	510	737	3
de	125	200	135	214	510	737	3
la	138	200	145	214	510	737	3
Biología,	149	200	186	214	510	737	3
es	189	200	198	214	510	737	3
decir	201	200	222	214	510	737	3
que	226	200	241	214	510	737	3
no	245	200	256	214	510	737	3
podemos	259	200	299	214	510	737	3
atribuir	302	200	333	214	510	737	3
una	337	200	352	214	510	737	3
total	356	200	375	214	510	737	3
continuidad	378	200	428	214	510	737	3
entre	432	200	454	214	510	737	3
una	57	213	72	228	510	737	3
y	75	213	80	228	510	737	3
otra,	83	213	102	228	510	737	3
ya	105	213	114	228	510	737	3
que	118	213	133	228	510	737	3
la	136	213	143	228	510	737	3
primera	146	213	179	228	510	737	3
da	182	213	192	228	510	737	3
cuenta	195	213	223	228	510	737	3
de	226	213	236	228	510	737	3
las	239	213	250	228	510	737	3
estructuras	253	213	300	228	510	737	3
visibles,	303	213	336	228	510	737	3
mientras	339	213	376	228	510	737	3
que	379	213	394	228	510	737	3
la	397	213	404	228	510	737	3
segunda	407	213	442	228	510	737	3
se	445	213	454	228	510	737	3
interesa	57	227	89	241	510	737	3
por	92	227	107	241	510	737	3
un	110	227	121	241	510	737	3
objeto	124	227	151	241	510	737	3
de	154	227	164	241	510	737	3
conocimiento	167	227	226	241	510	737	3
hasta	228	227	250	241	510	737	3
entonces	253	227	291	241	510	737	3
(entre	294	227	319	241	510	737	3
los	322	227	334	241	510	737	3
siglos	337	227	360	241	510	737	3
XVIII	363	227	390	241	510	737	3
y	393	227	398	241	510	737	3
XIX)	400	227	423	241	510	737	3
inexis-	426	227	454	241	510	737	3
tente:	57	240	80	254	510	737	3
la	84	240	91	254	510	737	3
vida,	94	240	112	254	510	737	3
o,	115	240	122	254	510	737	3
en	126	240	136	254	510	737	3
otros	139	240	161	254	510	737	3
términos,	165	240	205	254	510	737	3
la	209	240	216	254	510	737	3
organización	219	240	265	254	510	737	3
propia	268	240	296	254	510	737	3
de	299	240	309	254	510	737	3
los	313	240	325	254	510	737	3
sistemas	328	240	363	254	510	737	3
vivientes	367	240	404	254	510	737	3
(CASTRO,	407	240	454	254	510	737	3
2012;	57	253	80	267	510	737	3
JACOB,	82	253	117	267	510	737	3
1999).	120	253	146	267	510	737	3
Pero	94	266	113	280	510	737	3
también	117	266	151	280	510	737	3
es	155	266	163	280	510	737	3
necesario	167	266	206	280	510	737	3
resaltar	210	266	241	280	510	737	3
uno	244	266	261	280	510	737	3
de	264	266	274	280	510	737	3
los	278	266	290	280	510	737	3
aspectos	293	266	329	280	510	737	3
que	333	266	348	280	510	737	3
posibilitó	352	266	391	280	510	737	3
la	395	266	402	280	510	737	3
emergencia	405	266	454	280	510	737	3
de	57	279	67	294	510	737	3
la	69	279	76	294	510	737	3
Biología,	79	279	117	294	510	737	3
en	119	279	129	294	510	737	3
especial	132	279	165	294	510	737	3
en	168	279	178	294	510	737	3
lo	181	279	189	294	510	737	3
que	192	279	207	294	510	737	3
respecta	210	279	244	294	510	737	3
al	247	279	254	294	510	737	3
distanciamiento	257	279	324	294	510	737	3
de	326	279	336	294	510	737	3
las	339	279	350	294	510	737	3
explicaciones	353	279	409	294	510	737	3
de	412	279	422	294	510	737	3
lo	425	279	433	294	510	737	3
vivo	435	279	454	294	510	737	3
basadas	57	293	89	307	510	737	3
únicamente	92	293	141	307	510	737	3
en	144	293	154	307	510	737	3
los	157	293	169	307	510	737	3
planteamientos	171	293	236	307	510	737	3
de	239	293	249	307	510	737	3
las	251	293	262	307	510	737	3
ciencias	265	293	298	307	510	737	3
fisicoquímicas.	301	293	363	307	510	737	3
Dicho	365	293	392	307	510	737	3
de	395	293	405	307	510	737	3
otra	407	293	424	307	510	737	3
mane-	427	293	454	307	510	737	3
ra,	57	306	67	320	510	737	3
estamos	70	306	105	320	510	737	3
aludiendo	107	306	149	320	510	737	3
al	152	306	159	320	510	737	3
surgimiento	162	306	213	320	510	737	3
de	216	306	226	320	510	737	3
una	229	306	244	320	510	737	3
postura	247	306	279	320	510	737	3
vitalista	282	306	314	320	510	737	3
en	317	306	327	320	510	737	3
contradicción	330	306	388	320	510	737	3
con	391	306	407	320	510	737	3
una	410	306	425	320	510	737	3
visión	428	306	454	320	510	737	3
mecanicista	57	319	106	333	510	737	3
que	108	319	123	333	510	737	3
daba	126	319	146	333	510	737	3
cuenta	148	319	176	333	510	737	3
de	178	319	188	333	510	737	3
los	190	319	203	333	510	737	3
seres	205	319	226	333	510	737	3
vivos.	228	319	252	333	510	737	3
Si	254	319	262	333	510	737	3
bien	264	319	283	333	510	737	3
el	285	319	292	333	510	737	3
vitalismo	294	319	333	333	510	737	3
se	335	319	344	333	510	737	3
convirtió	346	319	385	333	510	737	3
en	387	319	397	333	510	737	3
un	399	319	410	333	510	737	3
obstáculo	413	319	454	333	510	737	3
para	57	332	75	346	510	737	3
explicar	77	332	110	346	510	737	3
el	112	332	119	346	510	737	3
fenómeno	122	332	165	346	510	737	3
viviente	168	332	201	346	510	737	3
en	203	332	213	346	510	737	3
términos	215	332	254	346	510	737	3
que	256	332	271	346	510	737	3
no	273	332	285	346	510	737	3
cayeran	287	332	319	346	510	737	3
en	321	332	331	346	510	737	3
lo	333	332	341	346	510	737	3
metafísico	344	332	387	346	510	737	3
(MAYR,	389	332	425	346	510	737	3
2006),	427	332	454	346	510	737	3
también	57	345	91	360	510	737	3
es	93	345	101	360	510	737	3
prudente	103	345	142	360	510	737	3
recordar	144	345	179	360	510	737	3
que	181	345	196	360	510	737	3
este	198	345	214	360	510	737	3
compromiso	216	345	270	360	510	737	3
filosófico	272	345	312	360	510	737	3
posibilitó	314	345	353	360	510	737	3
pensar	355	345	383	360	510	737	3
dicho	385	345	408	360	510	737	3
fenómeno	410	345	454	360	510	737	3
como	57	359	81	373	510	737	3
particular	83	359	124	373	510	737	3
e	126	359	131	373	510	737	3
irreductible	133	359	182	373	510	737	3
a	184	359	189	373	510	737	3
las	191	359	202	373	510	737	3
explicaciones	204	359	261	373	510	737	3
de	263	359	273	373	510	737	3
las	275	359	286	373	510	737	3
otras	289	359	310	373	510	737	3
ciencias	312	359	345	373	510	737	3
ya	347	359	356	373	510	737	3
institucionalizadas.	359	359	438	373	510	737	3
En	441	359	454	373	510	737	3
palabras	57	372	92	386	510	737	3
de	94	372	104	386	510	737	3
Jacob	107	372	131	386	510	737	3
(1999,	133	372	160	386	510	737	3
p.	162	372	170	386	510	737	3
94-95):	173	372	202	386	510	737	3
El	170	399	179	412	510	737	3
vitalismo	182	399	217	412	510	737	3
funciona	219	399	253	412	510	737	3
como	256	399	278	412	510	737	3
factor	280	399	303	412	510	737	3
de	306	399	315	412	510	737	3
abstracción.	318	399	364	412	510	737	3
La	366	399	376	412	510	737	3
vida	379	399	395	412	510	737	3
juega	397	399	418	412	510	737	3
un	420	399	430	412	510	737	3
papel	433	399	454	412	510	737	3
preciso	170	412	198	425	510	737	3
en	201	412	210	425	510	737	3
el	213	412	219	425	510	737	3
saber.	222	412	244	425	510	737	3
A	247	412	254	425	510	737	3
ella	256	412	269	425	510	737	3
se	272	412	280	425	510	737	3
le	282	412	289	425	510	737	3
interroga	292	412	327	425	510	737	3
en	330	412	339	425	510	737	3
el	342	412	348	425	510	737	3
animal	351	412	376	425	510	737	3
o	379	412	384	425	510	737	3
en	387	412	396	425	510	737	3
la	399	412	405	425	510	737	3
planta,	408	412	434	425	510	737	3
es	437	412	444	425	510	737	3
el	447	412	454	425	510	737	3
objeto	170	426	195	439	510	737	3
mismo	197	426	224	439	510	737	3
del	226	426	237	439	510	737	3
análisis.	240	426	269	439	510	737	3
Representa	271	426	314	439	510	737	3
esa	316	426	328	439	510	737	3
parte	330	426	350	439	510	737	3
desconocida	352	426	400	439	510	737	3
que	403	426	416	439	510	737	3
distingue	419	426	454	439	510	737	3
al	170	439	176	452	510	737	3
organismo	179	439	220	452	510	737	3
de	222	439	231	452	510	737	3
la	234	439	240	452	510	737	3
materia	242	439	271	452	510	737	3
inerte	273	439	296	452	510	737	3
y	298	439	302	452	510	737	3
a	304	439	308	452	510	737	3
la	311	439	317	452	510	737	3
biología	320	439	350	452	510	737	3
de	353	439	362	452	510	737	3
la	364	439	371	452	510	737	3
física.	373	439	395	452	510	737	3
El	397	439	406	452	510	737	3
vitalismo	408	439	443	452	510	737	3
es	446	439	454	452	510	737	3
tan	170	452	182	465	510	737	3
esencial	184	452	214	465	510	737	3
en	217	452	226	465	510	737	3
los	228	452	239	465	510	737	3
inicios	241	452	266	465	510	737	3
de	269	452	278	465	510	737	3
la	280	452	286	465	510	737	3
biología	289	452	319	465	510	737	3
como	322	452	344	465	510	737	3
lo	346	452	353	465	510	737	3
fue	356	452	368	465	510	737	3
antes	370	452	390	465	510	737	3
el	392	452	399	465	510	737	3
mecanicismo;	401	452	454	465	510	737	3
y	170	465	174	478	510	737	3
no	177	465	187	478	510	737	3
sólo	190	465	206	478	510	737	3
para	209	465	226	478	510	737	3
los	228	465	239	478	510	737	3
naturalistas,	242	465	287	478	510	737	3
los	290	465	301	478	510	737	3
fisiólogos	304	465	341	478	510	737	3
o	344	465	349	478	510	737	3
los	352	465	363	478	510	737	3
médicos:	366	465	400	478	510	737	3
también	403	465	434	478	510	737	3
para	437	465	454	478	510	737	3
los	170	478	181	491	510	737	3
químicos	183	478	218	491	510	737	3
que	220	478	234	491	510	737	3
estudian	235	478	267	491	510	737	3
los	269	478	280	491	510	737	3
compuestos	282	478	328	491	510	737	3
orgánicos,	330	478	369	491	510	737	3
es	371	478	379	491	510	737	3
decir,	381	478	402	491	510	737	3
las	403	478	413	491	510	737	3
sustancias	415	478	453	491	510	737	3
que	170	492	184	505	510	737	3
constituyen	187	492	231	505	510	737	3
los	234	492	245	505	510	737	3
seres	247	492	266	505	510	737	3
vivos	269	492	289	505	510	737	3
o	291	492	296	505	510	737	3
que	299	492	313	505	510	737	3
son	315	492	329	505	510	737	3
producidos	332	492	375	505	510	737	3
por	378	492	391	505	510	737	3
ellos.	394	492	413	505	510	737	3
Sin	94	517	107	531	510	737	3
embargo,	110	517	150	531	510	737	3
es	153	517	162	531	510	737	3
preciso	165	517	196	531	510	737	3
aclarar	199	517	227	531	510	737	3
que	230	517	246	531	510	737	3
entre	249	517	271	531	510	737	3
finales	274	517	301	531	510	737	3
del	305	517	317	531	510	737	3
siglo	321	517	340	531	510	737	3
XIX	344	517	363	531	510	737	3
y	366	517	371	531	510	737	3
principios	374	517	416	531	510	737	3
del	420	517	432	531	510	737	3
XX,	436	517	454	531	510	737	3
la	57	530	64	544	510	737	3
Biología	67	530	102	544	510	737	3
se	106	530	114	544	510	737	3
acercó	118	530	145	544	510	737	3
nuevamente	149	530	200	544	510	737	3
a	203	530	208	544	510	737	3
las	211	530	222	544	510	737	3
ciencias	226	530	259	544	510	737	3
fisicoquímicas,	262	530	324	544	510	737	3
ya	328	530	337	544	510	737	3
que	340	530	356	544	510	737	3
hay	359	530	374	544	510	737	3
varios	377	530	402	544	510	737	3
fenómenos	406	530	454	544	510	737	3
biológicos	57	543	100	558	510	737	3
que	103	543	118	558	510	737	3
no	121	543	132	558	510	737	3
pueden	134	543	165	558	510	737	3
prescindir	168	543	210	558	510	737	3
de	213	543	223	558	510	737	3
lo	225	543	233	558	510	737	3
planteado	236	543	277	558	510	737	3
por	280	543	295	558	510	737	3
esas	297	543	314	558	510	737	3
ciencias.	317	543	352	558	510	737	3
Es	354	543	365	558	510	737	3
el	368	543	375	558	510	737	3
caso,	377	543	398	558	510	737	3
por	400	543	415	558	510	737	3
ejemplo,	418	543	454	558	510	737	3
de	57	557	67	571	510	737	3
la	70	557	77	571	510	737	3
biología	81	557	115	571	510	737	3
molecular	118	557	160	571	510	737	3
y	164	557	168	571	510	737	3
la	172	557	179	571	510	737	3
fisiología.	183	557	223	571	510	737	3
A	227	557	234	571	510	737	3
esta	238	557	254	571	510	737	3
nueva	258	557	283	571	510	737	3
perspectiva	286	557	334	571	510	737	3
se	338	557	346	571	510	737	3
le	350	557	357	571	510	737	3
denominó	361	557	404	571	510	737	3
organicista	408	557	454	571	510	737	3
(MAYR,	57	570	92	584	510	737	3
1998)	96	570	120	584	510	737	3
y	123	570	127	584	510	737	3
radica	131	570	156	584	510	737	3
en	159	570	170	584	510	737	3
que	173	570	188	584	510	737	3
la	192	570	199	584	510	737	3
Biología	202	570	237	584	510	737	3
no	240	570	251	584	510	737	3
puede	255	570	281	584	510	737	3
reducirse	284	570	322	584	510	737	3
a	326	570	330	584	510	737	3
la	334	570	341	584	510	737	3
física	344	570	366	584	510	737	3
y	369	570	373	584	510	737	3
a	377	570	381	584	510	737	3
la	385	570	392	584	510	737	3
química,	395	570	431	584	510	737	3
pero	434	570	454	584	510	737	3
tampoco	57	583	94	597	510	737	3
puede	97	583	123	597	510	737	3
ignorarlas.	125	583	169	597	510	737	3
3	57	656	59	662	510	737	3
Dentro	62	655	87	667	510	737	3
de	89	655	98	667	510	737	3
los	100	655	110	667	510	737	3
que	112	655	125	667	510	737	3
se	127	655	134	667	510	737	3
encuentran	136	655	175	667	510	737	3
Lamarck,	177	655	209	667	510	737	3
en	212	655	220	667	510	737	3
Francia	222	655	248	667	510	737	3
y	250	655	254	667	510	737	3
Treviranus,	256	655	295	667	510	737	3
en	297	655	305	667	510	737	3
Alemania.	308	655	342	667	510	737	3
269	247	680	263	693	510	737	3
Ciênc.	309	694	325	704	510	737	3
Educ.	327	694	343	704	510	737	3
,	343	695	345	703	510	737	3
Bauru,	347	694	367	704	510	737	3
v.	369	694	374	704	510	737	3
24,	376	694	385	704	510	737	3
n.	387	694	393	704	510	737	3
2,	395	694	401	704	510	737	3
p.	403	694	408	704	510	737	3
267-282,	410	694	437	704	510	737	3
2018	439	694	454	704	510	737	3
Castro-Moreno,	57	37	130	52	510	737	4
J.A.;	133	37	152	52	510	737	4
Valbuena	155	37	198	52	510	737	4
Ussa,	201	37	226	52	510	737	4
É.O.	229	37	251	52	510	737	4
Hasta	94	81	118	96	510	737	4
ahora	122	81	146	96	510	737	4
nos	149	81	164	96	510	737	4
hemos	168	81	196	96	510	737	4
referido,	200	81	236	96	510	737	4
exclusivamente,	239	81	306	96	510	737	4
a	309	81	314	96	510	737	4
algunos	317	81	350	96	510	737	4
aspectos	353	81	390	96	510	737	4
históricos	393	81	435	96	510	737	4
que	438	81	454	96	510	737	4
han	57	95	72	109	510	737	4
sido	76	95	93	109	510	737	4
identificados	96	95	151	109	510	737	4
por	154	95	169	109	510	737	4
varios	172	95	197	109	510	737	4
autores	200	95	231	109	510	737	4
como	234	95	259	109	510	737	4
esenciales	262	95	303	109	510	737	4
para	307	95	325	109	510	737	4
hablar	328	95	354	109	510	737	4
del	358	95	370	109	510	737	4
reconocimiento	373	95	440	109	510	737	4
de	443	95	454	109	510	737	4
la	57	108	64	122	510	737	4
Biología	68	108	103	122	510	737	4
como	107	108	131	122	510	737	4
ciencia	135	108	164	122	510	737	4
autónoma.	168	108	213	122	510	737	4
No	218	108	232	122	510	737	4
obstante,	236	108	274	122	510	737	4
hay	278	108	293	122	510	737	4
otros	297	108	319	122	510	737	4
aspectos	323	108	359	122	510	737	4
que	363	108	379	122	510	737	4
debemos	383	108	421	122	510	737	4
traer	425	108	445	122	510	737	4
a	449	108	454	122	510	737	4
colación,	57	121	95	135	510	737	4
ya	98	121	107	135	510	737	4
que	110	121	125	135	510	737	4
tienen	129	121	155	135	510	737	4
que	158	121	173	135	510	737	4
ver	177	121	190	135	510	737	4
con	193	121	209	135	510	737	4
la	212	121	219	135	510	737	4
formalización	222	121	281	135	510	737	4
de	284	121	294	135	510	737	4
un	298	121	309	135	510	737	4
estatus	312	121	341	135	510	737	4
epistemológico	344	121	408	135	510	737	4
propio	412	121	440	135	510	737	4
de	443	121	454	135	510	737	4
la	57	134	64	148	510	737	4
ciencia	67	134	96	148	510	737	4
de	99	134	109	148	510	737	4
lo	112	134	120	148	510	737	4
viviente.	123	134	159	148	510	737	4
Según	162	134	188	148	510	737	4
Mayr	191	134	212	148	510	737	4
(2006),	216	134	245	148	510	737	4
para	248	134	266	148	510	737	4
que	269	134	285	148	510	737	4
la	288	134	295	148	510	737	4
Biología	298	134	333	148	510	737	4
fuera	336	134	358	148	510	737	4
reconocida	361	134	408	148	510	737	4
como	411	134	435	148	510	737	4
una	438	134	454	148	510	737	4
ciencia	57	147	86	162	510	737	4
particular,	88	147	131	162	510	737	4
fue	134	147	147	162	510	737	4
necesario	150	147	190	162	510	737	4
que	193	147	208	162	510	737	4
ocurrieran	211	147	255	162	510	737	4
tres	258	147	274	162	510	737	4
conjuntos	276	147	319	162	510	737	4
de	322	147	332	162	510	737	4
sucesos.	335	147	369	162	510	737	4
El	372	147	381	162	510	737	4
primero	384	147	418	162	510	737	4
de	421	147	431	162	510	737	4
ellos	434	147	454	162	510	737	4
tiene	57	161	77	175	510	737	4
que	80	161	95	175	510	737	4
ver	98	161	112	175	510	737	4
con	115	161	130	175	510	737	4
la	133	161	140	175	510	737	4
refutación	143	161	178	175	510	737	4
de	181	161	189	175	510	737	4
principios	192	161	226	175	510	737	4
erróneos;	229	161	261	175	510	737	4
el	264	161	271	175	510	737	4
segundo	274	161	310	175	510	737	4
hace	312	161	332	175	510	737	4
referencia	335	161	376	175	510	737	4
a	379	161	384	175	510	737	4
la	387	161	394	175	510	737	4
demostración	397	161	443	175	510	737	4
de	446	161	454	175	510	737	4
que	57	174	69	188	510	737	4
algunos	72	174	99	188	510	737	4
postulados	102	174	139	188	510	737	4
de	142	174	150	188	510	737	4
la	153	174	160	188	510	737	4
física	162	174	181	188	510	737	4
no	183	174	192	188	510	737	4
tienen	195	174	216	188	510	737	4
ningún	219	174	244	188	510	737	4
valor	247	174	264	188	510	737	4
explicativo	267	174	306	188	510	737	4
en	309	174	317	188	510	737	4
el	319	174	325	188	510	737	4
mundo	328	174	352	188	510	737	4
viviente;	355	174	384	188	510	737	4
y	387	174	392	188	510	737	4
el	395	174	402	188	510	737	4
tercero	405	174	434	188	510	737	4
está	437	174	454	188	510	737	4
relacionado	57	187	106	201	510	737	4
con	109	187	124	201	510	737	4
la	127	187	134	201	510	737	4
toma	137	187	155	201	510	737	4
de	157	187	165	201	510	737	4
conciencia	168	187	203	201	510	737	4
de	205	187	213	201	510	737	4
la	216	187	223	201	510	737	4
singularidad	225	187	270	201	510	737	4
de	273	187	280	201	510	737	4
los	283	187	293	201	510	737	4
principios	295	187	330	201	510	737	4
básicos	332	187	357	201	510	737	4
de	360	187	368	201	510	737	4
la	370	187	377	201	510	737	4
Biología.	380	187	411	201	510	737	4
Describi-	414	187	454	201	510	737	4
remos	57	200	83	214	510	737	4
sintéticamente	86	200	147	214	510	737	4
cada	150	200	169	214	510	737	4
uno	172	200	188	214	510	737	4
de	191	200	201	214	510	737	4
dichos	204	200	231	214	510	737	4
sucesos.	234	200	268	214	510	737	4
Con	94	213	112	228	510	737	4
respecto	115	213	151	228	510	737	4
al	154	213	161	228	510	737	4
primero,	164	213	201	228	510	737	4
Mayr	204	213	226	228	510	737	4
(2006)	229	213	256	228	510	737	4
resalta	259	213	286	228	510	737	4
la	289	213	296	228	510	737	4
oposición	300	213	341	228	510	737	4
de	345	213	355	228	510	737	4
los	358	213	370	228	510	737	4
biólogos	373	213	410	228	510	737	4
hacia	413	213	435	228	510	737	4
dos	438	213	454	228	510	737	4
ideas	57	227	78	241	510	737	4
erróneas	81	227	117	241	510	737	4
o,	120	227	127	241	510	737	4
al	130	227	137	241	510	737	4
menos,	140	227	170	241	510	737	4
discutibles:	173	227	220	241	510	737	4
el	222	227	229	241	510	737	4
vitalismo	232	227	271	241	510	737	4
y	273	227	278	241	510	737	4
la	281	227	288	241	510	737	4
teleología.	290	227	333	241	510	737	4
Sobre	336	227	361	241	510	737	4
el	364	227	371	241	510	737	4
primero	373	227	407	241	510	737	4
ya	410	227	419	241	510	737	4
nos	422	227	437	241	510	737	4
he-	440	227	454	241	510	737	4
mos	57	240	75	254	510	737	4
referido,	77	240	113	254	510	737	4
aunque	115	240	146	254	510	737	4
es	148	240	156	254	510	737	4
necesario	159	240	198	254	510	737	4
agregar	200	240	232	254	510	737	4
que	234	240	249	254	510	737	4
la	251	240	258	254	510	737	4
creencia	260	240	295	254	510	737	4
en	297	240	307	254	510	737	4
una	310	240	325	254	510	737	4
fuerza	327	240	354	254	510	737	4
vital,	356	240	376	254	510	737	4
y	378	240	383	254	510	737	4
el	385	240	392	254	510	737	4
asumir	394	240	423	254	510	737	4
que	425	240	440	254	510	737	4
las	443	240	454	254	510	737	4
sustancias	57	253	99	267	510	737	4
químicas	101	253	139	267	510	737	4
presentes	141	253	181	267	510	737	4
en	183	253	193	267	510	737	4
los	195	253	207	267	510	737	4
organismos	210	253	259	267	510	737	4
son	261	253	276	267	510	737	4
totalmente	278	253	324	267	510	737	4
diferentes	326	253	368	267	510	737	4
de	370	253	380	267	510	737	4
las	382	253	393	267	510	737	4
inorgánicas,	396	253	446	267	510	737	4
o	448	253	454	267	510	737	4
que	57	266	72	280	510	737	4
aquéllas	74	266	107	280	510	737	4
son	109	266	124	280	510	737	4
inexistentes	126	266	175	280	510	737	4
en	177	266	187	280	510	737	4
el	189	266	196	280	510	737	4
mundo	198	266	229	280	510	737	4
inerte,	231	266	257	280	510	737	4
como	259	266	283	280	510	737	4
el	285	266	292	280	510	737	4
protoplasma	294	266	347	280	510	737	4
(MAYR,	349	266	384	280	510	737	4
1998),	386	266	412	280	510	737	4
no	414	266	426	280	510	737	4
tienen	428	266	454	280	510	737	4
fundamentos	57	279	113	294	510	737	4
científicos,	115	279	160	294	510	737	4
sino	163	279	181	294	510	737	4
que	183	279	198	294	510	737	4
son	201	279	216	294	510	737	4
afirmaciones	219	279	273	294	510	737	4
que	275	279	291	294	510	737	4
se	293	279	302	294	510	737	4
basan	304	279	328	294	510	737	4
en	331	279	341	294	510	737	4
principios	343	279	386	294	510	737	4
filosóficos,	388	279	434	294	510	737	4
más	437	279	454	294	510	737	4
específicamente	57	293	123	307	510	737	4
metafísicos.	125	293	173	307	510	737	4
Sin	175	293	188	307	510	737	4
embargo,	190	293	229	307	510	737	4
coincidimos	231	293	282	307	510	737	4
con	284	293	299	307	510	737	4
Mayr	301	293	323	307	510	737	4
(2006,	325	293	350	307	510	737	4
p.	352	293	360	307	510	737	4
39)	362	293	375	307	510	737	4
cuando	377	293	408	307	510	737	4
afirma	409	293	437	307	510	737	4
que	438	293	454	307	510	737	4
“Sería	57	306	82	320	510	737	4
ahistórico	85	306	126	320	510	737	4
ridiculizar	129	306	171	320	510	737	4
el	173	306	180	320	510	737	4
vitalismo”,	183	306	228	320	510	737	4
teniendo	231	306	268	320	510	737	4
en	270	306	281	320	510	737	4
cuenta	283	306	311	320	510	737	4
lo	313	306	321	320	510	737	4
que	324	306	339	320	510	737	4
expresamos	341	306	392	320	510	737	4
párrafos	394	306	429	320	510	737	4
atrás.	432	306	454	320	510	737	4
En	94	319	106	333	510	737	4
cuanto	108	319	137	333	510	737	4
a	139	319	144	333	510	737	4
la	146	319	153	333	510	737	4
teleología,	155	319	190	333	510	737	4
el	192	319	199	333	510	737	4
asunto	201	319	229	333	510	737	4
es	231	319	240	333	510	737	4
más	242	319	259	333	510	737	4
complejo,	261	319	302	333	510	737	4
toda	305	319	323	333	510	737	4
vez	325	319	340	333	510	737	4
que	342	319	357	333	510	737	4
existe	359	319	383	333	510	737	4
un	385	319	396	333	510	737	4
fuerte	398	319	424	333	510	737	4
debate	426	319	454	333	510	737	4
(sobre	57	332	83	346	510	737	4
todo	87	332	107	346	510	737	4
epistemológico)	110	332	178	346	510	737	4
al	181	332	188	346	510	737	4
respecto.	192	332	229	346	510	737	4
A	233	332	240	346	510	737	4
ello	244	332	259	346	510	737	4
se	262	332	271	346	510	737	4
suma	274	332	297	346	510	737	4
que,	300	332	318	346	510	737	4
en	321	332	331	346	510	737	4
la	335	332	342	346	510	737	4
enseñanza	345	332	389	346	510	737	4
de	392	332	402	346	510	737	4
la	406	332	413	346	510	737	4
Biología,	416	332	454	346	510	737	4
según	57	345	81	360	510	737	4
López	83	345	109	360	510	737	4
(1996),	111	345	140	360	510	737	4
se	142	345	151	360	510	737	4
utilizan	153	345	183	360	510	737	4
muchas	185	345	217	360	510	737	4
explicaciones	219	345	274	360	510	737	4
de	276	345	286	360	510	737	4
índole	288	345	314	360	510	737	4
teleológica	316	345	360	360	510	737	4
y	362	345	367	360	510	737	4
antropomórfica.	369	345	437	360	510	737	4
Por	439	345	453	360	510	737	4
ahora,	57	359	83	373	510	737	4
y	85	359	90	373	510	737	4
retomando	92	359	138	373	510	737	4
los	141	359	153	373	510	737	4
planteamientos	155	359	219	373	510	737	4
de	221	359	231	373	510	737	4
Mayr	234	359	255	373	510	737	4
(2006,	257	359	284	373	510	737	4
p.	286	359	293	373	510	737	4
40),	295	359	311	373	510	737	4
podemos	313	359	353	373	510	737	4
decir	355	359	376	373	510	737	4
que	378	359	393	373	510	737	4
“La	395	359	411	373	510	737	4
teleología	413	359	454	373	510	737	4
tiene	57	372	77	386	510	737	4
que	80	372	95	386	510	737	4
ver	98	372	111	386	510	737	4
con	113	372	129	386	510	737	4
la	132	372	139	386	510	737	4
explicación	141	372	189	386	510	737	4
de	191	372	202	386	510	737	4
los	204	372	216	386	510	737	4
procesos	219	372	256	386	510	737	4
que	259	372	274	386	510	737	4
parecen	277	372	310	386	510	737	4
llevar	313	372	335	386	510	737	4
automáticamente	338	372	411	386	510	737	4
a	413	372	418	386	510	737	4
un	420	372	431	386	510	737	4
fin	434	372	445	386	510	737	4
o	448	372	454	386	510	737	4
meta	57	385	77	399	510	737	4
definidos”,	80	385	126	399	510	737	4
lo	129	385	137	399	510	737	4
cual	139	385	156	399	510	737	4
puede	158	385	184	399	510	737	4
dar	186	385	200	399	510	737	4
la	202	385	209	399	510	737	4
sensación	211	385	252	399	510	737	4
de	255	385	265	399	510	737	4
que	267	385	282	399	510	737	4
los	284	385	297	399	510	737	4
procesos	299	385	337	399	510	737	4
biológicos	339	385	382	399	510	737	4
están	385	385	406	399	510	737	4
orientados	409	385	454	399	510	737	4
a	57	398	61	412	510	737	4
la	64	398	71	412	510	737	4
consecución	73	398	126	412	510	737	4
de	129	398	139	412	510	737	4
un	142	398	153	412	510	737	4
objetivo	155	398	190	412	510	737	4
predeterminado	192	398	260	412	510	737	4
o,	263	398	270	412	510	737	4
lo	273	398	281	412	510	737	4
que	284	398	299	412	510	737	4
viene	302	398	324	412	510	737	4
a	327	398	331	412	510	737	4
ser	334	398	346	412	510	737	4
su	349	398	358	412	510	737	4
complemento,	361	398	422	412	510	737	4
que	425	398	440	412	510	737	4
las	443	398	454	412	510	737	4
entidades	57	411	97	426	510	737	4
vivientes	101	411	138	426	510	737	4
tienen	142	411	168	426	510	737	4
intencionalidades	172	411	245	426	510	737	4
y	249	411	254	426	510	737	4
conciencia	257	411	302	426	510	737	4
(cualidades	306	411	353	426	510	737	4
que	357	411	372	426	510	737	4
difícilmente	376	411	426	426	510	737	4
se	430	411	439	426	510	737	4
les	442	411	454	426	510	737	4
pueden	57	425	88	439	510	737	4
atribuir	91	425	122	439	510	737	4
a	125	425	129	439	510	737	4
otros	132	425	154	439	510	737	4
organismos	157	425	206	439	510	737	4
diferentes	208	425	250	439	510	737	4
al	253	425	260	439	510	737	4
ser	263	425	275	439	510	737	4
humano).	278	425	319	439	510	737	4
En	94	438	106	452	510	737	4
ese	109	438	122	452	510	737	4
orden	125	438	150	452	510	737	4
de	153	438	163	452	510	737	4
ideas,	166	438	189	452	510	737	4
Jacob	192	438	216	452	510	737	4
(1999)	218	438	245	452	510	737	4
afirma	248	438	276	452	510	737	4
que	279	438	294	452	510	737	4
el	297	438	304	452	510	737	4
concepto	307	438	346	452	510	737	4
de	349	438	359	452	510	737	4
programa	362	438	403	452	510	737	4
genético,	406	438	444	452	510	737	4
al	447	438	454	452	510	737	4
explicar	57	451	90	465	510	737	4
el	92	451	99	465	510	737	4
desarrollo	101	451	144	465	510	737	4
macroscópico	146	451	205	465	510	737	4
a	207	451	212	465	510	737	4
partir	214	451	238	465	510	737	4
de	240	451	250	465	510	737	4
estructuras	252	451	299	465	510	737	4
y	301	451	305	465	510	737	4
procesos	308	451	345	465	510	737	4
microscópicos,	348	451	411	465	510	737	4
soluciona	413	451	454	465	510	737	4
el	57	464	64	478	510	737	4
problema	66	464	107	478	510	737	4
de	109	464	119	478	510	737	4
la	122	464	129	478	510	737	4
teleología.	131	464	174	478	510	737	4
De	176	464	189	478	510	737	4
igual	192	464	212	478	510	737	4
manera,	214	464	248	478	510	737	4
Monod	250	464	282	478	510	737	4
(1993)	284	464	311	478	510	737	4
propone	313	464	350	478	510	737	4
obviar	352	464	379	478	510	737	4
la	381	464	388	478	510	737	4
finalidad	391	464	427	478	510	737	4
teleo-	430	464	454	478	510	737	4
lógica	57	477	81	492	510	737	4
en	85	477	95	492	510	737	4
contraposición	98	477	161	492	510	737	4
con	164	477	180	492	510	737	4
el	183	477	191	492	510	737	4
concepto	194	477	233	492	510	737	4
de	237	477	247	492	510	737	4
proyecto	250	477	278	492	510	737	4
teleonómico.	281	477	324	492	510	737	4
Para	327	477	346	492	510	737	4
este	349	477	365	492	510	737	4
autor,	368	477	393	492	510	737	4
la	396	477	403	492	510	737	4
teleonomía	406	477	454	492	510	737	4
es	57	491	65	505	510	737	4
una	68	491	83	505	510	737	4
de	86	491	96	505	510	737	4
las	99	491	110	505	510	737	4
propiedades	112	491	164	505	510	737	4
fundamentales	166	491	228	505	510	737	4
de	231	491	241	505	510	737	4
los	244	491	256	505	510	737	4
organismos,	258	491	310	505	510	737	4
puesto	312	491	341	505	510	737	4
que	343	491	358	505	510	737	4
la	361	491	368	505	510	737	4
información	371	491	423	505	510	737	4
“escri-	426	491	454	505	510	737	4
ta”	57	504	69	518	510	737	4
en	72	504	83	518	510	737	4
el	86	504	93	518	510	737	4
programa	96	504	137	518	510	737	4
genético,	140	504	178	518	510	737	4
se	181	504	190	518	510	737	4
traduce	193	504	224	518	510	737	4
en	227	504	238	518	510	737	4
estructuras	241	504	287	518	510	737	4
y	290	504	295	518	510	737	4
funciones	298	504	339	518	510	737	4
biológicas	343	504	385	518	510	737	4
acordes	388	504	421	518	510	737	4
con	424	504	439	518	510	737	4
las	443	504	454	518	510	737	4
instrucciones	57	517	113	531	510	737	4
codificadas.	116	517	165	531	510	737	4
Por	168	517	183	531	510	737	4
lo	186	517	194	531	510	737	4
tanto,	197	517	221	531	510	737	4
aquello	224	517	255	531	510	737	4
que	257	517	273	531	510	737	4
aparece	276	517	308	531	510	737	4
por	311	517	326	531	510	737	4
azar	329	517	345	531	510	737	4
en	348	517	358	531	510	737	4
el	361	517	369	531	510	737	4
ADN	371	517	396	531	510	737	4
(mutaciones)	399	517	454	531	510	737	4
y	57	530	61	544	510	737	4
que	64	530	80	544	510	737	4
es	82	530	91	544	510	737	4
favorecido	94	530	139	544	510	737	4
por	142	530	157	544	510	737	4
la	160	530	167	544	510	737	4
selección	170	530	208	544	510	737	4
natural,	211	530	243	544	510	737	4
se	246	530	254	544	510	737	4
vuelve	257	530	284	544	510	737	4
necesario	287	530	319	545	510	737	4
para	322	530	340	544	510	737	4
los	343	530	355	544	510	737	4
organismos	358	530	407	544	510	737	4
en	410	530	420	544	510	737	4
los	423	530	435	544	510	737	4
que	438	530	454	544	510	737	4
ocurren	57	543	90	558	510	737	4
dichos	92	543	120	558	510	737	4
cambios.	122	543	159	558	510	737	4
Es	162	543	173	558	510	737	4
decir	175	543	196	558	510	737	4
que	198	543	213	558	510	737	4
los	216	543	228	558	510	737	4
rasgos	230	543	257	558	510	737	4
genotípicos-fenotípicos	259	543	359	558	510	737	4
que	361	543	377	558	510	737	4
tienen	379	543	405	558	510	737	4
éxito	407	543	428	558	510	737	4
en	430	543	440	558	510	737	4
un	443	543	454	558	510	737	4
ambiente	57	557	96	571	510	737	4
dado	99	557	120	571	510	737	4
entran	122	557	149	571	510	737	4
a	152	557	157	571	510	737	4
hacer	159	557	182	571	510	737	4
parte	185	557	207	571	510	737	4
del	210	557	222	571	510	737	4
legado	225	557	253	571	510	737	4
de	256	557	266	571	510	737	4
las	268	557	279	571	510	737	4
próximas	282	557	322	571	510	737	4
generaciones.	324	557	381	571	510	737	4
En	94	570	106	584	510	737	4
palabras	109	570	143	584	510	737	4
de	146	570	156	584	510	737	4
Monod	158	570	190	584	510	737	4
(1993),	192	570	221	584	510	737	4
los	224	570	236	584	510	737	4
seres	238	570	259	584	510	737	4
vivos	261	570	283	584	510	737	4
son	286	570	301	584	510	737	4
extraños	303	570	334	584	510	737	4
objetos	336	570	360	584	510	737	4
4	360	571	363	579	510	737	4
que	365	570	381	584	510	737	4
están	383	570	405	584	510	737	4
dotados	407	570	441	584	510	737	4
de	443	570	454	584	510	737	4
un	57	583	68	597	510	737	4
proyecto	70	583	107	597	510	737	4
teleonómico,	109	583	164	597	510	737	4
pero	166	583	186	597	510	737	4
inconsciente:	188	583	243	597	510	737	4
dejar	245	583	263	597	510	737	4
descendencia.	265	583	312	597	510	737	4
Valga	314	583	337	597	510	737	4
decir	339	583	360	597	510	737	4
que	362	583	378	597	510	737	4
dicho	380	583	403	597	510	737	4
proyecto	406	583	443	597	510	737	4
es	445	583	454	597	510	737	4
Porque	61	642	86	654	510	737	4
son	88	642	101	654	510	737	4
objetos	103	642	129	654	510	737	4
naturales,	131	642	164	654	510	737	4
como	166	642	186	654	510	737	4
las	188	642	197	654	510	737	4
rocas,	199	642	219	654	510	737	4
pero	221	642	237	654	510	737	4
dan	240	642	252	654	510	737	4
la	255	642	260	654	510	737	4
apariencia	263	642	297	654	510	737	4
de	300	642	308	654	510	737	4
haber	310	642	330	654	510	737	4
sido	332	642	346	654	510	737	4
diseñados	349	642	383	654	510	737	4
(teleológicamente)	385	642	449	654	510	737	4
como	57	653	77	665	510	737	4
los	79	653	89	665	510	737	4
artefactos.	91	653	127	665	510	737	4
4	57	643	59	650	510	737	4
270	248	680	264	693	510	737	4
Ciênc.	57	693	73	704	510	737	4
Educ.	75	693	91	704	510	737	4
,	91	694	93	703	510	737	4
Bauru,	95	693	115	704	510	737	4
v.	117	693	122	704	510	737	4
24,	124	693	133	704	510	737	4
n.	135	693	141	704	510	737	4
2,	143	693	149	704	510	737	4
p.	151	693	156	704	510	737	4
267-282,	158	693	185	704	510	737	4
2018	187	693	202	704	510	737	4
Algunas	201	37	238	52	510	737	5
relaciones	241	37	287	52	510	737	5
entre	290	37	314	52	510	737	5
la	317	37	324	52	510	737	5
autonomía	327	37	377	52	510	737	5
de	380	37	391	52	510	737	5
la	394	37	402	52	510	737	5
Biología	405	37	443	52	510	737	5
...	446	37	454	52	510	737	5
inherente	57	81	97	96	510	737	5
a	99	81	103	96	510	737	5
los	106	81	118	96	510	737	5
organismos,	120	81	171	96	510	737	5
por	173	81	188	96	510	737	5
lo	191	81	199	96	510	737	5
que	201	81	216	96	510	737	5
podemos	219	81	258	96	510	737	5
afirmar	260	81	291	96	510	737	5
que	294	81	309	96	510	737	5
desde	311	81	335	96	510	737	5
la	338	81	345	96	510	737	5
perspectiva	347	81	395	96	510	737	5
de	397	81	407	96	510	737	5
la	409	81	416	96	510	737	5
teleono-	418	81	454	96	510	737	5
mía	57	95	72	109	510	737	5
el	74	95	81	109	510	737	5
objeto	83	95	110	109	510	737	5
y	113	95	117	109	510	737	5
su	119	95	129	109	510	737	5
proyecto	131	95	168	109	510	737	5
son	170	95	185	109	510	737	5
indistinguibles,	187	95	250	109	510	737	5
mientras	252	95	289	109	510	737	5
que	291	95	306	109	510	737	5
la	308	95	315	109	510	737	5
finalidad	317	95	354	109	510	737	5
teleológica	356	95	401	109	510	737	5
es	403	95	412	109	510	737	5
anterior	414	95	447	109	510	737	5
y	449	95	454	109	510	737	5
externa	57	108	88	122	510	737	5
al	90	108	97	122	510	737	5
objeto,	99	108	128	122	510	737	5
lo	130	108	138	122	510	737	5
cual	140	108	157	122	510	737	5
podemos	159	108	198	122	510	737	5
evidenciar	200	108	243	122	510	737	5
en	245	108	256	122	510	737	5
los	258	108	270	122	510	737	5
artefactos	272	108	313	122	510	737	5
creados	315	108	348	122	510	737	5
por	350	108	364	122	510	737	5
la	366	108	373	122	510	737	5
industria	375	108	412	122	510	737	5
humana	414	108	448	122	510	737	5
5	448	109	451	117	510	737	5
.	451	108	454	122	510	737	5
Retomemos	94	121	145	135	510	737	5
ahora	147	121	171	135	510	737	5
los	174	121	186	135	510	737	5
planteamientos	189	121	253	135	510	737	5
de	256	121	266	135	510	737	5
Mayr	269	121	291	135	510	737	5
(2006),	294	121	323	135	510	737	5
específicamente	326	121	393	135	510	737	5
en	396	121	406	135	510	737	5
lo	409	121	417	135	510	737	5
que	420	121	435	135	510	737	5
res-	438	121	454	135	510	737	5
pecta	57	134	79	148	510	737	5
a	82	134	86	148	510	737	5
las	89	134	100	148	510	737	5
ideas	103	134	124	148	510	737	5
fisicalistas	127	134	169	148	510	737	5
no	172	134	183	148	510	737	5
aplicables	186	134	227	148	510	737	5
a	229	134	234	148	510	737	5
la	237	134	244	148	510	737	5
Biología.	246	134	284	148	510	737	5
Según	286	134	312	148	510	737	5
este	315	134	331	148	510	737	5
autor	334	134	356	148	510	737	5
son	359	134	374	148	510	737	5
cuatro.	377	134	406	148	510	737	5
La	94	147	104	162	510	737	5
primera	108	147	141	162	510	737	5
de	144	147	154	162	510	737	5
ellas	158	147	176	162	510	737	5
es	179	147	188	162	510	737	5
el	191	147	198	162	510	737	5
pensamiento	202	147	246	162	510	737	5
tipológico	249	147	282	162	510	737	5
o	286	147	291	162	510	737	5
esencialista.	295	147	344	162	510	737	5
Esta	348	147	366	162	510	737	5
idea	370	147	387	162	510	737	5
sostiene	390	147	425	162	510	737	5
que,	428	147	446	162	510	737	5
a	449	147	454	162	510	737	5
diferencia	57	161	98	175	510	737	5
de	101	161	111	175	510	737	5
las	113	161	124	175	510	737	5
ciencias	127	161	160	175	510	737	5
fisicoquímicas,	162	161	225	175	510	737	5
en	227	161	237	175	510	737	5
donde	240	161	267	175	510	737	5
es	269	161	278	175	510	737	5
posible	280	161	311	175	510	737	5
asumir	313	161	342	175	510	737	5
la	344	161	351	175	510	737	5
existencia	354	161	395	175	510	737	5
de	398	161	408	175	510	737	5
elementos	410	161	454	175	510	737	5
idénticos	57	174	95	188	510	737	5
pertenecientes	97	174	159	188	510	737	5
a	161	174	166	188	510	737	5
un	168	174	179	188	510	737	5
conjunto	182	174	220	188	510	737	5
6	220	175	223	183	510	737	5
,	223	174	225	188	510	737	5
en	228	174	238	188	510	737	5
Biología	241	174	276	188	510	737	5
no	278	174	290	188	510	737	5
tiene	292	174	313	188	510	737	5
sentido	315	174	346	188	510	737	5
afirmar	349	174	380	188	510	737	5
que	383	174	398	188	510	737	5
todos	401	174	425	188	510	737	5
los	427	174	439	188	510	737	5
in-	442	174	454	188	510	737	5
dividuos	57	187	93	201	510	737	5
pertenecientes	95	187	156	201	510	737	5
a	158	187	163	201	510	737	5
la	165	187	172	201	510	737	5
misma	174	187	202	201	510	737	5
especie	204	187	234	201	510	737	5
poseerían	236	187	277	201	510	737	5
idénticas	279	187	316	201	510	737	5
características	318	187	377	201	510	737	5
y,	379	187	385	201	510	737	5
por	387	187	402	201	510	737	5
ende,	404	187	427	201	510	737	5
serían	429	187	454	201	510	737	5
indistinguibles	57	200	118	214	510	737	5
y	121	200	125	214	510	737	5
reemplazables.	128	200	190	214	510	737	5
En	193	200	206	214	510	737	5
este	209	200	226	214	510	737	5
sentido,	229	200	261	214	510	737	5
Jacob	265	200	288	214	510	737	5
(1998,	291	200	317	214	510	737	5
p.	320	200	328	214	510	737	5
116-117)	331	200	369	214	510	737	5
afirma	372	200	399	214	510	737	5
que	402	200	418	214	510	737	5
hay	421	200	435	214	510	737	5
una	438	200	454	214	510	737	5
unidad	57	213	86	228	510	737	5
y	89	213	93	228	510	737	5
una	96	213	111	228	510	737	5
similitud	114	213	151	228	510	737	5
en	154	213	164	228	510	737	5
todas	167	213	190	228	510	737	5
las	192	213	203	228	510	737	5
formas	206	213	236	228	510	737	5
de	239	213	249	228	510	737	5
vida,	252	213	272	228	510	737	5
y	275	213	280	228	510	737	5
que	283	213	298	228	510	737	5
dichos	301	213	328	228	510	737	5
aspectos	331	213	367	228	510	737	5
se	370	213	379	228	510	737	5
manifiestan	382	213	431	228	510	737	5
en	433	213	444	228	510	737	5
el	446	213	454	228	510	737	5
nivel	57	227	77	241	510	737	5
molecular.	79	227	123	241	510	737	5
Pero,	126	227	147	241	510	737	5
paradójicamente,	150	227	222	241	510	737	5
aunque	225	227	256	241	510	737	5
todos	258	227	282	241	510	737	5
los	285	227	297	241	510	737	5
seres	300	227	321	241	510	737	5
vivos	323	227	345	241	510	737	5
estamos	348	227	382	241	510	737	5
construidos	385	227	435	241	510	737	5
con	438	227	454	241	510	737	5
los	57	240	69	254	510	737	5
mismos	72	240	105	254	510	737	5
bloques	108	240	134	254	510	737	5
químicos,	137	240	171	254	510	737	5
éstos	174	240	195	254	510	737	5
se	198	240	207	254	510	737	5
disponen	210	240	249	254	510	737	5
y	252	240	256	254	510	737	5
se	259	240	268	254	510	737	5
organizan	270	240	312	254	510	737	5
de	315	240	325	254	510	737	5
formas	328	240	358	254	510	737	5
muy	361	240	380	254	510	737	5
variadas,	382	240	419	254	510	737	5
aspecto	421	240	454	254	510	737	5
éste	57	253	73	267	510	737	5
que	76	253	92	267	510	737	5
ha	95	253	105	267	510	737	5
dado	108	253	129	267	510	737	5
origen	132	253	159	267	510	737	5
a	163	253	167	267	510	737	5
toda	170	253	189	267	510	737	5
la	192	253	199	267	510	737	5
biodiversidad	202	253	259	267	510	737	5
actual	262	253	287	267	510	737	5
y	290	253	295	267	510	737	5
extinta.	298	253	329	267	510	737	5
Por	332	253	347	267	510	737	5
lo	350	253	359	267	510	737	5
tanto,	362	253	386	267	510	737	5
el	389	253	396	267	510	737	5
pensamiento	399	253	454	267	510	737	5
tipológico	57	266	99	280	510	737	5
no	102	266	113	280	510	737	5
tiene	116	266	136	280	510	737	5
un	139	266	150	280	510	737	5
valor	152	266	173	280	510	737	5
heurístico	176	266	218	280	510	737	5
en	220	266	230	280	510	737	5
la	233	266	240	280	510	737	5
Biología,	242	266	279	280	510	737	5
lo	282	266	290	280	510	737	5
que	293	266	308	280	510	737	5
sí	310	266	317	280	510	737	5
sucede	319	266	348	280	510	737	5
con	351	266	366	280	510	737	5
el	369	266	376	280	510	737	5
pensamiento	378	266	433	280	510	737	5
pro-	435	266	454	280	510	737	5
babilístico	57	279	100	294	510	737	5
y	103	279	107	294	510	737	5
poblacional	110	279	159	294	510	737	5
que	162	279	177	294	510	737	5
es	180	279	189	294	510	737	5
propio	191	279	220	294	510	737	5
de	223	279	233	294	510	737	5
ésta.	236	279	254	294	510	737	5
La	94	293	104	307	510	737	5
segunda	107	293	142	307	510	737	5
idea	145	293	162	307	510	737	5
fisicalista	165	293	203	307	510	737	5
no	206	293	218	307	510	737	5
aplicable	221	293	258	307	510	737	5
a	261	293	265	307	510	737	5
la	268	293	275	307	510	737	5
Biología	278	293	313	307	510	737	5
es	316	293	325	307	510	737	5
la	328	293	335	307	510	737	5
del	338	293	351	307	510	737	5
determinismo	354	293	402	307	510	737	5
total,	405	293	423	307	510	737	5
el	426	293	434	307	510	737	5
cual	437	293	454	307	510	737	5
asegura	57	306	88	320	510	737	5
que	91	306	107	320	510	737	5
es	110	306	118	320	510	737	5
posible	122	306	152	320	510	737	5
predecir	155	306	190	320	510	737	5
el	193	306	200	320	510	737	5
estado	203	306	231	320	510	737	5
futuro	234	306	261	320	510	737	5
de	264	306	274	320	510	737	5
un	277	306	288	320	510	737	5
sistema,	291	306	325	320	510	737	5
si	328	306	334	320	510	737	5
se	338	306	346	320	510	737	5
conocen	349	306	386	320	510	737	5
las	389	306	400	320	510	737	5
condiciones	403	306	454	320	510	737	5
actuales	57	319	90	333	510	737	5
del	92	319	105	333	510	737	5
mismo	108	319	137	333	510	737	5
7	137	320	140	328	510	737	5
.	140	319	142	333	510	737	5
Según	145	319	170	333	510	737	5
Mayr	173	319	195	333	510	737	5
(2006,	197	319	223	333	510	737	5
p.	226	319	234	333	510	737	5
44)	236	319	250	333	510	737	5
“La	252	319	268	333	510	737	5
refutación	270	319	314	333	510	737	5
del	316	319	329	333	510	737	5
determinismo	331	319	390	333	510	737	5
estricto	393	319	424	333	510	737	5
y	427	319	431	333	510	737	5
de	434	319	444	333	510	737	5
la	447	319	454	333	510	737	5
de	106	332	116	346	510	737	5
la	119	332	126	346	510	737	5
predicción	129	332	174	346	510	737	5
absoluta	177	332	212	346	510	737	5
despejó	215	332	247	346	510	737	5
el	250	332	257	346	510	737	5
campo	260	332	289	346	510	737	5
para	292	332	310	346	510	737	5
el	313	332	320	346	510	737	5
estudio	323	332	354	346	510	737	5
de	357	332	367	346	510	737	5
la	370	332	377	346	510	737	5
variación	380	332	418	346	510	737	5
y	421	332	426	346	510	737	5
de	428	332	438	346	510	737	5
los	441	332	454	346	510	737	5
fenómenos	57	345	104	360	510	737	5
aleatorios,	107	345	150	360	510	737	5
tan	153	345	166	360	510	737	5
importantes	169	345	220	360	510	737	5
en	223	345	233	360	510	737	5
biología”.	236	345	277	360	510	737	5
La	94	359	104	373	510	737	5
tercera	106	359	135	373	510	737	5
de	137	359	147	373	510	737	5
dichas	149	359	175	373	510	737	5
ideas	177	359	198	373	510	737	5
es	200	359	209	373	510	737	5
el	211	359	217	373	510	737	5
reduccionismo	219	359	268	373	510	737	5
8	268	359	271	368	510	737	5
,	271	359	273	373	510	737	5
según	275	359	300	373	510	737	5
el	302	359	309	373	510	737	5
cual	311	359	327	373	510	737	5
es	329	359	338	373	510	737	5
factible	340	359	371	373	510	737	5
comprender	373	359	425	373	510	737	5
el	427	359	434	373	510	737	5
fun-	436	359	454	373	510	737	5
cionamiento	57	372	109	386	510	737	5
de	111	372	121	386	510	737	5
un	123	372	134	386	510	737	5
sistema	136	372	168	386	510	737	5
si	170	372	176	386	510	737	5
se	178	372	187	386	510	737	5
comprenden	189	372	243	386	510	737	5
las	245	372	256	386	510	737	5
propiedades	258	372	309	386	510	737	5
de	311	372	321	386	510	737	5
todas	323	372	346	386	510	737	5
sus	348	372	361	386	510	737	5
partes	363	372	389	386	510	737	5
constituyentes.	391	372	454	386	510	737	5
Cabe	57	385	78	399	510	737	5
hacer	82	385	105	399	510	737	5
notar	108	385	130	399	510	737	5
que	134	385	149	399	510	737	5
Mayr	152	385	174	399	510	737	5
(2006)	177	385	204	399	510	737	5
rechaza	207	385	239	399	510	737	5
este	243	385	259	399	510	737	5
principio,	262	385	302	399	510	737	5
toda	306	385	324	399	510	737	5
vez	328	385	342	399	510	737	5
que	345	385	361	399	510	737	5
una	364	385	379	399	510	737	5
de	382	385	393	399	510	737	5
las	396	385	407	399	510	737	5
cualidades	410	385	454	399	510	737	5
de	57	398	67	412	510	737	5
la	70	398	77	412	510	737	5
Biología	81	398	116	412	510	737	5
es	119	398	128	412	510	737	5
la	131	398	138	412	510	737	5
emergencia	141	398	180	413	510	737	5
de	183	398	193	412	510	737	5
propiedades	197	398	248	412	510	737	5
ausentes	252	398	288	412	510	737	5
en	291	398	301	412	510	737	5
los	305	398	317	412	510	737	5
elementos	320	398	364	412	510	737	5
básicos,	367	398	400	412	510	737	5
pero	403	398	423	412	510	737	5
que	426	398	442	412	510	737	5
se	445	398	454	412	510	737	5
manifiestan	57	411	106	426	510	737	5
a	108	411	113	426	510	737	5
partir	115	411	139	426	510	737	5
de	141	411	151	426	510	737	5
las	154	411	165	426	510	737	5
interacciones	168	411	223	426	510	737	5
entre	226	411	247	426	510	737	5
dichos	250	411	278	426	510	737	5
componentes.	280	411	340	426	510	737	5
Desde	342	411	370	426	510	737	5
este	372	411	388	426	510	737	5
punto	391	411	417	426	510	737	5
de	419	411	429	426	510	737	5
vista,	432	411	454	426	510	737	5
el	57	425	64	439	510	737	5
autor	66	425	89	439	510	737	5
en	91	425	102	439	510	737	5
cuestión	104	425	140	439	510	737	5
critica	142	425	168	439	510	737	5
el	171	425	178	439	510	737	5
uso	180	425	195	439	510	737	5
del	198	425	211	439	510	737	5
reduccionismo	213	425	276	439	510	737	5
en	279	425	289	439	510	737	5
Biología,	292	425	329	439	510	737	5
sin	332	425	344	439	510	737	5
negar	346	425	370	439	510	737	5
que	372	425	388	439	510	737	5
en	391	425	401	439	510	737	5
esta	403	425	420	439	510	737	5
ciencia,	422	425	454	439	510	737	5
en	57	438	67	452	510	737	5
ocasiones,	69	438	112	452	510	737	5
se	114	438	122	452	510	737	5
acuda	124	438	149	452	510	737	5
a	151	438	155	452	510	737	5
una	157	438	173	452	510	737	5
perspectiva	175	438	222	452	510	737	5
analítica,	224	438	261	452	510	737	5
a	263	438	267	452	510	737	5
la	269	438	276	452	510	737	5
hora	278	438	298	452	510	737	5
de	300	438	310	452	510	737	5
hacer	312	438	335	452	510	737	5
determinadas	337	438	393	452	510	737	5
explicaciones.	396	438	454	452	510	737	5
La	94	451	104	465	510	737	5
cuarta	107	451	133	465	510	737	5
y	135	451	140	465	510	737	5
última	142	451	168	465	510	737	5
idea	171	451	188	465	510	737	5
fisicalista	190	451	228	465	510	737	5
consiste	231	451	265	465	510	737	5
en	267	451	278	465	510	737	5
que	280	451	295	465	510	737	5
las	298	451	309	465	510	737	5
leyes	311	451	326	465	510	737	5
universales	329	451	368	465	510	737	5
hacen	370	451	395	465	510	737	5
parte	397	451	419	465	510	737	5
impres-	421	451	454	465	510	737	5
cindible	57	464	90	478	510	737	5
de	93	464	103	478	510	737	5
las	105	464	116	478	510	737	5
explicaciones	118	464	175	478	510	737	5
científicas.	177	464	221	478	510	737	5
A	223	464	231	478	510	737	5
pesar	233	464	256	478	510	737	5
de	258	464	268	478	510	737	5
que	270	464	286	478	510	737	5
algunos	288	464	321	478	510	737	5
autores	323	464	354	478	510	737	5
como	356	464	381	478	510	737	5
Ruse	383	464	404	478	510	737	5
(1979),	406	464	435	478	510	737	5
han	438	464	454	478	510	737	5
defendido	57	477	100	492	510	737	5
la	103	477	110	492	510	737	5
existencia	113	477	154	492	510	737	5
de	157	477	167	492	510	737	5
leyes	170	477	190	492	510	737	5
análogas	193	477	229	492	510	737	5
a	232	477	237	492	510	737	5
las	240	477	251	492	510	737	5
de	253	477	264	492	510	737	5
la	266	477	273	492	510	737	5
física	276	477	298	492	510	737	5
para	301	477	319	492	510	737	5
explicar	322	477	355	492	510	737	5
lo	358	477	366	492	510	737	5
vivo,	369	477	389	492	510	737	5
Mayr	392	477	414	492	510	737	5
(1998,	417	477	443	492	510	737	5
p.	446	477	454	492	510	737	5
81),	57	491	73	505	510	737	5
insiste	76	491	102	505	510	737	5
que	105	491	120	505	510	737	5
en	123	491	133	505	510	737	5
esta	136	491	153	505	510	737	5
ciencia	156	491	184	505	510	737	5
“los	187	491	204	505	510	737	5
conceptos	207	491	251	505	510	737	5
tienen	254	491	280	505	510	737	5
mucha	283	491	311	505	510	737	5
más	314	491	331	505	510	737	5
importancia	334	491	385	505	510	737	5
que	388	491	403	505	510	737	5
las	406	491	417	505	510	737	5
leyes	420	491	440	505	510	737	5
en	443	491	454	505	510	737	5
Un	62	542	73	554	510	737	5
ejemplo	75	542	103	554	510	737	5
que	105	542	117	554	510	737	5
usa	120	542	131	554	510	737	5
Monod	133	542	159	554	510	737	5
(1993)	161	542	183	554	510	737	5
para	186	542	201	554	510	737	5
ilustrar	203	542	227	554	510	737	5
este	229	542	243	554	510	737	5
punto	245	542	266	554	510	737	5
es	268	542	275	554	510	737	5
con	277	542	290	554	510	737	5
relación	292	542	320	554	510	737	5
a	322	542	326	554	510	737	5
que	328	542	341	554	510	737	5
la	343	542	349	554	510	737	5
idea	351	542	365	554	510	737	5
de	367	542	375	554	510	737	5
cuchillo	377	542	405	554	510	737	5
es	407	542	414	554	510	737	5
anterior	416	542	443	554	510	737	5
a	57	553	61	565	510	737	5
la	63	553	69	565	510	737	5
materialización	71	553	123	565	510	737	5
del	125	553	136	565	510	737	5
instrumento	138	553	181	565	510	737	5
cuchillo.	183	553	212	565	510	737	5
Así,	214	553	227	565	510	737	5
la	230	553	235	565	510	737	5
necesidad	237	553	271	565	510	737	5
de	274	553	282	565	510	737	5
construir	284	553	316	565	510	737	5
el	318	553	324	565	510	737	5
artefacto	326	553	357	565	510	737	5
y	359	553	363	565	510	737	5
la	365	553	371	565	510	737	5
descripción	373	553	413	565	510	737	5
de	415	553	423	565	510	737	5
las	426	553	435	565	510	737	5
propiedades	57	564	99	576	510	737	5
que	101	564	114	576	510	737	5
debería	116	564	142	576	510	737	5
tener,	144	564	163	576	510	737	5
son	166	564	178	576	510	737	5
anteriores	180	564	215	576	510	737	5
a	217	564	220	576	510	737	5
la	223	564	228	576	510	737	5
construcción	231	564	276	576	510	737	5
material	278	564	306	576	510	737	5
del	308	564	319	576	510	737	5
cuchillo.	321	564	349	576	510	737	5
Esto	352	564	368	576	510	737	5
no	370	564	380	576	510	737	5
sucede	382	564	405	576	510	737	5
en	408	564	416	576	510	737	5
el	418	564	424	576	510	737	5
caso	426	564	441	576	510	737	5
de	444	564	452	576	510	737	5
las	57	575	66	586	510	737	5
entidades	68	575	101	586	510	737	5
vivientes.	103	575	135	586	510	737	5
6	57	588	59	595	510	737	5
Aunque	62	587	89	599	510	737	5
debemos	91	587	123	599	510	737	5
decir	125	587	142	599	510	737	5
que	144	587	157	599	510	737	5
no	159	587	168	599	510	737	5
somos	171	587	193	599	510	737	5
tan	196	587	206	599	510	737	5
radicales	209	587	238	599	510	737	5
como	241	587	261	599	510	737	5
Mayr	263	587	281	599	510	737	5
(2006),	283	587	307	599	510	737	5
ya	309	587	317	599	510	737	5
que	319	587	331	599	510	737	5
es	334	587	341	599	510	737	5
claro	343	587	360	599	510	737	5
que	362	587	375	599	510	737	5
en	377	587	385	599	510	737	5
las	388	587	397	599	510	737	5
ciencias	399	587	426	599	510	737	5
físicas	428	587	449	599	510	737	5
juegan	57	598	80	609	510	737	5
un	82	598	91	609	510	737	5
rol	93	598	103	609	510	737	5
preponderante	105	598	156	609	510	737	5
los	158	598	168	609	510	737	5
isótopos.	171	598	202	609	510	737	5
Así,	204	598	217	609	510	737	5
por	220	598	232	609	510	737	5
poner	234	598	255	609	510	737	5
un	257	598	266	609	510	737	5
caso,	268	598	285	609	510	737	5
no	287	598	296	609	510	737	5
hay	299	598	311	609	510	737	5
por	313	598	325	609	510	737	5
qué	327	598	340	609	510	737	5
asumir	342	598	365	609	510	737	5
que	368	598	380	609	510	737	5
todas	383	598	401	609	510	737	5
las	403	598	412	609	510	737	5
moléculas	415	598	449	609	510	737	5
de	57	609	65	620	510	737	5
agua	67	609	83	620	510	737	5
presentes	85	609	118	620	510	737	5
en	120	609	129	620	510	737	5
un	131	609	140	620	510	737	5
recipiente	142	609	176	620	510	737	5
serían	178	609	199	620	510	737	5
idénticas,	201	609	233	620	510	737	5
puesto	235	609	258	620	510	737	5
que	261	609	273	620	510	737	5
ellas	275	609	290	620	510	737	5
están	293	609	310	620	510	737	5
conformadas	313	609	358	620	510	737	5
por	361	609	373	620	510	737	5
los	375	609	385	620	510	737	5
diferentes	387	609	422	620	510	737	5
isótopos	424	609	453	620	510	737	5
del	57	619	67	631	510	737	5
hidrógeno	70	619	105	631	510	737	5
(protio,	108	619	133	631	510	737	5
deuterio	136	619	164	631	510	737	5
y	166	619	170	631	510	737	5
tritio).	172	619	194	631	510	737	5
7	57	632	59	639	510	737	5
En	62	632	72	643	510	737	5
este	74	632	88	643	510	737	5
punto	90	632	111	643	510	737	5
tampoco	113	632	144	643	510	737	5
estamos	146	632	174	643	510	737	5
de	177	632	185	643	510	737	5
acuerdo	187	632	215	643	510	737	5
con	217	632	230	643	510	737	5
Mayr	232	632	250	643	510	737	5
(2206),	252	632	276	643	510	737	5
dado	278	632	296	643	510	737	5
que	298	632	311	643	510	737	5
fue	313	632	324	643	510	737	5
precisamente	326	632	372	643	510	737	5
en	374	632	382	643	510	737	5
la	385	632	390	643	510	737	5
física	393	632	410	643	510	737	5
en	413	632	421	643	510	737	5
donde	423	632	445	643	510	737	5
se	57	642	64	654	510	737	5
postuló	66	642	92	654	510	737	5
el	95	642	100	654	510	737	5
principio	103	642	134	654	510	737	5
de	136	642	145	654	510	737	5
incertidumbre,	147	642	198	654	510	737	5
el	200	642	206	654	510	737	5
cual	208	642	222	654	510	737	5
es	224	642	231	654	510	737	5
totalmente	234	642	271	654	510	737	5
opuesto	273	642	301	654	510	737	5
al	303	642	309	654	510	737	5
determinismo.	311	642	361	654	510	737	5
8	57	655	59	662	510	737	5
Aunque	61	655	88	666	510	737	5
sería	90	655	106	666	510	737	5
mejor	108	655	129	666	510	737	5
hablar	131	655	153	666	510	737	5
de	155	655	163	666	510	737	5
reduccionismos,	165	655	222	666	510	737	5
en	224	655	232	666	510	737	5
plural,	234	655	256	666	510	737	5
siguiendo	258	655	292	666	510	737	5
los	294	655	304	666	510	737	5
planteamientos	306	655	359	666	510	737	5
de	361	655	369	666	510	737	5
Diéguez	372	655	400	666	510	737	5
(2012).	403	655	427	666	510	737	5
5	57	543	59	550	510	737	5
271	247	680	263	693	510	737	5
Ciênc.	309	694	325	704	510	737	5
Educ.	327	694	343	704	510	737	5
,	343	695	345	703	510	737	5
Bauru,	347	694	367	704	510	737	5
v.	369	694	374	704	510	737	5
24,	376	694	385	704	510	737	5
n.	387	694	393	704	510	737	5
2,	395	694	401	704	510	737	5
p.	403	694	408	704	510	737	5
267-282,	410	694	437	704	510	737	5
2018	439	694	454	704	510	737	5
Castro-Moreno,	57	37	130	52	510	737	6
J.A.;	133	37	152	52	510	737	6
Valbuena	155	37	198	52	510	737	6
Ussa,	201	37	226	52	510	737	6
É.O.	229	37	251	52	510	737	6
la	57	81	64	96	510	737	6
formación	67	81	112	96	510	737	6
de	115	81	125	96	510	737	6
teorías”.	128	81	164	96	510	737	6
Desde	167	81	194	96	510	737	6
nuestra	198	81	229	96	510	737	6
perspectiva,	232	81	282	96	510	737	6
no	285	81	297	96	510	737	6
es	300	81	309	96	510	737	6
fácil	312	81	330	96	510	737	6
asumir	333	81	362	96	510	737	6
la	365	81	372	96	510	737	6
existencia	375	81	416	96	510	737	6
de	420	81	430	96	510	737	6
leyes	433	81	454	96	510	737	6
biológicas,	57	95	101	109	510	737	6
si	104	95	110	109	510	737	6
las	113	95	124	109	510	737	6
entendemos	127	95	179	109	510	737	6
como	181	95	206	109	510	737	6
expresiones	208	95	258	109	510	737	6
universales	261	95	307	109	510	737	6
y	310	95	315	109	510	737	6
matemáticas	317	95	370	109	510	737	6
que	372	95	388	109	510	737	6
enuncian	391	95	429	109	510	737	6
regu-	432	95	454	109	510	737	6
laridades	57	108	94	122	510	737	6
y	97	108	101	122	510	737	6
predicciones	104	108	157	122	510	737	6
casi	160	108	176	122	510	737	6
infalibles,	179	108	218	122	510	737	6
sobre	221	108	245	122	510	737	6
un	247	108	258	122	510	737	6
fenómeno	261	108	305	122	510	737	6
dado.	308	108	331	122	510	737	6
Algunos	94	121	129	135	510	737	6
lectores	132	121	164	135	510	737	6
se	167	121	175	135	510	737	6
interrogarán	178	121	231	135	510	737	6
acerca	233	121	259	135	510	737	6
de	262	121	272	135	510	737	6
unas	275	121	294	135	510	737	6
“leyes”	297	121	327	135	510	737	6
que	329	121	345	135	510	737	6
son	347	121	362	135	510	737	6
propias	365	121	392	135	510	737	6
de	394	121	404	135	510	737	6
la	407	121	414	135	510	737	6
Biología:	416	121	454	135	510	737	6
las	57	134	68	148	510	737	6
de	71	134	81	148	510	737	6
Mendel.	84	134	118	148	510	737	6
Pero,	121	134	143	148	510	737	6
¿son	146	134	165	148	510	737	6
en	168	134	178	148	510	737	6
realidad	181	134	214	148	510	737	6
leyes?	217	134	242	148	510	737	6
Si	245	134	253	148	510	737	6
éstas	256	134	276	148	510	737	6
han	279	134	295	148	510	737	6
de	298	134	308	148	510	737	6
caracterizarse	311	134	368	148	510	737	6
por	371	134	386	148	510	737	6
la	389	134	396	148	510	737	6
regularidad	399	134	446	148	510	737	6
y	449	134	454	148	510	737	6
por	57	147	72	162	510	737	6
tener	75	147	96	162	510	737	6
pocas	100	147	124	162	510	737	6
excepciones,	127	147	180	162	510	737	6
no	184	147	195	162	510	737	6
sería	198	147	217	162	510	737	6
prudente	221	147	259	162	510	737	6
denominar	262	147	308	162	510	737	6
así	312	147	323	162	510	737	6
a	326	147	330	162	510	737	6
los	333	147	346	162	510	737	6
postulados	349	147	395	162	510	737	6
mendelianos,	398	147	454	162	510	737	6
teniendo	57	161	94	175	510	737	6
en	97	161	107	175	510	737	6
cuenta	110	161	138	175	510	737	6
que	141	161	157	175	510	737	6
éstos	160	161	181	175	510	737	6
son	184	161	199	175	510	737	6
aplicables	202	161	243	175	510	737	6
solamente	246	161	289	175	510	737	6
a	292	161	297	175	510	737	6
los	300	161	312	175	510	737	6
organismos	315	161	364	175	510	737	6
sexuales	367	161	402	175	510	737	6
y	405	161	410	175	510	737	6
diploides;	413	161	454	175	510	737	6
a	57	174	61	188	510	737	6
los	64	174	77	188	510	737	6
autosomas	80	174	125	188	510	737	6
y	128	174	133	188	510	737	6
los	136	174	148	188	510	737	6
cromosomas	152	174	206	188	510	737	6
sexuales	210	174	244	188	510	737	6
homólogos	248	174	296	188	510	737	6
(como	299	174	327	188	510	737	6
el	330	174	337	188	510	737	6
par	340	174	354	188	510	737	6
XX	357	174	373	188	510	737	6
en	376	174	386	188	510	737	6
las	389	174	400	188	510	737	6
hembras	404	174	440	188	510	737	6
de	443	174	454	188	510	737	6
los	57	187	69	201	510	737	6
mamíferos);	72	187	123	201	510	737	6
a	126	187	131	201	510	737	6
los	134	187	146	201	510	737	6
genes	149	187	173	201	510	737	6
que	176	187	191	201	510	737	6
poseen	194	187	224	201	510	737	6
solamente	228	187	271	201	510	737	6
dos	274	187	289	201	510	737	6
alelos,	292	187	318	201	510	737	6
los	321	187	333	201	510	737	6
cuales	336	187	362	201	510	737	6
presentan	365	187	406	201	510	737	6
una	409	187	425	201	510	737	6
domi-	428	187	454	201	510	737	6
nancia	57	200	84	214	510	737	6
completa.	87	200	128	214	510	737	6
Es	131	200	143	214	510	737	6
decir	146	200	166	214	510	737	6
que	169	200	185	214	510	737	6
estas	188	200	208	214	510	737	6
leyes	211	200	227	215	510	737	6
no	230	200	241	214	510	737	6
dan	244	200	259	214	510	737	6
cuenta	262	200	290	214	510	737	6
de	293	200	303	214	510	737	6
fenómenos	306	200	354	214	510	737	6
como	357	200	381	214	510	737	6
la	384	200	391	214	510	737	6
codominancia	394	200	454	214	510	737	6
y	57	213	61	228	510	737	6
dominancia	64	213	114	228	510	737	6
incompleta,	116	213	166	228	510	737	6
sin	169	213	181	228	510	737	6
contar	184	213	211	228	510	737	6
otras	214	213	235	228	510	737	6
situaciones	238	213	284	228	510	737	6
como	287	213	311	228	510	737	6
la	314	213	321	228	510	737	6
expresividad,	324	213	380	228	510	737	6
la	382	213	389	228	510	737	6
penetrancia,	392	213	444	228	510	737	6
la	447	213	454	228	510	737	6
pleiotropía,	57	227	105	241	510	737	6
la	108	227	115	241	510	737	6
epistasis,	119	227	156	241	510	737	6
etc.	159	227	174	241	510	737	6
(VALLEJO,	177	227	227	241	510	737	6
1998).	231	227	257	241	510	737	6
En	260	227	273	241	510	737	6
pocas	276	227	301	241	510	737	6
palabras,	304	227	341	241	510	737	6
las	344	227	355	241	510	737	6
leyes	358	227	374	241	510	737	6
de	377	227	385	241	510	737	6
Mendel	388	227	415	241	510	737	6
explican	419	227	454	241	510	737	6
la	57	240	64	254	510	737	6
excepción,	67	240	112	254	510	737	6
pero	115	240	134	254	510	737	6
no	137	240	148	254	510	737	6
la	151	240	158	254	510	737	6
regla.	161	240	184	254	510	737	6
Además,	187	240	223	254	510	737	6
lo	226	240	234	254	510	737	6
hacen	237	240	262	254	510	737	6
en	265	240	275	254	510	737	6
términos	278	240	316	254	510	737	6
probabilísticos	319	240	382	254	510	737	6
que	384	240	400	254	510	737	6
escapan	403	240	436	254	510	737	6
a	439	240	444	254	510	737	6
la	447	240	454	254	510	737	6
predicción	57	253	101	267	510	737	6
de	104	253	114	267	510	737	6
las	117	253	128	267	510	737	6
ciencias	131	253	164	267	510	737	6
físicas.	166	253	194	267	510	737	6
Pasemos	94	266	131	280	510	737	6
ahora	133	266	157	280	510	737	6
al	160	266	166	280	510	737	6
tercer	169	266	193	280	510	737	6
conjunto	196	266	234	280	510	737	6
de	237	266	247	280	510	737	6
hechos	249	266	279	280	510	737	6
que	282	266	297	280	510	737	6
posibilitaron	300	266	353	280	510	737	6
la	356	266	363	280	510	737	6
autonomía	365	266	410	280	510	737	6
de	413	266	423	280	510	737	6
la	426	266	433	280	510	737	6
Bio-	435	266	454	280	510	737	6
logía,	57	279	79	294	510	737	6
es	82	279	90	294	510	737	6
decir	93	279	114	294	510	737	6
al	117	279	124	294	510	737	6
plano	126	279	150	294	510	737	6
de	153	279	163	294	510	737	6
las	166	279	177	294	510	737	6
características	179	279	238	294	510	737	6
propias	241	279	272	294	510	737	6
de	275	279	285	294	510	737	6
esta	288	279	304	294	510	737	6
ciencia.	307	279	338	294	510	737	6
Vale	341	279	359	294	510	737	6
la	362	279	369	294	510	737	6
pena	371	279	392	294	510	737	6
señalar	394	279	424	294	510	737	6
que	426	279	442	294	510	737	6
ya	444	279	454	294	510	737	6
hemos	57	293	85	307	510	737	6
mencionado	88	293	141	307	510	737	6
algunas	144	293	175	307	510	737	6
de	178	293	188	307	510	737	6
ellas,	192	293	212	307	510	737	6
por	215	293	230	307	510	737	6
lo	233	293	241	307	510	737	6
que	244	293	259	307	510	737	6
nos	263	293	278	307	510	737	6
centraremos	281	293	333	307	510	737	6
en	337	293	347	307	510	737	6
un	350	293	361	307	510	737	6
aspecto	364	293	396	307	510	737	6
que	399	293	415	307	510	737	6
conside-	418	293	454	307	510	737	6
ramos	57	306	83	320	510	737	6
crucial	86	306	114	320	510	737	6
para	117	306	135	320	510	737	6
los	138	306	150	320	510	737	6
propósitos	153	306	198	320	510	737	6
del	201	306	214	320	510	737	6
presente	217	306	253	320	510	737	6
escrito,	255	306	286	320	510	737	6
y	288	306	293	320	510	737	6
que	296	306	311	320	510	737	6
se	314	306	323	320	510	737	6
puede	326	306	351	320	510	737	6
enunciar	354	306	390	320	510	737	6
de	393	306	403	320	510	737	6
la	406	306	413	320	510	737	6
siguiente	416	306	454	320	510	737	6
manera:	57	319	90	333	510	737	6
los	93	319	103	333	510	737	6
sistemas	106	319	135	333	510	737	6
vivientes	138	319	168	333	510	737	6
son	171	319	183	333	510	737	6
complejos.	186	319	222	333	510	737	6
Para	225	319	243	333	510	737	6
Mayr	246	319	268	333	510	737	6
(2006,	271	319	297	333	510	737	6
p.	300	319	308	333	510	737	6
46),	311	319	327	333	510	737	6
dicha	330	319	352	333	510	737	6
complejidad	355	319	407	333	510	737	6
se	410	319	419	333	510	737	6
expresa	422	319	454	333	510	737	6
en	57	332	67	346	510	737	6
estos	70	332	91	346	510	737	6
términos:	94	332	134	346	510	737	6
A	170	360	177	373	510	737	6
causa	179	360	199	373	510	737	6
de	201	360	210	373	510	737	6
su	212	360	221	373	510	737	6
complejidad,	223	360	272	373	510	737	6
los	274	360	285	373	510	737	6
sistemas	286	360	318	373	510	737	6
biológicos	320	360	360	373	510	737	6
se	362	360	369	373	510	737	6
encuentran	371	360	414	373	510	737	6
ricamente	416	360	454	373	510	737	6
dotados	170	373	201	386	510	737	6
con	204	373	218	386	510	737	6
capacidades	222	373	267	386	510	737	6
tales	270	373	288	386	510	737	6
como	291	373	313	386	510	737	6
la	316	373	322	386	510	737	6
reproducción,	325	373	379	386	510	737	6
el	383	373	389	386	510	737	6
metabolismo,	392	373	444	386	510	737	6
la	447	373	454	386	510	737	6
replicación,	170	386	214	399	510	737	6
la	218	386	224	399	510	737	6
regulación,	227	386	269	399	510	737	6
la	272	386	279	399	510	737	6
adaptación,	282	386	326	399	510	737	6
el	329	386	335	399	510	737	6
crecimiento	339	386	384	399	510	737	6
y	387	386	391	399	510	737	6
la	394	386	401	399	510	737	6
organización	404	386	454	399	510	737	6
jerárquica.	170	399	210	412	510	737	6
En	212	399	224	412	510	737	6
el	226	399	233	412	510	737	6
mundo	235	399	263	412	510	737	6
inanimado	265	399	306	412	510	737	6
9	306	400	309	408	510	737	6
no	311	399	322	412	510	737	6
existe	324	399	346	412	510	737	6
nada	348	399	367	412	510	737	6
por	369	399	383	412	510	737	6
el	385	399	392	412	510	737	6
estilo.	394	399	416	412	510	737	6
Igualmente,	94	425	143	439	510	737	6
la	145	425	152	439	510	737	6
complejidad	155	425	206	439	510	737	6
de	208	425	219	439	510	737	6
las	221	425	232	439	510	737	6
entidades	234	425	274	439	510	737	6
vivientes	276	425	313	439	510	737	6
se	315	425	323	439	510	737	6
manifiesta	326	425	369	439	510	737	6
por	371	425	386	439	510	737	6
la	388	425	395	439	510	737	6
gran	397	425	416	439	510	737	6
cantidad	418	425	454	439	510	737	6
de	57	438	67	452	510	737	6
propiedades	70	438	122	452	510	737	6
emergentes	125	438	173	452	510	737	6
que	177	438	192	452	510	737	6
las	195	438	206	452	510	737	6
caracterizan.	209	438	262	452	510	737	6
En	266	438	278	452	510	737	6
tal	282	438	292	452	510	737	6
sentido,	295	438	328	452	510	737	6
cobra	331	438	355	452	510	737	6
relevancia	358	438	400	452	510	737	6
el	404	438	411	452	510	737	6
concepto	414	438	454	452	510	737	6
integrón	57	451	85	465	510	737	6
propuesto	88	451	131	465	510	737	6
por	134	451	149	465	510	737	6
Jacob	152	451	176	465	510	737	6
(1999),	179	451	208	465	510	737	6
que	211	451	227	465	510	737	6
da	230	451	240	465	510	737	6
cuenta	243	451	271	465	510	737	6
de	274	451	284	465	510	737	6
los	287	451	299	465	510	737	6
diversos	302	451	336	465	510	737	6
y	339	451	344	465	510	737	6
sucesivos	347	451	387	465	510	737	6
niveles	390	451	418	465	510	737	6
de	421	451	431	465	510	737	6
inte-	434	451	454	465	510	737	6
gración	57	464	88	478	510	737	6
que	91	464	106	478	510	737	6
ocurren	109	464	142	478	510	737	6
en	145	464	155	478	510	737	6
el	158	464	165	478	510	737	6
seno	167	464	187	478	510	737	6
de	190	464	200	478	510	737	6
la	202	464	209	478	510	737	6
organización	212	464	266	478	510	737	6
de	269	464	279	478	510	737	6
los	282	464	294	478	510	737	6
sistemas	296	464	332	478	510	737	6
vivientes:	334	464	374	478	510	737	6
“La	377	464	392	478	510	737	6
integración	395	464	442	478	510	737	6
es	445	464	454	478	510	737	6
lo	57	477	65	492	510	737	6
que	67	477	82	492	510	737	6
cambia	84	477	115	492	510	737	6
la	117	477	124	492	510	737	6
calidad	126	477	155	492	510	737	6
de	157	477	167	492	510	737	6
las	170	477	181	492	510	737	6
cosas.	183	477	207	492	510	737	6
Una	209	477	227	492	510	737	6
organización	229	477	284	492	510	737	6
suele	286	477	307	492	510	737	6
poseer	309	477	337	492	510	737	6
propiedades	339	477	391	492	510	737	6
que	393	477	409	492	510	737	6
no	411	477	422	492	510	737	6
existen	424	477	454	492	510	737	6
en	57	491	67	505	510	737	6
el	69	491	77	505	510	737	6
nivel	79	491	99	505	510	737	6
inferior.	102	491	135	505	510	737	6
Estas	138	491	161	505	510	737	6
propiedades	163	491	215	505	510	737	6
pueden	218	491	249	505	510	737	6
explicarse	251	491	293	505	510	737	6
por	296	491	311	505	510	737	6
las	313	491	324	505	510	737	6
partes	327	491	352	505	510	737	6
constituyentes,	355	491	418	505	510	737	6
pero	420	491	440	505	510	737	6
no	442	491	454	505	510	737	6
se	57	504	65	518	510	737	6
deducen	68	504	104	518	510	737	6
de	107	504	117	518	510	737	6
ellas”	119	504	142	518	510	737	6
(JACOB,	145	504	183	518	510	737	6
1999,	186	504	209	518	510	737	6
p.	211	504	219	518	510	737	6
300).	222	504	243	518	510	737	6
Según	94	517	119	531	510	737	6
Dawkins	122	517	160	531	510	737	6
(1988),	163	517	192	531	510	737	6
la	195	517	202	531	510	737	6
Biología	205	517	240	531	510	737	6
es	243	517	252	531	510	737	6
el	255	517	262	531	510	737	6
estudio	265	517	296	531	510	737	6
de	299	517	309	531	510	737	6
las	312	517	323	531	510	737	6
cosas	326	517	348	531	510	737	6
complejas,	351	517	396	531	510	737	6
mientras	399	517	435	531	510	737	6
que	438	517	454	531	510	737	6
la	57	530	64	544	510	737	6
física	67	530	88	544	510	737	6
es	91	530	100	544	510	737	6
el	103	530	110	544	510	737	6
estudio	113	530	144	544	510	737	6
de	147	530	157	544	510	737	6
las	160	530	171	544	510	737	6
cosas	174	530	196	544	510	737	6
simples;	199	530	234	544	510	737	6
aunque	237	530	267	544	510	737	6
esto	270	530	288	544	510	737	6
no	291	530	302	544	510	737	6
equivale	305	530	339	544	510	737	6
a	342	530	347	544	510	737	6
decir	350	530	370	544	510	737	6
que	373	530	389	544	510	737	6
esta	392	530	408	544	510	737	6
última	411	530	438	544	510	737	6
sea	440	530	454	544	510	737	6
una	57	543	72	558	510	737	6
ciencia	75	543	104	558	510	737	6
simplista.	107	543	147	558	510	737	6
Este	150	543	169	558	510	737	6
autor	172	543	195	558	510	737	6
hace	198	543	217	558	510	737	6
énfasis	220	543	249	558	510	737	6
en	252	543	262	558	510	737	6
la	265	543	272	558	510	737	6
complejidad	276	543	328	558	510	737	6
de	331	543	341	558	510	737	6
los	344	543	356	558	510	737	6
objetos	359	543	390	558	510	737	6
biológicos,	393	543	439	558	510	737	6
ar-	442	543	454	558	510	737	6
gumentando	57	557	110	571	510	737	6
que	113	557	128	571	510	737	6
si	131	557	137	571	510	737	6
bien	140	557	159	571	510	737	6
un	161	557	172	571	510	737	6
libro	175	557	195	571	510	737	6
de	198	557	208	571	510	737	6
física	210	557	232	571	510	737	6
está	235	557	251	571	510	737	6
lleno	254	557	275	571	510	737	6
de	277	557	288	571	510	737	6
ecuaciones	290	557	336	571	510	737	6
matemáticas	339	557	391	571	510	737	6
(lo	394	557	405	571	510	737	6
cual	408	557	425	571	510	737	6
puede	428	557	454	571	510	737	6
implicar	57	570	91	584	510	737	6
una	94	570	109	584	510	737	6
dificultad	112	570	152	584	510	737	6
para	155	570	173	584	510	737	6
muchas	176	570	208	584	510	737	6
personas),	211	570	254	584	510	737	6
una	257	570	273	584	510	737	6
sola	275	570	292	584	510	737	6
célula	295	570	319	584	510	737	6
del	322	570	334	584	510	737	6
autor	337	570	360	584	510	737	6
de	363	570	373	584	510	737	6
dicho	376	570	399	584	510	737	6
texto	402	570	424	584	510	737	6
es	427	570	435	584	510	737	6
aún	438	570	454	584	510	737	6
Sin	62	646	73	658	510	737	6
embargo,	76	646	108	658	510	737	6
preferimos	110	646	148	658	510	737	6
hablar	150	646	172	658	510	737	6
de	174	646	182	658	510	737	6
mundo	185	646	210	658	510	737	6
inerte,	212	646	234	658	510	737	6
ya	236	646	243	658	510	737	6
que	246	646	258	658	510	737	6
el	260	646	266	658	510	737	6
mundo	268	646	293	658	510	737	6
inanimado	296	646	332	658	510	737	6
nos	334	646	347	658	510	737	6
remite	349	646	371	658	510	737	6
a	374	646	377	658	510	737	6
asumir	379	646	403	658	510	737	6
que	405	646	418	658	510	737	6
también	420	646	448	658	510	737	6
debe	58	657	74	669	510	737	6
haber	77	657	96	669	510	737	6
un	98	657	107	669	510	737	6
mundo	110	657	135	669	510	737	6
animado,	137	657	168	669	510	737	6
y	171	657	174	669	510	737	6
esto	177	657	191	669	510	737	6
nos	193	657	206	669	510	737	6
situaría	208	657	233	669	510	737	6
en	235	657	243	669	510	737	6
un	245	657	254	669	510	737	6
contexto	257	657	287	669	510	737	6
animista.	290	657	320	669	510	737	6
9	58	647	60	654	510	737	6
272	248	680	264	693	510	737	6
Ciênc.	57	693	73	704	510	737	6
Educ.	75	693	91	704	510	737	6
,	91	694	93	703	510	737	6
Bauru,	95	693	115	704	510	737	6
v.	117	693	122	704	510	737	6
24,	124	693	133	704	510	737	6
n.	135	693	141	704	510	737	6
2,	143	693	149	704	510	737	6
p.	151	693	156	704	510	737	6
267-282,	158	693	185	704	510	737	6
2018	187	693	202	704	510	737	6
Algunas	201	37	238	52	510	737	7
relaciones	241	37	287	52	510	737	7
entre	290	37	314	52	510	737	7
la	317	37	324	52	510	737	7
autonomía	327	37	377	52	510	737	7
de	380	37	391	52	510	737	7
la	394	37	402	52	510	737	7
Biología	405	37	443	52	510	737	7
...	446	37	454	52	510	737	7
más	57	81	74	96	510	737	7
compleja	76	81	114	96	510	737	7
que	116	81	131	96	510	737	7
un	133	81	144	96	510	737	7
hecho	146	81	172	96	510	737	7
explicado	174	81	214	96	510	737	7
en	216	81	226	96	510	737	7
ese	228	81	241	96	510	737	7
material	243	81	277	96	510	737	7
bibliográfico.	279	81	335	96	510	737	7
Así	337	81	350	96	510	737	7
las	352	81	363	96	510	737	7
cosas,	365	81	390	96	510	737	7
los	392	81	404	96	510	737	7
fenómenos	406	81	454	96	510	737	7
de	57	95	67	109	510	737	7
la	70	95	77	109	510	737	7
física	80	95	101	109	510	737	7
son	104	95	120	109	510	737	7
más	123	95	140	109	510	737	7
simples,	143	95	177	109	510	737	7
puesto	180	95	208	109	510	737	7
que	211	95	226	109	510	737	7
se	229	95	238	109	510	737	7
pueden	241	95	272	109	510	737	7
expresar	275	95	311	109	510	737	7
en	314	95	324	109	510	737	7
términos	327	95	365	109	510	737	7
matemáticos,	368	95	424	109	510	737	7
lo	427	95	435	109	510	737	7
que	438	95	454	109	510	737	7
es	57	108	65	122	510	737	7
muy	68	108	86	122	510	737	7
difícil	88	108	112	122	510	737	7
en	114	108	124	122	510	737	7
los	127	108	139	122	510	737	7
procesos	141	108	179	122	510	737	7
biológicos.	181	108	227	122	510	737	7
Para	229	108	247	122	510	737	7
Dawkins,	250	108	289	122	510	737	7
la	291	108	298	122	510	737	7
complejidad	301	108	352	122	510	737	7
biológica	355	108	393	122	510	737	7
se	395	108	404	122	510	737	7
caracteriza,	406	108	454	122	510	737	7
sobre	57	121	80	135	510	737	7
todo,	83	121	105	135	510	737	7
porque	107	121	137	135	510	737	7
no	140	121	151	135	510	737	7
puede	153	121	179	135	510	737	7
haber	181	121	205	135	510	737	7
aparecido	208	121	249	135	510	737	7
solamente	251	121	294	135	510	737	7
por	297	121	312	135	510	737	7
azar,	314	121	334	135	510	737	7
ya	336	121	345	135	510	737	7
que	348	121	363	135	510	737	7
éste	365	121	382	135	510	737	7
es	384	121	393	135	510	737	7
“filtrado”	395	121	436	135	510	737	7
por	439	121	454	135	510	737	7
la	57	134	64	148	510	737	7
selección	66	134	105	148	510	737	7
natural,	108	134	140	148	510	737	7
la	142	134	149	148	510	737	7
que	152	134	167	148	510	737	7
actúa	170	134	192	148	510	737	7
como	195	134	219	148	510	737	7
un	222	134	233	148	510	737	7
relojero	236	134	262	149	510	737	7
ciego.	265	134	283	149	510	737	7
De	94	147	107	162	510	737	7
acuerdo	108	147	142	162	510	737	7
con	144	147	160	162	510	737	7
Jacob	161	147	185	162	510	737	7
(1988,	187	147	213	162	510	737	7
p.	215	147	222	162	510	737	7
237),	224	147	245	162	510	737	7
lo	247	147	255	162	510	737	7
complejo	257	147	296	162	510	737	7
de	298	147	308	162	510	737	7
la	310	147	317	162	510	737	7
Biología	319	147	353	162	510	737	7
radicaría	355	147	390	162	510	737	7
en	392	147	402	162	510	737	7
lo	404	147	412	162	510	737	7
siguiente:	414	147	454	162	510	737	7
El	170	175	179	188	510	737	7
mundo	183	175	210	188	510	737	7
de	214	175	223	188	510	737	7
los	227	175	238	188	510	737	7
seres	242	175	261	188	510	737	7
vivos	265	175	285	188	510	737	7
es	289	175	297	188	510	737	7
el	301	175	307	188	510	737	7
mundo	311	175	339	188	510	737	7
de	342	175	351	188	510	737	7
la	355	175	362	188	510	737	7
complejidad,	365	175	415	188	510	737	7
el	419	175	425	188	510	737	7
resultado	170	188	206	201	510	737	7
de	209	188	218	201	510	737	7
infinitas	222	188	252	201	510	737	7
interacciones	256	188	306	201	510	737	7
de	310	188	319	201	510	737	7
organismos,	323	188	369	201	510	737	7
de	373	188	382	201	510	737	7
células,	385	188	413	201	510	737	7
de	416	188	425	201	510	737	7
moléculas.	170	201	210	214	510	737	7
Para	214	201	230	214	510	737	7
analizar	234	201	263	214	510	737	7
un	267	201	277	214	510	737	7
problema,	280	201	319	214	510	737	7
el	323	201	329	214	510	737	7
biólogo	333	201	362	214	510	737	7
está	366	201	381	214	510	737	7
obligado	384	201	418	214	510	737	7
a	421	201	425	214	510	737	7
concentrar	170	214	211	227	510	737	7
su	213	214	221	227	510	737	7
atención	223	214	256	227	510	737	7
en	258	214	267	227	510	737	7
un	269	214	279	227	510	737	7
fragmento	280	214	320	227	510	737	7
de	322	214	331	227	510	737	7
la	333	214	339	227	510	737	7
realidad,	341	214	373	227	510	737	7
en	375	214	384	227	510	737	7
un	386	214	396	227	510	737	7
pedazo	398	214	425	227	510	737	7
de	170	228	179	241	510	737	7
universo	181	228	214	241	510	737	7
que	216	228	230	241	510	737	7
él	232	228	239	241	510	737	7
aísla	241	228	257	241	510	737	7
arbitrariamente	260	228	318	241	510	737	7
para	320	228	337	241	510	737	7
poder	339	228	362	241	510	737	7
definir	364	228	389	241	510	737	7
una	391	228	405	241	510	737	7
serie	408	228	425	241	510	737	7
de	170	241	179	254	510	737	7
parámetros.	181	241	227	254	510	737	7
En	229	241	240	254	510	737	7
biología,	242	241	275	254	510	737	7
por	277	241	291	254	510	737	7
lo	293	241	300	254	510	737	7
tanto,	302	241	324	254	510	737	7
cualquier	326	241	361	254	510	737	7
estudio	363	241	391	254	510	737	7
empieza	393	241	425	254	510	737	7
por	170	254	183	267	510	737	7
la	185	254	191	267	510	737	7
elección	193	254	224	267	510	737	7
de	226	254	235	267	510	737	7
un	237	254	246	267	510	737	7
«sistema».	248	254	285	267	510	737	7
De	287	254	299	267	510	737	7
esta	301	254	315	267	510	737	7
elección	317	254	348	267	510	737	7
dependen	349	254	387	267	510	737	7
el	388	254	395	267	510	737	7
margen	397	254	425	267	510	737	7
de	170	267	179	280	510	737	7
maniobra	181	267	218	280	510	737	7
del	220	267	231	280	510	737	7
que	233	267	247	280	510	737	7
dispone	249	267	280	280	510	737	7
el	281	267	288	280	510	737	7
experimentador,	290	267	353	280	510	737	7
la	355	267	361	280	510	737	7
naturaleza	363	267	402	280	510	737	7
de	404	267	413	280	510	737	7
las	415	267	425	280	510	737	7
preguntas	170	280	208	293	510	737	7
y	210	280	214	293	510	737	7
la	216	280	222	293	510	737	7
amplitud	224	280	259	293	510	737	7
de	261	280	270	293	510	737	7
los	272	280	283	293	510	737	7
problemas	285	280	325	293	510	737	7
que	327	280	341	293	510	737	7
se	343	280	351	293	510	737	7
puede	353	280	377	293	510	737	7
plantear,	379	280	412	293	510	737	7
y,	414	280	419	293	510	737	7
a	421	280	425	293	510	737	7
menudo,	170	294	204	307	510	737	7
hasta	206	294	226	307	510	737	7
el	228	294	235	307	510	737	7
tipo	237	294	253	307	510	737	7
de	255	294	265	307	510	737	7
respuesta	267	294	303	307	510	737	7
que	305	294	319	307	510	737	7
se	322	294	330	307	510	737	7
puede	332	294	356	307	510	737	7
obtener.	358	294	390	307	510	737	7
Estas	94	319	116	333	510	737	7
palabras	119	319	154	333	510	737	7
de	157	319	167	333	510	737	7
Jacob	170	319	194	333	510	737	7
(1988)	197	319	224	333	510	737	7
nos	227	319	242	333	510	737	7
sirven	245	319	271	333	510	737	7
para	274	319	292	333	510	737	7
explicitar	295	319	333	333	510	737	7
algunos	336	319	369	333	510	737	7
aspectos	372	319	408	333	510	737	7
del	411	319	423	333	510	737	7
objeto	426	319	454	333	510	737	7
de	57	332	67	346	510	737	7
la	69	332	76	346	510	737	7
Biología.	78	332	116	346	510	737	7
En	118	332	131	346	510	737	7
primer	133	332	161	346	510	737	7
lugar,	164	332	187	346	510	737	7
queremos	189	332	231	346	510	737	7
resaltar	233	332	264	346	510	737	7
que	266	332	281	346	510	737	7
éste	283	332	300	346	510	737	7
no	302	332	313	346	510	737	7
necesariamente	316	332	380	346	510	737	7
debe	383	332	403	346	510	737	7
equipararse	405	332	454	346	510	737	7
a	57	345	61	360	510	737	7
un	65	345	76	360	510	737	7
organismo	79	345	124	360	510	737	7
(uni	127	345	144	360	510	737	7
o	147	345	153	360	510	737	7
pluricelular),	156	345	209	360	510	737	7
sino	213	345	231	360	510	737	7
que	234	345	249	360	510	737	7
puede	253	345	278	360	510	737	7
ser	282	345	294	360	510	737	7
una	297	345	313	360	510	737	7
parte	316	345	338	360	510	737	7
de	341	345	351	360	510	737	7
él	355	345	362	360	510	737	7
(una	365	345	384	360	510	737	7
célula,	387	345	414	360	510	737	7
un	417	345	428	360	510	737	7
orga-	431	345	454	360	510	737	7
nelo,	57	359	77	373	510	737	7
un	80	359	91	373	510	737	7
órgano,	94	359	126	373	510	737	7
etc.),	129	359	150	373	510	737	7
un	153	359	164	373	510	737	7
conjunto	167	359	205	373	510	737	7
de	208	359	218	373	510	737	7
organismos	221	359	270	373	510	737	7
(una	274	359	292	373	510	737	7
población,	295	359	340	373	510	737	7
una	343	359	359	373	510	737	7
comunidad,	362	359	412	373	510	737	7
etc.),	415	359	435	373	510	737	7
una	438	359	454	373	510	737	7
asociación	57	372	101	386	510	737	7
más	103	372	120	386	510	737	7
compleja	123	372	161	386	510	737	7
de	164	372	174	386	510	737	7
organismos	176	372	226	386	510	737	7
(como	228	372	256	386	510	737	7
una	258	372	274	386	510	737	7
colonia	276	372	307	386	510	737	7
de	310	372	320	386	510	737	7
insectos	323	372	357	386	510	737	7
sociales	359	372	392	386	510	737	7
o	394	372	400	386	510	737	7
un	402	372	413	386	510	737	7
liquen)	416	372	445	386	510	737	7
10	445	373	451	381	510	737	7
,	451	372	454	386	510	737	7
o	57	385	62	399	510	737	7
una	66	385	81	399	510	737	7
agrupación	85	385	132	399	510	737	7
más	136	385	153	399	510	737	7
amplia	156	385	184	399	510	737	7
que	188	385	203	399	510	737	7
implique	207	385	244	399	510	737	7
el	247	385	254	399	510	737	7
ambiente	258	385	297	399	510	737	7
físico	301	385	323	399	510	737	7
(un	327	385	341	399	510	737	7
ecosistema	345	385	391	399	510	737	7
o	394	385	400	399	510	737	7
la	403	385	410	399	510	737	7
biósfera).	414	385	454	399	510	737	7
En	57	398	70	412	510	737	7
síntesis,	72	398	105	412	510	737	7
aquí	107	398	125	412	510	737	7
la	128	398	135	412	510	737	7
palabra	138	398	168	412	510	737	7
clave	171	398	192	412	510	737	7
es	195	398	203	412	510	737	7
sistema,	206	398	235	413	510	737	7
aunque	237	398	268	412	510	737	7
hemos	271	398	299	412	510	737	7
preferido	302	398	341	412	510	737	7
retomar	344	398	378	412	510	737	7
la	380	398	387	412	510	737	7
nominación	390	398	441	412	510	737	7
de	443	398	454	412	510	737	7
bioorganización	57	411	113	426	510	737	7
sistémica:	116	411	150	426	510	737	7
[…]	170	439	186	452	510	737	7
la	188	439	194	452	510	737	7
cual	197	439	212	452	510	737	7
da	214	439	223	452	510	737	7
cuenta	226	439	251	452	510	737	7
de	254	439	263	452	510	737	7
diversos	265	439	297	452	510	737	7
sistemas	299	439	331	452	510	737	7
materiales-conceptuales	334	439	425	452	510	737	7
que	170	452	184	465	510	737	7
se	186	452	194	465	510	737	7
organizan	195	452	233	465	510	737	7
en	235	452	244	465	510	737	7
diferentes	246	452	283	465	510	737	7
estados	285	452	314	465	510	737	7
de	315	452	324	465	510	737	7
complejidad	326	452	373	465	510	737	7
(por	375	452	391	465	510	737	7
ejemplo,	393	452	425	465	510	737	7
células	170	465	196	478	510	737	7
y	198	465	202	478	510	737	7
ecosistemas).	204	465	254	478	510	737	7
Por	257	465	270	478	510	737	7
lo	272	465	280	478	510	737	7
tanto,	282	465	304	478	510	737	7
la	306	465	312	478	510	737	7
bioorganización	314	465	376	478	510	737	7
sistémica	378	465	413	478	510	737	7
no	415	465	425	478	510	737	7
se	170	478	178	491	510	737	7
refiere,	180	478	207	491	510	737	7
necesariamente,	209	478	270	491	510	737	7
a	272	478	276	491	510	737	7
organismos-individuos,	278	478	367	491	510	737	7
sino	369	478	386	491	510	737	7
a	388	478	392	491	510	737	7
diversos	394	478	425	491	510	737	7
sistemas	170	492	202	505	510	737	7
abiertos-dinámicos	204	492	277	505	510	737	7
que	278	492	292	505	510	737	7
mantienen	294	492	334	505	510	737	7
su	336	492	345	505	510	737	7
autoorganización,	347	492	415	505	510	737	7
su	417	492	425	505	510	737	7
autorregulación	170	505	231	518	510	737	7
y	234	505	238	518	510	737	7
su	241	505	249	518	510	737	7
autoconstrucción.	252	505	322	518	510	737	7
(CASTRO;	325	505	368	518	510	737	7
VALBUENA;	371	505	425	518	510	737	7
SIERRA,	170	518	206	531	510	737	7
2009,	209	518	230	531	510	737	7
p.	232	518	239	531	510	737	7
40).	242	518	256	531	510	737	7
Por	94	543	109	558	510	737	7
otro	112	543	130	558	510	737	7
lado,	133	543	153	558	510	737	7
el	157	543	164	558	510	737	7
dar	167	543	181	558	510	737	7
cuenta	184	543	212	558	510	737	7
de	215	543	225	558	510	737	7
la	228	543	235	558	510	737	7
complejidad	239	543	291	558	510	737	7
de	294	543	304	558	510	737	7
los	307	543	319	558	510	737	7
sistemas	323	543	358	558	510	737	7
biológicos	361	543	405	558	510	737	7
nos	408	543	423	558	510	737	7
remite	427	543	454	558	510	737	7
al	57	557	64	571	510	737	7
hecho	67	557	92	571	510	737	7
de	95	557	106	571	510	737	7
que	108	557	124	571	510	737	7
para	127	557	145	571	510	737	7
investigarla	148	557	195	571	510	737	7
es	198	557	207	571	510	737	7
necesario	210	557	250	571	510	737	7
acudir	253	557	279	571	510	737	7
a	282	557	286	571	510	737	7
diversos	289	557	324	571	510	737	7
métodos,	327	557	366	571	510	737	7
dentro	369	557	397	571	510	737	7
de	400	557	410	571	510	737	7
los	413	557	425	571	510	737	7
cuales	428	557	454	571	510	737	7
podemos	57	570	96	584	510	737	7
señalar:	99	570	131	584	510	737	7
la	134	570	141	584	510	737	7
experimentación,	143	570	216	584	510	737	7
la	219	570	226	584	510	737	7
observación	229	570	281	584	510	737	7
directa	283	570	312	584	510	737	7
(o	315	570	323	584	510	737	7
mediada	326	570	362	584	510	737	7
por	364	570	379	584	510	737	7
instrumentos),	382	570	444	584	510	737	7
la	447	570	454	584	510	737	7
modelización	57	583	113	597	510	737	7
y	116	583	120	597	510	737	7
la	123	583	130	597	510	737	7
construcción	132	583	187	597	510	737	7
de	189	583	200	597	510	737	7
narraciones	202	583	251	597	510	737	7
históricas.	253	583	295	597	510	737	7
En	298	583	311	597	510	737	7
este	313	583	329	597	510	737	7
orden	332	583	356	597	510	737	7
de	359	583	369	597	510	737	7
ideas,	371	583	394	597	510	737	7
reconocemos	397	583	454	597	510	737	7
En	64	644	75	656	510	737	7
el	77	644	83	656	510	737	7
caso	85	644	100	656	510	737	7
de	102	644	111	656	510	737	7
las	113	644	122	656	510	737	7
colonias	124	644	153	656	510	737	7
de	155	644	163	656	510	737	7
insectos	166	644	193	656	510	737	7
sociales,	196	644	224	656	510	737	7
Hölldobler	226	644	264	656	510	737	7
y	266	644	270	656	510	737	7
Wilson	272	644	297	656	510	737	7
(2014)	299	644	321	656	510	737	7
las	324	644	333	656	510	737	7
han	335	644	348	656	510	737	7
entendido	350	644	385	656	510	737	7
como	387	644	407	656	510	737	7
“superorganismos”.	57	655	126	667	510	737	7
Esta	128	655	144	667	510	737	7
idea,	146	655	162	667	510	737	7
sin	164	655	174	667	510	737	7
duda,	177	655	196	667	510	737	7
es	198	655	205	667	510	737	7
una	207	655	220	667	510	737	7
forma	222	655	243	667	510	737	7
de	246	655	254	667	510	737	7
ampliar	256	655	282	667	510	737	7
nuestra	284	655	310	667	510	737	7
comprensión	312	655	358	667	510	737	7
de	360	655	368	667	510	737	7
la	370	655	376	667	510	737	7
complejidad	378	655	421	667	510	737	7
viviente.	423	655	452	667	510	737	7
10	57	645	62	652	510	737	7
273	247	680	263	693	510	737	7
Ciênc.	309	694	325	704	510	737	7
Educ.	327	694	343	704	510	737	7
,	343	695	345	703	510	737	7
Bauru,	347	694	367	704	510	737	7
v.	369	694	374	704	510	737	7
24,	376	694	385	704	510	737	7
n.	387	694	393	704	510	737	7
2,	395	694	401	704	510	737	7
p.	403	694	408	704	510	737	7
267-282,	410	694	437	704	510	737	7
2018	439	694	454	704	510	737	7
Castro-Moreno,	57	37	130	52	510	737	8
J.A.;	133	37	152	52	510	737	8
Valbuena	155	37	198	52	510	737	8
Ussa,	201	37	226	52	510	737	8
É.O.	229	37	251	52	510	737	8
una	57	81	72	96	510	737	8
pluralidad	76	81	118	96	510	737	8
disciplinar	121	81	165	96	510	737	8
en	169	81	179	96	510	737	8
la	182	81	189	96	510	737	8
Biología	193	81	228	96	510	737	8
que	231	81	247	96	510	737	8
depende	250	81	286	96	510	737	8
del	290	81	303	96	510	737	8
nivel	306	81	326	96	510	737	8
de	330	81	340	96	510	737	8
bioorganización	343	81	412	96	510	737	8
sistémica	415	81	454	96	510	737	8
que	57	95	72	109	510	737	8
se	75	95	84	109	510	737	8
elija	87	95	103	109	510	737	8
como	106	95	131	109	510	737	8
problema	134	95	174	109	510	737	8
de	177	95	188	109	510	737	8
investigación,	191	95	248	109	510	737	8
y	251	95	256	109	510	737	8
de	259	95	269	109	510	737	8
los	272	95	284	109	510	737	8
métodos	287	95	324	109	510	737	8
que	327	95	343	109	510	737	8
sean	346	95	365	109	510	737	8
más	368	95	385	109	510	737	8
oportunos	388	95	432	109	510	737	8
para	435	95	454	109	510	737	8
llevar	57	108	79	122	510	737	8
a	82	108	87	122	510	737	8
cabo	89	108	110	122	510	737	8
su	112	108	122	122	510	737	8
estudio	125	108	155	122	510	737	8
11	155	109	161	117	510	737	8
.	161	108	164	122	510	737	8
Un	94	121	107	135	510	737	8
último	109	121	137	135	510	737	8
aspecto	140	121	172	135	510	737	8
de	174	121	184	135	510	737	8
la	187	121	194	135	510	737	8
Biología	196	121	231	135	510	737	8
que	234	121	249	135	510	737	8
sólo	252	121	269	135	510	737	8
mencionaremos,	272	121	342	135	510	737	8
pero	344	121	364	135	510	737	8
que	366	121	382	135	510	737	8
reconocemos	384	121	441	135	510	737	8
de	443	121	454	135	510	737	8
gran	57	134	76	148	510	737	8
valor,	78	134	101	148	510	737	8
es	103	134	112	148	510	737	8
el	114	134	121	148	510	737	8
hecho	124	134	149	148	510	737	8
de	152	134	162	148	510	737	8
que	164	134	179	148	510	737	8
esta	182	134	198	148	510	737	8
ciencia,	200	134	231	148	510	737	8
a	234	134	238	148	510	737	8
diferencia	240	134	282	148	510	737	8
de	284	134	294	148	510	737	8
las	296	134	307	148	510	737	8
otras	310	134	331	148	510	737	8
ciencias	333	134	366	148	510	737	8
de	368	134	378	148	510	737	8
la	380	134	387	148	510	737	8
naturaleza,	390	134	435	148	510	737	8
está	437	134	454	148	510	737	8
basada	57	147	85	162	510	737	8
en	88	147	98	162	510	737	8
la	100	147	107	162	510	737	8
historicidad	110	147	159	162	510	737	8
de	162	147	172	162	510	737	8
sus	174	147	188	162	510	737	8
objetos	190	147	221	162	510	737	8
de	224	147	234	162	510	737	8
estudio.	236	147	269	162	510	737	8
En	271	147	284	162	510	737	8
palabras	287	147	322	162	510	737	8
de	324	147	334	162	510	737	8
Wandersee,	336	147	385	162	510	737	8
Fisher	387	147	414	162	510	737	8
y	416	147	421	162	510	737	8
Moody	423	147	454	162	510	737	8
(2000,	57	161	83	175	510	737	8
p.	86	161	94	175	510	737	8
29),	97	161	113	175	510	737	8
“Los	116	161	137	175	510	737	8
biólogos	140	161	177	175	510	737	8
estudian	180	161	216	175	510	737	8
objetos	219	161	250	175	510	737	8
[…]	253	161	270	175	510	737	8
cuya	274	161	293	175	510	737	8
historia	296	161	328	175	510	737	8
importa”.	331	161	372	175	510	737	8
En	375	161	388	175	510	737	8
esa	391	161	404	175	510	737	8
misma	408	161	436	175	510	737	8
vía,	439	161	454	175	510	737	8
Castro	57	174	85	188	510	737	8
(2012)	87	174	114	188	510	737	8
afirma	116	174	144	188	510	737	8
que	146	174	162	188	510	737	8
algo	164	174	182	188	510	737	8
que	184	174	200	188	510	737	8
distingue	202	174	240	188	510	737	8
a	243	174	247	188	510	737	8
la	250	174	257	188	510	737	8
Biología	259	174	294	188	510	737	8
de	296	174	306	188	510	737	8
las	309	174	320	188	510	737	8
demás	322	174	349	188	510	737	8
ciencias	352	174	384	188	510	737	8
naturales	387	174	425	188	510	737	8
es	427	174	436	188	510	737	8
que	438	174	454	188	510	737	8
está	57	187	73	201	510	737	8
basada	75	187	104	201	510	737	8
en	106	187	116	201	510	737	8
la	118	187	125	201	510	737	8
historia,	127	187	161	201	510	737	8
pues	163	187	183	201	510	737	8
todas	185	187	208	201	510	737	8
las	210	187	221	201	510	737	8
entidades	223	187	263	201	510	737	8
vivientes	265	187	302	201	510	737	8
hacen	305	187	329	201	510	737	8
parte	332	187	353	201	510	737	8
de	355	187	365	201	510	737	8
un	368	187	379	201	510	737	8
devenir	381	187	412	201	510	737	8
histórico,	414	187	454	201	510	737	8
en	57	200	67	214	510	737	8
donde	70	200	96	214	510	737	8
la	99	200	106	214	510	737	8
nominación	109	200	160	214	510	737	8
acuñada	162	200	197	214	510	737	8
por	200	200	214	214	510	737	8
Darwin	217	200	249	214	510	737	8
de	252	200	262	214	510	737	8
“descendencia	265	200	326	214	510	737	8
con	329	200	345	214	510	737	8
modificaciones”	347	200	416	214	510	737	8
no	419	200	430	214	510	737	8
tiene	433	200	454	214	510	737	8
parangón	57	213	97	228	510	737	8
en	99	213	110	228	510	737	8
ciencias	112	213	145	228	510	737	8
como	148	213	172	228	510	737	8
la	175	213	182	228	510	737	8
física,	185	213	209	228	510	737	8
la	211	213	218	228	510	737	8
química	221	213	254	228	510	737	8
o	257	213	263	228	510	737	8
la	265	213	272	228	510	737	8
geología.	275	213	313	228	510	737	8
Sin	316	213	329	228	510	737	8
embargo,	332	213	371	228	510	737	8
el	374	213	381	228	510	737	8
hecho	384	213	410	228	510	737	8
de	412	213	422	228	510	737	8
asumir	425	213	454	228	510	737	8
a	57	227	61	241	510	737	8
la	64	227	71	241	510	737	8
evolución	74	227	116	241	510	737	8
como	119	227	143	241	510	737	8
el	146	227	153	241	510	737	8
ejemplo	156	227	190	241	510	737	8
paradigmático	193	227	253	241	510	737	8
de	256	227	267	241	510	737	8
la	270	227	277	241	510	737	8
historicidad	280	227	329	241	510	737	8
de	332	227	343	241	510	737	8
lo	346	227	354	241	510	737	8
vivo,	357	227	377	241	510	737	8
no	380	227	391	241	510	737	8
implica	394	227	425	241	510	737	8
que	428	227	443	241	510	737	8
el	446	227	454	241	510	737	8
proceso	57	240	90	254	510	737	8
evolutivo	93	240	132	254	510	737	8
sea	135	240	148	254	510	737	8
todo	151	240	171	254	510	737	8
lo	174	240	182	254	510	737	8
que	185	240	201	254	510	737	8
importe	204	240	237	254	510	737	8
en	240	240	251	254	510	737	8
la	254	240	260	254	510	737	8
comprensión	263	240	319	254	510	737	8
del	322	240	335	254	510	737	8
mundo	338	240	368	254	510	737	8
viviente	371	240	404	254	510	737	8
(CASTRO,	407	240	454	254	510	737	8
2013b),	57	253	89	267	510	737	8
pues	91	253	111	267	510	737	8
con	113	253	129	267	510	737	8
ello	132	253	147	267	510	737	8
se	150	253	158	267	510	737	8
estaría	161	253	188	267	510	737	8
yendo	190	253	216	267	510	737	8
en	219	253	229	267	510	737	8
contra	232	253	259	267	510	737	8
de	261	253	271	267	510	737	8
la	274	253	281	267	510	737	8
diversidad	284	253	327	267	510	737	8
ontológica	329	253	374	267	510	737	8
y	377	253	381	267	510	737	8
la	384	253	391	267	510	737	8
pluralidad	393	253	435	267	510	737	8
dis-	438	253	454	267	510	737	8
ciplinar	57	266	88	280	510	737	8
de	91	266	101	280	510	737	8
la	104	266	111	280	510	737	8
Biología,	114	266	151	280	510	737	8
es	154	266	162	280	510	737	8
decir,	165	266	188	280	510	737	8
se	191	266	199	280	510	737	8
estaría	202	266	229	280	510	737	8
negando	232	266	268	280	510	737	8
la	271	266	278	280	510	737	8
complejidad	281	266	333	280	510	737	8
que	335	266	351	280	510	737	8
le	353	266	361	280	510	737	8
es	363	266	372	280	510	737	8
inherente.	375	266	417	280	510	737	8
Para	94	279	112	294	510	737	8
resumir	115	279	147	294	510	737	8
lo	149	279	158	294	510	737	8
que	160	279	176	294	510	737	8
hemos	178	279	206	294	510	737	8
planteado	209	279	251	294	510	737	8
hasta	253	279	275	294	510	737	8
el	277	279	285	294	510	737	8
momento,	287	279	331	294	510	737	8
vale	333	279	350	294	510	737	8
la	352	279	359	294	510	737	8
pena	362	279	382	294	510	737	8
decir	385	279	406	294	510	737	8
que	408	279	424	294	510	737	8
la	426	279	433	294	510	737	8
cua-	436	279	454	294	510	737	8
lidad	57	293	77	307	510	737	8
principal	80	293	117	307	510	737	8
de	120	293	131	307	510	737	8
la	134	293	141	307	510	737	8
Biología	144	293	179	307	510	737	8
es	182	293	190	307	510	737	8
que	193	293	209	307	510	737	8
ella	212	293	226	307	510	737	8
da	229	293	239	307	510	737	8
cuenta	242	293	270	307	510	737	8
de	273	293	283	307	510	737	8
la	286	293	293	307	510	737	8
complejidad	296	293	348	307	510	737	8
de	351	293	361	307	510	737	8
los	364	293	376	307	510	737	8
seres	379	293	400	307	510	737	8
vivos,	403	293	427	307	510	737	8
y	431	293	435	307	510	737	8
que	438	293	454	307	510	737	8
dicha	57	306	79	320	510	737	8
complejidad	82	306	134	320	510	737	8
no	136	306	148	320	510	737	8
se	150	306	159	320	510	737	8
puede	161	306	187	320	510	737	8
comprender	190	306	242	320	510	737	8
cabalmente	244	306	292	320	510	737	8
si	295	306	301	320	510	737	8
no	304	306	315	320	510	737	8
se	318	306	326	320	510	737	8
reconoce	329	306	368	320	510	737	8
que	370	306	386	320	510	737	8
ésta	388	306	405	320	510	737	8
ha	407	306	417	320	510	737	8
surgido,	420	306	454	320	510	737	8
se	57	319	65	333	510	737	8
ha	68	319	78	333	510	737	8
mantenido	81	319	126	333	510	737	8
y	129	319	134	333	510	737	8
se	137	319	145	333	510	737	8
ha	148	319	158	333	510	737	8
transformado	161	319	219	333	510	737	8
a	222	319	226	333	510	737	8
través	229	319	254	333	510	737	8
de	257	319	267	333	510	737	8
la	270	319	276	333	510	737	8
historia.	279	319	313	333	510	737	8
No	94	332	108	346	510	737	8
creemos	111	332	146	346	510	737	8
haber	149	332	173	346	510	737	8
agotado	176	332	210	346	510	737	8
aquí	213	332	231	346	510	737	8
la	234	332	241	346	510	737	8
discusión	244	332	283	346	510	737	8
acerca	286	332	313	346	510	737	8
de	316	332	326	346	510	737	8
las	329	332	340	346	510	737	8
particularidades	342	332	409	346	510	737	8
de	412	332	422	346	510	737	8
la	425	332	432	346	510	737	8
Bio-	435	332	454	346	510	737	8
logía,	57	345	79	360	510	737	8
pero,	83	345	104	360	510	737	8
para	107	345	126	360	510	737	8
efectos	129	345	159	360	510	737	8
de	162	345	172	360	510	737	8
nuestra	176	345	207	360	510	737	8
presentación,	210	345	267	360	510	737	8
solamente	270	345	313	360	510	737	8
diremos	316	345	351	360	510	737	8
que	354	345	369	360	510	737	8
con	373	345	389	360	510	737	8
lo	392	345	400	360	510	737	8
expuesto	404	345	442	360	510	737	8
es	445	345	454	360	510	737	8
suficiente	57	359	97	373	510	737	8
para	100	359	118	373	510	737	8
dejar	120	359	141	373	510	737	8
claro	143	359	164	373	510	737	8
qué	167	359	182	373	510	737	8
hace	185	359	204	373	510	737	8
de	206	359	216	373	510	737	8
la	219	359	226	373	510	737	8
Biología	228	359	263	373	510	737	8
una	266	359	281	373	510	737	8
ciencia	284	359	313	373	510	737	8
autónoma,	315	359	360	373	510	737	8
lo	363	359	371	373	510	737	8
cual,	373	359	393	373	510	737	8
a	395	359	400	373	510	737	8
su	402	359	411	373	510	737	8
vez,	414	359	431	373	510	737	8
tiene	433	359	454	373	510	737	8
implicaciones	57	372	114	386	510	737	8
en	117	372	127	386	510	737	8
la	130	372	137	386	510	737	8
forma	140	372	166	386	510	737	8
en	169	372	179	386	510	737	8
que	182	372	198	386	510	737	8
se	200	372	209	386	510	737	8
asuma	212	372	239	386	510	737	8
su	241	372	251	386	510	737	8
didáctica.	254	372	294	386	510	737	8
Así,	296	372	313	386	510	737	8
llegados	316	372	350	386	510	737	8
a	353	372	357	386	510	737	8
este	360	372	377	386	510	737	8
punto,	379	372	407	386	510	737	8
considera-	410	372	454	386	510	737	8
mos	57	385	75	399	510	737	8
que	78	385	93	399	510	737	8
es	96	385	105	399	510	737	8
oportuno	108	385	148	399	510	737	8
relacionar	151	385	193	399	510	737	8
lo	196	385	204	399	510	737	8
expresado	207	385	250	399	510	737	8
hasta	253	385	275	399	510	737	8
ahora	278	385	302	399	510	737	8
con	305	385	321	399	510	737	8
los	324	385	336	399	510	737	8
aspectos	339	385	375	399	510	737	8
que	378	385	393	399	510	737	8
darían	396	385	423	399	510	737	8
cuenta	426	385	454	399	510	737	8
de	57	398	67	412	510	737	8
la	69	398	76	412	510	737	8
Didáctica	78	398	119	412	510	737	8
de	121	398	131	412	510	737	8
la	133	398	140	412	510	737	8
Biología	143	398	177	412	510	737	8
como	180	398	204	412	510	737	8
una	206	398	222	412	510	737	8
disciplina	224	398	264	412	510	737	8
teórica	266	398	295	412	510	737	8
y	297	398	302	412	510	737	8
metodológicamente	304	398	388	412	510	737	8
fundamentada.	390	398	454	412	510	737	8
Hacia	94	436	127	453	510	737	8
una	130	436	151	453	510	737	8
autonomía	154	436	213	453	510	737	8
de	216	436	230	453	510	737	8
la	233	436	243	453	510	737	8
Didáctica	246	436	299	453	510	737	8
de	302	436	316	453	510	737	8
la	319	436	328	453	510	737	8
Biología	332	436	378	453	510	737	8
Hasta	94	464	118	478	510	737	8
aquí	121	464	139	478	510	737	8
nos	142	464	157	478	510	737	8
hemos	161	464	189	478	510	737	8
dedicado	192	464	230	478	510	737	8
a	234	464	238	478	510	737	8
exponer	241	464	276	478	510	737	8
las	279	464	290	478	510	737	8
características	293	464	352	478	510	737	8
que	355	464	371	478	510	737	8
consideramos	374	464	432	478	510	737	8
fun-	436	464	454	478	510	737	8
damentales	57	477	104	492	510	737	8
para	108	477	126	492	510	737	8
poder	130	477	155	492	510	737	8
atribuirle	159	477	197	492	510	737	8
un	200	477	211	492	510	737	8
estatus	215	477	244	492	510	737	8
epistemológico	248	477	312	492	510	737	8
propio	316	477	345	492	510	737	8
a	348	477	353	492	510	737	8
la	357	477	363	492	510	737	8
Biología,	367	477	405	492	510	737	8
frente	408	477	434	492	510	737	8
a	437	477	442	492	510	737	8
lo	445	477	454	492	510	737	8
cual	57	491	74	505	510	737	8
asumimos	77	491	120	505	510	737	8
que	123	491	139	505	510	737	8
todas	142	491	165	505	510	737	8
ellas	168	491	186	505	510	737	8
deben	190	491	216	505	510	737	8
ser	219	491	231	505	510	737	8
tenidas	234	491	264	505	510	737	8
en	268	491	278	505	510	737	8
cuenta	281	491	309	505	510	737	8
a	312	491	317	505	510	737	8
la	320	491	327	505	510	737	8
hora	331	491	350	505	510	737	8
de	353	491	363	505	510	737	8
enseñar	367	491	399	505	510	737	8
esta	403	491	419	505	510	737	8
ciencia.	422	491	454	505	510	737	8
Sostenemos	57	504	108	518	510	737	8
que	111	504	126	518	510	737	8
es	129	504	138	518	510	737	8
tarea	141	504	162	518	510	737	8
de	165	504	175	518	510	737	8
los	178	504	190	518	510	737	8
profesores	193	504	238	518	510	737	8
de	241	504	251	518	510	737	8
Biología	255	504	289	518	510	737	8
reflexionar	293	504	338	518	510	737	8
sobre	341	504	365	518	510	737	8
qué	368	504	383	518	510	737	8
particularidades	387	504	454	518	510	737	8
tendrían	57	517	92	531	510	737	8
éstas	94	517	115	531	510	737	8
en	117	517	128	531	510	737	8
el	130	517	137	531	510	737	8
contexto	140	517	177	531	510	737	8
escolar.	180	517	211	531	510	737	8
En	214	517	227	531	510	737	8
este	229	517	246	531	510	737	8
sentido,	248	517	281	531	510	737	8
somos	284	517	312	531	510	737	8
conscientes	314	517	363	531	510	737	8
de	366	517	376	531	510	737	8
que	378	517	394	531	510	737	8
la	396	517	403	531	510	737	8
Biología	406	517	441	531	510	737	8
de	443	517	454	531	510	737	8
los	57	530	69	544	510	737	8
biólogos	72	530	108	544	510	737	8
no	111	530	120	545	510	737	8
es	122	530	131	544	510	737	8
la	134	530	141	544	510	737	8
misma	143	530	171	544	510	737	8
Biología	174	530	209	544	510	737	8
Escolar,	212	530	246	544	510	737	8
aunque	249	530	280	544	510	737	8
pueden	282	530	314	544	510	737	8
tener	316	530	338	544	510	737	8
ciertas	341	530	368	544	510	737	8
similitudes.	371	530	418	544	510	737	8
En	94	543	106	558	510	737	8
cuanto	109	543	137	558	510	737	8
a	140	543	144	558	510	737	8
las	146	543	157	558	510	737	8
diferencias,	160	543	207	558	510	737	8
es	210	543	218	558	510	737	8
factible	220	543	251	558	510	737	8
anotar	254	543	281	558	510	737	8
que	283	543	298	558	510	737	8
estos	301	543	322	558	510	737	8
dos	324	543	339	558	510	737	8
tipos	342	543	363	558	510	737	8
de	365	543	375	558	510	737	8
conocimiento	377	543	436	558	510	737	8
res-	438	543	454	558	510	737	8
ponden	57	557	89	571	510	737	8
a	92	557	96	571	510	737	8
intereses	99	557	135	571	510	737	8
y	138	557	142	571	510	737	8
finalidades	145	557	190	571	510	737	8
particulares,	192	557	243	571	510	737	8
se	246	557	254	571	510	737	8
construyen	257	557	304	571	510	737	8
en	306	557	317	571	510	737	8
contextos	319	557	361	571	510	737	8
específicos	363	557	409	571	510	737	8
y,	411	557	418	571	510	737	8
además,	420	557	454	571	510	737	8
hay	57	570	71	584	510	737	8
que	74	570	89	584	510	737	8
resaltar	92	570	123	584	510	737	8
que	126	570	141	584	510	737	8
los	144	570	156	584	510	737	8
biólogos	159	570	196	584	510	737	8
se	199	570	207	584	510	737	8
forman	210	570	242	584	510	737	8
tras	245	570	260	584	510	737	8
varios	263	570	288	584	510	737	8
años	291	570	311	584	510	737	8
de	314	570	324	584	510	737	8
estudios	327	570	362	584	510	737	8
universitarios	364	570	421	584	510	737	8
y	424	570	429	584	510	737	8
otros	431	570	454	584	510	737	8
tantos	57	583	83	597	510	737	8
de	86	583	96	597	510	737	8
ejercicio	99	583	134	597	510	737	8
profesional,	137	583	188	597	510	737	8
mientras	191	583	227	597	510	737	8
que	231	583	246	597	510	737	8
los	249	583	261	597	510	737	8
estudiantes	264	583	311	597	510	737	8
de	315	583	325	597	510	737	8
los	328	583	340	597	510	737	8
niveles	343	583	372	597	510	737	8
básico	375	583	402	597	510	737	8
y	405	583	409	597	510	737	8
medio	412	583	439	597	510	737	8
no	442	583	454	597	510	737	8
Dado	64	634	84	645	510	737	8
que	86	634	98	645	510	737	8
no	101	634	110	645	510	737	8
disponemos	112	634	154	645	510	737	8
de	156	634	165	645	510	737	8
espacio	167	634	193	645	510	737	8
para	195	634	210	645	510	737	8
entrar	212	634	233	645	510	737	8
en	235	634	243	645	510	737	8
los	246	634	255	645	510	737	8
detalles	258	634	283	645	510	737	8
de	286	634	294	645	510	737	8
los	296	634	306	645	510	737	8
diferentes	308	634	343	645	510	737	8
métodos	345	634	375	645	510	737	8
de	377	634	386	645	510	737	8
investigación	388	634	433	645	510	737	8
de	435	634	443	645	510	737	8
la	57	645	62	656	510	737	8
biología	65	645	92	656	510	737	8
(y	95	645	101	656	510	737	8
en,	103	645	113	656	510	737	8
algunos	116	645	142	656	510	737	8
casos,	145	645	165	656	510	737	8
sus	167	645	178	656	510	737	8
implicaciones	180	645	228	656	510	737	8
en	230	645	238	656	510	737	8
la	240	645	246	656	510	737	8
enseñanza),	248	645	289	656	510	737	8
remitimos	291	645	326	656	510	737	8
al	328	645	334	656	510	737	8
lector	336	645	356	656	510	737	8
interesado	358	645	394	656	510	737	8
a	396	645	400	656	510	737	8
los	402	645	412	656	510	737	8
siguientes	415	645	448	656	510	737	8
trabajos:	57	655	86	667	510	737	8
Castro	88	655	111	667	510	737	8
y	113	655	117	667	510	737	8
Valbuena	120	655	152	667	510	737	8
(2007)	154	655	176	667	510	737	8
y	178	655	182	667	510	737	8
Castro	184	655	207	667	510	737	8
(2013a).	210	655	237	667	510	737	8
11	57	634	62	641	510	737	8
274	248	680	264	693	510	737	8
Ciênc.	57	693	73	704	510	737	8
Educ.	75	693	91	704	510	737	8
,	91	694	93	703	510	737	8
Bauru,	95	693	115	704	510	737	8
v.	117	693	122	704	510	737	8
24,	124	693	133	704	510	737	8
n.	135	693	141	704	510	737	8
2,	143	693	149	704	510	737	8
p.	151	693	156	704	510	737	8
267-282,	158	693	185	704	510	737	8
2018	187	693	202	704	510	737	8
Algunas	201	37	238	52	510	737	9
relaciones	241	37	287	52	510	737	9
entre	290	37	314	52	510	737	9
la	317	37	324	52	510	737	9
autonomía	327	37	377	52	510	737	9
de	380	37	391	52	510	737	9
la	394	37	402	52	510	737	9
Biología	405	37	443	52	510	737	9
...	446	37	454	52	510	737	9
necesariamente	57	81	122	96	510	737	9
van	124	81	139	96	510	737	9
a	141	81	145	96	510	737	9
ser	147	81	160	96	510	737	9
biólogos,	162	81	201	96	510	737	9
por	203	81	218	96	510	737	9
lo	220	81	228	96	510	737	9
que	230	81	245	96	510	737	9
su	247	81	257	96	510	737	9
saber	259	81	281	96	510	737	9
biológico	283	81	323	96	510	737	9
escolar	325	81	354	96	510	737	9
estaría	356	81	383	96	510	737	9
más	385	81	402	96	510	737	9
relacionado	404	81	454	96	510	737	9
con	57	95	73	109	510	737	9
la	75	95	82	109	510	737	9
vida	85	95	103	109	510	737	9
cotidiana,	105	95	146	109	510	737	9
que	149	95	164	109	510	737	9
con	167	95	183	109	510	737	9
el	186	95	193	109	510	737	9
contexto	196	95	233	109	510	737	9
científico	236	95	275	109	510	737	9
propiamente	278	95	332	109	510	737	9
dicho.	334	95	360	109	510	737	9
Con	94	108	112	122	510	737	9
respecto	114	108	150	122	510	737	9
a	152	108	156	122	510	737	9
las	158	108	169	122	510	737	9
similitudes,	171	108	219	122	510	737	9
coincidimos	221	108	272	122	510	737	9
con	274	108	290	122	510	737	9
Porlán	292	108	320	122	510	737	9
(1999,	322	108	348	122	510	737	9
p.	350	108	358	122	510	737	9
37)	360	108	373	122	510	737	9
cuando	375	108	407	122	510	737	9
afirma	409	108	436	122	510	737	9
que	438	108	454	122	510	737	9
[…]	170	135	186	148	510	737	9
algunos	188	135	218	148	510	737	9
principios	220	135	258	148	510	737	9
fundamentales	261	135	317	148	510	737	9
de	320	135	329	148	510	737	9
la	331	135	338	148	510	737	9
producción	340	135	384	148	510	737	9
científica	387	135	422	148	510	737	9
–	424	135	429	148	510	737	9
como	431	135	454	148	510	737	9
la	170	148	176	161	510	737	9
interacción	179	148	222	161	510	737	9
entre	225	148	245	161	510	737	9
teoría	247	148	269	161	510	737	9
y	272	148	276	161	510	737	9
datos	279	148	300	161	510	737	9
empíricos,	303	148	343	161	510	737	9
el	345	148	352	161	510	737	9
trabajo	355	148	382	161	510	737	9
con	385	148	399	161	510	737	9
problemas,	402	148	444	161	510	737	9
el	447	148	454	161	510	737	9
contraste	170	162	206	175	510	737	9
intersubjetivo,	208	162	263	175	510	737	9
la	266	162	272	175	510	737	9
organización	275	162	324	175	510	737	9
interna	327	162	354	175	510	737	9
de	357	162	367	175	510	737	9
los	369	162	380	175	510	737	9
conocimientos,	383	162	442	175	510	737	9
su	445	162	454	175	510	737	9
jerarquización,	170	175	226	188	510	737	9
etc.	228	175	242	188	510	737	9
–	244	175	249	188	510	737	9
son	251	175	265	188	510	737	9
también	267	175	298	188	510	737	9
principios	300	175	338	188	510	737	9
que	340	175	354	188	510	737	9
consideramos	356	175	410	188	510	737	9
consustan-	412	175	454	188	510	737	9
ciales	170	188	191	201	510	737	9
a	193	188	197	201	510	737	9
la	200	188	206	201	510	737	9
producción	209	188	253	201	510	737	9
de	255	188	265	201	510	737	9
conocimientos	267	188	324	201	510	737	9
en	326	188	336	201	510	737	9
la	338	188	345	201	510	737	9
escuela.	347	188	377	201	510	737	9
En	94	213	106	228	510	737	9
este	109	213	125	228	510	737	9
momento	127	213	169	228	510	737	9
es	171	213	180	228	510	737	9
importante	182	213	229	228	510	737	9
hacer	231	213	254	228	510	737	9
otros	256	213	279	228	510	737	9
comentarios	281	213	333	228	510	737	9
con	335	213	351	228	510	737	9
respecto	353	213	389	228	510	737	9
a	391	213	396	228	510	737	9
las	398	213	409	228	510	737	9
relaciones	411	213	454	228	510	737	9
entre	57	227	78	241	510	737	9
la	81	227	88	241	510	737	9
Biología	91	227	126	241	510	737	9
y	129	227	134	241	510	737	9
su	137	227	146	241	510	737	9
didáctica.	149	227	189	241	510	737	9
Por	192	227	207	241	510	737	9
un	210	227	221	241	510	737	9
lado,	224	227	244	241	510	737	9
así	247	227	258	241	510	737	9
como	261	227	285	241	510	737	9
la	288	227	295	241	510	737	9
Biología	298	227	333	241	510	737	9
no	336	227	347	241	510	737	9
se	350	227	359	241	510	737	9
institucionalizó	362	227	426	241	510	737	9
como	429	227	454	241	510	737	9
ciencia	57	240	86	254	510	737	9
autónoma	88	240	131	254	510	737	9
hasta	134	240	156	254	510	737	9
bien	159	240	177	254	510	737	9
entrado	180	240	212	254	510	737	9
el	215	240	222	254	510	737	9
siglo	225	240	245	254	510	737	9
XX,	247	240	265	254	510	737	9
del	268	240	281	254	510	737	9
mismo	283	240	313	254	510	737	9
modo	315	240	341	254	510	737	9
nos	343	240	359	254	510	737	9
arriesgamos	361	240	412	254	510	737	9
a	415	240	420	254	510	737	9
afirmar	422	240	454	254	510	737	9
que	57	253	72	267	510	737	9
la	75	253	81	267	510	737	9
didáctica	84	253	121	267	510	737	9
de	124	253	134	267	510	737	9
la	136	253	143	267	510	737	9
Biología	146	253	181	267	510	737	9
aún	183	253	199	267	510	737	9
no	201	253	212	267	510	737	9
ha	215	253	225	267	510	737	9
tomado	227	253	260	267	510	737	9
suficiente	263	253	303	267	510	737	9
distancia	305	253	342	267	510	737	9
de	345	253	355	267	510	737	9
la	357	253	364	267	510	737	9
didáctica	367	253	404	267	510	737	9
de	407	253	417	267	510	737	9
las	419	253	430	267	510	737	9
otras	433	253	454	267	510	737	9
ciencias	57	266	90	280	510	737	9
de	92	266	102	280	510	737	9
la	104	266	111	280	510	737	9
naturaleza.	114	266	159	280	510	737	9
Como	162	266	188	280	510	737	9
sustento	191	266	226	280	510	737	9
de	229	266	239	280	510	737	9
lo	241	266	249	280	510	737	9
anterior,	252	266	287	280	510	737	9
hemos	290	266	318	280	510	737	9
revisado	320	266	356	280	510	737	9
algunos	358	266	391	280	510	737	9
de	393	266	403	280	510	737	9
los	405	266	418	280	510	737	9
trabajos	420	266	454	280	510	737	9
que	57	279	72	294	510	737	9
se	75	279	83	294	510	737	9
han	86	279	102	294	510	737	9
hecho	105	279	131	294	510	737	9
al	133	279	140	294	510	737	9
respecto	143	279	179	294	510	737	9
y	182	279	186	294	510	737	9
hemos	189	279	217	294	510	737	9
concluido,	220	279	264	294	510	737	9
al	267	279	274	294	510	737	9
menos	277	279	305	294	510	737	9
preliminarmente,	308	279	380	294	510	737	9
que	383	279	399	294	510	737	9
aún	401	279	417	294	510	737	9
está	420	279	436	294	510	737	9
por	439	279	454	294	510	737	9
definir	57	293	85	307	510	737	9
cuál	87	293	104	307	510	737	9
sería	107	293	126	307	510	737	9
el	129	293	136	307	510	737	9
estatus	139	293	168	307	510	737	9
epistemológico	171	293	235	307	510	737	9
de	238	293	248	307	510	737	9
la	251	293	258	307	510	737	9
didáctica	261	293	298	307	510	737	9
de	301	293	311	307	510	737	9
la	314	293	321	307	510	737	9
Biología	324	293	359	307	510	737	9
(VALBUENA;	362	293	425	307	510	737	9
COR-	428	293	454	307	510	737	9
REA;	57	306	81	320	510	737	9
AMÓRTEGUI,	83	306	152	320	510	737	9
2012).	155	306	181	320	510	737	9
En	94	319	106	333	510	737	9
ese	109	319	122	333	510	737	9
sentido,	125	319	158	333	510	737	9
nos	161	319	176	333	510	737	9
ha	179	319	189	333	510	737	9
llamado	192	319	226	333	510	737	9
mucho	228	319	258	333	510	737	9
la	261	319	268	333	510	737	9
atención	270	319	307	333	510	737	9
que	310	319	325	333	510	737	9
algunos	328	319	360	333	510	737	9
libros	363	319	387	333	510	737	9
sobre	390	319	413	333	510	737	9
didáctica	416	319	454	333	510	737	9
de	57	332	67	346	510	737	9
la	70	332	77	346	510	737	9
Biología,	81	332	118	346	510	737	9
que	122	332	137	346	510	737	9
se	141	332	149	346	510	737	9
han	153	332	169	346	510	737	9
publicado	172	332	214	346	510	737	9
en	218	332	228	346	510	737	9
este	231	332	248	346	510	737	9
siglo	251	332	271	346	510	737	9
en	275	332	285	346	510	737	9
el	288	332	295	346	510	737	9
contexto	299	332	337	346	510	737	9
hispanohablante,	340	332	412	346	510	737	9
no	415	332	427	346	510	737	9
digan	430	332	454	346	510	737	9
mayor	57	345	83	360	510	737	9
cosa	86	345	105	360	510	737	9
acerca	107	345	134	360	510	737	9
del	136	345	149	360	510	737	9
tema	152	345	172	360	510	737	9
de	175	345	185	360	510	737	9
qué	188	345	203	360	510	737	9
caracteriza	206	345	251	360	510	737	9
a	254	345	258	360	510	737	9
dicha	261	345	283	360	510	737	9
disciplina	286	345	326	360	510	737	9
12	326	346	332	355	510	737	9
.	332	345	334	360	510	737	9
En	337	345	350	360	510	737	9
particular,	353	345	395	360	510	737	9
los	398	345	410	360	510	737	9
trabajos	413	345	446	360	510	737	9
a	449	345	454	360	510	737	9
los	57	359	69	373	510	737	9
que	72	359	87	373	510	737	9
hacemos	90	359	127	373	510	737	9
alusión	130	359	160	373	510	737	9
son:	163	359	181	373	510	737	9
Cañal	184	359	208	373	510	737	9
(2011a,	211	359	241	373	510	737	9
2011b,	244	359	272	373	510	737	9
2011c)	275	359	304	373	510	737	9
e	306	359	311	373	510	737	9
Iafrancesco	314	359	363	373	510	737	9
(2005).	366	359	395	373	510	737	9
No	398	359	412	373	510	737	9
obstante,	415	359	454	373	510	737	9
hay	57	372	71	386	510	737	9
que	73	372	89	386	510	737	9
decir	91	372	111	386	510	737	9
que,	114	372	131	386	510	737	9
aunque	133	372	164	386	510	737	9
en	166	372	176	386	510	737	9
otro	178	372	196	386	510	737	9
ámbito,	198	372	230	386	510	737	9
como	232	372	256	386	510	737	9
el	259	372	266	386	510	737	9
anglosajón,	268	372	315	386	510	737	9
tampoco	317	372	355	386	510	737	9
hemos	357	372	385	386	510	737	9
hallado	387	372	418	386	510	737	9
trabajos	420	372	454	386	510	737	9
que	57	385	72	399	510	737	9
expliciten	75	385	116	399	510	737	9
las	118	385	129	399	510	737	9
particularidades	132	385	199	399	510	737	9
de	202	385	212	399	510	737	9
la	215	385	222	399	510	737	9
didáctica	225	385	262	399	510	737	9
de	265	385	275	399	510	737	9
la	278	385	285	399	510	737	9
Biología,	288	385	325	399	510	737	9
sí	328	385	334	399	510	737	9
nos	337	385	352	399	510	737	9
hemos	355	385	384	399	510	737	9
encontrado	386	385	435	399	510	737	9
con	438	385	454	399	510	737	9
la	57	398	64	412	510	737	9
antología	66	398	105	412	510	737	9
coordinada	108	398	155	412	510	737	9
por	158	398	173	412	510	737	9
Kampourakis	176	398	233	412	510	737	9
(2013),	236	398	265	412	510	737	9
en	268	398	278	412	510	737	9
donde	281	398	308	412	510	737	9
se	310	398	319	412	510	737	9
presenta	322	398	357	412	510	737	9
una	360	398	375	412	510	737	9
magnífica	378	398	419	412	510	737	9
colabo-	422	398	454	412	510	737	9
ración	57	411	83	426	510	737	9
entre	86	411	108	426	510	737	9
filósofos	110	411	147	426	510	737	9
de	150	411	160	426	510	737	9
la	163	411	170	426	510	737	9
Biología	173	411	208	426	510	737	9
y	210	411	215	426	510	737	9
profesores	218	411	263	426	510	737	9
de	265	411	275	426	510	737	9
esta	278	411	294	426	510	737	9
ciencia,	297	411	328	426	510	737	9
en	331	411	341	426	510	737	9
aras	344	411	361	426	510	737	9
de	364	411	374	426	510	737	9
explicitar	376	411	415	426	510	737	9
cómo	418	411	442	426	510	737	9
se	445	411	454	426	510	737	9
puede	57	425	82	439	510	737	9
mejorar	85	425	118	439	510	737	9
la	122	425	128	439	510	737	9
enseñanza	132	425	175	439	510	737	9
la	178	425	185	439	510	737	9
Biología,	188	425	226	439	510	737	9
si	229	425	235	439	510	737	9
ésta	238	425	255	439	510	737	9
se	258	425	266	439	510	737	9
basa	269	425	288	439	510	737	9
en	291	425	301	439	510	737	9
una	304	425	320	439	510	737	9
dimensión	323	425	367	439	510	737	9
filosófica.	370	425	411	439	510	737	9
Este	415	425	434	439	510	737	9
tipo	437	425	454	439	510	737	9
de	57	438	67	452	510	737	9
propuestas	70	438	116	452	510	737	9
conjuntas	119	438	160	452	510	737	9
también	164	438	198	452	510	737	9
se	201	438	210	452	510	737	9
han	213	438	229	452	510	737	9
publicado	232	438	274	452	510	737	9
recientemente	277	438	337	452	510	737	9
en	340	438	350	452	510	737	9
dos	353	438	368	452	510	737	9
números	372	438	409	452	510	737	9
especiales	412	438	454	452	510	737	9
de	57	451	67	465	510	737	9
la	69	451	76	465	510	737	9
revista	78	451	106	465	510	737	9
Science	108	451	133	465	510	737	9
&	135	451	145	465	510	737	9
Education,	148	451	188	465	510	737	9
dedicados	190	451	232	465	510	737	9
al	235	451	242	465	510	737	9
tema	244	451	265	465	510	737	9
de	267	451	277	465	510	737	9
las	279	451	290	465	510	737	9
relaciones	292	451	335	465	510	737	9
entre	337	451	358	465	510	737	9
filosofía	361	451	395	465	510	737	9
de	397	451	407	465	510	737	9
la	409	451	416	465	510	737	9
Biología	419	451	454	465	510	737	9
y	57	464	61	478	510	737	9
educación	64	464	107	478	510	737	9
en	110	464	120	478	510	737	9
Biología	123	464	158	478	510	737	9
13	158	465	164	473	510	737	9
.	164	464	166	478	510	737	9
A	94	477	101	492	510	737	9
propósito	104	477	145	492	510	737	9
de	149	477	159	492	510	737	9
las	162	477	173	492	510	737	9
revistas	176	477	207	492	510	737	9
especializadas	210	477	269	492	510	737	9
en	272	477	282	492	510	737	9
enseñanza	285	477	329	492	510	737	9
de	332	477	342	492	510	737	9
la	345	477	352	492	510	737	9
Biología	355	477	390	492	510	737	9
14	390	478	396	487	510	737	9
,	396	477	398	492	510	737	9
es	401	477	410	492	510	737	9
oportuno	413	477	454	492	510	737	9
decir	57	491	78	505	510	737	9
que	80	491	95	505	510	737	9
éstas	98	491	118	505	510	737	9
son	121	491	136	505	510	737	9
un	139	491	150	505	510	737	9
indicio	152	491	181	505	510	737	9
de	184	491	194	505	510	737	9
que	196	491	212	505	510	737	9
hay	214	491	229	505	510	737	9
una	231	491	247	505	510	737	9
comunidad	249	491	297	505	510	737	9
de	300	491	310	505	510	737	9
especialistas	312	491	363	505	510	737	9
en	366	491	376	505	510	737	9
dicha	379	491	401	505	510	737	9
área,	404	491	423	505	510	737	9
lo	426	491	434	505	510	737	9
cual	437	491	454	505	510	737	9
Esto	64	533	80	544	510	737	9
se	83	533	90	544	510	737	9
podría	92	533	114	544	510	737	9
deber	116	533	136	544	510	737	9
a	138	533	142	544	510	737	9
varias	144	533	164	544	510	737	9
situaciones,	166	533	206	544	510	737	9
como	208	533	228	544	510	737	9
el	230	533	236	544	510	737	9
hecho	238	533	259	544	510	737	9
de	262	533	270	544	510	737	9
que	272	533	285	544	510	737	9
haya	287	533	303	544	510	737	9
un	305	533	314	544	510	737	9
consenso	316	533	349	544	510	737	9
implícito	351	533	382	544	510	737	9
entre	384	533	401	544	510	737	9
la	404	533	409	544	510	737	9
comunidad	57	543	96	555	510	737	9
de	98	543	106	555	510	737	9
profesores	108	543	145	555	510	737	9
de	147	543	156	555	510	737	9
Biología,	158	543	188	555	510	737	9
con	191	543	204	555	510	737	9
respecto	206	543	235	555	510	737	9
a	237	543	241	555	510	737	9
lo	243	543	250	555	510	737	9
que	252	543	265	555	510	737	9
caracteriza	267	543	304	555	510	737	9
la	306	543	312	555	510	737	9
enseñanza	314	543	350	555	510	737	9
de	352	543	360	555	510	737	9
esta	362	543	376	555	510	737	9
ciencia.	378	543	404	555	510	737	9
O,	406	543	414	555	510	737	9
lo	416	543	423	555	510	737	9
que	57	554	69	566	510	737	9
sería	72	554	87	566	510	737	9
lamentable,	90	554	129	566	510	737	9
que	131	554	144	566	510	737	9
dicha	146	554	165	566	510	737	9
comunidad	167	554	206	566	510	737	9
no	208	554	217	566	510	737	9
haya	219	554	235	566	510	737	9
problematizado	237	554	292	566	510	737	9
a	294	554	298	566	510	737	9
fondo	300	554	321	566	510	737	9
el	323	554	329	566	510	737	9
asunto	331	554	354	566	510	737	9
de	357	554	365	566	510	737	9
cuál	367	554	381	566	510	737	9
sería	383	554	399	566	510	737	9
el	401	554	407	566	510	737	9
estatus	409	554	433	566	510	737	9
epistemológico	57	565	109	577	510	737	9
de	112	565	120	577	510	737	9
la	122	565	128	577	510	737	9
didáctica	130	565	161	577	510	737	9
de	163	565	171	577	510	737	9
la	174	565	179	577	510	737	9
Biología.	181	565	212	577	510	737	9
En	214	565	225	577	510	737	9
todo	227	565	243	577	510	737	9
caso,	246	565	262	577	510	737	9
consideramos	265	565	313	577	510	737	9
que	315	565	328	577	510	737	9
esta	330	565	343	577	510	737	9
situación	345	565	376	577	510	737	9
amerita	379	565	404	577	510	737	9
una	407	565	419	577	510	737	9
indagación	57	576	94	587	510	737	9
más	97	576	110	587	510	737	9
exhaustiva	113	576	149	587	510	737	9
que	151	576	164	587	510	737	9
la	166	576	172	587	510	737	9
que	174	576	186	587	510	737	9
hemos	189	576	212	587	510	737	9
planteado	214	576	248	587	510	737	9
en	250	576	259	587	510	737	9
este	261	576	274	587	510	737	9
escrito.	277	576	301	587	510	737	9
13	57	589	62	596	510	737	9
Ver	64	588	76	600	510	737	9
volumen	78	588	109	600	510	737	9
22,	111	588	121	600	510	737	9
números	124	588	154	600	510	737	9
1	156	588	161	600	510	737	9
y	163	588	167	600	510	737	9
2,	169	588	175	600	510	737	9
2013.	177	588	196	600	510	737	9
14	57	601	62	608	510	737	9
A	64	600	70	612	510	737	9
nivel	72	600	89	612	510	737	9
mundial	91	600	119	612	510	737	9
destacan	121	600	151	612	510	737	9
muy	153	600	168	612	510	737	9
pocas,	170	600	192	612	510	737	9
pero	194	600	210	612	510	737	9
la	212	600	218	612	510	737	9
mayoría	220	600	248	612	510	737	9
de	250	600	258	612	510	737	9
ellas	261	600	275	612	510	737	9
tiene	278	600	294	612	510	737	9
una	297	600	309	612	510	737	9
amplia	312	600	335	612	510	737	9
trayectoria.	337	600	375	612	510	737	9
Las	377	600	389	612	510	737	9
más	392	600	406	612	510	737	9
reconocidas	408	600	449	612	510	737	9
son:	57	611	71	623	510	737	9
The	73	611	87	623	510	737	9
American	90	611	123	623	510	737	9
Biology	126	611	153	623	510	737	9
Teacher	155	611	182	623	510	737	9
(publicada	185	611	220	623	510	737	9
por	223	611	235	623	510	737	9
The	237	611	251	623	510	737	9
National	253	611	284	623	510	737	9
Association	286	611	326	623	510	737	9
of	329	611	336	623	510	737	9
Biology	340	611	367	623	510	737	9
Teachers,	369	611	401	623	510	737	9
Estados	403	611	431	623	510	737	9
Unidos),	57	622	87	633	510	737	9
Journal	89	622	114	633	510	737	9
of	116	622	124	633	510	737	9
Biological	127	622	162	633	510	737	9
Education	164	622	200	633	510	737	9
(The	202	622	219	633	510	737	9
Royal	221	622	240	633	510	737	9
Society	243	622	268	633	510	737	9
of	270	622	277	633	510	737	9
Biology,	281	622	309	633	510	737	9
Reino	311	622	332	633	510	737	9
Unido),	334	622	361	633	510	737	9
Bio-grafía,	363	622	399	633	510	737	9
escritos	402	622	428	633	510	737	9
sobre	430	622	449	633	510	737	9
la	57	633	62	644	510	737	9
biología	65	633	92	644	510	737	9
y	95	633	98	644	510	737	9
su	101	633	108	644	510	737	9
enseñanza	111	633	146	644	510	737	9
(Universidad	148	633	193	644	510	737	9
Pedagógica	195	633	234	644	510	737	9
Nacional	236	633	267	644	510	737	9
de	270	633	278	644	510	737	9
Colombia),	280	633	319	644	510	737	9
Educación	321	633	358	644	510	737	9
en	361	633	369	644	510	737	9
Biología,	371	633	402	644	510	737	9
(Asociación	404	633	445	644	510	737	9
de	57	643	65	655	510	737	9
Docentes	67	643	100	655	510	737	9
de	103	643	111	655	510	737	9
Ciencias	113	643	142	655	510	737	9
Biológicas	144	643	180	655	510	737	9
de	182	643	190	655	510	737	9
la	193	643	198	655	510	737	9
Argentina)	201	643	238	655	510	737	9
y	240	643	244	655	510	737	9
Revsita	246	643	271	655	510	737	9
da	273	643	281	655	510	737	9
SBEnBio	284	643	316	655	510	737	9
(Associação	319	643	360	655	510	737	9
Brasileira	362	643	394	655	510	737	9
de	396	643	405	655	510	737	9
Ensino	407	643	432	655	510	737	9
de	434	643	442	655	510	737	9
Biologia,	57	654	87	666	510	737	9
Brasil).	90	654	114	666	510	737	9
12	57	533	62	540	510	737	9
275	247	680	263	693	510	737	9
Ciênc.	309	694	325	704	510	737	9
Educ.	327	694	343	704	510	737	9
,	343	695	345	703	510	737	9
Bauru,	347	694	367	704	510	737	9
v.	369	694	374	704	510	737	9
24,	376	694	385	704	510	737	9
n.	387	694	393	704	510	737	9
2,	395	694	401	704	510	737	9
p.	403	694	408	704	510	737	9
267-282,	410	694	437	704	510	737	9
2018	439	694	454	704	510	737	9
Castro-Moreno,	57	37	130	52	510	737	10
J.A.;	133	37	152	52	510	737	10
Valbuena	155	37	198	52	510	737	10
Ussa,	201	37	226	52	510	737	10
É.O.	229	37	251	52	510	737	10
se	57	81	65	96	510	737	10
constituye	67	81	111	96	510	737	10
en	113	81	123	96	510	737	10
un	125	81	136	96	510	737	10
aspecto	138	81	171	96	510	737	10
que	173	81	188	96	510	737	10
nos	190	81	205	96	510	737	10
permite	208	81	241	96	510	737	10
afirmar	243	81	274	96	510	737	10
que	276	81	292	96	510	737	10
la	294	81	301	96	510	737	10
didáctica	303	81	340	96	510	737	10
de	342	81	352	96	510	737	10
la	355	81	362	96	510	737	10
Biología	364	81	399	96	510	737	10
es	401	81	409	96	510	737	10
un	412	81	423	96	510	737	10
campo	425	81	454	96	510	737	10
específico	57	95	99	109	510	737	10
de	102	95	112	109	510	737	10
conocimiento	115	95	173	109	510	737	10
o,	176	95	184	109	510	737	10
al	186	95	193	109	510	737	10
menos,	196	95	227	109	510	737	10
que	230	95	245	109	510	737	10
está	248	95	264	109	510	737	10
en	267	95	277	109	510	737	10
proceso	280	95	314	109	510	737	10
de	317	95	327	109	510	737	10
constituirse	330	95	379	109	510	737	10
como	382	95	406	109	510	737	10
tal.	409	95	421	109	510	737	10
Ése	424	95	440	109	510	737	10
es,	443	95	454	109	510	737	10
precisamente,	57	108	115	122	510	737	10
uno	118	108	134	122	510	737	10
de	137	108	148	122	510	737	10
los	150	108	163	122	510	737	10
argumentos	166	108	216	122	510	737	10
de	219	108	229	122	510	737	10
Valbuena,	232	108	273	122	510	737	10
Correa	276	108	306	122	510	737	10
y	309	108	313	122	510	737	10
Amórtegui	316	108	362	122	510	737	10
(2012).	365	108	395	122	510	737	10
Sin	398	108	411	122	510	737	10
embargo,	414	108	454	122	510	737	10
hay	57	121	71	135	510	737	10
que	74	121	89	135	510	737	10
añadir	91	121	117	135	510	737	10
que,	120	121	137	135	510	737	10
de	140	121	150	135	510	737	10
acuerdo	152	121	186	135	510	737	10
con	188	121	204	135	510	737	10
los	206	121	218	135	510	737	10
resultados	220	121	263	135	510	737	10
reportados	266	121	312	135	510	737	10
por	314	121	329	135	510	737	10
estos	331	121	353	135	510	737	10
autores,	355	121	388	135	510	737	10
en	390	121	401	135	510	737	10
los	403	121	415	135	510	737	10
artículos	417	121	454	135	510	737	10
analizados	57	134	101	148	510	737	10
(tomados	103	134	143	148	510	737	10
de	145	134	155	148	510	737	10
diversas	157	134	191	148	510	737	10
revistas	193	134	225	148	510	737	10
especializadas	227	134	286	148	510	737	10
en	288	134	298	148	510	737	10
enseñanza	300	134	344	148	510	737	10
de	346	134	356	148	510	737	10
las	358	134	369	148	510	737	10
ciencias),	372	134	410	148	510	737	10
es	412	134	421	148	510	737	10
posible	423	134	454	148	510	737	10
sostener	57	147	92	162	510	737	10
que	94	147	110	162	510	737	10
la	112	147	119	162	510	737	10
discusión	121	147	161	162	510	737	10
que	163	147	178	162	510	737	10
estamos	180	147	215	162	510	737	10
planteando	217	147	264	162	510	737	10
aún	266	147	282	162	510	737	10
no	284	147	295	162	510	737	10
ha	297	147	308	162	510	737	10
ocupado	310	147	346	162	510	737	10
la	349	147	356	162	510	737	10
atención	358	147	394	162	510	737	10
de	396	147	406	162	510	737	10
los	409	147	421	162	510	737	10
investi-	423	147	454	162	510	737	10
gadores	57	161	90	175	510	737	10
en	92	161	102	175	510	737	10
la	105	161	112	175	510	737	10
enseñanza	114	161	158	175	510	737	10
de	161	161	171	175	510	737	10
la	173	161	180	175	510	737	10
Biología.	183	161	220	175	510	737	10
En	223	161	235	175	510	737	10
este	238	161	254	175	510	737	10
orden	257	161	282	175	510	737	10
de	284	161	295	175	510	737	10
ideas,	297	161	320	175	510	737	10
vale	323	161	339	175	510	737	10
la	342	161	349	175	510	737	10
pena	351	161	372	175	510	737	10
hacer	374	161	397	175	510	737	10
notar	400	161	422	175	510	737	10
que	425	161	440	175	510	737	10
las	443	161	454	175	510	737	10
investigaciones	57	174	120	188	510	737	10
en	123	174	133	188	510	737	10
el	136	174	143	188	510	737	10
campo	146	174	175	188	510	737	10
citado	178	174	203	188	510	737	10
están	206	174	228	188	510	737	10
más	231	174	248	188	510	737	10
enfocadas	251	174	293	188	510	737	10
en	296	174	306	188	510	737	10
desarrollar	309	174	354	188	510	737	10
estrategias	356	174	400	188	510	737	10
de	403	174	413	188	510	737	10
enseñan-	416	174	454	188	510	737	10
za-aprendizaje	57	187	118	201	510	737	10
sobre	121	187	144	201	510	737	10
aspectos	148	187	184	201	510	737	10
puntuales	187	187	228	201	510	737	10
del	231	187	243	201	510	737	10
saber	247	187	269	201	510	737	10
biológico,	272	187	314	201	510	737	10
como	317	187	341	201	510	737	10
la	345	187	352	201	510	737	10
célula,	355	187	381	201	510	737	10
el	384	187	392	201	510	737	10
ecosistema,	395	187	443	201	510	737	10
la	447	187	454	201	510	737	10
genética,	57	200	93	214	510	737	10
la	95	200	102	214	510	737	10
evolución,	104	200	148	214	510	737	10
etc.,	150	200	167	214	510	737	10
que	169	200	184	214	510	737	10
a	186	200	190	214	510	737	10
dar	192	200	206	214	510	737	10
cuenta	208	200	236	214	510	737	10
de	238	200	248	214	510	737	10
las	250	200	261	214	510	737	10
especificidades	263	200	325	214	510	737	10
de	327	200	337	214	510	737	10
una	339	200	355	214	510	737	10
didáctica	356	200	394	214	510	737	10
de	396	200	406	214	510	737	10
la	408	200	415	214	510	737	10
Biología.	417	200	454	214	510	737	10
A	94	213	101	228	510	737	10
pesar	104	213	127	228	510	737	10
de	130	213	140	228	510	737	10
lo	144	213	152	228	510	737	10
anterior,	155	213	191	228	510	737	10
es	194	213	203	228	510	737	10
preciso	206	213	237	228	510	737	10
señalar	240	213	269	228	510	737	10
que,	273	213	290	228	510	737	10
según	294	213	318	228	510	737	10
Valbuena,	322	213	363	228	510	737	10
Correa	367	213	396	228	510	737	10
y	400	213	404	228	510	737	10
Amórtegui	408	213	454	228	510	737	10
(2012,	57	227	83	241	510	737	10
p	85	227	91	241	510	737	10
88),	93	227	109	241	510	737	10
la	111	227	118	241	510	737	10
diversidad	120	227	163	241	510	737	10
de	165	227	175	241	510	737	10
problemas	177	227	222	241	510	737	10
de	224	227	234	241	510	737	10
investigación	236	227	291	241	510	737	10
evidenciada	293	227	343	241	510	737	10
en	345	227	355	241	510	737	10
los	357	227	369	241	510	737	10
artículos	371	227	408	241	510	737	10
analizados	410	227	454	241	510	737	10
permite	57	240	90	254	510	737	10
plantear	92	240	126	254	510	737	10
“tres	129	240	149	254	510	737	10
grandes	152	240	185	254	510	737	10
agrupaciones	187	240	243	254	510	737	10
(enseñanza-aprendizaje	246	240	344	254	510	737	10
de	347	240	357	254	510	737	10
conceptos	359	240	403	254	510	737	10
específicos,	405	240	454	254	510	737	10
trabajos	57	253	90	267	510	737	10
prácticos	93	253	132	267	510	737	10
y	134	253	139	267	510	737	10
concepciones	142	253	200	267	510	737	10
sobre	203	253	226	267	510	737	10
conceptos	229	253	273	267	510	737	10
biológicos),	276	253	325	267	510	737	10
lo	328	253	336	267	510	737	10
cual	339	253	356	267	510	737	10
podría	359	253	386	267	510	737	10
corresponder	389	253	446	267	510	737	10
a	449	253	454	267	510	737	10
posibles	57	266	91	280	510	737	10
líneas	94	266	117	280	510	737	10
de	120	266	130	280	510	737	10
investigación”.	133	266	195	280	510	737	10
Es	198	266	209	280	510	737	10
decir	212	266	233	280	510	737	10
que	235	266	251	280	510	737	10
esas	253	266	270	280	510	737	10
agrupaciones	273	266	329	280	510	737	10
nos	331	266	347	280	510	737	10
podrían	349	266	382	280	510	737	10
estar	385	266	405	280	510	737	10
mostrando	407	266	454	280	510	737	10
las	57	279	68	294	510	737	10
líneas	70	279	94	294	510	737	10
de	97	279	107	294	510	737	10
investigación	110	279	165	294	510	737	10
que	168	279	183	294	510	737	10
se	186	279	194	294	510	737	10
han	197	279	213	294	510	737	10
constituido,	216	279	265	294	510	737	10
y	268	279	273	294	510	737	10
que	275	279	291	294	510	737	10
posiblemente	294	279	351	294	510	737	10
devienen	353	279	391	294	510	737	10
en	394	279	404	294	510	737	10
la	407	279	414	294	510	737	10
columna	417	279	454	294	510	737	10
vertebral	57	293	94	307	510	737	10
de	97	293	107	307	510	737	10
la	110	293	117	307	510	737	10
didáctica	120	293	157	307	510	737	10
de	160	293	170	307	510	737	10
la	173	293	180	307	510	737	10
Biología,	183	293	220	307	510	737	10
ya	223	293	232	307	510	737	10
se	235	293	244	307	510	737	10
trate	246	293	266	307	510	737	10
de	268	293	279	307	510	737	10
un	281	293	292	307	510	737	10
campo	295	293	324	307	510	737	10
consolidado	327	293	378	307	510	737	10
o	381	293	387	307	510	737	10
en	390	293	400	307	510	737	10
procesos	403	293	441	307	510	737	10
de	443	293	454	307	510	737	10
constitución.	57	306	112	320	510	737	10
Además	94	319	128	333	510	737	10
de	132	319	142	333	510	737	10
lo	146	319	154	333	510	737	10
dicho	157	319	181	333	510	737	10
hasta	185	319	207	333	510	737	10
ahora,	210	319	237	333	510	737	10
hay	240	319	255	333	510	737	10
que	259	319	274	333	510	737	10
añadir	278	319	304	333	510	737	10
que,	308	319	325	333	510	737	10
por	329	319	344	333	510	737	10
lo	347	319	356	333	510	737	10
menos	359	319	388	333	510	737	10
en	391	319	402	333	510	737	10
el	405	319	412	333	510	737	10
contexto	416	319	454	333	510	737	10
iberoamericano,	57	332	125	346	510	737	10
no	128	332	139	346	510	737	10
hemos	142	332	170	346	510	737	10
hallado	173	332	204	346	510	737	10
la	207	332	214	346	510	737	10
existencia	217	332	258	346	510	737	10
de	261	332	271	346	510	737	10
posgrados	274	332	318	346	510	737	10
específicos	321	332	367	346	510	737	10
sobre	370	332	394	346	510	737	10
enseñanza	397	332	440	346	510	737	10
de	443	332	454	346	510	737	10
la	57	345	64	360	510	737	10
Biología	67	345	102	360	510	737	10
15	102	346	108	355	510	737	10
.	108	345	110	360	510	737	10
Por	114	345	129	360	510	737	10
el	132	345	139	360	510	737	10
contrario,	142	345	183	360	510	737	10
en	186	345	196	360	510	737	10
este	200	345	216	360	510	737	10
mismo	219	345	248	360	510	737	10
ámbito	252	345	282	360	510	737	10
hay	285	345	299	360	510	737	10
una	302	345	318	360	510	737	10
gran	321	345	340	360	510	737	10
demanda	343	345	382	360	510	737	10
y	385	345	390	360	510	737	10
oferta	393	345	418	360	510	737	10
de	422	345	432	360	510	737	10
pos-	435	345	454	360	510	737	10
grados	57	359	85	373	510	737	10
sobre	88	359	112	373	510	737	10
enseñanza	114	359	158	373	510	737	10
de	161	359	171	373	510	737	10
la	174	359	181	373	510	737	10
física,	184	359	208	373	510	737	10
de	211	359	221	373	510	737	10
la	224	359	231	373	510	737	10
química	234	359	267	373	510	737	10
y	270	359	275	373	510	737	10
de	277	359	288	373	510	737	10
las	290	359	301	373	510	737	10
ciencias	304	359	337	373	510	737	10
de	340	359	350	373	510	737	10
la	353	359	360	373	510	737	10
naturaleza	363	359	406	373	510	737	10
(o	409	359	418	373	510	737	10
ciencias	421	359	454	373	510	737	10
experimentales)	57	372	123	386	510	737	10
en	127	372	137	386	510	737	10
algunos	141	372	173	386	510	737	10
de	177	372	187	386	510	737	10
los	190	372	202	386	510	737	10
cuales	206	372	231	386	510	737	10
se	235	372	244	386	510	737	10
hallan	247	372	272	386	510	737	10
líneas	276	372	299	386	510	737	10
de	303	372	313	386	510	737	10
investigación	317	372	372	386	510	737	10
o	375	372	381	386	510	737	10
“menciones”	384	372	440	386	510	737	10
en	443	372	454	386	510	737	10
enseñanza	57	385	100	399	510	737	10
de	103	385	113	399	510	737	10
la	116	385	123	399	510	737	10
Biología.	126	385	163	399	510	737	10
Ahora	94	398	120	412	510	737	10
bien,	123	398	144	412	510	737	10
con	146	398	162	412	510	737	10
lo	165	398	173	412	510	737	10
que	176	398	191	412	510	737	10
hemos	194	398	222	412	510	737	10
expresado	225	398	268	412	510	737	10
no	271	398	282	412	510	737	10
queremos	285	398	326	412	510	737	10
sugerir	329	398	358	412	510	737	10
que	361	398	376	412	510	737	10
exista	379	398	402	412	510	737	10
una	405	398	421	412	510	737	10
incom-	423	398	454	412	510	737	10
petencia	57	411	92	426	510	737	10
por	95	411	110	426	510	737	10
parte	113	411	135	426	510	737	10
de	138	411	148	426	510	737	10
los	151	411	164	426	510	737	10
profesores	167	411	212	426	510	737	10
de	215	411	225	426	510	737	10
Biología	228	411	263	426	510	737	10
o	266	411	272	426	510	737	10
de	275	411	285	426	510	737	10
las	288	411	299	426	510	737	10
instituciones	303	411	356	426	510	737	10
de	359	411	369	426	510	737	10
educación	372	411	415	426	510	737	10
superior	418	411	454	426	510	737	10
que	57	425	72	439	510	737	10
tienen	75	425	101	439	510	737	10
programas	105	425	150	439	510	737	10
de	153	425	163	439	510	737	10
formación	166	425	211	439	510	737	10
y	214	425	219	439	510	737	10
cualificación	222	425	275	439	510	737	10
de	278	425	288	439	510	737	10
este	291	425	308	439	510	737	10
tipo	311	425	328	439	510	737	10
de	331	425	341	439	510	737	10
profesionales.	344	425	403	439	510	737	10
Muy	406	425	425	439	510	737	10
por	428	425	443	439	510	737	10
el	446	425	454	439	510	737	10
contrario,	57	438	98	452	510	737	10
estamos	101	438	135	452	510	737	10
poniendo	138	438	179	452	510	737	10
de	181	438	192	452	510	737	10
manifiesto	195	438	239	452	510	737	10
que	242	438	257	452	510	737	10
la	260	438	267	452	510	737	10
institucionalización	270	438	352	452	510	737	10
de	355	438	365	452	510	737	10
una	368	438	383	452	510	737	10
disciplina	386	438	426	452	510	737	10
como	429	438	454	452	510	737	10
la	57	451	64	465	510	737	10
didáctica	67	451	104	465	510	737	10
de	107	451	117	465	510	737	10
la	120	451	127	465	510	737	10
Biología	130	451	165	465	510	737	10
se	167	451	176	465	510	737	10
ha	179	451	189	465	510	737	10
visto	192	451	212	465	510	737	10
rezagada	215	451	252	465	510	737	10
con	255	451	271	465	510	737	10
respecto	274	451	310	465	510	737	10
a	313	451	317	465	510	737	10
la	320	451	327	465	510	737	10
didáctica	330	451	367	465	510	737	10
de	370	451	380	465	510	737	10
las	383	451	394	465	510	737	10
otras	397	451	418	465	510	737	10
ciencias	421	451	454	465	510	737	10
de	57	464	67	478	510	737	10
la	70	464	77	478	510	737	10
naturaleza,	79	464	125	478	510	737	10
de	128	464	138	478	510	737	10
manera	141	464	172	478	510	737	10
análoga	175	464	207	478	510	737	10
a	210	464	214	478	510	737	10
como	217	464	241	478	510	737	10
ocurrió	244	464	276	478	510	737	10
con	278	464	294	478	510	737	10
la	297	464	304	478	510	737	10
Biología	307	464	342	478	510	737	10
con	345	464	360	478	510	737	10
relación	363	464	397	478	510	737	10
a	400	464	404	478	510	737	10
las	407	464	418	478	510	737	10
ciencias	421	464	454	478	510	737	10
físicas.	57	477	84	492	510	737	10
En	87	477	100	492	510	737	10
otras	102	477	123	492	510	737	10
palabras,	126	477	163	492	510	737	10
es	165	477	174	492	510	737	10
lógico	177	477	202	492	510	737	10
que	205	477	220	492	510	737	10
el	223	477	230	492	510	737	10
reciente	233	477	266	492	510	737	10
reconocimiento	269	477	335	492	510	737	10
de	338	477	348	492	510	737	10
la	351	477	358	492	510	737	10
Biología	360	477	395	492	510	737	10
como	398	477	422	492	510	737	10
ciencia	425	477	454	492	510	737	10
autónoma	57	491	100	505	510	737	10
haya	102	491	121	505	510	737	10
incidido	123	491	158	505	510	737	10
en	160	491	170	505	510	737	10
la	172	491	179	505	510	737	10
demora	182	491	214	505	510	737	10
del	216	491	229	505	510	737	10
surgimiento	231	491	282	505	510	737	10
de	284	491	294	505	510	737	10
su	297	491	306	505	510	737	10
didáctica.	308	491	348	505	510	737	10
Es	350	491	362	505	510	737	10
posible	364	491	394	505	510	737	10
sustentar	397	491	435	505	510	737	10
esta	437	491	454	505	510	737	10
afirmación	57	504	102	518	510	737	10
con	105	504	121	518	510	737	10
lo	124	504	132	518	510	737	10
planteado	135	504	176	518	510	737	10
por	179	504	194	518	510	737	10
Ogborn	197	504	231	518	510	737	10
et	234	504	241	518	510	737	10
al.	244	504	254	518	510	737	10
(1998,	256	504	283	518	510	737	10
p.	285	504	293	518	510	737	10
91-92):	296	504	325	518	510	737	10
Existe	170	531	194	544	510	737	10
un	198	531	208	544	510	737	10
largo	211	531	231	544	510	737	10
camino	234	531	263	544	510	737	10
entre	266	531	286	544	510	737	10
la	289	531	296	544	510	737	10
producción	299	531	343	544	510	737	10
de	347	531	356	544	510	737	10
los	360	531	371	544	510	737	10
conocimientos	374	531	431	544	510	737	10
en	434	531	444	544	510	737	10
la	447	531	454	544	510	737	10
comunidad	170	544	213	557	510	737	10
científica	216	544	251	557	510	737	10
y	253	544	257	557	510	737	10
su	260	544	269	557	510	737	10
aparición	271	544	307	557	510	737	10
definitiva	309	544	345	557	510	737	10
en	348	544	357	557	510	737	10
el	360	544	366	557	510	737	10
aula	369	544	384	557	510	737	10
(o	387	544	395	557	510	737	10
en	397	544	407	557	510	737	10
los	409	544	420	557	510	737	10
periódi-	423	544	454	557	510	737	10
cos	170	558	183	571	510	737	10
dominicales)	186	558	235	571	510	737	10
[…]	237	558	253	571	510	737	10
El	256	558	264	571	510	737	10
proceso	267	558	298	571	510	737	10
completo	301	558	337	571	510	737	10
lleva	340	558	357	571	510	737	10
una	360	558	374	571	510	737	10
cantidad	377	558	410	571	510	737	10
de	413	558	422	571	510	737	10
tiempo.	425	558	454	571	510	737	10
La	170	571	180	584	510	737	10
teoría	183	571	204	584	510	737	10
sobre	207	571	228	584	510	737	10
los	231	571	242	584	510	737	10
gérmenes	245	571	282	584	510	737	10
que	285	571	299	584	510	737	10
originan	301	571	333	584	510	737	10
las	336	571	346	584	510	737	10
enfermedades	348	571	402	584	510	737	10
ha	405	571	414	584	510	737	10
llegado	417	571	445	584	510	737	10
al	447	571	454	584	510	737	10
conocimiento	170	584	223	597	510	737	10
común	225	584	252	597	510	737	10
más	254	584	270	597	510	737	10
o	272	584	277	597	510	737	10
menos	279	584	305	597	510	737	10
en	307	584	316	597	510	737	10
un	318	584	328	597	510	737	10
siglo;	330	584	350	597	510	737	10
la	352	584	358	597	510	737	10
naturaleza	360	584	400	597	510	737	10
de	402	584	411	597	510	737	10
la	413	584	419	597	510	737	10
herencia	421	584	454	597	510	737	10
Salvo	64	634	83	646	510	737	10
contadas	85	634	115	646	510	737	10
excepciones,	118	634	161	646	510	737	10
como,	164	634	185	646	510	737	10
por	187	634	199	646	510	737	10
citar	202	634	217	646	510	737	10
un	219	634	228	646	510	737	10
caso,	230	634	247	646	510	737	10
la	249	634	255	646	510	737	10
Especialización	257	634	311	646	510	737	10
en	313	634	322	646	510	737	10
Enseñanza	324	634	362	646	510	737	10
de	364	634	372	646	510	737	10
la	374	634	380	646	510	737	10
Biología	382	634	411	646	510	737	10
de	413	634	421	646	510	737	10
la	424	634	429	646	510	737	10
Universidad	57	645	98	657	510	737	10
Pedagógica	101	645	139	657	510	737	10
Nacional	142	645	173	657	510	737	10
de	175	645	184	657	510	737	10
Colombia,	186	645	222	657	510	737	10
programa	224	645	258	657	510	737	10
que	260	645	273	657	510	737	10
entró	275	645	294	657	510	737	10
en	296	645	304	657	510	737	10
funcionamiento	306	645	361	657	510	737	10
en	364	645	372	657	510	737	10
2007	374	645	391	657	510	737	10
y	393	645	397	657	510	737	10
dejó	399	645	414	657	510	737	10
de	417	645	425	657	510	737	10
ofertarse	57	656	87	667	510	737	10
en	90	656	98	667	510	737	10
2013.	100	656	119	667	510	737	10
15	57	635	62	642	510	737	10
276	248	680	264	693	510	737	10
Ciênc.	57	693	73	704	510	737	10
Educ.	75	693	91	704	510	737	10
,	91	694	93	703	510	737	10
Bauru,	95	693	115	704	510	737	10
v.	117	693	122	704	510	737	10
24,	124	693	133	704	510	737	10
n.	135	693	141	704	510	737	10
2,	143	693	149	704	510	737	10
p.	151	693	156	704	510	737	10
267-282,	158	693	185	704	510	737	10
2018	187	693	202	704	510	737	10
Algunas	201	37	238	52	510	737	11
relaciones	241	37	287	52	510	737	11
entre	290	37	314	52	510	737	11
la	317	37	324	52	510	737	11
autonomía	327	37	377	52	510	737	11
de	380	37	391	52	510	737	11
la	394	37	402	52	510	737	11
Biología	405	37	443	52	510	737	11
...	446	37	454	52	510	737	11
a	170	82	174	95	510	737	11
través	177	82	199	95	510	737	11
del	202	82	213	95	510	737	11
ADN	216	82	238	95	510	737	11
llegó	240	82	259	95	510	737	11
a	261	82	265	95	510	737	11
los	267	82	278	95	510	737	11
planes	281	82	305	95	510	737	11
de	308	82	317	95	510	737	11
estudio	319	82	347	95	510	737	11
del	350	82	361	95	510	737	11
bachillerato	364	82	408	95	510	737	11
en	411	82	420	95	510	737	11
el	422	82	429	95	510	737	11
trans-	431	82	454	95	510	737	11
curso	170	95	191	108	510	737	11
de	194	95	203	108	510	737	11
una	206	95	220	108	510	737	11
generación;	223	95	267	108	510	737	11
la	270	95	276	108	510	737	11
teoría	279	95	301	108	510	737	11
de	304	95	313	108	510	737	11
la	316	95	322	108	510	737	11
radiación	325	95	361	108	510	737	11
electromagnética	363	95	429	108	510	737	11
no	431	95	442	108	510	737	11
ha	444	95	454	108	510	737	11
llegado	170	108	198	121	510	737	11
aún	200	108	214	121	510	737	11
más	216	108	231	121	510	737	11
allá	233	108	246	121	510	737	11
del	248	108	260	121	510	737	11
nivel	262	108	280	121	510	737	11
universitario	282	108	330	121	510	737	11
a	332	108	336	121	510	737	11
pesar	338	108	358	121	510	737	11
de	360	108	369	121	510	737	11
tener	372	108	391	121	510	737	11
más	393	108	409	121	510	737	11
de	411	108	420	121	510	737	11
un	422	108	432	121	510	737	11
siglo.	434	108	454	121	510	737	11
Es	94	134	105	148	510	737	11
decir	108	134	129	148	510	737	11
que	132	134	147	148	510	737	11
una	150	134	166	148	510	737	11
vez	169	134	183	148	510	737	11
que	186	134	202	148	510	737	11
se	205	134	213	148	510	737	11
produce	216	134	251	148	510	737	11
el	254	134	261	148	510	737	11
saber	265	134	287	148	510	737	11
en	290	134	300	148	510	737	11
el	303	134	310	148	510	737	11
contexto	313	134	351	148	510	737	11
científico,	354	134	395	148	510	737	11
los	398	134	410	148	510	737	11
maestros,	413	134	454	148	510	737	11
como	57	147	81	161	510	737	11
parte	83	147	105	161	510	737	11
del	107	147	119	161	510	737	11
sistema	121	147	152	161	510	737	11
educativo,	154	147	197	161	510	737	11
contribuirán	199	147	251	161	510	737	11
a	253	147	258	161	510	737	11
decidir	260	147	288	161	510	737	11
qué	290	147	306	161	510	737	11
es	308	147	316	161	510	737	11
lo	318	147	326	161	510	737	11
enseñable	328	147	370	161	510	737	11
de	372	147	382	161	510	737	11
la	384	147	391	161	510	737	11
ciencia,	393	147	424	161	510	737	11
en	426	147	436	161	510	737	11
qué	438	147	454	161	510	737	11
contextos,	57	160	100	174	510	737	11
para	102	160	121	174	510	737	11
qué	123	160	138	174	510	737	11
población,	140	160	185	174	510	737	11
y	187	160	192	174	510	737	11
cómo	194	160	218	174	510	737	11
organizar	220	160	260	174	510	737	11
curricularmente	262	160	330	174	510	737	11
aquello	332	160	363	174	510	737	11
que	365	160	380	174	510	737	11
será	382	160	399	174	510	737	11
enseñado	401	160	441	174	510	737	11
en	443	160	454	174	510	737	11
el	57	173	64	187	510	737	11
ámbito	67	173	97	187	510	737	11
escolar.	100	173	131	187	510	737	11
Pero,	134	173	156	187	510	737	11
según	159	173	183	187	510	737	11
nuestra	186	173	217	187	510	737	11
tesis,	220	173	240	187	510	737	11
esta	243	173	260	187	510	737	11
decisión	263	173	298	187	510	737	11
de	301	173	311	187	510	737	11
los	314	173	326	187	510	737	11
docentes	329	173	366	187	510	737	11
debe	369	173	390	187	510	737	11
estar	393	173	413	187	510	737	11
mediada,	416	173	454	187	510	737	11
inexorablemente,	57	186	129	201	510	737	11
por	132	186	147	201	510	737	11
los	150	186	162	201	510	737	11
discursos	164	186	204	201	510	737	11
históricos	206	186	248	201	510	737	11
y	250	186	255	201	510	737	11
epistemológicos	258	186	326	201	510	737	11
de	329	186	339	201	510	737	11
la	341	186	348	201	510	737	11
disciplina	351	186	391	201	510	737	11
científica	394	186	432	201	510	737	11
a	434	186	439	201	510	737	11
ser	441	186	454	201	510	737	11
enseñada,	57	200	98	214	510	737	11
en	101	200	111	214	510	737	11
este	115	200	131	214	510	737	11
caso	134	200	153	214	510	737	11
la	156	200	163	214	510	737	11
Biología.	166	200	204	214	510	737	11
Con	207	200	225	214	510	737	11
base	228	200	247	214	510	737	11
en	250	200	260	214	510	737	11
esto	264	200	281	214	510	737	11
podemos	284	200	324	214	510	737	11
afirmar	327	200	358	214	510	737	11
que	361	200	377	214	510	737	11
los	380	200	392	214	510	737	11
profesores	395	200	440	214	510	737	11
de	443	200	454	214	510	737	11
ciencias,	57	213	92	227	510	737	11
desde	94	213	118	227	510	737	11
su	121	213	130	227	510	737	11
saber	133	213	155	227	510	737	11
profesional,	158	213	208	227	510	737	11
transformarán	210	213	271	227	510	737	11
didácticamente	274	213	337	227	510	737	11
un	340	213	351	227	510	737	11
conocimiento	353	213	412	227	510	737	11
científico	414	213	454	227	510	737	11
para	57	226	75	240	510	737	11
hacerlo	78	226	109	240	510	737	11
enseñable.	113	226	157	240	510	737	11
Además,	160	226	197	240	510	737	11
dicho	200	226	224	240	510	737	11
saber	228	226	250	240	510	737	11
entrará	253	226	283	240	510	737	11
en	287	226	297	240	510	737	11
diálogo	300	226	332	240	510	737	11
con	335	226	351	240	510	737	11
los	355	226	367	240	510	737	11
saberes	370	226	401	240	510	737	11
propios	405	226	437	240	510	737	11
del	441	226	454	240	510	737	11
estudiante	57	239	100	253	510	737	11
(y	102	239	109	253	510	737	11
otros	111	239	134	253	510	737	11
que	136	239	151	253	510	737	11
confluyen	153	239	195	253	510	737	11
en	197	239	207	253	510	737	11
la	209	239	216	253	510	737	11
escuela)	218	239	251	253	510	737	11
constituyéndose	253	239	322	253	510	737	11
así	324	239	335	253	510	737	11
en	337	239	347	253	510	737	11
un	349	239	360	253	510	737	11
conocimiento	362	239	420	253	510	737	11
escolar.	422	239	454	253	510	737	11
Ahora	94	252	120	267	510	737	11
consideramos	122	252	179	267	510	737	11
necesario	181	252	220	267	510	737	11
hacer	222	252	245	267	510	737	11
algunas	246	252	277	267	510	737	11
precisiones.	279	252	327	267	510	737	11
Denominamos	329	252	392	267	510	737	11
Conocimiento	394	252	453	267	510	737	11
Biológico	57	266	97	280	510	737	11
(CB)	100	266	120	280	510	737	11
al	122	266	129	280	510	737	11
conjunto	132	266	170	280	510	737	11
de	172	266	183	280	510	737	11
saberes	185	266	216	280	510	737	11
teórico-prácticos	218	266	290	280	510	737	11
elaborados	292	266	338	280	510	737	11
al	341	266	348	280	510	737	11
interior	350	266	382	280	510	737	11
de	384	266	394	280	510	737	11
la	397	266	404	280	510	737	11
comunidad	406	266	454	280	510	737	11
de	57	279	67	293	510	737	11
biólogos.	70	279	109	293	510	737	11
Entendemos	112	279	166	293	510	737	11
por	170	279	185	293	510	737	11
Conocimiento	188	279	249	293	510	737	11
Metadisciplinar	252	279	317	293	510	737	11
de	320	279	330	293	510	737	11
la	334	279	341	293	510	737	11
Biología	344	279	379	293	510	737	11
(CMB)	382	279	412	293	510	737	11
a	415	279	419	293	510	737	11
los	423	279	435	293	510	737	11
dis-	438	279	454	293	510	737	11
cursos	57	292	84	306	510	737	11
históricos,	87	292	130	306	510	737	11
filosóficos,	133	292	179	306	510	737	11
sociológicos,	181	292	235	306	510	737	11
etc.,	238	292	255	306	510	737	11
que	258	292	273	306	510	737	11
se	276	292	284	306	510	737	11
producen	287	292	327	306	510	737	11
acerca	330	292	356	306	510	737	11
del	359	292	372	306	510	737	11
CB.	374	292	390	306	510	737	11
Consideramos	392	292	454	306	510	737	11
que	57	305	72	319	510	737	11
el	75	305	82	319	510	737	11
Conocimiento	85	305	145	319	510	737	11
Profesional	148	305	196	319	510	737	11
del	199	305	212	319	510	737	11
Profesor	214	305	251	319	510	737	11
de	254	305	264	319	510	737	11
Biología	267	305	302	319	510	737	11
(CPPB)	304	305	337	319	510	737	11
es	340	305	348	319	510	737	11
el	351	305	358	319	510	737	11
saber	361	305	383	319	510	737	11
particular	386	305	426	319	510	737	11
de	429	305	439	319	510	737	11
los	441	305	454	319	510	737	11
maestros	57	318	95	333	510	737	11
de	98	318	108	333	510	737	11
Biología	110	318	145	333	510	737	11
que	148	318	163	333	510	737	11
los	166	318	178	333	510	737	11
faculta	181	318	209	333	510	737	11
para	212	318	230	333	510	737	11
enseñar	233	318	266	333	510	737	11
esta	268	318	285	333	510	737	11
ciencia,	287	318	319	333	510	737	11
el	321	318	329	333	510	737	11
cual	331	318	348	333	510	737	11
a	351	318	355	333	510	737	11
su	358	318	368	333	510	737	11
vez	370	318	385	333	510	737	11
está	387	318	404	333	510	737	11
compuesto	406	318	454	333	510	737	11
por	57	332	72	346	510	737	11
otros	75	332	97	346	510	737	11
conocimientos,	100	332	164	346	510	737	11
dentro	167	332	195	346	510	737	11
de	198	332	209	346	510	737	11
los	211	332	224	346	510	737	11
que	227	332	242	346	510	737	11
destacamos	245	332	294	346	510	737	11
los	297	332	309	346	510	737	11
dos	312	332	327	346	510	737	11
anteriores	330	332	372	346	510	737	11
y	375	332	380	346	510	737	11
el	383	332	390	346	510	737	11
Conocimiento	393	332	454	346	510	737	11
Didáctico	57	345	98	359	510	737	11
del	101	345	113	359	510	737	11
Contenido	116	345	161	359	510	737	11
Biológico	164	345	205	359	510	737	11
(CDCB),	207	345	245	359	510	737	11
que	248	345	263	359	510	737	11
le	266	345	273	359	510	737	11
permite	276	345	309	359	510	737	11
al	312	345	319	359	510	737	11
profesor	321	345	358	359	510	737	11
hacer	360	345	383	359	510	737	11
enseñable	386	345	427	359	510	737	11
el	430	345	437	359	510	737	11
CB	440	345	454	359	510	737	11
o	57	358	62	372	510	737	11
didactizar	66	358	102	372	510	737	11
este	106	358	122	372	510	737	11
saber.	125	358	150	372	510	737	11
Una	153	358	171	372	510	737	11
de	174	358	184	372	510	737	11
nuestras	188	358	222	372	510	737	11
tesis	226	358	244	372	510	737	11
es	247	358	256	372	510	737	11
que	259	358	275	372	510	737	11
el	278	358	285	372	510	737	11
CMB	288	358	311	372	510	737	11
cumple	315	358	346	372	510	737	11
un	349	358	360	372	510	737	11
rol	363	358	375	372	510	737	11
fundamental	379	358	432	372	510	737	11
para	435	358	454	372	510	737	11
integrar	57	371	90	385	510	737	11
el	93	371	100	385	510	737	11
CB	103	371	117	385	510	737	11
con	120	371	136	385	510	737	11
el	139	371	146	385	510	737	11
CDCB,	150	371	181	385	510	737	11
es	184	371	192	385	510	737	11
decir	196	371	217	385	510	737	11
que	220	371	235	385	510	737	11
éste	238	371	255	385	510	737	11
sirve	258	371	278	385	510	737	11
como	281	371	306	385	510	737	11
puente	309	371	332	385	510	737	11
entre	335	371	357	385	510	737	11
el	360	371	367	385	510	737	11
saber	371	371	393	385	510	737	11
científico	396	371	435	385	510	737	11
y	439	371	443	385	510	737	11
el	446	371	454	385	510	737	11
saber	57	384	79	399	510	737	11
a	82	384	86	399	510	737	11
ser	89	384	101	399	510	737	11
enseñado.	103	384	145	399	510	737	11
Por	148	384	163	399	510	737	11
otra	166	384	182	399	510	737	11
parte,	185	384	209	399	510	737	11
asumimos	212	384	255	399	510	737	11
que	257	384	273	399	510	737	11
el	275	384	282	399	510	737	11
Conocimiento	285	384	346	399	510	737	11
Biológico	348	384	389	399	510	737	11
Escolar	392	384	424	399	510	737	11
(CBE)	426	384	454	399	510	737	11
es	57	398	65	412	510	737	11
el	67	398	74	412	510	737	11
saber	76	398	99	412	510	737	11
de	101	398	111	412	510	737	11
tipo	113	398	130	412	510	737	11
biológico	132	398	171	412	510	737	11
que	173	398	188	412	510	737	11
los	190	398	202	412	510	737	11
estudiantes	204	398	251	412	510	737	11
aprenden	253	398	293	412	510	737	11
en	295	398	305	412	510	737	11
la	307	398	314	412	510	737	11
escuela,	316	398	348	412	510	737	11
aprendizaje	350	398	398	412	510	737	11
que	400	398	416	412	510	737	11
depende	418	398	454	412	510	737	11
de	57	411	67	425	510	737	11
los	70	411	82	425	510	737	11
otros	84	411	107	425	510	737	11
conocimientos	109	411	172	425	510	737	11
descritos,	175	411	214	425	510	737	11
y	217	411	222	425	510	737	11
de	224	411	234	425	510	737	11
la	237	411	244	425	510	737	11
manera	247	411	278	425	510	737	11
en	281	411	291	425	510	737	11
que	294	411	309	425	510	737	11
éstos	312	411	333	425	510	737	11
se	336	411	345	425	510	737	11
integren	348	411	383	425	510	737	11
con	385	411	401	425	510	737	11
otros	404	411	426	425	510	737	11
cono-	429	411	454	425	510	737	11
cimientos	57	424	98	438	510	737	11
(como	101	424	128	438	510	737	11
el	131	424	138	438	510	737	11
cotidiano)	141	424	184	438	510	737	11
que	187	424	202	438	510	737	11
ya	205	424	214	438	510	737	11
han	217	424	233	438	510	737	11
elaborado	236	424	278	438	510	737	11
los	280	424	293	438	510	737	11
aprendices.	295	424	343	438	510	737	11
Así	345	424	359	438	510	737	11
las	362	424	373	438	510	737	11
cosas,	376	424	401	438	510	737	11
sostenemos	404	424	454	438	510	737	11
que	57	437	72	451	510	737	11
entre	75	437	96	451	510	737	11
el	99	437	106	451	510	737	11
CB	109	437	122	451	510	737	11
y	125	437	130	451	510	737	11
el	132	437	139	451	510	737	11
CBE	142	437	163	451	510	737	11
no	166	437	177	451	510	737	11
se	180	437	188	451	510	737	11
da	191	437	201	451	510	737	11
un	203	437	214	451	510	737	11
simple	217	437	245	451	510	737	11
traslado	247	437	281	451	510	737	11
o	283	437	289	451	510	737	11
transposición	292	437	349	451	510	737	11
de	351	437	361	451	510	737	11
saberes,	364	437	397	451	510	737	11
sino	400	437	417	451	510	737	11
diferen-	420	437	454	451	510	737	11
tes	57	450	69	465	510	737	11
y	72	450	76	465	510	737	11
complejos	79	450	123	465	510	737	11
procesos	126	450	163	465	510	737	11
de	166	450	176	465	510	737	11
integración	180	450	227	465	510	737	11
y	230	450	235	465	510	737	11
transformación.	238	450	306	465	510	737	11
Es	309	450	320	465	510	737	11
por	323	450	338	465	510	737	11
esto	341	450	358	465	510	737	11
que	361	450	377	465	510	737	11
afirmamos	380	450	425	465	510	737	11
que	428	450	444	465	510	737	11
la	447	450	454	465	510	737	11
Biología	57	464	92	478	510	737	11
de	95	464	105	478	510	737	11
los	108	464	120	478	510	737	11
biólogos	123	464	160	478	510	737	11
no	163	463	171	478	510	737	11
puede	175	463	195	478	510	737	11
ser	198	463	207	478	510	737	11
la	211	464	217	478	510	737	11
misma	221	464	249	478	510	737	11
Biología	252	464	287	478	510	737	11
Escolar.	290	464	324	478	510	737	11
En	327	464	340	478	510	737	11
el	343	464	350	478	510	737	11
Cuadro	353	464	385	478	510	737	11
1	388	464	393	478	510	737	11
se	396	464	404	478	510	737	11
sintetiza	408	464	442	478	510	737	11
lo	445	464	454	478	510	737	11
planteado	57	477	98	491	510	737	11
en	101	477	111	491	510	737	11
este	114	477	130	491	510	737	11
párrafo.	133	477	166	491	510	737	11
Desde	94	490	121	504	510	737	11
esta	125	490	141	504	510	737	11
perspectiva,	145	490	195	504	510	737	11
el	199	490	206	504	510	737	11
profesor	210	490	246	504	510	737	11
de	250	490	260	504	510	737	11
Biología	264	490	299	504	510	737	11
sería	302	490	322	504	510	737	11
un	326	490	337	504	510	737	11
mediador	340	490	381	504	510	737	11
entre,	385	490	408	504	510	737	11
al	412	490	419	504	510	737	11
menos,	423	490	454	504	510	737	11
tres	57	503	72	517	510	737	11
ámbitos	75	503	109	517	510	737	11
(científico,	112	503	156	517	510	737	11
cotidiano	159	503	199	517	510	737	11
y	202	503	206	517	510	737	11
escolar),	209	503	244	517	510	737	11
para	247	503	265	517	510	737	11
lo	268	503	276	517	510	737	11
cual	279	503	296	517	510	737	11
es	299	503	308	517	510	737	11
necesario	311	503	350	517	510	737	11
que	353	503	369	517	510	737	11
recurra	371	503	402	517	510	737	11
a	405	503	409	517	510	737	11
la	412	503	419	517	510	737	11
historia	422	503	454	517	510	737	11
y	57	516	61	531	510	737	11
la	65	516	72	531	510	737	11
epistemología	75	516	134	531	510	737	11
de	137	516	147	531	510	737	11
esta	151	516	167	531	510	737	11
ciencia,	171	516	202	531	510	737	11
toda	205	516	224	531	510	737	11
vez	227	516	242	531	510	737	11
que	245	516	260	531	510	737	11
“Conocer	264	516	305	531	510	737	11
las	309	516	320	531	510	737	11
respuestas	323	516	367	531	510	737	11
distintas	370	516	405	531	510	737	11
–o	409	516	420	531	510	737	11
incluso	423	516	454	531	510	737	11
contradictorias	57	530	120	544	510	737	11
–	123	530	128	544	510	737	11
que	131	530	146	544	510	737	11
se	149	530	158	544	510	737	11
han	160	530	176	544	510	737	11
dado	179	530	200	544	510	737	11
[a	203	530	210	544	510	737	11
lo	213	530	221	544	510	737	11
largo	224	530	245	544	510	737	11
de	248	530	258	544	510	737	11
la	261	530	268	544	510	737	11
historia	271	530	302	544	510	737	11
de	305	530	315	544	510	737	11
la	318	530	325	544	510	737	11
Biología]	327	530	365	544	510	737	11
y	368	530	373	544	510	737	11
los	376	530	388	544	510	737	11
obstáculos	390	530	435	544	510	737	11
que	438	530	454	544	510	737	11
han	57	543	72	557	510	737	11
debido	75	543	104	557	510	737	11
superarse	107	543	147	557	510	737	11
para	149	543	167	557	510	737	11
construir	170	543	208	557	510	737	11
determinadas	211	543	268	557	510	737	11
teorías	270	543	298	557	510	737	11
o	301	543	307	557	510	737	11
conceptos,	309	543	355	557	510	737	11
puede	357	543	383	557	510	737	11
resultar	385	543	417	557	510	737	11
útil	419	543	433	557	510	737	11
para	435	543	454	557	510	737	11
entender	57	556	94	570	510	737	11
las	98	556	109	570	510	737	11
dificultades	112	556	160	570	510	737	11
que	164	556	179	570	510	737	11
tienen	183	556	209	570	510	737	11
los	213	556	225	570	510	737	11
estudiantes”	228	556	280	570	510	737	11
(JIMÉNEZ,	284	556	336	570	510	737	11
2003,	340	556	363	570	510	737	11
p.	366	556	374	570	510	737	11
122).	378	556	399	570	510	737	11
Así	402	556	416	570	510	737	11
pues,	420	556	441	570	510	737	11
es	445	556	454	570	510	737	11
imprescindible	57	569	119	583	510	737	11
que	122	569	137	583	510	737	11
empecemos	140	569	191	583	510	737	11
a	194	569	198	583	510	737	11
esbozar	201	569	234	583	510	737	11
las	237	569	248	583	510	737	11
características	251	569	310	583	510	737	11
principales	313	569	358	583	510	737	11
de	361	569	372	583	510	737	11
una	375	569	390	583	510	737	11
didáctica	393	569	430	583	510	737	11
de	433	569	444	583	510	737	11
la	447	569	454	583	510	737	11
Biología	57	582	92	597	510	737	11
que	94	582	110	597	510	737	11
posibilite	113	582	151	597	510	737	11
una	154	582	169	597	510	737	11
construcción	172	582	228	597	510	737	11
compleja	230	582	269	597	510	737	11
del	271	582	284	597	510	737	11
CBE.	287	582	310	597	510	737	11
En	94	596	106	610	510	737	11
lo	110	596	118	610	510	737	11
que	121	596	137	610	510	737	11
respecta	140	596	175	610	510	737	11
su	179	596	188	610	510	737	11
estatus	191	596	220	610	510	737	11
epistemológico,	224	596	290	610	510	737	11
es	294	596	302	610	510	737	11
necesario	306	596	345	610	510	737	11
entrar	349	596	374	610	510	737	11
en	378	596	388	610	510	737	11
diálogo	391	596	423	610	510	737	11
con	426	596	442	610	510	737	11
lo	445	596	454	610	510	737	11
que	57	609	72	623	510	737	11
expresamos	75	609	125	623	510	737	11
en	129	609	139	623	510	737	11
el	142	609	149	623	510	737	11
apartado	153	609	190	623	510	737	11
anterior.	193	609	229	623	510	737	11
Por	232	609	247	623	510	737	11
ejemplo,	250	609	286	623	510	737	11
debemos	289	609	328	623	510	737	11
empezar	331	609	367	623	510	737	11
a	370	609	375	623	510	737	11
reflexionar	378	609	424	623	510	737	11
acerca	427	609	454	623	510	737	11
de	57	622	67	636	510	737	11
las	69	622	80	636	510	737	11
dificultades	82	622	131	636	510	737	11
de	133	622	143	636	510	737	11
enseñanza-aprendizaje	146	622	241	636	510	737	11
que	243	622	259	636	510	737	11
implican	261	622	297	636	510	737	11
los	300	622	312	636	510	737	11
diferentes	314	622	356	636	510	737	11
niveles	358	622	387	636	510	737	11
de	389	622	399	636	510	737	11
complejidad	402	622	454	636	510	737	11
inherentes	57	635	101	649	510	737	11
al	104	635	111	649	510	737	11
objeto	114	635	141	649	510	737	11
biológico	144	635	184	649	510	737	11
(la	187	635	197	649	510	737	11
bioorganización	200	635	268	649	510	737	11
sistémica),	271	635	315	649	510	737	11
y	318	635	323	649	510	737	11
los	326	635	338	649	510	737	11
diversos	341	635	376	649	510	737	11
tipos	379	635	400	649	510	737	11
de	403	635	413	649	510	737	11
procede-	416	635	454	649	510	737	11
res	57	648	69	663	510	737	11
que	72	648	88	663	510	737	11
son	91	648	107	663	510	737	11
pertinentes	110	648	158	663	510	737	11
para	161	648	179	663	510	737	11
lograr	183	648	208	663	510	737	11
su	212	648	221	663	510	737	11
comprensión	224	648	280	663	510	737	11
en	284	648	294	663	510	737	11
el	298	648	305	663	510	737	11
aula.	308	648	328	663	510	737	11
Si	331	648	339	663	510	737	11
lo	342	648	351	663	510	737	11
anterior	354	648	387	663	510	737	11
nos	391	648	406	663	510	737	11
conduce	410	648	446	663	510	737	11
a	449	648	454	663	510	737	11
277	247	680	263	693	510	737	11
Ciênc.	309	694	325	704	510	737	11
Educ.	327	694	343	704	510	737	11
,	343	695	345	703	510	737	11
Bauru,	347	694	367	704	510	737	11
v.	369	694	374	704	510	737	11
24,	376	694	385	704	510	737	11
n.	387	694	393	704	510	737	11
2,	395	694	401	704	510	737	11
p.	403	694	408	704	510	737	11
267-282,	410	694	437	704	510	737	11
2018	439	694	454	704	510	737	11
Castro-Moreno,	57	37	130	52	510	737	12
J.A.;	133	37	152	52	510	737	12
Valbuena	155	37	198	52	510	737	12
Ussa,	201	37	226	52	510	737	12
É.O.	229	37	251	52	510	737	12
reconocer	57	81	99	96	510	737	12
que	103	81	118	96	510	737	12
la	121	81	128	96	510	737	12
Biología	132	81	167	96	510	737	12
tiene	170	81	191	96	510	737	12
particularidades	194	81	261	96	510	737	12
que	265	81	280	96	510	737	12
la	283	81	290	96	510	737	12
diferencian	294	81	341	96	510	737	12
de	344	81	354	96	510	737	12
las	358	81	369	96	510	737	12
otras	372	81	393	96	510	737	12
ciencias	397	81	430	96	510	737	12
de	433	81	443	96	510	737	12
la	447	81	454	96	510	737	12
naturaleza,	57	95	102	109	510	737	12
entonces	105	95	143	109	510	737	12
esto	145	95	163	109	510	737	12
conlleva	166	95	200	109	510	737	12
el	203	95	210	109	510	737	12
reconocimiento	213	95	280	109	510	737	12
de	282	95	293	109	510	737	12
que	295	95	311	109	510	737	12
esta	313	95	330	109	510	737	12
ciencia	332	95	361	109	510	737	12
amerita	364	95	395	109	510	737	12
una	398	95	413	109	510	737	12
didáctica	416	95	454	109	510	737	12
que	57	108	72	122	510	737	12
dé	75	108	85	122	510	737	12
cuenta	88	108	116	122	510	737	12
de	118	108	128	122	510	737	12
dichas	131	108	158	122	510	737	12
especificidades.	160	108	225	122	510	737	12
Cuadro	57	148	88	162	510	737	12
1.	91	148	97	162	510	737	12
Diferentes	100	148	140	161	510	737	12
tipos	143	148	162	161	510	737	12
de	164	148	174	161	510	737	12
conocimiento	176	148	229	161	510	737	12
implicados	232	148	273	161	510	737	12
en	276	148	285	161	510	737	12
la	288	148	294	161	510	737	12
enseñanza	297	148	336	161	510	737	12
de	339	148	348	161	510	737	12
la	350	148	357	161	510	737	12
Biología	359	148	391	161	510	737	12
Tipo	83	162	104	175	510	737	12
de	106	162	116	175	510	737	12
conocimiento	119	162	177	175	510	737	12
Características	297	162	359	175	510	737	12
Conocimiento	60	174	115	187	510	737	12
Biológico	118	174	155	187	510	737	12
Conocimiento	206	174	261	187	510	737	12
producido	264	174	304	187	510	737	12
al	306	174	312	187	510	737	12
interior	315	174	344	187	510	737	12
de	346	174	355	187	510	737	12
la	358	174	364	187	510	737	12
comunidad	367	174	410	187	510	737	12
de	412	174	421	187	510	737	12
biólogos	206	186	239	199	510	737	12
Conocimiento	60	198	115	211	510	737	12
Metadisciplinar	118	198	177	211	510	737	12
de	179	198	188	211	510	737	12
la	191	198	197	211	510	737	12
Conocimiento	206	198	261	211	510	737	12
sobre	264	198	285	211	510	737	12
el	288	198	294	211	510	737	12
conocimiento	296	198	350	211	510	737	12
biológico	352	198	388	211	510	737	12
Biología	60	210	91	223	510	737	12
(CMB)	94	210	121	223	510	737	12
(metaconocimiento),	206	210	286	223	510	737	12
producido	288	210	328	223	510	737	12
principalmente	331	210	389	223	510	737	12
en	391	210	400	223	510	737	12
la	403	210	409	223	510	737	12
filosofía,	412	210	445	223	510	737	12
la	206	222	212	235	510	737	12
historia	215	222	243	235	510	737	12
y	246	222	250	235	510	737	12
la	253	222	259	235	510	737	12
sociología	261	222	300	235	510	737	12
de	302	222	312	235	510	737	12
la	314	222	320	235	510	737	12
biología	323	222	354	235	510	737	12
Conocimiento	60	235	115	247	510	737	12
Profesional	118	235	162	247	510	737	12
del	164	235	175	247	510	737	12
Conocimiento	206	235	261	247	510	737	12
propio	264	235	290	247	510	737	12
del	292	235	304	247	510	737	12
quehacer	306	235	341	247	510	737	12
profesional	343	235	387	247	510	737	12
del	389	235	401	247	510	737	12
profesor	403	235	436	247	510	737	12
de	439	235	448	247	510	737	12
Profesor	60	247	93	259	510	737	12
de	96	247	105	259	510	737	12
Biología	107	247	139	259	510	737	12
(CPPB)	142	247	171	259	510	737	12
biología,	206	247	239	259	510	737	12
que	241	247	255	259	510	737	12
lo	258	247	265	259	510	737	12
faculta	268	247	293	259	510	737	12
para	296	247	312	259	510	737	12
hacer	315	247	336	259	510	737	12
enseñable	338	247	376	259	510	737	12
el	378	247	385	259	510	737	12
saber	387	247	408	259	510	737	12
biológico	410	247	446	259	510	737	12
en	206	259	215	271	510	737	12
diferentes	218	259	256	271	510	737	12
niveles	258	259	284	271	510	737	12
educativos.	287	259	329	271	510	737	12
Conocimiento	60	271	115	284	510	737	12
Didáctico	118	271	155	284	510	737	12
del	158	271	169	284	510	737	12
Es	206	271	216	284	510	737	12
un	218	271	228	284	510	737	12
componente	231	271	280	284	510	737	12
fundamental	282	271	331	284	510	737	12
del	333	271	345	284	510	737	12
CPPB,	347	271	372	284	510	737	12
el	375	271	381	284	510	737	12
cual	384	271	399	284	510	737	12
consiste	402	271	433	284	510	737	12
Contenido	60	283	101	296	510	737	12
Biológico	103	283	140	296	510	737	12
(CDCB)	143	283	175	296	510	737	12
en	206	283	215	296	510	737	12
el	218	283	224	296	510	737	12
conocimiento	226	283	280	296	510	737	12
que	282	283	296	296	510	737	12
le	299	283	305	296	510	737	12
permite	308	283	338	296	510	737	12
al	340	283	347	296	510	737	12
profesor	349	283	382	296	510	737	12
transformar	385	283	431	296	510	737	12
contenidos	206	295	248	308	510	737	12
particulares	251	295	295	308	510	737	12
de	298	295	307	308	510	737	12
la	310	295	316	308	510	737	12
Biología	318	295	350	308	510	737	12
en	353	295	362	308	510	737	12
objeto	364	295	389	308	510	737	12
de	392	295	401	308	510	737	12
enseñanza.	403	295	445	308	510	737	12
Conocimiento	60	307	115	320	510	737	12
Biológico	118	307	155	320	510	737	12
Escolar	157	307	186	320	510	737	12
Es	206	307	216	320	510	737	12
el	218	307	225	320	510	737	12
conocimiento	227	307	281	320	510	737	12
relacionado	283	307	328	320	510	737	12
con	330	307	345	320	510	737	12
la	347	307	354	320	510	737	12
biología	356	307	387	320	510	737	12
que	389	307	403	320	510	737	12
se	406	307	414	320	510	737	12
(CBE)	60	319	85	332	510	737	12
construye,	206	319	246	332	510	737	12
por	248	319	262	332	510	737	12
parte	264	319	284	332	510	737	12
de	286	319	296	332	510	737	12
los	298	319	309	332	510	737	12
estudiantes,	312	319	356	332	510	737	12
en	359	319	368	332	510	737	12
el	371	319	377	332	510	737	12
contexto	380	319	414	332	510	737	12
escolar.	416	319	445	332	510	737	12
Fuente:	57	335	83	347	510	737	12
elaboración	85	335	125	347	510	737	12
de	128	335	136	347	510	737	12
los	138	335	148	347	510	737	12
autores.	150	335	177	347	510	737	12
En	97	373	110	387	510	737	12
consecuencia,	114	373	173	387	510	737	12
consideramos	177	373	235	387	510	737	12
que	239	373	254	387	510	737	12
el	258	373	265	387	510	737	12
proceso	269	373	303	387	510	737	12
de	307	373	317	387	510	737	12
selección	321	373	359	387	510	737	12
y	363	373	368	387	510	737	12
transformación	372	373	437	387	510	737	12
del	441	373	454	387	510	737	12
CB	57	386	70	400	510	737	12
que	73	386	89	400	510	737	12
el	91	386	98	400	510	737	12
maestro	101	386	135	400	510	737	12
hace	138	386	157	400	510	737	12
para	160	386	178	400	510	737	12
facilitar	181	386	212	400	510	737	12
la	215	386	222	400	510	737	12
construcción	225	386	280	400	510	737	12
de	283	386	293	400	510	737	12
un	296	386	307	400	510	737	12
CBE	310	386	331	400	510	737	12
por	333	386	348	400	510	737	12
parte	351	386	373	400	510	737	12
de	375	386	385	400	510	737	12
sus	388	386	402	400	510	737	12
estudiantes,	404	386	454	400	510	737	12
se	57	399	65	413	510	737	12
verá	69	399	86	413	510	737	12
altamente	90	399	131	413	510	737	12
beneficiado	135	399	184	413	510	737	12
si	187	399	194	413	510	737	12
el	197	399	204	413	510	737	12
profesor	208	399	244	413	510	737	12
se	248	399	256	413	510	737	12
preocupa	260	399	299	413	510	737	12
por	303	399	318	413	510	737	12
comprender	321	399	373	413	510	737	12
aspectos	377	399	413	413	510	737	12
centrales	416	399	454	413	510	737	12
de	57	412	67	426	510	737	12
la	70	412	77	426	510	737	12
filosofía	80	412	114	426	510	737	12
y	117	412	122	426	510	737	12
la	125	412	132	426	510	737	12
historia	135	412	166	426	510	737	12
de	169	412	179	426	510	737	12
la	182	412	189	426	510	737	12
disciplina	192	412	232	426	510	737	12
a	235	412	240	426	510	737	12
enseñar	243	412	275	426	510	737	12
(o	278	412	287	426	510	737	12
sea,	290	412	306	426	510	737	12
el	309	412	316	426	510	737	12
CMB).	319	412	347	426	510	737	12
Pero	350	412	370	426	510	737	12
lo	373	412	381	426	510	737	12
anterior,	384	412	420	426	510	737	12
aunque	423	412	454	426	510	737	12
necesario,	57	425	98	440	510	737	12
no	101	425	112	440	510	737	12
es	116	425	124	440	510	737	12
suficiente,	127	425	170	440	510	737	12
ya	173	425	182	440	510	737	12
que	185	425	200	440	510	737	12
también	203	425	238	440	510	737	12
debe	241	425	261	440	510	737	12
conocer,	264	425	300	440	510	737	12
entre	303	425	325	440	510	737	12
otras	328	425	349	440	510	737	12
cosas,	352	425	377	440	510	737	12
las	380	425	391	440	510	737	12
concepciones,	394	425	454	440	510	737	12
intereses,	57	439	96	453	510	737	12
motivaciones	99	439	155	453	510	737	12
y	159	439	163	453	510	737	12
preocupaciones	167	439	233	453	510	737	12
que	237	439	252	453	510	737	12
sus	255	439	269	453	510	737	12
estudiantes	272	439	319	453	510	737	12
tienen	323	439	349	453	510	737	12
con	352	439	368	453	510	737	12
respecto	372	439	408	453	510	737	12
al	411	439	418	453	510	737	12
conoci-	422	439	454	453	510	737	12
miento	57	452	87	466	510	737	12
de	89	452	100	466	510	737	12
lo	102	452	110	466	510	737	12
vivo.	113	452	133	466	510	737	12
En	94	465	106	479	510	737	12
síntesis,	109	465	141	479	510	737	12
afirmamos	144	465	190	479	510	737	12
que	192	465	207	479	510	737	12
el	210	465	217	479	510	737	12
conocimiento	220	465	278	479	510	737	12
particular	281	465	321	479	510	737	12
de	323	465	334	479	510	737	12
la	336	465	343	479	510	737	12
didáctica	346	465	383	479	510	737	12
de	385	465	395	479	510	737	12
la	398	465	405	479	510	737	12
Biología	408	465	442	479	510	737	12
es	445	465	454	479	510	737	12
el	57	478	64	492	510	737	12
CDCB	66	478	95	492	510	737	12
(VALBUENA,	97	478	160	492	510	737	12
2007),	162	478	188	492	510	737	12
lo	190	478	198	492	510	737	12
cual	200	478	216	492	510	737	12
implica	218	478	249	492	510	737	12
que	251	478	266	492	510	737	12
esta	268	478	284	492	510	737	12
disciplina	286	478	326	492	510	737	12
emergente	328	478	372	492	510	737	12
produce	374	478	408	492	510	737	12
conceptos	410	478	454	492	510	737	12
específicos	57	491	103	506	510	737	12
que	105	491	121	506	510	737	12
son	123	491	138	506	510	737	12
los	141	491	153	506	510	737	12
que	156	491	171	506	510	737	12
le	173	491	180	506	510	737	12
dan	183	491	199	506	510	737	12
competencia	201	491	255	506	510	737	12
profesional	257	491	305	506	510	737	12
al	308	491	315	506	510	737	12
profesor	317	491	353	506	510	737	12
para	356	491	374	506	510	737	12
hacer	377	491	400	506	510	737	12
“enseñable”	402	491	454	506	510	737	12
la	57	505	64	519	510	737	12
Biología.	67	505	104	519	510	737	12
O	107	505	116	519	510	737	12
sea,	119	505	134	519	510	737	12
que	137	505	153	519	510	737	12
este	156	505	172	519	510	737	12
conocimiento	175	505	234	519	510	737	12
le	237	505	244	519	510	737	12
permite	247	505	280	519	510	737	12
al	283	505	290	519	510	737	12
profesor	293	505	330	519	510	737	12
reflexionar	333	505	378	519	510	737	12
sobre	381	505	405	519	510	737	12
su	408	505	417	519	510	737	12
práctica	420	505	454	519	510	737	12
docente,	57	518	93	532	510	737	12
en	96	518	106	532	510	737	12
aras	109	518	125	532	510	737	12
de	128	518	139	532	510	737	12
que	142	518	157	532	510	737	12
sus	160	518	173	532	510	737	12
estudiantes	176	518	223	532	510	737	12
construyan	226	518	274	532	510	737	12
un	276	518	287	532	510	737	12
CBE	291	518	311	532	510	737	12
acorde	314	518	343	532	510	737	12
con	346	518	362	532	510	737	12
las	365	518	376	532	510	737	12
finalidades	379	518	424	532	510	737	12
de	427	518	437	532	510	737	12
en-	440	518	454	532	510	737	12
señanza.	57	531	93	545	510	737	12
Lo	95	531	107	545	510	737	12
anterior	110	531	143	545	510	737	12
conlleva,	146	531	183	545	510	737	12
entre	186	531	208	545	510	737	12
otros,	210	531	235	545	510	737	12
los	237	531	250	545	510	737	12
siguientes	252	531	294	545	510	737	12
aspectos:	296	531	335	545	510	737	12
•	94	558	98	570	510	737	12
la	103	557	110	572	510	737	12
indagación,	113	557	161	572	510	737	12
análisis	164	557	194	572	510	737	12
didáctico	197	557	235	572	510	737	12
y	238	557	243	572	510	737	12
utilización	245	557	289	572	510	737	12
de	292	557	302	572	510	737	12
las	305	557	316	572	510	737	12
concepciones	318	557	376	572	510	737	12
de	379	557	389	572	510	737	12
los	392	557	404	572	510	737	12
estudiantes	406	557	454	572	510	737	12
acerca	57	571	83	585	510	737	12
de	86	571	96	585	510	737	12
la	99	571	106	585	510	737	12
ciencia,	108	571	140	585	510	737	12
la	142	571	149	585	510	737	12
Biología	152	571	187	585	510	737	12
y	190	571	194	585	510	737	12
los	197	571	209	585	510	737	12
diferentes	212	571	254	585	510	737	12
conceptos	257	571	300	585	510	737	12
biológicos;	303	571	349	585	510	737	12
•	94	585	98	597	510	737	12
la	103	584	110	598	510	737	12
identificación	113	584	170	598	510	737	12
y	173	584	177	598	510	737	12
organización	180	584	234	598	510	737	12
de	237	584	247	598	510	737	12
conceptos	250	584	293	598	510	737	12
estructurantes	296	584	356	598	510	737	12
específicamente	358	584	426	598	510	737	12
bioló-	428	584	454	598	510	737	12
gicos,	57	597	80	611	510	737	12
como	83	597	107	611	510	737	12
los	110	597	122	611	510	737	12
definidos	125	597	164	611	510	737	12
en	167	597	177	611	510	737	12
Castro	180	597	208	611	510	737	12
y	211	597	215	611	510	737	12
Valbuena	218	597	258	611	510	737	12
(2007);	260	597	290	611	510	737	12
•	94	611	98	623	510	737	12
la	103	610	110	624	510	737	12
organización	113	610	168	624	510	737	12
de	171	610	181	624	510	737	12
los	185	610	197	624	510	737	12
diferentes	200	610	242	624	510	737	12
tipos	245	610	266	624	510	737	12
de	269	610	280	624	510	737	12
contenidos	283	610	330	624	510	737	12
de	333	610	343	624	510	737	12
enseñanza	346	610	390	624	510	737	12
(conceptuales,	393	610	454	624	510	737	12
actitudinales	57	623	109	638	510	737	12
y	112	623	117	638	510	737	12
procedimentales);	119	623	195	638	510	737	12
•	94	637	98	650	510	737	12
la	103	637	110	651	510	737	12
identificación	112	637	169	651	510	737	12
y	171	637	175	651	510	737	12
superación	177	637	223	651	510	737	12
de	225	637	235	651	510	737	12
problemas	237	637	281	651	510	737	12
particulares	283	637	331	651	510	737	12
(obstáculos	333	637	381	651	510	737	12
epistemológicos)	383	637	454	651	510	737	12
de	57	650	67	664	510	737	12
la	69	650	75	664	510	737	12
enseñanza	77	650	120	664	510	737	12
de	122	650	132	664	510	737	12
la	134	650	141	664	510	737	12
Biología,	143	650	179	664	510	737	12
tales	181	650	199	664	510	737	12
como	201	650	225	664	510	737	12
el	227	650	234	664	510	737	12
mecanicismo,	236	650	292	664	510	737	12
el	294	650	301	664	510	737	12
reduccionismo,	303	650	366	664	510	737	12
el	368	650	375	664	510	737	12
antropocentrismo,	377	650	454	664	510	737	12
278	248	680	264	693	510	737	12
Ciênc.	57	693	73	704	510	737	12
Educ.	75	693	91	704	510	737	12
,	91	694	93	703	510	737	12
Bauru,	95	693	115	704	510	737	12
v.	117	693	122	704	510	737	12
24,	124	693	133	704	510	737	12
n.	135	693	141	704	510	737	12
2,	143	693	149	704	510	737	12
p.	151	693	156	704	510	737	12
267-282,	158	693	185	704	510	737	12
2018	187	693	202	704	510	737	12
Algunas	201	37	238	52	510	737	13
relaciones	241	37	287	52	510	737	13
entre	290	37	314	52	510	737	13
la	317	37	324	52	510	737	13
autonomía	327	37	377	52	510	737	13
de	380	37	391	52	510	737	13
la	394	37	402	52	510	737	13
Biología	405	37	443	52	510	737	13
...	446	37	454	52	510	737	13
la	57	81	64	96	510	737	13
no	66	81	78	96	510	737	13
relación	80	81	114	96	510	737	13
entre	117	81	138	96	510	737	13
los	141	81	153	96	510	737	13
procesos	156	81	194	96	510	737	13
biológicos	197	81	240	96	510	737	13
evidenciables	243	81	299	96	510	737	13
en	302	81	312	96	510	737	13
el	315	81	322	96	510	737	13
mesocosmos	325	81	380	96	510	737	13
con	382	81	398	96	510	737	13
los	401	81	413	96	510	737	13
procesos	416	81	454	96	510	737	13
a	57	95	61	109	510	737	13
nivel	64	95	84	109	510	737	13
microscópico,	87	95	146	109	510	737	13
las	149	95	160	109	510	737	13
explicaciones	163	95	219	109	510	737	13
teleológicas	222	95	271	109	510	737	13
y	273	95	278	109	510	737	13
antropomórficas,	281	95	353	109	510	737	13
etc.;	356	95	373	109	510	737	13
•	94	109	98	121	510	737	13
la	103	108	110	122	510	737	13
identificación	113	108	170	122	510	737	13
de	173	108	183	122	510	737	13
finalidades	186	108	231	122	510	737	13
de	234	108	244	122	510	737	13
la	246	108	253	122	510	737	13
enseñanza	256	108	300	122	510	737	13
de	303	108	313	122	510	737	13
la	315	108	322	122	510	737	13
Biología;	325	108	363	122	510	737	13
•	94	122	98	134	510	737	13
las	103	121	114	135	510	737	13
estrategias	118	121	161	135	510	737	13
propias	165	121	196	135	510	737	13
de	200	121	210	135	510	737	13
la	213	121	220	135	510	737	13
enseñanza	224	121	268	135	510	737	13
de	271	121	281	135	510	737	13
la	285	121	292	135	510	737	13
Biología,	295	121	332	135	510	737	13
como	336	121	360	135	510	737	13
las	364	121	375	135	510	737	13
salidas	378	121	406	135	510	737	13
de	409	121	419	135	510	737	13
campo,	423	121	454	135	510	737	13
el	57	134	64	148	510	737	13
trabajo	68	134	97	148	510	737	13
práctico	101	134	135	148	510	737	13
en	139	134	149	148	510	737	13
el	153	134	160	148	510	737	13
laboratorio	164	134	211	148	510	737	13
(con	215	134	234	148	510	737	13
las	238	134	249	148	510	737	13
implicaciones	253	134	310	148	510	737	13
de	314	134	324	148	510	737	13
la	328	134	335	148	510	737	13
experimentación	339	134	409	148	510	737	13
particular	413	134	454	148	510	737	13
con	57	147	73	162	510	737	13
organismos),	76	147	131	162	510	737	13
la	135	147	142	162	510	737	13
modelización	146	147	202	162	510	737	13
de	206	147	216	162	510	737	13
fenómenos	220	147	268	162	510	737	13
biológicos,	271	147	317	162	510	737	13
la	321	147	328	162	510	737	13
construcción	331	147	387	162	510	737	13
de	391	147	401	162	510	737	13
narraciones	404	147	454	162	510	737	13
históricas,	57	161	99	175	510	737	13
etc.	102	161	116	175	510	737	13
16	116	161	122	170	510	737	13
;	122	161	125	175	510	737	13
•	94	175	98	187	510	737	13
el	103	174	110	188	510	737	13
reconocimiento	112	174	179	188	510	737	13
de	181	174	191	188	510	737	13
las	193	174	204	188	510	737	13
relaciones	206	174	247	188	510	737	13
Ciencia-Tecnología-Sociedad-Ambiente	249	174	416	188	510	737	13
(CTSA),	418	174	454	188	510	737	13
dadas	57	187	81	201	510	737	13
las	83	187	94	201	510	737	13
características	97	187	156	201	510	737	13
integradoras	158	187	211	201	510	737	13
y	214	187	218	201	510	737	13
de	221	187	231	201	510	737	13
aplicación	234	187	276	201	510	737	13
de	279	187	289	201	510	737	13
los	292	187	304	201	510	737	13
conceptos	307	187	350	201	510	737	13
biológicos.	353	187	399	201	510	737	13
De	94	213	107	228	510	737	13
esta	109	213	125	228	510	737	13
manera,	127	213	160	228	510	737	13
reiteramos	162	213	206	228	510	737	13
que	208	213	224	228	510	737	13
un	226	213	237	228	510	737	13
aspecto	239	213	270	228	510	737	13
esencial	272	213	305	228	510	737	13
del	307	213	320	228	510	737	13
CPPB	322	213	348	228	510	737	13
es	350	213	358	228	510	737	13
el	360	213	367	228	510	737	13
conjunto	369	213	407	228	510	737	13
de	409	213	419	228	510	737	13
saberes,	421	213	454	228	510	737	13
prácticas,	57	227	96	241	510	737	13
procedimientos,	98	227	166	241	510	737	13
presupuestos,	169	227	227	241	510	737	13
conceptos,	229	227	275	241	510	737	13
finalidades,	277	227	324	241	510	737	13
formas	327	227	357	241	510	737	13
de	359	227	369	241	510	737	13
explicar,	372	227	407	241	510	737	13
principios,	409	227	454	241	510	737	13
teorías,	57	240	87	254	510	737	13
etc.,	90	240	107	254	510	737	13
propios	109	240	142	254	510	737	13
de	145	240	155	254	510	737	13
la	157	240	164	254	510	737	13
Biología	167	240	202	254	510	737	13
como	205	240	229	254	510	737	13
ciencia	232	240	261	254	510	737	13
autónoma,	264	240	309	254	510	737	13
es	312	240	320	254	510	737	13
decir,	323	240	346	254	510	737	13
el	349	240	356	254	510	737	13
CB.	358	240	374	254	510	737	13
Pero	377	240	396	254	510	737	13
no	399	240	410	254	510	737	13
basta	413	240	435	254	510	737	13
con	438	240	454	254	510	737	13
que	57	253	72	267	510	737	13
el	75	253	82	267	510	737	13
profesor	85	253	122	267	510	737	13
tenga	125	253	148	267	510	737	13
un	151	253	162	267	510	737	13
dominio	165	253	201	267	510	737	13
de	204	253	214	267	510	737	13
estos	217	253	239	267	510	737	13
ámbitos,	242	253	278	267	510	737	13
también	281	253	316	267	510	737	13
es	319	253	327	267	510	737	13
fundamental	330	253	384	267	510	737	13
que	387	253	402	267	510	737	13
comprenda	405	253	454	267	510	737	13
aspectos	57	266	93	280	510	737	13
didácticos	96	266	138	280	510	737	13
de	141	266	151	280	510	737	13
la	154	266	161	280	510	737	13
Biología,	163	266	201	280	510	737	13
que	203	266	219	280	510	737	13
hemos	221	266	250	280	510	737	13
denominado	252	266	306	280	510	737	13
como	309	266	333	280	510	737	13
CDCB,	336	266	367	280	510	737	13
dentro	369	266	398	280	510	737	13
de	400	266	410	280	510	737	13
los	413	266	425	280	510	737	13
cuales	428	266	454	280	510	737	13
podemos	57	279	96	294	510	737	13
destacar:	99	279	136	294	510	737	13
qué	138	279	154	294	510	737	13
es	156	279	165	294	510	737	13
lo	167	279	176	294	510	737	13
enseñable	178	279	220	294	510	737	13
de	222	279	232	294	510	737	13
esta	235	279	251	294	510	737	13
ciencia,	254	279	285	294	510	737	13
con	288	279	303	294	510	737	13
qué	306	279	321	294	510	737	13
finalidad	324	279	360	294	510	737	13
se	363	279	372	294	510	737	13
enseñan	374	279	409	294	510	737	13
unos	411	279	432	294	510	737	13
con-	434	279	454	294	510	737	13
tenidos	57	293	88	307	510	737	13
específicos,	90	293	138	307	510	737	13
en	141	293	151	307	510	737	13
qué	153	293	169	307	510	737	13
contexto,	171	293	210	307	510	737	13
para	213	293	231	307	510	737	13
qué	233	293	249	307	510	737	13
población,	251	293	296	307	510	737	13
bajo	298	293	316	307	510	737	13
qué	319	293	334	307	510	737	13
intereses,	336	293	375	307	510	737	13
orientado	378	293	418	307	510	737	13
por	421	293	436	307	510	737	13
qué	438	293	454	307	510	737	13
problemáticas,	57	306	118	320	510	737	13
de	122	306	132	320	510	737	13
qué	135	306	150	320	510	737	13
manera	154	306	185	320	510	737	13
se	189	306	197	320	510	737	13
deben	201	306	227	320	510	737	13
organizar	230	306	270	320	510	737	13
curricularmente	273	306	341	320	510	737	13
dichos	344	306	372	320	510	737	13
contenidos,	376	306	425	320	510	737	13
cuáles	428	306	454	320	510	737	13
son	57	319	72	333	510	737	13
las	75	319	86	333	510	737	13
estrategias	88	319	132	333	510	737	13
más	135	319	152	333	510	737	13
idóneas	155	319	187	333	510	737	13
para	190	319	208	333	510	737	13
evaluar	211	319	241	333	510	737	13
los	243	319	256	333	510	737	13
aprendizajes,	258	319	313	333	510	737	13
etc.	315	319	330	333	510	737	13
A	94	332	101	346	510	737	13
nuestro	103	332	135	346	510	737	13
modo	136	332	162	346	510	737	13
de	163	332	173	346	510	737	13
ver,	175	332	191	346	510	737	13
una	193	332	208	346	510	737	13
interesante	210	332	255	346	510	737	13
manera	257	332	288	346	510	737	13
de	290	332	300	346	510	737	13
interrelacionar	302	332	363	346	510	737	13
estos	365	332	386	346	510	737	13
dos	388	332	403	346	510	737	13
componen-	405	332	454	346	510	737	13
tes	57	345	69	360	510	737	13
del	71	345	84	360	510	737	13
CPPB	86	345	112	360	510	737	13
es	115	345	124	360	510	737	13
a	126	345	131	360	510	737	13
través	133	345	158	360	510	737	13
de	161	345	171	360	510	737	13
la	174	345	181	360	510	737	13
reflexión	183	345	221	360	510	737	13
sobre	224	345	247	360	510	737	13
los	250	345	262	360	510	737	13
ámbitos	264	345	298	360	510	737	13
histórico	301	345	338	360	510	737	13
y	341	345	346	360	510	737	13
filosófico	348	345	388	360	510	737	13
de	391	345	401	360	510	737	13
esta	403	345	420	360	510	737	13
ciencia,	422	345	454	360	510	737	13
es	57	359	65	373	510	737	13
decir	68	359	89	373	510	737	13
a	91	359	95	373	510	737	13
través	98	359	123	373	510	737	13
del	125	359	138	373	510	737	13
CMB.	140	359	165	373	510	737	13
Reconocer	167	359	213	373	510	737	13
qué	215	359	230	373	510	737	13
hace	233	359	252	373	510	737	13
particular	254	359	295	373	510	737	13
a	297	359	302	373	510	737	13
la	304	359	311	373	510	737	13
Biología	313	359	348	373	510	737	13
y	351	359	355	373	510	737	13
qué	358	359	373	373	510	737	13
dificultades	375	359	424	373	510	737	13
(como	426	359	454	373	510	737	13
los	57	372	69	386	510	737	13
obstáculos	72	372	117	386	510	737	13
epistemológicos)	120	372	192	386	510	737	13
han	194	372	210	386	510	737	13
tenido	213	372	240	386	510	737	13
que	243	372	258	386	510	737	13
ser	261	372	274	386	510	737	13
superadas	277	372	318	386	510	737	13
para	321	372	339	386	510	737	13
que	342	372	358	386	510	737	13
esta	361	372	377	386	510	737	13
ciencia	380	372	409	386	510	737	13
sea	412	372	425	386	510	737	13
consi-	428	372	454	386	510	737	13
derada	57	385	85	399	510	737	13
como	88	385	112	399	510	737	13
autónoma,	115	385	160	399	510	737	13
puede	163	385	188	399	510	737	13
ayudarnos	191	385	235	399	510	737	13
a	237	385	242	399	510	737	13
reflexionar	245	385	290	399	510	737	13
acerca	293	385	320	399	510	737	13
de	322	385	332	399	510	737	13
qué	335	385	351	399	510	737	13
enseñar	353	385	386	399	510	737	13
de	389	385	399	399	510	737	13
la	401	385	408	399	510	737	13
Biología	411	385	446	399	510	737	13
y	449	385	454	399	510	737	13
cómo	57	398	81	412	510	737	13
hacerlo.	83	398	116	412	510	737	13
Asumir	118	398	149	412	510	737	13
la	151	398	158	412	510	737	13
construcción	160	398	215	412	510	737	13
del	217	398	230	412	510	737	13
CPPB	232	398	258	412	510	737	13
en	260	398	270	412	510	737	13
estos	272	398	293	412	510	737	13
términos,	295	398	335	412	510	737	13
es	337	398	346	412	510	737	13
una	348	398	363	412	510	737	13
condición	365	398	407	412	510	737	13
sine	409	398	422	413	510	737	13
qua	424	398	438	413	510	737	13
non	440	398	454	413	510	737	13
para	57	411	75	426	510	737	13
lograr	78	411	103	426	510	737	13
que	106	411	121	426	510	737	13
nuestros	124	411	160	426	510	737	13
estudiantes	162	411	209	426	510	737	13
construyan	212	411	259	426	510	737	13
un	262	411	273	426	510	737	13
CBE	276	411	297	426	510	737	13
menos	300	411	328	426	510	737	13
informativo	331	411	381	426	510	737	13
y	384	411	388	426	510	737	13
más	391	411	408	426	510	737	13
complejo.	411	411	452	426	510	737	13
A	94	449	102	467	510	737	13
manera	105	449	146	467	510	737	13
de	150	449	163	467	510	737	13
conclusión	166	449	226	467	510	737	13
Hemos	94	477	125	492	510	737	13
puesto	127	477	156	492	510	737	13
de	158	477	168	492	510	737	13
manifiesto	171	477	215	492	510	737	13
que	218	477	233	492	510	737	13
algunos	236	477	269	492	510	737	13
biólogos,	271	477	310	492	510	737	13
interesados	312	477	360	492	510	737	13
en	363	477	373	492	510	737	13
los	376	477	388	492	510	737	13
aspectos	390	477	427	492	510	737	13
histó-	429	477	454	492	510	737	13
rico-epistemológicos	57	491	145	505	510	737	13
de	147	491	157	505	510	737	13
la	160	491	167	505	510	737	13
Biología,	169	491	206	505	510	737	13
han	208	491	224	505	510	737	13
conceptualizado	226	491	295	505	510	737	13
cuáles	297	491	323	505	510	737	13
son	325	491	340	505	510	737	13
las	343	491	354	505	510	737	13
particularidades	356	491	423	505	510	737	13
de	425	491	435	505	510	737	13
ésta	437	491	454	505	510	737	13
como	57	504	81	518	510	737	13
ciencia,	84	504	115	518	510	737	13
aspectos	118	504	154	518	510	737	13
que	157	504	172	518	510	737	13
le	175	504	182	518	510	737	13
han	185	504	200	518	510	737	13
conferido	203	504	244	518	510	737	13
autonomía.	247	504	295	518	510	737	13
En	298	504	310	518	510	737	13
ese	313	504	326	518	510	737	13
sentido,	329	504	362	518	510	737	13
se	365	504	374	518	510	737	13
ha	376	504	386	518	510	737	13
hecho	389	504	415	518	510	737	13
evidente	418	504	454	518	510	737	13
un	57	517	68	531	510	737	13
distanciamiento	70	517	137	531	510	737	13
con	139	517	155	531	510	737	13
las	158	517	169	531	510	737	13
otras	171	517	192	531	510	737	13
ciencias	194	517	227	531	510	737	13
de	230	517	240	531	510	737	13
la	242	517	249	531	510	737	13
naturaleza,	252	517	297	531	510	737	13
entre	299	517	321	531	510	737	13
otras	324	517	344	531	510	737	13
cosas,	347	517	372	531	510	737	13
porque	374	517	404	531	510	737	13
sus	407	517	420	531	510	737	13
objetos	422	517	454	531	510	737	13
de	57	530	67	544	510	737	13
conocimiento	70	530	128	544	510	737	13
difieren	131	530	163	544	510	737	13
de	166	530	176	544	510	737	13
la	179	530	186	544	510	737	13
bioorganización	189	530	245	545	510	737	13
sistémica.	248	530	282	545	510	737	13
Si	285	530	293	544	510	737	13
se	295	530	304	544	510	737	13
nos	307	530	322	544	510	737	13
pidiera	325	530	354	544	510	737	13
definir,	356	530	386	544	510	737	13
en	389	530	399	544	510	737	13
una	402	530	418	544	510	737	13
palabra,	420	530	454	544	510	737	13
cuál	57	543	74	558	510	737	13
es	77	543	86	558	510	737	13
la	90	543	97	558	510	737	13
principal	100	543	137	558	510	737	13
característica	141	543	196	558	510	737	13
del	199	543	212	558	510	737	13
objeto	216	543	243	558	510	737	13
biológico,	247	543	288	558	510	737	13
diríamos:	292	543	331	558	510	737	13
complejidad.	335	543	379	558	510	737	13
Tal	383	543	396	558	510	737	13
propiedad	400	543	443	558	510	737	13
la	447	543	454	558	510	737	13
explicitamos	57	557	110	571	510	737	13
ampliamente	113	557	167	571	510	737	13
párrafos	170	557	205	571	510	737	13
atrás.	208	557	230	571	510	737	13
En	64	636	75	647	510	737	13
lo	77	636	84	647	510	737	13
que	86	636	98	647	510	737	13
atañe	101	636	119	647	510	737	13
a	121	636	125	647	510	737	13
una	127	636	140	647	510	737	13
estrategia	142	636	174	647	510	737	13
didáctica	177	636	207	647	510	737	13
para	209	636	224	647	510	737	13
la	227	636	232	647	510	737	13
enseñanza-aprendizaje	235	636	313	647	510	737	13
de	315	636	323	647	510	737	13
la	325	636	331	647	510	737	13
Biología	333	636	362	647	510	737	13
a	364	636	368	647	510	737	13
través	370	636	390	647	510	737	13
de	393	636	401	647	510	737	13
la	403	636	409	647	510	737	13
investigación	57	646	102	658	510	737	13
del	104	646	115	658	510	737	13
entorno	117	646	145	658	510	737	13
natural,	147	646	173	658	510	737	13
en	175	646	184	658	510	737	13
donde	186	646	208	658	510	737	13
se	210	646	217	658	510	737	13
llevaron	219	646	247	658	510	737	13
a	249	646	253	658	510	737	13
cabo	255	646	272	658	510	737	13
algunos	274	646	301	658	510	737	13
de	303	646	311	658	510	737	13
los	313	646	323	658	510	737	13
procedimientos	326	646	380	658	510	737	13
señalados,	382	646	417	658	510	737	13
véase	419	646	438	658	510	737	13
Castro	57	657	80	669	510	737	13
(2005).	82	657	106	669	510	737	13
16	57	636	62	643	510	737	13
279	247	680	263	693	510	737	13
Ciênc.	309	694	325	704	510	737	13
Educ.	327	694	343	704	510	737	13
,	343	695	345	703	510	737	13
Bauru,	347	694	367	704	510	737	13
v.	369	694	374	704	510	737	13
24,	376	694	385	704	510	737	13
n.	387	694	393	704	510	737	13
2,	395	694	401	704	510	737	13
p.	403	694	408	704	510	737	13
267-282,	410	694	437	704	510	737	13
2018	439	694	454	704	510	737	13
Castro-Moreno,	57	37	130	52	510	737	14
J.A.;	133	37	152	52	510	737	14
Valbuena	155	37	198	52	510	737	14
Ussa,	201	37	226	52	510	737	14
É.O.	229	37	251	52	510	737	14
Dicho	94	81	120	96	510	737	14
lo	122	81	130	96	510	737	14
anterior,	132	81	168	96	510	737	14
si	170	81	176	96	510	737	14
se	178	81	187	96	510	737	14
nos	189	81	204	96	510	737	14
preguntara	206	81	252	96	510	737	14
cuál	254	81	271	96	510	737	14
sería	273	81	292	96	510	737	14
el	294	81	301	96	510	737	14
objeto	303	81	330	96	510	737	14
de	332	81	342	96	510	737	14
la	344	81	351	96	510	737	14
Didáctica	353	81	393	96	510	737	14
de	395	81	405	96	510	737	14
la	407	81	414	96	510	737	14
Biología,	416	81	454	96	510	737	14
diríamos:	57	95	96	109	510	737	14
la	99	95	106	109	510	737	14
complejidad	109	95	151	109	510	737	14
de	154	95	162	109	510	737	14
enseñar	165	95	192	109	510	737	14
cuestiones	195	95	230	109	510	737	14
biológicas.	233	95	269	109	510	737	14
Es	272	95	283	109	510	737	14
decir	287	95	308	109	510	737	14
que	311	95	326	109	510	737	14
el	329	95	336	109	510	737	14
quehacer	340	95	378	109	510	737	14
de	381	95	391	109	510	737	14
esta	394	95	411	109	510	737	14
disciplina	414	95	454	109	510	737	14
ha	57	108	67	122	510	737	14
de	69	108	79	122	510	737	14
centrarse	82	108	120	122	510	737	14
en	123	108	133	122	510	737	14
dar	135	108	149	122	510	737	14
cuenta	151	108	179	122	510	737	14
de	182	108	192	122	510	737	14
la	194	108	201	122	510	737	14
complejidad	204	108	256	122	510	737	14
que	258	108	274	122	510	737	14
implica	276	108	307	122	510	737	14
enseñar	309	108	342	122	510	737	14
la	344	108	351	122	510	737	14
complejidad	354	108	406	122	510	737	14
del	408	108	421	122	510	737	14
mundo	423	108	454	122	510	737	14
viviente.	57	121	92	135	510	737	14
Como	95	121	122	135	510	737	14
lo	124	121	133	135	510	737	14
plantean	135	121	172	135	510	737	14
Wandersee,	174	121	223	135	510	737	14
Fisher	225	121	252	135	510	737	14
y	255	121	259	135	510	737	14
Moody	262	121	293	135	510	737	14
(2000,	296	121	322	135	510	737	14
p.	325	121	332	135	510	737	14
30,	335	121	348	135	510	737	14
traducción	351	121	396	135	510	737	14
nuestra),	399	121	435	135	510	737	14
“La	438	121	454	135	510	737	14
amplitud	57	134	94	148	510	737	14
y	98	134	103	148	510	737	14
la	106	134	113	148	510	737	14
complejidad	117	134	169	148	510	737	14
de	173	134	183	148	510	737	14
la	187	134	194	148	510	737	14
biología,	197	134	233	148	510	737	14
la	237	134	244	148	510	737	14
interconexión	248	134	307	148	510	737	14
de	310	134	320	148	510	737	14
los	324	134	336	148	510	737	14
conocimientos	340	134	403	148	510	737	14
en	406	134	416	148	510	737	14
muchos	420	134	454	148	510	737	14
niveles	57	147	85	162	510	737	14
diferentes,	89	147	132	162	510	737	14
y	136	147	140	162	510	737	14
la	143	147	150	162	510	737	14
naturaleza	153	147	197	162	510	737	14
invisible	200	147	235	162	510	737	14
de	238	147	248	162	510	737	14
muchos	251	147	284	162	510	737	14
procesos	288	147	325	162	510	737	14
clave	329	147	349	162	510	737	14
de	353	147	363	162	510	737	14
la	366	147	373	162	510	737	14
biología,	376	147	412	162	510	737	14
hacen	415	147	440	162	510	737	14
de	443	147	454	162	510	737	14
ésta	57	161	73	175	510	737	14
un	76	161	87	175	510	737	14
tema	89	161	110	175	510	737	14
particularmente	113	161	180	175	510	737	14
difícil	183	161	207	175	510	737	14
de	209	161	219	175	510	737	14
enseñar	222	161	255	175	510	737	14
y	258	161	262	175	510	737	14
de	265	161	275	175	510	737	14
aprender”.	278	161	323	175	510	737	14
Ya	94	174	104	188	510	737	14
los	107	174	119	188	510	737	14
historiadores	121	174	176	188	510	737	14
y	179	174	183	188	510	737	14
epistemólogos	186	174	248	188	510	737	14
de	250	174	260	188	510	737	14
la	263	174	270	188	510	737	14
Biología	272	174	307	188	510	737	14
nos	309	174	325	188	510	737	14
han	327	174	343	188	510	737	14
abierto	345	174	375	188	510	737	14
una	377	174	393	188	510	737	14
vía	395	174	407	188	510	737	14
por	410	174	425	188	510	737	14
la	427	174	434	188	510	737	14
cual	437	174	454	188	510	737	14
empezar	57	187	93	201	510	737	14
a	97	187	101	201	510	737	14
comprender	105	187	157	201	510	737	14
en	160	187	171	201	510	737	14
qué	174	187	190	201	510	737	14
radica	193	187	219	201	510	737	14
la	222	187	229	201	510	737	14
autonomía	233	187	278	201	510	737	14
de	282	187	292	201	510	737	14
esta	296	187	312	201	510	737	14
ciencia.	316	187	347	201	510	737	14
Nuestra	351	187	385	201	510	737	14
tarea,	388	187	411	201	510	737	14
ahora,	415	187	441	201	510	737	14
es	445	187	454	201	510	737	14
empezar	57	200	93	214	510	737	14
a	96	200	100	214	510	737	14
cimentar	103	200	140	214	510	737	14
las	143	200	154	214	510	737	14
bases	157	200	179	214	510	737	14
de	182	200	192	214	510	737	14
una	195	200	210	214	510	737	14
Didáctica	213	200	254	214	510	737	14
Autónoma	256	200	302	214	510	737	14
de	305	200	315	214	510	737	14
la	318	200	325	214	510	737	14
Biología	327	200	362	214	510	737	14
y	365	200	370	214	510	737	14
fortalecer	373	200	413	214	510	737	14
las	416	200	427	214	510	737	14
líneas	430	200	454	214	510	737	14
de	57	213	67	228	510	737	14
investigación	69	213	125	228	510	737	14
que	127	213	143	228	510	737	14
de	145	213	155	228	510	737	14
ella	158	213	172	228	510	737	14
han	175	213	190	228	510	737	14
surgido.	193	213	226	228	510	737	14
Entendemos	229	213	283	228	510	737	14
que	286	213	301	228	510	737	14
no	304	213	315	228	510	737	14
es	318	213	326	228	510	737	14
una	329	213	344	228	510	737	14
tarea	347	213	367	228	510	737	14
fácil,	370	213	390	228	510	737	14
y	393	213	397	228	510	737	14
que	400	213	415	228	510	737	14
no	418	213	429	228	510	737	14
basta	432	213	454	228	510	737	14
con	57	227	73	241	510	737	14
las	75	227	86	241	510	737	14
reflexiones	89	227	135	241	510	737	14
histórico-epistemológicas	138	227	246	241	510	737	14
y	249	227	254	241	510	737	14
didácticas	257	227	298	241	510	737	14
hechas	301	227	330	241	510	737	14
aquí.	333	227	353	241	510	737	14
Dicha	356	227	381	241	510	737	14
disciplina,	384	227	426	241	510	737	14
como	429	227	454	241	510	737	14
hemos	57	240	85	254	510	737	14
visto,	88	240	111	254	510	737	14
entraña	114	240	145	254	510	737	14
una	148	240	164	254	510	737	14
complejidad	167	240	219	254	510	737	14
doble,	222	240	248	254	510	737	14
por	251	240	266	254	510	737	14
lo	269	240	277	254	510	737	14
que	280	240	296	254	510	737	14
es	299	240	307	254	510	737	14
imperativo	310	240	356	254	510	737	14
duplicar	359	240	393	254	510	737	14
los	396	240	408	254	510	737	14
esfuerzos.	411	240	454	254	510	737	14
Emprender	57	253	106	267	510	737	14
la	108	253	115	267	510	737	14
tarea	117	253	138	267	510	737	14
de	140	253	150	267	510	737	14
conferir	152	253	186	267	510	737	14
autonomía	188	253	234	267	510	737	14
17	234	254	240	262	510	737	14
a	242	253	247	267	510	737	14
la	249	253	256	267	510	737	14
didáctica	258	253	296	267	510	737	14
de	298	253	308	267	510	737	14
ciencia	310	253	339	267	510	737	14
de	341	253	351	267	510	737	14
lo	354	253	362	267	510	737	14
vivo,	364	253	384	267	510	737	14
no	386	253	398	267	510	737	14
puede	400	253	426	267	510	737	14
ser	428	253	440	267	510	737	14
un	443	253	454	267	510	737	14
proceso	57	266	90	280	510	737	14
idéntico	93	266	127	280	510	737	14
al	129	266	136	280	510	737	14
que	139	266	154	280	510	737	14
implicó	157	266	189	280	510	737	14
el	191	266	198	280	510	737	14
reconocimiento	201	266	268	280	510	737	14
de	270	266	280	280	510	737	14
la	283	266	290	280	510	737	14
autonomía	292	266	337	280	510	737	14
de	340	266	350	280	510	737	14
la	352	266	359	280	510	737	14
Biología	362	266	397	280	510	737	14
con	399	266	415	280	510	737	14
respecto	418	266	454	280	510	737	14
a	57	279	61	294	510	737	14
las	64	279	75	294	510	737	14
otras	78	279	99	294	510	737	14
ciencias	101	279	134	294	510	737	14
de	137	279	147	294	510	737	14
la	150	279	157	294	510	737	14
naturaleza.	159	279	205	294	510	737	14
No	207	279	222	294	510	737	14
obstante,	224	279	263	294	510	737	14
tenemos	266	279	302	294	510	737	14
mucho	304	279	334	294	510	737	14
que	336	279	352	294	510	737	14
aprender	355	279	392	294	510	737	14
de	395	279	405	294	510	737	14
ese	408	279	421	294	510	737	14
“movi-	424	279	454	294	510	737	14
miento	57	293	87	307	510	737	14
independentista”.	89	293	164	307	510	737	14
No	167	293	181	307	510	737	14
echemos	184	293	221	307	510	737	14
en	224	293	234	307	510	737	14
saco	237	293	255	307	510	737	14
roto	258	293	276	307	510	737	14
dos	279	293	294	307	510	737	14
siglos	297	293	320	307	510	737	14
de	323	293	333	307	510	737	14
historia.	336	293	370	307	510	737	14
Referencias	57	351	111	366	510	737	14
CAÑAL,	57	370	96	384	510	737	14
P.	99	370	106	384	510	737	14
(Coord.).	108	370	147	384	510	737	14
Biología	150	370	189	385	510	737	14
y	192	370	197	385	510	737	14
geología:	199	370	241	385	510	737	14
complementos	244	370	307	384	510	737	14
de	310	370	320	384	510	737	14
formación	323	370	367	384	510	737	14
disciplinar.	370	370	415	384	510	737	14
Barcelona:	57	383	101	397	510	737	14
Graó,	104	383	129	397	510	737	14
2011a.	132	383	159	397	510	737	14
CAÑAL,	57	402	96	416	510	737	14
P.	99	402	106	416	510	737	14
(Coord.).	108	402	147	416	510	737	14
Biología	150	402	189	417	510	737	14
y	192	402	197	417	510	737	14
geología:	199	402	241	417	510	737	14
investigación,	244	402	302	416	510	737	14
innovación	305	402	351	416	510	737	14
y	354	402	359	416	510	737	14
buenas	362	402	391	416	510	737	14
prácticas.	394	402	433	416	510	737	14
Barcelona:	57	415	101	429	510	737	14
Graó,	104	415	129	429	510	737	14
2011c.	132	415	159	429	510	737	14
CAÑAL,	57	434	96	448	510	737	14
P.	99	434	106	448	510	737	14
(Coord.).	108	434	147	448	510	737	14
Didáctica	150	434	195	449	510	737	14
de	198	434	209	449	510	737	14
la	212	434	220	449	510	737	14
biología	223	434	260	449	510	737	14
y	263	434	268	449	510	737	14
la	271	434	279	449	510	737	14
geología.	282	434	324	449	510	737	14
Barcelona:	326	434	371	448	510	737	14
Graó,	374	434	398	448	510	737	14
2011b.	401	434	429	448	510	737	14
CASTRO,	57	453	100	467	510	737	14
J.	103	453	108	467	510	737	14
A.	110	453	120	467	510	737	14
La	123	453	134	467	510	737	14
biología	137	453	170	467	510	737	14
como	173	453	197	467	510	737	14
ciencia	200	453	229	467	510	737	14
histórica:	232	453	270	467	510	737	14
el	273	453	280	467	510	737	14
caso	283	453	302	467	510	737	14
de	304	453	314	467	510	737	14
la	317	453	324	467	510	737	14
evolución	327	453	368	467	510	737	14
biológica.	371	453	412	467	510	737	14
Bio-Grafía:	57	466	108	481	510	737	14
escritos	111	466	143	480	510	737	14
sobre	146	466	169	480	510	737	14
la	172	466	179	480	510	737	14
biología	181	466	215	480	510	737	14
y	218	466	223	480	510	737	14
su	225	466	235	480	510	737	14
enseñanza,	238	466	284	480	510	737	14
Bogotá,	286	466	320	480	510	737	14
v.	322	466	329	480	510	737	14
5,	331	466	339	480	510	737	14
n.	342	466	350	480	510	737	14
9,	352	466	360	480	510	737	14
p.	363	466	370	480	510	737	14
19-37,	373	466	400	480	510	737	14
2012.	402	466	425	480	510	737	14
Disponible	57	479	104	494	510	737	14
en:	107	479	119	494	510	737	14
<http://dx.doi.org/10.17227/20271034.vol.5num.9bio-grafia19.37>.	122	479	418	494	510	737	14
Visitado	57	493	92	507	510	737	14
el:	95	493	104	507	510	737	14
19	107	493	117	507	510	737	14
jul.	120	493	133	507	510	737	14
2016.	136	493	159	507	510	737	14
CASTRO,	57	511	100	526	510	737	14
J.	103	511	108	526	510	737	14
A.	110	511	120	526	510	737	14
Conocimiento	123	511	184	526	510	737	14
práctico,	187	511	223	526	510	737	14
historia,	226	511	260	526	510	737	14
filosofía	262	511	297	526	510	737	14
y	299	511	304	526	510	737	14
enseñanza	307	511	350	526	510	737	14
de	353	511	363	526	510	737	14
la	366	511	373	526	510	737	14
biología:	376	511	412	526	510	737	14
el	415	511	422	526	510	737	14
caso	425	511	443	526	510	737	14
de	57	525	67	539	510	737	14
la	70	525	77	539	510	737	14
herencia	79	525	115	539	510	737	14
biológica.	118	525	158	539	510	737	14
Tecné,	161	525	192	540	510	737	14
Episteme	195	525	240	540	510	737	14
y	242	525	247	540	510	737	14
Didaxis,	250	525	289	540	510	737	14
Bogotá,	292	525	325	539	510	737	14
n.	328	525	336	539	510	737	14
34,	338	525	351	539	510	737	14
p.	354	525	361	539	510	737	14
103-125,	364	525	401	539	510	737	14
2013a.	404	525	431	539	510	737	14
CASTRO,	57	543	100	558	510	737	14
J.	103	543	108	558	510	737	14
A.	110	543	120	558	510	737	14
La	123	543	135	558	510	737	14
investigación	138	543	199	558	510	737	14
del	202	543	216	558	510	737	14
entorno	219	543	255	558	510	737	14
natural:	258	543	293	558	510	737	14
una	296	543	312	558	510	737	14
estrategia	314	543	354	558	510	737	14
didáctica	357	543	394	558	510	737	14
para	397	543	415	558	510	737	14
la	418	543	425	558	510	737	14
enseñanza-aprendizaje	57	557	152	571	510	737	14
de	155	557	165	571	510	737	14
las	168	557	179	571	510	737	14
ciencias	181	557	214	571	510	737	14
naturales.	217	557	257	571	510	737	14
Bogotá:	260	557	293	571	510	737	14
Universidad	296	557	347	571	510	737	14
Pedagógica	349	557	397	571	510	737	14
Nacional;	400	557	440	571	510	737	14
Fundación	57	570	102	584	510	737	14
Francisca	105	570	145	584	510	737	14
Radke,	148	570	176	584	510	737	14
2005.	179	570	202	584	510	737	14
Hay	64	634	78	646	510	737	14
que	80	634	93	646	510	737	14
aclarar	95	634	118	646	510	737	14
que	120	634	133	646	510	737	14
cuando	135	634	160	646	510	737	14
hacemos	163	634	193	646	510	737	14
un	195	634	204	646	510	737	14
llamado	207	634	234	646	510	737	14
a	236	634	240	646	510	737	14
la	242	634	248	646	510	737	14
autonomía,	250	634	289	646	510	737	14
ello	292	634	304	646	510	737	14
no	306	634	316	646	510	737	14
significa	318	634	346	646	510	737	14
una	348	634	361	646	510	737	14
separación	363	634	400	646	510	737	14
total	403	634	418	646	510	737	14
y	420	634	424	646	510	737	14
una	426	634	439	646	510	737	14
incomunicación	57	645	112	657	510	737	14
con	114	645	127	657	510	737	14
respecto	129	645	159	657	510	737	14
a	161	645	165	657	510	737	14
la	167	645	173	657	510	737	14
didáctica	175	645	205	657	510	737	14
de	208	645	216	657	510	737	14
ciencias	218	645	245	657	510	737	14
como	247	645	267	657	510	737	14
la	269	645	275	657	510	737	14
física	277	645	295	657	510	737	14
y	297	645	301	657	510	737	14
la	303	645	309	657	510	737	14
química.	311	645	341	657	510	737	14
¡Insistimos	343	645	381	657	510	737	14
en	383	645	391	657	510	737	14
la	394	645	399	657	510	737	14
necesidad	402	645	435	657	510	737	14
de	438	645	446	657	510	737	14
reconocer	57	656	91	667	510	737	14
las	94	656	103	667	510	737	14
particularidades	105	656	160	667	510	737	14
de	162	656	170	667	510	737	14
la	172	656	178	667	510	737	14
Biología,	180	656	211	667	510	737	14
las	213	656	222	667	510	737	14
cuales	224	656	245	667	510	737	14
demandan	248	656	284	667	510	737	14
una	286	656	299	667	510	737	14
didáctica	301	656	332	667	510	737	14
propia!	334	656	358	667	510	737	14
17	57	635	62	642	510	737	14
280	248	680	264	693	510	737	14
Ciênc.	57	693	73	704	510	737	14
Educ.	75	693	91	704	510	737	14
,	91	694	93	703	510	737	14
Bauru,	95	693	115	704	510	737	14
v.	117	693	122	704	510	737	14
24,	124	693	133	704	510	737	14
n.	135	693	141	704	510	737	14
2,	143	693	149	704	510	737	14
p.	151	693	156	704	510	737	14
267-282,	158	693	185	704	510	737	14
2018	187	693	202	704	510	737	14
Algunas	201	37	238	52	510	737	15
relaciones	241	37	287	52	510	737	15
entre	290	37	314	52	510	737	15
la	317	37	324	52	510	737	15
autonomía	327	37	377	52	510	737	15
de	380	37	391	52	510	737	15
la	394	37	402	52	510	737	15
Biología	405	37	443	52	510	737	15
...	446	37	454	52	510	737	15
CASTRO,	57	81	100	96	510	737	15
J.	103	81	108	96	510	737	15
A.	110	81	120	96	510	737	15
¿Nada	123	81	150	96	510	737	15
en	153	81	163	96	510	737	15
biología	166	81	199	96	510	737	15
tiene	202	81	223	96	510	737	15
sentido	225	81	257	96	510	737	15
si	259	81	266	96	510	737	15
no	269	81	280	96	510	737	15
es	283	81	291	96	510	737	15
a	294	81	298	96	510	737	15
la	301	81	308	96	510	737	15
luz	311	81	323	96	510	737	15
de	326	81	336	96	510	737	15
la	339	81	346	96	510	737	15
evolución?	349	81	394	96	510	737	15
Ciência	397	81	432	96	510	737	15
&	435	81	444	96	510	737	15
Educação,	57	94	106	110	510	737	15
Bauru,	108	95	137	109	510	737	15
v.	140	95	146	109	510	737	15
19,	149	95	161	109	510	737	15
n.	164	95	172	109	510	737	15
4,	175	95	182	109	510	737	15
p.	185	95	193	109	510	737	15
971-994,	195	95	232	109	510	737	15
2013b.	235	95	263	109	510	737	15
CASTRO,	57	113	100	128	510	737	15
J.	103	113	108	128	510	737	15
A.;	110	113	123	128	510	737	15
VALBUENA,	125	113	185	128	510	737	15
E.	188	113	198	128	510	737	15
¿Qué	200	113	223	128	510	737	15
biología	226	113	260	128	510	737	15
enseñar	262	113	295	128	510	737	15
y	298	113	302	128	510	737	15
cómo	305	113	329	128	510	737	15
hacerlo?:	332	113	369	128	510	737	15
hacia	372	113	394	128	510	737	15
una	397	113	412	128	510	737	15
resignificación	57	127	118	141	510	737	15
de	121	127	131	141	510	737	15
la	133	127	140	141	510	737	15
biología	143	127	177	141	510	737	15
escolar.	180	127	211	141	510	737	15
Tecné,	214	127	245	142	510	737	15
Episteme	248	127	292	142	510	737	15
y	295	127	300	142	510	737	15
Didaxis,	303	127	342	142	510	737	15
Bogotá,	344	127	378	141	510	737	15
n.	380	127	388	141	510	737	15
22,	391	127	404	141	510	737	15
p.	406	127	414	141	510	737	15
126-145,	417	127	454	141	510	737	15
2007.	57	140	80	154	510	737	15
CASTRO	57	159	98	173	510	737	15
J.	101	159	106	173	510	737	15
A.;	109	159	121	173	510	737	15
VALBUENA,	124	159	184	173	510	737	15
E.;	187	159	199	173	510	737	15
SIERRA,	201	159	241	173	510	737	15
C.	244	159	253	173	510	737	15
A.	256	159	266	173	510	737	15
La	269	159	280	173	510	737	15
hipótesis	282	159	320	173	510	737	15
de	323	159	333	173	510	737	15
progresión	336	159	382	173	510	737	15
como	384	159	409	173	510	737	15
enfoque	411	159	446	173	510	737	15
para	57	172	75	186	510	737	15
el	78	172	85	186	510	737	15
estudio	88	172	118	186	510	737	15
de	121	172	131	186	510	737	15
las	134	172	145	186	510	737	15
representaciones	148	172	219	186	510	737	15
sobre	221	172	245	186	510	737	15
la	248	172	255	186	510	737	15
biología.	257	172	294	186	510	737	15
In:	296	172	308	186	510	737	15
VIALES,	311	172	351	186	510	737	15
R.;	353	172	365	186	510	737	15
AMADOR,	368	172	418	186	510	737	15
J.;	421	172	429	186	510	737	15
SOLANO,	57	185	103	199	510	737	15
F.	106	185	113	199	510	737	15
(Comp.).	116	185	153	199	510	737	15
Concepciones	156	185	221	200	510	737	15
y	224	185	229	200	510	737	15
representaciones	232	185	310	200	510	737	15
de	313	185	324	200	510	737	15
la	327	185	335	200	510	737	15
naturaleza	338	185	386	200	510	737	15
y	389	185	394	200	510	737	15
la	397	185	405	200	510	737	15
ciencia	408	185	441	200	510	737	15
en	57	198	68	213	510	737	15
América	71	198	110	213	510	737	15
Latina.	112	198	145	213	510	737	15
San	148	198	163	213	510	737	15
José:	166	198	186	213	510	737	15
SIEDIN;	188	198	228	213	510	737	15
Universidad	231	198	282	213	510	737	15
de	285	198	295	213	510	737	15
Costa	297	198	322	213	510	737	15
Rica,	324	198	345	213	510	737	15
2009.	348	198	371	213	510	737	15
p.	374	198	381	213	510	737	15
35-42.	384	198	411	213	510	737	15
COLEMAN,	57	217	113	231	510	737	15
W.	116	217	126	231	510	737	15
La	129	217	141	232	510	737	15
biología	144	217	181	232	510	737	15
en	184	217	195	232	510	737	15
el	198	217	206	232	510	737	15
siglo	209	217	231	232	510	737	15
XIX:	234	217	256	232	510	737	15
problemas	258	217	303	231	510	737	15
de	306	217	316	231	510	737	15
forma,	319	217	347	231	510	737	15
función	350	217	383	231	510	737	15
y	386	217	390	231	510	737	15
México:	127	230	161	245	510	737	15
Fondo	164	230	192	245	510	737	15
de	195	230	205	245	510	737	15
Cultura	208	230	239	245	510	737	15
Económica,	242	230	293	245	510	737	15
1985.	296	230	319	245	510	737	15
DAWKINS,	57	249	109	263	510	737	15
R.	111	249	121	263	510	737	15
El	123	249	134	264	510	737	15
relojero	137	249	172	264	510	737	15
ciego.	175	249	202	264	510	737	15
Barcelona:	205	249	250	263	510	737	15
Labor,	253	249	280	263	510	737	15
1988.	283	249	306	263	510	737	15
DIÉGUEZ,	57	268	109	282	510	737	15
A.	112	268	122	282	510	737	15
La	125	268	137	283	510	737	15
vida	140	268	159	283	510	737	15
bajo	162	268	182	283	510	737	15
escrutinio:	185	268	234	283	510	737	15
una	236	268	252	282	510	737	15
introducción	255	268	309	282	510	737	15
a	312	268	316	282	510	737	15
la	319	268	326	282	510	737	15
filosofía	329	268	363	282	510	737	15
de	366	268	376	282	510	737	15
la	379	268	386	282	510	737	15
biología.	388	268	424	282	510	737	15
Barcelona:	57	281	101	296	510	737	15
Biblioteca	104	281	147	296	510	737	15
Buridán,	149	281	186	296	510	737	15
2012.	188	281	211	296	510	737	15
FOUCAULT,	57	300	115	314	510	737	15
M.	118	300	129	314	510	737	15
Las	132	300	149	315	510	737	15
palabras	152	300	191	315	510	737	15
y	194	300	199	315	510	737	15
las	201	300	214	315	510	737	15
cosas.	217	300	245	315	510	737	15
México:	247	300	281	314	510	737	15
Siglo	284	300	305	314	510	737	15
XXI,	308	300	329	314	510	737	15
1968.	332	300	355	314	510	737	15
HÖLLDOBLER,	57	319	133	333	510	737	15
B.;	136	319	147	333	510	737	15
WILSON,	149	319	194	333	510	737	15
E.	196	319	206	333	510	737	15
O.	209	319	219	333	510	737	15
El	222	319	232	334	510	737	15
superorganismo:	235	319	313	334	510	737	15
belleza	315	319	344	333	510	737	15
y	347	319	352	333	510	737	15
elegancia	355	319	393	333	510	737	15
de	396	319	406	333	510	737	15
las	409	319	420	333	510	737	15
asombrosas	57	332	107	347	510	737	15
sociedades	109	332	155	347	510	737	15
de	158	332	168	347	510	737	15
insectos.	170	332	206	347	510	737	15
Buenos	209	332	241	347	510	737	15
Aires:	244	332	269	347	510	737	15
Katz,	271	332	295	347	510	737	15
2014.	297	332	320	347	510	737	15
IAFRANCESCO,	57	351	134	365	510	737	15
G.	136	351	147	365	510	737	15
Didáctica	149	351	194	366	510	737	15
de	197	351	208	366	510	737	15
la	211	351	219	366	510	737	15
biología:	222	351	262	366	510	737	15
aportes	265	351	296	365	510	737	15
a	299	351	303	365	510	737	15
su	306	351	316	365	510	737	15
desarrollo.	318	351	363	365	510	737	15
Bogotá:	365	351	399	365	510	737	15
Magisterio,	401	351	448	365	510	737	15
2005.	57	364	80	379	510	737	15
JACOB,	57	383	91	397	510	737	15
F.	94	383	101	397	510	737	15
La	104	383	116	398	510	737	15
estatua	119	383	152	398	510	737	15
interior.	155	383	192	398	510	737	15
Barcelona:	194	383	239	397	510	737	15
Tusquets,	242	383	282	397	510	737	15
1988.	285	383	308	397	510	737	15
JACOB,	57	402	91	416	510	737	15
F.	94	402	101	416	510	737	15
El	104	402	115	417	510	737	15
ratón,	117	402	145	417	510	737	15
la	147	402	155	417	510	737	15
mosca	158	402	188	417	510	737	15
y	191	402	196	417	510	737	15
el	199	402	207	417	510	737	15
hombre.	210	402	248	417	510	737	15
Barcelona:	251	402	296	416	510	737	15
Crítica,	298	402	329	416	510	737	15
1998.	332	402	355	416	510	737	15
JACOB,	57	421	91	435	510	737	15
F.	94	421	101	435	510	737	15
La	104	421	116	436	510	737	15
lógica	119	421	147	436	510	737	15
de	150	421	161	436	510	737	15
lo	164	421	172	436	510	737	15
viviente:	175	421	214	436	510	737	15
una	216	421	232	435	510	737	15
historia	234	421	266	435	510	737	15
de	269	421	279	435	510	737	15
la	282	421	289	435	510	737	15
herencia.	291	421	329	435	510	737	15
Barcelona:	332	421	377	435	510	737	15
Tusquets,	380	421	420	435	510	737	15
1999.	423	421	446	435	510	737	15
JIMÉNEZ,	57	440	106	454	510	737	15
M.	109	440	120	454	510	737	15
P.	123	440	130	454	510	737	15
La	133	440	144	454	510	737	15
enseñanza	146	440	190	454	510	737	15
y	193	440	197	454	510	737	15
el	200	440	207	454	510	737	15
aprendizaje	210	440	258	454	510	737	15
de	261	440	271	454	510	737	15
la	274	440	281	454	510	737	15
biología.	284	440	320	454	510	737	15
In:	323	440	334	454	510	737	15
JIMÉNEZ,	337	440	386	454	510	737	15
M.	389	440	401	454	510	737	15
P.	404	440	411	454	510	737	15
(Coord.).	413	440	452	454	510	737	15
Enseñar	57	453	95	468	510	737	15
ciencias.	98	453	138	468	510	737	15
Barcelona:	141	453	186	467	510	737	15
Graó,	188	453	213	467	510	737	15
2003.	216	453	239	467	510	737	15
p.	242	453	249	467	510	737	15
121-146.	252	453	289	467	510	737	15
KAMPOURAKIS,	57	472	138	486	510	737	15
K.	140	472	151	486	510	737	15
(Ed.).	154	472	178	486	510	737	15
The	180	472	199	487	510	737	15
philosophy	202	472	253	487	510	737	15
of	256	472	265	487	510	737	15
biology:	270	472	307	487	510	737	15
a	310	472	314	486	510	737	15
companion	317	472	365	486	510	737	15
for	368	472	380	486	510	737	15
educators.	383	472	426	486	510	737	15
Dordrecht:	57	485	104	499	510	737	15
Springer,	107	485	145	499	510	737	15
2013.	148	485	171	499	510	737	15
LÓPEZ,	57	504	95	518	510	737	15
A.	97	504	107	518	510	737	15
La	110	504	121	518	510	737	15
explicación	124	504	171	518	510	737	15
teleológica	174	504	219	518	510	737	15
en	222	504	232	518	510	737	15
la	235	504	242	518	510	737	15
enseñanza	244	504	288	518	510	737	15
y	291	504	295	518	510	737	15
aprendizaje	298	504	346	518	510	737	15
de	349	504	359	518	510	737	15
la	362	504	369	518	510	737	15
biología.	372	504	408	518	510	737	15
In:	411	504	423	518	510	737	15
CARRETERO,	57	517	123	531	510	737	15
M.,	125	517	139	531	510	737	15
et	142	517	150	531	510	737	15
al.	153	517	162	531	510	737	15
Construir	165	517	209	532	510	737	15
y	212	517	217	532	510	737	15
enseñar	220	517	256	532	510	737	15
las	259	517	271	532	510	737	15
ciencias	274	517	312	532	510	737	15
experimentales.	315	517	388	532	510	737	15
Buenos	390	517	422	531	510	737	15
Aires:	425	517	450	531	510	737	15
Aique,	57	530	84	545	510	737	15
1996.	87	530	110	545	510	737	15
p.	113	530	120	545	510	737	15
153-172.	123	530	160	545	510	737	15
MAYR,	57	549	89	563	510	737	15
E.	92	549	102	563	510	737	15
Así	104	549	119	564	510	737	15
es	122	549	132	564	510	737	15
la	134	549	143	564	510	737	15
biología.	145	549	185	564	510	737	15
Madrid:	188	549	221	563	510	737	15
Debate,	224	549	257	563	510	737	15
1998.	260	549	283	563	510	737	15
MAYR,	57	568	89	582	510	737	15
E.	92	568	102	582	510	737	15
Por	104	568	120	583	510	737	15
qué	123	568	140	583	510	737	15
es	143	568	153	583	510	737	15
única	156	568	181	583	510	737	15
la	184	568	192	583	510	737	15
biología:	195	568	235	583	510	737	15
consideraciones	238	568	305	582	510	737	15
sobre	308	568	331	582	510	737	15
la	334	568	341	582	510	737	15
autonomía	344	568	389	582	510	737	15
de	392	568	402	582	510	737	15
una	405	568	420	582	510	737	15
disciplina	57	581	97	596	510	737	15
científica.	99	581	140	596	510	737	15
Buenos	143	581	174	596	510	737	15
Aires:	177	581	202	596	510	737	15
Katz,	205	581	228	596	510	737	15
2006.	231	581	254	596	510	737	15
MONOD,	57	600	101	614	510	737	15
J.	104	600	109	614	510	737	15
El	112	600	123	615	510	737	15
azar	125	600	145	615	510	737	15
y	148	600	153	615	510	737	15
la	156	600	164	615	510	737	15
necesidad:	167	600	216	615	510	737	15
ensayo	218	600	247	614	510	737	15
sobre	250	600	273	614	510	737	15
la	276	600	283	614	510	737	15
filosofía	286	600	320	614	510	737	15
natural	323	600	352	614	510	737	15
de	355	600	365	614	510	737	15
la	368	600	374	614	510	737	15
biología	377	600	411	614	510	737	15
moderna.	57	613	97	628	510	737	15
Barcelona:	100	613	145	628	510	737	15
Tusquets,	147	613	188	628	510	737	15
1993.	191	613	214	628	510	737	15
OGBORN,	57	632	106	646	510	737	15
J.	109	632	114	646	510	737	15
et	117	632	125	646	510	737	15
al.	128	632	137	646	510	737	15
Formas	140	632	175	647	510	737	15
de	178	632	189	647	510	737	15
explicar:	192	632	231	647	510	737	15
la	234	632	241	646	510	737	15
enseñanza	244	632	287	646	510	737	15
de	290	632	300	646	510	737	15
las	303	632	314	646	510	737	15
ciencias	317	632	350	646	510	737	15
en	352	632	363	646	510	737	15
secundaria.	365	632	413	646	510	737	15
Madrid:	415	632	449	646	510	737	15
Santillana,	57	645	100	660	510	737	15
1998.	103	645	126	660	510	737	15
281	247	680	263	693	510	737	15
Ciênc.	309	694	325	704	510	737	15
Educ.	327	694	343	704	510	737	15
,	343	695	345	703	510	737	15
Bauru,	347	694	367	704	510	737	15
v.	369	694	374	704	510	737	15
24,	376	694	385	704	510	737	15
n.	387	694	393	704	510	737	15
2,	395	694	401	704	510	737	15
p.	403	694	408	704	510	737	15
267-282,	410	694	437	704	510	737	15
2018	439	694	454	704	510	737	15
Castro-Moreno,	57	37	130	52	510	737	16
J.A.;	133	37	152	52	510	737	16
Valbuena	155	37	198	52	510	737	16
Ussa,	201	37	226	52	510	737	16
É.O.	229	37	251	52	510	737	16
PORLÁN,	57	81	103	96	510	737	16
R.	105	81	115	96	510	737	16
Hacia	117	81	142	96	510	737	16
un	144	81	155	96	510	737	16
modelo	158	81	191	96	510	737	16
de	193	81	203	96	510	737	16
enseñanza-aprendizaje	206	81	301	96	510	737	16
por	304	81	319	96	510	737	16
investigación.	322	81	379	96	510	737	16
In:	382	81	394	96	510	737	16
KAUFMAN,	397	81	453	96	510	737	16
M.;	57	95	71	109	510	737	16
FUMAGALLI,	73	95	138	109	510	737	16
L.	141	95	150	109	510	737	16
Enseñar	153	94	191	110	510	737	16
ciencias	194	94	232	110	510	737	16
naturales:	234	94	279	110	510	737	16
reflexiones	282	95	328	109	510	737	16
y	331	95	336	109	510	737	16
propuestas	338	95	385	109	510	737	16
didácticas.	387	95	431	109	510	737	16
Buenos	57	108	89	122	510	737	16
Aires:	91	108	116	122	510	737	16
Paidós,	119	108	149	122	510	737	16
1999.	152	108	175	122	510	737	16
p.	177	108	185	122	510	737	16
23-64.	188	108	214	122	510	737	16
RUSE,	57	127	86	141	510	737	16
M.	89	127	100	141	510	737	16
La	103	127	115	142	510	737	16
filosofía	118	127	155	142	510	737	16
de	158	127	169	142	510	737	16
la	172	127	180	142	510	737	16
biología.	183	127	223	142	510	737	16
Madrid:	225	127	259	141	510	737	16
Alianza,	261	127	296	141	510	737	16
1979.	298	127	321	141	510	737	16
VALBUENA,	57	146	117	160	510	737	16
E.	119	146	129	160	510	737	16
El	132	145	142	160	510	737	16
conocimiento	145	145	209	160	510	737	16
didáctico	212	145	255	160	510	737	16
del	257	145	272	160	510	737	16
contenido	274	145	321	160	510	737	16
biológico:	324	145	369	160	510	737	16
estudio	372	146	403	160	510	737	16
de	406	146	416	160	510	737	16
las	419	146	430	160	510	737	16
concepciones	57	159	114	173	510	737	16
disciplinares	117	159	169	173	510	737	16
y	172	159	177	173	510	737	16
didácticas	179	159	221	173	510	737	16
de	223	159	234	173	510	737	16
futuros	236	159	267	173	510	737	16
docentes	270	159	308	173	510	737	16
de	310	159	320	173	510	737	16
la	323	159	330	173	510	737	16
Universidad	333	159	384	173	510	737	16
Pedagógica	387	159	434	173	510	737	16
Nacional,	57	172	97	186	510	737	16
Colombia.	100	172	144	186	510	737	16
2007.	147	172	170	186	510	737	16
Tesis	173	172	194	186	510	737	16
(Doctorado	197	172	247	186	510	737	16
en	250	172	260	186	510	737	16
Didáctica	263	172	303	186	510	737	16
de	306	172	316	186	510	737	16
las	318	172	329	186	510	737	16
Ciencias	332	172	368	186	510	737	16
Experimentales)	370	172	440	186	510	737	16
–	442	172	448	186	510	737	16
Universidad	57	185	108	199	510	737	16
Complutense	110	185	167	199	510	737	16
de	170	185	180	199	510	737	16
Madrid,	183	185	216	199	510	737	16
Madrid,	219	185	252	199	510	737	16
2007.	255	185	278	199	510	737	16
VALBUENA,	57	204	117	218	510	737	16
E.;	119	204	131	218	510	737	16
CORREA,	134	204	181	218	510	737	16
M.;	183	204	197	218	510	737	16
AMÓRTEGUI,	200	204	269	218	510	737	16
E.	271	204	281	218	510	737	16
La	284	204	294	218	510	737	16
enseñanza	297	204	341	218	510	737	16
de	344	204	354	218	510	737	16
la	356	204	363	218	510	737	16
biología	366	204	400	218	510	737	16
¿un	403	204	418	218	510	737	16
campo	420	204	449	218	510	737	16
de	57	217	67	231	510	737	16
conocimiento?:	70	217	134	231	510	737	16
estado	137	217	165	231	510	737	16
del	167	217	180	231	510	737	16
arte	183	217	199	231	510	737	16
2007-2008.	202	217	249	231	510	737	16
Tecné,	251	217	283	232	510	737	16
Episteme	285	217	330	232	510	737	16
y	333	217	338	232	510	737	16
Didaxis,	341	217	379	232	510	737	16
Bogotá,	382	217	415	231	510	737	16
n.	418	217	426	231	510	737	16
31,	429	217	441	231	510	737	16
p.	57	230	64	245	510	737	16
67-9,	67	230	88	245	510	737	16
2012.	91	230	114	245	510	737	16
VALLEJO,	57	249	104	263	510	737	16
F.	107	249	114	263	510	737	16
La	117	249	129	264	510	737	16
tautología	132	249	179	264	510	737	16
darwinista	181	249	230	264	510	737	16
y	233	249	238	264	510	737	16
otros	240	249	264	264	510	737	16
ensayos	267	249	303	264	510	737	16
de	306	249	317	264	510	737	16
biología.	320	249	360	264	510	737	16
Madrid:	362	249	396	263	510	737	16
Taurus,	398	249	430	263	510	737	16
1998.	57	262	80	277	510	737	16
WANDERSEE,	57	281	126	296	510	737	16
J.;	129	281	136	296	510	737	16
FISHER,	139	281	179	296	510	737	16
K.;	182	281	195	296	510	737	16
MOODY,	198	281	240	296	510	737	16
D.	243	281	253	296	510	737	16
The	256	281	273	296	510	737	16
nature	276	281	303	296	510	737	16
of	305	281	315	296	510	737	16
biology	319	281	351	296	510	737	16
knowledge.	353	281	401	296	510	737	16
In:	404	281	416	296	510	737	16
FISCHER,	57	295	104	309	510	737	16
K.;	107	295	120	309	510	737	16
WANDERSEE,	122	295	192	309	510	737	16
J.;	195	295	202	309	510	737	16
MOODY,	205	295	247	309	510	737	16
D.	250	295	260	309	510	737	16
Mapping	263	294	305	309	510	737	16
biology	308	294	343	309	510	737	16
knowledge.	346	294	399	309	510	737	16
Dordrecht:	401	295	449	309	510	737	16
Kluwer,	57	308	90	322	510	737	16
2000.	93	308	116	322	510	737	16
p.	119	308	126	322	510	737	16
25-37.	129	308	156	322	510	737	16
Artigo	57	613	80	625	510	737	16
recibido	82	613	110	625	510	737	16
en	112	613	121	625	510	737	16
18/02/2017.	123	613	168	625	510	737	16
Aceptado	170	613	204	625	510	737	16
en	206	613	214	625	510	737	16
24/10/2017.	216	613	261	625	510	737	16
Contacto:	57	635	91	647	510	737	16
Universidad	93	635	135	647	510	737	16
Pedagógica	137	635	176	647	510	737	16
Nacional,	178	635	211	647	510	737	16
Biología,	214	635	244	647	510	737	16
Calle	57	646	74	658	510	737	16
72	76	646	85	658	510	737	16
#	87	646	93	658	510	737	16
11-86,	95	646	117	658	510	737	16
Edificio	119	646	147	658	510	737	16
B,	149	646	156	658	510	737	16
Oficina	158	646	184	658	510	737	16
307	186	646	199	658	510	737	16
Bogotá	201	646	227	658	510	737	16
1234,	229	646	248	658	510	737	16
Colombia.	57	657	93	669	510	737	16
282	248	680	264	693	510	737	16
Ciênc.	57	693	73	704	510	737	16
Educ.	75	693	91	704	510	737	16
,	91	694	93	703	510	737	16
Bauru,	95	693	115	704	510	737	16
v.	117	693	122	704	510	737	16
24,	124	693	133	704	510	737	16
n.	135	693	141	704	510	737	16
2,	143	693	149	704	510	737	16
p.	151	693	156	704	510	737	16
267-282,	158	693	185	704	510	737	16
2018	187	693	202	704	510	737	16
