L	71	101	78	115	454	646	1
A	78	102	84	114	454	646	1
GESTIÓN	87	102	129	114	454	646	1
DE	132	102	145	114	454	646	1
RECURSOS	148	102	200	114	454	646	1
HUMANOS	203	102	252	114	454	646	1
OFFSHORE	255	102	307	114	454	646	1
E	71	120	79	134	454	646	1
L	79	121	85	134	454	646	1
CASO	88	121	113	134	454	646	1
DE	116	121	129	134	454	646	1
LAS	132	121	151	134	454	646	1
EMPRESAS	154	121	208	134	454	646	1
TRANSNACIONALES	210	121	303	134	454	646	1
Y	306	121	312	134	454	646	1
FRONTERIZAS	315	121	382	134	454	646	1
Delphine	312	145	354	157	454	646	1
Mercier	356	145	391	157	454	646	1
Resumen	71	173	108	183	454	646	1
Palabras	71	312	101	320	454	646	1
clave:	102	312	122	320	454	646	1
Gestión	124	312	150	320	454	646	1
de	152	312	160	320	454	646	1
recursos	162	312	191	320	454	646	1
humanos	193	312	224	320	454	646	1
/	226	312	229	320	454	646	1
mano	231	312	250	320	454	646	1
de	252	312	260	320	454	646	1
obra	262	312	277	320	454	646	1
/	279	312	281	320	454	646	1
offshore	283	312	312	320	454	646	1
/	313	312	316	320	454	646	1
empresas	318	312	351	320	454	646	1
transnacio-	353	312	391	320	454	646	1
nales	71	323	89	331	454	646	1
/	91	323	94	331	454	646	1
empresas	95	323	128	331	454	646	1
fronterizas.	130	323	168	331	454	646	1
Abstract	71	347	105	357	454	646	1
The	71	363	82	371	454	646	1
offshore	84	363	112	371	454	646	1
human	114	363	137	371	454	646	1
resource	139	363	168	371	454	646	1
management:	170	363	216	371	454	646	1
the	71	374	82	382	454	646	1
case	83	374	99	382	454	646	1
of	101	374	107	382	454	646	1
transnational	109	374	154	382	454	646	1
and	155	374	168	382	454	646	1
cross-border	170	374	212	382	454	646	1
companies	214	374	250	382	454	646	1
Keywords:	71	501	107	509	454	646	1
Human	109	501	133	509	454	646	1
resources	136	501	169	509	454	646	1
management	172	501	216	509	454	646	1
/	218	501	221	509	454	646	1
workforce	224	501	257	509	454	646	1
/	260	501	263	509	454	646	1
offshore	265	501	293	509	454	646	1
/	296	501	299	509	454	646	1
transnational	301	501	347	509	454	646	1
companies	349	501	386	509	454	646	1
/	388	501	391	509	454	646	1
cross-border	71	512	113	520	454	646	1
companies.	115	512	153	520	454	646	1
Delphine	128	535	154	542	454	646	1
Mercier:	156	535	180	542	454	646	1
Doctora	182	535	205	542	454	646	1
en	206	535	214	542	454	646	1
Sociología	215	535	245	542	454	646	1
Investigadora	246	535	286	542	454	646	1
del	288	535	296	542	454	646	1
Centre	298	535	317	542	454	646	1
National	319	535	343	542	454	646	1
de	345	535	352	542	454	646	1
la	354	535	359	542	454	646	1
Recherche	360	535	391	542	454	646	1
Scientifi	128	544	151	552	454	646	1
que	151	544	162	552	454	646	1
(	164	544	166	552	454	646	1
CNRS	166	545	180	551	454	646	1
),	180	544	184	552	454	646	1
Laboratoire	186	544	219	552	454	646	1
d'Économie	220	544	255	552	454	646	1
et	256	544	262	552	454	646	1
de	264	544	271	552	454	646	1
Sociologie	272	544	302	552	454	646	1
du	303	544	311	552	454	646	1
Travail	312	544	331	552	454	646	1
(	332	544	335	552	454	646	1
LEST	335	545	347	551	454	646	1
)	347	544	350	552	454	646	1
UMR	352	545	363	551	454	646	1
7317.	365	544	379	552	454	646	1
Aix-	381	544	391	552	454	646	1
Marseille	128	554	154	561	454	646	1
Université	155	554	185	561	454	646	1
(	187	554	190	561	454	646	1
AMU	190	555	200	561	454	646	1
),	200	554	205	561	454	646	1
Francia.	206	554	229	561	454	646	1
E-mail:	231	554	251	561	454	646	1
delphine.mercier@univ-amu.fr	252	554	341	561	454	646	1
Recibido:	71	577	96	584	454	646	1
7	97	577	101	584	454	646	1
de	102	577	109	584	454	646	1
julio	110	577	122	584	454	646	1
de	123	577	130	584	454	646	1
2015.	131	577	147	584	454	646	1
Aprobado:	71	586	98	593	454	646	1
14	99	586	106	593	454	646	1
de	108	586	115	593	454	646	1
octubre	116	586	137	593	454	646	1
de	138	586	145	593	454	646	1
2015.	147	586	162	593	454	646	1
Revista	117	616	142	624	454	646	1
de	144	616	152	624	454	646	1
Ciencias	154	616	181	624	454	646	1
Sociales,	183	616	213	624	454	646	1
DS-FCS,	214	616	239	624	454	646	1
vol.	241	616	252	624	454	646	1
28,	254	616	265	624	454	646	1
n.º	266	616	275	624	454	646	1
37,	277	616	286	624	454	646	1
julio-diciembre	288	616	337	624	454	646	1
2015,	339	616	358	624	454	646	1
pp.	359	616	369	624	454	646	1
13-25.	370	616	391	624	454	646	1
Introducción	62	140	113	149	454	646	2
Desde	62	156	89	166	454	646	2
los	92	156	104	166	454	646	2
años	107	156	126	166	454	646	2
sesenta,	130	156	163	166	454	646	2
hemos	166	156	193	166	454	646	2
observado	196	156	239	166	454	646	2
en	242	156	252	166	454	646	2
las	256	156	267	166	454	646	2
zonas	270	156	294	166	454	646	2
fronterizas	298	156	342	166	454	646	2
un	346	156	356	166	454	646	2
doble	359	156	383	166	454	646	2
proceso:	62	169	98	179	454	646	2
por	101	169	115	179	454	646	2
un	117	169	128	179	454	646	2
lado,	130	169	151	179	454	646	2
una	153	169	169	179	454	646	2
transnacionalización	171	169	260	178	454	646	2
de	262	169	272	179	454	646	2
los	275	169	287	179	454	646	2
territorios	290	169	331	179	454	646	2
productivos	334	169	383	179	454	646	2
y,	62	181	70	191	454	646	2
por	73	181	87	191	454	646	2
otro,	91	181	110	191	454	646	2
una	114	181	129	191	454	646	2
informalización	133	181	199	191	454	646	2
de	203	181	213	191	454	646	2
los	217	181	229	191	454	646	2
sectores	233	181	266	191	454	646	2
industriales,	270	181	321	191	454	646	2
incluyendo	325	181	371	191	454	646	2
la	375	181	383	191	454	646	2
conexión	62	194	101	204	454	646	2
con	103	194	118	204	454	646	2
el	121	194	129	204	454	646	2
sector	131	194	156	204	454	646	2
mercantil.	159	194	201	204	454	646	2
En	204	194	215	204	454	646	2
esta	218	194	234	204	454	646	2
era	237	194	250	204	454	646	2
de	252	194	262	204	454	646	2
la	265	194	273	204	454	646	2
globalización,	275	194	334	204	454	646	2
que	337	194	352	204	454	646	2
golpea	355	194	383	204	454	646	2
los	62	207	75	216	454	646	2
países	78	207	104	216	454	646	2
del	108	207	121	216	454	646	2
sur	125	207	138	216	454	646	2
desde	141	207	165	216	454	646	2
mediados	169	207	209	216	454	646	2
de	213	207	223	216	454	646	2
los	227	207	239	216	454	646	2
años	243	207	262	216	454	646	2
sesenta,	266	207	299	216	454	646	2
nuestro	303	207	334	216	454	646	2
artículo	338	207	370	216	454	646	2
se	374	207	383	216	454	646	2
centrará	62	219	96	229	454	646	2
específicamente	100	219	167	229	454	646	2
en	171	219	181	229	454	646	2
dos	184	219	199	229	454	646	2
fenómenos	202	219	248	229	454	646	2
bien	252	219	270	229	454	646	2
estudiados,	273	219	320	229	454	646	2
pero	324	219	342	229	454	646	2
no	346	219	356	229	454	646	2
nece-	360	219	383	229	454	646	2
sariamente	62	232	108	242	454	646	2
siempre	110	232	144	242	454	646	2
articulados	146	232	192	242	454	646	2
en	195	232	205	242	454	646	2
sus	207	232	221	242	454	646	2
implicaciones.	223	232	284	242	454	646	2
Esto	287	232	306	242	454	646	2
significa	308	232	344	242	454	646	2
que	347	232	362	242	454	646	2
cen-	365	232	383	242	454	646	2
traremos	62	244	99	254	454	646	2
nuestra	102	244	132	254	454	646	2
mirada	135	244	164	254	454	646	2
en	166	244	176	254	454	646	2
el	179	244	187	254	454	646	2
establecimiento	189	244	255	254	454	646	2
y	258	244	263	254	454	646	2
el	266	244	273	254	454	646	2
desarrollo	276	244	318	254	454	646	2
de	320	244	330	254	454	646	2
las	333	244	344	254	454	646	2
políticas	347	244	383	254	454	646	2
de	62	257	72	267	454	646	2
gestión	75	257	105	267	454	646	2
de	107	257	117	267	454	646	2
la	120	257	127	267	454	646	2
mano	130	257	153	267	454	646	2
de	155	257	165	267	454	646	2
obra,	167	257	189	267	454	646	2
articulándolos	191	257	251	267	454	646	2
con	253	257	268	267	454	646	2
la	270	257	278	267	454	646	2
evolución	280	257	321	267	454	646	2
del	324	257	337	267	454	646	2
modelo	339	257	370	267	454	646	2
de	373	257	383	267	454	646	2
empresas	62	270	101	279	454	646	2
transnacionales	104	270	169	279	454	646	2
y	171	270	177	279	454	646	2
fronterizas.	179	270	227	279	454	646	2
Ya	82	287	93	296	454	646	2
hemos	96	287	124	296	454	646	2
desarrollado	127	287	179	296	454	646	2
en	182	287	192	296	454	646	2
otros	195	287	216	296	454	646	2
escritos	219	287	251	296	454	646	2
(Mercier,	254	287	293	296	454	646	2
1997,	296	287	319	296	454	646	2
2009;	322	287	346	296	454	646	2
Mercier	349	287	383	296	454	646	2
y	62	299	68	309	454	646	2
Da	71	299	83	309	454	646	2
Cruz,	87	299	110	309	454	646	2
2010)	113	299	138	309	454	646	2
el	141	299	149	309	454	646	2
análisis	152	299	184	309	454	646	2
de	187	299	197	309	454	646	2
la	201	299	208	309	454	646	2
implementación	212	299	280	309	454	646	2
de	283	299	293	309	454	646	2
las	296	299	308	309	454	646	2
zonas	312	299	335	309	454	646	2
francas	339	299	369	309	454	646	2
de	373	299	383	309	454	646	2
exportación,	62	312	114	321	454	646	2
y	118	312	123	321	454	646	2
las	126	312	138	321	454	646	2
consecuencias	141	312	201	321	454	646	2
del	204	312	217	321	454	646	2
desarrollo	220	312	262	321	454	646	2
de	265	312	275	321	454	646	2
estas	279	312	299	321	454	646	2
últimas	302	312	333	321	454	646	2
de	336	312	346	321	454	646	2
acuerdo	349	312	383	321	454	646	2
con	62	324	78	334	454	646	2
los	81	324	93	334	454	646	2
diferentes	97	324	138	334	454	646	2
contextos	142	324	182	334	454	646	2
nacionales	186	324	230	334	454	646	2
estudiados.	233	324	280	334	454	646	2
Hemos	284	324	314	334	454	646	2
presentado	317	324	363	334	454	646	2
esta	366	324	383	334	454	646	2
globalización	62	337	119	347	454	646	2
(Veltz,	122	337	150	347	454	646	2
1996)	153	337	178	347	454	646	2
como	181	337	205	347	454	646	2
un	208	337	218	347	454	646	2
dispositivo	222	337	267	346	454	646	2
de	271	337	281	346	454	646	2
gestión	284	337	314	346	454	646	2
del	317	337	330	346	454	646	2
capitalismo	334	337	383	346	454	646	2
globalizado,	62	350	115	359	454	646	2
es	117	350	126	359	454	646	2
decir,	129	350	152	359	454	646	2
como	155	350	179	359	454	646	2
un	181	350	192	359	454	646	2
dispositivo	195	350	240	359	454	646	2
que	243	350	259	359	454	646	2
consiste	261	350	295	359	454	646	2
en	298	350	308	359	454	646	2
eludir	311	350	335	359	454	646	2
ciertos	338	350	366	359	454	646	2
de-	369	350	383	359	454	646	2
rechos	62	362	90	372	454	646	2
en	93	362	103	372	454	646	2
materia	107	362	138	372	454	646	2
aduanera	142	362	180	372	454	646	2
y	183	362	189	372	454	646	2
comercial.	192	362	236	372	454	646	2
Pero,	240	362	262	372	454	646	2
por	265	362	279	372	454	646	2
encima	283	362	313	372	454	646	2
de	317	362	327	372	454	646	2
todo,	330	362	352	372	454	646	2
hemos	355	362	383	372	454	646	2
insistido	62	375	98	384	454	646	2
en	101	375	111	384	454	646	2
que	115	375	130	384	454	646	2
el	133	375	141	384	454	646	2
principio	144	375	182	384	454	646	2
general	185	375	216	384	454	646	2
de	220	375	229	384	454	646	2
este	233	375	249	384	454	646	2
dispositivo	252	375	298	384	454	646	2
permite	301	375	334	384	454	646	2
diferir,	337	375	365	384	454	646	2
por	369	375	383	384	454	646	2
un	62	387	73	397	454	646	2
período	76	387	108	397	454	646	2
determinado,	111	387	166	397	454	646	2
la	170	387	177	397	454	646	2
aplicación	180	387	224	397	454	646	2
de	227	387	237	397	454	646	2
los	240	387	252	397	454	646	2
derechos	255	387	293	397	454	646	2
comunes	296	387	333	397	454	646	2
de	336	387	346	397	454	646	2
un	349	387	360	397	454	646	2
país,	363	387	383	397	454	646	2
de	62	400	72	410	454	646	2
forma	75	400	100	410	454	646	2
de	103	400	113	410	454	646	2
aprovechar	115	400	161	410	454	646	2
al	164	400	172	410	454	646	2
máximo	174	400	209	410	454	646	2
el	211	400	219	410	454	646	2
medio	222	400	248	410	454	646	2
ambiente	250	400	289	410	454	646	2
local	292	400	312	410	454	646	2
e	315	400	319	410	454	646	2
internacional.	322	400	379	410	454	646	2
Imbuidos	82	417	122	426	454	646	2
de	125	417	135	426	454	646	2
cierto	139	417	163	426	454	646	2
optimismo,	166	417	214	426	454	646	2
en	217	417	227	426	454	646	2
los	231	417	243	426	454	646	2
años	246	417	266	426	454	646	2
noventa,	269	417	305	426	454	646	2
hemos	308	417	336	426	454	646	2
observado	339	417	383	426	454	646	2
una	62	429	78	439	454	646	2
integración	81	429	129	439	454	646	2
en	133	429	143	439	454	646	2
la	146	429	154	439	454	646	2
economía	158	429	199	439	454	646	2
local	202	429	223	439	454	646	2
de	227	429	237	439	454	646	2
estas	240	429	261	439	454	646	2
zonas	265	429	289	439	454	646	2
fronterizas	293	429	338	439	454	646	2
liberadas,	342	429	383	439	454	646	2
lo	62	442	71	452	454	646	2
que	74	442	90	452	454	646	2
tuvo	93	442	112	452	454	646	2
como	115	442	139	452	454	646	2
resultado	143	442	181	452	454	646	2
una	185	442	200	452	454	646	2
valoración	204	442	249	452	454	646	2
del	252	442	265	452	454	646	2
trabajo	269	442	298	452	454	646	2
y	302	442	307	452	454	646	2
de	311	442	321	452	454	646	2
su	324	442	334	452	454	646	2
desarrollo,	337	442	383	452	454	646	2
sobre	62	455	85	464	454	646	2
todo	89	455	108	464	454	646	2
con	112	455	128	464	454	646	2
la	132	455	140	464	454	646	2
mejora	144	455	173	464	454	646	2
de	177	455	187	464	454	646	2
los	191	455	204	464	454	646	2
procesos	208	455	245	464	454	646	2
de	249	455	259	464	454	646	2
producción	263	455	311	464	454	646	2
implementados.	315	455	383	464	454	646	2
Demostramos	62	467	121	477	454	646	2
entonces	124	467	161	477	454	646	2
que	164	467	179	477	454	646	2
el	182	467	190	477	454	646	2
aumento	193	467	229	477	454	646	2
de	232	467	242	477	454	646	2
las	245	467	257	477	454	646	2
competencias	260	467	317	477	454	646	2
técnicas	320	467	354	477	454	646	2
de	357	467	367	477	454	646	2
es-	370	467	383	477	454	646	2
tas	62	480	74	489	454	646	2
empresas	78	480	117	489	454	646	2
garantizaba,	121	480	172	489	454	646	2
a	176	480	180	489	454	646	2
través	184	480	209	489	454	646	2
de	213	480	223	489	454	646	2
la	226	480	234	489	454	646	2
implementación	237	480	306	489	454	646	2
de	309	480	319	489	454	646	2
los	323	480	335	489	454	646	2
estándares	338	480	383	489	454	646	2
de	62	492	72	502	454	646	2
producción,	76	492	126	502	454	646	2
mejores	130	492	164	502	454	646	2
condiciones	168	492	218	502	454	646	2
laborales,	222	492	263	502	454	646	2
permitiendo	267	492	318	502	454	646	2
la	322	492	329	502	454	646	2
calificación	333	492	383	502	454	646	2
de	62	505	72	515	454	646	2
la	76	505	83	515	454	646	2
fuerza	87	505	113	515	454	646	2
de	116	505	126	515	454	646	2
trabajo	130	505	159	515	454	646	2
y,	163	505	170	515	454	646	2
especialmente,	173	505	236	515	454	646	2
el	239	505	247	515	454	646	2
establecimiento	250	505	317	515	454	646	2
de	320	505	330	515	454	646	2
espacios	333	505	369	515	454	646	2
de	373	505	383	515	454	646	2
reivindicaciones	62	518	132	527	454	646	2
colectivas.	134	518	179	527	454	646	2
A	82	534	90	544	454	646	2
partir	93	534	115	544	454	646	2
del	118	534	131	544	454	646	2
año	134	534	149	544	454	646	2
1995,	152	534	175	544	454	646	2
las	178	534	190	544	454	646	2
situaciones	193	534	239	544	454	646	2
se	242	534	251	544	454	646	2
han	254	534	269	544	454	646	2
deteriorado	272	534	319	544	454	646	2
mucho	322	534	351	544	454	646	2
en	354	534	364	544	454	646	2
ma-	366	534	383	544	454	646	2
teria	62	547	81	557	454	646	2
de	84	547	94	557	454	646	2
gestión	97	547	128	557	454	646	2
del	131	547	144	557	454	646	2
empleo,	147	547	181	557	454	646	2
básicamente	184	547	236	557	454	646	2
debido	239	547	268	557	454	646	2
a	271	547	276	557	454	646	2
que	279	547	294	557	454	646	2
la	297	547	305	557	454	646	2
fuerza	308	547	334	557	454	646	2
de	338	547	348	557	454	646	2
trabajo,	351	547	383	557	454	646	2
que	62	560	78	569	454	646	2
era	82	560	94	569	454	646	2
el	99	560	106	569	454	646	2
aliado	110	560	136	569	454	646	2
número	140	560	172	569	454	646	2
uno	176	560	192	569	454	646	2
de	196	560	206	569	454	646	2
estas	210	560	230	569	454	646	2
empresas	235	560	274	569	454	646	2
offshore,	278	560	314	569	454	646	2
se	318	560	327	569	454	646	2
convirtió	331	560	369	569	454	646	2
en	373	560	383	569	454	646	2
el	62	572	70	582	454	646	2
enemigo	73	572	109	582	454	646	2
esencial.	113	572	149	582	454	646	2
Este	153	572	171	582	454	646	2
deterioro	174	572	212	582	454	646	2
de	215	572	225	582	454	646	2
las	228	572	240	582	454	646	2
relaciones	243	572	286	582	454	646	2
laborales	289	572	327	582	454	646	2
en	331	572	340	582	454	646	2
las	344	572	355	582	454	646	2
zonas	359	572	383	582	454	646	2
fronterizas	62	585	107	594	454	646	2
plantea	111	585	141	594	454	646	2
de	144	585	154	594	454	646	2
entrada	157	585	188	594	454	646	2
dos	192	585	206	594	454	646	2
importantes	210	585	259	594	454	646	2
conclusiones:	262	585	320	594	454	646	2
1)	323	585	332	594	454	646	2
El	335	585	344	594	454	646	2
epifenó-	348	585	383	594	454	646	2
Revista	62	616	87	624	454	646	2
de	89	616	97	624	454	646	2
Ciencias	99	616	126	624	454	646	2
Sociales,	128	616	158	624	454	646	2
DS-FCS,	159	616	184	624	454	646	2
vol.	186	616	197	624	454	646	2
28,	199	616	209	624	454	646	2
n.º	211	616	220	624	454	646	2
37,	222	616	231	624	454	646	2
julio-diciembre	233	616	282	624	454	646	2
2015,	284	616	303	624	454	646	2
pp.	304	616	314	624	454	646	2
13-25.	315	616	336	624	454	646	2
L	71	28	75	36	454	646	3
A	75	29	78	36	454	646	3
GESTIÓN	80	29	104	36	454	646	3
DE	105	29	113	36	454	646	3
RECURSOS	114	29	144	36	454	646	3
HUMANOS	145	29	173	36	454	646	3
OFFSHORE	175	29	204	36	454	646	3
15	383	28	391	36	454	646	3
meno	71	63	94	73	454	646	3
de	97	63	107	73	454	646	3
la	110	63	118	73	454	646	3
aplicación	121	63	164	73	454	646	3
de	167	63	177	73	454	646	3
las	179	63	191	73	454	646	3
políticas	194	63	230	73	454	646	3
de	233	63	242	73	454	646	3
calidad	245	63	276	73	454	646	3
de	279	63	289	73	454	646	3
finales	292	63	319	73	454	646	3
de	322	63	332	73	454	646	3
los	335	63	347	73	454	646	3
ochenta	350	63	383	73	454	646	3
y	386	63	391	73	454	646	3
principios	71	76	113	85	454	646	3
de	117	76	127	85	454	646	3
los	130	76	143	85	454	646	3
noventa	146	76	179	85	454	646	3
(1983-1994),	183	76	238	85	454	646	3
poniendo	242	76	281	85	454	646	3
al	285	76	293	85	454	646	3
trabajador	296	76	339	85	454	646	3
y	343	76	348	85	454	646	3
al	352	76	359	85	454	646	3
cliente	363	76	391	85	454	646	3
en	71	88	81	98	454	646	3
el	84	88	92	98	454	646	3
centro	95	88	122	98	454	646	3
del	125	88	138	98	454	646	3
proceso,	142	88	177	98	454	646	3
está	180	88	197	98	454	646	3
definitivamente	200	88	265	98	454	646	3
terminado,	269	88	314	98	454	646	3
no	318	88	328	98	454	646	3
habiendo	332	88	370	98	454	646	3
sido	374	88	391	98	454	646	3
más	71	101	88	110	454	646	3
que	91	101	106	110	454	646	3
una	109	101	124	110	454	646	3
moda	128	101	151	110	454	646	3
suplementaria	154	101	213	110	454	646	3
efímera.	216	101	251	110	454	646	3
2)	254	101	263	110	454	646	3
El	266	101	275	110	454	646	3
modelo	278	101	310	110	454	646	3
maquiladora	313	101	367	110	454	646	3
1	367	100	370	106	454	646	3
,	370	101	373	110	454	646	3
que	376	101	391	110	454	646	3
fue	71	113	84	123	454	646	3
desarrollado	87	113	139	123	454	646	3
originalmente	143	113	201	123	454	646	3
en	204	113	214	123	454	646	3
las	217	113	229	123	454	646	3
fronteras	232	113	269	123	454	646	3
de	273	113	282	123	454	646	3
los	286	113	298	123	454	646	3
países	301	113	327	123	454	646	3
con	330	113	345	123	454	646	3
una	348	113	363	123	454	646	3
fuerte	367	113	391	123	454	646	3
ventaja	71	126	101	136	454	646	3
económica,	104	126	152	136	454	646	3
y	155	126	161	136	454	646	3
se	164	126	172	136	454	646	3
desarrolló	176	126	218	136	454	646	3
y	221	126	226	136	454	646	3
se	229	126	238	136	454	646	3
extendió	241	126	277	136	454	646	3
en	280	126	290	136	454	646	3
los	293	126	305	136	454	646	3
territorios;	308	126	353	136	454	646	3
ya	356	126	366	136	454	646	3
no	369	126	379	136	454	646	3
se	382	126	391	136	454	646	3
limita	71	139	95	148	454	646	3
a	98	139	102	148	454	646	3
las	105	139	117	148	454	646	3
zonas	119	139	143	148	454	646	3
fronterizas,	145	139	193	148	454	646	3
es	195	139	204	148	454	646	3
decir,	206	139	230	148	454	646	3
se	232	139	241	148	454	646	3
convirtió	243	139	281	148	454	646	3
en	283	139	293	148	454	646	3
un	295	139	306	148	454	646	3
modelo	308	139	340	148	454	646	3
empresarial	342	139	391	148	454	646	3
del	71	151	84	161	454	646	3
mundo	86	151	115	161	454	646	3
y	118	151	123	161	454	646	3
no	126	151	136	161	454	646	3
sólo	139	151	157	161	454	646	3
de	159	151	169	161	454	646	3
los	172	151	184	161	454	646	3
países	187	151	212	161	454	646	3
del	215	151	228	161	454	646	3
sur.	230	151	245	161	454	646	3
Desarrollaremos	91	168	160	178	454	646	3
nuestro	163	168	194	178	454	646	3
artículo	196	168	228	178	454	646	3
en	231	168	241	178	454	646	3
tres	243	168	259	178	454	646	3
partes.	261	168	289	178	454	646	3
En	292	168	303	178	454	646	3
primer	306	168	334	178	454	646	3
lugar,	336	168	360	178	454	646	3
se	363	168	372	178	454	646	3
pre-	374	168	391	178	454	646	3
sentan	71	181	98	190	454	646	3
los	102	181	114	190	454	646	3
inicios	118	181	146	190	454	646	3
de	150	181	160	190	454	646	3
la	164	181	171	190	454	646	3
relación	175	181	209	190	454	646	3
entre	213	181	234	190	454	646	3
empresa	238	181	273	190	454	646	3
deslocalizada	277	181	334	190	454	646	3
y	338	181	343	190	454	646	3
gestión	347	181	377	190	454	646	3
de	381	181	391	190	454	646	3
la	71	193	78	203	454	646	3
mano	82	193	105	203	454	646	3
de	108	193	118	203	454	646	3
obra,	121	193	143	203	454	646	3
que	146	193	161	203	454	646	3
designaremos	164	193	222	203	454	646	3
modelo	225	193	256	203	454	646	3
maquilador	260	193	309	203	454	646	3
de	312	193	322	203	454	646	3
la	325	193	333	203	454	646	3
gestión	336	193	367	203	454	646	3
de	370	193	380	203	454	646	3
la	383	193	391	203	454	646	3
mano	71	206	94	215	454	646	3
de	98	206	108	215	454	646	3
obra;	111	206	134	215	454	646	3
esta	138	206	154	215	454	646	3
fue	158	206	171	215	454	646	3
una	175	206	190	215	454	646	3
fase	194	206	211	215	454	646	3
de	214	206	224	215	454	646	3
estandarización	228	206	293	215	454	646	3
de	297	206	307	215	454	646	3
la	310	206	318	215	454	646	3
relación.	322	206	358	215	454	646	3
A	361	206	369	215	454	646	3
con-	373	206	391	215	454	646	3
tinuación,	71	218	113	228	454	646	3
describiremos	117	218	176	228	454	646	3
la	180	218	187	228	454	646	3
fase	191	218	208	228	454	646	3
de	212	218	222	228	454	646	3
profesionalización	226	218	304	228	454	646	3
de	308	218	318	228	454	646	3
esta	322	218	339	228	454	646	3
relación:	343	218	379	228	454	646	3
el	384	218	391	228	454	646	3
modelo	71	231	102	240	454	646	3
de	104	231	114	240	454	646	3
calidad	117	231	149	240	454	646	3
total	151	231	171	240	454	646	3
de	173	231	183	240	454	646	3
la	186	231	194	240	454	646	3
gestión	197	231	227	240	454	646	3
de	230	231	240	240	454	646	3
la	242	231	251	240	454	646	3
mano	253	231	277	240	454	646	3
de	279	231	289	240	454	646	3
obra	292	231	312	240	454	646	3
y,	314	231	322	241	454	646	3
finalmente,	324	231	372	241	454	646	3
pre-	374	231	391	241	454	646	3
sentaremos	71	244	118	253	454	646	3
la	121	244	129	253	454	646	3
fase	131	244	148	253	454	646	3
de	151	244	161	253	454	646	3
la	164	244	172	253	454	646	3
externalización	174	244	238	253	454	646	3
de	241	244	251	253	454	646	3
esta	254	244	270	253	454	646	3
relación:	273	244	310	253	454	646	3
el	313	244	321	253	454	646	3
modelo	324	244	354	253	454	646	3
offshore	357	244	391	253	454	646	3
de	71	256	81	266	454	646	3
la	83	256	92	266	454	646	3
gestión	94	256	124	266	454	646	3
de	127	256	137	266	454	646	3
la	140	256	148	266	454	646	3
mano	150	256	174	266	454	646	3
de	176	256	186	266	454	646	3
obra.	189	256	211	266	454	646	3
Tomando	91	273	130	283	454	646	3
en	134	273	144	283	454	646	3
cuenta	149	273	176	283	454	646	3
los	180	273	193	283	454	646	3
trabajos	197	273	230	283	454	646	3
que	235	273	250	283	454	646	3
hemos	254	273	282	283	454	646	3
realizado	286	273	324	283	454	646	3
en	329	273	339	283	454	646	3
los	343	273	355	283	454	646	3
últimos	360	273	391	283	454	646	3
años,	71	286	93	295	454	646	3
podemos	97	286	134	295	454	646	3
presentar	138	286	177	295	454	646	3
estas	181	286	201	295	454	646	3
tres	205	286	220	295	454	646	3
fases	224	286	245	295	454	646	3
desde	248	286	272	295	454	646	3
un	276	286	287	295	454	646	3
punto	290	286	314	295	454	646	3
de	318	286	328	295	454	646	3
vista	332	286	352	295	454	646	3
cronoló-	356	286	391	295	454	646	3
gico:	71	298	92	308	454	646	3
la	95	298	103	308	454	646	3
primera	106	298	139	308	454	646	3
corresponde	143	298	194	308	454	646	3
al	197	298	205	308	454	646	3
período	208	298	241	308	454	646	3
1965-1983,	244	298	292	308	454	646	3
la	296	298	303	308	454	646	3
segunda	307	298	341	308	454	646	3
duró	345	298	364	308	454	646	3
desde	367	298	391	308	454	646	3
1984	71	311	92	320	454	646	3
hasta	94	311	116	320	454	646	3
1994	118	311	139	320	454	646	3
y	142	311	147	320	454	646	3
la	150	311	157	320	454	646	3
tercera	160	311	188	320	454	646	3
dura	191	311	210	320	454	646	3
desde	212	311	236	320	454	646	3
1995	238	311	259	320	454	646	3
hasta	262	311	284	320	454	646	3
hoy.	286	311	304	320	454	646	3
Esta	306	311	324	320	454	646	3
línea	327	311	347	320	454	646	3
de	350	311	360	320	454	646	3
tiempo	362	311	391	320	454	646	3
ayuda	71	323	96	333	454	646	3
a	99	323	103	333	454	646	3
contextualizar	106	323	166	333	454	646	3
el	169	323	176	333	454	646	3
fenómeno,	179	323	224	333	454	646	3
pero	226	323	245	333	454	646	3
nuestras	248	323	282	333	454	646	3
observaciones	285	323	344	333	454	646	3
de	347	323	357	333	454	646	3
campo	360	323	388	333	454	646	3
2	388	323	391	329	454	646	3
siempre	71	336	104	346	454	646	3
han	107	336	122	346	454	646	3
demostrado	124	336	173	346	454	646	3
que	176	336	191	346	454	646	3
ciertas	193	336	221	346	454	646	3
etapas	223	336	249	346	454	646	3
del	252	336	265	346	454	646	3
desarrollo	267	336	309	346	454	646	3
de	312	336	321	346	454	646	3
las	324	336	336	346	454	646	3
empresas	338	336	377	346	454	646	3
in-	380	336	391	346	454	646	3
ternacionales	71	349	126	358	454	646	3
fueron	129	349	156	358	454	646	3
a	159	349	164	358	454	646	3
menudo	166	349	200	358	454	646	3
concurrentes	203	349	257	358	454	646	3
y	259	349	265	358	454	646	3
situadas,	267	349	304	358	454	646	3
por	306	349	320	358	454	646	3
lo	323	349	331	358	454	646	3
que	334	349	349	358	454	646	3
el	352	349	359	358	454	646	3
tiempo	362	349	391	358	454	646	3
es	71	361	80	371	454	646	3
una	83	361	99	371	454	646	3
variable	102	361	136	371	454	646	3
explicativa	140	361	185	371	454	646	3
necesaria	189	361	228	371	454	646	3
pero	231	361	250	371	454	646	3
insuficiente.	254	361	305	371	454	646	3
El	309	361	318	371	454	646	3
espacio	322	361	354	371	454	646	3
también	357	361	391	371	454	646	3
debe	71	374	91	383	454	646	3
ser	94	374	106	383	454	646	3
considerado	109	374	159	383	454	646	3
como	162	374	186	383	454	646	3
una	189	374	204	383	454	646	3
dimensión	207	374	250	383	454	646	3
de	253	374	263	383	454	646	3
las	266	374	278	383	454	646	3
prácticas	281	374	318	383	454	646	3
de	321	374	331	383	454	646	3
gestión	334	374	364	383	454	646	3
de	367	374	377	383	454	646	3
re-	380	374	391	383	454	646	3
cursos	71	386	98	396	454	646	3
humanos.	100	386	141	396	454	646	3
Los	143	386	159	396	454	646	3
modelos	162	386	197	396	454	646	3
de	200	386	210	396	454	646	3
gestión	212	386	243	396	454	646	3
de	245	386	255	396	454	646	3
la	258	386	265	396	454	646	3
mano	268	386	291	396	454	646	3
de	294	386	304	396	454	646	3
obra	306	386	325	396	454	646	3
juegan	328	386	355	396	454	646	3
precisa-	358	386	391	396	454	646	3
mente	71	399	97	409	454	646	3
sobre	100	399	122	409	454	646	3
la	125	399	133	409	454	646	3
desterritorialización	136	399	222	409	454	646	3
y	226	399	231	409	454	646	3
reterritorialización	234	399	315	409	454	646	3
de	318	399	328	409	454	646	3
la	331	399	338	409	454	646	3
producción.	341	399	391	409	454	646	3
La	71	412	82	421	454	646	3
complementariedad	85	412	168	421	454	646	3
de	172	412	182	421	454	646	3
los	185	412	197	421	454	646	3
territorios	201	412	242	421	454	646	3
en	246	412	256	421	454	646	3
el	259	412	267	421	454	646	3
tiempo	270	412	300	421	454	646	3
y	303	412	308	421	454	646	3
en	312	412	322	421	454	646	3
el	325	412	333	421	454	646	3
espacio	336	412	368	421	454	646	3
es	371	412	380	421	454	646	3
el	384	412	391	421	454	646	3
principal	71	424	108	434	454	646	3
valor	112	424	134	434	454	646	3
añadido,	138	424	174	434	454	646	3
pero	178	424	196	434	454	646	3
para	201	424	219	434	454	646	3
no	223	424	233	434	454	646	3
dificultar	237	424	276	434	454	646	3
la	280	424	287	434	454	646	3
lectura	292	424	320	434	454	646	3
seguiremos	324	424	372	434	454	646	3
una	376	424	391	434	454	646	3
secuencia	71	437	112	446	454	646	3
cronológica.	114	437	167	446	454	646	3
La	91	454	102	463	454	646	3
gestión	105	454	136	463	454	646	3
de	139	454	149	463	454	646	3
los	153	454	165	463	454	646	3
recursos	169	454	204	463	454	646	3
humanos	207	454	245	463	454	646	3
en	249	454	259	463	454	646	3
este	263	454	279	463	454	646	3
contexto	282	454	318	463	454	646	3
tiene	322	454	343	463	454	646	3
por	346	454	360	463	454	646	3
objeti-	364	454	391	463	454	646	3
vo	71	466	81	476	454	646	3
principal	84	466	122	476	454	646	3
“…	125	466	140	476	454	646	3
un	143	466	154	476	454	646	3
‘franqueo'	157	466	202	476	454	646	3
momentáneo	204	466	258	476	454	646	3
y	262	466	267	476	454	646	3
limitado	270	466	305	476	454	646	3
de	308	466	318	476	454	646	3
los	322	466	334	476	454	646	3
derechos	337	466	374	476	454	646	3
co-	378	466	391	476	454	646	3
munes”	71	479	103	489	454	646	3
(Mercier,	106	479	145	489	454	646	3
2008).	148	479	175	489	454	646	3
De	178	479	190	489	454	646	3
hecho,	194	479	221	489	454	646	3
en	224	479	234	489	454	646	3
el	237	479	245	489	454	646	3
origen	248	479	275	489	454	646	3
de	278	479	288	489	454	646	3
esta	291	479	307	489	454	646	3
“emancipación”,	310	479	381	489	454	646	3
el	384	479	391	489	454	646	3
derecho	71	492	104	501	454	646	3
del	107	492	120	501	454	646	3
trabajo	123	492	152	501	454	646	3
(que	155	492	174	501	454	646	3
no	177	492	188	501	454	646	3
necesariamente	191	492	255	501	454	646	3
se	258	492	267	501	454	646	3
acordó	270	492	299	501	454	646	3
explícitamente	302	492	363	501	454	646	3
por	367	492	381	501	454	646	3
el	384	492	391	501	454	646	3
sistema	71	504	102	514	454	646	3
internacional,	105	504	163	514	454	646	3
sino	165	504	183	514	454	646	3
que	186	504	201	514	454	646	3
puede	204	504	229	514	454	646	3
ser	232	504	244	514	454	646	3
una	247	504	262	514	454	646	3
ventaja	265	504	295	514	454	646	3
del	298	504	311	514	454	646	3
país	313	504	330	514	454	646	3
o	333	504	338	514	454	646	3
del	341	504	354	514	454	646	3
área)	357	504	378	514	454	646	3
no	381	504	391	514	454	646	3
es	71	517	80	526	454	646	3
forzosamente	82	517	138	526	454	646	3
el	141	517	148	526	454	646	3
motor	151	517	176	526	454	646	3
de	178	517	188	526	454	646	3
atracción.	190	517	231	526	454	646	3
Durante	234	517	268	526	454	646	3
el	270	517	278	526	454	646	3
proceso	280	517	312	526	454	646	3
de	315	517	325	526	454	646	3
desarrollo	327	517	369	526	454	646	3
de	371	517	381	526	454	646	3
la	384	517	391	526	454	646	3
1	71	548	75	555	454	646	3
A	91	548	96	555	454	646	3
lo	99	548	105	555	454	646	3
largo	107	548	123	555	454	646	3
del	126	548	135	555	454	646	3
articulo	138	548	162	555	454	646	3
designaremos	164	548	208	555	454	646	3
como	211	548	228	555	454	646	3
maquiladoras	231	548	274	555	454	646	3
a	276	548	279	555	454	646	3
las	282	548	290	555	454	646	3
empresas	293	548	322	555	454	646	3
con	325	548	336	555	454	646	3
capitales	338	548	366	555	454	646	3
extran-	369	548	391	555	454	646	3
jeros	91	558	106	565	454	646	3
instaladas	108	558	140	565	454	646	3
en	142	558	150	565	454	646	3
un	152	558	160	565	454	646	3
país	162	558	175	565	454	646	3
para	177	558	191	565	454	646	3
benefi	193	558	213	565	454	646	3
ciarse	213	558	232	565	454	646	3
de	234	558	241	565	454	646	3
un	244	558	252	565	454	646	3
régimen	254	558	280	565	454	646	3
de	282	558	290	565	454	646	3
excepción,	292	558	326	565	454	646	3
sea	329	558	339	565	454	646	3
en	341	558	349	565	454	646	3
México	351	558	375	565	454	646	3
o	377	558	381	565	454	646	3
en	384	558	391	565	454	646	3
otra	91	567	103	575	454	646	3
parte	105	567	121	575	454	646	3
del	123	567	133	575	454	646	3
mundo.	135	567	159	575	454	646	3
Es	161	567	169	575	454	646	3
un	171	567	179	575	454	646	3
término	181	567	206	575	454	646	3
sufi	208	567	220	575	454	646	3
cientemente	220	567	258	575	454	646	3
conocido	260	567	290	575	454	646	3
para	292	567	305	575	454	646	3
servir	307	567	326	575	454	646	3
de	328	567	335	575	454	646	3
categoría.	337	567	368	575	454	646	3
2	71	580	75	587	454	646	3
Estudios	91	580	118	587	454	646	3
de	120	580	128	587	454	646	3
campo	130	580	151	587	454	646	3
realizados	153	580	185	587	454	646	3
desde	187	580	206	587	454	646	3
1993	207	580	223	587	454	646	3
en	225	580	233	587	454	646	3
América	234	580	262	587	454	646	3
Central,	264	580	289	587	454	646	3
América	291	580	318	587	454	646	3
del	320	580	330	587	454	646	3
Sur,	332	580	345	587	454	646	3
España,	347	580	372	587	454	646	3
Fran-	374	580	391	587	454	646	3
cia,	91	589	102	597	454	646	3
Italia,	104	589	122	597	454	646	3
Marrueco,	124	589	158	597	454	646	3
México,	160	589	186	597	454	646	3
etcétera.	188	589	215	597	454	646	3
Revista	117	616	142	624	454	646	3
de	144	616	152	624	454	646	3
Ciencias	154	616	181	624	454	646	3
Sociales,	183	616	213	624	454	646	3
DS-FCS,	214	616	239	624	454	646	3
vol.	241	616	252	624	454	646	3
28,	254	616	265	624	454	646	3
n.º	266	616	275	624	454	646	3
37,	277	616	286	624	454	646	3
julio-diciembre	288	616	337	624	454	646	3
2015,	339	616	358	624	454	646	3
pp.	359	616	369	624	454	646	3
13-25.	370	616	391	624	454	646	3
16	62	28	71	36	454	646	4
D	326	28	331	36	454	646	4
ELPHINE	331	29	355	36	454	646	4
M	357	28	362	36	454	646	4
ERCIER	362	29	383	36	454	646	4
zona	62	63	82	73	454	646	4
libre,	85	63	106	73	454	646	4
en	109	63	119	73	454	646	4
un	121	63	132	73	454	646	4
principio	134	63	172	73	454	646	4
las	174	63	186	73	454	646	4
naciones	188	63	225	73	454	646	4
juegan	227	63	255	73	454	646	4
con	258	63	273	73	454	646	4
el	275	63	283	73	454	646	4
concepto	285	63	323	73	454	646	4
de	325	63	335	73	454	646	4
excepción,	338	63	383	73	454	646	4
a	62	76	67	85	454	646	4
la	70	76	78	85	454	646	4
vez	81	76	95	85	454	646	4
que	98	76	113	85	454	646	4
las	116	76	128	85	454	646	4
empresas	131	76	170	85	454	646	4
tratan	173	76	197	85	454	646	4
de	200	76	210	85	454	646	4
evadir	213	76	239	85	454	646	4
toda	242	76	260	85	454	646	4
obligación	263	76	307	85	454	646	4
fiscal,	310	76	335	85	454	646	4
sobre	338	76	361	85	454	646	4
todo	364	76	383	85	454	646	4
las	62	88	74	98	454	646	4
relacionadas	77	88	129	98	454	646	4
con	132	88	148	98	454	646	4
las	151	88	162	98	454	646	4
leyes	165	88	187	98	454	646	4
laborales.	189	88	230	98	454	646	4
Más	233	88	251	98	454	646	4
tarde,	254	88	278	98	454	646	4
a	281	88	285	98	454	646	4
través	288	88	313	98	454	646	4
de	316	88	326	98	454	646	4
diversos	329	88	363	98	454	646	4
me-	366	88	383	98	454	646	4
canismos	62	101	101	110	454	646	4
(conflictos	105	101	149	110	454	646	4
sociales,	153	101	188	110	454	646	4
la	192	101	199	110	454	646	4
necesidad	202	101	244	110	454	646	4
de	247	101	257	110	454	646	4
una	260	101	275	110	454	646	4
mano	278	101	301	110	454	646	4
de	305	101	315	110	454	646	4
obra	318	101	336	110	454	646	4
calificada,	339	101	383	110	454	646	4
la	62	113	70	123	454	646	4
competencia)	73	113	130	123	454	646	4
y	133	113	139	123	454	646	4
de	142	113	152	123	454	646	4
acuerdo	156	113	189	123	454	646	4
con	192	113	207	123	454	646	4
los	211	113	223	123	454	646	4
acontecimientos	227	113	295	123	454	646	4
que	298	113	314	123	454	646	4
van	317	113	332	123	454	646	4
sucediendo	335	113	383	123	454	646	4
en	62	126	72	136	454	646	4
cada	75	126	94	136	454	646	4
zona,	97	126	120	136	454	646	4
comienzan	123	126	168	136	454	646	4
a	171	126	176	136	454	646	4
aparecer	179	126	214	136	454	646	4
obligaciones	217	126	270	136	454	646	4
de	273	126	283	136	454	646	4
reintegrar	286	126	327	136	454	646	4
o	330	126	335	136	454	646	4
desarrollar	338	126	383	136	454	646	4
relaciones	62	139	105	148	454	646	4
profesionales	108	139	164	148	454	646	4
articuladas	166	139	212	148	454	646	4
con	214	139	229	148	454	646	4
la	232	139	240	148	454	646	4
leyes	242	139	264	148	454	646	4
locales.	266	139	298	148	454	646	4
Pensar	82	155	110	165	454	646	4
la	113	155	121	165	454	646	4
globalización	124	155	181	165	454	646	4
a	184	155	189	165	454	646	4
través	192	155	217	165	454	646	4
de	220	155	230	165	454	646	4
los	233	155	245	165	454	646	4
cambios	249	155	284	165	454	646	4
en	287	155	297	165	454	646	4
los	300	155	312	165	454	646	4
modelos	315	155	351	165	454	646	4
econó-	354	155	383	165	454	646	4
micos,	62	168	90	178	454	646	4
incluyendo	93	168	140	178	454	646	4
las	143	168	155	178	454	646	4
lógicas	158	168	188	178	454	646	4
económicas	191	168	240	178	454	646	4
que	244	168	259	178	454	646	4
se	262	168	271	178	454	646	4
implementan	274	168	329	178	454	646	4
en	332	168	342	178	454	646	4
los	345	168	357	178	454	646	4
espa-	361	168	383	178	454	646	4
cios	62	181	79	190	454	646	4
transnacionales,	82	181	150	190	454	646	4
es	153	181	161	190	454	646	4
una	164	181	180	190	454	646	4
manera	183	181	213	190	454	646	4
de	216	181	226	190	454	646	4
ver	229	181	243	190	454	646	4
el	246	181	253	190	454	646	4
trabajo	256	181	285	190	454	646	4
y	288	181	294	190	454	646	4
las	297	181	308	190	454	646	4
prácticas	311	181	349	190	454	646	4
no	352	181	362	190	454	646	4
sólo	365	181	383	190	454	646	4
a	62	193	67	203	454	646	4
escala	71	193	96	203	454	646	4
nacional,	100	193	138	203	454	646	4
sino	142	193	160	203	454	646	4
como	163	193	187	203	454	646	4
una	190	193	205	203	454	646	4
lógica	209	193	235	203	454	646	4
de	239	193	248	203	454	646	4
renegociación	252	193	311	203	454	646	4
en	315	193	325	203	454	646	4
espacios	328	193	364	203	454	646	4
con	368	193	383	203	454	646	4
base	62	206	81	215	454	646	4
transnacional	84	206	140	215	454	646	4
cuyo	142	206	163	215	454	646	4
principio	165	206	203	215	454	646	4
es	206	206	215	215	454	646	4
jugar	217	206	239	215	454	646	4
“a	241	206	251	215	454	646	4
la	253	206	261	215	454	646	4
excepción”,	264	206	313	215	454	646	4
sea	316	206	329	215	454	646	4
fiscal,	332	206	357	215	454	646	4
legal,	360	206	383	215	454	646	4
social,	62	218	89	228	454	646	4
etcétera.	92	218	127	228	454	646	4
¿Cuál	62	244	85	254	454	646	4
es	87	244	97	254	454	646	4
la	98	244	106	254	454	646	4
articulación	108	244	156	254	454	646	4
teórica	157	244	185	254	454	646	4
y	187	244	192	254	454	646	4
metodológica	194	244	248	254	454	646	4
entre	250	244	271	254	454	646	4
la	62	257	70	266	454	646	4
globalización	71	257	124	266	454	646	4
y	126	257	131	266	454	646	4
la	133	257	140	266	454	646	4
evolución	142	257	181	266	454	646	4
de	182	257	192	266	454	646	4
la	194	257	201	266	454	646	4
gestión	203	257	233	266	454	646	4
de	235	257	245	266	454	646	4
mano	247	257	269	266	454	646	4
de	271	257	280	266	454	646	4
obra?	282	257	305	266	454	646	4
El	62	273	72	283	454	646	4
concepto	75	273	113	283	454	646	4
de	116	273	125	283	454	646	4
globalización	128	273	185	283	454	646	4
(en	188	273	201	283	454	646	4
el	204	273	212	283	454	646	4
sentido	215	273	245	283	454	646	4
de	248	273	258	283	454	646	4
la	261	273	269	283	454	646	4
libre	271	273	291	283	454	646	4
circulación,	294	273	343	283	454	646	4
rutas	346	273	366	283	454	646	4
co-	369	273	383	283	454	646	4
merciales,	62	286	105	295	454	646	4
nomadismo,	108	286	159	295	454	646	4
etcétera)	162	286	198	295	454	646	4
siempre	200	286	233	295	454	646	4
ha	236	286	245	295	454	646	4
existido.	248	286	284	295	454	646	4
Hemos	286	286	316	295	454	646	4
intentado	318	286	357	295	454	646	4
a	359	286	364	295	454	646	4
me-	366	286	383	295	454	646	4
nudo	62	298	83	308	454	646	4
reinventarla	86	298	136	308	454	646	4
en	138	298	148	308	454	646	4
los	151	298	163	308	454	646	4
últimos	166	298	197	308	454	646	4
años,	200	298	222	308	454	646	4
cuando	225	298	255	308	454	646	4
de	258	298	268	308	454	646	4
pronto	270	298	298	308	454	646	4
queríamos	301	298	344	308	454	646	4
nombrar	347	298	383	308	454	646	4
un	62	311	73	321	454	646	4
fenómeno	76	311	118	321	454	646	4
del	122	311	135	321	454	646	4
cual	139	311	156	321	454	646	4
no	160	311	170	321	454	646	4
se	174	311	183	321	454	646	4
conocían	186	311	224	321	454	646	4
los	228	311	240	321	454	646	4
pro	244	311	258	321	454	646	4
y	261	311	267	321	454	646	4
los	270	311	282	321	454	646	4
contra.	286	311	315	321	454	646	4
Fue	319	311	334	321	454	646	4
finalmente	338	311	383	321	454	646	4
después	62	324	96	333	454	646	4
de	98	324	108	333	454	646	4
la	110	324	118	333	454	646	4
Primera	120	324	153	333	454	646	4
Guerra	156	324	185	333	454	646	4
Mundial,	187	324	225	333	454	646	4
y	227	324	233	333	454	646	4
en	235	324	245	333	454	646	4
especial	247	324	281	333	454	646	4
con	283	324	298	333	454	646	4
la	301	324	308	333	454	646	4
firma	311	324	333	333	454	646	4
del	335	324	348	333	454	646	4
Tratado	350	324	383	333	454	646	4
de	62	336	72	346	454	646	4
Versalles	75	336	113	346	454	646	4
y	116	336	121	346	454	646	4
la	124	336	131	346	454	646	4
creación	134	336	170	346	454	646	4
de	173	336	183	346	454	646	4
la	186	336	193	346	454	646	4
Sociedad	196	336	235	346	454	646	4
de	238	336	247	346	454	646	4
Naciones	250	336	289	346	454	646	4
y	292	336	298	346	454	646	4
la	301	336	308	346	454	646	4
Organización	311	336	367	346	454	646	4
In-	370	336	383	346	454	646	4
ternacional	62	349	109	358	454	646	4
del	112	349	125	358	454	646	4
Trabajo	127	349	159	358	454	646	4
(	162	349	165	358	454	646	4
OIT	165	350	180	358	454	646	4
),	180	349	186	358	454	646	4
que	189	349	204	358	454	646	4
pareció	207	349	238	358	454	646	4
que	240	349	256	358	454	646	4
podíamos	258	349	299	358	454	646	4
escapar	302	349	333	358	454	646	4
de	336	349	346	358	454	646	4
la	349	349	356	358	454	646	4
injus-	359	349	383	358	454	646	4
ticia	62	361	80	371	454	646	4
social.	84	361	111	371	454	646	4
No	114	361	127	371	454	646	4
sabíamos	130	361	169	371	454	646	4
en	172	361	182	371	454	646	4
ese	185	361	199	371	454	646	4
momento	202	361	241	371	454	646	4
que	245	361	260	371	454	646	4
íbamos	263	361	293	371	454	646	4
a	296	361	301	371	454	646	4
crear	304	361	325	371	454	646	4
instrumentos	328	361	383	371	454	646	4
de	62	374	72	384	454	646	4
política	75	374	106	384	454	646	4
a	109	374	114	384	454	646	4
escala	116	374	142	384	454	646	4
internacional	144	374	199	384	454	646	4
para	202	374	220	384	454	646	4
legitimar	223	374	260	384	454	646	4
la	263	374	270	384	454	646	4
globalización	273	374	330	384	454	646	4
“diabólica”,	332	374	383	384	454	646	4
y	62	387	68	396	454	646	4
no	70	387	81	396	454	646	4
la	83	387	91	396	454	646	4
de	94	387	103	396	454	646	4
los	106	387	118	396	454	646	4
intercambios.	121	387	178	396	454	646	4
La	82	403	93	413	454	646	4
Primera	97	403	131	413	454	646	4
Guerra	134	403	164	413	454	646	4
Mundial	167	403	203	413	454	646	4
fue	206	403	220	413	454	646	4
finalmente	223	403	269	413	454	646	4
la	272	403	280	413	454	646	4
primera	283	403	317	413	454	646	4
experiencia	320	403	369	413	454	646	4
de	373	403	383	413	454	646	4
un	62	416	73	426	454	646	4
uso	76	416	91	426	454	646	4
industrial	94	416	135	426	454	646	4
de	138	416	148	426	454	646	4
lo	151	416	160	426	454	646	4
humano	163	416	197	426	454	646	4
(Arendt,	200	416	236	426	454	646	4
1998),	240	416	267	426	454	646	4
que	270	416	286	426	454	646	4
fue	289	416	303	426	454	646	4
confirmada	306	416	354	426	454	646	4
por	358	416	372	426	454	646	4
la	375	416	383	426	454	646	4
Segunda	62	429	99	438	454	646	4
Guerra	102	429	132	438	454	646	4
Mundial.	135	429	174	438	454	646	4
Por	177	429	192	438	454	646	4
primera	195	429	228	438	454	646	4
vez,	231	429	249	438	454	646	4
los	252	429	264	438	454	646	4
países	267	429	294	438	454	646	4
se	297	429	306	438	454	646	4
transformaron	309	429	370	438	454	646	4
en	373	429	383	438	454	646	4
grandes	62	441	96	451	454	646	4
fábricas.	99	441	136	451	454	646	4
Esto	139	441	158	451	454	646	4
permitió	162	441	198	451	454	646	4
extender	202	441	239	451	454	646	4
a	242	441	247	451	454	646	4
toda	250	441	269	451	454	646	4
la	272	441	280	451	454	646	4
sociedad	284	441	321	451	454	646	4
una	325	441	340	451	454	646	4
forma	344	441	369	451	454	646	4
de	373	441	383	451	454	646	4
organización	62	454	118	463	454	646	4
del	121	454	134	463	454	646	4
trabajo.	138	454	171	463	454	646	4
La	174	454	186	463	454	646	4
guerra	189	454	217	463	454	646	4
terminó	220	454	254	463	454	646	4
pero	258	454	277	463	454	646	4
los	280	454	293	463	454	646	4
modos	297	454	325	463	454	646	4
de	329	454	339	463	454	646	4
organiza-	342	454	383	463	454	646	4
ción	62	466	81	476	454	646	4
del	83	466	96	476	454	646	4
trabajo	99	466	129	476	454	646	4
permanecieron.	131	466	198	476	454	646	4
Este	200	466	218	476	454	646	4
modo	221	466	245	476	454	646	4
de	248	466	258	476	454	646	4
organización	260	466	315	476	454	646	4
del	318	466	331	476	454	646	4
tipo	333	466	350	476	454	646	4
“movi-	353	466	383	476	454	646	4
lización	62	479	96	489	454	646	4
total”,	100	479	126	489	454	646	4
nuevo	129	479	155	489	454	646	4
orden	158	479	183	489	454	646	4
encarnado	186	479	230	489	454	646	4
en	233	479	243	489	454	646	4
la	246	479	254	489	454	646	4
figura	257	479	283	489	454	646	4
del	286	479	299	489	454	646	4
trabajador-soldado	302	479	383	489	454	646	4
que	62	492	78	501	454	646	4
trabaja	82	492	111	501	454	646	4
en	114	492	125	501	454	646	4
una	128	492	144	501	454	646	4
sociedad	147	492	185	501	454	646	4
encuadrada	189	492	237	501	454	646	4
y	241	492	246	501	454	646	4
disciplinada	250	492	302	501	454	646	4
como	306	492	330	501	454	646	4
un	333	492	344	501	454	646	4
ejército,	348	492	383	501	454	646	4
permaneció.	62	504	115	514	454	646	4
Poco	118	504	139	514	454	646	4
a	143	504	147	514	454	646	4
poco,	150	504	174	514	454	646	4
esta	177	504	194	514	454	646	4
forma	197	504	222	514	454	646	4
de	225	504	235	514	454	646	4
organización	239	504	294	514	454	646	4
pasó	297	504	316	514	454	646	4
de	320	504	330	514	454	646	4
estar	333	504	353	514	454	646	4
al	356	504	364	514	454	646	4
ser-	367	504	383	514	454	646	4
vicio	62	517	84	526	454	646	4
del	87	517	101	526	454	646	4
Estado	104	517	133	526	454	646	4
a	137	517	142	526	454	646	4
estar	145	517	166	526	454	646	4
al	169	517	177	526	454	646	4
servicio	181	517	215	526	454	646	4
del	218	517	232	526	454	646	4
mercado.	235	517	275	526	454	646	4
Es	278	517	289	526	454	646	4
en	293	517	303	526	454	646	4
este	307	517	323	526	454	646	4
contexto	327	517	364	526	454	646	4
que	367	517	383	526	454	646	4
aparecen	62	529	100	539	454	646	4
las	103	529	115	539	454	646	4
zonas	117	529	141	539	454	646	4
francas	144	529	175	539	454	646	4
de	177	529	187	539	454	646	4
exportación	189	529	240	539	454	646	4
industrial	242	529	283	539	454	646	4
fronteriza,	285	529	329	539	454	646	4
organizadas	332	529	383	539	454	646	4
y	62	542	68	552	454	646	4
establecidas	71	542	123	552	454	646	4
en	126	542	136	552	454	646	4
los	139	542	151	552	454	646	4
límites	154	542	184	552	454	646	4
de	187	542	197	552	454	646	4
países	200	542	226	552	454	646	4
con	229	542	244	552	454	646	4
una	248	542	263	552	454	646	4
fuerte	266	542	291	552	454	646	4
ventaja	294	542	325	552	454	646	4
económica	328	542	374	552	454	646	4
y	377	542	383	552	454	646	4
cuya	62	555	83	564	454	646	4
reserva	86	555	117	564	454	646	4
laboral	121	555	151	564	454	646	4
se	154	555	163	564	454	646	4
alimenta	167	555	204	564	454	646	4
en	208	555	218	564	454	646	4
gran	222	555	241	564	454	646	4
parte	245	555	266	564	454	646	4
de	270	555	280	564	454	646	4
los	284	555	296	564	454	646	4
migrantes	300	555	342	564	454	646	4
(Peraldi,	346	555	383	564	454	646	4
2001).	62	567	90	577	454	646	4
También	93	567	130	577	454	646	4
en	134	567	144	577	454	646	4
este	148	567	164	577	454	646	4
contexto	168	567	204	577	454	646	4
de	208	567	218	577	454	646	4
desarrollo,	222	567	267	577	454	646	4
se	271	567	280	577	454	646	4
crearon	283	567	315	577	454	646	4
la	319	567	326	577	454	646	4
Sociedad	330	567	369	577	454	646	4
de	373	567	383	577	454	646	4
Naciones,	62	580	105	589	454	646	4
con	108	580	123	589	454	646	4
el	127	580	134	589	454	646	4
fin	138	580	149	589	454	646	4
de	152	580	162	589	454	646	4
impedir	166	580	199	589	454	646	4
la	202	580	210	589	454	646	4
guerra	213	580	240	589	454	646	4
y	244	580	249	589	454	646	4
mantener	252	580	292	589	454	646	4
la	295	580	303	589	454	646	4
paz,	306	580	323	589	454	646	4
y	327	580	332	589	454	646	4
la	335	580	343	589	454	646	4
OIT	346	581	361	589	454	646	4
para	364	580	383	589	454	646	4
Revista	62	616	87	624	454	646	4
de	89	616	97	624	454	646	4
Ciencias	99	616	126	624	454	646	4
Sociales,	128	616	158	624	454	646	4
DS-FCS,	159	616	184	624	454	646	4
vol.	186	616	197	624	454	646	4
28,	199	616	209	624	454	646	4
n.º	211	616	220	624	454	646	4
37,	222	616	231	624	454	646	4
julio-diciembre	233	616	282	624	454	646	4
2015,	284	616	303	624	454	646	4
pp.	304	616	314	624	454	646	4
13-25.	315	616	336	624	454	646	4
L	71	28	75	36	454	646	5
A	75	29	78	36	454	646	5
GESTIÓN	80	29	104	36	454	646	5
DE	105	29	113	36	454	646	5
RECURSOS	114	29	144	36	454	646	5
HUMANOS	145	29	173	36	454	646	5
OFFSHORE	175	29	204	36	454	646	5
17	383	28	391	36	454	646	5
aplicar	71	63	100	73	454	646	5
la	103	63	110	73	454	646	5
justicia	113	63	144	73	454	646	5
social.	147	63	174	73	454	646	5
La	177	63	188	73	454	646	5
OIT	191	64	206	72	454	646	5
se	208	63	217	73	454	646	5
mantuvo	220	63	257	73	454	646	5
como	260	63	283	73	454	646	5
garante	286	63	317	73	454	646	5
del	320	63	333	73	454	646	5
desarrollo	336	63	379	73	454	646	5
de	381	63	391	73	454	646	5
“un	71	76	86	85	454	646	5
régimen	89	76	124	85	454	646	5
laboral	127	76	157	85	454	646	5
realmente	160	76	202	85	454	646	5
humano.”	205	76	246	85	454	646	5
Por	91	92	105	102	454	646	5
último,	109	92	139	102	454	646	5
la	142	92	150	102	454	646	5
segunda	153	92	187	102	454	646	5
globalización,	190	92	250	102	454	646	5
la	253	92	261	102	454	646	5
de	264	92	274	102	454	646	5
los	277	92	289	102	454	646	5
años	293	92	312	102	454	646	5
ochenta,	315	92	351	102	454	646	5
consistió	354	92	391	102	454	646	5
en	71	105	81	115	454	646	5
poder	83	105	107	115	454	646	5
llevar	110	105	133	115	454	646	5
a	136	105	141	115	454	646	5
cabo,	143	105	166	115	454	646	5
nuevamente,	168	105	221	115	454	646	5
condiciones	224	105	274	115	454	646	5
de	277	105	287	115	454	646	5
trabajo	289	105	318	115	454	646	5
menos	321	105	349	115	454	646	5
humanas,	351	105	391	115	454	646	5
permitiendo	71	118	122	127	454	646	5
funcionar	126	118	166	127	454	646	5
al	170	118	178	127	454	646	5
mercado	182	118	218	127	454	646	5
en	222	118	232	127	454	646	5
su	236	118	245	127	454	646	5
forma	249	118	274	127	454	646	5
más	278	118	295	127	454	646	5
extrema.	299	118	336	127	454	646	5
Es	340	118	350	127	454	646	5
decir:	354	118	378	127	454	646	5
se	382	118	391	127	454	646	5
trataba	71	130	99	140	454	646	5
de	104	130	114	140	454	646	5
mantener	118	130	157	140	454	646	5
condiciones	161	130	211	140	454	646	5
de	215	130	225	140	454	646	5
producción	229	130	277	140	454	646	5
elevadas;	281	130	319	140	454	646	5
para	323	130	341	140	454	646	5
lograr	346	130	371	140	454	646	5
este	375	130	391	140	454	646	5
fin,	71	143	85	152	454	646	5
los	88	143	100	152	454	646	5
Estados	103	143	136	152	454	646	5
han	139	143	154	152	454	646	5
establecido	157	143	204	152	454	646	5
el	207	143	215	152	454	646	5
trabajo	218	143	247	152	454	646	5
adoptando	250	143	294	152	454	646	5
en	297	143	306	152	454	646	5
Occidente	309	143	352	152	454	646	5
y	355	143	360	152	454	646	5
en	363	143	373	152	454	646	5
Eu-	376	143	391	152	454	646	5
ropa	71	155	90	165	454	646	5
condiciones	94	155	144	165	454	646	5
laborales	148	155	186	165	454	646	5
igualitarias,	190	155	240	165	454	646	5
en	244	155	254	165	454	646	5
tanto	258	155	279	165	454	646	5
han	283	155	298	165	454	646	5
reubicado	303	155	344	165	454	646	5
regímenes	348	155	391	165	454	646	5
desiguales	71	168	115	178	454	646	5
en	118	168	128	178	454	646	5
las	132	168	143	178	454	646	5
zonas	147	168	171	178	454	646	5
fronterizas	174	168	219	178	454	646	5
con	223	168	238	178	454	646	5
otro	241	168	258	178	454	646	5
“ejército”,	262	168	305	178	454	646	5
proveedor	309	168	351	178	454	646	5
continuo	354	168	391	178	454	646	5
del	71	181	84	190	454	646	5
personal	87	181	122	190	454	646	5
para	125	181	143	190	454	646	5
la	146	181	154	190	454	646	5
guerra	157	181	183	190	454	646	5
de	186	181	196	190	454	646	5
mercados,	199	181	242	190	454	646	5
que	245	181	260	190	454	646	5
bajo	263	181	281	190	454	646	5
la	284	181	291	190	454	646	5
fuerza	294	181	321	190	454	646	5
del	324	181	336	190	454	646	5
temor	339	181	364	190	454	646	5
circu-	367	181	391	190	454	646	5
la	71	193	78	203	454	646	5
o	82	193	87	203	454	646	5
permanece	90	193	136	203	454	646	5
cautivo:	139	193	173	203	454	646	5
los	176	193	188	203	454	646	5
migrantes.	191	193	235	203	454	646	5
Fue	239	193	255	203	454	646	5
en	258	193	268	203	454	646	5
el	271	193	279	203	454	646	5
curso	282	193	305	203	454	646	5
de	308	193	318	203	454	646	5
mi	321	193	332	203	454	646	5
investigación	336	193	391	203	454	646	5
durante	71	206	102	215	454	646	5
25	105	206	115	215	454	646	5
años,	118	206	140	215	454	646	5
especialmente	143	206	202	215	454	646	5
en	205	206	215	215	454	646	5
las	217	206	229	215	454	646	5
industrias	232	206	272	215	454	646	5
de	275	206	285	215	454	646	5
las	288	206	299	215	454	646	5
zonas	302	206	326	215	454	646	5
fronterizas	328	206	373	215	454	646	5
con	376	206	391	215	454	646	5
una	71	218	86	228	454	646	5
fuerte	89	218	114	228	454	646	5
ventaja	117	218	147	228	454	646	5
económica,	151	218	199	228	454	646	5
que	202	218	217	228	454	646	5
descubrí	221	218	256	228	454	646	5
la	259	218	267	228	454	646	5
articulación	270	218	320	228	454	646	5
entre	323	218	344	228	454	646	5
los	348	218	360	228	454	646	5
modos	363	218	391	228	454	646	5
de	71	231	81	241	454	646	5
organización	84	231	138	241	454	646	5
del	141	231	154	241	454	646	5
trabajo	157	231	187	241	454	646	5
y	190	231	195	241	454	646	5
la	198	231	206	241	454	646	5
migración,	209	231	254	241	454	646	5
como	258	231	281	241	454	646	5
un	284	231	295	241	454	646	5
nuevo	298	231	323	241	454	646	5
modo	326	231	350	241	454	646	5
de	354	231	363	241	454	646	5
admi-	367	231	391	241	454	646	5
nistración	71	244	112	253	454	646	5
de	116	244	126	253	454	646	5
la	129	244	136	253	454	646	5
mano	140	244	163	253	454	646	5
de	166	244	176	253	454	646	5
obra	180	244	198	253	454	646	5
que	202	244	217	253	454	646	5
corresponde	220	244	271	253	454	646	5
a	275	244	279	253	454	646	5
la	283	244	290	253	454	646	5
aplicación	294	244	337	253	454	646	5
plena	340	244	363	253	454	646	5
de	366	244	376	253	454	646	5
las	380	244	391	253	454	646	5
exigencias	71	256	115	266	454	646	5
de	118	256	128	266	454	646	5
la	130	256	138	266	454	646	5
globalización.	140	256	200	266	454	646	5
Este	91	273	109	283	454	646	5
artículo	112	273	144	283	454	646	5
está	148	273	164	283	454	646	5
basado	168	273	197	283	454	646	5
en	200	273	210	283	454	646	5
diferentes	213	273	255	283	454	646	5
investigaciones	258	273	322	283	454	646	5
llevadas	326	273	360	283	454	646	5
a	363	273	368	283	454	646	5
cabo	371	273	391	283	454	646	5
desde	71	286	95	295	454	646	5
1991.	98	286	121	295	454	646	5
Un	124	286	137	295	454	646	5
primer	140	286	168	295	454	646	5
campo	171	286	199	295	454	646	5
etnográfico	202	286	250	295	454	646	5
de	253	286	263	295	454	646	5
cuatro	266	286	292	295	454	646	5
meses	295	286	320	295	454	646	5
se	323	286	332	295	454	646	5
realizó	335	286	364	295	454	646	5
en	367	286	377	295	454	646	5
las	379	286	391	295	454	646	5
maquiladoras	71	298	127	308	454	646	5
de	131	298	140	308	454	646	5
Saltillo	144	298	174	308	454	646	5
(México),	177	298	219	308	454	646	5
en	222	298	232	308	454	646	5
el	235	298	242	308	454	646	5
sector	245	298	270	308	454	646	5
de	274	298	283	308	454	646	5
piezas	287	298	313	308	454	646	5
de	316	298	326	308	454	646	5
automóviles,	329	298	383	308	454	646	5
y	386	298	391	308	454	646	5
consistió	71	311	108	320	454	646	5
en	111	311	121	320	454	646	5
la	123	311	131	320	454	646	5
observación	133	311	184	320	454	646	5
de	186	311	196	320	454	646	5
cuatro	199	311	225	320	454	646	5
plantas	227	311	257	320	454	646	5
en	260	311	270	320	454	646	5
particular	272	311	312	320	454	646	5
y	315	311	320	320	454	646	5
la	323	311	330	320	454	646	5
realización	333	311	379	320	454	646	5
de	381	311	391	320	454	646	5
sesenta	71	323	101	333	454	646	5
entrevistas	104	323	148	333	454	646	5
a	151	323	156	333	454	646	5
ingenieros,	158	323	205	333	454	646	5
supervisores,	207	323	263	333	454	646	5
gerentes	265	323	300	333	454	646	5
y	303	323	308	333	454	646	5
líderes	311	323	339	333	454	646	5
de	341	323	351	333	454	646	5
negocios	354	323	391	333	454	646	5
en	71	336	81	346	454	646	5
el	83	336	91	346	454	646	5
estado	93	336	120	346	454	646	5
de	123	336	133	346	454	646	5
Coahuila.	135	336	176	346	454	646	5
Un	178	336	191	346	454	646	5
segundo	193	336	228	346	454	646	5
estudio	231	336	261	346	454	646	5
de	263	336	273	346	454	646	5
campo	276	336	304	346	454	646	5
se	306	336	315	346	454	646	5
llevó	318	336	338	346	454	646	5
a	341	336	345	346	454	646	5
cabo	348	336	368	346	454	646	5
entre	370	336	391	346	454	646	5
1992	71	349	92	358	454	646	5
y	95	349	100	358	454	646	5
1994,	104	349	127	358	454	646	5
en	130	349	140	358	454	646	5
las	144	349	155	358	454	646	5
maquiladoras	158	349	215	358	454	646	5
de	218	349	228	358	454	646	5
Monterrey	231	349	276	358	454	646	5
(México),	279	349	321	358	454	646	5
por	324	349	338	358	454	646	5
medio	341	349	367	358	454	646	5
de	370	349	380	358	454	646	5
la	384	349	391	358	454	646	5
observación	71	361	121	371	454	646	5
participante,	124	361	176	371	454	646	5
durante	179	361	210	371	454	646	5
seis	213	361	228	371	454	646	5
meses,	231	361	259	371	454	646	5
como	262	361	285	371	454	646	5
obrera	288	361	315	371	454	646	5
en	317	361	327	371	454	646	5
cuatro	330	361	356	371	454	646	5
plantas;	359	361	391	371	454	646	5
la	71	374	78	383	454	646	5
observación	82	374	132	383	454	646	5
in	136	374	144	383	454	646	5
situ	148	374	163	383	454	646	5
de	166	374	176	383	454	646	5
cuatro	180	374	206	383	454	646	5
fábricas	210	374	243	383	454	646	5
y	246	374	252	383	454	646	5
el	255	374	263	383	454	646	5
seguimiento	266	374	318	383	454	646	5
de	321	374	331	383	454	646	5
la	335	374	342	383	454	646	5
implemen-	346	374	391	383	454	646	5
tación	71	386	97	396	454	646	5
de	100	386	110	396	454	646	5
ISO	114	386	131	396	454	646	5
9002,	135	386	158	396	454	646	5
a	162	386	167	396	454	646	5
través	171	386	196	396	454	646	5
de	199	386	209	396	454	646	5
120	213	386	229	396	454	646	5
entrevistas,	233	386	280	396	454	646	5
una	284	386	299	396	454	646	5
encuesta	303	386	339	396	454	646	5
cuantitativa	343	386	391	396	454	646	5
aplicada	71	399	106	409	454	646	5
de	108	399	118	409	454	646	5
manera	121	399	151	409	454	646	5
sistemática	154	399	200	409	454	646	5
a	203	399	208	409	454	646	5
cien	210	399	227	409	454	646	5
plantas	230	399	259	409	454	646	5
maquiladoras.	262	399	321	409	454	646	5
Esta	323	399	342	409	454	646	5
encuesta	344	399	380	409	454	646	5
se	382	399	391	409	454	646	5
volvió	71	412	97	421	454	646	5
a	100	412	105	421	454	646	5
replicar	108	412	140	421	454	646	5
en	142	412	152	421	454	646	5
2004	155	412	176	421	454	646	5
en	179	412	188	421	454	646	5
las	191	412	203	421	454	646	5
mismas	206	412	238	421	454	646	5
fábricas.	240	412	276	421	454	646	5
Un	279	412	292	421	454	646	5
tercer	294	412	318	421	454	646	5
campo	321	412	349	421	454	646	5
se	352	412	360	421	454	646	5
llevó	363	412	384	421	454	646	5
a	387	412	391	421	454	646	5
cabo	71	424	91	434	454	646	5
en	93	424	103	434	454	646	5
la	106	424	113	434	454	646	5
producción	116	424	163	434	454	646	5
agrícola	166	424	200	434	454	646	5
de	202	424	212	434	454	646	5
naranjas	215	424	250	434	454	646	5
para	253	424	271	434	454	646	5
las	273	424	285	434	454	646	5
empresas	288	424	327	434	454	646	5
de	329	424	339	434	454	646	5
exportación	342	424	391	434	454	646	5
en	71	437	81	446	454	646	5
la	84	437	92	446	454	646	5
frontera	95	437	129	446	454	646	5
de	132	437	142	446	454	646	5
Argentina	145	437	187	446	454	646	5
y	190	437	195	446	454	646	5
Uruguay,	199	437	238	446	454	646	5
entre	241	437	262	446	454	646	5
2003	266	437	287	446	454	646	5
y	290	437	295	446	454	646	5
2004.	299	437	322	446	454	646	5
Otro	326	437	345	446	454	646	5
estudio	349	437	379	446	454	646	5
se	382	437	391	446	454	646	5
realizó	71	449	99	459	454	646	5
en	103	449	113	459	454	646	5
la	117	449	125	459	454	646	5
Zona	129	449	151	459	454	646	5
Franca	155	449	183	459	454	646	5
de	187	449	197	459	454	646	5
Tánger	201	449	231	459	454	646	5
en	235	449	245	459	454	646	5
el	249	449	256	459	454	646	5
período	260	449	293	459	454	646	5
2006-2007.	297	449	345	459	454	646	5
Se	349	449	359	459	454	646	5
agrega	363	449	391	459	454	646	5
además	71	462	102	472	454	646	5
un	106	462	117	472	454	646	5
trabajo	121	462	150	472	454	646	5
de	154	462	163	472	454	646	5
campo	167	462	195	472	454	646	5
de	199	462	209	472	454	646	5
dos	213	462	227	472	454	646	5
años	231	462	251	472	454	646	5
llevado	254	462	285	472	454	646	5
a	289	462	293	472	454	646	5
cabo	297	462	317	472	454	646	5
en	321	462	331	472	454	646	5
Francia	335	462	366	472	454	646	5
en	370	462	380	472	454	646	5
la	384	462	391	472	454	646	5
región	71	475	98	484	454	646	5
Provenza	101	475	139	484	454	646	5
-	140	475	143	484	454	646	5
Alpes	144	475	168	484	454	646	5
-	169	475	172	484	454	646	5
Costa	173	475	196	484	454	646	5
Azul	199	475	219	484	454	646	5
y	222	475	228	484	454	646	5
especialmente	231	475	290	484	454	646	5
en	293	475	303	484	454	646	5
las	306	475	318	484	454	646	5
áreas	321	475	342	484	454	646	5
de	345	475	355	484	454	646	5
negocio	358	475	391	484	454	646	5
que	71	487	86	497	454	646	5
surgieron	88	487	128	497	454	646	5
tras	130	487	145	497	454	646	5
el	147	487	155	497	454	646	5
cierre	157	487	181	497	454	646	5
de	183	487	193	497	454	646	5
las	195	487	207	497	454	646	5
actividades	209	487	256	497	454	646	5
industriales	258	487	307	497	454	646	5
tradicionales	309	487	363	497	454	646	5
(cons-	365	487	391	497	454	646	5
trucción	71	500	105	509	454	646	5
naval,	108	500	132	509	454	646	5
minas)	135	500	163	509	454	646	5
2002-2004.	165	500	214	509	454	646	5
Por	216	500	230	509	454	646	5
último,	233	500	263	509	454	646	5
un	265	500	275	509	454	646	5
estudio	278	500	308	509	454	646	5
de	310	500	320	509	454	646	5
campo	322	500	350	509	454	646	5
realizado	353	500	391	509	454	646	5
en	71	512	81	522	454	646	5
América	84	512	120	522	454	646	5
Central	124	512	154	522	454	646	5
en	158	512	168	522	454	646	5
áreas	172	512	193	522	454	646	5
de	197	512	207	522	454	646	5
frontera,	210	512	246	522	454	646	5
en	250	512	260	522	454	646	5
las	263	512	275	522	454	646	5
maquiladoras	278	512	335	522	454	646	5
de	339	512	348	522	454	646	5
las	352	512	364	522	454	646	5
zonas	367	512	391	522	454	646	5
industriales	71	525	119	535	454	646	5
(Guatemala;	123	525	175	535	454	646	5
San	179	525	194	535	454	646	5
Pedro	198	525	222	535	454	646	5
Sula,	226	525	247	535	454	646	5
Honduras;	251	525	295	535	454	646	5
Costa	299	525	322	535	454	646	5
Rica;	326	525	348	535	454	646	5
Panamá),	352	525	391	535	454	646	5
en	71	538	81	547	454	646	5
los	83	538	96	547	454	646	5
años	98	538	118	547	454	646	5
2013-2014.	120	538	168	547	454	646	5
Revista	117	616	142	624	454	646	5
de	144	616	152	624	454	646	5
Ciencias	154	616	181	624	454	646	5
Sociales,	183	616	213	624	454	646	5
DS-FCS,	214	616	239	624	454	646	5
vol.	241	616	252	624	454	646	5
28,	254	616	265	624	454	646	5
n.º	266	616	275	624	454	646	5
37,	277	616	286	624	454	646	5
julio-diciembre	288	616	337	624	454	646	5
2015,	339	616	358	624	454	646	5
pp.	359	616	369	624	454	646	5
13-25.	370	616	391	624	454	646	5
18	62	28	71	36	454	646	6
D	326	28	331	36	454	646	6
ELPHINE	331	29	355	36	454	646	6
M	357	28	362	36	454	646	6
ERCIER	362	29	383	36	454	646	6
E	62	63	67	73	454	646	6
l	67	63	70	73	454	646	6
modelo	72	63	101	73	454	646	6
maquiladora	103	63	153	74	454	646	6
de	155	63	164	73	454	646	6
la	166	63	173	73	454	646	6
gestión	175	63	205	73	454	646	6
de	207	63	217	73	454	646	6
mano	219	63	241	73	454	646	6
de	243	63	253	73	454	646	6
obra	254	63	272	73	454	646	6
Desde	62	80	89	89	454	646	6
los	91	80	103	89	454	646	6
años	106	80	125	89	454	646	6
sesenta,	127	80	160	89	454	646	6
durante	162	80	194	89	454	646	6
el	196	80	204	89	454	646	6
desarrollo	206	80	248	89	454	646	6
de	250	80	260	89	454	646	6
las	263	80	274	89	454	646	6
zonas	277	80	301	89	454	646	6
francas	303	80	333	89	454	646	6
de	336	80	346	89	454	646	6
exporta-	348	80	383	89	454	646	6
ción	62	92	80	102	454	646	6
industrial	83	92	122	102	454	646	6
en	124	92	134	102	454	646	6
México	136	92	168	102	454	646	6
3	168	92	171	97	454	646	6
,	171	92	174	102	454	646	6
hemos	176	92	204	102	454	646	6
visto	206	92	226	102	454	646	6
el	228	92	236	102	454	646	6
desarrollo	238	92	280	102	454	646	6
de	282	92	292	102	454	646	6
un	294	92	305	102	454	646	6
sistema	307	92	338	102	454	646	6
de	340	92	350	102	454	646	6
gestión	352	92	383	102	454	646	6
de	62	105	72	114	454	646	6
la	74	105	82	114	454	646	6
mano	84	105	108	114	454	646	6
de	110	105	120	114	454	646	6
obra	122	105	140	114	454	646	6
artesanal	143	105	180	114	454	646	6
—después	182	105	226	114	454	646	6
estandarizado—,	228	105	299	114	454	646	6
que	301	105	316	114	454	646	6
dejaba	318	105	346	114	454	646	6
poco	348	105	368	114	454	646	6
es-	370	105	383	114	454	646	6
pacio	62	117	85	127	454	646	6
a	87	117	92	127	454	646	6
la	94	117	102	127	454	646	6
autonomía	104	117	148	127	454	646	6
de	150	117	160	127	454	646	6
los	162	117	174	127	454	646	6
empleados.	176	117	224	127	454	646	6
Estas	226	117	248	127	454	646	6
plantas	250	117	280	127	454	646	6
de	282	117	292	127	454	646	6
ensamblaje	294	117	341	127	454	646	6
(simples)	344	117	383	127	454	646	6
instaladas	62	130	104	140	454	646	6
en	106	130	116	140	454	646	6
las	118	130	130	140	454	646	6
fronteras	132	130	169	140	454	646	6
de	171	130	181	140	454	646	6
los	183	130	196	140	454	646	6
países,	198	130	226	140	454	646	6
con	228	130	243	140	454	646	6
fuertes	245	130	274	140	454	646	6
ganancias	276	130	317	140	454	646	6
económicas,	320	130	372	140	454	646	6
se	374	130	383	140	454	646	6
beneficiaron	62	143	115	152	454	646	6
con	117	143	132	152	454	646	6
mano	134	143	158	152	454	646	6
de	160	143	170	152	454	646	6
obra	172	143	191	152	454	646	6
barata,	193	143	221	152	454	646	6
y	224	143	229	152	454	646	6
se	231	143	240	152	454	646	6
enfrentaron	242	143	290	152	454	646	6
por	293	143	307	152	454	646	6
primera	309	143	342	152	454	646	6
vez	344	143	358	152	454	646	6
a	361	143	365	152	454	646	6
una	368	143	383	152	454	646	6
fuerza	62	155	89	165	454	646	6
de	92	155	102	165	454	646	6
trabajo	105	155	134	165	454	646	6
que	138	155	153	165	454	646	6
nunca	156	155	181	165	454	646	6
había	184	155	207	165	454	646	6
trabajado	210	155	249	165	454	646	6
en	253	155	263	165	454	646	6
la	266	155	273	165	454	646	6
industria:	277	155	316	165	454	646	6
principalmente	320	155	383	165	454	646	6
mujeres	62	168	96	177	454	646	6
y	98	168	103	177	454	646	6
jóvenes.	106	168	141	177	454	646	6
El	82	185	92	194	454	646	6
trabajador	95	185	137	194	454	646	6
era	141	185	154	194	454	646	6
intercambiable,	157	185	222	194	454	646	6
gestionado	225	185	271	194	454	646	6
por	274	185	288	194	454	646	6
un	292	185	302	194	454	646	6
solo	305	185	323	194	454	646	6
sindicato	326	185	364	194	454	646	6
que	368	185	383	194	454	646	6
firmaba	62	197	95	207	454	646	6
un	98	197	108	207	454	646	6
contrato	111	197	145	207	454	646	6
con	148	197	163	207	454	646	6
la	166	197	174	207	454	646	6
empresa	176	197	211	207	454	646	6
(matriz),	214	197	251	207	454	646	6
para	253	197	272	207	454	646	6
garantizar	274	197	316	207	454	646	6
la	319	197	327	207	454	646	6
gestión	329	197	360	207	454	646	6
y	363	197	368	207	454	646	6
or-	371	197	383	207	454	646	6
ganización	62	210	108	219	454	646	6
del	110	210	123	219	454	646	6
trabajo,	126	210	158	219	454	646	6
la	160	210	168	219	454	646	6
capacitación,	170	210	225	219	454	646	6
la	228	210	236	219	454	646	6
selección	238	210	277	219	454	646	6
de	280	210	290	219	454	646	6
candidatos,	292	210	340	219	454	646	6
la	342	210	350	219	454	646	6
organi-	353	210	383	219	454	646	6
zación	62	222	90	232	454	646	6
de	92	222	102	232	454	646	6
la	105	222	113	232	454	646	6
vida	115	222	133	232	454	646	6
dentro	136	222	163	232	454	646	6
y	166	222	171	232	454	646	6
fuera	174	222	195	232	454	646	6
de	198	222	208	232	454	646	6
la	211	222	218	232	454	646	6
empresa.	221	222	258	232	454	646	6
Por	261	222	276	232	454	646	6
otra	278	222	295	232	454	646	6
parte,	297	222	321	232	454	646	6
prácticamente	324	222	383	232	454	646	6
en	62	235	72	245	454	646	6
todos	75	235	98	245	454	646	6
los	101	235	113	245	454	646	6
países	116	235	142	245	454	646	6
de	145	235	155	245	454	646	6
América	158	235	194	245	454	646	6
Central,	197	235	230	245	454	646	6
y	233	235	239	245	454	646	6
también	242	235	275	245	454	646	6
en	278	235	288	245	454	646	6
el	291	235	299	245	454	646	6
norte	302	235	324	245	454	646	6
de	327	235	337	245	454	646	6
África,	340	235	369	245	454	646	6
un	372	235	383	245	454	646	6
operador	62	248	100	257	454	646	6
o	102	248	107	257	454	646	6
una	110	248	125	257	454	646	6
operadora	128	248	170	257	454	646	6
es	172	248	181	257	454	646	6
considerado	183	248	234	257	454	646	6
principalmente	237	248	300	257	454	646	6
un	302	248	313	257	454	646	6
“sindicalizado”,	315	248	383	257	454	646	6
así	62	260	74	270	454	646	6
es	77	260	86	270	454	646	6
como	89	260	113	270	454	646	6
son	116	260	131	270	454	646	6
denominados,	134	260	193	270	454	646	6
aunque	196	260	226	270	454	646	6
esto	230	260	247	270	454	646	6
no	250	260	260	270	454	646	6
quiere	264	260	290	270	454	646	6
decir	293	260	314	270	454	646	6
que	318	260	333	270	454	646	6
tengan	336	260	364	270	454	646	6
una	367	260	383	270	454	646	6
actividad	62	273	101	282	454	646	6
sindical.	103	273	138	282	454	646	6
Simplemente	141	273	196	282	454	646	6
significa	199	273	235	282	454	646	6
que	238	273	253	282	454	646	6
es	255	273	264	282	454	646	6
el	267	273	274	282	454	646	6
sindicato	277	273	315	282	454	646	6
el	317	273	325	282	454	646	6
que	327	273	343	282	454	646	6
ha	345	273	355	282	454	646	6
hecho	358	273	383	282	454	646	6
la	62	285	70	295	454	646	6
contratación.	73	285	127	295	454	646	6
Ya	82	302	93	312	454	646	6
no	97	302	108	312	454	646	6
son	112	302	126	312	454	646	6
obreros	130	302	162	312	454	646	6
tradicionales	166	302	220	312	454	646	6
(de	224	302	237	312	454	646	6
la	241	302	248	312	454	646	6
industria	252	302	289	312	454	646	6
pesada)	293	302	325	312	454	646	6
y	329	302	334	312	454	646	6
tienen	338	302	364	312	454	646	6
dos	368	302	383	312	454	646	6
estatutos:	62	315	102	325	454	646	6
o	106	315	111	325	454	646	6
son	115	315	130	325	454	646	6
operadores	134	315	180	325	454	646	6
de	184	315	194	325	454	646	6
planta	198	315	224	325	454	646	6
(tiempo	228	315	261	325	454	646	6
completo)	265	315	307	325	454	646	6
sindicalizados,	311	315	373	325	454	646	6
o	377	315	383	325	454	646	6
bien	62	328	80	337	454	646	6
son	84	328	98	337	454	646	6
operadores	101	328	147	337	454	646	6
temporales.	150	328	199	337	454	646	6
Los	202	328	218	337	454	646	6
operadores	221	328	267	337	454	646	6
contratados	270	328	319	337	454	646	6
son	322	328	336	337	454	646	6
reclutados	340	328	383	337	454	646	6
en	62	340	72	350	454	646	6
los	75	340	88	350	454	646	6
barrios	91	340	120	350	454	646	6
cercanos	123	340	160	350	454	646	6
a	163	340	168	350	454	646	6
las	171	340	182	350	454	646	6
fábricas,	185	340	221	350	454	646	6
se	224	340	233	350	454	646	6
presentan	236	340	276	350	454	646	6
en	280	340	289	350	454	646	6
la	293	340	300	350	454	646	6
mañana,	303	340	339	350	454	646	6
pasan	342	340	366	350	454	646	6
por	369	340	383	350	454	646	6
una	62	353	78	362	454	646	6
entrevista	81	353	121	362	454	646	6
que	125	353	140	362	454	646	6
consiste	143	353	177	362	454	646	6
más	181	353	198	362	454	646	6
bien	201	353	219	362	454	646	6
en	222	353	232	362	454	646	6
identificar	236	353	279	362	454	646	6
las	282	353	294	362	454	646	6
características	297	353	357	362	454	646	6
de	360	353	370	362	454	646	6
su	373	353	383	362	454	646	6
personalidad,	62	365	119	375	454	646	6
como	123	365	146	375	454	646	6
por	150	365	164	375	454	646	6
ejemplo	168	365	202	375	454	646	6
su	206	365	215	375	454	646	6
fiabilidad,	219	365	262	375	454	646	6
mientras	266	365	302	375	454	646	6
que	306	365	321	375	454	646	6
su	325	365	334	375	454	646	6
competen-	338	365	383	375	454	646	6
cia	62	378	75	388	454	646	6
apenas	78	378	107	388	454	646	6
se	110	378	119	388	454	646	6
evalúa.	123	378	152	388	454	646	6
A	155	378	163	388	454	646	6
continuación,	166	378	223	388	454	646	6
tan	227	378	240	388	454	646	6
pronto	243	378	271	388	454	646	6
como	274	378	298	388	454	646	6
la	301	378	309	388	454	646	6
persona	312	378	345	388	454	646	6
pasa	349	378	367	388	454	646	6
las	371	378	383	388	454	646	6
pruebas	62	391	95	400	454	646	6
psicológicas,	98	391	153	400	454	646	6
se	156	391	164	400	454	646	6
presenta	167	391	202	400	454	646	6
en	205	391	215	400	454	646	6
el	218	391	226	400	454	646	6
puesto	229	391	256	400	454	646	6
de	260	391	269	400	454	646	6
trabajo.	272	391	304	400	454	646	6
Posteriormente	307	391	371	400	454	646	6
es	374	391	383	400	454	646	6
asignado	62	403	100	413	454	646	6
a	102	403	107	413	454	646	6
una	110	403	125	413	454	646	6
línea	127	403	148	413	454	646	6
de	150	403	160	413	454	646	6
producción	163	403	210	413	454	646	6
y	213	403	218	413	454	646	6
se	221	403	229	413	454	646	6
funde	232	403	256	413	454	646	6
en	259	403	269	413	454	646	6
el	271	403	279	413	454	646	6
equipo.	281	403	313	413	454	646	6
En	82	420	94	430	454	646	6
los	98	420	110	430	454	646	6
años	114	420	133	430	454	646	6
setenta,	137	420	169	430	454	646	6
estas	173	420	194	430	454	646	6
plantas	197	420	228	430	454	646	6
estaban	231	420	263	430	454	646	6
contratando	267	420	317	430	454	646	6
de	321	420	331	430	454	646	6
forma	335	420	360	430	454	646	6
con-	364	420	383	430	454	646	6
tinua	62	433	84	442	454	646	6
todos	87	433	111	442	454	646	6
los	114	433	127	442	454	646	6
días;	130	433	150	442	454	646	6
había	154	433	177	442	454	646	6
afiches	181	433	211	442	454	646	6
permanentes	214	433	268	442	454	646	6
en	272	433	282	442	454	646	6
las	285	433	297	442	454	646	6
paredes	301	433	334	442	454	646	6
de	337	433	347	442	454	646	6
las	351	433	363	442	454	646	6
em-	366	433	383	442	454	646	6
presas.	62	445	92	455	454	646	6
La	94	445	106	455	454	646	6
única	108	445	131	455	454	646	6
identificación	134	445	193	455	454	646	6
de	196	445	206	455	454	646	6
estas	208	445	229	455	454	646	6
fábricas	232	445	266	455	454	646	6
“invisibles	268	445	314	455	454	646	6
y	316	445	322	455	454	646	6
subterráneas”	324	445	383	455	454	646	6
eran	62	458	81	467	454	646	6
los	85	458	97	467	454	646	6
carteles	101	458	134	467	454	646	6
que	137	458	153	467	454	646	6
decían	157	458	185	467	454	646	6
“Aquí	188	458	214	467	454	646	6
se	218	458	226	467	454	646	6
recluta”.	230	458	267	467	454	646	6
Una	271	458	288	467	454	646	6
de	292	458	302	467	454	646	6
las	306	458	318	467	454	646	6
garantías	322	458	361	467	454	646	6
para	364	458	383	467	454	646	6
obtener	62	470	94	480	454	646	6
un	97	470	108	480	454	646	6
puesto	110	470	138	480	454	646	6
era	141	470	154	480	454	646	6
la	157	470	164	480	454	646	6
recomendación	167	470	232	480	454	646	6
de	235	470	245	480	454	646	6
un	247	470	258	480	454	646	6
amigo	261	470	287	480	454	646	6
o	290	470	295	480	454	646	6
de	298	470	308	480	454	646	6
un	310	470	321	480	454	646	6
vecino	324	470	352	480	454	646	6
que	355	470	370	480	454	646	6
ya	373	470	383	480	454	646	6
estaba	62	483	89	493	454	646	6
trabajando	91	483	137	493	454	646	6
en	139	483	149	493	454	646	6
la	151	483	159	493	454	646	6
empresa.	162	483	200	493	454	646	6
En	202	483	214	493	454	646	6
el	216	483	224	493	454	646	6
momento	226	483	267	493	454	646	6
del	269	483	282	493	454	646	6
reclutamiento	285	483	344	493	454	646	6
efectivo,	346	483	383	493	454	646	6
la	62	496	70	505	454	646	6
persona	72	496	106	505	454	646	6
ya	108	496	118	505	454	646	6
estaba	121	496	147	505	454	646	6
socializada	150	496	198	505	454	646	6
por	200	496	214	505	454	646	6
el	217	496	224	505	454	646	6
representante	227	496	284	505	454	646	6
del	287	496	300	505	454	646	6
sindicato.	302	496	344	505	454	646	6
A	345	496	353	505	454	646	6
menu-	355	496	383	505	454	646	6
do,	62	508	76	518	454	646	6
la	78	508	86	518	454	646	6
confusión	88	508	131	518	454	646	6
reinaba	133	508	165	518	454	646	6
en	167	508	177	518	454	646	6
las	180	508	191	518	454	646	6
fábricas,	194	508	231	518	454	646	6
porque	233	508	263	518	454	646	6
el	265	508	273	518	454	646	6
supervisor	275	508	320	518	454	646	6
era	323	508	336	518	454	646	6
también	338	508	373	518	454	646	6
el	375	508	383	518	454	646	6
representante	62	521	120	530	454	646	6
sindical.	122	521	159	530	454	646	6
Esto	161	521	180	530	454	646	6
implicaba	183	521	225	530	454	646	6
una	228	521	244	530	454	646	6
serie	246	521	267	530	454	646	6
de	269	521	279	530	454	646	6
formas	282	521	312	530	454	646	6
de	315	521	325	530	454	646	6
clientelismo,	327	521	383	530	454	646	6
como	62	533	86	543	454	646	6
el	89	533	97	543	454	646	6
favoritismo.	99	533	151	543	454	646	6
3	62	580	66	587	454	646	6
México	82	580	107	587	454	646	6
es	109	580	115	587	454	646	6
uno	117	580	129	587	454	646	6
de	131	580	139	587	454	646	6
los	140	580	150	587	454	646	6
primeros	152	580	180	587	454	646	6
países	182	580	202	587	454	646	6
del	203	580	213	587	454	646	6
mundo	215	580	237	587	454	646	6
que	239	580	251	587	454	646	6
conoció	253	580	278	587	454	646	6
este	280	580	292	587	454	646	6
desarrollo,	294	580	328	587	454	646	6
prácticamente	330	580	375	587	454	646	6
al	377	580	383	587	454	646	6
mismo	82	589	104	597	454	646	6
tiempo	106	589	128	597	454	646	6
que	130	589	142	597	454	646	6
Irlanda.	144	589	168	597	454	646	6
Revista	62	616	87	624	454	646	6
de	89	616	97	624	454	646	6
Ciencias	99	616	126	624	454	646	6
Sociales,	128	616	158	624	454	646	6
DS-FCS,	159	616	184	624	454	646	6
vol.	186	616	197	624	454	646	6
28,	199	616	209	624	454	646	6
n.º	211	616	220	624	454	646	6
37,	222	616	231	624	454	646	6
julio-diciembre	233	616	282	624	454	646	6
2015,	284	616	303	624	454	646	6
pp.	304	616	314	624	454	646	6
13-25.	315	616	336	624	454	646	6
L	71	28	75	36	454	646	7
A	75	29	78	36	454	646	7
GESTIÓN	80	29	104	36	454	646	7
DE	105	29	113	36	454	646	7
RECURSOS	114	29	144	36	454	646	7
HUMANOS	145	29	173	36	454	646	7
OFFSHORE	175	29	204	36	454	646	7
19	383	28	391	36	454	646	7
Esta	91	63	109	73	454	646	7
arcaica	113	63	143	73	454	646	7
gestión	147	63	178	73	454	646	7
laboral	182	63	212	73	454	646	7
fue	216	63	229	73	454	646	7
muy	233	63	252	73	454	646	7
extendida	256	63	297	73	454	646	7
en	301	63	311	73	454	646	7
los	315	63	327	73	454	646	7
sectores	331	63	366	73	454	646	7
de	370	63	380	73	454	646	7
la	383	63	391	73	454	646	7
agricultura	71	76	117	85	454	646	7
y	121	76	126	85	454	646	7
la	129	76	137	85	454	646	7
construcción,	140	76	197	85	454	646	7
pero	201	76	220	85	454	646	7
sobre	223	76	246	85	454	646	7
todo,	249	76	271	85	454	646	7
fue	274	76	288	85	454	646	7
el	291	76	298	85	454	646	7
modo	302	76	326	85	454	646	7
de	329	76	339	85	454	646	7
administra-	342	76	391	85	454	646	7
ción	71	88	89	98	454	646	7
de	93	88	103	98	454	646	7
personal	106	88	142	98	454	646	7
que	146	88	161	98	454	646	7
siempre	164	88	198	98	454	646	7
ha	201	88	211	98	454	646	7
prevalecido	215	88	264	98	454	646	7
en	268	88	278	98	454	646	7
el	281	88	289	98	454	646	7
trabajo	292	88	322	98	454	646	7
organizado	325	88	373	98	454	646	7
con	376	88	391	98	454	646	7
poblaciones	71	101	122	110	454	646	7
migrantes.	126	101	171	110	454	646	7
Entre	175	101	198	110	454	646	7
los	202	101	215	110	454	646	7
directivos	219	101	261	110	454	646	7
de	264	101	275	110	454	646	7
las	278	101	290	110	454	646	7
empresas	294	101	334	110	454	646	7
matrices,	338	101	377	110	454	646	7
en	381	101	391	110	454	646	7
Estados	71	113	104	123	454	646	7
Unidos,	107	113	141	123	454	646	7
operaba	144	113	178	123	454	646	7
un	181	113	191	123	454	646	7
cálculo	194	113	225	123	454	646	7
muy	228	113	247	123	454	646	7
eficaz:	250	113	279	123	454	646	7
sustituimos	282	113	330	123	454	646	7
la	333	113	341	123	454	646	7
herramien-	344	113	391	123	454	646	7
ta	71	126	79	136	454	646	7
de	83	126	93	136	454	646	7
trabajo	97	126	126	136	454	646	7
por	130	126	145	136	454	646	7
mano	149	126	172	136	454	646	7
de	176	126	186	136	454	646	7
obra,	190	126	212	136	454	646	7
estandarizada,	216	126	277	136	454	646	7
intercambiable,	281	126	348	136	454	646	7
dócil.	352	126	376	136	454	646	7
La	380	126	391	136	454	646	7
empresa	71	139	106	148	454	646	7
matriz	110	139	137	148	454	646	7
elegía	141	139	166	148	454	646	7
a	170	139	174	148	454	646	7
un	178	139	188	148	454	646	7
gerente	192	139	223	148	454	646	7
de	227	139	237	148	454	646	7
recursos	240	139	276	148	454	646	7
humanos	279	139	318	148	454	646	7
que	321	139	337	148	454	646	7
facilitaba	340	139	380	148	454	646	7
la	383	139	391	148	454	646	7
contratación	71	151	124	161	454	646	7
del	127	151	140	161	454	646	7
equipo	142	151	172	161	454	646	7
técnico,	174	151	208	161	454	646	7
incluyendo	211	151	258	161	454	646	7
al	261	151	269	161	454	646	7
director,	271	151	307	161	454	646	7
que	310	151	325	161	454	646	7
muy	328	151	347	161	454	646	7
a	349	151	354	161	454	646	7
menudo	357	151	391	161	454	646	7
era	71	164	84	173	454	646	7
un	87	164	97	173	454	646	7
ingeniero	100	164	141	173	454	646	7
de	143	164	154	173	454	646	7
producción	156	164	205	173	454	646	7
de	207	164	217	173	454	646	7
la	220	164	228	173	454	646	7
industria	231	164	268	173	454	646	7
local.	271	164	295	173	454	646	7
Los	298	164	313	173	454	646	7
supervisores	316	164	370	173	454	646	7
eran	373	164	391	173	454	646	7
también	71	176	105	186	454	646	7
de	108	176	118	186	454	646	7
la	121	176	129	186	454	646	7
industria	131	176	169	186	454	646	7
tradicional	172	176	218	186	454	646	7
de	221	176	231	186	454	646	7
la	233	176	241	186	454	646	7
zona,	244	176	267	186	454	646	7
tenían	270	176	296	186	454	646	7
experiencia,	299	176	351	186	454	646	7
eran	353	176	372	186	454	646	7
ma-	375	176	391	186	454	646	7
yores	71	189	94	199	454	646	7
y	97	189	102	199	454	646	7
exclusivamente	105	189	171	199	454	646	7
hombres.	174	189	213	199	454	646	7
Los	91	206	106	215	454	646	7
operadores	110	206	156	215	454	646	7
son	160	206	175	215	454	646	7
mujeres,	179	206	215	215	454	646	7
excepto	219	206	251	215	454	646	7
en	255	206	265	215	454	646	7
las	269	206	280	215	454	646	7
plantas	284	206	314	215	454	646	7
que	318	206	333	215	454	646	7
requieren	337	206	377	215	454	646	7
un	381	206	391	215	454	646	7
poco	71	218	91	228	454	646	7
de	94	218	104	228	454	646	7
fuerza	106	218	132	228	454	646	7
para	135	218	153	228	454	646	7
manejar	155	218	189	228	454	646	7
las	191	218	203	228	454	646	7
líneas	205	218	230	228	454	646	7
de	232	218	242	228	454	646	7
montaje.	245	218	281	228	454	646	7
Las	284	218	299	228	454	646	7
operadoras	301	218	347	228	454	646	7
son	350	218	364	228	454	646	7
selec-	367	218	391	228	454	646	7
cionadas	71	231	108	241	454	646	7
con	111	231	126	241	454	646	7
el	129	231	137	241	454	646	7
mismo	140	231	169	241	454	646	7
perfil,	172	231	197	241	454	646	7
la	200	231	208	241	454	646	7
misma	211	231	239	241	454	646	7
edad,	242	231	265	241	454	646	7
son	268	231	283	241	454	646	7
del	286	231	299	241	454	646	7
mismo	302	231	330	241	454	646	7
barrio,	334	231	361	241	454	646	7
lo	365	231	373	241	454	646	7
que	376	231	391	241	454	646	7
permite	71	244	103	253	454	646	7
una	105	244	120	253	454	646	7
gestión	123	244	153	253	454	646	7
extremadamente	156	244	225	253	454	646	7
uniforme	227	244	266	253	454	646	7
de	268	244	278	253	454	646	7
la	280	244	288	253	454	646	7
vida	290	244	308	253	454	646	7
dentro	311	244	337	253	454	646	7
y	340	244	345	253	454	646	7
fuera	347	244	369	253	454	646	7
de	371	244	381	253	454	646	7
la	384	244	391	253	454	646	7
fábrica	71	256	100	266	454	646	7
(entre	102	256	127	266	454	646	7
16	129	256	140	266	454	646	7
y	142	256	147	266	454	646	7
18	150	256	160	266	454	646	7
años,	163	256	184	266	454	646	7
solteras,	187	256	221	266	454	646	7
de	224	256	234	266	454	646	7
nivel	236	256	257	266	454	646	7
secundario).	259	256	311	266	454	646	7
Se	313	256	324	266	454	646	7
facilita	326	256	355	266	454	646	7
el	357	256	365	266	454	646	7
trans-	367	256	391	266	454	646	7
porte	71	269	92	278	454	646	7
en	96	269	106	278	454	646	7
ómnibus,	109	269	148	278	454	646	7
así	151	269	163	278	454	646	7
como	167	269	190	278	454	646	7
la	193	269	201	278	454	646	7
gestión	204	269	235	278	454	646	7
interna	238	269	267	278	454	646	7
de	271	269	281	278	454	646	7
las	284	269	296	278	454	646	7
trabajadoras.	299	269	353	278	454	646	7
Para	357	269	375	278	454	646	7
los	379	269	391	278	454	646	7
procesos	71	281	108	291	454	646	7
de	111	281	121	291	454	646	7
producción	124	281	171	291	454	646	7
más	175	281	192	291	454	646	7
complejos,	195	281	241	291	454	646	7
se	244	281	253	291	454	646	7
contrata	256	281	290	291	454	646	7
a	294	281	298	291	454	646	7
mujeres	302	281	335	291	454	646	7
mayores	338	281	374	291	454	646	7
(30	377	281	391	291	454	646	7
años	71	294	90	304	454	646	7
de	92	294	102	304	454	646	7
edad,	105	294	127	304	454	646	7
madres	130	294	160	304	454	646	7
solteras).	162	294	200	304	454	646	7
Este	203	294	221	304	454	646	7
modelo	223	294	255	304	454	646	7
estandarizado	257	294	315	304	454	646	7
de	317	294	327	304	454	646	7
gestión	329	294	360	304	454	646	7
laboral	362	294	391	304	454	646	7
funcionó	71	307	108	316	454	646	7
de	111	307	121	316	454	646	7
manera	124	307	155	316	454	646	7
relativamente	158	307	214	316	454	646	7
estable	217	307	246	316	454	646	7
hasta	249	307	271	316	454	646	7
el	274	307	281	316	454	646	7
final	284	307	303	316	454	646	7
de	306	307	316	316	454	646	7
los	319	307	331	316	454	646	7
años	334	307	353	316	454	646	7
ochenta.	356	307	391	316	454	646	7
Si	71	319	80	329	454	646	7
una	83	319	98	329	454	646	7
operadora	102	319	144	329	454	646	7
no	148	319	158	329	454	646	7
se	162	319	171	329	454	646	7
presentaba	175	319	219	329	454	646	7
a	223	319	228	329	454	646	7
trabajar,	231	319	266	329	454	646	7
había	269	319	292	329	454	646	7
docenas	296	319	330	329	454	646	7
que	333	319	349	329	454	646	7
buscaban	352	319	391	329	454	646	7
trabajo	71	332	100	341	454	646	7
y	103	332	108	341	454	646	7
podían	111	332	140	341	454	646	7
sustituirla.	143	332	187	341	454	646	7
Recuerdo	190	332	230	341	454	646	7
que	233	332	248	341	454	646	7
era	251	332	264	341	454	646	7
una	266	332	282	341	454	646	7
oferta	284	332	309	341	454	646	7
permanente	312	332	361	341	454	646	7
por	364	332	378	341	454	646	7
un	381	332	391	341	454	646	7
lado	71	344	89	354	454	646	7
o	92	344	97	354	454	646	7
por	100	344	114	354	454	646	7
otro.	117	344	137	354	454	646	7
Las	140	344	155	354	454	646	7
fábricas	158	344	192	354	454	646	7
hacían	195	344	222	354	454	646	7
los	225	344	237	354	454	646	7
tres	241	344	256	354	454	646	7
turnos,	259	344	288	354	454	646	7
era	291	344	304	354	454	646	7
muy	307	344	325	354	454	646	7
fácil	328	344	347	354	454	646	7
romper	350	344	381	354	454	646	7
el	384	344	391	354	454	646	7
contrato	71	357	105	367	454	646	7
por	108	357	122	367	454	646	7
cualquier	124	357	163	367	454	646	7
problema	166	357	205	367	454	646	7
o	208	357	213	367	454	646	7
enfermedad.	216	357	268	367	454	646	7
De	270	357	282	367	454	646	7
todos	285	357	308	367	454	646	7
modos,	310	357	341	367	454	646	7
el	343	357	351	367	454	646	7
sindicato	353	357	391	367	454	646	7
estaba	71	370	97	379	454	646	7
tan	99	370	112	379	454	646	7
interiorizado	115	370	168	379	454	646	7
en	171	370	181	379	454	646	7
sus	183	370	196	379	454	646	7
funciones	199	370	239	379	454	646	7
jerárquicas	242	370	288	379	454	646	7
que	290	370	305	379	454	646	7
la	308	370	315	379	454	646	7
denuncia	318	370	356	379	454	646	7
se	358	370	367	379	454	646	7
hacía	369	370	391	379	454	646	7
invisible.	71	382	109	392	454	646	7
En	112	382	123	392	454	646	7
la	126	382	133	392	454	646	7
mayoría	136	382	170	392	454	646	7
de	173	382	182	392	454	646	7
los	185	382	197	392	454	646	7
casos,	199	382	225	392	454	646	7
no	227	382	238	392	454	646	7
había	240	382	263	392	454	646	7
contrato	265	382	300	392	454	646	7
de	302	382	312	392	454	646	7
trabajo,	314	382	346	392	454	646	7
solamente	349	382	391	392	454	646	7
un	71	395	81	404	454	646	7
contrato	85	395	120	404	454	646	7
implícito	124	395	161	404	454	646	7
que	165	395	181	404	454	646	7
podría	184	395	211	404	454	646	7
romperse	215	395	254	404	454	646	7
debido	258	395	287	404	454	646	7
al	291	395	298	404	454	646	7
ausentismo,	302	395	352	404	454	646	7
retrasos,	356	395	391	404	454	646	7
trabajo	71	407	100	417	454	646	7
lento,	103	407	126	417	454	646	7
etcétera.	129	407	164	417	454	646	7
Para	91	424	109	434	454	646	7
muchos	113	424	146	434	454	646	7
operadores	149	424	195	434	454	646	7
que	199	424	214	434	454	646	7
trabajan	218	424	252	434	454	646	7
en	255	424	265	434	454	646	7
estas	269	424	289	434	454	646	7
fábricas,	293	424	329	434	454	646	7
la	333	424	340	434	454	646	7
empresa	344	424	379	434	454	646	7
se	382	424	391	434	454	646	7
convirtió	71	437	108	446	454	646	7
rápidamente	112	437	164	446	454	646	7
en	168	437	178	446	454	646	7
el	183	437	190	446	454	646	7
único	194	437	218	446	454	646	7
lugar	222	437	243	446	454	646	7
donde	247	437	273	446	454	646	7
socializar.	277	437	319	446	454	646	7
Casi	323	437	342	446	454	646	7
todos	346	437	369	446	454	646	7
eran	373	437	391	446	454	646	7
migrantes	71	449	112	459	454	646	7
de	115	449	125	459	454	646	7
estados	127	449	158	459	454	646	7
o	161	449	166	459	454	646	7
regiones	169	449	204	459	454	646	7
vecinas,	207	449	241	459	454	646	7
en	244	449	253	459	454	646	7
general	256	449	287	459	454	646	7
más	290	449	307	459	454	646	7
pobres,	309	449	340	459	454	646	7
huyendo	342	449	379	459	454	646	7
de	381	449	391	459	454	646	7
la	71	462	78	472	454	646	7
vida	81	462	100	472	454	646	7
rural.	103	462	125	472	454	646	7
Las	128	462	143	472	454	646	7
operadoras	146	462	192	472	454	646	7
encontraban	195	462	247	472	454	646	7
en	250	462	260	472	454	646	7
estas	263	462	283	472	454	646	7
fabricas	286	462	319	472	454	646	7
la	322	462	330	472	454	646	7
primera	333	462	366	472	454	646	7
opor-	369	462	391	472	454	646	7
tunidad	71	475	102	484	454	646	7
de	105	475	115	484	454	646	7
ganar	118	475	141	484	454	646	7
un	144	475	154	484	454	646	7
salario,	157	475	188	484	454	646	7
de	190	475	200	484	454	646	7
vivir	203	475	222	484	454	646	7
de	225	475	235	484	454	646	7
forma	238	475	263	484	454	646	7
independiente,	266	475	327	484	454	646	7
de	330	475	340	484	454	646	7
posponer	342	475	381	484	454	646	7
el	384	475	391	484	454	646	7
momento	71	487	111	497	454	646	7
de	113	487	123	497	454	646	7
la	126	487	133	497	454	646	7
migración	136	487	178	497	454	646	7
a	181	487	185	497	454	646	7
Estados	188	487	221	497	454	646	7
Unidos,	223	487	256	497	454	646	7
en	259	487	269	497	454	646	7
el	271	487	279	497	454	646	7
caso	281	487	300	497	454	646	7
de	303	487	312	497	454	646	7
México,	315	487	350	497	454	646	7
o	352	487	358	497	454	646	7
a	360	487	365	497	454	646	7
Euro-	367	487	391	497	454	646	7
pa,	71	500	83	509	454	646	7
en	86	500	96	509	454	646	7
el	99	500	106	509	454	646	7
caso	109	500	127	509	454	646	7
de	130	500	140	509	454	646	7
los	143	500	155	509	454	646	7
países	157	500	183	509	454	646	7
de	186	500	196	509	454	646	7
África	198	500	225	509	454	646	7
del	228	500	241	509	454	646	7
Norte.	243	500	270	509	454	646	7
Esta	91	517	109	526	454	646	7
fase	112	517	129	526	454	646	7
de	131	517	141	526	454	646	7
la	144	517	152	526	454	646	7
primera	154	517	187	526	454	646	7
ola	190	517	203	526	454	646	7
de	206	517	215	526	454	646	7
la	218	517	226	526	454	646	7
globalización,	228	517	288	526	454	646	7
que	291	517	306	526	454	646	7
también	309	517	343	526	454	646	7
correspon-	346	517	391	526	454	646	7
de	71	529	81	539	454	646	7
a	83	529	88	539	454	646	7
la	90	529	98	539	454	646	7
de	100	529	110	539	454	646	7
apertura	113	529	147	539	454	646	7
de	150	529	160	539	454	646	7
las	162	529	174	539	454	646	7
fronteras	176	529	214	539	454	646	7
de	216	529	226	539	454	646	7
los	229	529	241	539	454	646	7
países	244	529	269	539	454	646	7
del	272	529	285	539	454	646	7
sur,	287	529	302	539	454	646	7
duró	305	529	324	539	454	646	7
hasta	327	529	348	539	454	646	7
finales	351	529	379	539	454	646	7
de	381	529	391	539	454	646	7
los	71	542	83	552	454	646	7
ochenta.	86	542	121	552	454	646	7
Fue	124	542	139	552	454	646	7
en	142	542	152	552	454	646	7
esta	154	542	171	552	454	646	7
época	173	542	198	552	454	646	7
cuando	200	542	231	552	454	646	7
el	233	542	241	552	454	646	7
modelo	243	542	275	552	454	646	7
maquilador,	277	542	328	552	454	646	7
que	330	542	345	552	454	646	7
iba	348	542	361	552	454	646	7
a	363	542	368	552	454	646	7
tener	370	542	391	552	454	646	7
una	71	554	86	564	454	646	7
duración	89	554	126	564	454	646	7
limitada,	129	554	166	564	454	646	7
empezó	169	554	202	564	454	646	7
a	204	554	209	564	454	646	7
extenderse	212	554	257	564	454	646	7
por	259	554	274	564	454	646	7
todo	276	554	295	564	454	646	7
el	298	554	305	564	454	646	7
mundo.	308	554	340	564	454	646	7
Convirtién-	343	554	391	564	454	646	7
dose	71	567	90	577	454	646	7
en	94	567	103	577	454	646	7
una	107	567	122	577	454	646	7
alternativa	125	567	170	577	454	646	7
real	173	567	189	577	454	646	7
para	192	567	210	577	454	646	7
muchas	214	567	246	577	454	646	7
regiones	249	567	285	577	454	646	7
del	288	567	301	577	454	646	7
mundo,	304	567	336	577	454	646	7
este	340	567	356	577	454	646	7
modelo	359	567	391	577	454	646	7
de	71	580	81	589	454	646	7
capitalismo	84	580	133	589	454	646	7
globalizado	136	580	186	589	454	646	7
se	189	580	198	589	454	646	7
ha	201	580	211	589	454	646	7
desarrollado	213	580	266	589	454	646	7
y	269	580	274	589	454	646	7
ha	277	580	287	589	454	646	7
tomado	290	580	321	589	454	646	7
diferentes	324	580	366	589	454	646	7
nom-	369	580	391	589	454	646	7
Revista	117	616	142	624	454	646	7
de	144	616	152	624	454	646	7
Ciencias	154	616	181	624	454	646	7
Sociales,	183	616	213	624	454	646	7
DS-FCS,	214	616	239	624	454	646	7
vol.	241	616	252	624	454	646	7
28,	254	616	265	624	454	646	7
n.º	266	616	275	624	454	646	7
37,	277	616	286	624	454	646	7
julio-diciembre	288	616	337	624	454	646	7
2015,	339	616	358	624	454	646	7
pp.	359	616	369	624	454	646	7
13-25.	370	616	391	624	454	646	7
20	62	28	71	36	454	646	8
D	326	28	331	36	454	646	8
ELPHINE	331	29	355	36	454	646	8
M	357	28	362	36	454	646	8
ERCIER	362	29	383	36	454	646	8
bres	62	63	80	73	454	646	8
en	83	63	93	73	454	646	8
las	96	63	108	73	454	646	8
diversas	111	63	145	73	454	646	8
regiones	148	63	184	73	454	646	8
(Peraldi,	187	63	223	73	454	646	8
2005),	226	63	254	73	454	646	8
de	257	63	267	73	454	646	8
acuerdo	270	63	303	73	454	646	8
a	306	63	311	73	454	646	8
los	314	63	326	73	454	646	8
contextos	329	63	370	73	454	646	8
en	373	63	383	73	454	646	8
los	62	76	75	85	454	646	8
que	77	76	93	85	454	646	8
se	95	76	104	85	454	646	8
desarrolló.	107	76	152	85	454	646	8
Según	82	92	108	102	454	646	8
la	111	92	118	102	454	646	8
OIT	121	93	136	102	454	646	8
,	136	92	138	102	454	646	8
recién	141	92	166	102	454	646	8
a	169	92	173	102	454	646	8
fines	176	92	196	102	454	646	8
de	198	92	208	102	454	646	8
los	211	92	223	102	454	646	8
ochenta	225	92	258	102	454	646	8
se	260	92	269	102	454	646	8
realizaron	272	92	314	102	454	646	8
los	316	92	328	102	454	646	8
primeros	331	92	368	102	454	646	8
es-	370	92	383	102	454	646	8
tudios	62	105	88	115	454	646	8
para	91	105	109	115	454	646	8
entender	112	105	148	115	454	646	8
las	151	105	162	115	454	646	8
condiciones	165	105	215	115	454	646	8
de	218	105	228	115	454	646	8
trabajo	231	105	260	115	454	646	8
en	263	105	273	115	454	646	8
estas	276	105	296	115	454	646	8
zonas.	299	105	326	115	454	646	8
La	329	105	340	115	454	646	8
intercam-	342	105	383	115	454	646	8
biabilidad	62	118	104	127	454	646	8
de	107	118	117	127	454	646	8
la	119	118	126	127	454	646	8
fuerza	129	118	155	127	454	646	8
de	157	118	167	127	454	646	8
trabajo	169	118	198	127	454	646	8
fue	201	118	214	127	454	646	8
el	216	118	224	127	454	646	8
punto	226	118	250	127	454	646	8
fuerte	252	118	277	127	454	646	8
de	279	118	289	127	454	646	8
esta	291	118	308	127	454	646	8
forma	310	118	335	127	454	646	8
de	337	118	347	127	454	646	8
gestión:	349	118	383	127	454	646	8
se	62	130	71	140	454	646	8
podía	74	130	97	140	454	646	8
aprender	99	130	136	140	454	646	8
el	139	130	146	140	454	646	8
trabajo	149	130	178	140	454	646	8
en	180	130	190	140	454	646	8
unas	193	130	212	140	454	646	8
pocas	214	130	238	140	454	646	8
horas,	241	130	266	140	454	646	8
era	268	130	281	140	454	646	8
sobre	284	130	306	140	454	646	8
todo	309	130	328	140	454	646	8
una	330	130	345	140	454	646	8
cuestión	348	130	383	140	454	646	8
de	62	143	72	152	454	646	8
habilidad	76	143	115	152	454	646	8
física,	118	143	143	152	454	646	8
fuerza	147	143	173	152	454	646	8
y	176	143	182	152	454	646	8
velocidad.	185	143	228	152	454	646	8
No	232	143	245	152	454	646	8
había	248	143	271	152	454	646	8
ningún	274	143	303	152	454	646	8
tipo	307	143	323	152	454	646	8
de	326	143	336	152	454	646	8
formación	340	143	383	152	454	646	8
laboral	62	155	92	165	454	646	8
en	95	155	105	165	454	646	8
la	108	155	116	165	454	646	8
empresa,	119	155	157	165	454	646	8
la	160	155	168	165	454	646	8
escala	171	155	197	165	454	646	8
salarial	201	155	231	165	454	646	8
estaba	234	155	261	165	454	646	8
simplificada	264	155	316	165	454	646	8
en	319	155	329	165	454	646	8
cuatro	333	155	359	165	454	646	8
cate-	362	155	383	165	454	646	8
gorías:	62	168	91	178	454	646	8
operador,	94	168	134	178	454	646	8
supervisor,	137	168	183	178	454	646	8
técnico	186	168	217	178	454	646	8
y	220	168	225	178	454	646	8
empleado.	229	168	272	178	454	646	8
Los	275	168	291	178	454	646	8
empleados	294	168	339	178	454	646	8
eran	343	168	361	178	454	646	8
todo	364	168	383	178	454	646	8
el	62	181	70	190	454	646	8
personal	73	181	109	190	454	646	8
administrativo,	112	181	175	190	454	646	8
llamados	178	181	216	190	454	646	8
generalmente	219	181	275	190	454	646	8
empleados	278	181	323	190	454	646	8
de	326	181	336	190	454	646	8
confianza,	339	181	383	190	454	646	8
que	62	193	78	203	454	646	8
garantizaban	81	193	134	203	454	646	8
la	137	193	145	203	454	646	8
operación.	148	193	192	203	454	646	8
Muchos	195	193	229	203	454	646	8
de	232	193	242	203	454	646	8
ellos	245	193	265	203	454	646	8
trabajaban	268	193	312	203	454	646	8
por	315	193	329	203	454	646	8
primera	332	193	365	203	454	646	8
vez	368	193	383	203	454	646	8
en	62	206	72	215	454	646	8
el	75	206	82	215	454	646	8
mundo	85	206	114	215	454	646	8
industrial.	117	206	159	215	454	646	8
Una	161	206	179	215	454	646	8
vez	181	206	196	215	454	646	8
al	198	206	206	215	454	646	8
año,	208	206	226	215	454	646	8
el	229	206	236	215	454	646	8
sindicato	239	206	277	215	454	646	8
se	279	206	288	215	454	646	8
reunía	291	206	317	215	454	646	8
con	319	206	334	215	454	646	8
el	337	206	345	215	454	646	8
personal	347	206	383	215	454	646	8
en	62	218	72	228	454	646	8
torno	75	218	97	228	454	646	8
a	100	218	104	228	454	646	8
un	107	218	117	228	454	646	8
evento	120	218	148	228	454	646	8
festivo.	150	218	181	228	454	646	8
En	82	235	94	245	454	646	8
un	97	235	107	245	454	646	8
contexto	110	235	146	245	454	646	8
en	148	235	158	245	454	646	8
el	161	235	169	245	454	646	8
que	171	235	186	245	454	646	8
casi	189	235	205	245	454	646	8
nadie,	208	235	234	245	454	646	8
excepto	236	235	269	245	454	646	8
los	271	235	284	245	454	646	8
gerentes	286	235	321	245	454	646	8
(ingenieros)	324	235	375	245	454	646	8
y	377	235	383	245	454	646	8
supervisores,	62	248	117	257	454	646	8
tenía	120	248	140	257	454	646	8
referencias	143	248	189	257	454	646	8
y	191	248	197	257	454	646	8
experiencia,	199	248	250	257	454	646	8
el	252	248	260	257	454	646	8
trabajo	263	248	292	257	454	646	8
y	294	248	299	257	454	646	8
su	302	248	311	257	454	646	8
contenido	314	248	355	257	454	646	8
nunca	358	248	383	257	454	646	8
fueron	62	260	90	270	454	646	8
cuestionados	92	260	147	270	454	646	8
o	149	260	154	270	454	646	8
lo	157	260	165	270	454	646	8
fueron	168	260	195	270	454	646	8
muy	198	260	216	270	454	646	8
poco.	219	260	242	270	454	646	8
Los	245	260	260	270	454	646	8
ritmos	263	260	290	270	454	646	8
de	292	260	302	270	454	646	8
trabajo,	305	260	337	270	454	646	8
las	339	260	351	270	454	646	8
formas	354	260	383	270	454	646	8
de	62	273	72	283	454	646	8
empleo,	75	273	109	283	454	646	8
la	111	273	119	283	454	646	8
no	122	273	132	283	454	646	8
negociación,	135	273	188	283	454	646	8
finalmente	191	273	236	283	454	646	8
aparecían	239	273	279	283	454	646	8
como	282	273	305	283	454	646	8
condiciones	308	273	358	283	454	646	8
“nor-	361	273	383	283	454	646	8
males”	62	286	92	295	454	646	8
del	94	286	107	295	454	646	8
trabajo	110	286	139	295	454	646	8
industrial.	141	286	184	295	454	646	8
El	62	311	70	321	454	646	8
modelo	72	311	101	321	454	646	8
calidad	103	311	132	322	454	646	8
total	134	311	152	322	454	646	8
de	154	311	164	321	454	646	8
la	166	311	173	321	454	646	8
gestión	175	311	204	321	454	646	8
de	206	311	216	321	454	646	8
mano	218	311	240	321	454	646	8
de	242	311	252	321	454	646	8
obra	254	311	272	321	454	646	8
A	62	328	70	337	454	646	8
finales	74	328	101	337	454	646	8
de	105	328	115	337	454	646	8
los	119	328	131	337	454	646	8
años	135	328	154	337	454	646	8
ochenta,	158	328	193	337	454	646	8
las	197	328	208	337	454	646	8
zonas	212	328	236	337	454	646	8
francas	240	328	270	337	454	646	8
de	274	328	284	337	454	646	8
exportación	287	328	337	337	454	646	8
industrial,	340	328	383	337	454	646	8
pese	62	340	81	350	454	646	8
a	84	340	88	350	454	646	8
su	91	340	100	350	454	646	8
crecimiento	103	340	152	350	454	646	8
exponencial,	155	340	208	350	454	646	8
que	211	340	226	350	454	646	8
puso	229	340	248	350	454	646	8
en	251	340	261	350	454	646	8
competencia	263	340	317	350	454	646	8
a	319	340	324	350	454	646	8
los	326	340	339	350	454	646	8
territorios	341	340	383	350	454	646	8
entre	62	353	83	363	454	646	8
sí	86	353	93	363	454	646	8
a	96	353	101	363	454	646	8
escala	104	353	130	363	454	646	8
global,	133	353	162	363	454	646	8
tuvieron	165	353	200	363	454	646	8
un	203	353	213	363	454	646	8
período	216	353	248	363	454	646	8
de	251	353	261	363	454	646	8
corta	264	353	285	363	454	646	8
duración	288	353	325	363	454	646	8
de	328	353	338	363	454	646	8
desarrollo	341	353	383	363	454	646	8
de	62	366	72	375	454	646	8
formas	76	366	105	375	454	646	8
de	108	366	118	375	454	646	8
gestión	122	366	152	375	454	646	8
de	155	366	165	375	454	646	8
recursos	169	366	204	375	454	646	8
humanos.	207	366	248	375	454	646	8
En	251	366	263	375	454	646	8
efecto,	266	366	294	375	454	646	8
frente	298	366	322	375	454	646	8
al	326	366	333	375	454	646	8
proceso	337	366	369	375	454	646	8
de	373	366	383	375	454	646	8
integración	62	378	109	388	454	646	8
de	113	378	123	388	454	646	8
la	126	378	134	388	454	646	8
industria	137	378	174	388	454	646	8
fronteriza	177	378	218	388	454	646	8
con	221	378	237	388	454	646	8
las	240	378	252	388	454	646	8
empresas	255	378	294	388	454	646	8
locales,	298	378	329	388	454	646	8
se	333	378	341	388	454	646	8
operó	345	378	369	388	454	646	8
un	372	378	383	388	454	646	8
proceso	62	391	95	400	454	646	8
de	97	391	107	400	454	646	8
difusión	109	391	144	400	454	646	8
de	146	391	156	400	454	646	8
las	158	391	170	400	454	646	8
normas	172	391	203	400	454	646	8
laborales.	205	391	246	400	454	646	8
Estas	248	391	270	400	454	646	8
normas	273	391	304	400	454	646	8
estaban	306	391	337	400	454	646	8
impregna-	340	391	383	400	454	646	8
das	62	403	76	413	454	646	8
de	79	403	89	413	454	646	8
una	91	403	106	413	454	646	8
cultura	109	403	138	413	454	646	8
más	140	403	157	413	454	646	8
internacional	160	403	214	413	454	646	8
que	217	403	232	413	454	646	8
nacional;	234	403	273	413	454	646	8
consistían	275	403	317	413	454	646	8
principalmente	320	403	383	413	454	646	8
en	62	416	72	426	454	646	8
el	75	416	82	426	454	646	8
desarrollo	85	416	127	426	454	646	8
de	129	416	139	426	454	646	8
los	142	416	154	426	454	646	8
métodos	157	416	192	426	454	646	8
de	195	416	205	426	454	646	8
calidad	207	416	237	426	454	646	8
en	240	416	250	426	454	646	8
las	252	416	264	426	454	646	8
empresas,	267	416	308	426	454	646	8
especialmente	311	416	370	426	454	646	8
de	373	416	383	426	454	646	8
aquellos	62	429	97	438	454	646	8
que	101	429	116	438	454	646	8
intervenían	120	429	167	438	454	646	8
en	170	429	180	438	454	646	8
el	184	429	192	438	454	646	8
proceso	195	429	228	438	454	646	8
de	231	429	241	438	454	646	8
producción.	245	429	295	438	454	646	8
A	298	429	305	438	454	646	8
pesar	309	429	331	438	454	646	8
del	335	429	348	438	454	646	8
aspecto	351	429	383	438	454	646	8
principalmente	62	441	125	451	454	646	8
industrial	128	441	168	451	454	646	8
y	171	441	177	451	454	646	8
comercial	180	441	221	451	454	646	8
de	224	441	234	451	454	646	8
este	237	441	254	451	454	646	8
dispositivo	257	441	302	451	454	646	8
(Agamben,	305	441	352	451	454	646	8
2006),	356	441	383	451	454	646	8
su	62	454	72	463	454	646	8
impacto	74	454	108	463	454	646	8
fue	111	454	124	463	454	646	8
notorio	127	454	157	463	454	646	8
en	160	454	170	463	454	646	8
la	172	454	180	463	454	646	8
administración	183	454	245	463	454	646	8
de	248	454	257	463	454	646	8
recursos	260	454	295	463	454	646	8
humanos.	298	454	338	463	454	646	8
De	82	471	94	480	454	646	8
hecho,	97	471	125	480	454	646	8
cualquier	128	471	167	480	454	646	8
forma	170	471	195	480	454	646	8
de	198	471	208	480	454	646	8
competencia	211	471	264	480	454	646	8
liberalizada	267	471	316	480	454	646	8
está	319	471	335	480	454	646	8
restringida	338	471	383	480	454	646	8
gradualmente	62	483	120	493	454	646	8
por	123	483	137	493	454	646	8
los	141	483	154	493	454	646	8
marcos	158	483	188	493	454	646	8
normativos	192	483	239	493	454	646	8
que	243	483	258	493	454	646	8
regulan	262	483	293	493	454	646	8
la	297	483	305	493	454	646	8
competencia	309	483	362	493	454	646	8
y	366	483	371	493	454	646	8
la	375	483	383	493	454	646	8
circulación	62	496	109	506	454	646	8
de	112	496	122	506	454	646	8
mercancías.	125	496	175	506	454	646	8
Los	178	496	193	506	454	646	8
productos	196	496	238	506	454	646	8
de	241	496	251	506	454	646	8
las	253	496	265	506	454	646	8
maquiladoras,	268	496	327	506	454	646	8
siendo	330	496	358	506	454	646	8
esen-	361	496	383	506	454	646	8
cialmente	62	509	103	518	454	646	8
para	106	509	125	518	454	646	8
la	128	509	135	518	454	646	8
exportación,	139	509	191	518	454	646	8
se	194	509	203	518	454	646	8
vieron	206	509	233	518	454	646	8
obligados	236	509	277	518	454	646	8
a	280	509	285	518	454	646	8
certificar	288	509	326	518	454	646	8
sus	329	509	343	518	454	646	8
procesos	346	509	383	518	454	646	8
para	62	521	80	531	454	646	8
dar	83	521	96	531	454	646	8
garantías	99	521	137	531	454	646	8
de	139	521	149	531	454	646	8
producción.	152	521	202	531	454	646	8
Fue	204	521	220	531	454	646	8
durante	223	521	254	531	454	646	8
el	257	521	264	531	454	646	8
desarrollo	267	521	309	531	454	646	8
y	312	521	317	531	454	646	8
la	319	521	327	531	454	646	8
implementa-	330	521	383	531	454	646	8
ción	62	534	80	543	454	646	8
de	83	534	93	543	454	646	8
estos	96	534	117	543	454	646	8
estándares	119	534	163	543	454	646	8
que	166	534	181	543	454	646	8
vimos,	184	534	212	543	454	646	8
durante	215	534	246	543	454	646	8
un	249	534	259	543	454	646	8
corto	262	534	284	543	454	646	8
período,	286	534	321	543	454	646	8
una	324	534	339	543	454	646	8
verdadera	341	534	383	543	454	646	8
gestión	62	546	93	556	454	646	8
profesional	95	546	143	556	454	646	8
de	145	546	155	556	454	646	8
la	158	546	165	556	454	646	8
fuerza	168	546	194	556	454	646	8
laboral.	197	546	229	556	454	646	8
A	82	563	90	573	454	646	8
finales	92	563	121	573	454	646	8
de	124	563	134	573	454	646	8
los	136	563	149	573	454	646	8
años	152	563	171	573	454	646	8
ochenta,	174	563	210	573	454	646	8
las	213	563	224	573	454	646	8
empresas	227	563	267	573	454	646	8
maquiladoras	270	563	327	573	454	646	8
se	330	563	339	573	454	646	8
asentaron	342	563	383	573	454	646	8
fuera	62	576	84	585	454	646	8
de	87	576	97	585	454	646	8
las	100	576	112	585	454	646	8
zonas	115	576	139	585	454	646	8
de	142	576	152	585	454	646	8
frontera,	155	576	191	585	454	646	8
y	194	576	200	585	454	646	8
este	202	576	219	585	454	646	8
modo	222	576	246	585	454	646	8
de	249	576	259	585	454	646	8
producción	262	576	310	585	454	646	8
libre	313	576	333	585	454	646	8
de	335	576	345	585	454	646	8
impues-	348	576	383	585	454	646	8
Revista	62	616	87	624	454	646	8
de	89	616	97	624	454	646	8
Ciencias	99	616	126	624	454	646	8
Sociales,	128	616	158	624	454	646	8
DS-FCS,	159	616	184	624	454	646	8
vol.	186	616	197	624	454	646	8
28,	199	616	209	624	454	646	8
n.º	211	616	220	624	454	646	8
37,	222	616	231	624	454	646	8
julio-diciembre	233	616	282	624	454	646	8
2015,	284	616	303	624	454	646	8
pp.	304	616	314	624	454	646	8
13-25.	315	616	336	624	454	646	8
L	71	28	75	36	454	646	9
A	75	29	78	36	454	646	9
GESTIÓN	80	29	104	36	454	646	9
DE	105	29	113	36	454	646	9
RECURSOS	114	29	144	36	454	646	9
HUMANOS	145	29	173	36	454	646	9
OFFSHORE	175	29	204	36	454	646	9
21	383	28	391	36	454	646	9
tos	71	63	83	73	454	646	9
se	87	63	96	73	454	646	9
ha	99	63	109	73	454	646	9
convertido	112	63	157	73	454	646	9
en	161	63	171	73	454	646	9
una	174	63	190	73	454	646	9
nueva	193	63	218	73	454	646	9
oportunidad	221	63	273	73	454	646	9
para	276	63	295	73	454	646	9
producir	298	63	334	73	454	646	9
y	338	63	343	73	454	646	9
para	346	63	365	73	454	646	9
hacer	368	63	391	73	454	646	9
frente	71	76	96	85	454	646	9
a	99	76	103	85	454	646	9
diversas	106	76	141	85	454	646	9
situaciones:	143	76	194	85	454	646	9
reconversión	197	76	252	85	454	646	9
económica	254	76	301	85	454	646	9
e	303	76	308	85	454	646	9
industrial	311	76	351	85	454	646	9
en	354	76	364	85	454	646	9
zonas	367	76	391	85	454	646	9
con	71	88	86	98	454	646	9
mucho	90	88	119	98	454	646	9
desempleo,	122	88	170	98	454	646	9
modelos	174	88	210	98	454	646	9
de	213	88	223	98	454	646	9
desarrollo,	227	88	272	98	454	646	9
modelo	276	88	308	98	454	646	9
de	311	88	321	98	454	646	9
transición	324	88	367	98	454	646	9
de	370	88	380	98	454	646	9
la	383	88	391	98	454	646	9
economía	71	101	112	110	454	646	9
nacional	116	101	152	110	454	646	9
a	156	101	160	110	454	646	9
las	164	101	176	110	454	646	9
economías	179	101	225	110	454	646	9
capitalistas,	228	101	279	110	454	646	9
etcétera.	282	101	318	110	454	646	9
A	321	101	329	110	454	646	9
finales	332	101	361	110	454	646	9
de	364	101	374	110	454	646	9
esa	378	101	391	110	454	646	9
década,	71	113	103	123	454	646	9
el	106	113	114	123	454	646	9
modelo	117	113	149	123	454	646	9
maquilador	152	113	202	123	454	646	9
se	205	113	214	123	454	646	9
extendió,	217	113	257	123	454	646	9
tomando	260	113	297	123	454	646	9
a	300	113	305	123	454	646	9
veces	308	113	332	123	454	646	9
el	335	113	342	123	454	646	9
nombre	345	113	378	123	454	646	9
de	381	113	391	123	454	646	9
Free	71	126	90	136	454	646	9
Trade	93	126	117	136	454	646	9
Zone,	120	126	145	136	454	646	9
otras	148	126	169	136	454	646	9
el	172	126	180	136	454	646	9
de	183	126	193	136	454	646	9
“Zone	196	126	223	136	454	646	9
d'Entreprises”,	226	126	291	136	454	646	9
o	294	126	299	136	454	646	9
el	302	126	310	136	454	646	9
de	313	126	323	136	454	646	9
“Zonas	326	126	357	136	454	646	9
Econó-	360	126	391	136	454	646	9
micas	71	139	96	148	454	646	9
Especiales”.	99	139	151	148	454	646	9
Es	91	155	101	165	454	646	9
en	104	155	113	165	454	646	9
este	116	155	132	165	454	646	9
marco	134	155	161	165	454	646	9
y	163	155	168	165	454	646	9
en	171	155	180	165	454	646	9
este	183	155	199	165	454	646	9
contexto	201	155	237	165	454	646	9
de	240	155	250	165	454	646	9
regulación	252	155	296	165	454	646	9
que	298	155	314	165	454	646	9
se	316	155	325	165	454	646	9
ha	327	155	337	165	454	646	9
desarrollado	339	155	391	165	454	646	9
la	71	168	78	178	454	646	9
gestión	81	168	112	178	454	646	9
de	115	168	125	178	454	646	9
los	127	168	140	178	454	646	9
recursos	143	168	178	178	454	646	9
humanos,	180	168	221	178	454	646	9
sobre	224	168	247	178	454	646	9
la	250	168	257	178	454	646	9
base	260	168	279	178	454	646	9
de	282	168	292	178	454	646	9
la	294	168	302	178	454	646	9
mejora	305	168	334	178	454	646	9
de	337	168	347	178	454	646	9
las	350	168	361	178	454	646	9
condi-	364	168	391	178	454	646	9
ciones	71	181	98	190	454	646	9
de	100	181	110	190	454	646	9
trabajo	112	181	141	190	454	646	9
y	143	181	148	190	454	646	9
de	150	181	160	190	454	646	9
empleo,	162	181	196	190	454	646	9
dejando	198	181	231	190	454	646	9
de	233	181	243	190	454	646	9
lado,	245	181	266	190	454	646	9
la	268	181	276	190	454	646	9
mayor	278	181	305	190	454	646	9
parte	307	181	328	190	454	646	9
de	330	181	340	190	454	646	9
las	342	181	354	190	454	646	9
veces,	356	181	381	190	454	646	9
el	384	181	391	190	454	646	9
tema	71	193	91	203	454	646	9
de	94	193	104	203	454	646	9
la	107	193	114	203	454	646	9
formación	117	193	160	203	454	646	9
y	163	193	168	203	454	646	9
de	171	193	181	203	454	646	9
la	184	193	192	203	454	646	9
calificación.	194	193	246	203	454	646	9
Durante	249	193	282	203	454	646	9
una	285	193	300	203	454	646	9
década,	303	193	335	203	454	646	9
la	338	193	345	203	454	646	9
gestión	348	193	378	203	454	646	9
de	381	193	391	203	454	646	9
recursos	71	206	106	215	454	646	9
humanos	109	206	147	215	454	646	9
se	150	206	159	215	454	646	9
estructuró	162	206	204	215	454	646	9
intentando	208	206	252	215	454	646	9
restablecer	255	206	301	215	454	646	9
las	304	206	316	215	454	646	9
normas	319	206	350	215	454	646	9
laborales	353	206	391	215	454	646	9
locales	71	218	100	228	454	646	9
del	102	218	115	228	454	646	9
país	117	218	134	228	454	646	9
donde	136	218	162	228	454	646	9
se	164	218	173	228	454	646	9
encontraban	175	218	227	228	454	646	9
las	229	218	241	228	454	646	9
zonas	243	218	267	228	454	646	9
francas	269	218	299	228	454	646	9
industriales.	301	218	352	228	454	646	9
Además,	354	218	391	228	454	646	9
en	71	231	81	241	454	646	9
algunas	83	231	115	241	454	646	9
empresas,	118	231	159	241	454	646	9
se	162	231	171	241	454	646	9
desarrolló	173	231	215	241	454	646	9
el	218	231	225	241	454	646	9
pluralismo	228	231	273	241	454	646	9
sindical,	275	231	310	241	454	646	9
facilitando	313	231	358	241	454	646	9
el	360	231	368	241	454	646	9
naci-	370	231	391	241	454	646	9
miento	71	244	100	253	454	646	9
de	103	244	113	253	454	646	9
un	115	244	126	253	454	646	9
diálogo	129	244	160	253	454	646	9
social	163	244	187	253	454	646	9
y	190	244	195	253	454	646	9
el	198	244	206	253	454	646	9
registro	208	244	240	253	454	646	9
de	243	244	253	253	454	646	9
las	256	244	267	253	454	646	9
quejas.	270	244	299	253	454	646	9
Todos	302	244	327	253	454	646	9
jugaron	330	244	362	253	454	646	9
su	365	244	374	253	454	646	9
rol,	377	244	391	253	454	646	9
inclusive	71	256	108	266	454	646	9
las	111	256	122	266	454	646	9
organizaciones	125	256	188	266	454	646	9
internacionales	190	256	254	266	454	646	9
que	256	256	271	266	454	646	9
trataban	274	256	307	266	454	646	9
de	310	256	320	266	454	646	9
actualizar	322	256	363	266	454	646	9
las	365	256	377	266	454	646	9
di-	380	256	391	266	454	646	9
ferentes	71	269	104	278	454	646	9
formas	106	269	136	278	454	646	9
de	138	269	148	278	454	646	9
empleo	150	269	181	278	454	646	9
y	183	269	189	278	454	646	9
las	191	269	203	278	454	646	9
estadísticas.	205	269	255	278	454	646	9
Algunas	257	269	292	278	454	646	9
empresas	294	269	333	278	454	646	9
desarrollaron	336	269	391	278	454	646	9
carreras	71	281	104	291	454	646	9
internas	107	281	140	291	454	646	9
y	143	281	149	291	454	646	9
la	152	281	159	291	454	646	9
formación	162	281	205	291	454	646	9
profesional	208	281	256	291	454	646	9
con	259	281	274	291	454	646	9
el	277	281	284	291	454	646	9
fin	287	281	299	291	454	646	9
de	302	281	312	291	454	646	9
retener	315	281	344	291	454	646	9
a	347	281	351	291	454	646	9
la	354	281	362	291	454	646	9
fuerza	365	281	391	291	454	646	9
de	71	294	81	304	454	646	9
trabajo,	83	294	115	304	454	646	9
además	118	294	149	304	454	646	9
de	152	294	162	304	454	646	9
mejorar	164	294	197	304	454	646	9
las	200	294	211	304	454	646	9
condiciones	214	294	264	304	454	646	9
de	267	294	277	304	454	646	9
producción.	279	294	329	304	454	646	9
A	91	311	98	320	454	646	9
finales	101	311	129	320	454	646	9
de	132	311	141	320	454	646	9
los	144	311	156	320	454	646	9
años	159	311	178	320	454	646	9
noventa,	181	311	217	320	454	646	9
las	220	311	231	320	454	646	9
modalidades	234	311	287	320	454	646	9
de	290	311	300	320	454	646	9
gestión	302	311	333	320	454	646	9
en	336	311	345	320	454	646	9
los	348	311	360	320	454	646	9
prime-	363	311	391	320	454	646	9
ros	71	323	84	333	454	646	9
países	87	323	113	333	454	646	9
que	116	323	131	333	454	646	9
desarrollaron	134	323	190	333	454	646	9
este	193	323	210	333	454	646	9
modo	213	323	237	333	454	646	9
de	240	323	250	333	454	646	9
capitalismo	253	323	302	333	454	646	9
globalizado	305	323	354	333	454	646	9
cambia-	357	323	391	333	454	646	9
ron,	71	336	87	346	454	646	9
trasladando	91	336	139	346	454	646	9
a	143	336	147	346	454	646	9
sus	151	336	164	346	454	646	9
vecinos	168	336	200	346	454	646	9
más	203	336	220	346	454	646	9
“pobres”	223	336	261	346	454	646	9
y	264	336	269	346	454	646	9
recientemente	273	336	332	346	454	646	9
ingresados	335	336	380	346	454	646	9
al	384	336	391	346	454	646	9
baile	71	349	91	358	454	646	9
de	94	349	104	358	454	646	9
la	107	349	115	358	454	646	9
globalización	118	349	174	358	454	646	9
las	177	349	189	358	454	646	9
políticas	192	349	228	358	454	646	9
de	231	349	241	358	454	646	9
explotación	244	349	292	358	454	646	9
de	295	349	305	358	454	646	9
mano	308	349	332	358	454	646	9
de	335	349	345	358	454	646	9
obra.	348	349	369	358	454	646	9
Otro	372	349	391	358	454	646	9
elemento	71	361	109	371	454	646	9
esencial,	113	361	150	371	454	646	9
poco	154	361	174	371	454	646	9
estudiado,	178	361	221	371	454	646	9
es	225	361	234	371	454	646	9
la	237	361	245	371	454	646	9
relación	249	361	283	371	454	646	9
entre	287	361	308	371	454	646	9
las	312	361	323	371	454	646	9
condiciones	327	361	377	371	454	646	9
de	381	361	391	371	454	646	9
producción	71	374	118	383	454	646	9
y	121	374	126	383	454	646	9
el	129	374	137	383	454	646	9
sistema	140	374	172	383	454	646	9
de	175	374	184	383	454	646	9
relaciones	187	374	230	383	454	646	9
laborales.	233	374	274	383	454	646	9
En	277	374	288	383	454	646	9
la	291	374	299	383	454	646	9
década	302	374	331	383	454	646	9
de	334	374	344	383	454	646	9
los	347	374	359	383	454	646	9
noven-	362	374	391	383	454	646	9
ta,	71	386	81	396	454	646	9
el	85	386	92	396	454	646	9
punto	96	386	120	396	454	646	9
más	123	386	140	396	454	646	9
alto	144	386	159	396	454	646	9
del	163	386	176	396	454	646	9
desarrollo	179	386	221	396	454	646	9
de	225	386	235	396	454	646	9
las	238	386	250	396	454	646	9
maquiladoras,	254	386	313	396	454	646	9
la	316	386	324	396	454	646	9
“moda”	328	386	360	396	454	646	9
fueron	364	386	391	396	454	646	9
las	71	399	83	409	454	646	9
normas	86	399	117	409	454	646	9
de	121	399	131	409	454	646	9
calidad	135	399	165	409	454	646	9
(ISO	169	399	189	409	454	646	9
9002-9004).	193	399	245	409	454	646	9
Todas	248	399	273	409	454	646	9
estas	277	399	297	409	454	646	9
empresas,	301	399	343	409	454	646	9
que	347	399	362	409	454	646	9
tenían	366	399	391	409	454	646	9
como	71	412	94	421	454	646	9
objetivo	97	412	131	421	454	646	9
la	134	412	141	421	454	646	9
exportación,	144	412	196	421	454	646	9
tuvieron	199	412	234	421	454	646	9
que	237	412	252	421	454	646	9
pasar	255	412	277	421	454	646	9
por	280	412	294	421	454	646	9
las	297	412	309	421	454	646	9
horcas	311	412	339	421	454	646	9
caudinas	342	412	378	421	454	646	9
de	381	412	391	421	454	646	9
la	71	424	78	434	454	646	9
certificación,	81	424	136	434	454	646	9
en	138	424	148	434	454	646	9
particular	150	424	191	434	454	646	9
para	193	424	211	434	454	646	9
garantizar	213	424	255	434	454	646	9
la	258	424	265	434	454	646	9
entrega	268	424	298	434	454	646	9
de	301	424	311	434	454	646	9
los	313	424	325	434	454	646	9
productos	328	424	369	434	454	646	9
en	371	424	381	434	454	646	9
el	384	424	391	434	454	646	9
mercado	71	437	107	446	454	646	9
internacional.	110	437	167	446	454	646	9
Esta	170	437	188	446	454	646	9
ola	190	437	203	446	454	646	9
de	206	437	216	446	454	646	9
certificaciones	218	437	279	446	454	646	9
cambió	282	437	313	446	454	646	9
de	315	437	325	446	454	646	9
manera	328	437	358	446	454	646	9
signifi-	361	437	391	446	454	646	9
cativa	71	449	95	459	454	646	9
las	98	449	110	459	454	646	9
condiciones	112	449	162	459	454	646	9
de	165	449	175	459	454	646	9
producción	177	449	225	459	454	646	9
en	227	449	237	459	454	646	9
las	239	449	251	459	454	646	9
fábricas	254	449	287	459	454	646	9
y,	289	449	297	459	454	646	9
en	299	449	309	459	454	646	9
particular,	312	449	354	459	454	646	9
sus	357	449	370	459	454	646	9
con-	373	449	391	459	454	646	9
diciones	71	462	106	472	454	646	9
de	109	462	119	472	454	646	9
trabajo.	121	462	153	472	454	646	9
Esta	156	462	174	472	454	646	9
certificación	177	462	229	472	454	646	9
se	232	462	241	472	454	646	9
llevó	244	462	264	472	454	646	9
a	267	462	272	472	454	646	9
cabo	275	462	295	472	454	646	9
con	297	462	313	472	454	646	9
gran	315	462	334	472	454	646	9
diligencia	337	462	378	472	454	646	9
en	381	462	391	472	454	646	9
estas	71	475	91	484	454	646	9
empresas,	94	475	135	484	454	646	9
sobre	138	475	160	484	454	646	9
todo	163	475	181	484	454	646	9
por	184	475	198	484	454	646	9
los	200	475	212	484	454	646	9
gerentes	215	475	250	484	454	646	9
locales	252	475	281	484	454	646	9
que	284	475	299	484	454	646	9
vieron	301	475	328	484	454	646	9
la	330	475	338	484	454	646	9
oportunidad	340	475	391	484	454	646	9
de	71	487	81	497	454	646	9
perfeccionar	84	487	137	497	454	646	9
el	140	487	147	497	454	646	9
proceso	151	487	183	497	454	646	9
y	187	487	192	497	454	646	9
las	195	487	207	497	454	646	9
condiciones	210	487	260	497	454	646	9
de	264	487	274	497	454	646	9
producción,	277	487	327	497	454	646	9
de	330	487	340	497	454	646	9
justificar	343	487	380	497	454	646	9
el	384	487	391	497	454	646	9
uso	71	500	85	509	454	646	9
de	88	500	98	509	454	646	9
proveedores	100	500	151	509	454	646	9
locales,	154	500	185	509	454	646	9
de	188	500	198	509	454	646	9
organizar	200	500	240	509	454	646	9
la	242	500	250	509	454	646	9
capacitación	252	500	305	509	454	646	9
local	307	500	327	509	454	646	9
de	330	500	340	509	454	646	9
los	342	500	354	509	454	646	9
supervi-	357	500	391	509	454	646	9
sores,	71	512	95	522	454	646	9
técnicos	98	512	132	522	454	646	9
e	135	512	140	522	454	646	9
incluso	142	512	173	522	454	646	9
de	175	512	185	522	454	646	9
los	188	512	200	522	454	646	9
operadores.	203	512	251	522	454	646	9
Esta	254	512	272	522	454	646	9
certificación	275	512	327	522	454	646	9
hizo	330	512	348	522	454	646	9
posible	351	512	381	522	454	646	9
la	384	512	391	522	454	646	9
consolidación	71	525	129	535	454	646	9
de	132	525	142	535	454	646	9
los	145	525	157	535	454	646	9
departamentos	160	525	221	535	454	646	9
de	224	525	234	535	454	646	9
recursos	237	525	272	535	454	646	9
humanos	275	525	313	535	454	646	9
y	315	525	321	535	454	646	9
de	324	525	334	535	454	646	9
ingeniería	336	525	378	535	454	646	9
en	381	525	391	535	454	646	9
las	71	538	83	547	454	646	9
empresas.	85	538	126	547	454	646	9
Fue	129	538	144	547	454	646	9
en	146	538	156	547	454	646	9
ese	159	538	172	547	454	646	9
contexto	174	538	210	547	454	646	9
que	212	538	227	547	454	646	9
los	230	538	242	547	454	646	9
sindicatos	244	538	286	547	454	646	9
se	288	538	297	547	454	646	9
debilitaron,	299	538	347	547	454	646	9
porque	349	538	379	547	454	646	9
no	381	538	391	547	454	646	9
supieron	71	550	107	560	454	646	9
transmitir,	109	550	152	560	454	646	9
a	154	550	159	560	454	646	9
menudo,	161	550	198	560	454	646	9
las	200	550	211	560	454	646	9
reivindicaciones,	214	550	285	560	454	646	9
desapareciendo	287	550	352	560	454	646	9
a	354	550	358	560	454	646	9
la	361	550	368	560	454	646	9
larga	370	550	391	560	454	646	9
de	71	563	81	572	454	646	9
las	83	563	95	572	454	646	9
empresas.	97	563	139	572	454	646	9
Este	141	563	159	572	454	646	9
rechazo	162	563	195	572	454	646	9
de	197	563	207	572	454	646	9
los	209	563	222	572	454	646	9
sindicatos	224	563	266	572	454	646	9
fue	268	563	282	572	454	646	9
realizado	284	563	323	572	454	646	9
por	325	563	339	572	454	646	9
los	342	563	354	572	454	646	9
gerentes	356	563	391	572	454	646	9
e	71	575	76	585	454	646	9
ingenieros,	79	575	125	585	454	646	9
pero	129	575	148	585	454	646	9
también	151	575	185	585	454	646	9
por	189	575	203	585	454	646	9
los	206	575	219	585	454	646	9
trabajadores,	222	575	276	585	454	646	9
que	280	575	295	585	454	646	9
encontraron	298	575	349	585	454	646	9
oportuni-	352	575	391	585	454	646	9
Revista	117	616	142	624	454	646	9
de	144	616	152	624	454	646	9
Ciencias	154	616	181	624	454	646	9
Sociales,	183	616	213	624	454	646	9
DS-FCS,	214	616	239	624	454	646	9
vol.	241	616	252	624	454	646	9
28,	254	616	265	624	454	646	9
n.º	266	616	275	624	454	646	9
37,	277	616	286	624	454	646	9
julio-diciembre	288	616	337	624	454	646	9
2015,	339	616	358	624	454	646	9
pp.	359	616	369	624	454	646	9
13-25.	370	616	391	624	454	646	9
22	62	28	71	36	454	646	10
D	326	28	331	36	454	646	10
ELPHINE	331	29	355	36	454	646	10
M	357	28	362	36	454	646	10
ERCIER	362	29	383	36	454	646	10
dades,	62	63	89	73	454	646	10
a	92	63	97	73	454	646	10
través	100	63	125	73	454	646	10
de	128	63	138	73	454	646	10
las	141	63	152	73	454	646	10
normas	156	63	187	73	454	646	10
de	190	63	200	73	454	646	10
calidad,	203	63	236	73	454	646	10
para	239	63	257	73	454	646	10
negociar,	260	63	298	73	454	646	10
de	301	63	311	73	454	646	10
manera	314	63	345	73	454	646	10
más	348	63	365	73	454	646	10
efi-	368	63	383	73	454	646	10
ciente,	62	76	90	85	454	646	10
sus	93	76	106	85	454	646	10
condiciones	109	76	159	85	454	646	10
de	162	76	172	85	454	646	10
trabajo,	174	76	206	85	454	646	10
prescriptas	209	76	254	85	454	646	10
directamente	257	76	311	85	454	646	10
en	314	76	324	85	454	646	10
los	326	76	339	85	454	646	10
diferentes	341	76	383	85	454	646	10
manuales	62	88	102	98	454	646	10
de	105	88	115	98	454	646	10
calidad	118	88	148	98	454	646	10
y	152	88	157	98	454	646	10
de	160	88	170	98	454	646	10
evaluación.	173	88	221	98	454	646	10
Esta	224	88	242	98	454	646	10
ola	245	88	258	98	454	646	10
de	261	88	271	98	454	646	10
certificación,	274	88	329	98	454	646	10
que	332	88	347	98	454	646	10
terminó	350	88	383	98	454	646	10
a	62	101	67	110	454	646	10
finales	70	101	98	110	454	646	10
de	100	101	110	110	454	646	10
los	113	101	125	110	454	646	10
años	128	101	147	110	454	646	10
noventa,	150	101	186	110	454	646	10
no	188	101	199	110	454	646	10
fue	202	101	215	110	454	646	10
finalmente	218	101	262	110	454	646	10
continuada	265	101	311	110	454	646	10
a	314	101	319	110	454	646	10
través	321	101	346	110	454	646	10
de	349	101	359	110	454	646	10
otros	362	101	383	110	454	646	10
dispositivos	62	113	112	123	454	646	10
tan	115	113	128	123	454	646	10
completos	131	113	174	123	454	646	10
como	177	113	200	123	454	646	10
los	203	113	215	123	454	646	10
relativos	218	113	254	123	454	646	10
a	257	113	261	123	454	646	10
la	264	113	272	123	454	646	10
calidad.	275	113	308	123	454	646	10
Las	310	113	326	123	454	646	10
herramientas	328	113	383	123	454	646	10
de	62	126	72	136	454	646	10
gestión	75	126	105	136	454	646	10
introducidas	108	126	160	136	454	646	10
posteriormente	162	126	225	136	454	646	10
en	228	126	238	136	454	646	10
las	241	126	252	136	454	646	10
empresas	255	126	294	136	454	646	10
fueron	297	126	324	136	454	646	10
más	327	126	344	136	454	646	10
bien	346	126	364	136	454	646	10
ins-	367	126	383	136	454	646	10
trumentos	62	139	104	148	454	646	10
financieros	108	139	154	148	454	646	10
o	158	139	163	148	454	646	10
de	166	139	176	148	454	646	10
control,	179	139	212	148	454	646	10
o	215	139	220	148	454	646	10
indicadores	224	139	272	148	454	646	10
que	276	139	291	148	454	646	10
medían	294	139	325	148	454	646	10
la	328	139	336	148	454	646	10
eficiencia.	339	139	383	148	454	646	10
Estas	62	151	85	161	454	646	10
herramientas	88	151	142	161	454	646	10
se	145	151	154	161	454	646	10
introdujeron	157	151	209	161	454	646	10
lejos	212	151	232	161	454	646	10
de	235	151	245	161	454	646	10
la	248	151	256	161	454	646	10
mirada	259	151	288	161	454	646	10
de	291	151	301	161	454	646	10
los	304	151	317	161	454	646	10
sindicatos,	320	151	364	161	454	646	10
que	368	151	383	161	454	646	10
ya	62	164	72	173	454	646	10
habían	75	164	103	173	454	646	10
salido	106	164	131	173	454	646	10
de	133	164	143	173	454	646	10
la	146	164	153	173	454	646	10
escena	156	164	184	173	454	646	10
de	187	164	196	173	454	646	10
negociación	199	164	250	173	454	646	10
en	252	164	262	173	454	646	10
las	265	164	277	173	454	646	10
empresas	279	164	318	173	454	646	10
involucradas.	321	164	376	173	454	646	10
El	62	190	70	199	454	646	10
modelo	72	190	101	199	454	646	10
offshore	103	190	137	200	454	646	10
de	138	190	148	199	454	646	10
gestión	150	190	180	199	454	646	10
de	182	190	191	199	454	646	10
mano	193	190	216	199	454	646	10
de	217	190	227	199	454	646	10
obra	229	190	247	199	454	646	10
A	62	206	70	216	454	646	10
finales	72	206	100	216	454	646	10
de	102	206	112	216	454	646	10
los	115	206	127	216	454	646	10
años	129	206	148	216	454	646	10
noventa,	151	206	186	216	454	646	10
la	189	206	196	216	454	646	10
crisis	198	206	221	216	454	646	10
y	223	206	228	216	454	646	10
la	230	206	238	216	454	646	10
devaluación	240	206	291	216	454	646	10
implicaron	293	206	338	216	454	646	10
una	341	206	356	216	454	646	10
nueva	358	206	383	216	454	646	10
diversificación	62	219	124	228	454	646	10
y	128	219	133	228	454	646	10
especialización	137	219	201	228	454	646	10
del	204	219	217	228	454	646	10
tejido	221	219	245	228	454	646	10
industrial;	249	219	291	228	454	646	10
se	295	219	304	228	454	646	10
trataba	307	219	336	228	454	646	10
de	339	219	349	228	454	646	10
reducir	353	219	383	228	454	646	10
nuevamente	62	231	113	241	454	646	10
el	116	231	124	241	454	646	10
costo	128	231	150	241	454	646	10
de	153	231	163	241	454	646	10
la	167	231	175	241	454	646	10
mano	178	231	202	241	454	646	10
de	205	231	215	241	454	646	10
obra	219	231	238	241	454	646	10
y	241	231	247	241	454	646	10
los	250	231	263	241	454	646	10
costos	266	231	293	241	454	646	10
sindicales	296	231	338	241	454	646	10
(Bauman,	342	231	383	241	454	646	10
1999).	62	244	89	253	454	646	10
Fue	93	244	109	253	454	646	10
una	112	244	127	253	454	646	10
lucha	131	244	153	253	454	646	10
entre	157	244	178	253	454	646	10
sectores	181	244	215	253	454	646	10
industriales,	218	244	269	253	454	646	10
que	273	244	288	253	454	646	10
implicó	291	244	323	253	454	646	10
la	327	244	334	253	454	646	10
mutilación	338	244	383	253	454	646	10
de	62	256	72	266	454	646	10
los	75	256	87	266	454	646	10
convenios	90	256	132	266	454	646	10
colectivos	135	256	177	266	454	646	10
realizados.	180	256	225	266	454	646	10
Esto	228	256	246	266	454	646	10
fortaleció	249	256	289	266	454	646	10
la	292	256	300	266	454	646	10
flexibilidad	302	256	351	266	454	646	10
laboral	354	256	383	266	454	646	10
pero	62	269	81	279	454	646	10
también	84	269	118	279	454	646	10
implicó	121	269	153	279	454	646	10
el	156	269	163	279	454	646	10
debilitamiento	166	269	227	279	454	646	10
de	230	269	240	279	454	646	10
la	243	269	251	279	454	646	10
relación	254	269	287	279	454	646	10
paternalista	290	269	339	279	454	646	10
que	342	269	357	279	454	646	10
había	360	269	383	279	454	646	10
prevalecido	62	282	111	291	454	646	10
hasta	115	282	137	291	454	646	10
entonces.	141	282	180	291	454	646	10
Los	184	282	200	291	454	646	10
nuevos	204	282	234	291	454	646	10
accionistas	238	282	284	291	454	646	10
no	288	282	299	291	454	646	10
necesariamente	303	282	367	291	454	646	10
te-	372	282	383	291	454	646	10
nían	62	294	80	304	454	646	10
interés	84	294	112	304	454	646	10
en	116	294	126	304	454	646	10
mantener	130	294	169	304	454	646	10
las	173	294	184	304	454	646	10
condiciones	188	294	238	304	454	646	10
de	242	294	252	304	454	646	10
producción	256	294	303	304	454	646	10
tal	307	294	318	304	454	646	10
como	321	294	345	304	454	646	10
estaban.	349	294	383	304	454	646	10
La	62	307	73	316	454	646	10
vulnerabilidad	77	307	137	316	454	646	10
de	141	307	151	316	454	646	10
trabajo	154	307	183	316	454	646	10
se	187	307	195	316	454	646	10
expandió	199	307	237	316	454	646	10
nuevamente,	240	307	293	316	454	646	10
incluyendo	297	307	343	316	454	646	10
la	347	307	354	316	454	646	10
distri-	358	307	383	316	454	646	10
bución	62	319	91	329	454	646	10
de	93	319	103	329	454	646	10
los	106	319	118	329	454	646	10
riesgos	120	319	150	329	454	646	10
laborales	153	319	191	329	454	646	10
a	193	319	198	329	454	646	10
los	200	319	213	329	454	646	10
subcontratistas.	215	319	280	329	454	646	10
Se	283	319	293	329	454	646	10
observa	296	319	328	329	454	646	10
el	331	319	338	329	454	646	10
desarrollo	341	319	383	329	454	646	10
del	62	332	75	342	454	646	10
outsourcing	78	332	128	341	454	646	10
(externalización);	131	332	205	342	454	646	10
es	207	332	216	342	454	646	10
en	219	332	229	342	454	646	10
este	232	332	248	342	454	646	10
momento	251	332	291	342	454	646	10
que	294	332	309	342	454	646	10
las	312	332	323	342	454	646	10
maquiladoras	326	332	383	342	454	646	10
(empresas	62	345	105	354	454	646	10
transnacionales)	108	345	176	354	454	646	10
entran	179	345	205	354	454	646	10
de	208	345	218	354	454	646	10
nuevo	221	345	246	354	454	646	10
en	249	345	259	354	454	646	10
el	262	345	270	354	454	646	10
tejido	273	345	297	354	454	646	10
industrial	300	345	339	354	454	646	10
con	342	345	358	354	454	646	10
nom-	361	345	383	354	454	646	10
bres	62	357	80	367	454	646	10
más	82	357	99	367	454	646	10
modernos:	102	357	146	367	454	646	10
empresas	148	357	187	367	454	646	10
internacionales	190	357	253	367	454	646	10
o	256	357	261	367	454	646	10
transnacionales	264	357	328	367	454	646	10
y	331	357	336	367	454	646	10
programas	338	357	383	367	454	646	10
de	62	370	72	379	454	646	10
negocios	75	370	112	379	454	646	10
internacionales	115	370	178	379	454	646	10
de	181	370	191	379	454	646	10
tecnología,	193	370	240	379	454	646	10
etcétera.	242	370	278	379	454	646	10
En	82	387	94	396	454	646	10
los	97	387	109	396	454	646	10
países	112	387	138	396	454	646	10
con	141	387	156	396	454	646	10
más	159	387	176	396	454	646	10
antigüedad	179	387	225	396	454	646	10
en	228	387	238	396	454	646	10
la	241	387	248	396	454	646	10
forma	251	387	276	396	454	646	10
de	279	387	289	396	454	646	10
maquiladora,	292	387	348	396	454	646	10
los	351	387	363	396	454	646	10
sec-	366	387	383	396	454	646	10
tores	62	399	83	409	454	646	10
de	86	399	96	409	454	646	10
actividad	98	399	137	409	454	646	10
más	140	399	156	409	454	646	10
tradicionales	159	399	213	409	454	646	10
e	216	399	220	409	454	646	10
intensivos	223	399	265	409	454	646	10
en	268	399	278	409	454	646	10
mano	281	399	304	409	454	646	10
de	307	399	317	409	454	646	10
obra,	320	399	341	409	454	646	10
como	344	399	368	409	454	646	10
los	370	399	383	409	454	646	10
textiles	62	412	93	421	454	646	10
y	96	412	102	421	454	646	10
la	105	412	113	421	454	646	10
fabricación	117	412	164	421	454	646	10
de	168	412	177	421	454	646	10
juguetes,	181	412	219	421	454	646	10
desaparecieron	223	412	286	421	454	646	10
por	289	412	303	421	454	646	10
completo,	307	412	349	421	454	646	10
a	353	412	357	421	454	646	10
favor	361	412	383	421	454	646	10
de	62	424	72	434	454	646	10
sectores	75	424	109	434	454	646	10
más	111	424	128	434	454	646	10
intensivos	131	424	173	434	454	646	10
en	176	424	186	434	454	646	10
tecnología	188	424	232	434	454	646	10
y	235	424	240	434	454	646	10
con	242	424	258	434	454	646	10
necesidades	260	424	310	434	454	646	10
de	313	424	323	434	454	646	10
mano	326	424	349	434	454	646	10
de	351	424	361	434	454	646	10
obra	364	424	383	434	454	646	10
más	62	437	79	447	454	646	10
calificada,	81	437	125	447	454	646	10
como	127	437	150	447	454	646	10
la	152	437	160	447	454	646	10
electrónica,	162	437	211	447	454	646	10
electrodomésticos,	213	437	292	447	454	646	10
equipamiento	294	437	351	447	454	646	10
y	353	437	358	447	454	646	10
desa-	361	437	383	447	454	646	10
rrollo	62	450	86	459	454	646	10
de	88	450	98	459	454	646	10
piezas	101	450	127	459	454	646	10
de	130	450	140	459	454	646	10
automóviles.	143	450	197	459	454	646	10
Estos	200	450	222	459	454	646	10
sectores,	225	450	262	459	454	646	10
en	265	450	274	459	454	646	10
su	277	450	287	459	454	646	10
mayoría,	289	450	326	459	454	646	10
están	329	450	351	459	454	646	10
en	354	450	364	459	454	646	10
ma-	366	450	383	459	454	646	10
nos	62	462	77	472	454	646	10
de	79	462	89	472	454	646	10
capitales	91	462	128	472	454	646	10
extranjeros	130	462	177	472	454	646	10
(americanos,	179	462	233	472	454	646	10
japoneses	235	462	276	472	454	646	10
o	278	462	284	472	454	646	10
coreanos)	286	462	327	472	454	646	10
y	329	462	334	472	454	646	10
concentran	337	462	383	472	454	646	10
entre	62	475	83	484	454	646	10
los	86	475	98	484	454	646	10
tres	101	475	116	484	454	646	10
más	119	475	136	484	454	646	10
del	138	475	151	484	454	646	10
70%	154	475	173	484	454	646	10
de	176	475	185	484	454	646	10
la	188	475	196	484	454	646	10
mano	198	475	222	484	454	646	10
de	224	475	234	484	454	646	10
obra.	237	475	258	484	454	646	10
Pasamos	82	492	119	501	454	646	10
de	122	492	132	501	454	646	10
la	136	492	143	501	454	646	10
cultura	147	492	176	501	454	646	10
del	180	492	193	501	454	646	10
proceso	196	492	229	501	454	646	10
de	232	492	242	501	454	646	10
producción	246	492	293	501	454	646	10
a	297	492	301	501	454	646	10
la	305	492	312	501	454	646	10
cultura	316	492	345	501	454	646	10
del	349	492	362	501	454	646	10
pro-	365	492	383	501	454	646	10
yecto,	62	504	88	514	454	646	10
que	91	504	107	514	454	646	10
en	110	504	120	514	454	646	10
última	124	504	151	514	454	646	10
instancia	154	504	192	514	454	646	10
va	195	504	205	514	454	646	10
a	209	504	213	514	454	646	10
ser	217	504	229	514	454	646	10
devastador	233	504	278	514	454	646	10
para	282	504	300	514	454	646	10
las	304	504	315	514	454	646	10
condiciones	319	504	369	514	454	646	10
de	373	504	383	514	454	646	10
empleo.	62	517	96	526	454	646	10
La	99	517	110	526	454	646	10
mano	113	517	137	526	454	646	10
de	140	517	150	526	454	646	10
obra	153	517	171	526	454	646	10
se	174	517	183	526	454	646	10
ha	186	517	196	526	454	646	10
calificado,	199	517	243	526	454	646	10
ha	246	517	256	526	454	646	10
envejecido	259	517	304	526	454	646	10
en	307	517	317	526	454	646	10
las	320	517	332	526	454	646	10
fábricas,	335	517	371	526	454	646	10
se	374	517	383	526	454	646	10
ha	62	529	72	539	454	646	10
especializado,	74	529	134	539	454	646	10
las	136	529	147	539	454	646	10
actividades	150	529	197	539	454	646	10
han	199	529	214	539	454	646	10
evolucionado.	216	529	275	539	454	646	10
Esta	277	529	295	539	454	646	10
cultura	297	529	326	539	454	646	10
del	328	529	341	539	454	646	10
proyecto,	343	529	383	539	454	646	10
que	62	542	78	552	454	646	10
valoriza	81	542	114	552	454	646	10
los	118	542	130	552	454	646	10
procesos	133	542	170	552	454	646	10
de	173	542	183	552	454	646	10
corto	186	542	208	552	454	646	10
plazo,	211	542	236	552	454	646	10
implicó	240	542	272	552	454	646	10
el	275	542	283	552	454	646	10
desarrollo	286	542	328	552	454	646	10
del	331	542	344	552	454	646	10
outsour-	347	542	383	552	454	646	10
cing,	62	555	83	564	454	646	10
o	86	555	92	564	454	646	10
de	95	555	105	564	454	646	10
la	108	555	116	564	454	646	10
externalización,	119	555	186	564	454	646	10
que	189	555	204	564	454	646	10
consiste	208	555	241	564	454	646	10
en	245	555	255	564	454	646	10
considerar	258	555	302	564	454	646	10
a	305	555	310	564	454	646	10
la	313	555	321	564	454	646	10
mano	324	555	347	564	454	646	10
de	351	555	361	564	454	646	10
obra	364	555	383	564	454	646	10
como	62	567	86	577	454	646	10
otra	88	567	104	577	454	646	10
materia	107	567	138	577	454	646	10
prima,	140	567	167	577	454	646	10
intercambiable	170	567	232	577	454	646	10
y	234	567	240	577	454	646	10
manejable	242	567	285	577	454	646	10
por	287	567	301	577	454	646	10
un	304	567	314	577	454	646	10
solo	317	567	334	577	454	646	10
contratista.	336	567	383	577	454	646	10
Es	62	580	73	589	454	646	10
también	76	580	109	589	454	646	10
el	112	580	120	589	454	646	10
momento	123	580	162	589	454	646	10
del	165	580	178	589	454	646	10
desarrollo	181	580	223	589	454	646	10
de	226	580	235	589	454	646	10
los	238	580	251	589	454	646	10
parques	253	580	286	589	454	646	10
industriales.	289	580	340	589	454	646	10
Este	343	580	361	589	454	646	10
es	364	580	372	589	454	646	10
el	375	580	383	589	454	646	10
Revista	62	616	87	624	454	646	10
de	89	616	97	624	454	646	10
Ciencias	99	616	126	624	454	646	10
Sociales,	128	616	158	624	454	646	10
DS-FCS,	159	616	184	624	454	646	10
vol.	186	616	197	624	454	646	10
28,	199	616	209	624	454	646	10
n.º	211	616	220	624	454	646	10
37,	222	616	231	624	454	646	10
julio-diciembre	233	616	282	624	454	646	10
2015,	284	616	303	624	454	646	10
pp.	304	616	314	624	454	646	10
13-25.	315	616	336	624	454	646	10
L	71	28	75	36	454	646	11
A	75	29	78	36	454	646	11
GESTIÓN	80	29	104	36	454	646	11
DE	105	29	113	36	454	646	11
RECURSOS	114	29	144	36	454	646	11
HUMANOS	145	29	173	36	454	646	11
OFFSHORE	175	29	204	36	454	646	11
23	382	28	391	36	454	646	11
tiempo	71	63	100	73	454	646	11
del	103	63	116	73	454	646	11
“todo	119	63	142	73	454	646	11
incluido”.	145	63	187	73	454	646	11
Ya	189	63	200	73	454	646	11
sea	203	63	216	73	454	646	11
en	219	63	229	73	454	646	11
su	232	63	242	73	454	646	11
vida	244	63	263	73	454	646	11
diaria,	266	63	292	73	454	646	11
en	295	63	305	73	454	646	11
sus	308	63	321	73	454	646	11
vacaciones	324	63	370	73	454	646	11
o	373	63	378	73	454	646	11
en	381	63	391	73	454	646	11
el	71	76	78	85	454	646	11
trabajo,	81	76	112	85	454	646	11
estamos	115	76	149	85	454	646	11
en	151	76	161	85	454	646	11
un	163	76	173	85	454	646	11
período	176	76	208	85	454	646	11
en	210	76	220	85	454	646	11
el	222	76	230	85	454	646	11
cual	232	76	250	85	454	646	11
la	252	76	259	85	454	646	11
definición	262	76	304	85	454	646	11
del	306	76	319	85	454	646	11
zócalo	321	76	349	85	454	646	11
laboral	351	76	380	85	454	646	11
se	382	76	391	85	454	646	11
realiza	71	88	99	98	454	646	11
desde	102	88	126	98	454	646	11
arriba,	129	88	156	98	454	646	11
de	159	88	169	98	454	646	11
la	172	88	180	98	454	646	11
misma	183	88	211	98	454	646	11
manera	214	88	245	98	454	646	11
que	248	88	264	98	454	646	11
las	267	88	278	98	454	646	11
paredes,	282	88	316	98	454	646	11
las	319	88	331	98	454	646	11
herramientas,	334	88	391	98	454	646	11
los	71	101	83	110	454	646	11
modos	86	101	114	110	454	646	11
de	117	101	127	110	454	646	11
gestión.	130	101	163	110	454	646	11
En	166	101	178	110	454	646	11
este	181	101	197	110	454	646	11
contexto,	201	101	239	110	454	646	11
las	242	101	254	110	454	646	11
casas	257	101	279	110	454	646	11
matrices	282	101	318	110	454	646	11
desarrollan	321	101	368	110	454	646	11
estu-	371	101	391	110	454	646	11
dios	71	113	88	123	454	646	11
comparativos	91	113	147	123	454	646	11
para	150	113	168	123	454	646	11
ver	171	113	184	123	454	646	11
qué	187	113	202	123	454	646	11
país	205	113	222	123	454	646	11
ofrece	224	113	251	123	454	646	11
el	253	113	261	123	454	646	11
mejor	264	113	288	123	454	646	11
servicio,	291	113	327	123	454	646	11
llave	330	113	350	123	454	646	11
en	353	113	362	123	454	646	11
mano,	365	113	391	123	454	646	11
con	71	126	86	136	454	646	11
todo	89	126	107	136	454	646	11
incluido.	110	126	147	136	454	646	11
Las	91	143	106	152	454	646	11
agencias	108	143	144	152	454	646	11
de	146	143	156	152	454	646	11
reclutamiento	158	143	216	152	454	646	11
se	218	143	227	152	454	646	11
multiplican	229	143	277	152	454	646	11
en	279	143	289	152	454	646	11
los	291	143	303	152	454	646	11
parques	305	143	338	152	454	646	11
industriales,	340	143	391	152	454	646	11
asegurando	71	155	119	165	454	646	11
a	122	155	126	165	454	646	11
las	129	155	141	165	454	646	11
empresas	144	155	183	165	454	646	11
la	186	155	194	165	454	646	11
selección,	197	155	238	165	454	646	11
la	241	155	249	165	454	646	11
gestión,	252	155	285	165	454	646	11
el	288	155	295	165	454	646	11
contrato	298	155	333	165	454	646	11
de	336	155	346	165	454	646	11
trabajo,	349	155	381	165	454	646	11
el	384	155	391	165	454	646	11
sueldo,	71	168	101	178	454	646	11
la	105	168	113	178	454	646	11
negociación	117	168	167	178	454	646	11
cotidiana,	171	168	212	178	454	646	11
la	216	168	224	178	454	646	11
atención	228	168	264	178	454	646	11
a	268	168	272	178	454	646	11
las	276	168	288	178	454	646	11
quejas,	292	168	322	178	454	646	11
el	326	168	333	178	454	646	11
transporte,	337	168	382	178	454	646	11
y	386	168	391	178	454	646	11
además,	71	181	105	190	454	646	11
el	108	181	115	190	454	646	11
fin	118	181	129	190	454	646	11
del	132	181	145	190	454	646	11
contrato	147	181	182	190	454	646	11
de	184	181	194	190	454	646	11
la	197	181	204	190	454	646	11
mano	207	181	230	190	454	646	11
de	233	181	243	190	454	646	11
obra.	246	181	267	190	454	646	11
Es	91	197	101	207	454	646	11
en	104	197	114	207	454	646	11
los	116	197	129	207	454	646	11
años	131	197	150	207	454	646	11
dos	153	197	168	207	454	646	11
mil	170	197	184	207	454	646	11
desaparecieron	187	197	250	207	454	646	11
prácticamente	252	197	311	207	454	646	11
todos	314	197	336	207	454	646	11
los	339	197	351	207	454	646	11
servicios	354	197	391	207	454	646	11
o	71	210	76	220	454	646	11
departamentos	79	210	140	220	454	646	11
de	142	210	152	220	454	646	11
gestión	155	210	185	220	454	646	11
de	187	210	197	220	454	646	11
recursos	200	210	235	220	454	646	11
humanos	237	210	275	220	454	646	11
(	277	210	281	220	454	646	11
GRH	281	211	300	219	454	646	11
)	300	210	303	220	454	646	11
dentro	306	210	333	220	454	646	11
de	335	210	345	220	454	646	11
las	347	210	359	220	454	646	11
empre-	361	210	391	220	454	646	11
sas	71	223	84	232	454	646	11
transnacionales.	87	223	155	232	454	646	11
Las	158	223	173	232	454	646	11
únicas	177	223	203	232	454	646	11
huellas	207	223	237	232	454	646	11
que	240	223	255	232	454	646	11
se	259	223	268	232	454	646	11
pueden	271	223	301	232	454	646	11
encontrar	305	223	344	232	454	646	11
de	348	223	358	232	454	646	11
la	361	223	369	232	454	646	11
GRH	372	224	391	232	454	646	11
en	71	235	81	245	454	646	11
estas	84	235	105	245	454	646	11
zonas,	109	235	135	245	454	646	11
están	139	235	160	245	454	646	11
ubicadas	164	235	201	245	454	646	11
en	205	235	214	245	454	646	11
las	218	235	230	245	454	646	11
comisiones	234	235	281	245	454	646	11
obligatorias	284	235	334	245	454	646	11
de	338	235	348	245	454	646	11
higiene	351	235	382	245	454	646	11
y	386	235	391	245	454	646	11
seguridad,	71	248	114	257	454	646	11
dentro	117	248	144	257	454	646	11
de	147	248	157	257	454	646	11
las	160	248	172	257	454	646	11
cuales	175	248	201	257	454	646	11
algunos	204	248	237	257	454	646	11
representantes	240	248	300	257	454	646	11
sindicales	303	248	344	257	454	646	11
y	347	248	353	257	454	646	11
personal	356	248	391	257	454	646	11
de	71	260	81	270	454	646	11
recursos	83	260	118	270	454	646	11
humanos	120	260	158	270	454	646	11
perduran	160	260	198	270	454	646	11
y	200	260	205	270	454	646	11
comparten	207	260	252	270	454	646	11
lo	254	260	262	270	454	646	11
poco	264	260	285	270	454	646	11
que	287	260	302	270	454	646	11
queda	304	260	329	270	454	646	11
de	332	260	341	270	454	646	11
la	344	260	351	270	454	646	11
reflexión	353	260	391	270	454	646	11
sobre	71	273	94	283	454	646	11
las	96	273	108	283	454	646	11
condiciones	111	273	161	283	454	646	11
de	163	273	173	283	454	646	11
trabajo.	176	273	208	283	454	646	11
Toda	91	290	111	300	454	646	11
actividad	114	290	153	300	454	646	11
de	155	290	165	300	454	646	11
GRH	168	291	187	299	454	646	11
fue	190	290	203	300	454	646	11
sustituida	206	290	247	300	454	646	11
por	250	290	264	300	454	646	11
tablas	266	290	291	300	454	646	11
de	294	290	304	300	454	646	11
indicadores	307	290	355	300	454	646	11
y	358	290	363	300	454	646	11
herra-	366	290	391	300	454	646	11
mientas	71	303	104	312	454	646	11
de	106	303	116	312	454	646	11
gestión,	119	303	152	312	454	646	11
adaptadas	154	303	196	312	454	646	11
a	198	303	203	312	454	646	11
las	206	303	217	312	454	646	11
necesidades	220	303	270	312	454	646	11
de	273	303	283	312	454	646	11
la	286	303	293	312	454	646	11
producción.	296	303	346	312	454	646	11
El	348	303	358	312	454	646	11
gerente	360	303	391	312	454	646	11
establece	71	315	109	325	454	646	11
sus	112	315	126	325	454	646	11
órdenes	128	315	161	325	454	646	11
en	164	315	174	325	454	646	11
lo	177	315	185	325	454	646	11
relativo	188	315	219	325	454	646	11
a	222	315	227	325	454	646	11
materia	230	315	261	325	454	646	11
prima,	264	315	291	325	454	646	11
piezas	294	315	320	325	454	646	11
y	323	315	328	325	454	646	11
mano	331	315	354	325	454	646	11
de	357	315	367	325	454	646	11
obra,	370	315	391	325	454	646	11
al	71	328	78	337	454	646	11
principio	81	328	119	337	454	646	11
de	121	328	131	337	454	646	11
cada	134	328	153	337	454	646	11
ciclo	156	328	176	337	454	646	11
de	179	328	189	337	454	646	11
producción.	191	328	241	337	454	646	11
Esta	244	328	262	337	454	646	11
práctica	264	328	297	337	454	646	11
del	300	328	313	337	454	646	11
cero	315	328	333	337	454	646	11
stock	336	328	358	337	454	646	11
se	361	328	369	337	454	646	11
apli-	372	328	391	337	454	646	11
ca	71	340	80	350	454	646	11
también	83	340	116	350	454	646	11
para	119	340	137	350	454	646	11
la	139	340	147	350	454	646	11
mano	149	340	172	350	454	646	11
de	175	340	185	350	454	646	11
obra,	187	340	208	350	454	646	11
y	211	340	216	350	454	646	11
no	218	340	229	350	454	646	11
solamente	231	340	274	350	454	646	11
implica	276	340	308	350	454	646	11
una	310	340	325	350	454	646	11
transformación	328	340	391	350	454	646	11
de	71	353	81	363	454	646	11
las	84	353	96	363	454	646	11
relaciones	100	353	142	363	454	646	11
profesionales,	146	353	204	363	454	646	11
sino	208	353	225	363	454	646	11
sobre	229	353	252	363	454	646	11
todo	255	353	274	363	454	646	11
una	278	353	293	363	454	646	11
individualización	296	353	369	363	454	646	11
total	372	353	391	363	454	646	11
de	71	366	81	375	454	646	11
estas	83	366	104	375	454	646	11
relaciones.	106	366	152	375	454	646	11
En	91	382	102	392	454	646	11
este	105	382	122	392	454	646	11
proceso	124	382	157	392	454	646	11
de	160	382	170	392	454	646	11
externalización,	173	382	239	392	454	646	11
se	242	382	251	392	454	646	11
nota	254	382	272	392	454	646	11
un	275	382	285	392	454	646	11
aumento	288	382	324	392	454	646	11
de	327	382	337	392	454	646	11
la	340	382	347	392	454	646	11
economía	350	382	391	392	454	646	11
informal,	71	395	110	405	454	646	11
de	113	395	122	405	454	646	11
la	125	395	133	405	454	646	11
migración	136	395	178	405	454	646	11
interna,	181	395	213	405	454	646	11
y	216	395	221	405	454	646	11
una	224	395	239	405	454	646	11
modificación	242	395	297	405	454	646	11
del	300	395	313	405	454	646	11
diálogo	316	395	348	405	454	646	11
colectivo.	351	395	391	405	454	646	11
También	71	408	107	417	454	646	11
es	110	408	119	417	454	646	11
durante	121	408	153	417	454	646	11
este	155	408	172	417	454	646	11
período	174	408	206	417	454	646	11
que	209	408	224	417	454	646	11
se	226	408	235	417	454	646	11
observa	238	408	270	417	454	646	11
un	273	408	283	417	454	646	11
aumento	286	408	322	417	454	646	11
del	324	408	337	417	454	646	11
conflicto	340	408	377	417	454	646	11
in-	380	408	391	417	454	646	11
dividual,	71	420	108	430	454	646	11
la	110	420	118	430	454	646	11
desaparición	120	420	173	430	454	646	11
del	175	420	188	430	454	646	11
sistema	191	420	222	430	454	646	11
colectivo	225	420	263	430	454	646	11
de	265	420	275	430	454	646	11
lucha	277	420	300	430	454	646	11
y	302	420	308	430	454	646	11
una	310	420	325	430	454	646	11
transformación	328	420	391	430	454	646	11
radical	71	433	99	442	454	646	11
de	102	433	112	442	454	646	11
las	115	433	126	442	454	646	11
relaciones	129	433	171	442	454	646	11
laborales.	174	433	215	442	454	646	11
La	91	450	102	459	454	646	11
instalación	105	450	151	459	454	646	11
de	153	450	163	459	454	646	11
estas	166	450	187	459	454	646	11
empresas	189	450	229	459	454	646	11
transnacionales	232	450	297	459	454	646	11
no	300	450	310	459	454	646	11
sólo	313	450	331	459	454	646	11
deslocaliza	334	450	381	459	454	646	11
el	383	450	391	459	454	646	11
proceso	71	462	104	472	454	646	11
de	107	462	117	472	454	646	11
producción,	120	462	170	472	454	646	11
sino	173	462	191	472	454	646	11
también	194	462	228	472	454	646	11
las	231	462	243	472	454	646	11
prácticas	246	462	284	472	454	646	11
en	287	462	297	472	454	646	11
materia	300	462	332	472	454	646	11
de	335	462	345	472	454	646	11
relaciones	348	462	391	472	454	646	11
profesionales	71	475	127	484	454	646	11
en	130	475	140	484	454	646	11
el	142	475	150	484	454	646	11
interior	153	475	184	484	454	646	11
de	186	475	196	484	454	646	11
las	199	475	211	484	454	646	11
empresas.	213	475	255	484	454	646	11
Cuando	258	475	291	484	454	646	11
las	293	475	305	484	454	646	11
maquiladoras	307	475	365	484	454	646	11
nego-	367	475	391	484	454	646	11
ciaban	71	487	99	497	454	646	11
su	102	487	111	497	454	646	11
instalación	114	487	160	497	454	646	11
sobre	163	487	186	497	454	646	11
el	189	487	197	497	454	646	11
territorio,	200	487	241	497	454	646	11
manteniendo	244	487	299	497	454	646	11
un	302	487	312	497	454	646	11
gerente	315	487	347	497	454	646	11
local	350	487	370	497	454	646	11
pro-	373	487	391	497	454	646	11
veniente	71	500	107	510	454	646	11
de	110	500	120	510	454	646	11
la	123	500	130	510	454	646	11
ciudad	133	500	162	510	454	646	11
receptora,	165	500	207	510	454	646	11
que	210	500	225	510	454	646	11
estaba	228	500	255	510	454	646	11
al	258	500	266	510	454	646	11
tanto	269	500	290	510	454	646	11
de	293	500	303	510	454	646	11
las	306	500	318	510	454	646	11
prácticas	321	500	359	510	454	646	11
locales	362	500	391	510	454	646	11
en	71	513	81	522	454	646	11
lo	83	513	91	522	454	646	11
relativo	93	513	125	522	454	646	11
al	128	513	135	522	454	646	11
derecho	137	513	171	522	454	646	11
del	173	513	186	522	454	646	11
trabajo,	188	513	220	522	454	646	11
de	223	513	232	522	454	646	11
sus	235	513	248	522	454	646	11
prácticas	250	513	288	522	454	646	11
legales	290	513	320	522	454	646	11
y	322	513	327	522	454	646	11
también	329	513	363	522	454	646	11
de	366	513	375	522	454	646	11
sus	378	513	391	522	454	646	11
prácticas	71	525	109	535	454	646	11
legítimas,	111	525	152	535	454	646	11
se	155	525	164	535	454	646	11
podía	166	525	190	535	454	646	11
observar	192	525	228	535	454	646	11
una	231	525	246	535	454	646	11
relativa	248	525	280	535	454	646	11
mejora	282	525	311	535	454	646	11
de	314	525	324	535	454	646	11
las	326	525	338	535	454	646	11
condiciones	340	525	391	535	454	646	11
de	71	538	81	547	454	646	11
empleo	84	538	115	547	454	646	11
y	119	538	124	547	454	646	11
de	127	538	137	547	454	646	11
los	141	538	153	547	454	646	11
espacios	157	538	193	547	454	646	11
posibles	196	538	231	547	454	646	11
de	234	538	244	547	454	646	11
negociación.	248	538	301	547	454	646	11
La	305	538	316	547	454	646	11
“recolonización”	319	538	391	547	454	646	11
de	71	550	81	560	454	646	11
la	83	550	91	560	454	646	11
clase	93	550	114	560	454	646	11
empresarial	117	550	166	560	454	646	11
de	168	550	178	560	454	646	11
las	181	550	192	560	454	646	11
maquiladoras,	195	550	255	560	454	646	11
por	257	550	271	560	454	646	11
las	273	550	285	560	454	646	11
casas	287	550	310	560	454	646	11
matrices,	312	550	351	560	454	646	11
modificó	353	550	391	560	454	646	11
las	71	563	83	573	454	646	11
condiciones	86	563	137	573	454	646	11
de	141	563	151	573	454	646	11
instalación	154	563	200	573	454	646	11
de	204	563	214	573	454	646	11
estas	218	563	239	573	454	646	11
empresas,	242	563	284	573	454	646	11
incluidas	288	563	326	573	454	646	11
su	330	563	340	573	454	646	11
inserción	343	563	382	573	454	646	11
y	386	563	391	573	454	646	11
las	71	576	83	585	454	646	11
condiciones	85	576	136	585	454	646	11
de	139	576	149	585	454	646	11
integración	151	576	199	585	454	646	11
en	201	576	211	585	454	646	11
el	214	576	222	585	454	646	11
tejido	224	576	248	585	454	646	11
local.	251	576	274	585	454	646	11
Hoy	277	576	295	585	454	646	11
en	298	576	308	585	454	646	11
día,	310	576	326	585	454	646	11
las	328	576	340	585	454	646	11
maquilado-	343	576	391	585	454	646	11
Revista	117	616	142	624	454	646	11
de	144	616	152	624	454	646	11
Ciencias	154	616	181	624	454	646	11
Sociales,	183	616	213	624	454	646	11
DS-FCS,	214	616	239	624	454	646	11
vol.	241	616	252	624	454	646	11
28,	254	616	265	624	454	646	11
n.º	266	616	275	624	454	646	11
37,	277	616	286	624	454	646	11
julio-diciembre	288	616	337	624	454	646	11
2015,	339	616	358	624	454	646	11
pp.	359	616	369	624	454	646	11
13-25.	370	616	391	624	454	646	11
24	62	28	71	36	454	646	12
D	326	28	331	36	454	646	12
ELPHINE	331	29	355	36	454	646	12
M	357	28	362	36	454	646	12
ERCIER	362	29	383	36	454	646	12
ras	62	63	75	73	454	646	12
se	78	63	87	73	454	646	12
instalan	90	63	123	73	454	646	12
en	126	63	136	73	454	646	12
parques	139	63	172	73	454	646	12
industriales	175	63	224	73	454	646	12
reservados	227	63	272	73	454	646	12
a	275	63	280	73	454	646	12
empresas	283	63	322	73	454	646	12
exportadoras,	325	63	383	73	454	646	12
en	62	76	72	85	454	646	12
ruptura	76	76	107	85	454	646	12
total	111	76	130	85	454	646	12
con	134	76	149	85	454	646	12
el	153	76	160	85	454	646	12
tejido	164	76	188	85	454	646	12
local	192	76	213	85	454	646	12
industrial,	217	76	260	85	454	646	12
que	264	76	279	85	454	646	12
termina	283	76	315	85	454	646	12
ubicado	319	76	352	85	454	646	12
en	356	76	366	85	454	646	12
los	370	76	383	85	454	646	12
antiguos	62	88	98	98	454	646	12
espacios	102	88	138	98	454	646	12
industriales	142	88	191	98	454	646	12
de	196	88	206	98	454	646	12
la	210	88	217	98	454	646	12
ciudad.	221	88	252	98	454	646	12
Estos	257	88	279	98	454	646	12
parques	284	88	317	98	454	646	12
industriales	321	88	370	98	454	646	12
(o	374	88	383	98	454	646	12
zonas)	62	101	90	110	454	646	12
están	92	101	114	110	454	646	12
totalmente	117	101	161	110	454	646	12
equipados	164	101	207	110	454	646	12
en	209	101	219	110	454	646	12
materia	222	101	254	110	454	646	12
de	256	101	266	110	454	646	12
infraestructura,	268	101	333	110	454	646	12
incluyendo	335	101	383	110	454	646	12
hoteles	62	113	92	123	454	646	12
y	96	113	102	123	454	646	12
pequeños	105	113	145	123	454	646	12
pueblos	149	113	182	123	454	646	12
para	186	113	205	123	454	646	12
extranjeros	208	113	255	123	454	646	12
(tipo	259	113	279	123	454	646	12
gated	283	113	307	123	454	646	12
community),	311	113	363	123	454	646	12
que	367	113	383	123	454	646	12
aseguran	62	126	100	136	454	646	12
la	102	126	110	136	454	646	12
sociabilidad	113	126	164	136	454	646	12
de	166	126	176	136	454	646	12
los	179	126	191	136	454	646	12
jerarcas	194	126	227	136	454	646	12
y	229	126	235	136	454	646	12
de	237	126	247	136	454	646	12
sus	250	126	263	136	454	646	12
familias,	266	126	302	136	454	646	12
en	305	126	315	136	454	646	12
los	318	126	330	136	454	646	12
pocos	332	126	357	136	454	646	12
casos	360	126	383	136	454	646	12
en	62	139	72	148	454	646	12
los	75	139	87	148	454	646	12
cuales	90	139	117	148	454	646	12
los	119	139	132	148	454	646	12
acompañan.	134	139	185	148	454	646	12
Además	82	155	117	165	454	646	12
de	119	155	129	165	454	646	12
las	131	155	142	165	454	646	12
infraestructuras,	144	155	212	165	454	646	12
una	214	155	229	165	454	646	12
agencia	231	155	263	165	454	646	12
se	265	155	274	165	454	646	12
encarga	276	155	309	165	454	646	12
de	311	155	321	165	454	646	12
todas	323	155	345	165	454	646	12
las	347	155	358	165	454	646	12
cues-	361	155	383	165	454	646	12
tiones	62	168	87	178	454	646	12
administrativas,	90	168	156	178	454	646	12
de	159	168	169	178	454	646	12
los	171	168	184	178	454	646	12
trámites	186	168	220	178	454	646	12
fiscales	223	168	254	178	454	646	12
de	256	168	266	178	454	646	12
instalación	269	168	314	178	454	646	12
de	317	168	327	178	454	646	12
las	329	168	341	178	454	646	12
empresas	344	168	383	178	454	646	12
y	62	181	68	190	454	646	12
también	71	181	105	190	454	646	12
de	108	181	118	190	454	646	12
la	121	181	129	190	454	646	12
función	132	181	164	190	454	646	12
de	167	181	177	190	454	646	12
gestión	180	181	211	190	454	646	12
de	214	181	224	190	454	646	12
los	227	181	239	190	454	646	12
recursos	243	181	278	190	454	646	12
humanos,	281	181	321	190	454	646	12
selección,	325	181	366	190	454	646	12
y	370	181	375	190	454	646	12
a	378	181	383	190	454	646	12
veces	62	193	86	203	454	646	12
del	88	193	101	203	454	646	12
pago	103	193	124	203	454	646	12
del	126	193	139	203	454	646	12
los	141	193	154	203	454	646	12
sueldos.	156	193	190	203	454	646	12
Esta	193	193	211	203	454	646	12
externalización	213	193	277	203	454	646	12
radical	280	193	308	203	454	646	12
permitió	311	193	346	203	454	646	12
sacar	349	193	370	203	454	646	12
de	373	193	383	203	454	646	12
las	62	206	74	215	454	646	12
empresas	77	206	116	215	454	646	12
las	118	206	130	215	454	646	12
preocupaciones	133	206	198	215	454	646	12
de	201	206	211	215	454	646	12
los	213	206	225	215	454	646	12
asalariados,	228	206	277	215	454	646	12
debido	280	206	309	215	454	646	12
a	311	206	316	215	454	646	12
que	318	206	334	215	454	646	12
la	336	206	344	215	454	646	12
ausencia	347	206	383	215	454	646	12
de	62	218	72	228	454	646	12
un	75	218	86	228	454	646	12
interlocutor	88	218	137	228	454	646	12
interno	140	218	170	228	454	646	12
permitió	173	218	208	228	454	646	12
que	211	218	226	228	454	646	12
se	229	218	238	228	454	646	12
delegara	241	218	276	228	454	646	12
la	279	218	287	228	454	646	12
responsabilidad	289	218	355	228	454	646	12
social	358	218	383	228	454	646	12
de	62	231	72	241	454	646	12
la	75	231	83	241	454	646	12
empresa	85	231	120	241	454	646	12
en	123	231	133	241	454	646	12
materia	136	231	167	241	454	646	12
de	170	231	180	241	454	646	12
capacitación,	182	231	237	241	454	646	12
salarios,	240	231	275	241	454	646	12
y	277	231	283	241	454	646	12
condiciones	285	231	336	241	454	646	12
de	338	231	348	241	454	646	12
trabajo.	351	231	383	241	454	646	12
Además,	62	244	99	253	454	646	12
y	102	244	107	253	454	646	12
eso	109	244	123	253	454	646	12
es	126	244	134	253	454	646	12
preocupante,	137	244	191	253	454	646	12
esto	193	244	210	253	454	646	12
permitió	212	244	248	253	454	646	12
mutualizar	250	244	295	253	454	646	12
un	297	244	308	253	454	646	12
conocimiento	310	244	368	253	454	646	12
so-	370	244	383	253	454	646	12
bre	62	256	76	266	454	646	12
los	79	256	91	266	454	646	12
asalariados	94	256	141	266	454	646	12
disponibles	144	256	191	266	454	646	12
para	194	256	212	266	454	646	12
trabajar	215	256	247	266	454	646	12
en	250	256	260	266	454	646	12
estas	263	256	284	266	454	646	12
empresas,	287	256	328	266	454	646	12
acumulando	331	256	383	266	454	646	12
información	62	269	114	278	454	646	12
sobre	117	269	140	278	454	646	12
sus	144	269	157	278	454	646	12
trayectorias,	161	269	213	278	454	646	12
los	217	269	229	278	454	646	12
puestos	233	269	264	278	454	646	12
que	268	269	283	278	454	646	12
han	287	269	302	278	454	646	12
ocupado,	306	269	344	278	454	646	12
los	348	269	360	278	454	646	12
con-	364	269	383	278	454	646	12
flictos,	62	281	91	291	454	646	12
sus	94	281	108	291	454	646	12
afiliaciones	111	281	159	291	454	646	12
sindicales,	162	281	206	291	454	646	12
etcétera,	209	281	244	291	454	646	12
es	247	281	256	291	454	646	12
decir,	259	281	282	291	454	646	12
toda	285	281	303	291	454	646	12
la	306	281	313	291	454	646	12
historia	316	281	348	291	454	646	12
laboral.	351	281	383	291	454	646	12
Esta	62	294	80	304	454	646	12
externalización	83	294	147	304	454	646	12
dañó	150	294	171	304	454	646	12
de	173	294	183	304	454	646	12
manera	186	294	217	304	454	646	12
brutal	220	294	244	304	454	646	12
el	247	294	255	304	454	646	12
modelo	258	294	289	304	454	646	12
anterior	292	294	325	304	454	646	12
de	327	294	337	304	454	646	12
relaciones	340	294	383	304	454	646	12
profesionales,	62	307	121	316	454	646	12
ya	124	307	134	316	454	646	12
que	136	307	151	316	454	646	12
estas	154	307	174	316	454	646	12
se	177	307	186	316	454	646	12
subcontratan	188	307	242	316	454	646	12
y	245	307	250	316	454	646	12
se	253	307	261	316	454	646	12
reducen	264	307	297	316	454	646	12
únicamente	300	307	348	316	454	646	12
a	351	307	356	316	454	646	12
reclu-	358	307	383	316	454	646	12
tamiento	62	319	99	329	454	646	12
y	102	319	107	329	454	646	12
sueldo.	110	319	140	329	454	646	12
Conclusión:	62	345	109	354	454	646	12
un	111	345	121	354	454	646	12
modelo	123	345	152	354	454	646	12
offshore	154	345	188	356	454	646	12
instalado,	190	345	229	354	454	646	12
¿por	231	345	250	354	454	646	12
cuánto	251	345	279	354	454	646	12
tiempo?	281	345	314	354	454	646	12
En	62	361	74	371	454	646	12
este	76	361	93	371	454	646	12
artículo	95	361	127	371	454	646	12
describimos	130	361	180	371	454	646	12
tres	183	361	198	371	454	646	12
fases	200	361	221	371	454	646	12
de	224	361	234	371	454	646	12
desarrollo	236	361	278	371	454	646	12
de	280	361	290	371	454	646	12
los	293	361	305	371	454	646	12
recursos	307	361	342	371	454	646	12
humanos	345	361	383	371	454	646	12
en	62	374	72	384	454	646	12
las	75	374	87	384	454	646	12
empresas	90	374	129	384	454	646	12
transnacionales	133	374	197	384	454	646	12
fronterizas,	200	374	248	384	454	646	12
nacidas	251	374	283	384	454	646	12
en	286	374	296	384	454	646	12
las	299	374	311	384	454	646	12
áreas	314	374	335	384	454	646	12
exentas	338	374	370	384	454	646	12
de	373	374	383	384	454	646	12
impuestos.	62	387	108	396	454	646	12
A	110	387	117	396	454	646	12
lo	120	387	128	396	454	646	12
largo	130	387	152	396	454	646	12
del	154	387	167	396	454	646	12
artículo	170	387	202	396	454	646	12
resaltamos	204	387	249	396	454	646	12
este	252	387	268	396	454	646	12
dispositivo	271	387	316	396	454	646	12
del	319	387	332	396	454	646	12
capitalismo	334	387	383	396	454	646	12
globalizado	62	399	111	409	454	646	12
llamado	114	399	148	409	454	646	12
maquiladora.	151	399	208	409	454	646	12
Se	211	399	222	409	454	646	12
trata	225	399	244	409	454	646	12
del	247	399	260	409	454	646	12
modelo	263	399	294	409	454	646	12
inicial	297	399	324	409	454	646	12
que	327	399	342	409	454	646	12
se	345	399	354	409	454	646	12
difun-	357	399	383	409	454	646	12
dió	62	412	76	421	454	646	12
más	79	412	96	421	454	646	12
tarde	100	412	121	421	454	646	12
en	124	412	134	421	454	646	12
los	137	412	150	421	454	646	12
países	153	412	179	421	454	646	12
de	182	412	192	421	454	646	12
bajos	195	412	218	421	454	646	12
salarios,	221	412	256	421	454	646	12
y	259	412	264	421	454	646	12
que	268	412	283	421	454	646	12
luego	286	412	310	421	454	646	12
se	313	412	322	421	454	646	12
extendió	325	412	361	421	454	646	12
para	365	412	383	421	454	646	12
satisfacer	62	424	102	434	454	646	12
las	105	424	117	434	454	646	12
diferentes	120	424	161	434	454	646	12
transiciones	164	424	214	434	454	646	12
de	217	424	227	434	454	646	12
los	230	424	242	434	454	646	12
países,	245	424	274	434	454	646	12
ya	277	424	287	434	454	646	12
sea	290	424	303	434	454	646	12
transiciones	306	424	356	434	454	646	12
al	359	424	367	434	454	646	12
ca-	370	424	383	434	454	646	12
pitalismo	62	437	101	447	454	646	12
en	104	437	114	447	454	646	12
los	116	437	129	447	454	646	12
antiguos	131	437	167	447	454	646	12
países	169	437	195	447	454	646	12
socialistas,	198	437	243	447	454	646	12
ya	246	437	256	447	454	646	12
sea	258	437	272	447	454	646	12
para	274	437	292	447	454	646	12
enfrentar	295	437	333	447	454	646	12
las	335	437	347	447	454	646	12
brutales	349	437	383	447	454	646	12
reconversiones	62	450	125	459	454	646	12
en	128	450	138	459	454	646	12
Europa.	141	450	174	459	454	646	12
Hemos	177	450	207	459	454	646	12
demostrado	210	450	259	459	454	646	12
que	262	450	277	459	454	646	12
si	281	450	288	459	454	646	12
la	291	450	298	459	454	646	12
primera	301	450	334	459	454	646	12
ola	337	450	350	459	454	646	12
de	353	450	363	459	454	646	12
este	366	450	383	459	454	646	12
desarrollo	62	462	104	472	454	646	12
fue	107	462	120	472	454	646	12
organizada	122	462	168	472	454	646	12
principalmente	170	462	233	472	454	646	12
a	236	462	240	472	454	646	12
partir	243	462	265	472	454	646	12
del	268	462	280	472	454	646	12
acuerdo	283	462	316	472	454	646	12
con	318	462	333	472	454	646	12
los	335	462	348	472	454	646	12
Estados	350	462	383	472	454	646	12
y	62	475	68	484	454	646	12
con	71	475	86	484	454	646	12
los	89	475	101	484	454	646	12
sindicatos	104	475	146	484	454	646	12
del	149	475	162	484	454	646	12
país	165	475	182	484	454	646	12
de	185	475	195	484	454	646	12
acogida,	198	475	233	484	454	646	12
hoy	236	475	252	484	454	646	12
los	255	475	267	484	454	646	12
protagonistas	270	475	326	484	454	646	12
de	329	475	339	484	454	646	12
la	342	475	350	484	454	646	12
regula-	353	475	383	484	454	646	12
ción	62	487	80	497	454	646	12
de	83	487	93	497	454	646	12
los	95	487	108	497	454	646	12
setenta	110	487	139	497	454	646	12
ya	142	487	152	497	454	646	12
no	154	487	165	497	454	646	12
están	168	487	189	497	454	646	12
presentes.	192	487	233	497	454	646	12
Han	236	487	253	497	454	646	12
sido	256	487	274	497	454	646	12
reemplazados	276	487	334	497	454	646	12
por	336	487	350	497	454	646	12
actores	353	487	383	497	454	646	12
privados,	62	500	101	510	454	646	12
intermediarios	104	500	164	510	454	646	12
que	167	500	182	510	454	646	12
gestionan	185	500	226	510	454	646	12
la	229	500	236	510	454	646	12
relación	239	500	273	510	454	646	12
de	276	500	286	510	454	646	12
trabajo	289	500	318	510	454	646	12
de	321	500	331	510	454	646	12
principio	334	500	372	510	454	646	12
al	375	500	383	510	454	646	12
fin.	62	513	76	522	454	646	12
No	80	513	93	522	454	646	12
queremos	96	513	137	522	454	646	12
dar	141	513	154	522	454	646	12
una	158	513	173	522	454	646	12
visión	177	513	202	522	454	646	12
puramente	206	513	250	522	454	646	12
cronológica	254	513	303	522	454	646	12
de	307	513	317	522	454	646	12
estas	320	513	341	522	454	646	12
políticas.	344	513	383	522	454	646	12
De	62	525	75	535	454	646	12
hecho,	78	525	105	535	454	646	12
el	109	525	116	535	454	646	12
punto	119	525	143	535	454	646	12
de	146	525	156	535	454	646	12
inflexión	159	525	197	535	454	646	12
de	200	525	210	535	454	646	12
la	213	525	221	535	454	646	12
externalización	224	525	288	535	454	646	12
de	291	525	301	535	454	646	12
los	304	525	317	535	454	646	12
setenta	320	525	349	535	454	646	12
es	352	525	361	535	454	646	12
muy	364	525	383	535	454	646	12
diferente	62	538	100	547	454	646	12
al	102	538	110	547	454	646	12
de	112	538	122	547	454	646	12
la	124	538	132	547	454	646	12
que	134	538	149	547	454	646	12
actualmente	151	538	202	547	454	646	12
está	205	538	221	547	454	646	12
en	223	538	233	547	454	646	12
curso.	235	538	261	547	454	646	12
Sin	263	538	277	547	454	646	12
embargo,	279	538	319	547	454	646	12
estas	321	538	341	547	454	646	12
empresas	344	538	383	547	454	646	12
transnacionales	62	550	127	560	454	646	12
están	130	550	152	560	454	646	12
sujetas	154	550	183	560	454	646	12
a	186	550	191	560	454	646	12
requisitos	193	550	234	560	454	646	12
y	237	550	242	560	454	646	12
normas	245	550	276	560	454	646	12
internacionales	279	550	343	560	454	646	12
que	345	550	361	560	454	646	12
tien-	363	550	383	560	454	646	12
den	62	563	78	573	454	646	12
a	80	563	85	573	454	646	12
homogeneizar	88	563	147	573	454	646	12
tanto	150	563	171	573	454	646	12
los	173	563	186	573	454	646	12
criterios	188	563	223	573	454	646	12
de	225	563	235	573	454	646	12
productividad	238	563	296	573	454	646	12
como	299	563	322	573	454	646	12
los	325	563	337	573	454	646	12
de	340	563	350	573	454	646	12
gestión	352	563	383	573	454	646	12
del	62	576	75	585	454	646	12
empleo.	78	576	112	585	454	646	12
La	115	576	126	585	454	646	12
cuestión	129	576	164	585	454	646	12
del	167	576	180	585	454	646	12
territorio	183	576	221	585	454	646	12
está	224	576	240	585	454	646	12
igualmente	243	576	290	585	454	646	12
en	293	576	303	585	454	646	12
el	306	576	314	585	454	646	12
corazón	317	576	350	585	454	646	12
de	353	576	363	585	454	646	12
este	366	576	383	585	454	646	12
Revista	62	616	87	624	454	646	12
de	89	616	97	624	454	646	12
Ciencias	99	616	126	624	454	646	12
Sociales,	128	616	158	624	454	646	12
DS-FCS,	159	616	184	624	454	646	12
vol.	186	616	197	624	454	646	12
28,	199	616	209	624	454	646	12
n.º	211	616	220	624	454	646	12
37,	222	616	231	624	454	646	12
julio-diciembre	233	616	282	624	454	646	12
2015,	284	616	303	624	454	646	12
pp.	304	616	314	624	454	646	12
13-25.	315	616	336	624	454	646	12
L	71	28	75	36	454	646	13
A	75	29	78	36	454	646	13
GESTIÓN	80	29	104	36	454	646	13
DE	105	29	113	36	454	646	13
RECURSOS	114	29	144	36	454	646	13
HUMANOS	145	29	173	36	454	646	13
OFFSHORE	175	29	204	36	454	646	13
25	382	28	391	36	454	646	13
desarrollo,	71	63	115	73	454	646	13
en	118	63	128	73	454	646	13
la	130	63	138	73	454	646	13
medida	140	63	171	73	454	646	13
en	174	63	184	73	454	646	13
la	186	63	194	73	454	646	13
cual	196	63	214	73	454	646	13
los	216	63	228	73	454	646	13
dispositivos	231	63	281	73	454	646	13
del	283	63	296	73	454	646	13
capitalismo	298	63	347	73	454	646	13
globaliza-	349	63	391	73	454	646	13
do	71	76	81	85	454	646	13
hacen	84	76	108	85	454	646	13
variar	111	76	135	85	454	646	13
los	138	76	150	85	454	646	13
territorios	153	76	194	85	454	646	13
de	197	76	207	85	454	646	13
acuerdo	209	76	242	85	454	646	13
con	245	76	260	85	454	646	13
los	263	76	275	85	454	646	13
intereses	278	76	314	85	454	646	13
y	317	76	322	85	454	646	13
las	325	76	337	85	454	646	13
ventajas	339	76	373	85	454	646	13
que	376	76	391	85	454	646	13
ofrece	71	88	97	98	454	646	13
la	100	88	107	98	454	646	13
zona	110	88	130	98	454	646	13
de	132	88	142	98	454	646	13
instalación.	145	88	193	98	454	646	13
El	91	105	100	115	454	646	13
principal	102	105	140	115	454	646	13
desplazamiento	142	105	207	115	454	646	13
desde	209	105	233	115	454	646	13
los	235	105	247	115	454	646	13
años	250	105	269	115	454	646	13
setenta	271	105	300	115	454	646	13
es	302	105	311	115	454	646	13
el	313	105	321	115	454	646	13
de	323	105	333	115	454	646	13
los	335	105	347	115	454	646	13
actores	349	105	379	115	454	646	13
de	381	105	391	115	454	646	13
la	71	118	78	127	454	646	13
regulación	81	118	125	127	454	646	13
salarial	128	118	159	127	454	646	13
y	161	118	167	127	454	646	13
del	169	118	182	127	454	646	13
empleo.	185	118	219	127	454	646	13
En	221	118	233	127	454	646	13
efecto,	236	118	264	127	454	646	13
en	267	118	277	127	454	646	13
esa	280	118	293	127	454	646	13
década	296	118	325	127	454	646	13
esta	328	118	344	127	454	646	13
regulación	347	118	391	127	454	646	13
seguía	71	130	98	140	454	646	13
marcada	101	130	136	140	454	646	13
por	139	130	153	140	454	646	13
su	157	130	166	140	454	646	13
forma	169	130	194	140	454	646	13
triangular	197	130	238	140	454	646	13
tradicional	241	130	286	140	454	646	13
(Estado,	289	130	324	140	454	646	13
sindicatos,	327	130	372	140	454	646	13
em-	375	130	391	140	454	646	13
pleadores	71	143	111	152	454	646	13
/	112	143	114	152	454	646	13
empresarios);	115	143	172	152	454	646	13
en	175	143	185	152	454	646	13
los	188	143	200	152	454	646	13
noventa,	203	143	238	152	454	646	13
pudimos	241	143	277	152	454	646	13
ver	280	143	294	152	454	646	13
el	296	143	304	152	454	646	13
surgimiento	307	143	357	152	454	646	13
de	360	143	370	152	454	646	13
nue-	373	143	391	152	454	646	13
vos	71	155	85	165	454	646	13
actores:	88	155	121	165	454	646	13
las	124	155	136	165	454	646	13
asociaciones	139	155	192	165	454	646	13
de	195	155	205	165	454	646	13
empresarios,	208	155	261	165	454	646	13
las	264	155	276	165	454	646	13
consultorías	279	155	330	165	454	646	13
de	333	155	343	165	454	646	13
implemen-	346	155	391	165	454	646	13
tación	71	168	97	178	454	646	13
de	99	168	109	178	454	646	13
las	111	168	123	178	454	646	13
herramientas	125	168	179	178	454	646	13
de	182	168	192	178	454	646	13
gestión	194	168	224	178	454	646	13
de	227	168	237	178	454	646	13
calidad	239	168	269	178	454	646	13
para	272	168	290	178	454	646	13
organizar	292	168	332	178	454	646	13
la	334	168	342	178	454	646	13
producción	344	168	391	178	454	646	13
y	71	181	76	190	454	646	13
la	80	181	87	190	454	646	13
mano	91	181	114	190	454	646	13
de	117	181	127	190	454	646	13
obra;	131	181	152	190	454	646	13
finalmente,	156	181	203	190	454	646	13
en	207	181	217	190	454	646	13
la	220	181	228	190	454	646	13
década	231	181	260	190	454	646	13
de	264	181	274	190	454	646	13
los	277	181	289	190	454	646	13
años	293	181	312	190	454	646	13
dos	316	181	330	190	454	646	13
mil,	334	181	350	190	454	646	13
aparecen	354	181	391	190	454	646	13
la	71	193	78	203	454	646	13
gestión	81	193	112	203	454	646	13
por	115	193	129	203	454	646	13
proyecto,	132	193	171	203	454	646	13
el	174	193	181	203	454	646	13
empleo	184	193	215	203	454	646	13
interino,	218	193	253	203	454	646	13
los	256	193	269	203	454	646	13
intermediarios	272	193	332	203	454	646	13
y	335	193	340	203	454	646	13
los	343	193	356	203	454	646	13
parques	359	193	391	203	454	646	13
industriales,	71	206	122	215	454	646	13
que	124	206	139	215	454	646	13
hacen	142	206	166	215	454	646	13
que	168	206	184	215	454	646	13
la	186	206	193	215	454	646	13
gestión	196	206	226	215	454	646	13
de	228	206	238	215	454	646	13
recursos	240	206	275	215	454	646	13
humanos	278	206	316	215	454	646	13
sea	318	206	331	215	454	646	13
una	334	206	349	215	454	646	13
más	351	206	368	215	454	646	13
entre	370	206	391	215	454	646	13
otras	71	218	91	228	454	646	13
dimensiones	94	218	147	228	454	646	13
de	150	218	160	228	454	646	13
la	162	218	170	228	454	646	13
producción.	173	218	223	228	454	646	13
Es	226	218	236	228	454	646	13
en	239	218	249	228	454	646	13
esta	252	218	268	228	454	646	13
última	271	218	298	228	454	646	13
fase	301	218	318	228	454	646	13
en	321	218	331	228	454	646	13
la	333	218	341	228	454	646	13
que	344	218	359	228	454	646	13
el	362	218	370	228	454	646	13
ope-	373	218	391	228	454	646	13
rador,	71	231	95	241	454	646	13
en	98	231	108	241	454	646	13
última	111	231	138	241	454	646	13
instancia	141	231	179	241	454	646	13
el	182	231	189	241	454	646	13
más	192	231	209	241	454	646	13
sometido	212	231	251	241	454	646	13
a	254	231	259	241	454	646	13
la	262	231	269	241	454	646	13
incertidumbre,	273	231	334	241	454	646	13
se	337	231	346	241	454	646	13
enfrenta	349	231	383	241	454	646	13
a	387	231	391	241	454	646	13
un	71	244	81	253	454	646	13
solo	84	244	102	253	454	646	13
contacto	105	244	140	253	454	646	13
que	144	244	159	253	454	646	13
capitaliza	162	244	202	253	454	646	13
el	205	244	213	253	454	646	13
conocimiento	216	244	273	253	454	646	13
pleno	276	244	299	253	454	646	13
de	302	244	312	253	454	646	13
su	315	244	324	253	454	646	13
trayectoria	327	244	372	253	454	646	13
y	375	244	381	253	454	646	13
al	384	244	391	253	454	646	13
cual	71	256	88	266	454	646	13
no	91	256	101	266	454	646	13
puede	104	256	129	266	454	646	13
contradecir.	132	256	181	266	454	646	13
Referencias	71	299	119	308	454	646	13
bibliográfi	121	299	161	308	454	646	13
cas	161	299	175	308	454	646	13
Agamben,	71	315	108	323	454	646	13
G.	110	315	119	323	454	646	13
(2006).	121	315	148	323	454	646	13
Qu'est-ce	150	315	185	323	454	646	13
qu'un	187	315	208	323	454	646	13
dispositif?	210	315	248	323	454	646	13
París:	250	315	270	323	454	646	13
Payot	273	315	293	323	454	646	13
&	295	315	302	323	454	646	13
Rivages.	305	315	335	323	454	646	13
Arendt,	71	328	98	336	454	646	13
H.	100	328	109	336	454	646	13
(1998).	111	328	138	336	454	646	13
The	140	328	153	336	454	646	13
human	156	328	180	336	454	646	13
condition.	182	328	219	336	454	646	13
2ª	221	328	228	336	454	646	13
ed.	230	328	241	336	454	646	13
Chicago:	243	328	276	336	454	646	13
University	278	328	315	336	454	646	13
of	318	328	325	336	454	646	13
Chicago	327	328	357	336	454	646	13
Press.	360	328	381	336	454	646	13
Bauman,	71	342	103	350	454	646	13
Z.	105	342	113	350	454	646	13
(1999).	115	342	142	350	454	646	13
Le	144	342	153	350	454	646	13
coût	155	342	171	350	454	646	13
humain	173	342	200	350	454	646	13
de	202	342	211	350	454	646	13
la	213	342	220	350	454	646	13
mondialisation.	222	342	278	350	454	646	13
París:	281	342	301	350	454	646	13
Hachette	303	342	335	350	454	646	13
Littératures.	337	342	381	350	454	646	13
Mercier,	71	355	101	364	454	646	13
D.	104	355	113	364	454	646	13
(1997).	116	355	142	364	454	646	13
Les	145	355	157	364	454	646	13
capitaux	160	355	191	364	454	646	13
hirondelles:	194	355	237	364	454	646	13
les	240	355	250	364	454	646	13
formes	253	355	278	364	454	646	13
d'organisation	281	355	334	364	454	646	13
des	337	355	349	364	454	646	13
entreprises	352	355	391	364	454	646	13
maquiladoras	91	366	141	374	454	646	13
du	143	366	152	374	454	646	13
nord	155	366	172	374	454	646	13
du	175	366	184	374	454	646	13
Mexique	186	366	217	374	454	646	13
(Monterrey).	220	366	266	374	454	646	13
La	269	366	278	374	454	646	13
circulation	281	366	320	374	454	646	13
des	323	366	335	374	454	646	13
hommes	338	366	367	374	454	646	13
et	370	366	376	374	454	646	13
des	379	366	391	374	454	646	13
techniques.	91	377	131	385	454	646	13
Tesis	133	377	152	385	454	646	13
de	154	377	162	385	454	646	13
doctorado	165	377	201	385	454	646	13
en	203	377	211	385	454	646	13
Sociología.	214	377	254	385	454	646	13
Université	257	377	294	385	454	646	13
Paris	296	377	314	385	454	646	13
X	316	378	322	385	454	646	13
,	322	377	324	385	454	646	13
Nanterre,	326	377	360	385	454	646	13
Francia.	362	377	391	385	454	646	13
Mercier,	71	391	101	399	454	646	13
D.	104	391	113	399	454	646	13
(2008).	116	391	143	399	454	646	13
L'industrie	146	391	185	399	454	646	13
maquiladora	188	391	233	399	454	646	13
d'exportation	236	391	285	399	454	646	13
mexicaine	288	391	325	399	454	646	13
a	328	391	332	399	454	646	13
40	335	391	344	399	454	646	13
ans:	347	391	362	399	454	646	13
modèle	365	391	391	399	454	646	13
économique,	91	401	137	410	454	646	13
modèle	140	401	167	410	454	646	13
juridique,	170	401	205	410	454	646	13
modèle	208	401	235	410	454	646	13
social?	238	401	263	410	454	646	13
En:	267	401	279	410	454	646	13
V.	282	401	290	410	454	646	13
Baby-Collin	293	401	337	410	454	646	13
y	341	401	345	410	454	646	13
D.	349	401	357	410	454	646	13
Mercier,	361	401	391	410	454	646	13
dirs.	91	412	106	420	454	646	13
Sud	110	412	123	420	454	646	13
à	126	412	131	420	454	646	13
Sud:	134	412	150	420	454	646	13
dynamiques	153	412	196	420	454	646	13
sociales	199	412	228	420	454	646	13
et	231	412	238	420	454	646	13
spatiales	241	412	273	420	454	646	13
Amérique	276	412	311	420	454	646	13
Latine	314	412	337	420	454	646	13
/	337	412	340	420	454	646	13
Méditerranée.	340	412	391	420	454	646	13
Aix	91	423	104	431	454	646	13
en	106	423	115	431	454	646	13
Provence:	117	423	153	431	454	646	13
Presses	155	423	182	431	454	646	13
Universitaires	184	423	234	431	454	646	13
de	236	423	245	431	454	646	13
Provence,	247	423	283	431	454	646	13
pp.	285	423	296	431	454	646	13
133-152.	298	423	331	431	454	646	13
Mercier,	71	437	101	445	454	646	13
D.	104	437	113	445	454	646	13
(2009).	115	437	142	445	454	646	13
Affranchissement	144	437	208	445	454	646	13
et	210	437	217	445	454	646	13
exception	220	437	255	445	454	646	13
au	257	437	266	445	454	646	13
cœur	268	437	286	445	454	646	13
des	289	437	301	445	454	646	13
frontières	304	437	338	445	454	646	13
profitables:	341	437	382	445	454	646	13
le	385	437	391	445	454	646	13
cas	91	447	102	456	454	646	13
des	106	447	118	456	454	646	13
zones	121	447	141	456	454	646	13
franches	145	447	175	456	454	646	13
d'exportation	179	447	227	456	454	646	13
industrielle	230	447	271	456	454	646	13
en	274	447	283	456	454	646	13
Amérique	286	447	322	456	454	646	13
Centrale.	325	447	358	456	454	646	13
Critique	361	447	391	456	454	646	13
Économique,	91	458	138	466	454	646	13
25,	140	458	151	467	454	646	13
pp.	154	458	165	467	454	646	13
109-132.	167	458	199	467	454	646	13
Mercier,	71	472	101	480	454	646	13
D.	103	472	112	480	454	646	13
y	114	472	119	480	454	646	13
M.	121	472	131	480	454	646	13
Da	133	472	144	480	454	646	13
Cruz	146	472	163	480	454	646	13
(2010).	165	472	192	480	454	646	13
Les	194	472	207	480	454	646	13
zones	209	472	229	480	454	646	13
franches	231	472	262	480	454	646	13
d'exportation	264	472	312	480	454	646	13
industrielle	314	472	355	480	454	646	13
et	357	472	363	480	454	646	13
le	366	472	372	480	454	646	13
droit	374	472	391	480	454	646	13
du	91	483	100	491	454	646	13
travail:	102	483	127	491	454	646	13
quelles	129	483	155	491	454	646	13
sont	157	483	172	491	454	646	13
les	174	483	184	491	454	646	13
implications	186	483	231	491	454	646	13
d'un	233	483	249	491	454	646	13
régime	252	483	277	491	454	646	13
d'exception	279	483	321	491	454	646	13
dans	323	483	340	491	454	646	13
la	342	483	349	491	454	646	13
recomposi-	351	483	391	491	454	646	13
tion	91	494	105	502	454	646	13
des	107	494	119	502	454	646	13
relations	121	494	152	502	454	646	13
professionnelles?	155	494	217	502	454	646	13
Regards	220	494	249	502	454	646	13
sur	251	494	262	502	454	646	13
le	265	494	271	502	454	646	13
Mexique	274	494	305	502	454	646	13
et	308	494	314	502	454	646	13
l'Amérique	317	494	358	502	454	646	13
centrale.	360	494	391	502	454	646	13
En:	91	504	103	513	454	646	13
F.	107	504	113	513	454	646	13
Aballéa	116	504	144	513	454	646	13
y	148	504	152	513	454	646	13
A.	155	504	164	513	454	646	13
Mias,	167	504	188	513	454	646	13
coords.	191	504	217	513	454	646	13
Mondialisation	221	504	276	512	454	646	13
et	279	504	286	512	454	646	13
recomposition	289	504	341	512	454	646	13
des	344	504	356	512	454	646	13
relations	360	504	391	512	454	646	13
professionnelles.	91	515	151	523	454	646	13
Toulouse:	153	515	188	523	454	646	13
Octarès	191	515	218	523	454	646	13
Éditions,	220	515	253	523	454	646	13
pp.	255	515	266	523	454	646	13
235-247.	268	515	301	523	454	646	13
Peraldi,	71	529	99	537	454	646	13
M.,	101	529	113	537	454	646	13
dir.	115	529	127	537	454	646	13
(2001).	129	529	155	537	454	646	13
Cabas	158	529	181	537	454	646	13
et	183	529	189	537	454	646	13
containers:	191	529	232	537	454	646	13
activités	234	529	264	537	454	646	13
marchandes	266	529	310	537	454	646	13
informelles	312	529	352	537	454	646	13
et	355	529	361	537	454	646	13
réseaux	363	529	391	537	454	646	13
migrants	91	540	123	548	454	646	13
transfrontaliers.	125	540	183	548	454	646	13
París:	185	540	206	548	454	646	13
Maisonneuve	208	540	256	548	454	646	13
et	258	540	265	548	454	646	13
Larose.	267	540	294	548	454	646	13
Peraldi	71	553	96	561	454	646	13
M,	99	553	109	561	454	646	13
(2005).	112	553	138	561	454	646	13
Les	140	553	153	561	454	646	13
petits	156	553	175	561	454	646	13
mondes	178	553	206	561	454	646	13
de	208	553	217	561	454	646	13
la	219	553	226	561	454	646	13
confection	228	553	266	561	454	646	13
en	269	553	277	561	454	646	13
Tunisie.	280	553	308	561	454	646	13
En:	311	553	323	561	454	646	13
Les	326	553	338	561	454	646	13
migrations	341	553	380	561	454	646	13
au	382	553	391	561	454	646	13
Maghreb:	91	564	126	572	454	646	13
actes	129	564	147	572	454	646	13
du	149	564	158	572	454	646	13
Colloque	161	564	194	572	454	646	13
de	196	564	204	572	454	646	13
Sousse.	207	564	233	572	454	646	13
París:	236	564	256	572	454	646	13
Karthala.	258	564	291	572	454	646	13
Veltz,	71	578	92	586	454	646	13
P.	94	578	100	586	454	646	13
(1996).	102	578	129	586	454	646	13
Mondialisation,	131	578	188	586	454	646	13
villes	190	578	209	586	454	646	13
et	212	578	218	586	454	646	13
territoires.	220	578	259	586	454	646	13
París:	261	578	281	586	454	646	13
PUF	284	579	298	586	454	646	13
.	298	578	300	586	454	646	13
Revista	117	616	142	624	454	646	13
de	144	616	152	624	454	646	13
Ciencias	154	616	181	624	454	646	13
Sociales,	183	616	213	624	454	646	13
DS-FCS,	214	616	239	624	454	646	13
vol.	241	616	252	624	454	646	13
28,	254	616	265	624	454	646	13
n.º	266	616	275	624	454	646	13
37,	277	616	286	624	454	646	13
julio-diciembre	288	616	337	624	454	646	13
2015,	339	616	358	624	454	646	13
pp.	359	616	369	624	454	646	13
13-25.	370	616	391	624	454	646	13
