©	108	55	114	62	612	792	1
Prensa	116	55	137	62	612	792	1
Médica	139	55	163	62	612	792	1
Latinoamericana	165	55	219	62	612	792	1
2014	221	55	237	62	612	792	1
-	239	55	241	62	612	792	1
ISSN	243	55	261	62	612	792	1
1688-4094	263	55	297	62	612	792	1
Ciencias	381	55	409	62	612	792	1
Psicológicas	411	55	451	62	612	792	1
2014;	453	55	471	62	612	792	1
VIII	473	55	487	62	612	792	1
(2):	489	55	500	62	612	792	1
173	502	55	514	62	612	792	1
-	516	55	519	62	612	792	1
183	521	55	533	62	612	792	1
VIOLENCIA	149	84	209	95	612	792	1
ESCOLAR	212	84	266	95	612	792	1
EN	269	84	284	95	612	792	1
ESTUDIANTES	287	84	365	95	612	792	1
DE	368	84	383	95	612	792	1
EDUCACIÓN	386	84	453	95	612	792	1
MEDIA	456	84	491	95	612	792	1
SCHOOL	202	109	245	118	612	792	1
VIOLENCE	247	109	299	118	612	792	1
IN	301	109	311	118	612	792	1
HIGH	314	109	339	118	612	792	1
SCHOOL	342	109	385	118	612	792	1
STUDENTS	387	109	441	118	612	792	1
Daniela	261	129	297	139	612	792	1
Baridon	300	129	337	139	612	792	1
Chauvie	340	129	379	139	612	792	1
Universidad	229	144	276	152	612	792	1
Internacional	279	144	330	152	612	792	1
de	333	144	343	152	612	792	1
La	345	144	355	152	612	792	1
Rioja,	358	144	381	152	612	792	1
España	383	144	414	152	612	792	1
Gema	271	164	299	173	612	792	1
Martín	301	164	331	173	612	792	1
Seoane	334	164	370	173	612	792	1
Universidad	231	178	278	186	612	792	1
Complutense	281	178	334	186	612	792	1
de	336	178	346	186	612	792	1
Madrid,	349	178	379	186	612	792	1
España	381	178	412	186	612	792	1
Resumen:	137	211	174	219	612	792	1
Palabras	137	291	169	299	612	792	1
Clave:	171	291	195	299	612	792	1
violencia	197	291	229	299	612	792	1
escolar,	231	291	259	299	612	792	1
bullying,	261	291	292	299	612	792	1
convivencia	294	291	336	299	612	792	1
escolar	338	291	364	299	612	792	1
Abstract:	137	311	170	319	612	792	1
Keywords:	137	381	175	389	612	792	1
school	177	381	200	389	612	792	1
violence,	202	381	234	389	612	792	1
bullying,	236	381	267	389	612	792	1
school	269	381	292	389	612	792	1
life	295	381	306	389	612	792	1
Introducción	180	429	241	439	612	792	1
La	127	453	138	463	612	792	1
violencia	140	453	179	463	612	792	1
entendida	181	453	224	463	612	792	1
como	226	453	251	463	612	792	1
“una	253	453	273	463	612	792	1
violación	275	453	313	463	612	792	1
o	108	465	113	475	612	792	1
un	116	465	127	475	612	792	1
arrebato	130	465	167	475	612	792	1
al	170	465	178	475	612	792	1
ser	181	465	195	475	612	792	1
humano	198	465	234	475	612	792	1
de	237	465	248	475	612	792	1
algo	251	465	269	475	612	792	1
que	272	465	289	475	612	792	1
le	292	465	300	475	612	792	1
es	303	465	313	475	612	792	1
esencial	108	477	144	487	612	792	1
como	148	477	172	487	612	792	1
persona	176	477	212	487	612	792	1
(integridad	216	477	263	487	612	792	1
física,	267	477	293	487	612	792	1
psí-	296	477	313	487	612	792	1
quica	108	489	131	499	612	792	1
o	135	489	140	499	612	792	1
moral,	144	489	171	499	612	792	1
derechos,	175	489	219	499	612	792	1
libertades…)”	222	489	282	499	612	792	1
(como	285	489	313	499	612	792	1
se	108	501	118	511	612	792	1
citó	122	501	138	511	612	792	1
en	142	501	153	511	612	792	1
Torrego,	157	501	194	511	612	792	1
2006,	199	501	224	511	612	792	1
p.	228	501	236	511	612	792	1
20)	240	501	255	511	612	792	1
se	259	501	270	511	612	792	1
presenta	274	501	313	511	612	792	1
como	108	513	132	523	612	792	1
una	135	513	152	523	612	792	1
constante	154	513	198	523	612	792	1
en	201	513	212	523	612	792	1
la	214	513	222	523	612	792	1
historia	225	513	257	523	612	792	1
de	260	513	271	523	612	792	1
la	274	513	282	523	612	792	1
huma-	285	513	313	523	612	792	1
nidad	108	525	132	535	612	792	1
(Galtung,1998).	135	525	204	535	612	792	1
Como	207	525	234	535	612	792	1
fenómeno	236	525	281	535	612	792	1
actual,	284	525	313	535	612	792	1
no	108	537	119	547	612	792	1
cabe	123	537	145	547	612	792	1
duda	149	537	172	547	612	792	1
que	176	537	193	547	612	792	1
se	197	537	208	547	612	792	1
expande	212	537	251	547	612	792	1
a	255	537	261	547	612	792	1
todo	265	537	285	547	612	792	1
nivel,	289	537	313	547	612	792	1
golpeando	108	549	153	559	612	792	1
a	155	549	161	559	612	792	1
las	163	549	175	559	612	792	1
diferentes	177	549	220	559	612	792	1
culturas,	221	549	258	559	612	792	1
países,	260	549	292	559	612	792	1
eda-	293	549	313	559	612	792	1
des,	108	561	126	571	612	792	1
etc.	129	561	145	571	612	792	1
Torrego	147	561	181	571	612	792	1
(2006)	183	561	212	571	612	792	1
señala	215	561	244	571	612	792	1
la	247	561	254	571	612	792	1
ubicuidad	257	561	300	571	612	792	1
de	302	561	313	571	612	792	1
la	108	573	115	583	612	792	1
violencia	118	573	157	583	612	792	1
en	159	573	171	583	612	792	1
nuestra	173	573	206	583	612	792	1
sociedad	209	573	249	583	612	792	1
actual,	252	573	281	583	612	792	1
siendo	284	573	313	583	612	792	1
el	108	585	115	595	612	792	1
espacio	119	585	154	595	612	792	1
educativo	157	585	200	595	612	792	1
un	204	585	215	595	612	792	1
ámbito	219	585	249	595	612	792	1
más,	252	585	274	595	612	792	1
para	278	585	298	595	612	792	1
el	305	585	313	595	612	792	1
desarrollo	108	597	151	607	612	792	1
de	155	597	166	607	612	792	1
la	169	597	177	607	612	792	1
violencia.	181	597	222	607	612	792	1
A	225	597	232	607	612	792	1
tal	235	597	245	607	612	792	1
punto	248	597	273	607	612	792	1
que	277	597	294	607	612	792	1
hoy	297	597	313	607	612	792	1
en	108	609	119	619	612	792	1
día	122	609	135	619	612	792	1
la	138	609	146	619	612	792	1
violencia	149	609	188	619	612	792	1
escolar	191	609	223	619	612	792	1
se	226	609	236	619	612	792	1
ha	239	609	250	619	612	792	1
convertido	253	609	299	619	612	792	1
en	302	609	313	619	612	792	1
un	108	621	119	631	612	792	1
tema	121	621	143	631	612	792	1
de	145	621	156	631	612	792	1
potencial	158	621	197	631	612	792	1
interés	199	621	229	631	612	792	1
y	231	621	236	631	612	792	1
es	238	621	248	631	612	792	1
investigado	250	621	300	631	612	792	1
en	302	621	313	631	612	792	1
diversos	108	633	145	643	612	792	1
contextos	148	633	191	643	612	792	1
(O'Brien	194	633	231	643	612	792	1
&	235	633	241	643	612	792	1
Bierman,	245	633	285	643	612	792	1
1988;	288	633	313	643	612	792	1
Salmivalli,	108	645	153	655	612	792	1
Lagerspetz,	158	645	210	655	612	792	1
Björkqvist,	215	645	262	655	612	792	1
Österman,	266	645	313	655	612	792	1
Kaukianen,	108	657	159	667	612	792	1
1996;	164	657	189	667	612	792	1
Smith,	194	657	223	667	612	792	1
1998;	227	657	253	667	612	792	1
Hugh-Jones	258	657	313	667	612	792	1
&	108	669	114	679	612	792	1
Smith,	118	669	146	679	612	792	1
1999;	150	669	175	679	612	792	1
Sutton,	179	669	211	679	612	792	1
Smith	215	669	240	679	612	792	1
&	244	669	251	679	612	792	1
Swettenham,	255	669	313	679	612	792	1
1999;	108	681	133	691	612	792	1
Pellegrini,	137	681	181	691	612	792	1
2002;	185	681	210	691	612	792	1
Pikas,	215	681	242	691	612	792	1
2002;	246	681	271	691	612	792	1
Shapiro,	276	681	313	691	612	792	1
2006).	108	693	136	703	612	792	1
Si	140	693	149	703	612	792	1
bien	154	693	173	703	612	792	1
cabe	177	693	199	703	612	792	1
señalar	203	693	236	703	612	792	1
que	241	693	257	703	612	792	1
la	262	693	269	703	612	792	1
violencia	274	693	313	703	612	792	1
escolar	327	429	359	439	612	792	1
es	363	429	374	439	612	792	1
tan	378	429	392	439	612	792	1
antigua	395	429	428	439	612	792	1
como	432	429	456	439	612	792	1
la	460	429	468	439	612	792	1
propia	472	429	500	439	612	792	1
institu-	503	429	533	439	612	792	1
ción	327	441	346	451	612	792	1
educativa	349	441	392	451	612	792	1
(Pulido,	395	441	429	451	612	792	1
Martín	432	441	461	451	612	792	1
y	464	441	469	451	612	792	1
Lucas,	472	441	502	451	612	792	1
2011),	505	441	533	451	612	792	1
resulta	327	453	358	463	612	792	1
importante	362	453	411	463	612	792	1
destacar	415	453	455	463	612	792	1
su	459	453	470	463	612	792	1
vigencia,	474	453	515	463	612	792	1
así	519	453	533	463	612	792	1
como	327	465	352	475	612	792	1
la	357	465	364	475	612	792	1
necesidad	369	465	416	475	612	792	1
urgente	420	465	455	475	612	792	1
de	459	465	470	475	612	792	1
intervenir	475	465	517	475	612	792	1
de	521	465	533	475	612	792	1
cara	327	477	347	487	612	792	1
a	349	477	355	487	612	792	1
erradicarla.	358	477	408	487	612	792	1
En	347	489	359	499	612	792	1
América	361	489	397	499	612	792	1
Latina	399	489	425	499	612	792	1
el	427	489	435	499	612	792	1
interés	437	489	466	499	612	792	1
y	468	489	473	499	612	792	1
conocimiento	475	489	533	499	612	792	1
acerca	327	501	357	511	612	792	1
de	362	501	373	511	612	792	1
la	377	501	385	511	612	792	1
convivencia	389	501	441	511	612	792	1
y	446	501	451	511	612	792	1
violencia	455	501	494	511	612	792	1
escolar,	498	501	533	511	612	792	1
puntualmente	327	513	390	523	612	792	1
de	395	513	406	523	612	792	1
la	411	513	419	523	612	792	1
violencia	423	513	464	523	612	792	1
entre	469	513	492	523	612	792	1
iguales,	497	513	533	523	612	792	1
se	327	525	338	535	612	792	1
ha	342	525	354	535	612	792	1
incrementado	358	525	420	535	612	792	1
en	424	525	436	535	612	792	1
las	440	525	453	535	612	792	1
últimas	457	525	490	535	612	792	1
décadas	494	525	533	535	612	792	1
(Chaux	327	537	361	547	612	792	1
&	366	537	373	547	612	792	1
Velásquez;	378	537	430	547	612	792	1
2008;	435	537	462	547	612	792	1
Berger,	467	537	501	547	612	792	1
2009;	506	537	533	547	612	792	1
Lisboa	327	549	357	559	612	792	1
y	361	549	366	559	612	792	1
Koller,	370	549	397	559	612	792	1
2009;	401	549	426	559	612	792	1
Kornblit,	430	549	467	559	612	792	1
Adaszko	470	549	509	559	612	792	1
&	513	549	519	559	612	792	1
Di	523	549	533	559	612	792	1
Leo,	327	561	347	571	612	792	1
2009).	350	561	378	571	612	792	1
En	381	561	394	571	612	792	1
Uruguay	397	561	435	571	612	792	1
en	438	561	449	571	612	792	1
particular,	452	561	496	571	612	792	1
habrína	499	561	533	571	612	792	1
conﬂ	327	573	349	583	612	792	1
uido	349	573	368	583	612	792	1
varias	377	573	405	583	612	792	1
situaciones:	409	573	464	583	612	792	1
por	468	573	483	583	612	792	1
una	488	573	505	583	612	792	1
parte	509	573	533	583	612	792	1
los	327	585	341	595	612	792	1
medios	346	585	380	595	612	792	1
de	385	585	396	595	612	792	1
comunicación	401	585	467	595	612	792	1
evidenciaron	472	585	533	595	612	792	1
diversas	327	597	364	607	612	792	1
situaciones	368	597	418	607	612	792	1
de	422	597	433	607	612	792	1
violencia	436	597	475	607	612	792	1
(vandalismo	479	597	533	607	612	792	1
en	327	609	339	619	612	792	1
muchos	344	609	380	619	612	792	1
casos),	385	609	420	619	612	792	1
que	425	609	442	619	612	792	1
generaron	447	609	495	619	612	792	1
alarma	500	609	533	619	612	792	1
en	327	621	338	631	612	792	1
la	343	621	351	631	612	792	1
sociedad.	355	621	398	631	612	792	1
Por	402	621	418	631	612	792	1
otra	422	621	440	631	612	792	1
parte	444	621	467	631	612	792	1
la	471	621	479	631	612	792	1
comunidad	483	621	533	631	612	792	1
educativa	327	633	373	643	612	792	1
fue	378	633	393	643	612	792	1
tomando	398	633	440	643	612	792	1
contacto	445	633	486	643	612	792	1
con	491	633	508	643	612	792	1
esta	513	633	533	643	612	792	1
problemática	327	645	388	655	612	792	1
estudiada	393	645	438	655	612	792	1
en	443	645	455	655	612	792	1
otros	459	645	483	655	612	792	1
contextos	488	645	533	655	612	792	1
y	327	657	332	667	612	792	1
ambos	337	657	368	667	612	792	1
hechos,	372	657	408	667	612	792	1
se	413	657	424	667	612	792	1
sumaron	428	657	468	667	612	792	1
al	473	657	481	667	612	792	1
interés	486	657	517	667	612	792	1
de	521	657	533	667	612	792	1
gran	327	669	348	679	612	792	1
parte	352	669	375	679	612	792	1
del	380	669	393	679	612	792	1
profesorado	398	669	452	679	612	792	1
e	457	669	462	679	612	792	1
investigadores	467	669	533	679	612	792	1
dedicados	327	681	373	691	612	792	1
a	377	681	382	691	612	792	1
la	386	681	394	691	612	792	1
educación,	398	681	446	691	612	792	1
de	450	681	461	691	612	792	1
conocer	465	681	501	691	612	792	1
lo	504	681	512	691	612	792	1
que	516	681	533	691	612	792	1
ocurre	327	693	356	703	612	792	1
con	358	693	374	703	612	792	1
las	376	693	389	703	612	792	1
dinámicas	391	693	436	703	612	792	1
de	439	693	450	703	612	792	1
convivencia	452	693	504	703	612	792	1
en	507	693	518	703	612	792	1
los	520	693	533	703	612	792	1
Correspondencia:	108	721	165	728	612	792	1
Daniela	167	721	193	728	612	792	1
Baridon	195	721	221	728	612	792	1
Chauvie.	223	721	252	728	612	792	1
Universidad	254	721	294	728	612	792	1
Internacional	296	721	339	728	612	792	1
de	341	721	349	728	612	792	1
La	351	721	359	728	612	792	1
Rioja,	361	721	381	728	612	792	1
España.	383	721	409	728	612	792	1
Correo	108	730	130	738	612	792	1
Electrónico:	132	730	172	738	612	792	1
daniela.baridon@unir.net	174	730	257	738	612	792	1
173	519	748	533	756	612	792	1
Ciencias	79	52	107	60	612	792	2
Psicológicas	109	52	149	60	612	792	2
2014;	151	52	169	60	612	792	2
VIII	171	52	185	60	612	792	2
(2):	187	52	198	60	612	792	2
173	200	52	212	60	612	792	2
-	214	52	217	60	612	792	2
183	219	52	231	60	612	792	2
centros	79	84	112	94	612	792	2
y	116	84	121	94	612	792	2
de	124	84	135	94	612	792	2
cómo	139	84	164	94	612	792	2
mejorar	167	84	201	94	612	792	2
la	205	84	213	94	612	792	2
calidad	216	84	248	94	612	792	2
de	252	84	263	94	612	792	2
vida	266	84	285	94	612	792	2
en	79	96	90	106	612	792	2
el	92	96	100	106	612	792	2
espacio	102	96	136	106	612	792	2
educativo.	138	96	183	106	612	792	2
Actualmente	185	96	240	106	612	792	2
contamos	242	96	285	106	612	792	2
con	79	108	96	118	612	792	2
relevantes	100	108	147	118	612	792	2
investigaciones	152	108	222	118	612	792	2
acerca	226	108	257	118	612	792	2
de	261	108	272	118	612	792	2
la	277	108	285	118	612	792	2
violencia	79	120	118	130	612	792	2
entre	121	120	143	130	612	792	2
iguales	146	120	178	130	612	792	2
y	180	120	185	130	612	792	2
la	188	120	195	130	612	792	2
convivencia	198	120	250	130	612	792	2
escolar	252	120	285	130	612	792	2
(Viscardi,	79	132	121	142	612	792	2
2004;	125	132	151	142	612	792	2
Cajigas,	155	132	191	142	612	792	2
Kahan	196	132	225	142	612	792	2
et	229	132	237	142	612	792	2
al.,	242	132	255	142	612	792	2
2006;	259	132	285	142	612	792	2
Pérez	79	144	107	154	612	792	2
Algorta,	112	144	149	154	612	792	2
2006;	154	144	181	154	612	792	2
Cajigas,	186	144	226	154	612	792	2
Luzardo	231	144	270	154	612	792	2
&,	275	144	285	154	612	792	2
Mungay,	79	156	117	166	612	792	2
2013;	120	156	145	166	612	792	2
Cajigas,	148	156	184	166	612	792	2
Luzardo	187	156	223	166	612	792	2
&	226	156	233	166	612	792	2
Ugo,	236	156	257	166	612	792	2
2009;	260	156	285	166	612	792	2
Giorgi,	79	168	110	178	612	792	2
Kaplún	114	168	146	178	612	792	2
&	151	168	158	178	612	792	2
Morás,	162	168	194	178	612	792	2
2012),	198	168	227	178	612	792	2
interés	232	168	263	178	612	792	2
que	268	168	285	178	612	792	2
continúa	79	180	117	190	612	792	2
creciendo	120	180	163	190	612	792	2
en	166	180	177	190	612	792	2
la	180	180	188	190	612	792	2
comunidad	190	180	239	190	612	792	2
educativa	242	180	285	190	612	792	2
y	79	192	84	202	612	792	2
al	89	192	97	202	612	792	2
que	102	192	119	202	612	792	2
espera	124	192	156	202	612	792	2
contribuir	161	192	204	202	612	792	2
este	209	192	229	202	612	792	2
artículo	234	192	269	202	612	792	2
de	273	192	285	202	612	792	2
investigación.	79	204	140	214	612	792	2
Nos	99	216	117	226	612	792	2
preocupa	122	216	166	226	612	792	2
la	171	216	179	226	612	792	2
violencia	184	216	225	226	612	792	2
escolar,	230	216	267	226	612	792	2
las	271	216	285	226	612	792	2
concepciones	79	228	140	238	612	792	2
que	143	228	160	238	612	792	2
la	162	228	170	238	612	792	2
legitiman	172	228	212	238	612	792	2
y	215	228	220	238	612	792	2
naturalizan	222	228	271	238	612	792	2
en	274	228	285	238	612	792	2
el	79	240	87	250	612	792	2
espacio	89	240	124	250	612	792	2
educativo,	126	240	171	250	612	792	2
la	173	240	181	250	612	792	2
invisibilidad	183	240	234	250	612	792	2
de	236	240	248	250	612	792	2
algunos	250	240	285	250	612	792	2
sucesos	79	252	116	262	612	792	2
violentos,	119	252	161	262	612	792	2
las	165	252	177	262	612	792	2
emociones	181	252	229	262	612	792	2
de	232	252	243	262	612	792	2
nuestros	246	252	285	262	612	792	2
alumnos	79	264	117	274	612	792	2
y	122	264	127	274	612	792	2
de	131	264	142	274	612	792	2
nosotros,	146	264	188	274	612	792	2
los	192	264	205	274	612	792	2
adultos.	209	264	245	274	612	792	2
En	249	264	261	274	612	792	2
este	266	264	285	274	612	792	2
sentido	79	276	111	286	612	792	2
entendemos	114	276	169	286	612	792	2
que	171	276	188	286	612	792	2
es	190	276	201	286	612	792	2
necesario	203	276	247	286	612	792	2
conocer	249	276	285	286	612	792	2
en	79	288	90	298	612	792	2
profundidad	93	288	145	298	612	792	2
lo	148	288	155	298	612	792	2
que	158	288	174	298	612	792	2
ocurre	176	288	205	298	612	792	2
para	207	288	227	298	612	792	2
poder	229	288	255	298	612	792	2
actuar	257	288	285	298	612	792	2
sobre	79	300	104	310	612	792	2
ello	106	300	121	310	612	792	2
y	123	300	128	310	612	792	2
trabajar	130	300	163	310	612	792	2
en	165	300	176	310	612	792	2
la	178	300	186	310	612	792	2
construcción	188	300	243	310	612	792	2
de	245	300	256	310	612	792	2
un	258	300	269	310	612	792	2
es-	271	300	285	310	612	792	2
pacio	79	312	103	322	612	792	2
escolar	105	312	138	322	612	792	2
de	140	312	151	322	612	792	2
convivencia	154	312	206	322	612	792	2
sano	208	312	230	322	612	792	2
y	232	312	237	322	612	792	2
de	240	312	251	322	612	792	2
calidad	253	312	285	322	612	792	2
para	79	324	99	334	612	792	2
todos.	102	324	129	334	612	792	2
Para	131	324	153	334	612	792	2
que	155	324	172	334	612	792	2
la	174	324	182	334	612	792	2
escuela	184	324	219	334	612	792	2
sea	221	324	238	334	612	792	2
el	240	324	248	334	612	792	2
espacio	250	324	285	334	612	792	2
por	79	336	94	346	612	792	2
excelencia	96	336	143	346	612	792	2
para	146	336	166	346	612	792	2
la	168	336	176	346	612	792	2
convivencia,	179	336	234	346	612	792	2
al	236	336	244	346	612	792	2
que	247	336	263	346	612	792	2
está	266	336	285	346	612	792	2
llamada	79	348	114	358	612	792	2
ser,	116	348	132	358	612	792	2
convirtiéndose	134	348	198	358	612	792	2
en	200	348	211	358	612	792	2
una	213	348	230	358	612	792	2
herramienta	232	348	285	358	612	792	2
a	79	360	85	370	612	792	2
favor	88	360	110	370	612	792	2
de	113	360	124	370	612	792	2
la	127	360	135	370	612	792	2
construcción	138	360	194	370	612	792	2
de	197	360	208	370	612	792	2
ciudadanos	211	360	263	370	612	792	2
y	266	360	271	370	612	792	2
de	274	360	285	370	612	792	2
una	79	372	96	382	612	792	2
sociedad	101	372	141	382	612	792	2
más	146	372	165	382	612	792	2
pacíﬁ	169	372	194	382	612	792	2
ca.	194	372	207	382	612	792	2
Compartimos	212	372	272	382	612	792	2
la	277	372	285	382	612	792	2
idea	79	384	98	394	612	792	2
de	102	384	113	394	612	792	2
Chaux	117	384	145	394	612	792	2
y	149	384	154	394	612	792	2
Velásquez	158	384	204	394	612	792	2
(2008)	207	384	236	394	612	792	2
acerca	240	384	270	394	612	792	2
de	274	384	285	394	612	792	2
que,	79	396	99	406	612	792	2
desde	103	396	130	406	612	792	2
la	134	396	142	406	612	792	2
escuela	146	396	181	406	612	792	2
podemos	185	396	226	406	612	792	2
promover	230	396	273	406	612	792	2
el	277	396	285	406	612	792	2
desarrollo	79	408	123	418	612	792	2
de	126	408	137	418	612	792	2
competencias	140	408	202	418	612	792	2
en	205	408	216	418	612	792	2
nuestros	219	408	258	418	612	792	2
niños	261	408	285	418	612	792	2
y	79	420	84	430	612	792	2
adolescentes	88	420	146	430	612	792	2
para	150	420	170	430	612	792	2
tal	173	420	184	430	612	792	2
ﬁ	187	420	192	430	612	792	2
n.	192	420	200	430	612	792	2
Se	204	420	216	430	612	792	2
hace	219	420	241	430	612	792	2
entonces	244	420	285	430	612	792	2
necesaria	79	432	123	442	612	792	2
una	126	432	142	442	612	792	2
intervención	146	432	199	442	612	792	2
eﬁ	203	432	213	442	612	792	2
caz	213	432	229	442	612	792	2
en	232	432	243	442	612	792	2
la	246	432	254	442	612	792	2
detec-	257	432	285	442	612	792	2
ción	79	444	98	454	612	792	2
y	100	444	105	454	612	792	2
prevención	107	444	156	454	612	792	2
de	159	444	170	454	612	792	2
la	172	444	180	454	612	792	2
violencia	182	444	221	454	612	792	2
en	223	444	234	454	612	792	2
los	237	444	250	454	612	792	2
centros	252	444	285	454	612	792	2
escolares.	79	456	125	466	612	792	2
Estos	99	468	124	478	612	792	2
intereses	128	468	169	478	612	792	2
y	173	468	178	478	612	792	2
estas	183	468	207	478	612	792	2
preocupaciones,	211	468	285	478	612	792	2
asociadas	79	480	125	490	612	792	2
a	129	480	135	490	612	792	2
la	139	480	147	490	612	792	2
posibilidad	151	480	199	490	612	792	2
de	203	480	214	490	612	792	2
profundizar	219	480	269	490	612	792	2
en	274	480	285	490	612	792	2
el	79	492	87	502	612	792	2
tema	90	492	112	502	612	792	2
a	115	492	121	502	612	792	2
partir	124	492	147	502	612	792	2
de	150	492	161	502	612	792	2
estudios	164	492	201	502	612	792	2
sobre	204	492	229	502	612	792	2
convivencia	232	492	285	502	612	792	2
y	79	504	84	514	612	792	2
violencia	88	504	127	514	612	792	2
escolar	132	504	164	514	612	792	2
desarrollados	168	504	228	514	612	792	2
en	233	504	244	514	612	792	2
España,	248	504	285	514	612	792	2
promovieron	79	516	135	526	612	792	2
este	137	516	156	526	612	792	2
trabajo	158	516	188	526	612	792	2
con	190	516	206	526	612	792	2
el	208	516	216	526	612	792	2
ﬁ	218	516	223	526	612	792	2
n	223	516	229	526	612	792	2
de	231	516	242	526	612	792	2
contribuir	244	516	285	526	612	792	2
al	79	528	87	538	612	792	2
acercamiento	92	528	153	538	612	792	2
del	157	528	171	538	612	792	2
conocimiento	175	528	235	538	612	792	2
de	240	528	251	538	612	792	2
lo	255	528	263	538	612	792	2
que	268	528	285	538	612	792	2
ocurre	79	540	108	550	612	792	2
con	112	540	128	550	612	792	2
el	132	540	140	550	612	792	2
tema	144	540	166	550	612	792	2
en	171	540	182	550	612	792	2
el	186	540	194	550	612	792	2
contexto	198	540	236	550	612	792	2
uruguayo.	240	540	285	550	612	792	2
Particularmente	79	552	151	562	612	792	2
se	155	552	166	562	612	792	2
investigó	170	552	210	562	612	792	2
en	214	552	226	562	612	792	2
tres	230	552	247	562	612	792	2
centros	251	552	285	562	612	792	2
de	79	564	90	574	612	792	2
Educación	93	564	140	574	612	792	2
Media	143	564	170	574	612	792	2
de	173	564	184	574	612	792	2
una	186	564	203	574	612	792	2
ciudad	206	564	235	574	612	792	2
del	238	564	251	574	612	792	2
interior	254	564	285	574	612	792	2
del	79	576	93	586	612	792	2
país,	95	576	117	586	612	792	2
con	119	576	135	586	612	792	2
el	138	576	146	586	612	792	2
objetivo	148	576	183	586	612	792	2
principal	185	576	223	586	612	792	2
de	225	576	236	586	612	792	2
conocer	239	576	274	586	612	792	2
la	277	576	285	586	612	792	2
perspectiva	79	588	130	598	612	792	2
de	134	588	145	598	612	792	2
los	149	588	162	598	612	792	2
adolescentes	166	588	224	598	612	792	2
acerca	228	588	258	598	612	792	2
de	262	588	273	598	612	792	2
la	277	588	285	598	612	792	2
incidencia	79	600	124	610	612	792	2
de	127	600	138	610	612	792	2
la	142	600	150	610	612	792	2
violencia	153	600	192	610	612	792	2
entre	196	600	218	610	612	792	2
iguales	222	600	254	610	612	792	2
en	257	600	268	610	612	792	2
los	272	600	285	610	612	792	2
tres	79	612	96	622	612	792	2
centros	99	612	132	622	612	792	2
existentes	134	612	179	622	612	792	2
en	182	612	193	622	612	792	2
dicha	196	612	220	622	612	792	2
ciudad,	223	612	255	622	612	792	2
con	258	612	274	622	612	792	2
el	277	612	285	622	612	792	2
ﬁ	79	624	84	634	612	792	2
n	84	624	90	634	612	792	2
último	92	624	118	634	612	792	2
de	120	624	131	634	612	792	2
ofrecer	133	624	164	634	612	792	2
alternativas	166	624	216	634	612	792	2
de	218	624	229	634	612	792	2
intervención	231	624	285	634	612	792	2
a	79	636	85	646	612	792	2
la	89	636	97	646	612	792	2
comunidad	101	636	151	646	612	792	2
educativa	155	636	198	646	612	792	2
de	203	636	214	646	612	792	2
dichos	218	636	247	646	612	792	2
centros	252	636	285	646	612	792	2
(Baridon,	79	648	120	658	612	792	2
2010).	123	648	151	658	612	792	2
Marco	148	672	178	682	612	792	2
Teórico	180	672	216	682	612	792	2
Las	99	696	115	706	612	792	2
perspectivas	120	696	177	706	612	792	2
actuales	182	696	220	706	612	792	2
en	224	696	235	706	612	792	2
el	240	696	247	706	612	792	2
estudio	252	696	285	706	612	792	2
de	79	708	91	718	612	792	2
la	95	708	103	718	612	792	2
violencia	108	708	149	718	612	792	2
escolar	153	708	187	718	612	792	2
reflejan	191	708	226	718	612	792	2
la	231	708	239	718	612	792	2
dificultad	243	708	285	718	612	792	2
de,	79	720	93	730	612	792	2
reﬂ	97	720	111	730	612	792	2
ejan	111	720	130	730	612	792	2
la	135	720	142	730	612	792	2
diﬁ	147	720	159	730	612	792	2
cultad	159	720	186	730	612	792	2
de	191	720	202	730	612	792	2
deﬁ	206	720	222	730	612	792	2
nir	222	720	233	730	612	792	2
y	237	720	242	730	612	792	2
delimitar	247	720	285	730	612	792	2
174	81	749	95	756	612	792	2
con	299	84	315	94	612	792	2
exactitud	320	84	361	94	612	792	2
el	365	84	373	94	612	792	2
término	378	84	412	94	612	792	2
violencia,	416	84	459	94	612	792	2
debido	464	84	494	94	612	792	2
a	499	84	504	94	612	792	2
lo	299	96	307	106	612	792	2
versátil	312	96	345	106	612	792	2
y	350	96	355	106	612	792	2
ubicuo	360	96	391	106	612	792	2
que	396	96	413	106	612	792	2
es	418	96	429	106	612	792	2
este	433	96	453	106	612	792	2
fenómeno	458	96	504	106	612	792	2
(Torrego	299	108	336	118	612	792	2
&	339	108	346	118	612	792	2
Moreno,	349	108	386	118	612	792	2
2003;	390	108	415	118	612	792	2
Torrego,	418	108	454	118	612	792	2
2007).	458	108	486	118	612	792	2
Del	489	108	504	118	612	792	2
Barrio,	299	120	328	130	612	792	2
Martín,	330	120	360	130	612	792	2
Almeida	362	120	397	130	612	792	2
y	399	120	404	130	612	792	2
Barrios	406	120	438	130	612	792	2
(2003)	439	120	468	130	612	792	2
señalan	470	120	504	130	612	792	2
que	299	132	316	142	612	792	2
la	319	132	327	142	612	792	2
violencia	331	132	370	142	612	792	2
hace	374	132	396	142	612	792	2
referencia	399	132	444	142	612	792	2
a:	448	132	456	142	612	792	2
“todos	460	132	488	142	612	792	2
los	492	132	504	142	612	792	2
fenómenos	299	144	349	154	612	792	2
de	353	144	365	154	612	792	2
destrucción,	369	144	424	154	612	792	2
fuerza,	428	144	459	154	612	792	2
coerción,	463	144	504	154	612	792	2
que	299	156	316	166	612	792	2
ocurren	319	156	353	166	612	792	2
en	357	156	368	166	612	792	2
las	372	156	384	166	612	792	2
relaciones,	388	156	436	166	612	792	2
la	440	156	448	166	612	792	2
sociedad	451	156	492	166	612	792	2
o	499	156	504	166	612	792	2
incluso	299	168	330	178	612	792	2
la	333	168	341	178	612	792	2
naturaleza”	343	168	393	178	612	792	2
(p.	396	168	408	178	612	792	2
15).	411	168	428	178	612	792	2
Destacan	319	180	360	190	612	792	2
que	362	180	378	190	612	792	2
la	380	180	388	190	612	792	2
violencia	390	180	428	190	612	792	2
va	429	180	440	190	612	792	2
más	442	180	460	190	612	792	2
allá	462	180	477	190	612	792	2
de	479	180	490	190	612	792	2
las	492	180	504	190	612	792	2
relaciones	299	192	344	202	612	792	2
personales	348	192	396	202	612	792	2
y	400	192	405	202	612	792	2
se	408	192	418	202	612	792	2
ejerce	421	192	448	202	612	792	2
en	452	192	463	202	612	792	2
el	466	192	474	202	612	792	2
propio	477	192	504	202	612	792	2
funcionamiento	299	204	367	214	612	792	2
de	370	204	381	214	612	792	2
la	385	204	392	214	612	792	2
sociedad,	396	204	439	214	612	792	2
lo	442	204	450	214	612	792	2
que	453	204	470	214	612	792	2
corres-	473	204	504	214	612	792	2
pondería	299	216	338	226	612	792	2
a	339	216	345	226	612	792	2
la	347	216	355	226	612	792	2
violencia	356	216	394	226	612	792	2
estructural	396	216	442	226	612	792	2
que	444	216	460	226	612	792	2
menciona	462	216	504	226	612	792	2
Galtung	299	228	333	238	612	792	2
(1998).	335	228	366	238	612	792	2
Díaz-Aguado	368	228	425	238	612	792	2
(2004)	427	228	455	238	612	792	2
señala	457	228	486	238	612	792	2
que	488	228	504	238	612	792	2
la	299	240	307	250	612	792	2
violencia	309	240	348	250	612	792	2
tiene	350	240	372	250	612	792	2
causas	374	240	406	250	612	792	2
múltiples	408	240	447	250	612	792	2
y	449	240	454	250	612	792	2
complejas;	457	240	504	250	612	792	2
en	299	252	310	262	612	792	2
tanto	312	252	335	262	612	792	2
Fernández	337	252	385	262	612	792	2
(1998)	387	252	416	262	612	792	2
destaca	418	252	454	262	612	792	2
la	456	252	464	262	612	792	2
crueldad	466	252	504	262	612	792	2
del	299	264	312	274	612	792	2
ejercicio	316	264	353	274	612	792	2
de	357	264	368	274	612	792	2
la	372	264	379	274	612	792	2
violencia,	383	264	425	274	612	792	2
acción	429	264	458	274	612	792	2
que	462	264	478	274	612	792	2
daña	482	264	504	274	612	792	2
tanto	299	276	321	286	612	792	2
al	324	276	332	286	612	792	2
que	334	276	351	286	612	792	2
la	354	276	362	286	612	792	2
recibe	365	276	392	286	612	792	2
como	395	276	419	286	612	792	2
a	422	276	427	286	612	792	2
quien	430	276	455	286	612	792	2
la	457	276	465	286	612	792	2
ejerce.	468	276	498	286	612	792	2
La	319	288	330	298	612	792	2
violencia	333	288	372	298	612	792	2
no	375	288	386	298	612	792	2
se	389	288	399	298	612	792	2
puede	402	288	430	298	612	792	2
justiﬁ	433	288	455	298	612	792	2
car,	455	288	472	298	612	792	2
menos	474	288	504	298	612	792	2
aún	299	300	315	310	612	792	2
en	317	300	328	310	612	792	2
el	330	300	338	310	612	792	2
ámbito	340	300	369	310	612	792	2
educativo.	371	300	416	310	612	792	2
Es	418	300	429	310	612	792	2
sin	431	300	444	310	612	792	2
duda	445	300	467	310	612	792	2
un	469	300	480	310	612	792	2
fenó-	482	300	504	310	612	792	2
meno	299	312	324	322	612	792	2
social	326	312	351	322	612	792	2
(Ortega,	353	312	390	322	612	792	2
Del	392	312	407	322	612	792	2
Rey	409	312	426	322	612	792	2
&	428	312	435	322	612	792	2
Mora-Merchán,	437	312	504	322	612	792	2
2001)	299	324	325	334	612	792	2
que	329	324	345	334	612	792	2
se	350	324	360	334	612	792	2
desencadena	364	324	424	334	612	792	2
en	429	324	440	334	612	792	2
la	444	324	452	334	612	792	2
interacción	456	324	504	334	612	792	2
del	299	336	312	346	612	792	2
ser	316	336	330	346	612	792	2
humano	334	336	370	346	612	792	2
y	373	336	378	346	612	792	2
su	382	336	393	346	612	792	2
contexto,	396	336	437	346	612	792	2
con	441	336	457	346	612	792	2
lo	460	336	468	346	612	792	2
cual	472	336	490	346	612	792	2
se	494	336	504	346	612	792	2
destaca	299	348	334	358	612	792	2
la	337	348	345	358	612	792	2
necesidad	348	348	394	358	612	792	2
de	397	348	408	358	612	792	2
analizarla	411	348	454	358	612	792	2
desde	457	348	484	358	612	792	2
una	488	348	504	358	612	792	2
perspectiva	299	360	352	370	612	792	2
evolutiva	357	360	398	370	612	792	2
y	403	360	408	370	612	792	2
ecológica	412	360	456	370	612	792	2
(Bronfen-	461	360	504	370	612	792	2
brenner,	299	372	336	382	612	792	2
1987).	338	372	366	382	612	792	2
En	369	372	381	382	612	792	2
este	383	372	402	382	612	792	2
sentido	405	372	437	382	612	792	2
se	439	372	450	382	612	792	2
insiste	452	372	481	382	612	792	2
en	483	372	494	382	612	792	2
la	497	372	504	382	612	792	2
relevancia	299	384	344	394	612	792	2
de	346	384	357	394	612	792	2
conocer	359	384	394	394	612	792	2
la	395	384	403	394	612	792	2
perspectiva	405	384	455	394	612	792	2
de	457	384	468	394	612	792	2
los	470	384	483	394	612	792	2
ado-	485	384	504	394	612	792	2
lescentes	299	396	341	406	612	792	2
al	343	396	351	406	612	792	2
respecto	354	396	392	406	612	792	2
de	394	396	405	406	612	792	2
la	408	396	415	406	612	792	2
convivencia	418	396	470	406	612	792	2
escolar	472	396	504	406	612	792	2
en	299	408	310	418	612	792	2
los	312	408	325	418	612	792	2
centros	327	408	360	418	612	792	2
a	362	408	367	418	612	792	2
los	369	408	382	418	612	792	2
que	384	408	401	418	612	792	2
asisten,	403	408	437	418	612	792	2
principalmente	439	408	504	418	612	792	2
en	299	420	310	430	612	792	2
lo	313	420	321	430	612	792	2
que	324	420	340	430	612	792	2
reﬁ	343	420	357	430	612	792	2
ere	357	420	371	430	612	792	2
a	374	420	380	430	612	792	2
las	383	420	396	430	612	792	2
relaciones	398	420	444	430	612	792	2
y	447	420	452	430	612	792	2
la	455	420	463	430	612	792	2
violencia	465	420	504	430	612	792	2
escolar	299	432	331	442	612	792	2
entre	334	432	357	442	612	792	2
iguales.	359	432	394	442	612	792	2
La	319	444	330	454	612	792	2
violencia	334	444	373	454	612	792	2
“toma	377	444	403	454	612	792	2
múltiples	407	444	446	454	612	792	2
expresiones	450	444	504	454	612	792	2
y	299	456	304	466	612	792	2
formas	307	456	337	466	612	792	2
según	340	456	367	466	612	792	2
el	370	456	377	466	612	792	2
ámbito	380	456	410	466	612	792	2
y	413	456	418	466	612	792	2
actores	420	456	453	466	612	792	2
que	456	456	472	466	612	792	2
involu-	475	456	504	466	612	792	2
cra”	299	468	316	478	612	792	2
(Giorgi	319	468	349	478	612	792	2
et	352	468	361	478	612	792	2
al.,	364	468	377	478	612	792	2
2012,	380	468	405	478	612	792	2
p.	409	468	417	478	612	792	2
17).	420	468	437	478	612	792	2
En	440	468	453	478	612	792	2
el	456	468	463	478	612	792	2
contexto	467	468	504	478	612	792	2
escolar,	299	480	333	490	612	792	2
ya	337	480	347	490	612	792	2
en	351	480	362	490	612	792	2
1990	366	480	388	490	612	792	2
Hurrelmann	391	480	443	490	612	792	2
destacaba	447	480	493	490	612	792	2
la	497	480	504	490	612	792	2
amplitud	299	492	336	502	612	792	2
y	338	492	343	502	612	792	2
complejidad	345	492	398	502	612	792	2
de	400	492	411	502	612	792	2
la	412	492	420	502	612	792	2
noción	422	492	451	502	612	792	2
de	453	492	464	502	612	792	2
violencia	466	492	504	502	612	792	2
escolar,	299	504	333	514	612	792	2
señalando	337	504	383	514	612	792	2
que	386	504	403	514	612	792	2
el	406	504	414	514	612	792	2
fenómeno	417	504	461	514	612	792	2
involucra	464	504	504	514	612	792	2
todo	299	516	318	526	612	792	2
lo	321	516	329	526	612	792	2
que	331	516	348	526	612	792	2
causa	350	516	377	526	612	792	2
dolor	379	516	402	526	612	792	2
o	404	516	410	526	612	792	2
lesiones	412	516	449	526	612	792	2
tanto	451	516	473	526	612	792	2
a	476	516	481	526	612	792	2
nivel	484	516	504	526	612	792	2
psíquico	299	528	336	538	612	792	2
como	339	528	364	538	612	792	2
físico	367	528	390	538	612	792	2
a	393	528	398	538	612	792	2
los	401	528	414	538	612	792	2
demás,	417	528	450	538	612	792	2
así	453	528	466	538	612	792	2
como	469	528	494	538	612	792	2
el	497	528	504	538	612	792	2
daño	299	540	321	550	612	792	2
a	324	540	329	550	612	792	2
los	332	540	345	550	612	792	2
objetos	348	540	380	550	612	792	2
(Hurrelmann,	382	540	441	550	612	792	2
1990).	443	540	472	550	612	792	2
La	474	540	486	550	612	792	2
vio-	488	540	504	550	612	792	2
lencia	299	552	325	562	612	792	2
escolar	327	552	359	562	612	792	2
reﬁ	360	552	374	562	612	792	2
ere	374	552	389	562	612	792	2
a	390	552	396	562	612	792	2
una	398	552	415	562	612	792	2
“amplia	416	552	449	562	612	792	2
gama	451	552	476	562	612	792	2
de	478	552	489	562	612	792	2
ac-	491	552	504	562	612	792	2
ciones	299	564	327	574	612	792	2
que	329	564	345	574	612	792	2
tienen	347	564	374	574	612	792	2
por	376	564	390	574	612	792	2
objeto	392	564	418	574	612	792	2
producir	420	564	456	574	612	792	2
daño	457	564	479	574	612	792	2
y	481	564	486	574	612	792	2
que	488	564	504	574	612	792	2
alteran	299	576	329	586	612	792	2
en	331	576	342	586	612	792	2
mayor	344	576	372	586	612	792	2
o	374	576	380	586	612	792	2
menor	382	576	410	586	612	792	2
cuantía	412	576	445	586	612	792	2
el	447	576	454	586	612	792	2
ámbito	456	576	486	586	612	792	2
ins-	488	576	504	586	612	792	2
titucional”	299	588	342	598	612	792	2
(Martínez-Otero,	344	588	418	598	612	792	2
2005,	420	588	445	598	612	792	2
p.	448	588	456	598	612	792	2
35);	458	588	476	598	612	792	2
con	478	588	494	598	612	792	2
lo	497	588	504	598	612	792	2
cual	299	600	317	610	612	792	2
entendemos	319	600	374	610	612	792	2
que	376	600	393	610	612	792	2
involucra	395	600	435	610	612	792	2
“cualquier	437	600	480	610	612	792	2
com-	482	600	504	610	612	792	2
portamiento	299	612	352	622	612	792	2
que	354	612	371	622	612	792	2
viole	374	612	394	622	612	792	2
la	397	612	405	622	612	792	2
ﬁ	408	612	413	622	612	792	2
nalidad	413	612	445	622	612	792	2
educativa	448	612	491	622	612	792	2
de	493	612	504	622	612	792	2
la	299	624	307	634	612	792	2
escuela	309	624	343	634	612	792	2
o	345	624	350	634	612	792	2
el	352	624	360	634	612	792	2
clima	362	624	385	634	612	792	2
de	387	624	398	634	612	792	2
respeto,	400	624	436	634	612	792	2
o	438	624	443	634	612	792	2
que	445	624	462	634	612	792	2
ponga	464	624	491	634	612	792	2
en	493	624	504	634	612	792	2
peligro	299	636	328	646	612	792	2
los	330	636	343	646	612	792	2
intentos	345	636	379	646	612	792	2
de	381	636	392	646	612	792	2
la	393	636	401	646	612	792	2
escuela	403	636	437	646	612	792	2
para	439	636	458	646	612	792	2
verse	460	636	484	646	612	792	2
libre	486	636	504	646	612	792	2
de	299	648	310	658	612	792	2
agresiones	313	648	361	658	612	792	2
contra	364	648	392	658	612	792	2
personas	394	648	435	658	612	792	2
o	438	648	444	658	612	792	2
propiedades”	446	648	504	658	612	792	2
(como	299	660	326	670	612	792	2
se	328	660	339	670	612	792	2
citó	340	660	356	670	612	792	2
en	357	660	368	670	612	792	2
Martín,	370	660	401	670	612	792	2
2008,	403	660	427	670	612	792	2
p.	429	660	437	670	612	792	2
26),	439	660	456	670	612	792	2
incluyendo	458	660	504	670	612	792	2
conductas	299	672	346	682	612	792	2
antisociales,	350	672	407	682	612	792	2
agresiones,	412	672	465	682	612	792	2
bullying	469	672	504	682	612	792	2
(también	299	684	338	694	612	792	2
llamado	340	684	375	694	612	792	2
maltrato	377	684	414	694	612	792	2
entre	416	684	439	694	612	792	2
iguales,	441	684	475	694	612	792	2
acoso	478	684	504	694	612	792	2
u	299	696	304	706	612	792	2
hostigamiento)	306	696	371	706	612	792	2
y	373	696	378	706	612	792	2
violencia	380	696	419	706	612	792	2
propiamente	421	696	476	706	612	792	2
dicha.	478	696	504	706	612	792	2
Si	319	708	328	718	612	792	2
bien	332	708	351	718	612	792	2
aquí	355	708	375	718	612	792	2
no	379	708	390	718	612	792	2
realizaremos	394	708	451	718	612	792	2
un	456	708	467	718	612	792	2
análisis	471	708	504	718	612	792	2
conceptual	299	720	347	730	612	792	2
exhaustivo,	351	720	402	730	612	792	2
caben	406	720	433	730	612	792	2
ciertas	437	720	467	730	612	792	2
puntua-	470	720	504	730	612	792	2
Violencia	365	54	396	61	612	792	3
escolar	398	54	420	61	612	792	3
en	422	54	430	61	612	792	3
estudiantes	432	54	467	61	612	792	3
de	469	54	477	61	612	792	3
educación	479	54	511	61	612	792	3
media	513	54	533	61	612	792	3
lizaciones.	108	84	156	94	612	792	3
Por	160	84	176	94	612	792	3
ejemplo,	180	84	219	94	612	792	3
en	223	84	235	94	612	792	3
torno	239	84	262	94	612	792	3
al	267	84	275	94	612	792	3
término	279	84	313	94	612	792	3
agresión,	108	96	150	106	612	792	3
deﬁ	154	96	170	106	612	792	3
nido	171	96	190	106	612	792	3
en	194	96	205	106	612	792	3
diversidad	210	96	257	106	612	792	3
trabajos	277	96	313	106	612	792	3
(Parke	108	108	137	118	612	792	3
&	139	108	146	118	612	792	3
Slaby,	148	108	175	118	612	792	3
1983;	177	108	202	118	612	792	3
Coie	205	108	225	118	612	792	3
&	227	108	234	118	612	792	3
Dodge,	236	108	269	118	612	792	3
1998,	271	108	296	118	612	792	3
Del	298	108	313	118	612	792	3
Barrio	108	120	134	130	612	792	3
et	137	120	146	130	612	792	3
al.,	149	120	162	130	612	792	3
2003)	165	120	191	130	612	792	3
y	194	120	199	130	612	792	3
que	202	120	219	130	612	792	3
en	222	120	233	130	612	792	3
resumen	236	120	275	130	612	792	3
destaca	278	120	313	130	612	792	3
como	108	132	132	142	612	792	3
un	136	132	147	142	612	792	3
comportamiento	151	132	223	142	612	792	3
intencionado	227	132	283	142	612	792	3
y	287	132	292	142	612	792	3
que	296	132	313	142	612	792	3
busca	108	144	134	154	612	792	3
un	136	144	147	154	612	792	3
resultado	149	144	190	154	612	792	3
o	192	144	198	154	612	792	3
ﬁ	200	144	205	154	612	792	3
n	205	144	210	154	612	792	3
último,	212	144	241	154	612	792	3
que	243	144	260	154	612	792	3
es	262	144	272	154	612	792	3
provocar	274	144	313	154	612	792	3
un	108	156	119	166	612	792	3
daño.	125	156	150	166	612	792	3
El	154	156	163	166	612	792	3
siguiente	166	156	206	166	612	792	3
término	210	156	243	166	612	792	3
a	246	156	252	166	612	792	3
comentar,	255	156	299	166	612	792	3
es	303	156	313	166	612	792	3
bullying,	108	168	144	178	612	792	3
término	146	168	179	178	612	792	3
anglosajón	181	168	229	178	612	792	3
acuñado	231	168	269	178	612	792	3
desde	271	168	298	178	612	792	3
los	300	168	313	178	612	792	3
trabajos	108	180	143	190	612	792	3
de	147	180	158	190	612	792	3
Olweus	162	180	195	190	612	792	3
(2004)	199	180	228	190	612	792	3
y	232	180	237	190	612	792	3
que	241	180	258	190	612	792	3
implica	261	180	293	190	612	792	3
una	296	180	313	190	612	792	3
de	108	192	119	202	612	792	3
las	122	192	135	202	612	792	3
formas	138	192	169	202	612	792	3
de	172	192	184	202	612	792	3
violencia	187	192	226	202	612	792	3
escolar	229	192	262	202	612	792	3
por	265	192	280	202	612	792	3
demás	283	192	313	202	612	792	3
grave,	108	204	135	214	612	792	3
pues	139	204	161	214	612	792	3
hace	165	204	186	214	612	792	3
referencia	190	204	235	214	612	792	3
a	239	204	244	214	612	792	3
situaciones	248	204	298	214	612	792	3
en	302	204	313	214	612	792	3
las	108	216	120	226	612	792	3
que:“un	123	216	157	226	612	792	3
alumno	160	216	193	226	612	792	3
es	196	216	206	226	612	792	3
agredido	209	216	248	226	612	792	3
o	251	216	256	226	612	792	3
se	259	216	270	226	612	792	3
convierte	272	216	313	226	612	792	3
en	108	228	119	238	612	792	3
víctima	123	228	156	238	612	792	3
cuando	160	228	194	238	612	792	3
está	198	228	218	238	612	792	3
expuesto,	222	228	267	238	612	792	3
de	271	228	282	238	612	792	3
forma	287	228	313	238	612	792	3
repetida	108	240	144	250	612	792	3
y	148	240	153	250	612	792	3
durante	156	240	190	250	612	792	3
un	194	240	205	250	612	792	3
tiempo,	209	240	242	250	612	792	3
a	246	240	251	250	612	792	3
acciones	255	240	295	250	612	792	3
ne-	299	240	313	250	612	792	3
gativas	108	252	139	262	612	792	3
que	143	252	159	262	612	792	3
lleva	163	252	183	262	612	792	3
a	187	252	192	262	612	792	3
cabo	196	252	217	262	612	792	3
otro	221	252	238	262	612	792	3
alumno	241	252	274	262	612	792	3
o	277	252	283	262	612	792	3
varios	286	252	313	262	612	792	3
de	108	264	119	274	612	792	3
ellos”	121	264	145	274	612	792	3
(p.	148	264	160	274	612	792	3
25).	163	264	180	274	612	792	3
Entendiendo	127	276	184	286	612	792	3
como	188	276	212	286	612	792	3
acciones	217	276	256	286	612	792	3
negativas	260	276	303	286	612	792	3
a	308	276	313	286	612	792	3
aquellas	108	288	145	298	612	792	3
en	147	288	158	298	612	792	3
que	161	288	178	298	612	792	3
se	180	288	191	298	612	792	3
le	193	288	201	298	612	792	3
roba,	203	288	226	298	612	792	3
se	228	288	239	298	612	792	3
le	241	288	249	298	612	792	3
pega,	252	288	277	298	612	792	3
amena-	279	288	313	298	612	792	3
za,	108	300	121	310	612	792	3
ridiculiza	124	300	163	310	612	792	3
en	166	300	178	310	612	792	3
público	181	300	213	310	612	792	3
(entre	216	300	242	310	612	792	3
otras),	245	300	274	310	612	792	3
y	277	300	282	310	612	792	3
donde	285	300	313	310	612	792	3
existe	108	312	134	322	612	792	3
un	136	312	147	322	612	792	3
abuso	149	312	176	322	612	792	3
de	179	312	190	322	612	792	3
poder	192	312	218	322	612	792	3
desde	220	312	247	322	612	792	3
quien	249	312	274	322	612	792	3
ejerce	276	312	303	322	612	792	3
la	305	312	313	322	612	792	3
violencia	108	324	146	334	612	792	3
sobre	149	324	174	334	612	792	3
quién	177	324	201	334	612	792	3
la	204	324	212	334	612	792	3
recibe.	214	324	244	334	612	792	3
Si	247	324	256	334	612	792	3
bien	258	324	277	334	612	792	3
el	280	324	288	334	612	792	3
fenó-	290	324	313	334	612	792	3
meno	108	336	132	346	612	792	3
del	134	336	148	346	612	792	3
bullying	150	336	183	346	612	792	3
es	185	336	196	346	612	792	3
uno	198	336	214	346	612	792	3
de	216	336	228	346	612	792	3
los	230	336	242	346	612	792	3
más	244	336	263	346	612	792	3
estudiados	265	336	313	346	612	792	3
a	108	348	113	358	612	792	3
nivel	116	348	137	358	612	792	3
internacional	140	348	197	358	612	792	3
(Olweus,	200	348	239	358	612	792	3
2004;	243	348	268	358	612	792	3
Salmivalli	271	348	313	358	612	792	3
et	108	360	116	370	612	792	3
al.,	119	360	132	370	612	792	3
1996;	135	360	160	370	612	792	3
Sutton	163	360	192	370	612	792	3
et	194	360	203	370	612	792	3
al.,	206	360	219	370	612	792	3
1999;	222	360	247	370	612	792	3
Hugh-Jones	250	360	304	370	612	792	3
&	306	360	313	370	612	792	3
Smith,	108	372	136	382	612	792	3
1999;	140	372	165	382	612	792	3
Pellegrini,	169	372	212	382	612	792	3
2002),	216	372	245	382	612	792	3
no	248	372	259	382	612	792	3
es	263	372	274	382	612	792	3
la	278	372	285	382	612	792	3
única	289	372	313	382	612	792	3
forma	108	384	133	394	612	792	3
de	136	384	147	394	612	792	3
violencia	150	384	189	394	612	792	3
existente	192	384	232	394	612	792	3
en	235	384	246	394	612	792	3
el	249	384	257	394	612	792	3
ámbito	260	384	290	394	612	792	3
edu-	293	384	313	394	612	792	3
cativo,	108	396	136	406	612	792	3
como	139	396	164	406	612	792	3
hemos	166	396	196	406	612	792	3
señalado	199	396	240	406	612	792	3
anteriormente.	243	396	307	406	612	792	3
Como	127	408	154	418	612	792	3
aquí	156	408	175	418	612	792	3
se	177	408	187	418	612	792	3
señala,	189	408	220	418	612	792	3
la	222	408	230	418	612	792	3
violencia	232	408	270	418	612	792	3
en	272	408	283	418	612	792	3
el	284	408	292	418	612	792	3
con-	294	408	313	418	612	792	3
texto	108	420	129	430	612	792	3
escolar,	133	420	167	430	612	792	3
presenta	171	420	210	430	612	792	3
una	213	420	230	430	612	792	3
tipología	234	420	271	430	612	792	3
amplia	275	420	304	430	612	792	3
y	308	420	313	430	612	792	3
variada	108	432	140	442	612	792	3
que	142	432	158	442	612	792	3
constituye	160	432	205	442	612	792	3
el	206	432	214	442	612	792	3
fenómeno	216	432	260	442	612	792	3
de	262	432	273	442	612	792	3
violencia	275	432	313	442	612	792	3
escolar.	108	444	142	454	612	792	3
La	144	444	155	454	612	792	3
investigación	157	444	215	454	612	792	3
macro	217	444	244	454	612	792	3
realizada	246	444	287	454	612	792	3
(Bari-	289	444	313	454	612	792	3
don,	108	456	127	466	612	792	3
2010)	129	456	154	466	612	792	3
se	156	456	166	466	612	792	3
ha	168	456	179	466	612	792	3
apoyado	181	456	218	466	612	792	3
en	220	456	231	466	612	792	3
diversas	233	456	269	466	612	792	3
investiga-	271	456	313	466	612	792	3
ciones	108	468	136	478	612	792	3
del	139	468	152	478	612	792	3
contexto	155	468	193	478	612	792	3
nacional	195	468	233	478	612	792	3
e	235	468	241	478	612	792	3
internacional	243	468	300	478	612	792	3
ya	302	468	313	478	612	792	3
mencionadas,	108	480	170	490	612	792	3
siendo	173	480	203	490	612	792	3
la	206	480	214	490	612	792	3
referencia	217	480	261	490	612	792	3
principal	265	480	302	490	612	792	3
el	305	480	313	490	612	792	3
Programa	108	492	151	502	612	792	3
de	152	492	163	502	612	792	3
Prevención	165	492	214	502	612	792	3
de	216	492	227	502	612	792	3
la	229	492	236	502	612	792	3
Violencia	238	492	278	502	612	792	3
y	279	492	284	502	612	792	3
Lucha	286	492	313	502	612	792	3
contra	108	504	135	514	612	792	3
la	138	504	146	514	612	792	3
Exclusión	149	504	192	514	612	792	3
desde	195	504	223	514	612	792	3
la	226	504	233	514	612	792	3
Adolescencia	236	504	295	514	612	792	3
de-	299	504	313	514	612	792	3
sarrollado	108	516	151	526	612	792	3
en	154	516	165	526	612	792	3
el	168	516	175	526	612	792	3
contexto	178	516	216	526	612	792	3
español	218	516	253	526	612	792	3
por	256	516	270	526	612	792	3
el	273	516	281	526	612	792	3
equipo	283	516	313	526	612	792	3
de	108	528	119	538	612	792	3
investigación	122	528	180	538	612	792	3
de	184	528	195	538	612	792	3
María	198	528	224	538	612	792	3
José	227	528	248	538	612	792	3
Díaz-Aguado,	252	528	313	538	612	792	3
y	108	540	113	550	612	792	3
respetando	115	540	165	550	612	792	3
la	168	540	175	550	612	792	3
tipología	178	540	216	550	612	792	3
allí	218	540	231	550	612	792	3
presentada	233	540	283	550	612	792	3
(Díaz-	286	540	313	550	612	792	3
Aguado,	108	552	145	562	612	792	3
Martínez,	149	552	190	562	612	792	3
&	194	552	201	562	612	792	3
Martín,	205	552	236	562	612	792	3
Se	272	552	285	562	612	792	3
contó	289	552	313	562	612	792	3
con	108	564	124	574	612	792	3
la	128	564	136	574	612	792	3
participación	141	564	198	574	612	792	3
de	203	564	214	574	612	792	3
los	218	564	231	574	612	792	3
estudiantes	236	564	288	574	612	792	3
para	293	564	313	574	612	792	3
realizar	108	576	141	586	612	792	3
la	145	576	153	586	612	792	3
primera	157	576	192	586	612	792	3
parte	196	576	219	586	612	792	3
de	224	576	235	586	612	792	3
la	239	576	247	586	612	792	3
investigación;	251	576	313	586	612	792	3
asimismo	108	588	150	598	612	792	3
se	153	588	164	598	612	792	3
trabajó	167	588	197	598	612	792	3
con	201	588	217	598	612	792	3
los	220	588	233	598	612	792	3
docentes	236	588	277	598	612	792	3
y	280	588	285	598	612	792	3
docu-	288	588	313	598	612	792	3
mentos	108	600	140	610	612	792	3
del	143	600	156	610	612	792	3
centro	159	600	187	610	612	792	3
en	189	600	200	610	612	792	3
fases	203	600	227	610	612	792	3
posteriores,	230	600	282	610	612	792	3
lo	284	600	292	610	612	792	3
cual	295	600	313	610	612	792	3
permitió	108	612	143	622	612	792	3
triangular	145	612	187	622	612	792	3
la	189	612	197	622	612	792	3
información	199	612	251	622	612	792	3
y	253	612	258	622	612	792	3
obtener	260	612	294	622	612	792	3
una	296	612	313	622	612	792	3
visión	108	624	133	634	612	792	3
más	137	624	156	634	612	792	3
completa	160	624	200	634	612	792	3
de	204	624	215	634	612	792	3
la	219	624	227	634	612	792	3
situación	231	624	270	634	612	792	3
de	274	624	285	634	612	792	3
dicho	289	624	313	634	612	792	3
contexto.	108	636	148	646	612	792	3
En	151	636	163	646	612	792	3
esta	167	636	185	646	612	792	3
oportunidad	189	636	241	646	612	792	3
presentamos	244	636	302	646	612	792	3
la	305	636	313	646	612	792	3
información	108	648	158	658	612	792	3
correspondiente	160	648	231	658	612	792	3
a	233	648	238	658	612	792	3
la	240	648	248	658	612	792	3
perspectiva	250	648	300	658	612	792	3
de	302	648	313	658	612	792	3
los	108	660	120	670	612	792	3
adolescentes,	124	660	185	670	612	792	3
destacando	189	660	240	670	612	792	3
resultados	244	660	290	670	612	792	3
rele-	293	660	313	670	612	792	3
vantes	108	672	137	682	612	792	3
de	140	672	151	682	612	792	3
este	154	672	173	682	612	792	3
contexto	175	672	213	682	612	792	3
especíﬁ	216	672	250	682	612	792	3
co,	250	672	264	682	612	792	3
intentando	266	672	313	682	612	792	3
dar	108	684	122	694	612	792	3
luz	126	684	139	694	612	792	3
en	143	684	154	694	612	792	3
un	158	684	170	694	612	792	3
campo	174	684	204	694	612	792	3
de	208	684	219	694	612	792	3
investigación	223	684	281	694	612	792	3
donde	285	684	313	694	612	792	3
aún	108	696	124	706	612	792	3
resta	127	696	149	706	612	792	3
por	152	696	166	706	612	792	3
hacer.	169	696	197	706	612	792	3
Materiales	392	84	441	94	612	792	3
y	444	84	449	94	612	792	3
Método	452	84	488	94	612	792	3
Participantes	327	108	390	118	612	792	3
Se	347	132	359	142	612	792	3
trabajó	362	132	393	142	612	792	3
con	395	132	412	142	612	792	3
775	414	132	431	142	612	792	3
alumnos	434	132	472	142	612	792	3
de	474	132	486	142	612	792	3
los	488	132	501	142	612	792	3
Liceos	504	132	533	142	612	792	3
1	327	144	333	154	612	792	3
y	335	144	340	154	612	792	3
2	342	144	348	154	612	792	3
y	350	144	355	154	612	792	3
de	357	144	368	154	612	792	3
la	371	144	378	154	612	792	3
Escuela	381	144	416	154	612	792	3
Técnica	418	144	453	154	612	792	3
de	455	144	467	154	612	792	3
una	469	144	486	154	612	792	3
ciudad	488	144	517	154	612	792	3
del	519	144	533	154	612	792	3
interior	327	156	358	166	612	792	3
de	361	156	372	166	612	792	3
Uruguay,	376	156	416	166	612	792	3
de	419	156	430	166	612	792	3
edades	434	156	466	166	612	792	3
comprendidas	470	156	533	166	612	792	3
entre	327	168	350	178	612	792	3
los	354	168	366	178	612	792	3
doce	370	168	391	178	612	792	3
y	395	168	400	178	612	792	3
diecinueve	403	168	451	178	612	792	3
años.	455	168	479	178	612	792	3
La	483	168	494	178	612	792	3
distribu-	497	168	533	178	612	792	3
ción	327	180	346	190	612	792	3
de	348	180	359	190	612	792	3
alumnos	361	180	398	190	612	792	3
por	400	180	415	190	612	792	3
centro	417	180	444	190	612	792	3
correspondió	446	180	504	190	612	792	3
a,	506	180	514	190	612	792	3
341	516	180	533	190	612	792	3
alumnos	327	192	365	202	612	792	3
del	369	192	383	202	612	792	3
Liceo	387	192	411	202	612	792	3
Nº1	415	192	431	202	612	792	3
de	435	192	446	202	612	792	3
1	451	192	456	202	612	792	3
er	456	192	461	197	612	792	3
a	465	192	471	202	612	792	3
3	475	192	481	202	612	792	3
er	481	192	486	197	612	792	3
año;	492	192	512	202	612	792	3
302	516	192	533	202	612	792	3
alumnos	327	204	365	214	612	792	3
del	369	204	382	214	612	792	3
Liceo	387	204	410	214	612	792	3
Nº2	414	204	431	214	612	792	3
de	435	204	446	214	612	792	3
4º	450	204	459	214	612	792	3
a	463	204	469	214	612	792	3
6º	473	204	482	214	612	792	3
año	486	204	503	214	612	792	3
y	507	204	512	214	612	792	3
132	516	204	533	214	612	792	3
alumnos	327	216	365	226	612	792	3
de	367	216	378	226	612	792	3
Escuela	380	216	415	226	612	792	3
Técnica	417	216	452	226	612	792	3
de	454	216	465	226	612	792	3
1º	467	216	476	226	612	792	3
a	478	216	483	226	612	792	3
4º	485	216	495	226	612	792	3
año.	497	216	516	226	612	792	3
Del	518	216	533	226	612	792	3
total	327	228	346	238	612	792	3
de	349	228	360	238	612	792	3
la	363	228	371	238	612	792	3
muestra,	374	228	413	238	612	792	3
405	419	228	435	238	612	792	3
fueron	438	228	467	238	612	792	3
mujeres	470	228	505	238	612	792	3
y	508	228	513	238	612	792	3
370	516	228	533	238	612	792	3
varones	327	240	363	250	612	792	3
correspondiendo	365	240	439	250	612	792	3
al	442	240	449	250	612	792	3
52.2%	451	240	480	250	612	792	3
y	482	240	487	250	612	792	3
47.8%	489	240	517	250	612	792	3
del	519	240	533	250	612	792	3
alumnado	327	252	371	262	612	792	3
consultado.	373	252	424	262	612	792	3
Las	426	252	442	262	612	792	3
edades	444	252	476	262	612	792	3
se	478	252	489	262	612	792	3
encontra-	491	252	533	262	612	792	3
ban	327	264	344	274	612	792	3
en	347	264	358	274	612	792	3
el	361	264	368	274	612	792	3
rango	371	264	397	274	612	792	3
de	400	264	411	274	612	792	3
12	413	264	425	274	612	792	3
a	427	264	433	274	612	792	3
19	436	264	447	274	612	792	3
años.	450	264	474	274	612	792	3
Instrumento	327	288	385	298	612	792	3
El	347	312	356	322	612	792	3
instrumento	359	312	411	322	612	792	3
utilizado	414	312	451	322	612	792	3
para	454	312	474	322	612	792	3
el	476	312	484	322	612	792	3
estudio	487	312	519	322	612	792	3
es	522	312	533	322	612	792	3
el	327	324	335	334	612	792	3
“Cuestionario	338	324	398	334	612	792	3
de	401	324	412	334	612	792	3
Evaluación	415	324	464	334	612	792	3
de	467	324	478	334	612	792	3
la	481	324	489	334	612	792	3
Violencia	492	324	533	334	612	792	3
en	327	336	338	346	612	792	3
la	340	336	348	346	612	792	3
Escuela	350	336	386	346	612	792	3
y	388	336	393	346	612	792	3
el	395	336	403	346	612	792	3
Ocio”	405	336	428	346	612	792	3
(CEVEO);	431	336	475	346	612	792	3
este	477	336	496	346	612	792	3
cuestio-	498	336	533	346	612	792	3
nario,	327	348	352	358	612	792	3
validado	355	348	393	358	612	792	3
en	396	348	407	358	612	792	3
el	410	348	418	358	612	792	3
Programa	421	348	465	358	612	792	3
de	468	348	480	358	612	792	3
Prevención	483	348	533	358	612	792	3
de	327	360	338	370	612	792	3
la	341	360	349	370	612	792	3
Violencia	352	360	393	370	612	792	3
y	396	360	401	370	612	792	3
Lucha	404	360	431	370	612	792	3
contra	434	360	462	370	612	792	3
la	465	360	473	370	612	792	3
Exclusión	476	360	519	370	612	792	3
en	522	360	533	370	612	792	3
la	327	372	335	382	612	792	3
Adolescencia	339	372	400	382	612	792	3
(Díaz-Aguado	405	372	468	382	612	792	3
et	472	372	481	382	612	792	3
al.,	485	372	499	382	612	792	3
2004),	504	372	533	382	612	792	3
evalúa	327	384	357	394	612	792	3
las	360	384	373	394	612	792	3
situaciones	377	384	427	394	612	792	3
de	430	384	441	394	612	792	3
violencia	445	384	484	394	612	792	3
en	487	384	498	394	612	792	3
el	502	384	510	394	612	792	3
con-	513	384	533	394	612	792	3
texto	327	396	349	406	612	792	3
escolar	353	396	385	406	612	792	3
y	388	396	393	406	612	792	3
en	397	396	408	406	612	792	3
el	412	396	419	406	612	792	3
ocio.	423	396	444	406	612	792	3
En	448	396	460	406	612	792	3
nuestro	464	396	497	406	612	792	3
estudio	501	396	533	406	612	792	3
se	327	408	338	418	612	792	3
ha	341	408	352	418	612	792	3
consultado	356	408	404	418	612	792	3
únicamente	408	408	459	418	612	792	3
en	463	408	474	418	612	792	3
relación	477	408	512	418	612	792	3
a	516	408	521	418	612	792	3
la	525	408	533	418	612	792	3
convivencia	327	420	381	430	612	792	3
en	385	420	397	430	612	792	3
el	401	420	409	430	612	792	3
centro	413	420	442	430	612	792	3
en	446	420	458	430	612	792	3
los	462	420	475	430	612	792	3
últimos	479	420	512	430	612	792	3
dos	516	420	533	430	612	792	3
meses	327	432	357	442	612	792	3
y	361	432	366	442	612	792	3
se	371	432	381	442	612	792	3
han	386	432	403	442	612	792	3
adaptado	407	432	449	442	612	792	3
algunos	454	432	489	442	612	792	3
términos	494	432	533	442	612	792	3
para	327	444	347	454	612	792	3
la	351	444	359	454	612	792	3
mejor	363	444	388	454	612	792	3
compresión	392	444	444	454	612	792	3
de	448	444	459	454	612	792	3
los	463	444	475	454	612	792	3
alumnos.	479	444	520	454	612	792	3
El	524	444	533	454	612	792	3
instrumento	327	456	379	466	612	792	3
CEVEO,	384	456	421	466	612	792	3
se	425	456	436	466	612	792	3
divide	440	456	466	466	612	792	3
en	470	456	481	466	612	792	3
7	485	456	491	466	612	792	3
bloques.	495	456	533	466	612	792	3
El	327	468	336	478	612	792	3
primero	340	468	374	478	612	792	3
de	378	468	389	478	612	792	3
éstos	392	468	416	478	612	792	3
evalúa	420	468	449	478	612	792	3
el	453	468	461	478	612	792	3
grado	465	468	490	478	612	792	3
de	494	468	505	478	612	792	3
satis-	509	468	533	478	612	792	3
facción	327	480	359	490	612	792	3
del	361	480	375	490	612	792	3
adolescente	377	480	431	490	612	792	3
en	433	480	444	490	612	792	3
diferentes	446	480	490	490	612	792	3
lugares	493	480	525	490	612	792	3
y	528	480	533	490	612	792	3
relaciones,	327	492	376	502	612	792	3
por	378	492	393	502	612	792	3
medio	395	492	422	502	612	792	3
de	425	492	436	502	612	792	3
13	439	492	450	502	612	792	3
ítems	453	492	477	502	612	792	3
a	480	492	485	502	612	792	3
responder	488	492	533	502	612	792	3
mediante	327	504	368	514	612	792	3
una	372	504	389	514	612	792	3
escala	392	504	421	514	612	792	3
Likert	425	504	449	514	612	792	3
de	453	504	464	514	612	792	3
7	467	504	473	514	612	792	3
puntos	477	504	507	514	612	792	3
en	510	504	521	514	612	792	3
la	525	504	533	514	612	792	3
que	327	516	344	526	612	792	3
1	347	516	353	526	612	792	3
signiﬁ	356	516	381	526	612	792	3
ca	381	516	392	526	612	792	3
“muy	395	516	417	526	612	792	3
mal”	420	516	440	526	612	792	3
y	443	516	448	526	612	792	3
7	451	516	457	526	612	792	3
“muy	460	516	482	526	612	792	3
bien”.	485	516	510	526	612	792	3
Los	517	516	533	526	612	792	3
restantes	327	528	368	538	612	792	3
bloques,	371	528	409	538	612	792	3
del	411	528	424	538	612	792	3
2	427	528	432	538	612	792	3
al	435	528	443	538	612	792	3
7,	445	528	453	538	612	792	3
se	456	528	466	538	612	792	3
responden	469	528	516	538	612	792	3
por	518	528	533	538	612	792	3
medio	327	540	355	550	612	792	3
de	359	540	370	550	612	792	3
una	375	540	391	550	612	792	3
escala	396	540	425	550	612	792	3
Likert	429	540	454	550	612	792	3
de	459	540	470	550	612	792	3
4	474	540	480	550	612	792	3
puntos,	484	540	517	550	612	792	3
en	522	540	533	550	612	792	3
que	327	552	344	562	612	792	3
1	347	552	352	562	612	792	3
equivale	355	552	392	562	612	792	3
a	395	552	401	562	612	792	3
que	403	552	420	562	612	792	3
“nunca”	423	552	457	562	612	792	3
le	459	552	467	562	612	792	3
ha	470	552	481	562	612	792	3
pasado	484	552	517	562	612	792	3
y	519	552	524	562	612	792	3
4	527	552	533	562	612	792	3
a	327	564	333	574	612	792	3
que	336	564	352	574	612	792	3
le	355	564	363	574	612	792	3
ha	366	564	377	574	612	792	3
pasado	379	564	412	574	612	792	3
“muchas	415	564	453	574	612	792	3
veces”.	456	564	488	574	612	792	3
El	491	564	500	574	612	792	3
bloque	503	564	533	574	612	792	3
dos,	327	576	347	586	612	792	3
consulta	351	576	390	586	612	792	3
acerca	394	576	425	586	612	792	3
de	429	576	441	586	612	792	3
situaciones	445	576	497	586	612	792	3
vividas	501	576	533	586	612	792	3
como	327	588	352	598	612	792	3
víctima	355	588	387	598	612	792	3
-con	390	588	410	598	612	792	3
15	413	588	424	598	612	792	3
ítems-;	428	588	458	598	612	792	3
el	462	588	469	598	612	792	3
tres,	473	588	492	598	612	792	3
consulta	496	588	533	598	612	792	3
sobre	327	600	352	610	612	792	3
situaciones	357	600	407	610	612	792	3
vividas	411	600	442	610	612	792	3
como	446	600	471	610	612	792	3
agresor	475	600	509	610	612	792	3
-con	513	600	533	610	612	792	3
15	327	612	338	622	612	792	3
ítems-;	342	612	372	622	612	792	3
el	376	612	384	622	612	792	3
bloque	387	612	417	622	612	792	3
cuatro,	420	612	451	622	612	792	3
sobre	454	612	479	622	612	792	3
situaciones	483	612	533	622	612	792	3
vividas	327	624	358	634	612	792	3
como	360	624	385	634	612	792	3
espectador	387	624	437	634	612	792	3
-15	439	624	454	634	612	792	3
ítems.-;	456	624	490	634	612	792	3
el	492	624	500	634	612	792	3
quinto,	503	624	533	634	612	792	3
a	327	636	333	646	612	792	3
quiénes	335	636	370	646	612	792	3
recurren	372	636	410	646	612	792	3
los	412	636	425	646	612	792	3
adolescentes	427	636	486	646	612	792	3
para	488	636	508	646	612	792	3
pedir	511	636	533	646	612	792	3
ayuda	327	648	354	658	612	792	3
-7	356	648	365	658	612	792	3
ítems-;	367	648	396	658	612	792	3
el	398	648	406	658	612	792	3
sexto,	408	648	434	658	612	792	3
percepción	436	648	484	658	612	792	3
del	486	648	499	658	612	792	3
alumno	501	648	533	658	612	792	3
acerca	327	660	357	670	612	792	3
de	359	660	370	670	612	792	3
cómo	372	660	397	670	612	792	3
reaccionan	399	660	447	670	612	792	3
los	450	660	462	670	612	792	3
profesores	464	660	511	670	612	792	3
ante	513	660	533	670	612	792	3
la	327	672	335	682	612	792	3
violencia	337	672	375	682	612	792	3
-7	377	672	386	682	612	792	3
ítems-	388	672	416	682	612	792	3
y	418	672	423	682	612	792	3
el	427	672	434	682	612	792	3
bloque	436	672	466	682	612	792	3
siete,	468	672	492	682	612	792	3
pregunta	494	672	533	682	612	792	3
sobre	327	684	352	694	612	792	3
cuál	356	684	374	694	612	792	3
ha	378	684	389	694	612	792	3
sido	393	684	411	694	612	792	3
la	415	684	423	694	612	792	3
actitud	427	684	456	694	612	792	3
del	460	684	473	694	612	792	3
alumno	477	684	510	694	612	792	3
ante	513	684	533	694	612	792	3
la	327	696	335	706	612	792	3
agresión	338	696	376	706	612	792	3
entre	379	696	402	706	612	792	3
compañeros,	405	696	463	706	612	792	3
con	465	696	481	706	612	792	3
6	484	696	490	706	612	792	3
opciones	493	696	533	706	612	792	3
de	327	708	338	718	612	792	3
respuesta.	341	708	388	718	612	792	3
175	519	748	533	756	612	792	3
Ciencias	79	52	107	60	612	792	4
Psicológicas	109	52	149	60	612	792	4
2014;	151	52	169	60	612	792	4
VIII	171	52	185	60	612	792	4
(2):	187	52	198	60	612	792	4
173	200	52	212	60	612	792	4
-	214	52	217	60	612	792	4
183	219	52	231	60	612	792	4
Diseño	79	84	112	94	612	792	4
y	115	84	121	94	612	792	4
Procedimiento	123	84	192	94	612	792	4
Se	99	108	111	118	612	792	4
evalúa	115	108	144	118	612	792	4
mediante	148	108	188	118	612	792	4
autoinforme	192	108	244	118	612	792	4
la	248	108	256	118	612	792	4
visión	259	108	285	118	612	792	4
del	79	120	93	130	612	792	4
alumnado.	97	120	144	130	612	792	4
Esta	149	120	169	130	612	792	4
investigación	173	120	232	130	612	792	4
descriptiva	236	120	285	130	612	792	4
permite	79	132	113	142	612	792	4
establecer	117	132	163	142	612	792	4
las	168	132	181	142	612	792	4
frecuencias	185	132	236	142	612	792	4
generales	241	132	285	142	612	792	4
sobre	79	144	104	154	612	792	4
el	106	144	114	154	612	792	4
fenómeno	116	144	160	154	612	792	4
de	162	144	173	154	612	792	4
la	175	144	182	154	612	792	4
violencia	184	144	223	154	612	792	4
escolar,	225	144	259	154	612	792	4
como	260	144	285	154	612	792	4
así	79	156	92	166	612	792	4
también	95	156	130	166	612	792	4
especiﬁ	132	156	166	166	612	792	4
car	166	156	180	166	612	792	4
las	182	156	195	166	612	792	4
frecuencias	197	156	248	166	612	792	4
de	250	156	261	166	612	792	4
cada	263	156	285	166	612	792	4
tipo	79	168	95	178	612	792	4
de	98	168	109	178	612	792	4
situación	112	168	151	178	612	792	4
especíﬁ	153	168	188	178	612	792	4
ca	187	168	198	178	612	792	4
consultada.	201	168	251	178	612	792	4
Se	99	180	111	190	612	792	4
tramitó	115	180	145	190	612	792	4
con	149	180	165	190	612	792	4
los	169	180	182	190	612	792	4
Centros	186	180	221	190	612	792	4
Educativos	225	180	273	190	612	792	4
el	277	180	285	190	612	792	4
consentimiento	79	192	146	202	612	792	4
para	149	192	169	202	612	792	4
la	172	192	180	202	612	792	4
realización	183	192	230	202	612	792	4
del	234	192	247	202	612	792	4
estudio.	250	192	285	202	612	792	4
La	79	204	90	214	612	792	4
administración	92	204	156	214	612	792	4
insumió	158	204	193	214	612	792	4
40	195	204	206	214	612	792	4
minutos	208	204	243	214	612	792	4
con	245	204	261	214	612	792	4
cada	263	204	285	214	612	792	4
grupo	79	216	104	226	612	792	4
de	106	216	117	226	612	792	4
estudiantes,	119	216	172	226	612	792	4
previa	173	216	200	226	612	792	4
explicación.	202	216	253	226	612	792	4
Para	254	216	275	226	612	792	4
el	277	216	285	226	612	792	4
procesamiento	79	228	144	238	612	792	4
de	147	228	158	238	612	792	4
los	160	228	173	238	612	792	4
datos	175	228	199	238	612	792	4
recogidos	201	228	244	238	612	792	4
se	247	228	257	238	612	792	4
utilizó	259	228	285	238	612	792	4
el	79	240	87	250	612	792	4
programa	90	240	132	250	612	792	4
SPSS	135	240	162	250	612	792	4
15.0.,	165	240	190	250	612	792	4
con	193	240	209	250	612	792	4
el	212	240	219	250	612	792	4
que	222	240	239	250	612	792	4
se	242	240	253	250	612	792	4
realizó	256	240	285	250	612	792	4
análisis	79	252	112	262	612	792	4
del	115	252	128	262	612	792	4
tipo	131	252	147	262	612	792	4
descriptivo	149	252	197	262	612	792	4
y	199	252	204	262	612	792	4
correlacional.	207	252	266	262	612	792	4
Resultados	155	276	209	286	612	792	4
En	99	300	111	310	612	792	4
relación	115	300	150	310	612	792	4
a	153	300	159	310	612	792	4
la	163	300	171	310	612	792	4
satisfacción	174	300	226	310	612	792	4
y	230	300	235	310	612	792	4
calidad	238	300	270	310	612	792	4
de	274	300	285	310	612	792	4
vida	79	312	97	322	612	792	4
de	100	312	111	322	612	792	4
los	114	312	126	322	612	792	4
adolescentes	129	312	188	322	612	792	4
en	190	312	201	322	612	792	4
los	204	312	217	322	612	792	4
centros	219	312	252	322	612	792	4
educa-	254	312	285	322	612	792	4
tivos,	79	324	102	334	612	792	4
se	104	324	115	334	612	792	4
los	116	324	129	334	612	792	4
consultó	131	324	168	334	612	792	4
acerca	170	324	199	334	612	792	4
de	201	324	212	334	612	792	4
cómo	214	324	238	334	612	792	4
se	240	324	251	334	612	792	4
sentían	252	324	285	334	612	792	4
en	79	336	90	346	612	792	4
diferentes	93	336	137	346	612	792	4
situaciones	140	336	189	346	612	792	4
propuestas.	192	336	244	346	612	792	4
Respon-	247	336	285	346	612	792	4
dieron	79	348	107	358	612	792	4
de	109	348	120	358	612	792	4
acuerdo	122	348	158	358	612	792	4
a	161	348	166	358	612	792	4
una	168	348	185	358	612	792	4
escala	187	348	216	358	612	792	4
de	218	348	229	358	612	792	4
Likert	231	348	256	358	612	792	4
de	258	348	269	358	612	792	4
1	271	348	277	358	612	792	4
a	279	348	285	358	612	792	4
7	79	360	85	370	612	792	4
(1	88	360	97	370	612	792	4
“muy	100	360	122	370	612	792	4
mal”	125	360	144	370	612	792	4
y	147	360	152	370	612	792	4
7	155	360	160	370	612	792	4
“muy	163	360	185	370	612	792	4
bien”).	188	360	216	370	612	792	4
Como	219	360	246	370	612	792	4
muestra	249	360	285	370	612	792	4
el	79	372	87	382	612	792	4
Gráﬁ	89	372	111	382	612	792	4
co	111	372	121	382	612	792	4
1,	124	372	132	382	612	792	4
se	137	372	148	382	612	792	4
encontró	150	372	189	382	612	792	4
en	191	372	202	382	612	792	4
sus	205	372	220	382	612	792	4
respuestas	223	372	271	382	612	792	4
un	274	372	285	382	612	792	4
nivel	79	384	100	394	612	792	4
de	102	384	113	394	612	792	4
satisfacción	116	384	167	394	612	792	4
que	170	384	187	394	612	792	4
oscila	189	384	214	394	612	792	4
entre	217	384	240	394	612	792	4
5	242	384	248	394	612	792	4
y	250	384	255	394	612	792	4
7.	258	384	266	394	612	792	4
Las	269	384	285	394	612	792	4
puntuaciones	79	396	138	406	612	792	4
mínimas	142	396	180	406	612	792	4
halladas,	184	396	223	406	612	792	4
si	227	396	234	406	612	792	4
bien	238	396	257	406	612	792	4
altas,	261	396	285	406	612	792	4
reﬁ	79	408	93	418	612	792	4
eren	93	408	114	418	612	792	4
al	118	408	126	418	612	792	4
centro	130	408	159	418	612	792	4
de	163	408	174	418	612	792	4
estudios;	179	408	220	418	612	792	4
a	224	408	230	418	612	792	4
su	234	408	245	418	612	792	4
relación	249	408	285	418	612	792	4
“con	79	420	99	430	612	792	4
lo	102	420	110	430	612	792	4
que	114	420	131	430	612	792	4
aprenden”,	134	420	182	430	612	792	4
“con	186	420	205	430	612	792	4
los	209	420	222	430	612	792	4
profesores”	226	420	276	430	612	792	4
y	280	420	285	430	612	792	4
con	79	432	95	442	612	792	4
“el	98	432	109	442	612	792	4
instituto”	111	432	149	442	612	792	4
siendo	151	432	181	442	612	792	4
ésta	183	432	202	442	612	792	4
la	205	432	212	442	612	792	4
puntuación	215	432	263	442	612	792	4
más	266	432	285	442	612	792	4
baja.	79	444	101	454	612	792	4
La	103	444	114	454	612	792	4
puntuación	116	444	164	454	612	792	4
más	167	444	185	454	612	792	4
alta	187	444	203	454	612	792	4
se	206	444	216	454	612	792	4
presentó	218	444	257	454	612	792	4
en	259	444	270	454	612	792	4
las	272	444	285	454	612	792	4
relaciones	79	456	124	466	612	792	4
con	127	456	143	466	612	792	4
“los	145	456	161	466	612	792	4
amigos”	164	456	199	466	612	792	4
y	201	456	206	466	612	792	4
en	209	456	220	466	612	792	4
segundo	222	456	260	466	612	792	4
lugar	263	456	285	466	612	792	4
“con	79	468	99	478	612	792	4
la	101	468	109	478	612	792	4
madre”.	112	468	146	478	612	792	4
Se	319	84	331	94	612	792	4
resume	333	84	366	94	612	792	4
a	368	84	373	94	612	792	4
continuación,	375	84	433	94	612	792	4
en	435	84	446	94	612	792	4
relación	448	84	482	94	612	792	4
a	484	84	490	94	612	792	4
las	492	84	504	94	612	792	4
respuestas	299	96	347	106	612	792	4
de	350	96	361	106	612	792	4
los	364	96	377	106	612	792	4
estudiantes,	380	96	433	106	612	792	4
la	436	96	444	106	612	792	4
incidencia	446	96	490	106	612	792	4
de	493	96	504	106	612	792	4
las	299	108	312	118	612	792	4
situaciones	314	108	364	118	612	792	4
de	367	108	378	118	612	792	4
violencia	381	108	419	118	612	792	4
escolar	422	108	454	118	612	792	4
vividas	457	108	487	118	612	792	4
por	490	108	504	118	612	792	4
los	299	120	312	130	612	792	4
adolescentes.	316	120	378	130	612	792	4
Los	383	120	399	130	612	792	4
alumnos	403	120	441	130	612	792	4
respondieron	445	120	504	130	612	792	4
a	299	132	304	142	612	792	4
cada	308	132	330	142	612	792	4
ítem,	333	132	355	142	612	792	4
en	359	132	370	142	612	792	4
una	373	132	390	142	612	792	4
escala	394	132	422	142	612	792	4
Likert	426	132	450	142	612	792	4
de	454	132	465	142	612	792	4
1	468	132	474	142	612	792	4
a	477	132	483	142	612	792	4
4	486	132	492	142	612	792	4
(1	496	132	504	142	612	792	4
“nunca”,	299	144	335	154	612	792	4
2	338	144	344	154	612	792	4
“a	347	144	355	154	612	792	4
veces”,	358	144	390	154	612	792	4
3	393	144	399	154	612	792	4
“a	401	144	410	154	612	792	4
menudo”,	413	144	455	154	612	792	4
4	458	144	464	154	612	792	4
“muchas	466	144	504	154	612	792	4
veces”).	299	156	334	166	612	792	4
Se	337	156	349	166	612	792	4
indagó	353	156	382	166	612	792	4
acerca	386	156	415	166	612	792	4
de	419	156	430	166	612	792	4
quiénes	433	156	468	166	612	792	4
podrían	471	156	504	166	612	792	4
haber	299	168	324	178	612	792	4
vivido	327	168	352	178	612	792	4
situaciones	355	168	404	178	612	792	4
de	407	168	418	178	612	792	4
violencia	421	168	459	178	612	792	4
desde	462	168	489	178	612	792	4
los	492	168	504	178	612	792	4
roles	299	180	320	190	612	792	4
de	324	180	335	190	612	792	4
víctima,	338	180	373	190	612	792	4
agresor	376	180	410	190	612	792	4
y/o	413	180	426	190	612	792	4
espectador,	430	180	481	190	612	792	4
ade-	485	180	504	190	612	792	4
más	299	192	318	202	612	792	4
de	321	192	332	202	612	792	4
la	335	192	343	202	612	792	4
frecuencia	347	192	392	202	612	792	4
con	396	192	412	202	612	792	4
que	415	192	432	202	612	792	4
han	435	192	451	202	612	792	4
experimen-	455	192	504	202	612	792	4
tado	299	204	318	214	612	792	4
las	322	204	335	214	612	792	4
diversas	338	204	375	214	612	792	4
formas	379	204	409	214	612	792	4
de	413	204	424	214	612	792	4
violencia	428	204	467	214	612	792	4
escolar.	470	204	504	214	612	792	4
En	319	216	331	226	612	792	4
los	334	216	347	226	612	792	4
casos	350	216	376	226	612	792	4
de	379	216	390	226	612	792	4
situaciones	394	216	443	226	612	792	4
vividas	447	216	477	226	612	792	4
como	480	216	504	226	612	792	4
víctima	299	228	330	238	612	792	4
de	334	228	345	238	612	792	4
violencia	349	228	388	238	612	792	4
escolar,	391	228	426	238	612	792	4
las	429	228	442	238	612	792	4
respuesta	446	228	489	238	612	792	4
de	493	228	504	238	612	792	4
los	299	240	311	250	612	792	4
alumnos	313	240	350	250	612	792	4
evidenciaron	352	240	407	250	612	792	4
que	409	240	426	250	612	792	4
en	427	240	438	250	612	792	4
las	440	240	453	250	612	792	4
frecuencias	455	240	504	250	612	792	4
de	299	252	310	262	612	792	4
“a	314	252	323	262	612	792	4
veces”,	328	252	360	262	612	792	4
“a	364	252	373	262	612	792	4
menudo”	378	252	418	262	612	792	4
o	422	252	427	262	612	792	4
“muchas	432	252	470	262	612	792	4
veces”	475	252	504	262	612	792	4
(reunidas),	299	264	346	274	612	792	4
las	348	264	361	274	612	792	4
situaciones	363	264	413	274	612	792	4
de	415	264	426	274	612	792	4
mayor	428	264	456	274	612	792	4
ocurrencia	458	264	504	274	612	792	4
son	299	276	315	286	612	792	4
las	317	276	330	286	612	792	4
referentes	332	276	377	286	612	792	4
a	379	276	385	286	612	792	4
exclusión	387	276	429	286	612	792	4
social	431	276	457	286	612	792	4
y	459	276	464	286	612	792	4
agresión	466	276	504	286	612	792	4
verbal	299	288	326	298	612	792	4
con	328	288	343	298	612	792	4
situaciones	345	288	394	298	612	792	4
como,	396	288	423	298	612	792	4
“hablan	425	288	458	298	612	792	4
mal	459	288	475	298	612	792	4
de	477	288	488	298	612	792	4
mí”	490	288	504	298	612	792	4
(42,8),	299	300	327	310	612	792	4
“me	329	300	346	310	612	792	4
llaman	347	300	376	310	612	792	4
por	378	300	392	310	612	792	4
sobrenombres…”	394	300	469	310	612	792	4
(40,09),	471	300	504	310	612	792	4
“me	299	312	316	322	612	792	4
insultan”	318	312	355	322	612	792	4
(37,2)	357	312	383	322	612	792	4
y	385	312	390	322	612	792	4
“me	392	312	409	322	612	792	4
ignoran”	411	312	448	322	612	792	4
(36,6).	450	312	478	322	612	792	4
Otras	480	312	504	322	612	792	4
formas	299	324	329	334	612	792	4
de	331	324	342	334	612	792	4
exclusión	344	324	384	334	612	792	4
como,	386	324	413	334	612	792	4
“me	415	324	432	334	612	792	4
rechazan”	434	324	477	334	612	792	4
(20,2)	479	324	504	334	612	792	4
o	299	336	304	346	612	792	4
“me	309	336	326	346	612	792	4
impiden	330	336	365	346	612	792	4
participar”	369	336	413	346	612	792	4
(24,9)	417	336	443	346	612	792	4
aparecen	448	336	489	346	612	792	4
en	493	336	504	346	612	792	4
porcentajes	299	348	350	358	612	792	4
altos,	353	348	376	358	612	792	4
mayores	379	348	417	358	612	792	4
al	420	348	427	358	612	792	4
20%.	430	348	453	358	612	792	4
Las	455	348	471	358	612	792	4
formas	474	348	504	358	612	792	4
de	299	360	310	370	612	792	4
violencia	314	360	354	370	612	792	4
de	358	360	369	370	612	792	4
gravedad	374	360	416	370	612	792	4
media,	420	360	451	370	612	792	4
entendidas	455	360	504	370	612	792	4
como	299	372	324	382	612	792	4
agresión	328	372	367	382	612	792	4
física	371	372	395	382	612	792	4
indirecta	399	372	438	382	612	792	4
(Defensor	442	372	487	382	612	792	4
del	491	372	504	382	612	792	4
Pueblo,	299	384	332	394	612	792	4
2007),	334	384	362	394	612	792	4
presentan	364	384	408	394	612	792	4
los	410	384	423	394	612	792	4
siguientes	425	384	469	394	612	792	4
porcen-	471	384	504	394	612	792	4
tajes:	299	396	323	406	612	792	4
“me	326	396	343	406	612	792	4
esconden	347	396	390	406	612	792	4
cosas”	393	396	423	406	612	792	4
(36,3),	426	396	455	406	612	792	4
“me	458	396	475	406	612	792	4
roban	479	396	504	406	612	792	4
cosas”	299	408	328	418	612	792	4
(16,9)	331	408	357	418	612	792	4
y	360	408	365	418	612	792	4
“me	368	408	385	418	612	792	4
rompen	388	408	422	418	612	792	4
cosas”	425	408	454	418	612	792	4
(16,7).	457	408	485	418	612	792	4
Los	488	408	504	418	612	792	4
porcentajes	299	420	350	430	612	792	4
más	354	420	373	430	612	792	4
bajos	377	420	400	430	612	792	4
fueron	404	420	432	430	612	792	4
hallados	436	420	473	430	612	792	4
en	477	420	488	430	612	792	4
las	492	420	504	430	612	792	4
formas	299	432	329	442	612	792	4
de	331	432	342	442	612	792	4
violencia	344	432	382	442	612	792	4
escolar	384	432	416	442	612	792	4
de	418	432	429	442	612	792	4
mayor	431	432	459	442	612	792	4
gravedad,	460	432	504	442	612	792	4
“me	299	444	316	454	612	792	4
amenazan	319	444	365	454	612	792	4
con	368	444	384	454	612	792	4
armas”	387	444	418	454	612	792	4
(2,5)	421	444	441	454	612	792	4
y	444	444	449	454	612	792	4
“me	452	444	470	454	612	792	4
obligan	472	444	504	454	612	792	4
con	299	456	315	466	612	792	4
amenazas	317	456	362	466	612	792	4
a	364	456	370	466	612	792	4
situaciones	372	456	421	466	612	792	4
de	422	456	434	466	612	792	4
carácter	435	456	471	466	612	792	4
sexual”	473	456	504	466	612	792	4
(2,7),	299	468	322	478	612	792	4
(ver	325	468	342	478	612	792	4
Gráﬁ	344	468	366	478	612	792	4
co	366	468	376	478	612	792	4
2).	379	468	391	478	612	792	4
45	310	498	317	503	612	792	4
42,80	377	501	390	505	612	792	4
40,09	366	508	379	512	612	792	4
37,24	354	515	366	519	612	792	4
36,37	392	516	405	521	612	792	4
40	310	510	316	516	612	792	4
36,66	319	516	331	521	612	792	4
6,786	185	528	198	533	612	792	4
7	116	529	120	535	612	792	4
6,127	148	535	161	540	612	792	4
6,119	173	535	185	540	612	792	4
6	116	539	120	545	612	792	4
5,837	122	538	135	543	612	792	4
5,814	136	538	148	543	612	792	4
5,349	161	543	174	547	612	792	4
5	116	549	120	555	612	792	4
35	310	524	316	530	612	792	4
6,367	247	533	259	538	612	792	4
6,344	271	533	284	538	612	792	4
5,997	198	536	211	541	612	792	4
5,837	259	538	272	543	612	792	4
5,320	210	543	223	548	612	792	4
5,406	223	542	236	546	612	792	4
5,165	235	545	247	550	612	792	4
30	310	536	316	541	612	792	4
24,96	341	544	354	549	612	792	4
25	309	548	316	554	612	792	4
20,26	329	556	341	561	612	792	4
4	116	559	120	564	612	792	4
20	310	561	316	567	612	792	4
3	116	569	120	575	612	792	4
16,70	402	566	415	571	612	792	4
16,9816,26	417	565	440	573	612	792	4
15	310	573	316	579	612	792	4
13,84	441	572	453	577	612	792	4
13,27	466	573	479	578	612	792	4
2	116	580	120	585	612	792	4
1	116	590	120	595	612	792	4
10	310	587	317	592	612	792	4
0	116	600	120	605	612	792	4
5	313	598	316	604	612	792	4
a	279	605	281	611	612	792	4
l	243	605	244	611	612	792	4
s	204	605	206	611	612	792	4
s	192	606	194	611	612	792	4
o	143	606	145	611	612	792	4
e	254	606	257	611	612	792	4
e	266	606	268	611	612	792	4
s	217	606	219	611	612	792	4
io	179	605	183	611	612	792	4
o	155	606	157	612	612	792	4
o	167	606	170	612	612	792	4
e	230	606	232	612	612	792	4
ja	130	605	133	612	612	792	4
re	126	608	130	615	612	792	4
tur	138	607	143	616	612	792	4
sm	149	609	155	617	612	792	4
tut	163	607	167	616	612	792	4
oc	175	608	179	616	612	792	4
s/a	186	608	192	617	612	792	4
s/a	199	607	204	616	612	792	4
s/a	211	608	217	617	612	792	4
las	224	608	230	617	612	792	4
era	236	608	243	617	612	792	4
dr	250	607	254	615	612	792	4
dr	262	607	266	615	612	792	4
as	274	607	279	615	612	792	4
pa	121	612	126	620	612	792	4
u	131	617	133	623	612	792	4
fu	134	613	138	620	612	792	4
mi	145	612	149	621	612	792	4
nsti	156	611	163	623	612	792	4
el	170	612	173	620	612	792	4
igo	181	613	186	622	612	792	4
ero	192	613	199	622	612	792	4
re	207	614	211	621	612	792	4
u	218	617	221	623	612	792	4
c	222	613	224	619	612	792	4
en	231	614	236	622	612	792	4
ma	244	612	250	621	612	792	4
pa	257	612	262	620	612	792	4
tu	267	615	271	622	612	792	4
c	272	612	274	617	612	792	4
o	205	617	207	623	612	792	4
e	118	618	120	624	612	792	4
i	155	618	156	624	612	792	4
u	253	618	256	624	612	792	4
n	166	618	169	624	612	792	4
t	217	618	218	624	612	792	4
t	129	619	131	624	612	792	4
g	229	619	231	624	612	792	4
ñ	190	619	192	625	612	792	4
u	240	619	243	625	612	792	4
t	252	619	253	625	612	792	4
o	141	619	144	625	612	792	4
s	203	620	205	625	612	792	4
d	115	620	118	626	612	792	4
n	126	622	128	628	612	792	4
t	239	621	240	626	612	792	4
e	200	622	203	628	612	792	4
n	225	622	227	628	612	792	4
el	150	620	154	628	612	792	4
Co	161	620	166	629	612	792	4
am	175	620	181	628	612	792	4
pa	185	621	190	629	612	792	4
En	261	620	266	628	612	792	4
ig	138	622	141	628	612	792	4
of	197	623	200	631	612	792	4
En	209	623	215	631	612	792	4
,	220	627	221	633	612	792	4
e	222	625	225	630	612	792	4
on	233	624	238	632	612	792	4
Con	242	623	251	634	612	792	4
s	171	626	173	631	612	792	4
ón	109	624	114	632	612	792	4
Co	120	624	126	633	612	792	4
ont	132	624	138	634	612	792	4
en	144	626	149	634	612	792	4
ci	106	627	109	635	612	792	4
tu	168	628	171	635	612	792	4
om	179	627	185	635	612	792	4
pr	193	627	197	635	612	792	4
C	229	630	233	635	612	792	4
to	216	630	220	636	612	792	4
C	129	631	132	637	612	792	4
es	139	631	143	639	612	792	4
la	103	631	106	638	612	792	4
n	164	633	166	638	612	792	4
s	174	635	176	640	612	792	4
c	177	632	179	637	612	792	4
os	187	632	192	640	612	792	4
u	214	633	216	639	612	792	4
t	212	634	214	640	612	792	4
e	100	635	103	640	612	792	4
o	162	635	164	641	612	792	4
i	211	635	212	641	612	792	4
r	99	636	100	642	612	792	4
C	158	638	162	644	612	792	4
lo	170	637	174	644	612	792	4
n	182	639	185	645	612	792	4
l	186	636	187	641	612	792	4
nd	134	636	139	644	612	792	4
st	208	637	211	644	612	792	4
tu	94	639	98	646	612	792	4
re	130	641	134	648	612	792	4
in	204	641	208	648	612	792	4
on	164	642	169	649	612	792	4
Co	177	642	182	650	612	792	4
on	88	644	93	652	612	792	4
el	200	644	203	652	612	792	4
ap	125	644	130	652	612	792	4
C	161	647	164	652	612	792	4
C	85	649	88	655	612	792	4
e	122	650	124	656	612	792	4
n	196	650	198	656	612	792	4
E	193	653	196	659	612	792	4
qu	117	652	122	660	612	792	4
lo	112	658	116	665	612	792	4
on	106	663	111	671	612	792	4
C	103	668	106	674	612	792	4
Media	160	670	179	677	612	792	4
Satisfacción	181	670	219	677	612	792	4
Gráﬁ	86	692	103	699	612	792	4
co	103	692	110	699	612	792	4
1.	112	692	118	699	612	792	4
Satisfacción	120	692	159	699	612	792	4
y	161	692	165	699	612	792	4
calidad	167	692	190	699	612	792	4
de	192	692	200	699	612	792	4
vida	202	692	216	699	612	792	4
de	218	692	225	699	612	792	4
los	227	692	237	699	612	792	4
estudiantes	239	692	274	699	612	792	4
0	313	609	317	615	612	792	4
5,99	455	591	465	596	612	792	4
2,75	478	601	488	605	612	792	4
2,50	491	601	501	605	612	792	4
al	472	614	475	621	612	792	4
l	486	614	487	619	612	792	4
r	320	618	321	624	612	792	4
en	370	616	375	624	612	792	4
e	381	619	383	625	612	792	4
do	445	616	450	624	612	792	4
z	454	619	457	625	612	792	4
u	469	618	472	624	612	792	4
ua	481	616	486	624	612	792	4
as	495	616	499	624	612	792	4
lt	357	618	359	624	612	792	4
z	331	619	334	624	612	792	4
p	343	619	346	625	612	792	4
s	393	619	395	625	612	792	4
s	418	619	421	625	612	792	4
g	431	619	433	625	612	792	4
no	315	620	320	628	612	792	4
ha	327	621	331	629	612	792	4
rtici	337	620	343	631	612	792	4
su	352	621	357	629	612	792	4
end	363	620	370	631	612	792	4
l	375	625	376	630	612	792	4
o	377	623	379	628	612	792	4
co	388	621	393	629	612	792	4
cos	401	620	408	630	612	792	4
co	414	622	418	629	612	792	4
Pe	426	622	431	630	612	792	4
mie	438	620	445	630	612	792	4
na	450	622	454	630	612	792	4
sex	462	620	469	630	612	792	4
sex	474	621	481	631	612	792	4
rm	489	622	495	629	612	792	4
n	350	626	352	631	612	792	4
c	324	626	327	631	612	792	4
a	487	626	489	631	612	792	4
f	361	626	363	632	612	792	4
r	385	626	387	632	612	792	4
r	411	626	413	632	612	792	4
e	447	626	450	632	612	792	4
r	399	626	400	632	612	792	4
I	348	627	350	632	612	792	4
é	372	627	375	633	612	792	4
r	460	627	461	633	612	792	4
r	436	627	437	633	612	792	4
r	471	628	473	633	612	792	4
a	334	628	337	633	612	792	4
e	322	628	324	634	612	792	4
o	359	628	361	634	612	792	4
e	383	628	385	634	612	792	4
a	409	629	411	634	612	792	4
n	483	629	486	635	612	792	4
e	433	630	436	635	612	792	4
m	444	630	447	636	612	792	4
te	456	630	460	636	612	792	4
te	468	630	471	637	612	792	4
R	319	631	322	637	612	792	4
ir	328	633	331	639	612	792	4
p	332	630	334	636	612	792	4
e	368	632	370	637	612	792	4
nd	378	631	383	639	612	792	4
mpe	390	629	399	640	612	792	4
ob	404	631	409	639	612	792	4
e	355	632	358	637	612	792	4
c	454	633	456	638	612	792	4
et	430	631	433	639	612	792	4
a	441	632	444	638	612	792	4
c	466	633	468	639	612	792	4
co	479	631	483	639	612	792	4
d	326	636	328	641	612	792	4
R	401	636	404	642	612	792	4
qu	351	634	355	642	612	792	4
al	361	636	364	644	612	792	4
d	365	634	368	640	612	792	4
co	374	635	378	643	612	792	4
m	426	637	430	642	612	792	4
on	435	636	440	644	612	792	4
ará	448	635	454	644	612	792	4
ará	459	635	466	645	612	792	4
ar	474	636	478	644	612	792	4
o	388	637	390	643	612	792	4
e	323	638	326	644	612	792	4
s	372	640	374	645	612	792	4
R	385	640	388	646	612	792	4
a	422	640	425	646	612	792	4
c	433	640	435	646	612	792	4
p	321	640	323	646	612	792	4
c	446	641	448	646	612	792	4
c	457	641	459	647	612	792	4
es	345	640	349	648	612	792	4
m	357	642	361	647	612	792	4
E	369	642	372	648	612	792	4
az	469	640	474	648	612	792	4
ar	419	641	422	649	612	792	4
ro	428	644	432	651	612	792	4
e	442	644	444	650	612	792	4
de	451	645	456	653	612	792	4
Im	316	644	321	651	612	792	4
br	341	643	345	651	612	792	4
lar	351	644	356	653	612	792	4
en	465	645	469	653	612	792	4
r	414	649	415	654	612	792	4
p	416	646	419	652	612	792	4
ie	425	647	428	654	612	792	4
s	436	650	438	656	612	792	4
d	440	647	442	652	612	792	4
om	335	649	341	657	612	792	4
ab	346	650	351	658	612	792	4
za	409	651	414	659	612	792	4
qu	420	651	425	658	612	792	4
lto	432	652	436	660	612	792	4
nes	443	650	450	660	612	792	4
Am	458	651	465	659	612	792	4
n	333	654	335	659	612	792	4
H	343	655	346	661	612	792	4
a	407	655	409	661	612	792	4
e	330	656	333	662	612	792	4
o	416	656	419	662	612	792	4
u	429	657	432	662	612	792	4
br	326	658	330	666	612	792	4
en	402	658	407	666	612	792	4
e	410	662	413	668	612	792	4
n	414	659	416	664	612	792	4
ins	424	659	429	668	612	792	4
acio	435	657	443	668	612	792	4
so	322	662	326	670	612	792	4
Am	395	663	402	672	612	792	4
qu	406	664	410	672	612	792	4
s	417	669	419	674	612	792	4
o	420	665	423	671	612	792	4
situ	429	665	435	675	612	792	4
or	317	667	321	675	612	792	4
s	402	670	404	676	612	792	4
e	414	671	417	677	612	792	4
p	314	671	317	677	612	792	4
sa	398	672	402	680	612	792	4
ras	408	673	414	682	612	792	4
s	422	676	424	681	612	792	4
a	425	672	427	678	612	792	4
ar	309	674	313	682	612	792	4
f	407	678	408	684	612	792	4
za	417	678	422	686	612	792	4
co	393	677	398	684	612	792	4
am	303	680	309	688	612	792	4
er	388	681	392	689	612	792	4
con	399	681	406	691	612	792	4
na	412	682	417	690	612	792	4
Ll	300	683	303	691	612	792	4
c	386	686	388	691	612	792	4
e	410	687	412	693	612	792	4
dar	392	688	398	699	612	792	4
am	404	691	410	698	612	792	4
r	375	696	376	702	612	792	4
a	377	694	380	699	612	792	4
imi	386	694	392	704	612	792	4
on	398	696	403	704	612	792	4
a	372	699	375	704	612	792	4
t	385	699	386	705	612	792	4
ig	369	701	372	708	612	792	4
In	381	702	385	709	612	792	4
r	393	703	394	709	612	792	4
c	396	701	398	706	612	792	4
bl	366	703	369	711	612	792	4
a	391	706	393	711	612	792	4
O	362	708	366	714	612	792	4
ig	387	708	391	714	612	792	4
bl	384	710	387	718	612	792	4
O	381	715	384	721	612	792	4
ar	321	614	325	622	612	792	4
ar	334	614	337	622	612	792	4
ar	346	614	350	622	612	792	4
ar	359	614	362	622	612	792	4
lla	383	615	387	622	612	792	4
as	395	615	399	623	612	792	4
as	408	615	413	623	612	792	4
as	421	615	425	623	612	792	4
ar	433	615	437	623	612	792	4
as	457	615	461	623	612	792	4
Ig	311	625	315	632	612	792	4
Gráﬁ	299	721	316	728	612	792	4
co	316	721	324	728	612	792	4
2.	326	721	332	728	612	792	4
Porcentajes	334	721	371	728	612	792	4
de	373	721	380	728	612	792	4
respuestas	382	721	415	728	612	792	4
de	419	721	427	728	612	792	4
situaciones	429	721	464	728	612	792	4
vividas	466	721	489	728	612	792	4
como	299	729	317	736	612	792	4
víctimas	319	729	346	736	612	792	4
176	81	749	95	756	612	792	4
Violencia	365	54	396	61	612	792	5
escolar	398	54	420	61	612	792	5
en	422	54	430	61	612	792	5
estudiantes	432	54	467	61	612	792	5
de	469	54	477	61	612	792	5
educación	479	54	511	61	612	792	5
media	513	54	533	61	612	792	5
Para	127	84	149	94	612	792	5
facilitar	152	84	184	94	612	792	5
cálculos	187	84	223	94	612	792	5
posteriores,	226	84	279	94	612	792	5
se	282	84	292	94	612	792	5
rea-	295	84	313	94	612	792	5
lizaron	108	96	137	106	612	792	5
análisis	142	96	175	106	612	792	5
factoriales	179	96	226	106	612	792	5
de	230	96	241	106	612	792	5
los	245	96	258	106	612	792	5
bloques	262	96	298	106	612	792	5
de	302	96	313	106	612	792	5
respuestas	108	108	156	118	612	792	5
acerca	159	108	189	118	612	792	5
de	191	108	202	118	612	792	5
situaciones	204	108	254	118	612	792	5
vividas	256	108	287	118	612	792	5
como	289	108	313	118	612	792	5
víctimas,	108	120	147	130	612	792	5
agresores	149	120	194	130	612	792	5
y	196	120	201	130	612	792	5
espectadores.	203	120	266	130	612	792	5
El	269	120	277	130	612	792	5
análisis	280	120	313	130	612	792	5
de	108	132	119	142	612	792	5
componentes	121	132	182	142	612	792	5
principales	184	132	232	142	612	792	5
y	234	132	239	142	612	792	5
con	242	132	258	142	612	792	5
rotación	260	132	296	142	612	792	5
Va-	298	132	313	142	612	792	5
rimax,	108	144	135	154	612	792	5
los	137	144	150	154	612	792	5
factores	153	144	189	154	612	792	5
que	191	144	208	154	612	792	5
se	210	144	221	154	612	792	5
indican	223	144	255	154	612	792	5
en	257	144	269	154	612	792	5
la	271	144	279	154	612	792	5
Tabla	281	144	305	154	612	792	5
1	308	144	313	154	612	792	5
para	108	156	128	166	612	792	5
situaciones	131	156	181	166	612	792	5
de	184	156	195	166	612	792	5
victimización.	198	156	258	166	612	792	5
Tabla	108	183	125	190	612	792	5
1.	127	183	133	190	612	792	5
Factores	135	183	163	190	612	792	5
en	165	183	173	190	612	792	5
situaciones	175	183	211	190	612	792	5
de	213	183	220	190	612	792	5
victimización	222	183	265	190	612	792	5
Factores	124	198	153	204	612	792	5
Situaciones	173	198	213	204	612	792	5
componentes	215	198	260	204	612	792	5
1.	118	229	124	236	612	792	5
Exclusión	126	229	159	236	612	792	5
social	126	238	146	244	612	792	5
y	147	238	151	244	612	792	5
agresión	113	246	142	253	612	792	5
verbal	144	246	164	253	612	792	5
ignorar,	181	221	205	227	612	792	5
insultar,	207	221	231	227	612	792	5
hablar	233	221	252	227	612	792	5
mal	180	229	192	236	612	792	5
de	194	229	201	236	612	792	5
alguien,	203	229	228	236	612	792	5
impedir	230	229	253	236	612	792	5
participar,	176	238	206	244	612	792	5
rechazar,	208	238	237	244	612	792	5
llamar	239	238	258	244	612	792	5
por	180	246	190	253	612	792	5
sobrenombres	192	246	237	253	612	792	5
para	239	246	253	253	612	792	5
ofender	185	255	209	261	612	792	5
o	211	255	215	261	612	792	5
ridiculizan	217	255	248	261	612	792	5
,78	279	238	289	244	612	792	5
robar	182	277	198	283	612	792	5
cosas,	200	277	221	283	612	792	5
esconder	222	277	251	283	612	792	5
cosas	182	285	201	292	612	792	5
o	203	285	207	292	612	792	5
romper	208	285	231	292	612	792	5
cosas	233	285	251	292	612	792	5
,61	279	281	289	287	612	792	5
pegar,	182	306	202	312	612	792	5
amenazar	204	306	235	312	612	792	5
para	237	306	251	312	612	792	5
meter	182	314	200	321	612	792	5
miedo,	202	314	223	321	612	792	5
obligar	225	314	246	321	612	792	5
a	248	314	251	321	612	792	5
hacer	175	323	193	329	612	792	5
cosas	195	323	213	329	612	792	5
que	215	323	227	329	612	792	5
no	229	323	236	329	612	792	5
quiere	238	323	258	329	612	792	5
con	179	331	190	338	612	792	5
amenazas,	192	331	226	338	612	792	5
intimidar	228	331	255	338	612	792	5
con	180	340	191	346	612	792	5
frases	193	340	212	346	612	792	5
o	214	340	218	346	612	792	5
insultos	220	340	244	346	612	792	5
de	246	340	253	346	612	792	5
carácter	174	348	199	354	612	792	5
sexual,	201	348	223	354	612	792	5
obligar	225	348	246	354	612	792	5
con	248	348	259	354	612	792	5
amenazas	174	356	207	363	612	792	5
a	208	356	212	363	612	792	5
situaciones	214	356	249	363	612	792	5
de	251	356	259	363	612	792	5
carácter	175	365	201	371	612	792	5
sexual,	203	365	225	371	612	792	5
amenazar	227	365	258	371	612	792	5
con	200	373	212	380	612	792	5
armas	214	373	233	380	612	792	5
,78	279	340	289	346	612	792	5
2.	112	277	118	283	612	792	5
Victimización	120	277	165	283	612	792	5
de	118	285	126	292	612	792	5
gravedad	128	285	159	292	612	792	5
media	128	293	149	300	612	792	5
3.	112	331	118	338	612	792	5
Victimización	120	331	165	338	612	792	5
de	118	340	126	346	612	792	5
gravedad	128	340	159	346	612	792	5
extrema	125	348	152	354	612	792	5
Alfa	272	198	286	204	612	792	5
de	288	198	296	204	612	792	5
Cronbach	268	206	300	213	612	792	5
50	334	88	340	94	612	792	5
45,5	392	92	401	97	612	792	5
43,6	407	95	416	100	612	792	5
45	334	95	340	101	612	792	5
40	334	102	340	107	612	792	5
36,9	343	103	353	108	612	792	5
37,8	379	103	389	108	612	792	5
35	334	108	340	114	612	792	5
27,8	355	115	365	120	612	792	5
30	334	115	340	120	612	792	5
24	420	120	426	124	612	792	5
25	334	121	340	126	612	792	5
18,1	458	127	468	132	612	792	5
20	334	127	340	133	612	792	5
14,7	366	131	376	136	612	792	5
12,1	472	134	482	139	612	792	5
15	334	134	340	139	612	792	5
9,8	499	137	506	142	612	792	5
10	334	141	340	147	612	792	5
4,9	486	144	493	149	612	792	5
3,9	433	145	440	150	612	792	5
3,5	446	147	453	151	612	792	5
4	515	145	517	150	612	792	5
3	527	147	530	151	612	792	5
5	337	148	340	153	612	792	5
0	337	154	340	160	612	792	5
.	503	159	505	164	612	792	5
.	397	159	398	164	612	792	5
.	515	159	516	165	612	792	5
.	490	159	491	165	612	792	5
r	370	159	371	165	612	792	5
o	347	159	350	165	612	792	5
s	435	160	437	166	612	792	5
o	382	160	384	166	612	792	5
o	358	160	361	166	612	792	5
a	368	162	370	167	612	792	5
..	394	160	397	167	612	792	5
..	487	160	490	167	612	792	5
s	498	164	500	170	612	792	5
..	501	160	503	167	612	792	5
...	511	160	515	168	612	792	5
d	345	162	347	167	612	792	5
lla	408	160	412	167	612	792	5
as	420	160	425	168	612	792	5
as	526	160	530	168	612	792	5
as	447	160	451	168	612	792	5
do	460	161	465	169	612	792	5
do	473	160	477	168	612	792	5
ra	341	164	345	171	612	792	5
ad	353	163	358	171	612	792	5
cip	362	164	368	173	612	792	5
and	375	163	382	173	612	792	5
res	388	163	394	173	612	792	5
l/e	403	164	408	172	612	792	5
os	416	164	420	172	612	792	5
osa	428	162	435	173	612	792	5
os	442	164	447	172	612	792	5
an	456	165	460	173	612	792	5
mie	466	165	473	175	612	792	5
ren	480	165	486	174	612	792	5
lto	493	167	498	174	612	792	5
zas	503	166	510	176	612	792	5
arm	518	165	526	175	612	792	5
c	413	169	416	174	612	792	5
é	401	169	403	174	612	792	5
c	440	169	442	174	612	792	5
c	426	169	428	175	612	792	5
b	386	169	388	175	612	792	5
lt	373	169	375	175	612	792	5
no	336	168	341	176	612	792	5
az	349	167	353	175	612	792	5
rti	358	168	362	176	612	792	5
ie	476	171	480	178	612	792	5
su	488	171	493	179	612	792	5
na	499	173	503	180	612	792	5
o	436	172	439	178	612	792	5
eg	451	170	456	178	612	792	5
ter	459	172	464	181	612	792	5
n	514	173	517	178	612	792	5
Ig	333	172	336	179	612	792	5
ech	342	172	349	182	612	792	5
pa	354	173	358	181	612	792	5
nsu	366	172	373	182	612	792	5
om	380	173	386	181	612	792	5
l	392	176	393	182	612	792	5
de	395	172	399	180	612	792	5
do	407	172	412	180	612	792	5
do	420	172	425	180	612	792	5
u	474	174	476	180	612	792	5
d	434	175	436	180	612	792	5
o	512	175	514	181	612	792	5
P	448	175	451	181	612	792	5
n	486	175	488	181	612	792	5
i	485	176	486	182	612	792	5
q	472	177	474	182	612	792	5
c	510	177	512	183	612	792	5
e	496	177	499	183	612	792	5
I	364	177	366	183	612	792	5
e	457	177	459	183	612	792	5
R	339	179	342	185	612	792	5
do	348	179	352	186	612	792	5
en	375	177	380	185	612	792	5
ma	386	179	392	188	612	792	5
dien	399	177	407	188	612	792	5
ien	414	177	420	186	612	792	5
ban	427	177	434	187	612	792	5
m	453	181	457	186	612	792	5
no	466	180	470	188	612	792	5
s	478	183	480	189	612	792	5
o	481	180	484	185	612	792	5
am	490	181	496	189	612	792	5
do	504	181	509	188	612	792	5
p	412	183	414	188	612	792	5
br	371	181	375	189	612	792	5
o	424	184	427	189	612	792	5
a	450	184	452	190	612	792	5
n	397	185	399	190	612	792	5
en	343	183	348	191	612	792	5
R	421	187	424	192	612	792	5
so	367	186	371	193	612	792	5
ndo	378	186	385	196	612	792	5
co	392	187	397	195	612	792	5
om	406	186	412	194	612	792	5
ar	446	186	450	194	612	792	5
que	457	186	464	196	612	792	5
ase	471	185	478	195	612	792	5
con	482	186	489	196	612	792	5
zan	497	185	504	195	612	792	5
di	339	186	343	194	612	792	5
r	364	190	365	196	612	792	5
p	444	190	446	196	612	792	5
e	337	191	339	197	612	792	5
s	390	191	392	197	612	792	5
r	470	191	471	197	612	792	5
R	403	191	406	197	612	792	5
r	377	192	378	197	612	792	5
a	495	192	497	198	612	792	5
f	469	192	470	198	612	792	5
p	335	193	337	199	612	792	5
E	387	194	390	199	612	792	5
po	359	193	364	201	612	792	5
bla	371	194	377	203	612	792	5
do	438	194	442	202	612	792	5
sas	449	194	456	204	612	792	5
on	463	196	467	204	612	792	5
ndo	474	194	481	205	612	792	5
en	490	194	495	202	612	792	5
Im	330	197	335	204	612	792	5
c	460	200	463	206	612	792	5
a	471	201	474	207	612	792	5
o	447	200	449	206	612	792	5
do	353	198	358	206	612	792	5
Ha	365	200	371	208	612	792	5
an	433	198	438	206	612	792	5
Am	483	200	490	208	612	792	5
az	428	203	433	211	612	792	5
er	440	205	444	213	612	792	5
c	445	202	447	208	612	792	5
do	454	204	459	212	612	792	5
blig	465	204	471	213	612	792	5
an	348	203	353	211	612	792	5
n	426	207	428	213	612	792	5
n	452	208	454	214	612	792	5
O	461	211	465	217	612	792	5
e	423	210	426	215	612	792	5
am	342	209	348	217	612	792	5
ac	435	209	440	217	612	792	5
da	447	211	452	219	612	792	5
Ll	339	212	342	220	612	792	5
Am	417	213	423	222	612	792	5
a	429	218	432	223	612	792	5
h	433	214	435	220	612	792	5
imi	442	214	447	224	612	792	5
o	426	221	428	227	612	792	5
Int	437	219	442	229	612	792	5
d	423	223	426	229	612	792	5
an	418	226	423	234	612	792	5
ig	415	230	418	237	612	792	5
bl	412	232	415	240	612	792	5
O	408	238	412	243	612	792	5
Gráﬁ	327	249	344	256	612	792	5
co	344	249	352	256	612	792	5
3.	354	249	360	256	612	792	5
Porcentajes	362	249	399	256	612	792	5
de	401	249	408	256	612	792	5
respuestas	410	249	443	256	612	792	5
de	445	249	453	256	612	792	5
situaciones	455	249	490	256	612	792	5
vividas	492	249	515	256	612	792	5
como	327	258	345	265	612	792	5
agresores	347	258	377	265	612	792	5
Las	127	408	144	418	612	792	5
correlaciones	148	408	210	418	612	792	5
entre	215	408	238	418	612	792	5
factores	243	408	279	418	612	792	5
fueron	284	408	313	418	612	792	5
relativamente	108	420	168	430	612	792	5
altas,	171	420	195	430	612	792	5
siendo	199	420	228	430	612	792	5
entre	232	420	255	430	612	792	5
el	259	420	266	430	612	792	5
factor	270	420	295	430	612	792	5
1	299	420	304	430	612	792	5
y	308	420	313	430	612	792	5
2	108	432	113	442	612	792	5
de	116	432	127	442	612	792	5
.420;	130	432	152	442	612	792	5
entre	155	432	178	442	612	792	5
el	181	432	189	442	612	792	5
1	192	432	198	442	612	792	5
y	201	432	206	442	612	792	5
3	208	432	214	442	612	792	5
de	217	432	228	442	612	792	5
.502,	231	432	253	442	612	792	5
y	256	432	261	442	612	792	5
la	264	432	272	442	612	792	5
más	275	432	294	442	612	792	5
alta	297	432	313	442	612	792	5
entre	108	444	130	454	612	792	5
los	133	444	146	454	612	792	5
factores	148	444	184	454	612	792	5
2	186	444	192	454	612	792	5
y	194	444	199	454	612	792	5
3	202	444	207	454	612	792	5
de	210	444	221	454	612	792	5
.542.	223	444	245	454	612	792	5
Con	248	444	266	454	612	792	5
lo	269	444	276	454	612	792	5
cual,	279	444	300	454	612	792	5
se	303	444	313	454	612	792	5
podría	108	456	136	466	612	792	5
hipotetizar	138	456	185	466	612	792	5
que	187	456	204	466	612	792	5
las	206	456	219	466	612	792	5
víctimas	221	456	258	466	612	792	5
de	261	456	272	466	612	792	5
violencia	274	456	313	466	612	792	5
de	108	468	119	478	612	792	5
gravedad	121	468	163	478	612	792	5
media,	165	468	195	478	612	792	5
también	197	468	232	478	612	792	5
lo	234	468	242	478	612	792	5
son	244	468	260	478	612	792	5
de	263	468	274	478	612	792	5
situacio-	276	468	313	478	612	792	5
nes	108	480	124	490	612	792	5
de	126	480	138	490	612	792	5
violencia	140	480	179	490	612	792	5
de	182	480	193	490	612	792	5
gravedad	196	480	238	490	612	792	5
extrema.	240	480	279	490	612	792	5
En	127	492	140	502	612	792	5
relación	144	492	179	502	612	792	5
a	183	492	189	502	612	792	5
las	193	492	206	502	612	792	5
situaciones	210	492	260	502	612	792	5
en	264	492	275	502	612	792	5
las	279	492	292	502	612	792	5
que	296	492	313	502	612	792	5
participó	108	504	149	514	612	792	5
como	154	504	179	514	612	792	5
agresor,	184	504	223	514	612	792	5
se	228	504	239	514	612	792	5
consultó	244	504	284	514	612	792	5
a	289	504	295	514	612	792	5
los	299	504	313	514	612	792	5
estudiantes	108	516	160	526	612	792	5
acerca	165	516	195	526	612	792	5
de	200	516	211	526	612	792	5
si	215	516	223	526	612	792	5
habían	227	516	258	526	612	792	5
participado	263	516	313	526	612	792	5
en	108	528	119	538	612	792	5
determinadas	124	528	187	538	612	792	5
situaciones	192	528	244	538	612	792	5
molestando	249	528	303	538	612	792	5
a	307	528	313	538	612	792	5
algún	108	540	132	550	612	792	5
compañero	135	540	185	550	612	792	5
en	188	540	199	550	612	792	5
el	201	540	209	550	612	792	5
instituto,	212	540	249	550	612	792	5
en	252	540	263	550	612	792	5
los	266	540	279	550	612	792	5
últimos	281	540	313	550	612	792	5
dos	108	552	124	562	612	792	5
meses.	129	552	162	562	612	792	5
Los	167	552	183	562	612	792	5
porcentajes	188	552	242	562	612	792	5
de	246	552	258	562	612	792	5
respuestas	262	552	313	562	612	792	5
de	108	564	119	574	612	792	5
los	123	564	136	574	612	792	5
alumnos	140	564	178	574	612	792	5
se	182	564	193	574	612	792	5
resumen	197	564	236	574	612	792	5
en	241	564	252	574	612	792	5
el	256	564	264	574	612	792	5
Gráﬁ	268	564	290	574	612	792	5
co	290	564	300	574	612	792	5
3.	305	564	313	574	612	792	5
Los	127	576	144	586	612	792	5
alumnos	147	576	184	586	612	792	5
principalmente	187	576	252	586	612	792	5
agreden	256	576	292	586	612	792	5
“po-	295	576	313	586	612	792	5
niendo	108	588	138	598	612	792	5
sobrenombres	142	588	206	598	612	792	5
que	210	588	226	598	612	792	5
ofenden…”	231	588	280	598	612	792	5
(45,5),	284	588	313	598	612	792	5
“hablando	108	600	152	610	612	792	5
mal	157	600	173	610	612	792	5
de	177	600	188	610	612	792	5
él	193	600	201	610	612	792	5
o	205	600	210	610	612	792	5
ella”	215	600	234	610	612	792	5
(43,6),	238	600	267	610	612	792	5
“insultan-	271	600	313	610	612	792	5
do”	108	612	122	622	612	792	5
(37,8),	126	612	155	622	612	792	5
“ignorando”	159	612	210	622	612	792	5
(36,9)	215	612	241	622	612	792	5
y	245	612	250	622	612	792	5
“rechazando”	254	612	313	622	612	792	5
(28,7),	108	624	136	634	612	792	5
es	140	624	151	634	612	792	5
decir	155	624	177	634	612	792	5
excluyendo	181	624	231	634	612	792	5
y	235	624	240	634	612	792	5
con	244	624	260	634	612	792	5
agresiones	264	624	313	634	612	792	5
verbales.	108	636	150	646	612	792	5
Cabe	154	636	179	646	612	792	5
destacar,	184	636	226	646	612	792	5
que	230	636	248	646	612	792	5
si	252	636	260	646	612	792	5
bien	264	636	284	646	612	792	5
estas	288	636	313	646	612	792	5
situaciones	108	648	159	658	612	792	5
también	163	648	199	658	612	792	5
han	203	648	220	658	612	792	5
sido	225	648	243	658	612	792	5
señaladas	248	648	294	658	612	792	5
por	298	648	313	658	612	792	5
las	108	660	121	670	612	792	5
víctimas	125	660	163	670	612	792	5
como	167	660	192	670	612	792	5
las	197	660	210	670	612	792	5
de	214	660	225	670	612	792	5
mayor	230	660	258	670	612	792	5
frecuencia,	263	660	313	670	612	792	5
en	108	672	119	682	612	792	5
el	123	672	131	682	612	792	5
caso	135	672	156	682	612	792	5
de	160	672	171	682	612	792	5
los	176	672	188	682	612	792	5
agresores,	193	672	240	682	612	792	5
los	244	672	257	682	612	792	5
porcentajes	261	672	313	682	612	792	5
resultan	108	684	143	694	612	792	5
aún	146	684	163	694	612	792	5
mayores.	166	684	207	694	612	792	5
Ocurre	210	684	241	694	612	792	5
lo	244	684	252	694	612	792	5
contrario	255	684	294	694	612	792	5
con	297	684	313	694	612	792	5
situaciones	108	696	158	706	612	792	5
como	161	696	186	706	612	792	5
“escondiendo	189	696	249	706	612	792	5
cosas”	253	696	282	706	612	792	5
(24)	286	696	304	706	612	792	5
e	308	696	313	706	612	792	5
“impidiendo	108	708	160	718	612	792	5
participar”	164	708	209	718	612	792	5
(14,7).	213	708	242	718	612	792	5
En	246	708	259	718	612	792	5
ambas,	263	708	296	718	612	792	5
las	300	708	313	718	612	792	5
víctimas	108	720	145	730	612	792	5
han	147	720	164	730	612	792	5
señalado	167	720	208	730	612	792	5
porcentajes	211	720	263	730	612	792	5
superiores	266	720	313	730	612	792	5
a	327	288	333	298	612	792	5
los	336	288	349	298	612	792	5
señalados	352	288	398	298	612	792	5
por	400	288	415	298	612	792	5
los	418	288	431	298	612	792	5
agresores.	434	288	481	298	612	792	5
En	484	288	497	298	612	792	5
el	500	288	507	298	612	792	5
resto	510	288	533	298	612	792	5
de	327	300	339	310	612	792	5
situaciones,	343	300	398	310	612	792	5
entendidas	403	300	454	310	612	792	5
como	458	300	484	310	612	792	5
de	488	300	499	310	612	792	5
mayor	504	300	533	310	612	792	5
gravedad,	327	312	372	322	612	792	5
los	376	312	389	322	612	792	5
porcentajes	393	312	446	322	612	792	5
de	450	312	461	322	612	792	5
ocurrencia	465	312	512	322	612	792	5
son	517	312	533	322	612	792	5
menores,	327	324	369	334	612	792	5
rondando	373	324	415	334	612	792	5
el	418	324	426	334	612	792	5
4%.	429	324	447	334	612	792	5
Se	450	324	462	334	612	792	5
destacan	466	324	507	334	612	792	5
entre	510	324	533	334	612	792	5
ellas,	327	336	352	346	612	792	5
“pegando”	356	336	404	346	612	792	5
(18,1),	409	336	439	346	612	792	5
“amenazando	444	336	507	346	612	792	5
para	512	336	533	346	612	792	5
meter	327	348	353	358	612	792	5
miedo”	356	348	387	358	612	792	5
(12,1)	390	348	416	358	612	792	5
e	419	348	425	358	612	792	5
“intimidando	428	348	483	358	612	792	5
con	486	348	502	358	612	792	5
frases	505	348	533	358	612	792	5
o	327	360	333	370	612	792	5
insultos	336	360	370	370	612	792	5
de	373	360	384	370	612	792	5
carácter	387	360	423	370	612	792	5
sexual”	426	360	459	370	612	792	5
(9,8).	462	360	485	370	612	792	5
Se	347	372	359	382	612	792	5
obtuvieron	363	372	410	382	612	792	5
dos	414	372	430	382	612	792	5
factores	433	372	469	382	612	792	5
en	473	372	484	382	612	792	5
el	488	372	495	382	612	792	5
análisis	499	372	533	382	612	792	5
de	327	384	338	394	612	792	5
componentes	340	384	400	394	612	792	5
principales	402	384	449	394	612	792	5
y	451	384	456	394	612	792	5
rotación	458	384	493	394	612	792	5
Varimax,	495	384	533	394	612	792	5
para	327	396	347	406	612	792	5
las	349	396	362	406	612	792	5
situaciones	364	396	412	406	612	792	5
vividas	414	396	443	406	612	792	5
como	445	396	469	406	612	792	5
agresores.	470	396	515	406	612	792	5
Los	517	396	533	406	612	792	5
mismos	327	408	361	418	612	792	5
se	364	408	374	418	612	792	5
presentan	377	408	420	418	612	792	5
en	423	408	434	418	612	792	5
la	437	408	444	418	612	792	5
Tabla	447	408	470	418	612	792	5
2.	473	408	481	418	612	792	5
Tabla	327	438	346	446	612	792	5
2.	348	438	354	446	612	792	5
Factores	359	438	389	446	612	792	5
en	391	438	399	446	612	792	5
situaciones	401	438	439	446	612	792	5
de	441	438	449	446	612	792	5
agresión	451	438	481	446	612	792	5
Factores	337	454	367	460	612	792	5
Situaciones	391	454	430	460	612	792	5
componentes	432	454	477	460	612	792	5
Alfa	500	454	514	460	612	792	5
de	516	454	524	460	612	792	5
Cronbach	496	462	528	469	612	792	5
1.	332	482	337	488	612	792	5
Exclusión	339	482	372	488	612	792	5
ignorando,	379	482	412	488	612	792	5
rechazando,	414	482	453	488	612	792	5
impidiendo	455	482	489	488	612	792	5
participar,	386	490	416	497	612	792	5
insultando,	418	490	452	497	612	792	5
poniendo	454	490	482	497	612	792	5
social	339	490	359	497	612	792	5
y	361	490	365	497	612	792	5
agresión	337	499	367	505	612	792	5
sobrenombres	385	499	430	505	612	792	5
que	432	499	443	505	612	792	5
le	445	499	451	505	612	792	5
ofenden	453	499	478	505	612	792	5
y	480	499	483	505	612	792	5
de	331	507	340	514	612	792	5
gravedad	342	507	373	514	612	792	5
ridiculizan,	384	507	417	514	612	792	5
hablando	419	507	448	514	612	792	5
mal	450	507	461	514	612	792	5
de	463	507	471	514	612	792	5
él	473	507	478	514	612	792	5
o	480	507	484	514	612	792	5
media	342	515	362	522	612	792	5
ella,	397	515	410	522	612	792	5
escondiendo	411	515	451	522	612	792	5
cosas	453	515	471	522	612	792	5
,83	507	499	517	505	612	792	5
rompiendo	382	529	415	536	612	792	5
cosas,	417	529	437	536	612	792	5
robando	439	529	464	536	612	792	5
cosas,	466	529	487	536	612	792	5
pegando,	380	537	410	544	612	792	5
amenazando	411	537	452	544	612	792	5
para	454	537	468	544	612	792	5
meter	470	537	488	544	612	792	5
miedo,	385	546	406	552	612	792	5
obligando	408	546	438	552	612	792	5
a	440	546	444	552	612	792	5
hacer	446	546	463	552	612	792	5
cosas	465	546	483	552	612	792	5
que	388	554	400	561	612	792	5
no	402	554	409	561	612	792	5
quiere	411	554	431	561	612	792	5
con	433	554	444	561	612	792	5
amenazas,	446	554	480	561	612	792	5
intimidando	383	563	419	569	612	792	5
con	421	563	432	569	612	792	5
frases	434	563	453	569	612	792	5
o	455	563	459	569	612	792	5
insultos	461	563	485	569	612	792	5
de	388	571	396	578	612	792	5
carácter	398	571	423	578	612	792	5
sexual,	425	571	447	578	612	792	5
obligando	449	571	480	578	612	792	5
con	389	579	400	586	612	792	5
amenazas	402	579	434	586	612	792	5
a	436	579	440	586	612	792	5
conductas	442	579	474	586	612	792	5
o	476	579	480	586	612	792	5
situaciones	387	588	422	594	612	792	5
de	424	588	432	594	612	792	5
carácter	434	588	459	594	612	792	5
sexual	461	588	481	594	612	792	5
de	386	596	394	603	612	792	5
las	396	596	405	603	612	792	5
que	407	596	418	603	612	792	5
no	420	596	428	603	612	792	5
quiere	430	596	450	603	612	792	5
participar,	452	596	482	603	612	792	5
amenazando	397	605	437	611	612	792	5
con	439	605	450	611	612	792	5
armas	452	605	472	611	612	792	5
,87	507	567	517	573	612	792	5
2.	333	563	339	569	612	792	5
Agresión	341	563	371	569	612	792	5
grave	343	571	361	578	612	792	5
La	347	636	358	646	612	792	5
correlación	361	636	410	646	612	792	5
entre	412	636	435	646	612	792	5
ambos	438	636	468	646	612	792	5
factores	470	636	506	646	612	792	5
es	508	636	519	646	612	792	5
de	522	636	533	646	612	792	5
.640,	327	648	350	658	612	792	5
puntuación	354	648	404	658	612	792	5
relativamente	408	648	469	658	612	792	5
alta	473	648	489	658	612	792	5
que	494	648	510	658	612	792	5
per-	515	648	533	658	612	792	5
mitiría	327	660	354	670	612	792	5
hipotetizar	359	660	405	670	612	792	5
que,	409	660	428	670	612	792	5
aquellos	433	660	470	670	612	792	5
alumnos	474	660	512	670	612	792	5
que	516	660	533	670	612	792	5
agreden	327	672	364	682	612	792	5
en	368	672	379	682	612	792	5
situaciones	383	672	433	682	612	792	5
de	437	672	448	682	612	792	5
exclusión	452	672	494	682	612	792	5
social	498	672	524	682	612	792	5
y	528	672	533	682	612	792	5
agresiones	327	684	378	694	612	792	5
de	383	684	394	694	612	792	5
gravedad	399	684	442	694	612	792	5
media,	447	684	478	694	612	792	5
también	483	684	520	694	612	792	5
lo	525	684	533	694	612	792	5
hacen	327	696	354	706	612	792	5
en	357	696	368	706	612	792	5
situaciones	370	696	420	706	612	792	5
de	422	696	433	706	612	792	5
agresión	435	696	473	706	612	792	5
de	475	696	486	706	612	792	5
gravedad.	488	696	533	706	612	792	5
Como	347	708	374	718	612	792	5
se	377	708	387	718	612	792	5
aprecia	391	708	423	718	612	792	5
en	426	708	438	718	612	792	5
el	441	708	448	718	612	792	5
material	452	708	487	718	612	792	5
que	490	708	507	718	612	792	5
ante-	510	708	533	718	612	792	5
cede,	327	720	352	730	612	792	5
todas	354	720	378	730	612	792	5
las	380	720	393	730	612	792	5
situaciones	395	720	445	730	612	792	5
de	447	720	458	730	612	792	5
violencia	460	720	499	730	612	792	5
escolar	501	720	533	730	612	792	5
177	519	748	533	756	612	792	5
Ciencias	79	52	107	60	612	792	6
Psicológicas	109	52	149	60	612	792	6
2014;	151	52	169	60	612	792	6
VIII	171	52	185	60	612	792	6
(2):	187	52	198	60	612	792	6
173	200	52	212	60	612	792	6
-	214	52	217	60	612	792	6
183	219	52	231	60	612	792	6
6	261	609	263	613	612	792	6
O	263	609	266	611	612	792	6
AÑO	267	609	278	613	612	792	6
2.	163	632	168	637	612	792	6
Victimización	170	632	204	637	612	792	6
de	206	632	213	637	612	792	6
gravedad	166	639	191	645	612	792	6
media	193	639	209	645	612	792	6
2	347	614	350	619	612	792	6
O	350	614	352	617	612	792	6
AÑO	354	614	365	619	612	792	6
8,81	482	492	486	501	612	792	6
8,28	490	497	495	507	612	792	6
9,08	449	487	453	496	612	792	6
8,26	457	497	462	507	612	792	6
9,72	416	482	420	492	612	792	6
8,65	424	493	429	503	612	792	6
9,44	392	483	397	493	612	792	6
3	381	614	384	619	612	792	6
0	384	614	386	616	612	792	6
AÑO	387	614	398	619	612	792	6
4	412	614	415	619	612	792	6
O	415	614	417	616	612	792	6
AÑO	419	614	430	619	612	792	6
5	447	614	450	619	612	792	6
O	450	614	452	616	612	792	6
AÑO	453	614	464	619	612	792	6
6	479	615	482	619	612	792	6
O	482	614	484	617	612	792	6
AÑO	485	615	496	619	612	792	6
CURSO	397	623	422	630	612	792	6
3.	227	632	232	637	612	792	6
Victimización	233	632	268	637	612	792	6
de	270	632	276	637	612	792	6
gravedad	230	639	255	645	612	792	6
extrema	256	639	278	645	612	792	6
Gráﬁ	81	654	98	661	612	792	6
co	98	654	105	661	612	792	6
4.	107	654	113	661	612	792	6
Situaciones	115	654	152	661	612	792	6
de	154	654	162	661	612	792	6
victimización	164	654	207	661	612	792	6
en	209	654	217	661	612	792	6
relación	219	654	244	661	612	792	6
al	246	654	252	661	612	792	6
curso	254	654	271	661	612	792	6
178	81	749	95	756	612	792	6
10,80	383	464	388	476	612	792	6
11,34	350	458	354	470	612	792	6
1	316	614	318	619	612	792	6
ER	319	614	323	616	612	792	6
AÑO	324	614	335	619	612	792	6
CURSO	177	620	202	626	612	792	6
1.	95	632	100	637	612	792	6
Exclusión	102	632	128	637	612	792	6
social	129	632	145	637	612	792	6
y	99	639	102	645	612	792	6
agresión	103	639	126	645	612	792	6
verbal	128	639	144	645	612	792	6
9,29	359	486	364	496	612	792	6
9,21	326	486	331	496	612	792	6
5	229	608	232	613	612	792	6
O	232	608	234	610	612	792	6
AÑO	235	608	246	613	612	792	6
MEDIA	301	547	306	566	612	792	6
6,10	274	521	279	531	612	792	6
3,44	267	553	272	563	612	792	6
6,54	209	516	214	526	612	792	6
4	194	608	197	613	612	792	6
O	197	608	199	610	612	792	6
AÑO	201	608	212	613	612	792	6
6,31	241	519	246	529	612	792	6
3	163	608	166	613	612	792	6
0	166	608	168	610	612	792	6
AÑO	169	608	180	613	612	792	6
3,42	234	553	239	563	612	792	6
2	129	608	132	613	612	792	6
O	132	608	134	611	612	792	6
AÑO	136	608	147	613	612	792	6
7,21	259	509	264	519	612	792	6
8,04	227	499	231	509	612	792	6
8,46	194	493	199	503	612	792	6
4,07	169	545	174	555	612	792	6
1	98	608	100	613	612	792	6
ER	100	608	104	610	612	792	6
AÑO	106	608	117	613	612	792	6
3,85	202	548	206	558	612	792	6
4,22	136	543	141	553	612	792	6
6,57	176	516	181	526	612	792	6
7,17	144	508	148	518	612	792	6
7,60	112	503	117	513	612	792	6
8,66	162	491	166	501	612	792	6
9,45	128	482	133	492	612	792	6
10,02	96	473	101	486	612	792	6
4,35	105	543	109	552	612	792	6
MEDIA	80	543	85	562	612	792	6
se	299	84	309	94	612	792	6
corresponden	312	84	372	94	612	792	6
a	375	84	381	94	612	792	6
nivel	384	84	404	94	612	792	6
de	407	84	418	94	612	792	6
situaciones	421	84	470	94	612	792	6
que	472	84	489	94	612	792	6
los	492	84	504	94	612	792	6
componen,	299	96	347	106	612	792	6
a	349	96	355	106	612	792	6
los	357	96	369	106	612	792	6
hallados	371	96	407	106	612	792	6
en	409	96	420	106	612	792	6
el	422	96	430	106	612	792	6
caso	432	96	452	106	612	792	6
de	454	96	465	106	612	792	6
los	467	96	480	106	612	792	6
agre-	482	96	504	106	612	792	6
sores.	299	108	325	118	612	792	6
Se	326	108	338	118	612	792	6
los	340	108	352	118	612	792	6
llamó:	354	108	379	118	612	792	6
Exclusión	380	108	421	118	612	792	6
social	423	108	447	118	612	792	6
y	448	108	453	118	612	792	6
Agresión	454	108	492	118	612	792	6
de	494	108	504	118	612	792	6
gravedad	299	120	340	130	612	792	6
media	342	120	369	130	612	792	6
y	371	120	376	130	612	792	6
al	379	120	386	130	612	792	6
factor	389	120	413	130	612	792	6
dos,	416	120	434	130	612	792	6
Agresión	436	120	475	130	612	792	6
grave.	477	120	504	130	612	792	6
Con	319	132	337	142	612	792	6
el	341	132	349	142	612	792	6
objetivo	354	132	388	142	612	792	6
de	393	132	404	142	612	792	6
analizar	408	132	443	142	612	792	6
la	447	132	455	142	612	792	6
incidencia	460	132	504	142	612	792	6
de	299	144	310	154	612	792	6
la	313	144	321	154	612	792	6
violencia	324	144	362	154	612	792	6
escolar	366	144	397	154	612	792	6
en	401	144	412	154	612	792	6
relación	415	144	449	154	612	792	6
al	453	144	460	154	612	792	6
curso,	464	144	491	154	612	792	6
se	494	144	504	154	612	792	6
realizaron	299	156	342	166	612	792	6
análisis	346	156	379	166	612	792	6
descriptivos	383	156	435	166	612	792	6
que	439	156	455	166	612	792	6
evidencia-	459	156	504	166	612	792	6
ron	299	168	313	178	612	792	6
la	316	168	324	178	612	792	6
relación	327	168	361	178	612	792	6
con	364	168	380	178	612	792	6
los	383	168	395	178	612	792	6
factores	398	168	433	178	612	792	6
asociados	436	168	480	178	612	792	6
a	483	168	489	178	612	792	6
los	492	168	504	178	612	792	6
roles	299	180	320	190	612	792	6
de	322	180	333	190	612	792	6
víctima,	335	180	369	190	612	792	6
agresor	371	180	404	190	612	792	6
y	406	180	411	190	612	792	6
espectador.	413	180	464	190	612	792	6
Además,	466	180	504	190	612	792	6
las	299	192	311	202	612	792	6
pruebas	314	192	350	202	612	792	6
de	353	192	364	202	612	792	6
homogeneidad	367	192	432	202	612	792	6
de	435	192	446	202	612	792	6
la	449	192	456	202	612	792	6
varianza	459	192	496	202	612	792	6
y	499	192	504	202	612	792	6
ANOVA	299	204	333	214	612	792	6
pusieron	334	204	372	214	612	792	6
de	374	204	385	214	612	792	6
relieve	386	204	415	214	612	792	6
la	417	204	425	214	612	792	6
no	427	204	438	214	612	792	6
homogeneidad	439	204	504	214	612	792	6
entre	299	216	321	226	612	792	6
factores,	323	216	361	226	612	792	6
es	363	216	373	226	612	792	6
decir,	375	216	398	226	612	792	6
la	400	216	408	226	612	792	6
diferencia	410	216	452	226	612	792	6
signiﬁ	454	216	479	226	612	792	6
cativa	479	216	504	226	612	792	6
entre	299	228	321	238	612	792	6
los	323	228	335	238	612	792	6
mismos,	337	228	373	238	612	792	6
también	374	228	409	238	612	792	6
para	411	228	430	238	612	792	6
los	432	228	444	238	612	792	6
tres	446	228	462	238	612	792	6
roles.	464	228	487	238	612	792	6
Los	489	228	504	238	612	792	6
análisis	299	240	332	250	612	792	6
evidenciaron	334	240	390	250	612	792	6
que	393	240	409	250	612	792	6
en	412	240	423	250	612	792	6
el	426	240	433	250	612	792	6
caso	436	240	457	250	612	792	6
de	460	240	471	250	612	792	6
las	473	240	486	250	612	792	6
víc-	489	240	504	250	612	792	6
timas	299	252	322	262	612	792	6
y	325	252	330	262	612	792	6
para	332	252	352	262	612	792	6
los	354	252	367	262	612	792	6
tres	369	252	385	262	612	792	6
factores,	387	252	425	262	612	792	6
las	427	252	440	262	612	792	6
situaciones	442	252	491	262	612	792	6
de	493	252	504	262	612	792	6
violencia	299	264	337	274	612	792	6
ocurren	339	264	373	274	612	792	6
principalmente	375	264	439	274	612	792	6
en	441	264	452	274	612	792	6
primer	455	264	483	274	612	792	6
año,	485	264	504	274	612	792	6
disminuyendo	299	276	360	286	612	792	6
hacia	362	276	386	286	612	792	6
sexto	388	276	412	286	612	792	6
año	414	276	431	286	612	792	6
(ver	433	276	450	286	612	792	6
Gráﬁ	453	276	474	286	612	792	6
co	474	276	485	286	612	792	6
4).	487	276	499	286	612	792	6
Para	319	288	339	298	612	792	6
los	341	288	354	298	612	792	6
agresores,	355	288	401	298	612	792	6
en	403	288	414	298	612	792	6
el	416	288	423	298	612	792	6
factor	425	288	449	298	612	792	6
de	451	288	462	298	612	792	6
exclusión	464	288	504	298	612	792	6
social	299	300	324	310	612	792	6
y	327	300	332	310	612	792	6
agresión	335	300	373	310	612	792	6
de	376	300	387	310	612	792	6
gravedad	390	300	431	310	612	792	6
media,	434	300	463	310	612	792	6
la	466	300	474	310	612	792	6
mayor	477	300	504	310	612	792	6
ocurrencia	299	312	345	322	612	792	6
la	348	312	355	322	612	792	6
encontramos	358	312	415	322	612	792	6
en	418	312	429	322	612	792	6
segundo	431	312	469	322	612	792	6
año,	472	312	491	322	612	792	6
si-	494	312	504	322	612	792	6
guiendo	299	324	334	334	612	792	6
el	337	324	344	334	612	792	6
orden	347	324	372	334	612	792	6
descendente	375	324	431	334	612	792	6
hacia	434	324	457	334	612	792	6
tercer	460	324	485	334	612	792	6
año	488	324	504	334	612	792	6
y	299	336	304	346	612	792	6
primer	307	336	334	346	612	792	6
año.	337	336	356	346	612	792	6
En	359	336	371	346	612	792	6
cuarto,	374	336	404	346	612	792	6
quinto	407	336	433	346	612	792	6
y	436	336	441	346	612	792	6
sexto	444	336	467	346	612	792	6
año,	470	336	489	346	612	792	6
los	492	336	504	346	612	792	6
valores	299	348	331	358	612	792	6
descienden	332	348	383	358	612	792	6
aún	385	348	401	358	612	792	6
más.	403	348	424	358	612	792	6
En	426	348	439	358	612	792	6
el	441	348	448	358	612	792	6
caso	450	348	471	358	612	792	6
del	473	348	486	358	612	792	6
fac-	488	348	504	358	612	792	6
tor	299	360	310	370	612	792	6
de	312	360	323	370	612	792	6
agresión	325	360	362	370	612	792	6
grave,	363	360	390	370	612	792	6
el	392	360	400	370	612	792	6
máximo	401	360	436	370	612	792	6
de	437	360	448	370	612	792	6
ocurrencia	450	360	495	370	612	792	6
lo	497	360	504	370	612	792	6
encontramos	299	372	355	382	612	792	6
en	357	372	368	382	612	792	6
tercer	369	372	394	382	612	792	6
año,	396	372	415	382	612	792	6
descendiendo	416	372	477	382	612	792	6
en	478	372	489	382	612	792	6
se-	491	372	504	382	612	792	6
gundo	299	384	326	394	612	792	6
y	328	384	333	394	612	792	6
posteriormente	334	384	398	394	612	792	6
en	400	384	411	394	612	792	6
primero.	413	384	448	394	612	792	6
Continuando	450	384	504	394	612	792	6
hacia	299	396	322	406	612	792	6
cuarto,	324	396	354	406	612	792	6
quinto	356	396	383	406	612	792	6
y	385	396	390	406	612	792	6
sexto	392	396	416	406	612	792	6
año,	418	396	437	406	612	792	6
los	439	396	452	406	612	792	6
porcentajes	454	396	504	406	612	792	6
se	299	408	309	418	612	792	6
reducen	312	408	347	418	612	792	6
en	350	408	361	418	612	792	6
este	364	408	382	418	612	792	6
orden	385	408	410	418	612	792	6
(ver	413	408	430	418	612	792	6
Gráﬁ	432	408	453	418	612	792	6
co	453	408	464	418	612	792	6
5).	466	408	478	418	612	792	6
10,47	316	467	321	480	612	792	6
consultadas	79	84	132	94	612	792	6
a	134	84	139	94	612	792	6
los	141	84	154	94	612	792	6
estudiantes,	156	84	209	94	612	792	6
existen	211	84	242	94	612	792	6
y	244	84	249	94	612	792	6
ocurren	251	84	285	94	612	792	6
en	79	96	90	106	612	792	6
el	93	96	101	106	612	792	6
espacio	104	96	139	106	612	792	6
educativo	142	96	185	106	612	792	6
o	188	96	193	106	612	792	6
al	196	96	204	106	612	792	6
menos	207	96	237	106	612	792	6
así	240	96	254	106	612	792	6
ha	257	96	268	106	612	792	6
su-	271	96	285	106	612	792	6
cedido	79	108	108	118	612	792	6
en	110	108	121	118	612	792	6
los	123	108	135	118	612	792	6
últimos	137	108	168	118	612	792	6
dos	170	108	186	118	612	792	6
meses	188	108	217	118	612	792	6
de	218	108	229	118	612	792	6
convivencia.	231	108	285	118	612	792	6
A	99	120	106	130	612	792	6
continuación	107	120	161	130	612	792	6
se	163	120	174	130	612	792	6
presentan	175	120	219	130	612	792	6
los	220	120	233	130	612	792	6
porcentajes	235	120	285	130	612	792	6
de	79	132	90	142	612	792	6
respuesta	93	132	137	142	612	792	6
en	140	132	151	142	612	792	6
relación	154	132	188	142	612	792	6
a	191	132	197	142	612	792	6
situaciones	200	132	249	142	612	792	6
que	252	132	269	142	612	792	6
los	272	132	285	142	612	792	6
estudiantes	79	144	129	154	612	792	6
han	132	144	149	154	612	792	6
conocido	151	144	191	154	612	792	6
sin	194	144	206	154	612	792	6
participar	209	144	249	154	612	792	6
directa-	252	144	285	154	612	792	6
mente,	79	156	109	166	612	792	6
es	112	156	122	166	612	792	6
decir	125	156	146	166	612	792	6
como	149	156	173	166	612	792	6
espectador.	175	156	226	166	612	792	6
La	229	156	240	166	612	792	6
tendencia	242	156	285	166	612	792	6
de	79	168	90	178	612	792	6
respuestas	93	168	141	178	612	792	6
se	145	168	155	178	612	792	6
corresponde	158	168	213	178	612	792	6
a	216	168	222	178	612	792	6
la	225	168	232	178	612	792	6
presentada	236	168	285	178	612	792	6
por	79	180	93	190	612	792	6
las	97	180	109	190	612	792	6
víctimas	112	180	148	190	612	792	6
y	152	180	157	190	612	792	6
los	160	180	172	190	612	792	6
agresores,	176	180	222	190	612	792	6
pero	225	180	245	190	612	792	6
con	248	180	264	190	612	792	6
por-	267	180	285	190	612	792	6
centajes	79	192	117	202	612	792	6
mayores.	121	192	162	202	612	792	6
Las	166	192	183	202	612	792	6
situaciones	187	192	237	202	612	792	6
de	241	192	253	202	612	792	6
mayor	257	192	285	202	612	792	6
ocurrencia	79	204	125	214	612	792	6
señaladas	128	204	172	214	612	792	6
por	175	204	189	214	612	792	6
los	192	204	205	214	612	792	6
espectadores	207	204	266	214	612	792	6
con	269	204	285	214	612	792	6
una	79	216	96	226	612	792	6
frecuencia	98	216	143	226	612	792	6
de	146	216	157	226	612	792	6
“a	159	216	168	226	612	792	6
veces”,	170	216	202	226	612	792	6
“a	205	216	213	226	612	792	6
menudo”	216	216	255	226	612	792	6
y	257	216	262	226	612	792	6
“mu-	264	216	285	226	612	792	6
chas	79	228	100	238	612	792	6
veces”,	102	228	134	238	612	792	6
reﬁ	136	228	150	238	612	792	6
eren	150	228	169	238	612	792	6
a	172	228	177	238	612	792	6
situaciones	179	228	228	238	612	792	6
de	231	228	242	238	612	792	6
exclusión	244	228	285	238	612	792	6
social	79	240	105	250	612	792	6
y	109	240	114	250	612	792	6
agresiones	118	240	166	250	612	792	6
verbales,	171	240	211	250	612	792	6
y	215	240	220	250	612	792	6
son	224	240	240	250	612	792	6
el	244	240	252	250	612	792	6
“poner	256	240	285	250	612	792	6
sobrenombres	79	252	142	262	612	792	6
que	144	252	161	262	612	792	6
ofenden	163	252	198	262	612	792	6
o	200	252	206	262	612	792	6
ridiculizan”	208	252	254	262	612	792	6
(72,2),	256	252	285	262	612	792	6
“hablar	79	264	110	274	612	792	6
mal	112	264	128	274	612	792	6
de	130	264	141	274	612	792	6
él	143	264	151	274	612	792	6
o	153	264	158	274	612	792	6
ella”	160	264	179	274	612	792	6
(68,8)	181	264	207	274	612	792	6
e	209	264	214	274	612	792	6
“insultar”	216	264	254	274	612	792	6
(65,5).	256	264	285	274	612	792	6
Los	79	276	95	286	612	792	6
porcentajes	97	276	147	286	612	792	6
más	148	276	167	286	612	792	6
reducidos,	168	276	213	286	612	792	6
los	215	276	227	286	612	792	6
encontramos	229	276	285	286	612	792	6
en	79	288	90	298	612	792	6
las	95	288	108	298	612	792	6
situaciones	112	288	163	298	612	792	6
de	167	288	179	298	612	792	6
violencia	183	288	222	298	612	792	6
de	227	288	238	298	612	792	6
gravedad	242	288	285	298	612	792	6
extrema	79	300	115	310	612	792	6
como	118	300	142	310	612	792	6
son	146	300	162	310	612	792	6
“obligar	165	300	198	310	612	792	6
a	202	300	207	310	612	792	6
hacer	211	300	235	310	612	792	6
cosas	239	300	265	310	612	792	6
que	268	300	285	310	612	792	6
no	79	312	90	322	612	792	6
quiere	94	312	122	322	612	792	6
con	126	312	142	322	612	792	6
amenazas”	146	312	195	322	612	792	6
(20,8),	199	312	228	322	612	792	6
“obligar	232	312	265	322	612	792	6
con	269	312	285	322	612	792	6
amenazas	79	324	126	334	612	792	6
a	130	324	136	334	612	792	6
situaciones	140	324	191	334	612	792	6
de	195	324	207	334	612	792	6
carácter	211	324	248	334	612	792	6
sexual”	252	324	285	334	612	792	6
(10,85)	79	336	110	346	612	792	6
y	113	336	118	346	612	792	6
“amenazar	120	336	167	346	612	792	6
con	169	336	185	346	612	792	6
armas”	187	336	218	346	612	792	6
(9,9).	220	336	243	346	612	792	6
Como	245	336	271	346	612	792	6
en	274	336	285	346	612	792	6
el	79	348	87	358	612	792	6
caso	89	348	110	358	612	792	6
de	112	348	123	358	612	792	6
víctimas	125	348	161	358	612	792	6
y	163	348	168	358	612	792	6
agresores,	171	348	217	358	612	792	6
en	219	348	230	358	612	792	6
los	232	348	245	358	612	792	6
especta-	247	348	285	358	612	792	6
dores,	79	360	107	370	612	792	6
al	110	360	117	370	612	792	6
aumentar	121	360	162	370	612	792	6
la	165	360	173	370	612	792	6
frecuencia	176	360	221	370	612	792	6
de	225	360	236	370	612	792	6
ocurrencia	239	360	285	370	612	792	6
de	79	372	90	382	612	792	6
las	94	372	106	382	612	792	6
situaciones	110	372	159	382	612	792	6
propuestas,	163	372	214	382	612	792	6
los	218	372	230	382	612	792	6
porcentajes	234	372	285	382	612	792	6
se	79	384	90	394	612	792	6
reducen.	92	384	130	394	612	792	6
El	99	396	108	406	612	792	6
análisis	110	396	143	406	612	792	6
de	145	396	156	406	612	792	6
componentes	159	396	218	406	612	792	6
principales	220	396	267	406	612	792	6
y	270	396	275	406	612	792	6
la	277	396	285	406	612	792	6
rotación	79	408	113	418	612	792	6
Varimax,	115	408	152	418	612	792	6
permitió	153	408	187	418	612	792	6
hallar	189	408	212	418	612	792	6
dos	213	408	229	418	612	792	6
factores,	231	408	267	418	612	792	6
que	269	408	285	418	612	792	6
1.	338	633	343	639	612	792	6
Exclusión	344	633	370	639	612	792	6
y	372	633	375	639	612	792	6
agresión	376	633	399	639	612	792	6
de	401	633	408	639	612	792	6
gravedad	341	640	366	646	612	792	6
media	368	640	384	646	612	792	6
2.	428	633	433	638	612	792	6
Agresión	434	633	458	638	612	792	6
de	460	633	466	638	612	792	6
gravedad	431	640	456	646	612	792	6
extrema	460	640	481	646	612	792	6
Gráﬁ	303	654	320	661	612	792	6
co	320	654	327	661	612	792	6
5.	329	654	335	661	612	792	6
Situaciones	337	654	374	661	612	792	6
de	376	654	384	661	612	792	6
agresores	386	654	416	661	612	792	6
en	418	654	426	661	612	792	6
relación	428	654	453	661	612	792	6
al	455	654	461	661	612	792	6
curso	463	654	480	661	612	792	6
Violencia	365	54	396	61	612	792	7
escolar	398	54	420	61	612	792	7
en	422	54	430	61	612	792	7
estudiantes	432	54	467	61	612	792	7
de	469	54	477	61	612	792	7
educación	479	54	511	61	612	792	7
media	513	54	533	61	612	792	7
11,18	251	282	256	294	612	792	7
12,14	282	272	287	285	612	792	7
13,18	218	265	223	278	612	792	7
8,90	291	302	296	312	612	792	7
8,58	260	307	265	317	612	792	7
MEDIA	110	295	116	314	612	792	7
9,88	228	295	233	305	612	792	7
11,98	197	275	202	287	612	792	7
12,53	165	271	169	283	612	792	7
14,27	133	255	138	268	612	792	7
15,15	188	249	193	262	612	792	7
16,58	156	236	161	249	612	792	7
17,05	124	232	129	245	612	792	7
Finalmente,	127	83	179	93	612	792	7
para	180	83	200	93	612	792	7
los	202	83	214	93	612	792	7
espectadores,	216	83	278	93	612	792	7
el	280	83	287	93	612	792	7
máxi-	289	83	313	93	612	792	7
mo	108	95	121	105	612	792	7
de	125	95	136	105	612	792	7
ocurrencia	139	95	185	105	612	792	7
se	188	95	198	105	612	792	7
presenta	202	95	240	105	612	792	7
en	243	95	254	105	612	792	7
primer	257	95	285	105	612	792	7
año	288	95	305	105	612	792	7
y	308	95	313	105	612	792	7
desciende	108	107	152	117	612	792	7
paulatinamente	156	107	223	117	612	792	7
hacia	226	107	250	117	612	792	7
sexto	253	107	276	117	612	792	7
año,	280	107	299	117	612	792	7
en	302	107	313	117	612	792	7
ambos	108	119	137	129	612	792	7
factores	139	119	174	129	612	792	7
(ver	176	119	193	129	612	792	7
Gráﬁ	195	119	216	129	612	792	7
co	216	119	227	129	612	792	7
6).	229	119	240	129	612	792	7
Se	242	119	254	129	612	792	7
encontró	256	119	295	129	612	792	7
que	297	119	313	129	612	792	7
los	108	131	120	141	612	792	7
máximos	124	131	163	141	612	792	7
porcentajes	167	131	218	141	612	792	7
en	222	131	233	141	612	792	7
primer	237	131	264	141	612	792	7
año,	268	131	287	141	612	792	7
tanto	291	131	313	141	612	792	7
para	108	143	127	153	612	792	7
las	129	143	141	153	612	792	7
víctimas	143	143	179	153	612	792	7
como	181	143	205	153	612	792	7
para	206	143	226	153	612	792	7
los	228	143	240	153	612	792	7
espectadores	242	143	300	153	612	792	7
de	302	143	313	153	612	792	7
la	108	155	115	165	612	792	7
violencia	117	155	155	165	612	792	7
escolar	156	155	188	165	612	792	7
se	189	155	200	165	612	792	7
concentraron	202	155	258	165	612	792	7
en	260	155	271	165	612	792	7
exclusión	273	155	313	165	612	792	7
y	108	167	113	177	612	792	7
agresión	115	167	152	177	612	792	7
gravedad	167	167	208	177	612	792	7
media.	210	167	240	177	612	792	7
Lo	242	167	253	177	612	792	7
que	254	167	271	177	612	792	7
se	273	167	283	177	612	792	7
reitera	285	167	313	177	612	792	7
en	108	179	119	189	612	792	7
el	121	179	128	189	612	792	7
mismo	130	179	159	189	612	792	7
factor	161	179	186	189	612	792	7
en	187	179	198	189	612	792	7
el	200	179	208	189	612	792	7
segundo	210	179	248	189	612	792	7
curso;	250	179	276	189	612	792	7
en	278	179	289	189	612	792	7
tanto	291	179	313	189	612	792	7
en	108	191	119	201	612	792	7
el	120	191	128	201	612	792	7
tercer	130	191	154	201	612	792	7
curso	156	191	180	201	612	792	7
los	182	191	194	201	612	792	7
máximos	196	191	235	201	612	792	7
se	237	191	247	201	612	792	7
dan	249	191	265	201	612	792	7
en	267	191	278	201	612	792	7
el	280	191	287	201	612	792	7
factor	289	191	313	201	612	792	7
agresión	108	203	145	213	612	792	7
extrema.	148	203	186	213	612	792	7
1	123	393	126	398	612	792	7
ER	126	393	130	396	612	792	7
AÑO	131	393	142	398	612	792	7
2	156	394	158	398	612	792	7
O	158	393	161	396	612	792	7
AÑO	162	394	173	398	612	792	7
3	187	393	190	398	612	792	7
0	190	393	192	396	612	792	7
AÑO	193	393	204	398	612	792	7
4	218	393	221	398	612	792	7
O	221	393	223	396	612	792	7
AÑO	224	393	235	398	612	792	7
5	251	393	253	398	612	792	7
O	253	393	256	396	612	792	7
AÑO	257	393	268	398	612	792	7
6	281	394	284	399	612	792	7
O	284	394	286	397	612	792	7
AÑO	287	394	299	399	612	792	7
CURSO	202	405	227	411	612	792	7
1.	144	415	149	420	612	792	7
Exclusión	150	415	176	420	612	792	7
y	178	415	181	420	612	792	7
violencia	182	415	206	420	612	792	7
de	147	422	154	427	612	792	7
gravedad	155	422	180	427	612	792	7
media	182	422	198	427	612	792	7
2.	231	415	236	420	612	792	7
Violencia	238	415	262	420	612	792	7
de	263	415	270	420	612	792	7
gravedad	234	422	259	427	612	792	7
extrema	263	422	284	427	612	792	7
Gráﬁ	112	435	129	442	612	792	7
co	129	435	136	442	612	792	7
6.	138	435	144	442	612	792	7
Situaciones	146	435	183	442	612	792	7
de	185	435	193	442	612	792	7
espectadores	195	435	235	442	612	792	7
en	237	435	245	442	612	792	7
relación	247	435	273	442	612	792	7
al	275	435	280	442	612	792	7
curso	282	435	300	442	612	792	7
Se	127	467	140	477	612	792	7
ha	142	467	153	477	612	792	7
consultado	155	467	202	477	612	792	7
sobre	204	467	229	477	612	792	7
qué	231	467	248	477	612	792	7
hacen	250	467	277	477	612	792	7
los	279	467	291	477	612	792	7
ado-	293	467	313	477	612	792	7
lescentes	108	479	149	489	612	792	7
frente	152	479	177	489	612	792	7
a	180	479	185	489	612	792	7
la	188	479	196	489	612	792	7
agresión	199	479	236	489	612	792	7
a	239	479	245	489	612	792	7
un	247	479	258	489	612	792	7
compañero.	261	479	313	489	612	792	7
Los	108	491	123	501	612	792	7
alumnos	127	491	164	501	612	792	7
respondieron	168	491	225	501	612	792	7
con	228	491	244	501	612	792	7
una	248	491	264	501	612	792	7
frecuencia	268	491	313	501	612	792	7
de	108	503	119	513	612	792	7
“a	121	503	130	513	612	792	7
menudo”	133	503	172	513	612	792	7
o	175	503	180	513	612	792	7
“muchas	183	503	221	513	612	792	7
veces”	224	503	253	513	612	792	7
que	256	503	272	513	612	792	7
“intentan	275	503	313	513	612	792	7
cortar	108	515	133	525	612	792	7
la	135	515	143	525	612	792	7
situación	145	515	184	525	612	792	7
si	187	515	194	525	612	792	7
es	196	515	207	525	612	792	7
un	209	515	220	525	612	792	7
amigo”	223	515	253	525	612	792	7
(74,1).	256	515	284	525	612	792	7
En	127	527	140	537	612	792	7
segundo	143	527	181	537	612	792	7
lugar	184	527	206	537	612	792	7
han	210	527	226	537	612	792	7
señalado	230	527	269	537	612	792	7
la	273	527	281	537	612	792	7
opción	284	527	313	537	612	792	7
propuesta	108	539	151	549	612	792	7
de	154	539	165	549	612	792	7
“intento	167	539	200	549	612	792	7
cortar	202	539	227	549	612	792	7
la	229	539	237	549	612	792	7
situación	239	539	278	549	612	792	7
aunque	280	539	313	549	612	792	7
no	327	84	338	94	612	792	7
sea	340	84	356	94	612	792	7
un	358	84	369	94	612	792	7
amigo”	371	84	401	94	612	792	7
(46,2),	403	84	431	94	612	792	7
seguido	433	84	467	94	612	792	7
de	469	84	480	94	612	792	7
“pido	482	84	504	94	612	792	7
ayuda	506	84	533	94	612	792	7
a	327	96	333	106	612	792	7
un	335	96	346	106	612	792	7
profesor”	349	96	388	106	612	792	7
(27,5),	390	96	419	106	612	792	7
“me	421	96	438	106	612	792	7
meto	441	96	463	106	612	792	7
con	465	96	481	106	612	792	7
él	483	96	491	106	612	792	7
lo	494	96	501	106	612	792	7
mismo	504	96	533	106	612	792	7
que	327	108	344	118	612	792	7
el	348	108	356	118	612	792	7
grupo”	360	108	389	118	612	792	7
(22,1),	394	108	423	118	612	792	7
“no	427	108	442	118	612	792	7
hago	446	108	468	118	612	792	7
nada	473	108	495	118	612	792	7
aunque	499	108	533	118	612	792	7
debería	327	120	361	130	612	792	7
hacerlo”	365	120	401	130	612	792	7
(21,2)	405	120	431	130	612	792	7
o,	435	120	444	130	612	792	7
“no	448	120	462	130	612	792	7
hago	466	120	488	130	612	792	7
nada,	493	120	518	130	612	792	7
no	522	120	533	130	612	792	7
es	327	132	338	142	612	792	7
mi	341	132	351	142	612	792	7
problema”	354	132	399	142	612	792	7
(16,3).	402	132	430	142	612	792	7
Si	433	132	442	142	612	792	7
bien	445	132	463	142	612	792	7
las	467	132	479	142	612	792	7
tres	482	132	499	142	612	792	7
últimas	502	132	533	142	612	792	7
opciones	327	144	367	154	612	792	7
son	369	144	385	154	612	792	7
las	388	144	400	154	612	792	7
de	403	144	414	154	612	792	7
menor	416	144	444	154	612	792	7
porcentaje,	447	144	495	154	612	792	7
resultan	498	144	533	154	612	792	7
relevantes	327	156	372	166	612	792	7
y	375	156	380	166	612	792	7
con	383	156	399	166	612	792	7
porcentajes	402	156	452	166	612	792	7
a	455	156	461	166	612	792	7
considerar	463	156	509	166	612	792	7
-ron-	512	156	533	166	612	792	7
dan	327	168	344	178	612	792	7
el	347	168	354	178	612	792	7
20%-,	357	168	383	178	612	792	7
en	386	168	397	178	612	792	7
tanto	400	168	422	178	612	792	7
que	425	168	441	178	612	792	7
se	444	168	455	178	612	792	7
podrían	458	168	491	178	612	792	7
entender	494	168	533	178	612	792	7
como	327	180	351	190	612	792	7
acciones	354	180	393	190	612	792	7
de	395	180	406	190	612	792	7
complicidad	409	180	460	190	612	792	7
ante	463	180	482	190	612	792	7
la	484	180	492	190	612	792	7
violencia	495	180	533	190	612	792	7
escolar,	327	192	361	202	612	792	7
particularmente	363	192	431	202	612	792	7
en	433	192	444	202	612	792	7
el	446	192	454	202	612	792	7
caso	456	192	476	202	612	792	7
de	479	192	490	202	612	792	7
“me	492	192	509	202	612	792	7
meto	511	192	533	202	612	792	7
con	327	204	343	214	612	792	7
él	346	204	353	214	612	792	7
lo	356	204	364	214	612	792	7
mismo	366	204	395	214	612	792	7
que	398	204	414	214	612	792	7
el	417	204	425	214	612	792	7
grupo”.	427	204	458	214	612	792	7
Otro	347	216	366	226	612	792	7
objetivo	368	216	401	226	612	792	7
de	403	216	414	226	612	792	7
la	416	216	423	226	612	792	7
investigación	425	216	481	226	612	792	7
fue	483	216	496	226	612	792	7
conocer	498	216	533	226	612	792	7
los	327	228	340	238	612	792	7
recursos	343	228	380	238	612	792	7
con	383	228	399	238	612	792	7
que	402	228	419	238	612	792	7
cuentan	422	228	457	238	612	792	7
los	459	228	472	238	612	792	7
adolescentes	475	228	533	238	612	792	7
en	327	240	338	250	612	792	7
situaciones	342	240	391	250	612	792	7
de	394	240	405	250	612	792	7
violencia	408	240	446	250	612	792	7
escolar,	450	240	483	250	612	792	7
es	487	240	497	250	612	792	7
decir,	500	240	524	250	612	792	7
a	527	240	533	250	612	792	7
quiénes	327	252	361	262	612	792	7
pueden	363	252	395	262	612	792	7
recurrir,	397	252	429	262	612	792	7
quiénes	431	252	465	262	612	792	7
les	466	252	479	262	612	792	7
apoyan	480	252	512	262	612	792	7
ante	514	252	533	262	612	792	7
situaciones	327	264	376	274	612	792	7
vividas	378	264	408	274	612	792	7
directamente	410	264	467	274	612	792	7
o	468	264	474	274	612	792	7
conocidas	476	264	520	274	612	792	7
in-	522	264	533	274	612	792	7
directamente.	327	276	386	286	612	792	7
Como	387	276	413	286	612	792	7
ﬁ	415	276	420	286	612	792	7
guras	420	276	444	286	612	792	7
disponibles	446	276	494	286	612	792	7
a	496	276	501	286	612	792	7
ayudar	503	276	533	286	612	792	7
cuando	327	288	360	298	612	792	7
han	362	288	379	298	612	792	7
sufrido	381	288	411	298	612	792	7
una	414	288	430	298	612	792	7
agresión	433	288	471	298	612	792	7
ellos	473	288	493	298	612	792	7
mismos,	496	288	533	298	612	792	7
con	327	300	343	310	612	792	7
una	347	300	363	310	612	792	7
frecuencia	367	300	412	310	612	792	7
de	416	300	427	310	612	792	7
“a	431	300	439	310	612	792	7
menudo”	443	300	482	310	612	792	7
o	486	300	491	310	612	792	7
“muchas	495	300	533	310	612	792	7
veces”	327	312	357	322	612	792	7
los	362	312	375	322	612	792	7
alumnos	379	312	418	322	612	792	7
dicen	422	312	447	322	612	792	7
recurrir	451	312	484	322	612	792	7
en	488	312	499	322	612	792	7
primer	504	312	533	322	612	792	7
lugar	327	324	349	334	612	792	7
a	352	324	358	334	612	792	7
“los	360	324	376	334	612	792	7
amigos”	379	324	414	334	612	792	7
(73,4),	417	324	445	334	612	792	7
en	448	324	459	334	612	792	7
segundo	462	324	500	334	612	792	7
lugar	502	324	524	334	612	792	7
a	527	324	533	334	612	792	7
la	327	336	335	346	612	792	7
“madre”	338	336	372	346	612	792	7
(70,4)	376	336	401	346	612	792	7
y	404	336	409	346	612	792	7
luego	413	336	437	346	612	792	7
al	440	336	447	346	612	792	7
“padre”	451	336	482	346	612	792	7
(62,8).	485	336	514	346	612	792	7
Los	517	336	533	346	612	792	7
porcentajes	327	348	378	358	612	792	7
disminuyen	380	348	430	358	612	792	7
a	433	348	438	358	612	792	7
niveles	441	348	471	358	612	792	7
de	473	348	485	358	612	792	7
ocurrencia	487	348	533	358	612	792	7
semejantes,	327	360	381	370	612	792	7
cuando	385	360	417	370	612	792	7
señalan	421	360	456	370	612	792	7
como	460	360	484	370	612	792	7
ﬁ	488	360	493	370	612	792	7
guras	493	360	518	370	612	792	7
de	522	360	533	370	612	792	7
apoyo	327	372	354	382	612	792	7
y	358	372	363	382	612	792	7
a	367	372	372	382	612	792	7
las	376	372	389	382	612	792	7
cuáles	392	372	421	382	612	792	7
pueden	424	372	457	382	612	792	7
recurrir	461	372	492	382	612	792	7
al	496	372	503	382	612	792	7
“tutor/	507	372	533	382	612	792	7
orientador”	327	384	375	394	612	792	7
(46,4),	379	384	408	394	612	792	7
a	412	384	418	394	612	792	7
“los	422	384	438	394	612	792	7
compañeros”	442	384	500	394	612	792	7
(45,4),	504	384	533	394	612	792	7
“a	327	396	336	406	612	792	7
otros”	340	396	365	406	612	792	7
(43,4)	368	396	394	406	612	792	7
y	398	396	403	406	612	792	7
en	406	396	417	406	612	792	7
último	421	396	447	406	612	792	7
lugar	451	396	472	406	612	792	7
encontramos	476	396	533	406	612	792	7
que	327	408	344	418	612	792	7
recurren	346	408	383	418	612	792	7
a	386	408	391	418	612	792	7
“los	394	408	410	418	612	792	7
profesores”	413	408	462	418	612	792	7
(43,1).	465	408	493	418	612	792	7
En	496	408	508	418	612	792	7
tanto	511	408	533	418	612	792	7
que	327	420	344	430	612	792	7
en	348	420	359	430	612	792	7
el	364	420	371	430	612	792	7
caso	376	420	397	430	612	792	7
de	401	420	412	430	612	792	7
que	416	420	433	430	612	792	7
el	437	420	445	430	612	792	7
agredido	449	420	489	430	612	792	7
sea	493	420	509	430	612	792	7
un/a	513	420	533	430	612	792	7
compañero/a,	327	432	387	442	612	792	7
los	390	432	403	442	612	792	7
alumnos	405	432	442	442	612	792	7
recurren	445	432	481	442	612	792	7
también	484	432	519	442	612	792	7
en	522	432	533	442	612	792	7
primer	327	444	355	454	612	792	7
lugar	358	444	379	454	612	792	7
a	382	444	388	454	612	792	7
“los	390	444	406	454	612	792	7
amigos”	408	444	443	454	612	792	7
(69,5)	446	444	471	454	612	792	7
y	474	444	479	454	612	792	7
en	481	444	492	454	612	792	7
segundo	495	444	533	454	612	792	7
lugar	327	456	349	466	612	792	7
a	352	456	357	466	612	792	7
“la	360	456	371	466	612	792	7
madre”	374	456	405	466	612	792	7
(58),	408	456	428	466	612	792	7
aunque	431	456	464	466	612	792	7
los	467	456	479	466	612	792	7
porcentajes	482	456	533	466	612	792	7
son	327	468	343	478	612	792	7
menores	347	468	386	478	612	792	7
que	390	468	406	478	612	792	7
cuando	410	468	442	478	612	792	7
la	446	468	454	478	612	792	7
agresión	458	468	496	478	612	792	7
ha	500	468	511	478	612	792	7
sido	515	468	533	478	612	792	7
vivida	327	480	352	490	612	792	7
por	356	480	371	490	612	792	7
ellos	374	480	395	490	612	792	7
mismos.	399	480	435	490	612	792	7
Recurrir	439	480	474	490	612	792	7
a	478	480	483	490	612	792	7
“los	487	480	503	490	612	792	7
profe-	507	480	533	490	612	792	7
sores”	327	492	355	502	612	792	7
como	358	492	382	502	612	792	7
ﬁ	385	492	390	502	612	792	7
gura	390	492	410	502	612	792	7
de	413	492	424	502	612	792	7
apoyo	427	492	454	502	612	792	7
es,	457	492	470	502	612	792	7
una	473	492	490	502	612	792	7
vez	493	492	508	502	612	792	7
más,	511	492	533	502	612	792	7
algo	327	504	346	514	612	792	7
que	348	504	365	514	612	792	7
ocurre	367	504	395	514	612	792	7
en	397	504	408	514	612	792	7
menor	410	504	438	514	612	792	7
medida,	441	504	475	514	612	792	7
en	478	504	489	514	612	792	7
este	491	504	510	514	612	792	7
caso	512	504	533	514	612	792	7
el	327	516	335	526	612	792	7
porcentaje	337	516	383	526	612	792	7
último,	385	516	414	526	612	792	7
posterior	417	516	455	526	612	792	7
a	457	516	463	526	612	792	7
“los	465	516	481	526	612	792	7
profesores”	483	516	533	526	612	792	7
(46,9),	327	528	356	538	612	792	7
lo	359	528	367	538	612	792	7
lleva	370	528	390	538	612	792	7
“otros”	394	528	422	538	612	792	7
(39,7).	426	528	454	538	612	792	7
La	457	528	468	538	612	792	7
Tabla	472	528	495	538	612	792	7
3	499	528	504	538	612	792	7
reúne	508	528	533	538	612	792	7
los	327	540	340	550	612	792	7
resultados	342	540	388	550	612	792	7
aquí	390	540	409	550	612	792	7
mencionados.	412	540	473	550	612	792	7
Tabla	154	570	172	577	612	792	7
3.	174	570	180	577	612	792	7
Personas	182	570	212	577	612	792	7
a	214	570	218	577	612	792	7
las	220	570	229	577	612	792	7
que	231	570	243	577	612	792	7
recurren	245	570	272	577	612	792	7
los	274	570	283	577	612	792	7
estudiantes	285	570	321	577	612	792	7
cuando	323	570	347	577	612	792	7
son	349	570	360	577	612	792	7
agredidos	362	570	394	577	612	792	7
y	396	570	399	577	612	792	7
cuando	401	570	425	577	612	792	7
compañeros/as	427	570	475	577	612	792	7
son	477	570	488	577	612	792	7
agredidos	154	580	186	587	612	792	7
Amigos/as	231	597	263	603	612	792	7
Compañeros	272	597	313	603	612	792	7
/as	288	605	297	612	612	792	7
Tutor/a	333	597	355	603	612	792	7
orientador/a	325	605	363	612	612	792	7
Profesores/as	373	597	415	603	612	792	7
Padre	425	597	444	603	612	792	7
Madre	455	597	475	603	612	792	7
Otros	487	597	504	603	612	792	7
Cuando	158	620	184	627	612	792	7
él/ella	186	620	205	627	612	792	7
es	207	620	215	627	612	792	7
agredido	158	629	187	635	612	792	7
de	189	629	197	635	612	792	7
forma	199	629	219	635	612	792	7
directa	158	637	181	644	612	792	7
73,4	240	620	254	627	612	792	7
45,4	286	620	299	627	612	792	7
46,4	337	620	351	627	612	792	7
43,1	388	620	401	627	612	792	7
62,8	428	620	442	627	612	792	7
70,4	458	620	472	627	612	792	7
43,4	488	620	502	627	612	792	7
Cuando	158	649	184	655	612	792	7
un	186	649	194	655	612	792	7
compañero/a	158	657	201	664	612	792	7
es	158	666	166	672	612	792	7
agredido	167	666	197	672	612	792	7
69,5	240	649	254	655	612	792	7
56,7	286	649	299	655	612	792	7
51,1	337	649	351	655	612	792	7
46,9	388	649	401	655	612	792	7
54,6	428	649	442	655	612	792	7
58,0	458	649	472	655	612	792	7
39,7	488	649	502	655	612	792	7
179	519	748	533	756	612	792	7
Ciencias	79	52	107	60	612	792	8
Psicológicas	109	52	149	60	612	792	8
2014;	151	52	169	60	612	792	8
VIII	171	52	185	60	612	792	8
(2):	187	52	198	60	612	792	8
173	200	52	212	60	612	792	8
-	214	52	217	60	612	792	8
183	219	52	231	60	612	792	8
Se	99	84	111	94	612	792	8
indagó	115	84	145	94	612	792	8
además,	149	84	187	94	612	792	8
la	191	84	199	94	612	792	8
perspectiva	203	84	253	94	612	792	8
de	257	84	268	94	612	792	8
los	272	84	285	94	612	792	8
alumnos	79	96	117	106	612	792	8
acerca	122	96	152	106	612	792	8
de	156	96	167	106	612	792	8
qué	172	96	188	106	612	792	8
hace	193	96	214	106	612	792	8
el	219	96	227	106	612	792	8
profesorado	231	96	285	106	612	792	8
en	79	108	90	118	612	792	8
situaciones	94	108	143	118	612	792	8
de	147	108	158	118	612	792	8
violencia.	162	108	203	118	612	792	8
Los	207	108	223	118	612	792	8
adolescentes	227	108	285	118	612	792	8
respondieron,	79	120	139	130	612	792	8
con	140	120	156	130	612	792	8
una	158	120	174	130	612	792	8
frecuencia	176	120	221	130	612	792	8
de	223	120	234	130	612	792	8
“a	236	120	244	130	612	792	8
menudo”	246	120	285	130	612	792	8
o	79	132	85	142	612	792	8
“muchas	89	132	127	142	612	792	8
veces”,	131	132	163	142	612	792	8
que	168	132	184	142	612	792	8
“podemos	188	132	233	142	612	792	8
contar	237	132	265	142	612	792	8
con	269	132	285	142	612	792	8
algún	79	144	103	154	612	792	8
profesor	107	144	143	154	612	792	8
cuando	147	144	179	154	612	792	8
alguien	183	144	214	154	612	792	8
intenta	218	144	248	154	612	792	8
abusar”	251	144	285	154	612	792	8
(62,5),	79	156	108	166	612	792	8
siendo	112	156	141	166	612	792	8
éste	145	156	164	166	612	792	8
el	168	156	176	166	612	792	8
porcentaje	180	156	227	166	612	792	8
más	231	156	249	166	612	792	8
alto	254	156	270	166	612	792	8
de	274	156	285	166	612	792	8
ocurrencia	79	168	125	178	612	792	8
entre	128	168	150	178	612	792	8
las	153	168	165	178	612	792	8
situaciones	168	168	217	178	612	792	8
propuestas.	220	168	271	178	612	792	8
Le	274	168	285	178	612	792	8
siguen	79	180	108	190	612	792	8
en	110	180	121	190	612	792	8
descenso	123	180	165	190	612	792	8
las	167	180	180	190	612	792	8
respuestas	182	180	230	190	612	792	8
que	232	180	248	190	612	792	8
señalan	250	180	285	190	612	792	8
que	79	192	96	202	612	792	8
los	100	192	113	202	612	792	8
profesores	117	192	164	202	612	792	8
“intervienen	168	192	219	202	612	792	8
para	224	192	243	202	612	792	8
cortar	248	192	273	202	612	792	8
la	277	192	285	202	612	792	8
situación”	79	204	121	214	612	792	8
(57,8),	122	204	150	214	612	792	8
“actúan	152	204	184	214	612	792	8
como	186	204	210	214	612	792	8
mediadores”	212	204	266	214	612	792	8
(55)	267	204	285	214	612	792	8
y	79	216	84	226	612	792	8
“trabajan	87	216	126	226	612	792	8
activamente	128	216	181	226	612	792	8
para	184	216	204	226	612	792	8
prevenir”	207	216	245	226	612	792	8
(50,3).	248	216	276	226	612	792	8
A	279	216	285	226	612	792	8
continuación,	79	228	136	238	612	792	8
los	138	228	150	238	612	792	8
porcentajes	152	228	202	238	612	792	8
corresponden	204	228	263	238	612	792	8
a	265	228	271	238	612	792	8
las	272	228	285	238	612	792	8
situaciones	79	240	128	250	612	792	8
entendidas	131	240	179	250	612	792	8
como	181	240	205	250	612	792	8
más	208	240	227	250	612	792	8
negativas	229	240	271	250	612	792	8
en	274	240	285	250	612	792	8
cuanto	79	252	108	262	612	792	8
a	110	252	116	262	612	792	8
la	117	252	125	262	612	792	8
perspectiva	127	252	176	262	612	792	8
de	178	252	189	262	612	792	8
los	190	252	203	262	612	792	8
alumnos	205	252	241	262	612	792	8
acerca	243	252	272	262	612	792	8
de	274	252	285	262	612	792	8
los	79	264	92	274	612	792	8
profesores,	93	264	142	274	612	792	8
siendo	143	264	172	274	612	792	8
éstas	174	264	197	274	612	792	8
“no	198	264	213	274	612	792	8
saben	214	264	241	274	612	792	8
impedirlo”	242	264	285	274	612	792	8
(33,1),	79	276	108	286	612	792	8
“no	110	276	124	286	612	792	8
se	127	276	137	286	612	792	8
enteran”	140	276	176	286	612	792	8
(30,8)	179	276	205	286	612	792	8
o	207	276	213	286	612	792	8
“miran	215	276	243	286	612	792	8
para	246	276	265	286	612	792	8
otro	268	276	285	286	612	792	8
lado”	79	288	101	298	612	792	8
(19,9).	104	288	132	298	612	792	8
Finalmente	99	300	148	310	612	792	8
y	150	300	155	310	612	792	8
acorde	157	300	187	310	612	792	8
a	189	300	194	310	612	792	8
los	196	300	209	310	612	792	8
objetivos	211	300	249	310	612	792	8
de	251	300	262	310	612	792	8
la	264	300	272	310	612	792	8
in-	274	300	285	310	612	792	8
vestigación	79	312	128	322	612	792	8
macro	130	312	158	322	612	792	8
desarrollada	159	312	213	322	612	792	8
(Baridon,	215	312	255	322	612	792	8
2010),	257	312	285	322	612	792	8
se	79	324	90	334	612	792	8
analizaron	92	324	137	334	612	792	8
las	139	324	152	334	612	792	8
situaciones	154	324	203	334	612	792	8
de	205	324	216	334	612	792	8
riesgo	219	324	245	334	612	792	8
entre	248	324	270	334	612	792	8
los	272	324	285	334	612	792	8
estudiantes,	79	336	131	346	612	792	8
intentando	133	336	178	346	612	792	8
identiﬁ	179	336	207	346	612	792	8
car	207	336	221	346	612	792	8
posibles	222	336	258	346	612	792	8
casos	259	336	285	346	612	792	8
sospechosos	79	348	137	358	612	792	8
de	140	348	151	358	612	792	8
riesgo	154	348	181	358	612	792	8
de	184	348	195	358	612	792	8
bullying	198	348	232	358	612	792	8
a	235	348	240	358	612	792	8
conﬁ	244	348	265	358	612	792	8
rmar	264	348	285	358	612	792	8
en	79	360	90	370	612	792	8
análisis	94	360	127	370	612	792	8
posteriores.	130	360	181	370	612	792	8
Siguiendo	185	360	229	370	612	792	8
las	232	360	245	370	612	792	8
“normas	249	360	285	370	612	792	8
de	79	372	90	382	612	792	8
interpretación	93	372	152	382	612	792	8
de	155	372	166	382	612	792	8
datos”	169	372	197	382	612	792	8
de	200	372	211	382	612	792	8
Díaz-	214	372	237	382	612	792	8
Aguado	240	372	274	382	612	792	8
et	276	372	285	382	612	792	8
al.	79	384	90	394	612	792	8
(2004,	93	384	121	394	612	792	8
p.	124	384	133	394	612	792	8
65),	136	384	153	394	612	792	8
se	157	384	167	394	612	792	8
realizaron	170	384	213	394	612	792	8
los	217	384	230	394	612	792	8
estadísticos	233	384	285	394	612	792	8
descriptivos	79	396	131	406	612	792	8
de	134	396	145	406	612	792	8
cada	148	396	169	406	612	792	8
uno	172	396	188	406	612	792	8
de	191	396	202	406	612	792	8
los	205	396	218	406	612	792	8
factores	221	396	255	406	612	792	8
de	258	396	269	406	612	792	8
las	272	396	285	406	612	792	8
situaciones	79	408	128	418	612	792	8
de	132	408	143	418	612	792	8
víctimas	146	408	182	418	612	792	8
y	186	408	191	418	612	792	8
agresores;	194	408	240	418	612	792	8
así	244	408	257	418	612	792	8
como	261	408	285	418	612	792	8
histogramas	79	420	133	430	612	792	8
para	137	420	156	430	612	792	8
cada	160	420	182	430	612	792	8
factor,	186	420	212	430	612	792	8
lo	216	420	224	430	612	792	8
cual	228	420	246	430	612	792	8
permitió	250	420	285	430	612	792	8
conocer	79	432	114	442	612	792	8
la	116	432	123	442	612	792	8
distribución	125	432	174	442	612	792	8
de	176	432	187	442	612	792	8
frecuencias	188	432	238	442	612	792	8
y	240	432	245	442	612	792	8
se	247	432	257	442	612	792	8
selec-	259	432	285	442	612	792	8
cionaron	79	444	117	454	612	792	8
los	120	444	132	454	612	792	8
percentiles	135	444	182	454	612	792	8
95	185	444	196	454	612	792	8
como	198	444	223	454	612	792	8
corte	225	444	247	454	612	792	8
para	250	444	269	454	612	792	8
las	272	444	285	454	612	792	8
dimensiones	79	456	134	466	612	792	8
de	137	456	148	466	612	792	8
la	151	456	159	466	612	792	8
violencia	162	456	200	466	612	792	8
escolar	203	456	234	466	612	792	8
evaluadas.	237	456	285	466	612	792	8
La	79	468	90	478	612	792	8
Tabla	92	468	116	478	612	792	8
4	118	468	123	478	612	792	8
a	125	468	131	478	612	792	8
continuación	133	468	188	478	612	792	8
resume	190	468	223	478	612	792	8
los	225	468	237	478	612	792	8
resultados	239	468	285	478	612	792	8
hallados.	79	480	118	490	612	792	8
Con	120	480	138	490	612	792	8
lo	140	480	148	490	612	792	8
cual	150	480	168	490	612	792	8
para	170	480	189	490	612	792	8
las	191	480	204	490	612	792	8
situaciones	206	480	255	490	612	792	8
de	257	480	268	490	612	792	8
vic-	269	480	285	490	612	792	8
timización	79	492	123	502	612	792	8
se	125	492	135	502	612	792	8
encontró	137	492	175	502	612	792	8
que	177	492	194	502	612	792	8
un	195	492	206	502	612	792	8
3,2	208	492	222	502	612	792	8
%	224	492	233	502	612	792	8
de	235	492	246	502	612	792	8
alumnos	248	492	285	502	612	792	8
que	79	504	96	514	612	792	8
han	98	504	115	514	612	792	8
vivido	117	504	142	514	612	792	8
situaciones	144	504	193	514	612	792	8
de	196	504	207	514	612	792	8
exclusión	209	504	250	514	612	792	8
social	252	504	277	514	612	792	8
y	280	504	285	514	612	792	8
agresión	79	516	117	526	612	792	8
verbal,	120	516	150	526	612	792	8
que	153	516	170	526	612	792	8
un	173	516	184	526	612	792	8
3,5%	187	516	210	526	612	792	8
de	213	516	224	526	612	792	8
alumnos	228	516	265	526	612	792	8
que	268	516	285	526	612	792	8
han	79	528	96	538	612	792	8
vivido	99	528	124	538	612	792	8
situaciones	126	528	176	538	612	792	8
de	178	528	189	538	612	792	8
gravedad	192	528	233	538	612	792	8
media	236	528	263	538	612	792	8
y	266	528	271	538	612	792	8
un	274	528	285	538	612	792	8
3,5%	79	540	102	550	612	792	8
del	106	540	119	550	612	792	8
alumnado	123	540	166	550	612	792	8
que	171	540	187	550	612	792	8
ha	191	540	202	550	612	792	8
vivido	206	540	231	550	612	792	8
situaciones	235	540	285	550	612	792	8
de	79	552	90	562	612	792	8
gravedad	94	552	135	562	612	792	8
extrema,	139	552	177	562	612	792	8
podrían	181	552	214	562	612	792	8
encontrarse	218	552	270	562	612	792	8
en	274	552	285	562	612	792	8
situaciones	79	564	128	574	612	792	8
de	131	564	142	574	612	792	8
riesgo	145	564	172	574	612	792	8
y	175	564	180	574	612	792	8
ser	182	564	196	574	612	792	8
-en	199	564	213	574	612	792	8
análisis	216	564	249	574	612	792	8
futuros-	252	564	285	574	612	792	8
considerados	79	576	136	586	612	792	8
como	138	576	162	586	612	792	8
posibles	163	576	199	586	612	792	8
víctimas	200	576	236	586	612	792	8
de	237	576	248	586	612	792	8
bullying.	250	576	285	586	612	792	8
En	79	588	91	598	612	792	8
tanto	95	588	117	598	612	792	8
para	121	588	141	598	612	792	8
las	145	588	158	598	612	792	8
situaciones	162	588	211	598	612	792	8
de	215	588	226	598	612	792	8
agresión,	230	588	270	598	612	792	8
se	274	588	285	598	612	792	8
encontró	299	84	336	94	612	792	8
que	338	84	354	94	612	792	8
un	356	84	367	94	612	792	8
3.9%	369	84	391	94	612	792	8
de	393	84	404	94	612	792	8
los	405	84	418	94	612	792	8
alumnos	419	84	456	94	612	792	8
que	458	84	474	94	612	792	8
partici-	476	84	504	94	612	792	8
pan	299	96	315	106	612	792	8
como	317	96	341	106	612	792	8
agresores	343	96	386	106	612	792	8
en	388	96	399	106	612	792	8
situaciones	401	96	449	106	612	792	8
de	451	96	462	106	612	792	8
exclusión	464	96	504	106	612	792	8
y	299	108	304	118	612	792	8
gravedad	308	108	349	118	612	792	8
media	353	108	380	118	612	792	8
y	384	108	389	118	612	792	8
un	393	108	404	118	612	792	8
4,6%	408	108	431	118	612	792	8
de	435	108	446	118	612	792	8
los	450	108	463	118	612	792	8
alumnos	467	108	504	118	612	792	8
agresores	299	120	343	130	612	792	8
en	345	120	356	130	612	792	8
situaciones	358	120	407	130	612	792	8
de	410	120	421	130	612	792	8
gravedad	423	120	464	130	612	792	8
extrema,	466	120	504	130	612	792	8
podrían	299	132	332	142	612	792	8
encontrarse	335	132	387	142	612	792	8
en	390	132	401	142	612	792	8
situaciones	404	132	453	142	612	792	8
de	456	132	467	142	612	792	8
riesgo	470	132	496	142	612	792	8
y	499	132	504	142	612	792	8
ser,	299	144	315	154	612	792	8
con	316	144	332	154	612	792	8
análisis	334	144	366	154	612	792	8
posteriores,	368	144	419	154	612	792	8
considerados	421	144	479	154	612	792	8
como	480	144	504	154	612	792	8
posibles	299	156	335	166	612	792	8
agresores,	338	156	384	166	612	792	8
en	388	156	399	166	612	792	8
situaciones	402	156	451	166	612	792	8
de	454	156	465	166	612	792	8
bullying.	469	156	504	166	612	792	8
Discusión	378	180	425	190	612	792	8
Los	319	204	335	214	612	792	8
estudiantes	338	204	388	214	612	792	8
consultados	391	204	444	214	612	792	8
han	447	204	463	214	612	792	8
valorado	467	204	504	214	612	792	8
en	299	216	310	226	612	792	8
general	313	216	345	226	612	792	8
de	348	216	359	226	612	792	8
forma	362	216	387	226	612	792	8
positiva	390	216	423	226	612	792	8
su	426	216	436	226	612	792	8
calidad	439	216	470	226	612	792	8
de	473	216	484	226	612	792	8
vida	486	216	504	226	612	792	8
en	299	228	310	238	612	792	8
las	312	228	325	238	612	792	8
situaciones	327	228	376	238	612	792	8
y	378	228	383	238	612	792	8
contextos	385	228	427	238	612	792	8
propuestos,	430	228	481	238	612	792	8
sien-	483	228	504	238	612	792	8
do	299	240	310	250	612	792	8
la	313	240	321	250	612	792	8
media	324	240	350	250	612	792	8
de	353	240	364	250	612	792	8
todas	367	240	391	250	612	792	8
las	394	240	407	250	612	792	8
situaciones	410	240	459	250	612	792	8
valoradas	462	240	504	250	612	792	8
entre	299	252	321	262	612	792	8
5	325	252	331	262	612	792	8
y	335	252	340	262	612	792	8
7,	344	252	352	262	612	792	8
en	356	252	367	262	612	792	8
tanto	371	252	393	262	612	792	8
7	397	252	403	262	612	792	8
fue	407	252	421	262	612	792	8
el	425	252	432	262	612	792	8
valor	436	252	458	262	612	792	8
de	462	252	473	262	612	792	8
mayor	477	252	504	262	612	792	8
satisfacción.	299	264	354	274	612	792	8
Desde	359	264	388	274	612	792	8
el	392	264	400	274	612	792	8
punto	404	264	429	274	612	792	8
de	434	264	445	274	612	792	8
vista	449	264	470	274	612	792	8
teórico	474	264	504	274	612	792	8
(Coleman	299	276	341	286	612	792	8
&	343	276	350	286	612	792	8
Hendry,	352	276	385	286	612	792	8
2003),	387	276	415	286	612	792	8
existe	417	276	442	286	612	792	8
una	444	276	460	286	612	792	8
diferencia	462	276	504	286	612	792	8
entre	299	288	321	298	612	792	8
la	325	288	333	298	612	792	8
calidad	337	288	368	298	612	792	8
y	371	288	376	298	612	792	8
valoración	380	288	425	298	612	792	8
de	429	288	440	298	612	792	8
las	443	288	456	298	612	792	8
relaciones	460	288	504	298	612	792	8
con	299	300	315	310	612	792	8
los	318	300	330	310	612	792	8
amigos	333	300	365	310	612	792	8
y	368	300	373	310	612	792	8
con	376	300	392	310	612	792	8
los	395	300	407	310	612	792	8
compañeros,	410	300	467	310	612	792	8
aspecto	470	300	504	310	612	792	8
que	299	312	316	322	612	792	8
se	320	312	330	322	612	792	8
ha	334	312	346	322	612	792	8
visto	350	312	370	322	612	792	8
reﬂ	374	312	388	322	612	792	8
ejado	388	312	413	322	612	792	8
en	417	312	428	322	612	792	8
los	432	312	445	322	612	792	8
resultados	449	312	495	322	612	792	8
y	499	312	504	322	612	792	8
que	299	324	315	334	612	792	8
ya	318	324	329	334	612	792	8
se	331	324	342	334	612	792	8
ha	345	324	356	334	612	792	8
presentado	358	324	408	334	612	792	8
en	410	324	421	334	612	792	8
otros	424	324	446	334	612	792	8
contextos	449	324	491	334	612	792	8
de	493	324	504	334	612	792	8
investigación	299	336	356	346	612	792	8
(Coleman	359	336	402	346	612	792	8
&	405	336	412	346	612	792	8
Hendry,	416	336	449	346	612	792	8
2003;	453	336	477	346	612	792	8
Díaz-	481	336	504	346	612	792	8
Aguado	299	348	333	358	612	792	8
et	337	348	345	358	612	792	8
al.,	349	348	363	358	612	792	8
2004).	367	348	395	358	612	792	8
La	399	348	410	358	612	792	8
relación	414	348	448	358	612	792	8
con	452	348	468	358	612	792	8
amigos	472	348	504	358	612	792	8
suele	299	360	322	370	612	792	8
ser	326	360	340	370	612	792	8
más	344	360	362	370	612	792	8
estrecha	366	360	404	370	612	792	8
que	408	360	424	370	612	792	8
con	428	360	444	370	612	792	8
compañeros,	448	360	504	370	612	792	8
diferencia	299	372	343	382	612	792	8
que	347	372	364	382	612	792	8
podría	369	372	398	382	612	792	8
verse	402	372	427	382	612	792	8
incrementada	431	372	493	382	612	792	8
si	497	372	504	382	612	792	8
algunos	299	384	333	394	612	792	8
estudiantes	336	384	386	394	612	792	8
no	389	384	400	394	612	792	8
se	403	384	413	394	612	792	8
sienten	416	384	448	394	612	792	8
cómodos	451	384	491	394	612	792	8
en	493	384	504	394	612	792	8
el	299	396	307	406	612	792	8
grupo	311	396	336	406	612	792	8
de	340	396	351	406	612	792	8
clase	355	396	378	406	612	792	8
y	382	396	387	406	612	792	8
su	391	396	402	406	612	792	8
percepción	406	396	454	406	612	792	8
del	458	396	471	406	612	792	8
mismo	475	396	504	406	612	792	8
es	299	408	309	418	612	792	8
negativa	313	408	350	418	612	792	8
(O'Brien	353	408	389	418	612	792	8
&	392	408	399	418	612	792	8
Bierman,	402	408	441	418	612	792	8
1988),	444	408	472	418	612	792	8
siendo	475	408	504	418	612	792	8
la	299	420	307	430	612	792	8
no	310	420	321	430	612	792	8
reciprocidad	325	420	378	430	612	792	8
en	382	420	393	430	612	792	8
las	397	420	409	430	612	792	8
relaciones	413	420	458	430	612	792	8
“un	461	420	476	430	612	792	8
fuerte	479	420	504	430	612	792	8
predictor	299	432	337	442	612	792	8
de	341	432	352	442	612	792	8
la	356	432	364	442	612	792	8
victimización”	368	432	426	442	612	792	8
(Lisboa	430	432	463	442	612	792	8
&	467	432	473	442	612	792	8
Koller,	477	432	504	442	612	792	8
2009,	299	444	324	454	612	792	8
p.	327	444	336	454	612	792	8
174).	339	444	362	454	612	792	8
Este	366	444	385	454	612	792	8
aspecto	389	444	424	454	612	792	8
concuerda	427	444	473	454	612	792	8
con	477	444	493	454	612	792	8
la	497	444	504	454	612	792	8
necesidad	299	456	344	466	612	792	8
de	348	456	359	466	612	792	8
intervenir	363	456	403	466	612	792	8
para	407	456	427	466	612	792	8
potenciar	431	456	472	466	612	792	8
las	476	456	488	466	612	792	8
re-	492	456	504	466	612	792	8
laciones	299	468	335	478	612	792	8
entre	338	468	360	478	612	792	8
compañeros	363	468	417	478	612	792	8
de	420	468	431	478	612	792	8
clase	434	468	457	478	612	792	8
y	460	468	465	478	612	792	8
crear	468	468	490	478	612	792	8
un	493	468	504	478	612	792	8
espacio	299	480	333	490	612	792	8
educativo	337	480	379	490	612	792	8
que	382	480	399	490	612	792	8
promueva	402	480	446	490	612	792	8
el	450	480	458	490	612	792	8
desarrollo	461	480	504	490	612	792	8
de	299	492	310	502	612	792	8
“las	314	492	330	502	612	792	8
competencias	333	492	394	502	612	792	8
necesarias	398	492	445	502	612	792	8
para	449	492	469	502	612	792	8
relacio-	472	492	504	502	612	792	8
narse	299	504	325	514	612	792	8
pacíficamente	329	504	394	514	612	792	8
con	398	504	415	514	612	792	8
los	419	504	432	514	612	792	8
demás”	437	504	471	514	612	792	8
(como	476	504	504	514	612	792	8
se	299	516	309	526	612	792	8
citó	314	516	329	526	612	792	8
en	333	516	344	526	612	792	8
Chaux	349	516	378	526	612	792	8
&	382	516	388	526	612	792	8
Velásquez,	392	516	441	526	612	792	8
2008,	446	516	471	526	612	792	8
p.	475	516	483	526	612	792	8
32).	487	516	504	526	612	792	8
Las	319	528	335	538	612	792	8
altas	340	528	362	538	612	792	8
puntuaciones	366	528	427	538	612	792	8
encontradas	432	528	489	538	612	792	8
en	493	528	504	538	612	792	8
el	299	540	307	550	612	792	8
relacionamiento	311	540	383	550	612	792	8
con	387	540	403	550	612	792	8
“la	407	540	419	550	612	792	8
madre”	423	540	455	550	612	792	8
y	459	540	464	550	612	792	8
también	468	540	504	550	612	792	8
con	299	552	315	562	612	792	8
“el	320	552	331	562	612	792	8
padre”,	336	552	368	562	612	792	8
a	372	552	378	562	612	792	8
la	382	552	390	562	612	792	8
hora	395	552	415	562	612	792	8
de	420	552	431	562	612	792	8
considerar	435	552	483	562	612	792	8
una	487	552	504	562	612	792	8
ﬁ	299	564	304	574	612	792	8
gura	304	564	324	574	612	792	8
de	327	564	338	574	612	792	8
ayuda	341	564	367	574	612	792	8
disponible	370	564	415	574	612	792	8
ante	418	564	437	574	612	792	8
las	440	564	452	574	612	792	8
situaciones	455	564	504	574	612	792	8
de	299	576	310	586	612	792	8
violencia	316	576	358	586	612	792	8
escolar,	363	576	401	586	612	792	8
ya	406	576	417	586	612	792	8
sean	422	576	445	586	612	792	8
los	450	576	464	586	612	792	8
propios	469	576	504	586	612	792	8
adolescentes	299	588	357	598	612	792	8
como	360	588	385	598	612	792	8
víctimas	388	588	424	598	612	792	8
o	428	588	434	598	612	792	8
si	437	588	445	598	612	792	8
ésta	448	588	467	598	612	792	8
se	471	588	481	598	612	792	8
trata	485	588	504	598	612	792	8
Tabla	79	616	97	623	612	792	8
4.	99	616	105	623	612	792	8
Estadísticos	107	616	146	623	612	792	8
para	148	616	163	623	612	792	8
los	165	616	174	623	612	792	8
factores	176	616	201	623	612	792	8
de	203	616	211	623	612	792	8
victimización	213	616	256	623	612	792	8
y	258	616	261	623	612	792	8
agresiones	263	616	298	623	612	792	8
Estadísticos	92	634	133	641	612	792	8
Factores	310	634	340	641	612	792	8
Situaciones	196	651	232	657	612	792	8
vividas	234	651	255	657	612	792	8
como	257	651	274	657	612	792	8
víctimas	276	651	302	657	612	792	8
Media	82	691	101	698	612	792	8
Desv.	82	701	99	708	612	792	8
típica	101	701	118	708	612	792	8
Percentiles	82	712	116	718	612	792	8
95	118	712	126	718	612	792	8
%	82	722	88	729	612	792	8
sobre	90	722	108	729	612	792	8
el	109	722	115	729	612	792	8
percentil	117	722	143	729	612	792	8
180	81	749	95	756	612	792	8
Situaciones	372	651	408	657	612	792	8
vividas	410	651	431	657	612	792	8
como	433	651	450	657	612	792	8
agresores	452	651	483	657	612	792	8
Exclusión	149	664	182	671	612	792	8
social	184	664	204	671	612	792	8
y	206	664	210	671	612	792	8
agresión	154	672	183	679	612	792	8
verbal	185	672	205	679	612	792	8
Victimización	218	664	263	671	612	792	8
de	265	664	273	671	612	792	8
gravedad	219	672	250	679	612	792	8
media	252	672	272	679	612	792	8
Victimización	287	664	332	671	612	792	8
de	334	664	342	671	612	792	8
gravedad	285	672	316	679	612	792	8
extrema	318	672	345	679	612	792	8
8,95	173	691	186	698	612	792	8
3,27	173	701	186	708	612	792	8
16	176	712	183	718	612	792	8
3,2	175	722	184	729	612	792	8
4,00	239	691	252	698	612	792	8
1,54	239	701	252	708	612	792	8
7	244	712	247	718	612	792	8
3,5	241	722	250	729	612	792	8
6,81	308	691	322	698	612	792	8
2,06	308	701	322	708	612	792	8
10	311	712	319	718	612	792	8
3,5	310	722	320	729	612	792	8
Exclusión	369	664	402	671	612	792	8
y	404	664	408	671	612	792	8
agresión	368	672	398	679	612	792	8
de	400	672	408	679	612	792	8
gravedad	361	681	393	687	612	792	8
media	395	681	415	687	612	792	8
10,21	379	691	397	698	612	792	8
3,76	381	701	395	708	612	792	8
18	384	712	392	718	612	792	8
3,9	383	722	393	729	612	792	8
Agresión	444	664	475	671	612	792	8
de	477	664	485	671	612	792	8
gravedad	449	672	480	679	612	792	8
extrema	451	681	478	687	612	792	8
8,94	458	691	471	698	612	792	8
2,83	458	701	471	708	612	792	8
13,45	456	712	473	718	612	792	8
4,6	460	722	469	729	612	792	8
Violencia	365	54	396	61	612	792	9
escolar	398	54	420	61	612	792	9
en	422	54	430	61	612	792	9
estudiantes	432	54	467	61	612	792	9
de	469	54	477	61	612	792	9
educación	479	54	511	61	612	792	9
media	513	54	533	61	612	792	9
de	108	84	119	94	612	792	9
un	122	84	133	94	612	792	9
compañero,	136	84	187	94	612	792	9
coinciden	190	84	232	94	612	792	9
con	235	84	251	94	612	792	9
resultados	254	84	299	94	612	792	9
de	302	84	313	94	612	792	9
otras	108	96	129	106	612	792	9
investigaciones	131	96	197	106	612	792	9
(Díaz-Aguado	199	96	259	106	612	792	9
et	261	96	269	106	612	792	9
al.,	271	96	284	106	612	792	9
2004).	285	96	313	106	612	792	9
Esto	108	108	127	118	612	792	9
muestra	130	108	165	118	612	792	9
la	168	108	176	118	612	792	9
importancia	178	108	229	118	612	792	9
que	232	108	248	118	612	792	9
presenta	251	108	289	118	612	792	9
en	292	108	303	118	612	792	9
el	305	108	313	118	612	792	9
desarrollo	108	120	151	130	612	792	9
del	153	120	166	130	612	792	9
niño	169	120	187	130	612	792	9
y	190	120	195	130	612	792	9
del	197	120	211	130	612	792	9
adolescente	213	120	266	130	612	792	9
la	269	120	276	130	612	792	9
relación	279	120	313	130	612	792	9
con	108	132	124	142	612	792	9
su	128	132	139	142	612	792	9
familia.	143	132	176	142	612	792	9
Lo	180	132	192	142	612	792	9
cual	196	132	215	142	612	792	9
pone	219	132	242	142	612	792	9
indirectamente	246	132	313	142	612	792	9
en	108	144	119	154	612	792	9
primer	123	144	151	154	612	792	9
plano	155	144	179	154	612	792	9
la	184	144	191	154	612	792	9
necesidad	195	144	241	154	612	792	9
de	245	144	256	154	612	792	9
potenciar	260	144	301	154	612	792	9
la	305	144	313	154	612	792	9
relación	108	156	142	166	612	792	9
entre	146	156	169	166	612	792	9
profesorado	173	156	226	166	612	792	9
y	230	156	235	166	612	792	9
centro	239	156	267	166	612	792	9
educativo	271	156	313	166	612	792	9
en	108	168	119	178	612	792	9
general,	123	168	160	178	612	792	9
con	164	168	180	178	612	792	9
los	185	168	198	178	612	792	9
padres	202	168	233	178	612	792	9
y	237	168	242	178	612	792	9
madres	247	168	280	178	612	792	9
de	285	168	296	178	612	792	9
los	300	168	313	178	612	792	9
alumnos,	108	180	147	190	612	792	9
como	150	180	174	190	612	792	9
una	176	180	192	190	612	792	9
vía	195	180	208	190	612	792	9
principal	210	180	246	190	612	792	9
para	249	180	268	190	612	792	9
conseguir	271	180	313	190	612	792	9
una	108	192	125	202	612	792	9
intervención	130	192	189	202	612	792	9
eficaz	194	192	222	202	612	792	9
en	227	192	239	202	612	792	9
la	244	192	252	202	612	792	9
detección	257	192	303	202	612	792	9
y	308	192	313	202	612	792	9
prevención	108	204	155	214	612	792	9
de	157	204	168	214	612	792	9
la	170	204	177	214	612	792	9
violencia	179	204	217	214	612	792	9
escolar.	218	204	252	214	612	792	9
Son	254	204	271	214	612	792	9
varios	273	204	299	214	612	792	9
los	301	204	313	214	612	792	9
autores	108	216	140	226	612	792	9
que	142	216	159	226	612	792	9
sitúan	161	216	187	226	612	792	9
su	189	216	200	226	612	792	9
mirada	202	216	232	226	612	792	9
en	234	216	245	226	612	792	9
esta	248	216	266	226	612	792	9
necesidad	268	216	313	226	612	792	9
de	108	228	119	238	612	792	9
reﬂ	122	228	136	238	612	792	9
exión	136	228	159	238	612	792	9
y	162	228	167	238	612	792	9
actuación	171	228	213	238	612	792	9
de	216	228	227	238	612	792	9
cara	230	228	250	238	612	792	9
a	253	228	258	238	612	792	9
potenciar	262	228	302	238	612	792	9
la	305	228	313	238	612	792	9
relación	108	240	142	250	612	792	9
escuela-familia	144	240	210	250	612	792	9
(Martínez	212	240	254	250	612	792	9
Cerón,	256	240	286	250	612	792	9
2005,	288	240	313	250	612	792	9
González,	108	252	152	262	612	792	9
2006;	155	252	179	262	612	792	9
López	182	252	209	262	612	792	9
López,	212	252	241	262	612	792	9
2006).	244	252	272	262	612	792	9
Relación	275	252	313	262	612	792	9
que	108	264	125	274	612	792	9
permitiría	129	264	173	274	612	792	9
generar	178	264	213	274	612	792	9
nuevos	218	264	251	274	612	792	9
espacios	256	264	297	274	612	792	9
de	302	264	313	274	612	792	9
comunicación	108	276	168	286	612	792	9
y	170	276	175	286	612	792	9
coordinación	178	276	234	286	612	792	9
de	236	276	247	286	612	792	9
cara	250	276	269	286	612	792	9
a	272	276	277	286	612	792	9
trabajar	280	276	313	286	612	792	9
en	108	288	119	298	612	792	9
la	124	288	132	298	612	792	9
erradicación	137	288	195	298	612	792	9
de	200	288	212	298	612	792	9
la	217	288	225	298	612	792	9
violencia	230	288	271	298	612	792	9
escolar.	276	288	313	298	612	792	9
Por	127	300	143	310	612	792	9
otra	147	300	164	310	612	792	9
parte,	167	300	192	310	612	792	9
las	196	300	209	310	612	792	9
puntuaciones	213	300	271	310	612	792	9
bajas	275	300	298	310	612	792	9
en	302	300	313	310	612	792	9
las	108	312	120	322	612	792	9
respuestas	122	312	169	322	612	792	9
del	171	312	184	322	612	792	9
alumnado	186	312	228	322	612	792	9
las	230	312	243	322	612	792	9
encontramos	244	312	300	322	612	792	9
en	302	312	313	322	612	792	9
sus	108	324	123	334	612	792	9
relaciones	125	324	170	334	612	792	9
con	172	324	188	334	612	792	9
“el	190	324	201	334	612	792	9
instituto”,	203	324	243	334	612	792	9
“los	245	324	261	334	612	792	9
docentes”	263	324	306	334	612	792	9
y	308	324	313	334	612	792	9
“lo	108	336	118	346	612	792	9
que	121	336	138	346	612	792	9
aprenden”.	140	336	188	346	612	792	9
A	190	336	196	346	612	792	9
simple	198	336	227	346	612	792	9
vista	229	336	249	346	612	792	9
aquí	252	336	271	346	612	792	9
hallamos	274	336	313	346	612	792	9
un	108	348	119	358	612	792	9
problema	122	348	163	358	612	792	9
a	166	348	172	358	612	792	9
la	175	348	183	358	612	792	9
vez	186	348	201	358	612	792	9
que	204	348	221	358	612	792	9
una	224	348	241	358	612	792	9
paradoja.	244	348	285	358	612	792	9
Alum-	287	348	313	358	612	792	9
nos	108	360	123	370	612	792	9
y	127	360	132	370	612	792	9
docentes	135	360	175	370	612	792	9
conviven	179	360	217	370	612	792	9
cotidianamente	221	360	287	370	612	792	9
en	291	360	302	370	612	792	9
el	305	360	313	370	612	792	9
espacio	108	372	141	382	612	792	9
del	144	372	157	382	612	792	9
instituto	159	372	193	382	612	792	9
y	195	372	200	382	612	792	9
a	202	372	208	382	612	792	9
nivel	210	372	230	382	612	792	9
de	232	372	243	382	612	792	9
calidad	246	372	277	382	612	792	9
de	279	372	290	382	612	792	9
vida,	292	372	313	382	612	792	9
esta	108	384	126	394	612	792	9
relación	129	384	164	394	612	792	9
es	167	384	177	394	612	792	9
la	180	384	188	394	612	792	9
que	191	384	208	394	612	792	9
presenta	211	384	249	394	612	792	9
menores	252	384	290	394	612	792	9
pun-	293	384	313	394	612	792	9
tuaciones.	108	396	152	406	612	792	9
Podríamos	155	396	203	406	612	792	9
asociar	206	396	238	406	612	792	9
esta	241	396	259	406	612	792	9
información	262	396	313	406	612	792	9
a	108	408	113	418	612	792	9
la	115	408	123	418	612	792	9
percepción	125	408	173	418	612	792	9
manifestada	176	408	229	418	612	792	9
por	231	408	246	418	612	792	9
una	248	408	264	418	612	792	9
importante	267	408	313	418	612	792	9
parte	108	420	130	430	612	792	9
de	132	420	143	430	612	792	9
los	146	420	159	430	612	792	9
alumnos,	161	420	201	430	612	792	9
en	203	420	214	430	612	792	9
cuanto	217	420	246	430	612	792	9
a	249	420	255	430	612	792	9
lo	257	420	265	430	612	792	9
que	267	420	284	430	612	792	9
hacen	286	420	313	430	612	792	9
los	108	432	120	442	612	792	9
docentes	123	432	163	442	612	792	9
ante	166	432	185	442	612	792	9
la	188	432	195	442	612	792	9
violencia	198	432	236	442	612	792	9
escolar;	239	432	274	442	612	792	9
recorde-	277	432	313	442	612	792	9
mos	108	444	126	454	612	792	9
que	131	444	147	454	612	792	9
entre	151	444	174	454	612	792	9
un	178	444	189	454	612	792	9
20-30%	193	444	228	454	612	792	9
señalaron	232	444	275	454	612	792	9
que	280	444	296	454	612	792	9
los	300	444	313	454	612	792	9
profesores	108	456	154	466	612	792	9
“no	156	456	170	466	612	792	9
saben	172	456	199	466	612	792	9
impedirlo”,	201	456	246	466	612	792	9
“no	248	456	262	466	612	792	9
se	264	456	275	466	612	792	9
enteran”	277	456	313	466	612	792	9
o	108	468	113	478	612	792	9
“miran	115	468	143	478	612	792	9
para	145	468	164	478	612	792	9
otro	166	468	183	478	612	792	9
lado”.	185	468	209	478	612	792	9
Además	211	468	247	478	612	792	9
los	249	468	261	478	612	792	9
estudiantes	263	468	313	478	612	792	9
dicen	108	480	131	490	612	792	9
acudir	135	480	163	490	612	792	9
a	167	480	172	490	612	792	9
ellos	176	480	197	490	612	792	9
ante	201	480	220	490	612	792	9
la	224	480	232	490	612	792	9
violencia	236	480	275	490	612	792	9
escolar,	279	480	313	490	612	792	9
como	108	492	132	502	612	792	9
último	135	492	161	502	612	792	9
o	165	492	171	502	612	792	9
penúltimo	174	492	217	502	612	792	9
recurso.	220	492	256	502	612	792	9
Otra	259	492	279	502	612	792	9
investi-	282	492	313	502	612	792	9
gación	108	504	137	514	612	792	9
también	139	504	174	514	612	792	9
realizada	177	504	217	514	612	792	9
en	219	504	230	514	612	792	9
Uruguay	233	504	270	514	612	792	9
(Giorgi	273	504	302	514	612	792	9
et	305	504	313	514	612	792	9
al.,	108	516	121	526	612	792	9
2012)	124	516	149	526	612	792	9
señala	153	516	182	526	612	792	9
que	185	516	201	526	612	792	9
los	205	516	217	526	612	792	9
adolescentes	221	516	279	526	612	792	9
critican	282	516	313	526	612	792	9
“la	108	528	118	538	612	792	9
pasividad	122	528	163	538	612	792	9
docente”	167	528	205	538	612	792	9
(p.	209	528	220	538	612	792	9
85)	223	528	238	538	612	792	9
ante	241	528	260	538	612	792	9
la	264	528	271	538	612	792	9
violencia	275	528	313	538	612	792	9
escolar,	108	540	141	550	612	792	9
reclaman	144	540	184	550	612	792	9
mayores	186	540	224	550	612	792	9
actuaciones	226	540	278	550	612	792	9
de	281	540	292	550	612	792	9
cara	294	540	313	550	612	792	9
a	108	552	113	562	612	792	9
“parar	115	552	141	562	612	792	9
las	144	552	156	562	612	792	9
situaciones	158	552	207	562	612	792	9
a	210	552	215	562	612	792	9
tiempo”,	217	552	253	562	612	792	9
poner	255	552	280	562	612	792	9
límites.	282	552	313	562	612	792	9
Son	108	564	125	574	612	792	9
los	129	564	141	574	612	792	9
propios	145	564	177	574	612	792	9
estudiantes,	180	564	233	574	612	792	9
los	237	564	249	574	612	792	9
que	253	564	269	574	612	792	9
reclaman	273	564	313	574	612	792	9
cambios	108	576	144	586	612	792	9
en	146	576	157	586	612	792	9
la	159	576	166	586	612	792	9
relación	168	576	202	586	612	792	9
alumno-profesor,	204	576	277	586	612	792	9
aspecto	279	576	313	586	612	792	9
manifestado	108	588	162	598	612	792	9
en	166	588	177	598	612	792	9
particular	181	588	222	598	612	792	9
por	227	588	241	598	612	792	9
los	245	588	258	598	612	792	9
estudiantes	262	588	313	598	612	792	9
consultados,	108	600	163	610	612	792	9
como	166	600	191	610	612	792	9
así	194	600	208	610	612	792	9
en	211	600	222	610	612	792	9
el	226	600	234	610	612	792	9
contexto	238	600	275	610	612	792	9
español	279	600	313	610	612	792	9
(Díaz-Aguado	108	612	168	622	612	792	9
et	170	612	179	622	612	792	9
al.,	181	612	194	622	612	792	9
2004;	196	612	220	622	612	792	9
Defensor	223	612	262	622	612	792	9
del	265	612	278	622	612	792	9
Pueblo,	280	612	313	622	612	792	9
2007).	108	624	135	634	612	792	9
Dado	139	624	163	634	612	792	9
lo	167	624	174	634	612	792	9
relevante	178	624	219	634	612	792	9
de	222	624	233	634	612	792	9
esta	237	624	256	634	612	792	9
información,	260	624	313	634	612	792	9
es	108	636	118	646	612	792	9
importante	122	636	168	646	612	792	9
profundizar	172	636	221	646	612	792	9
en	224	636	235	646	612	792	9
el	239	636	247	646	612	792	9
estudio	250	636	282	646	612	792	9
de	286	636	297	646	612	792	9
las	300	636	313	646	612	792	9
relaciones	108	648	152	658	612	792	9
entre	156	648	178	658	612	792	9
alumnos	182	648	219	658	612	792	9
y	223	648	228	658	612	792	9
docentes,	231	648	274	658	612	792	9
a	277	648	283	658	612	792	9
la	286	648	294	658	612	792	9
vez	298	648	313	658	612	792	9
que	108	660	124	670	612	792	9
promover	127	660	168	670	612	792	9
una	171	660	187	670	612	792	9
reﬂ	190	660	203	670	612	792	9
exión	203	660	227	670	612	792	9
y	229	660	234	670	612	792	9
autocrítica	237	660	282	670	612	792	9
a	285	660	290	670	612	792	9
nivel	293	660	313	670	612	792	9
del	108	672	121	682	612	792	9
colectivo	123	672	161	682	612	792	9
de	164	672	175	682	612	792	9
profesores.	178	672	227	682	612	792	9
Se	127	684	140	694	612	792	9
encontró	142	684	181	694	612	792	9
en	184	684	195	694	612	792	9
todos	198	684	222	694	612	792	9
los	224	684	237	694	612	792	9
centros	240	684	272	694	612	792	9
y	275	684	280	694	612	792	9
grupos	283	684	313	694	612	792	9
de	108	696	119	706	612	792	9
estudiantes	123	696	175	706	612	792	9
consultados,	179	696	236	706	612	792	9
la	240	696	248	706	612	792	9
existencia	253	696	298	706	612	792	9
de	302	696	313	706	612	792	9
situaciones	108	708	157	718	612	792	9
de	161	708	172	718	612	792	9
violencia	176	708	214	718	612	792	9
escolar	218	708	249	718	612	792	9
en	253	708	264	718	612	792	9
las	268	708	281	718	612	792	9
que	285	708	301	718	612	792	9
el	305	708	313	718	612	792	9
alumnado	108	720	151	730	612	792	9
desempeña	154	720	205	730	612	792	9
diferentes	208	720	251	730	612	792	9
roles	254	720	275	730	612	792	9
de	278	720	289	730	612	792	9
vícti-	292	720	313	730	612	792	9
mas,	327	84	349	94	612	792	9
agresores	351	84	395	94	612	792	9
o	398	84	403	94	612	792	9
espectadores	406	84	465	94	612	792	9
de	468	84	479	94	612	792	9
la	482	84	489	94	612	792	9
violencia.	492	84	533	94	612	792	9
Aspecto	327	96	363	106	612	792	9
que	366	96	382	106	612	792	9
concuerda	385	96	431	106	612	792	9
con	433	96	449	106	612	792	9
las	452	96	465	106	612	792	9
teorías	467	96	497	106	612	792	9
comen-	500	96	533	106	612	792	9
tadas	327	108	351	118	612	792	9
inicialmente	354	108	406	118	612	792	9
acerca	409	108	438	118	612	792	9
la	455	108	463	118	612	792	9
ubicuidad	466	108	508	118	612	792	9
de	511	108	522	118	612	792	9
la	525	108	533	118	612	792	9
violencia	327	120	366	130	612	792	9
(Torrego	370	120	407	130	612	792	9
&	412	120	418	130	612	792	9
Moreno,	422	120	459	130	612	792	9
2003)	463	120	489	130	612	792	9
y	493	120	498	130	612	792	9
de	502	120	513	130	612	792	9
sus	517	120	533	130	612	792	9
diferentes	327	132	370	142	612	792	9
expresiones	373	132	426	142	612	792	9
en	429	132	440	142	612	792	9
los	443	132	456	142	612	792	9
diversos	459	132	495	142	612	792	9
ámbitos	498	132	533	142	612	792	9
(Giorgi	327	144	357	154	612	792	9
et	359	144	368	154	612	792	9
al.,	370	144	383	154	612	792	9
2012).	386	144	414	154	612	792	9
Este	416	144	436	154	612	792	9
trabajo	439	144	469	154	612	792	9
deja	471	144	490	154	612	792	9
abierta	492	144	522	154	612	792	9
la	525	144	533	154	612	792	9
necesidad	327	156	372	166	612	792	9
de	375	156	386	166	612	792	9
profundizar	389	156	438	166	612	792	9
en	442	156	453	166	612	792	9
el	456	156	464	166	612	792	9
conocimiento	467	156	525	166	612	792	9
y	528	156	533	166	612	792	9
dinámicas	327	168	372	178	612	792	9
de	376	168	387	178	612	792	9
interacción	391	168	438	178	612	792	9
de	442	168	453	178	612	792	9
este	457	168	476	178	612	792	9
colectivo	480	168	518	178	612	792	9
de	522	168	533	178	612	792	9
estudiantes	327	180	377	190	612	792	9
de	381	180	392	190	612	792	9
los	395	180	407	190	612	792	9
centros.	411	180	446	190	612	792	9
Asimismo,	448	180	493	190	612	792	9
el	497	180	504	190	612	792	9
haber	508	180	533	190	612	792	9
identiﬁ	327	192	355	202	612	792	9
cado	355	192	376	202	612	792	9
mayores	378	192	416	202	612	792	9
índices	417	192	448	202	612	792	9
de	450	192	461	202	612	792	9
ocurrencia	463	192	508	202	612	792	9
en	510	192	521	202	612	792	9
si-	522	192	533	202	612	792	9
tuaciones	327	204	369	214	612	792	9
de	371	204	382	214	612	792	9
violencia	384	204	422	214	612	792	9
de	423	204	434	214	612	792	9
menor	436	204	464	214	612	792	9
gravedad	466	204	507	214	612	792	9
como	509	204	533	214	612	792	9
son	327	216	343	226	612	792	9
las	345	216	358	226	612	792	9
de	360	216	371	226	612	792	9
exclusión	373	216	414	226	612	792	9
social	416	216	441	226	612	792	9
y	443	216	448	226	612	792	9
agresión	450	216	488	226	612	792	9
verbal,	490	216	520	226	612	792	9
no	522	216	533	226	612	792	9
reduce	327	228	357	238	612	792	9
su	359	228	369	238	612	792	9
importancia.	371	228	424	238	612	792	9
Por	425	228	441	238	612	792	9
el	442	228	450	238	612	792	9
contrario,	452	228	492	238	612	792	9
afectan	494	228	525	238	612	792	9
a	527	228	533	238	612	792	9
quién	327	240	351	250	612	792	9
las	353	240	366	250	612	792	9
vive	367	240	385	250	612	792	9
y	387	240	392	250	612	792	9
perpetuadas	393	240	448	250	612	792	9
en	449	240	460	250	612	792	9
el	462	240	470	250	612	792	9
tiempo,	472	240	504	250	612	792	9
dañan	505	240	533	250	612	792	9
en	327	252	338	262	612	792	9
gran	340	252	360	262	612	792	9
medida	362	252	394	262	612	792	9
a	396	252	401	262	612	792	9
los	403	252	416	262	612	792	9
adolescentes	417	252	475	262	612	792	9
(Hugh-Jones	477	252	533	262	612	792	9
&	327	264	334	274	612	792	9
Smith,	337	264	365	274	612	792	9
1999),	368	264	395	274	612	792	9
siendo	398	264	427	274	612	792	9
la	430	264	438	274	612	792	9
exclusión,	441	264	484	274	612	792	9
según	487	264	514	274	612	792	9
Lis-	517	264	533	274	612	792	9
boa	327	276	344	286	612	792	9
y	346	276	351	286	612	792	9
Koller	354	276	379	286	612	792	9
(2009),	381	276	412	286	612	792	9
un	415	276	426	286	612	792	9
predictor	428	276	466	286	612	792	9
relevante	469	276	509	286	612	792	9
de	512	276	523	286	612	792	9
la	525	276	533	286	612	792	9
victimización	327	288	383	298	612	792	9
de	385	288	396	298	612	792	9
los	399	288	411	298	612	792	9
adolescentes.	414	288	475	298	612	792	9
En	347	300	359	310	612	792	9
estudios	362	300	398	310	612	792	9
llevados	401	300	437	310	612	792	9
a	439	300	445	310	612	792	9
cabo	447	300	468	310	612	792	9
en	471	300	482	310	612	792	9
centros	484	300	517	310	612	792	9
es-	519	300	533	310	612	792	9
colares	327	312	359	322	612	792	9
de	362	312	373	322	612	792	9
la	376	312	384	322	612	792	9
Comunidad	387	312	438	322	612	792	9
Autónoma	440	312	485	322	612	792	9
de	488	312	499	322	612	792	9
Madrid	503	312	533	322	612	792	9
en	327	324	338	334	612	792	9
España	342	324	376	334	612	792	9
(Defensor	379	324	423	334	612	792	9
del	426	324	440	334	612	792	9
Pueblo,	444	324	477	334	612	792	9
2007;	481	324	505	334	612	792	9
Díaz-	509	324	533	334	612	792	9
Aguado	327	336	361	346	612	792	9
et	364	336	372	346	612	792	9
al.,2004),	375	336	416	346	612	792	9
también	419	336	454	346	612	792	9
se	457	336	467	346	612	792	9
ha	470	336	481	346	612	792	9
encontrado	484	336	533	346	612	792	9
que	327	348	344	358	612	792	9
las	347	348	359	358	612	792	9
situaciones	362	348	411	358	612	792	9
de	414	348	425	358	612	792	9
violencia	428	348	466	358	612	792	9
escolar	469	348	500	358	612	792	9
menos	503	348	533	358	612	792	9
graves	327	360	357	370	612	792	9
(rechazo	360	360	398	370	612	792	9
verbal	401	360	428	370	612	792	9
y	431	360	436	370	612	792	9
exclusión	438	360	479	370	612	792	9
pasiva)	482	360	514	370	612	792	9
son	517	360	533	370	612	792	9
las	327	372	340	382	612	792	9
más	344	372	363	382	612	792	9
frecuentes,	367	372	416	382	612	792	9
seguidas	420	372	460	382	612	792	9
por	464	372	478	382	612	792	9
la	482	372	490	382	612	792	9
violencia	494	372	533	382	612	792	9
verbal	327	384	354	394	612	792	9
y	357	384	362	394	612	792	9
aquella	364	384	396	394	612	792	9
que	398	384	415	394	612	792	9
se	417	384	428	394	612	792	9
ejerce	431	384	457	394	612	792	9
sobre	460	384	484	394	612	792	9
las	487	384	500	394	612	792	9
propie-	502	384	533	394	612	792	9
dades.	327	396	357	406	612	792	9
Asimismo,	361	396	406	406	612	792	9
estos	411	396	434	406	612	792	9
estudios	438	396	475	406	612	792	9
pusieron	479	396	518	406	612	792	9
de	522	396	533	406	612	792	9
maniﬁ	327	408	354	418	612	792	9
esto	354	408	373	418	612	792	9
que	377	408	393	418	612	792	9
estas	397	408	421	418	612	792	9
situaciones	425	408	475	418	612	792	9
de	479	408	490	418	612	792	9
violencia	494	408	533	418	612	792	9
no	327	420	338	430	612	792	9
eran	342	420	362	430	612	792	9
episodios	365	420	407	430	612	792	9
aislados	410	420	446	430	612	792	9
sino	450	420	468	430	612	792	9
que	471	420	488	430	612	792	9
formaban	491	420	533	430	612	792	9
parte	327	432	349	442	612	792	9
de	351	432	362	442	612	792	9
la	363	432	371	442	612	792	9
vida	373	432	390	442	612	792	9
cotidiana	392	432	430	442	612	792	9
de	432	432	443	442	612	792	9
los	445	432	457	442	612	792	9
centros	459	432	490	442	612	792	9
escolares	492	432	533	442	612	792	9
madrileños,	327	444	377	454	612	792	9
dando	379	444	406	454	612	792	9
lugar	408	444	430	454	612	792	9
a	431	444	437	454	612	792	9
situaciones	439	444	487	454	612	792	9
repetitivas	489	444	533	454	612	792	9
tanto	327	456	349	466	612	792	9
para	351	456	371	466	612	792	9
las	373	456	386	466	612	792	9
víctimas	388	456	424	466	612	792	9
como	426	456	450	466	612	792	9
para	452	456	472	466	612	792	9
los	474	456	487	466	612	792	9
agresores	489	456	533	466	612	792	9
y	327	468	332	478	612	792	9
espectadores	335	468	394	478	612	792	9
de	396	468	407	478	612	792	9
la	410	468	418	478	612	792	9
violencia	420	468	458	478	612	792	9
escolar.	461	468	495	478	612	792	9
La	347	480	358	490	612	792	9
estabilidad	361	480	408	490	612	792	9
que	410	480	427	490	612	792	9
suele	429	480	453	490	612	792	9
darse	455	480	480	490	612	792	9
en	483	480	494	490	612	792	9
los	496	480	509	490	612	792	9
roles	511	480	533	490	612	792	9
de	327	492	338	502	612	792	9
víctima	343	492	374	502	612	792	9
y	379	492	384	502	612	792	9
agresor	388	492	422	502	612	792	9
(Olweus,	426	492	466	502	612	792	9
2004),	470	492	498	502	612	792	9
resulta	503	492	533	502	612	792	9
fundamental	327	504	381	514	612	792	9
en	384	504	395	514	612	792	9
la	398	504	406	514	612	792	9
consolidación	408	504	468	514	612	792	9
de	470	504	481	514	612	792	9
la	484	504	492	514	612	792	9
violencia	495	504	533	514	612	792	9
escolar,	327	516	361	526	612	792	9
con	364	516	380	526	612	792	9
lo	383	516	391	526	612	792	9
cual	394	516	412	526	612	792	9
además	415	516	450	526	612	792	9
de	453	516	464	526	612	792	9
la	467	516	475	526	612	792	9
defensa	478	516	513	526	612	792	9
que	516	516	533	526	612	792	9
hacemos	327	528	367	538	612	792	9
en	369	528	380	538	612	792	9
nuestra	381	528	414	538	612	792	9
investigación	416	528	472	538	612	792	9
al	473	528	481	538	612	792	9
respecto	483	528	520	538	612	792	9
de	522	528	533	538	612	792	9
la	327	540	335	550	612	792	9
intervención	338	540	390	550	612	792	9
a	393	540	398	550	612	792	9
nivel	401	540	421	550	612	792	9
de	424	540	435	550	612	792	9
grupo,	437	540	465	550	612	792	9
proponemos	468	540	522	550	612	792	9
el	525	540	533	550	612	792	9
tratamiento	327	552	376	562	612	792	9
cercano	379	552	414	562	612	792	9
y	416	552	421	562	612	792	9
particular	424	552	464	562	612	792	9
de	467	552	478	562	612	792	9
cada	480	552	502	562	612	792	9
caso.	504	552	528	562	612	792	9
En	347	564	359	574	612	792	9
base	364	564	386	574	612	792	9
a	391	564	396	574	612	792	9
las	401	564	414	574	612	792	9
ideas	418	564	443	574	612	792	9
ya	447	564	458	574	612	792	9
propuestas	463	564	513	574	612	792	9
por	518	564	533	574	612	792	9
Olweus	327	576	361	586	612	792	9
(2004),	366	576	399	586	612	792	9
entendemos	403	576	460	586	612	792	9
al	464	576	472	586	612	792	9
colectivo	477	576	517	586	612	792	9
de	521	576	533	586	612	792	9
espectadores	327	588	386	598	612	792	9
de	390	588	401	598	612	792	9
la	404	588	412	598	612	792	9
violencia	415	588	453	598	612	792	9
escolar,	457	588	491	598	612	792	9
como	494	588	518	598	612	792	9
un	522	588	533	598	612	792	9
grupo	327	600	352	610	612	792	9
que	356	600	372	610	612	792	9
puede	376	600	403	610	612	792	9
llegar	407	600	431	610	612	792	9
a	435	600	440	610	612	792	9
ser	444	600	457	610	612	792	9
determinante	461	600	518	610	612	792	9
de	522	600	533	610	612	792	9
cara	327	612	347	622	612	792	9
a	351	612	357	622	612	792	9
erradicar	361	612	401	622	612	792	9
la	405	612	413	622	612	792	9
violencia	417	612	456	622	612	792	9
escolar.	460	612	495	622	612	792	9
Olweus	499	612	533	622	612	792	9
(2004)	327	624	356	634	612	792	9
propone	358	624	394	634	612	792	9
que	397	624	413	634	612	792	9
los	416	624	429	634	612	792	9
alumnos	431	624	469	634	612	792	9
espectadores,	471	624	533	634	612	792	9
viven	327	636	350	646	612	792	9
las	352	636	364	646	612	792	9
situaciones	366	636	414	646	612	792	9
de	416	636	427	646	612	792	9
violencia	429	636	466	646	612	792	9
identiﬁ	468	636	496	646	612	792	9
cándose	496	636	533	646	612	792	9
desde	327	648	354	658	612	792	9
variados	358	648	396	658	612	792	9
roles:	400	648	424	658	612	792	9
algunos	428	648	463	658	612	792	9
apoyan	467	648	500	658	612	792	9
activa-	504	648	533	658	612	792	9
mente	327	660	355	670	612	792	9
al	358	660	365	670	612	792	9
agresor,	368	660	404	670	612	792	9
otros	406	660	428	670	612	792	9
apoyan	431	660	463	670	612	792	9
al	466	660	474	670	612	792	9
agresor	477	660	510	670	612	792	9
pero	513	660	533	670	612	792	9
no	327	672	338	682	612	792	9
activamente,	341	672	397	682	612	792	9
otros	400	672	422	682	612	792	9
apoyan	425	672	457	682	612	792	9
a	460	672	465	682	612	792	9
la	468	672	476	682	612	792	9
víctima	479	672	510	682	612	792	9
pero	513	672	533	682	612	792	9
no	327	684	338	694	612	792	9
hacen	342	684	369	694	612	792	9
nada	372	684	394	694	612	792	9
para	397	684	417	694	612	792	9
frenar	420	684	446	694	612	792	9
la	449	684	457	694	612	792	9
situación	460	684	499	694	612	792	9
y	503	684	508	694	612	792	9
otros	511	684	533	694	612	792	9
son	327	696	343	706	612	792	9
los	347	696	360	706	612	792	9
defensores	364	696	413	706	612	792	9
directos	417	696	452	706	612	792	9
de	456	696	467	706	612	792	9
la	471	696	478	706	612	792	9
víctima.	483	696	517	706	612	792	9
En	521	696	533	706	612	792	9
esta	327	708	346	718	612	792	9
investigación	348	708	404	718	612	792	9
se	405	708	416	718	612	792	9
encontró	418	708	455	718	612	792	9
un	457	708	468	718	612	792	9
alto	470	708	486	718	612	792	9
porcentaje	487	708	533	718	612	792	9
de	327	720	338	730	612	792	9
alumnos	341	720	378	730	612	792	9
espectadores	381	720	440	730	612	792	9
de	443	720	454	730	612	792	9
la	457	720	465	730	612	792	9
violencia	467	720	506	730	612	792	9
y	508	720	513	730	612	792	9
que	516	720	533	730	612	792	9
181	519	748	533	756	612	792	9
Ciencias	79	52	107	60	612	792	10
Psicológicas	109	52	149	60	612	792	10
2014;	151	52	169	60	612	792	10
VIII	171	52	185	60	612	792	10
(2):	187	52	198	60	612	792	10
173	200	52	212	60	612	792	10
-	214	52	217	60	612	792	10
183	219	52	231	60	612	792	10
además,	79	84	117	94	612	792	10
muchas	121	84	155	94	612	792	10
veces	159	84	184	94	612	792	10
apoyan	188	84	220	94	612	792	10
directa	224	84	253	94	612	792	10
o	257	84	263	94	612	792	10
indi-	266	84	285	94	612	792	10
rectamente	79	96	128	106	612	792	10
a	130	96	136	106	612	792	10
los	138	96	151	106	612	792	10
agresores.	153	96	199	106	612	792	10
Internacionalmente	201	96	285	106	612	792	10
existen	79	108	110	118	612	792	10
investigaciones	114	108	181	118	612	792	10
(Smith,	185	108	216	118	612	792	10
1998;	220	108	245	118	612	792	10
Torrego,	249	108	285	118	612	792	10
2006;	79	120	104	130	612	792	10
Díaz-Aguado,	106	120	166	130	612	792	10
2009),	169	120	197	130	612	792	10
que	199	120	216	130	612	792	10
destacan	218	120	258	130	612	792	10
la	261	120	268	130	612	792	10
im-	271	120	285	130	612	792	10
portancia	79	132	120	142	612	792	10
de	122	132	133	142	612	792	10
la	135	132	143	142	612	792	10
actitud	145	132	174	142	612	792	10
del	176	132	189	142	612	792	10
espectador	191	132	240	142	612	792	10
frente	242	132	267	142	612	792	10
a	269	132	275	142	612	792	10
la	277	132	285	142	612	792	10
violencia.	79	144	120	154	612	792	10
Desde	122	144	151	154	612	792	10
nuestra	153	144	186	154	612	792	10
visión	189	144	214	154	612	792	10
en	216	144	227	154	612	792	10
particular,	229	144	272	154	612	792	10
se	274	144	285	154	612	792	10
entiende	79	156	116	166	612	792	10
que	118	156	134	166	612	792	10
se	136	156	146	166	612	792	10
podría	147	156	175	166	612	792	10
trabajar	176	156	209	166	612	792	10
con	210	156	226	166	612	792	10
este	228	156	246	166	612	792	10
grupo	248	156	272	166	612	792	10
de	274	156	285	166	612	792	10
alumnos,	79	168	119	178	612	792	10
enfocando	121	168	166	178	612	792	10
su	168	168	179	178	612	792	10
rol	181	168	191	178	612	792	10
hacia	193	168	217	178	612	792	10
la	219	168	226	178	612	792	10
mediación,	228	168	275	178	612	792	10
la	277	168	285	178	612	792	10
negociación,	79	180	134	190	612	792	10
a	137	180	142	190	612	792	10
tomar	145	180	170	190	612	792	10
posición	172	180	208	190	612	792	10
en	211	180	222	190	612	792	10
la	224	180	232	190	612	792	10
intolerancia	235	180	285	190	612	792	10
a	79	192	85	202	612	792	10
la	89	192	96	202	612	792	10
violencia,	100	192	141	202	612	792	10
colaborando	145	192	199	202	612	792	10
en	203	192	214	202	612	792	10
disminuir	218	192	257	202	612	792	10
estas	261	192	285	202	612	792	10
situaciones.	79	204	131	214	612	792	10
Sería	135	204	159	214	612	792	10
adecuado	163	204	206	214	612	792	10
para	210	204	230	214	612	792	10
ello	234	204	249	214	612	792	10
profun-	253	204	285	214	612	792	10
dizar	79	216	100	226	612	792	10
en	104	216	115	226	612	792	10
las	119	216	132	226	612	792	10
dinámicas	135	216	180	226	612	792	10
de	183	216	194	226	612	792	10
socialización	198	216	254	226	612	792	10
de	257	216	268	226	612	792	10
los	272	216	285	226	612	792	10
grupos	79	228	109	238	612	792	10
de	113	228	124	238	612	792	10
alumnos,	127	228	167	238	612	792	10
en	171	228	182	238	612	792	10
la	185	228	193	238	612	792	10
red	196	228	211	238	612	792	10
de	214	228	225	238	612	792	10
vínculos	229	228	265	238	612	792	10
que	268	228	285	238	612	792	10
se	79	240	90	250	612	792	10
generan	92	240	128	250	612	792	10
entre	130	240	152	250	612	792	10
adolescentes	155	240	212	250	612	792	10
y	215	240	220	250	612	792	10
en	222	240	233	250	612	792	10
las	235	240	248	250	612	792	10
conduc-	250	240	285	250	612	792	10
tas	79	252	92	262	612	792	10
aceptadas	95	252	141	262	612	792	10
a	143	252	149	262	612	792	10
nivel	152	252	172	262	612	792	10
de	175	252	186	262	612	792	10
grupo	189	252	214	262	612	792	10
(Viscardi,	217	252	257	262	612	792	10
2004;	260	252	285	262	612	792	10
Blanco,	79	264	112	274	612	792	10
Caballero,	115	264	159	274	612	792	10
&	162	264	168	274	612	792	10
De	171	264	184	274	612	792	10
la	186	264	194	274	612	792	10
Corte,	197	264	223	274	612	792	10
2007;	226	264	251	274	612	792	10
Berger,	253	264	285	274	612	792	10
2009).	79	276	107	286	612	792	10
Un	110	276	122	286	612	792	10
análisis	125	276	157	286	612	792	10
de	160	276	171	286	612	792	10
estos	173	276	197	286	612	792	10
aspectos,	199	276	241	286	612	792	10
resultaría	244	276	285	286	612	792	10
un	79	288	90	298	612	792	10
buen	93	288	115	298	612	792	10
punto	117	288	142	298	612	792	10
de	144	288	156	298	612	792	10
partida	158	288	188	298	612	792	10
de	191	288	202	298	612	792	10
un	204	288	215	298	612	792	10
trabajo	218	288	248	298	612	792	10
desde	250	288	277	298	612	792	10
y	280	288	285	298	612	792	10
con	79	300	95	310	612	792	10
los	97	300	110	310	612	792	10
adolescentes	112	300	170	310	612	792	10
hacia	172	300	196	310	612	792	10
la	198	300	206	310	612	792	10
erradicación	208	300	261	310	612	792	10
de	264	300	275	310	612	792	10
la	277	300	285	310	612	792	10
violencia	79	312	117	322	612	792	10
escolar.	120	312	154	322	612	792	10
Es	99	324	111	334	612	792	10
necesario	115	324	158	334	612	792	10
intervenir	163	324	204	334	612	792	10
en	208	324	219	334	612	792	10
esta	223	324	242	334	612	792	10
tarea	247	324	269	334	612	792	10
de	274	324	285	334	612	792	10
construcción	79	336	134	346	612	792	10
de	138	336	149	346	612	792	10
la	152	336	160	346	612	792	10
no	163	336	174	346	612	792	10
violencia	178	336	216	346	612	792	10
y	219	336	224	346	612	792	10
dependemos	228	336	285	346	612	792	10
del	79	348	92	358	612	792	10
compromiso	96	348	149	358	612	792	10
docente,	152	348	190	358	612	792	10
pieza	193	348	217	358	612	792	10
fundamental	220	348	274	358	612	792	10
al	277	348	285	358	612	792	10
trazar	79	360	104	370	612	792	10
objetivos	107	360	145	370	612	792	10
en	148	360	159	370	612	792	10
esta	161	360	180	370	612	792	10
área.	182	360	205	370	612	792	10
Así	207	360	221	370	612	792	10
como	223	360	247	370	612	792	10
también	250	360	285	370	612	792	10
de	79	372	90	382	612	792	10
quienes	92	372	126	382	612	792	10
puedan	127	372	160	382	612	792	10
otorgarles	161	372	204	382	612	792	10
a	205	372	211	382	612	792	10
estos,	213	372	238	382	612	792	10
formación,	240	372	285	382	612	792	10
herramientas	79	384	136	394	612	792	10
y	139	384	144	394	612	792	10
recursos	146	384	184	394	612	792	10
para	186	384	206	394	612	792	10
trabajar	208	384	242	394	612	792	10
en	244	384	255	394	612	792	10
contra	257	384	285	394	612	792	10
de	79	396	90	406	612	792	10
la	94	396	101	406	612	792	10
violencia.	105	396	145	406	612	792	10
Hay	149	396	166	406	612	792	10
evidencia	169	396	211	406	612	792	10
de	214	396	225	406	612	792	10
lo	229	396	236	406	612	792	10
relevantes	239	396	285	406	612	792	10
que	79	408	96	418	612	792	10
resultan	97	408	132	418	612	792	10
las	134	408	146	418	612	792	10
intervenciones	148	408	210	418	612	792	10
destinadas	212	408	259	418	612	792	10
a	260	408	266	418	612	792	10
me-	268	408	285	418	612	792	10
jorar	79	420	99	430	612	792	10
la	101	420	108	430	612	792	10
convivencia	110	420	161	430	612	792	10
atendiendo	163	420	211	430	612	792	10
a	213	420	219	430	612	792	10
estos	220	420	244	430	612	792	10
aspectos	246	420	285	430	612	792	10
(Torrego,	79	432	118	442	612	792	10
2006)	120	432	145	442	612	792	10
y	147	432	152	442	612	792	10
entendemos	154	432	208	442	612	792	10
que	210	432	227	442	612	792	10
es	228	432	239	442	612	792	10
posible	241	432	272	442	612	792	10
de	274	432	285	442	612	792	10
desarrollar	79	444	125	454	612	792	10
en	126	444	137	454	612	792	10
este	139	444	157	454	612	792	10
contexto	159	444	195	454	612	792	10
especíﬁ	197	444	231	454	612	792	10
co,	230	444	243	454	612	792	10
el	245	444	253	454	612	792	10
cual	254	444	272	454	612	792	10
ha	274	444	285	454	612	792	10
evidenciado	79	456	132	466	612	792	10
en	134	456	145	466	612	792	10
el	148	456	156	466	612	792	10
desarrollo	158	456	201	466	612	792	10
de	204	456	215	466	612	792	10
la	218	456	225	466	612	792	10
investigación	228	456	285	466	612	792	10
macro,	79	468	109	478	612	792	10
interés	112	468	141	478	612	792	10
en	144	468	155	478	612	792	10
el	157	468	165	478	612	792	10
tema.	168	468	192	478	612	792	10
La	99	480	110	490	612	792	10
investigación	113	480	170	490	612	792	10
desarrollada	173	480	227	490	612	792	10
en	230	480	241	490	612	792	10
este	244	480	262	490	612	792	10
con-	266	480	285	490	612	792	10
texto	79	492	101	502	612	792	10
especíﬁ	103	492	137	502	612	792	10
co,	137	492	150	502	612	792	10
ha	153	492	164	502	612	792	10
permitido	167	492	207	502	612	792	10
conﬁ	210	492	231	502	612	792	10
rmar	231	492	251	502	612	792	10
la	254	492	261	502	612	792	10
exis-	264	492	285	502	612	792	10
tencia	79	504	105	514	612	792	10
de	109	504	120	514	612	792	10
diversas	123	504	159	514	612	792	10
formas	162	504	192	514	612	792	10
de	196	504	207	514	612	792	10
violencia	210	504	248	514	612	792	10
escolar,	251	504	285	514	612	792	10
vividas	79	516	110	526	612	792	10
en	114	516	125	526	612	792	10
todos	129	516	153	526	612	792	10
los	157	516	170	526	612	792	10
grupos	174	516	205	526	612	792	10
de	209	516	220	526	612	792	10
los	224	516	237	526	612	792	10
diferentes	241	516	285	526	612	792	10
centros	79	528	111	538	612	792	10
educativos	114	528	161	538	612	792	10
participantes,	164	528	222	538	612	792	10
así	225	528	238	538	612	792	10
como	241	528	265	538	612	792	10
una	268	528	285	538	612	792	10
percepción	79	540	127	550	612	792	10
un	131	540	142	550	612	792	10
tanto	145	540	167	550	612	792	10
negativa	170	540	207	550	612	792	10
de	210	540	221	550	612	792	10
la	225	540	232	550	612	792	10
postura	236	540	268	550	612	792	10
del	272	540	285	550	612	792	10
profesorado	79	552	132	562	612	792	10
al	135	552	142	562	612	792	10
enfrentar	146	552	185	562	612	792	10
esta	188	552	207	562	612	792	10
violencia	210	552	248	562	612	792	10
escolar,	251	552	285	562	612	792	10
por	79	564	93	574	612	792	10
parte	96	564	118	574	612	792	10
de	121	564	132	574	612	792	10
los	135	564	147	574	612	792	10
adolescentes.	150	564	210	574	612	792	10
Este	99	576	120	586	612	792	10
trabajo	124	576	156	586	612	792	10
abre	160	576	181	586	612	792	10
las	185	576	198	586	612	792	10
puertas	203	576	237	586	612	792	10
a	242	576	247	586	612	792	10
nuevas	252	576	285	586	612	792	10
líneas	79	588	106	598	612	792	10
de	111	588	122	598	612	792	10
investigación	126	588	186	598	612	792	10
en	190	588	201	598	612	792	10
este	206	588	225	598	612	792	10
ámbito	229	588	260	598	612	792	10
rela-	264	588	285	598	612	792	10
cionadas	79	600	119	610	612	792	10
a	122	600	128	610	612	792	10
los	132	600	144	610	612	792	10
aspectos	148	600	187	610	612	792	10
antes	191	600	215	610	612	792	10
comentados,	219	600	275	610	612	792	10
a	279	600	285	610	612	792	10
decir,	79	612	103	622	612	792	10
profundización	106	612	169	622	612	792	10
en	172	612	183	622	612	792	10
el	186	612	194	622	612	792	10
conocimiento	197	612	255	622	612	792	10
de	258	612	269	622	612	792	10
las	272	612	285	622	612	792	10
relaciones	79	624	123	634	612	792	10
a	125	624	130	634	612	792	10
nivel	132	624	152	634	612	792	10
de	154	624	165	634	612	792	10
grupos;	166	624	198	634	612	792	10
profundización	200	624	263	634	612	792	10
en	264	624	275	634	612	792	10
el	277	624	285	634	612	792	10
conocimiento	79	636	136	646	612	792	10
de	138	636	149	646	612	792	10
las	151	636	163	646	612	792	10
relaciones	165	636	209	646	612	792	10
entre	211	636	233	646	612	792	10
estudiantes	235	636	285	646	612	792	10
y	79	648	84	658	612	792	10
profesores;	88	648	137	658	612	792	10
promoción	141	648	186	658	612	792	10
de	190	648	201	658	612	792	10
estrategias	205	648	253	658	612	792	10
de	256	648	267	658	612	792	10
co-	271	648	285	658	612	792	10
municación	79	660	129	670	612	792	10
entre	132	660	154	670	612	792	10
centros	157	660	189	670	612	792	10
educativos	192	660	238	670	612	792	10
y	241	660	246	670	612	792	10
familias;	249	660	285	670	612	792	10
desarrollo	79	672	122	682	612	792	10
de	125	672	136	682	612	792	10
un	139	672	150	682	612	792	10
programa	153	672	195	682	612	792	10
de	198	672	209	682	612	792	10
intervención	212	672	265	682	612	792	10
que	268	672	285	682	612	792	10
comprometa	79	684	134	694	612	792	10
al	136	684	144	694	612	792	10
alumnado	146	684	190	694	612	792	10
así	192	684	205	694	612	792	10
como	208	684	232	694	612	792	10
a	234	684	240	694	612	792	10
docentes,	242	684	285	694	612	792	10
en	79	696	90	706	612	792	10
la	94	696	101	706	612	792	10
construcción	104	696	159	706	612	792	10
de	163	696	174	706	612	792	10
un	177	696	188	706	612	792	10
espacio	191	696	225	706	612	792	10
de	228	696	239	706	612	792	10
conviven-	243	696	285	706	612	792	10
cia	79	708	92	718	612	792	10
de	95	708	106	718	612	792	10
calidad	109	708	140	718	612	792	10
para	143	708	163	718	612	792	10
todos.	166	708	193	718	612	792	10
Entendemos	196	708	251	718	612	792	10
que	254	708	271	718	612	792	10
de	274	708	285	718	612	792	10
alguna	79	720	109	730	612	792	10
forma,	112	720	140	730	612	792	10
el	143	720	151	730	612	792	10
propio	154	720	181	730	612	792	10
hecho	184	720	211	730	612	792	10
de	214	720	225	730	612	792	10
investigar	229	720	270	730	612	792	10
en	274	720	285	730	612	792	10
182	81	749	95	756	612	792	10
los	299	84	311	93	612	792	10
centros	315	84	347	93	612	792	10
participantes	350	84	406	93	612	792	10
del	409	84	422	93	612	792	10
estudio,	426	84	460	93	612	792	10
ha	464	84	475	93	612	792	10
sido	478	84	496	93	612	792	10
y	499	84	504	93	612	792	10
es	299	96	309	105	612	792	10
punto	311	96	336	105	612	792	10
de	338	96	349	105	612	792	10
partida	351	96	381	105	612	792	10
de	383	96	394	105	612	792	10
reﬂ	396	96	409	105	612	792	10
exión	409	96	433	105	612	792	10
de	435	96	446	105	612	792	10
gran	447	96	467	105	612	792	10
parte	469	96	491	105	612	792	10
de	493	96	504	105	612	792	10
los	299	108	311	117	612	792	10
estudiantes	314	108	364	117	612	792	10
y	367	108	372	117	612	792	10
docentes	374	108	414	117	612	792	10
consultados.	417	108	472	117	612	792	10
La	319	120	330	129	612	792	10
autocrítica	331	120	376	129	612	792	10
realizada	378	120	417	129	612	792	10
ha	418	120	429	129	612	792	10
permitido	431	120	471	129	612	792	10
eviden-	473	120	504	129	612	792	10
ciar	299	132	315	141	612	792	10
algunas	318	132	353	141	612	792	10
limitaciones	356	132	407	141	612	792	10
como	411	132	435	141	612	792	10
las	438	132	451	141	612	792	10
que	454	132	471	141	612	792	10
surgen	474	132	504	141	612	792	10
de	299	144	310	153	612	792	10
no	312	144	323	153	612	792	10
poder	325	144	350	153	612	792	10
contar	352	144	380	153	612	792	10
con	382	144	398	153	612	792	10
datos	400	144	424	153	612	792	10
de	426	144	437	153	612	792	10
un	439	144	450	153	612	792	10
estudio	452	144	484	153	612	792	10
más	486	144	504	153	612	792	10
amplio,	299	156	330	165	612	792	10
a	332	156	338	165	612	792	10
la	340	156	347	165	612	792	10
vez	349	156	364	165	612	792	10
que,	366	156	385	165	612	792	10
uno	387	156	403	165	612	792	10
del	405	156	418	165	612	792	10
tipo	420	156	436	165	612	792	10
longitudinal;	438	156	489	165	612	792	10
así	491	156	504	165	612	792	10
como,	299	168	326	177	612	792	10
conocer	329	168	364	177	612	792	10
sobre	367	168	391	177	612	792	10
las	394	168	407	177	612	792	10
dinámicas	410	168	454	177	612	792	10
que	457	168	474	177	612	792	10
se	477	168	487	177	612	792	10
de-	490	168	504	177	612	792	10
sarrollan	299	180	336	189	612	792	10
en	339	180	350	189	612	792	10
el	352	180	360	189	612	792	10
contexto	362	180	399	189	612	792	10
de	401	180	412	189	612	792	10
las	414	180	427	189	612	792	10
redes	429	180	454	189	612	792	10
sociales	456	180	491	189	612	792	10
en	493	180	504	189	612	792	10
cuanto	299	192	328	201	612	792	10
a	330	192	336	201	612	792	10
la	337	192	345	201	612	792	10
violencia	347	192	385	201	612	792	10
escolar	387	192	418	201	612	792	10
y	420	192	425	201	612	792	10
su	427	192	437	201	612	792	10
incidencia	439	192	482	201	612	792	10
en	484	192	495	201	612	792	10
el	497	192	504	201	612	792	10
sistema.	299	204	335	213	612	792	10
No	338	204	350	213	612	792	10
obstante	352	204	390	213	612	792	10
posibilitó	392	204	430	213	612	792	10
un	432	204	443	213	612	792	10
acercamiento	445	204	504	213	612	792	10
a	299	216	304	225	612	792	10
la	306	216	314	225	612	792	10
realidad	316	216	351	225	612	792	10
de	352	216	363	225	612	792	10
los	365	216	378	225	612	792	10
centros	380	216	412	225	612	792	10
educativos	414	216	460	225	612	792	10
en	462	216	473	225	612	792	10
cuanto	475	216	504	225	612	792	10
a	299	228	304	237	612	792	10
la	306	228	314	237	612	792	10
violencia	315	228	353	237	612	792	10
escolar	354	228	386	237	612	792	10
y	387	228	392	237	612	792	10
desde	394	228	420	237	612	792	10
roles	422	228	443	237	612	792	10
diferenciados.	445	228	504	237	612	792	10
Todo	299	240	320	249	612	792	10
lo	322	240	329	249	612	792	10
anterior	331	240	363	249	612	792	10
supone	365	240	397	249	612	792	10
una	398	240	415	249	612	792	10
instancia	416	240	454	249	612	792	10
de	456	240	466	249	612	792	10
reﬂ	468	240	482	249	612	792	10
exión	481	240	504	249	612	792	10
y	299	252	304	261	612	792	10
un	306	252	318	261	612	792	10
desafío.	320	252	355	261	612	792	10
Referencias	373	280	430	290	612	792	10
Baridon,	299	303	329	310	612	792	10
D.	332	303	340	310	612	792	10
(2010)	343	303	366	310	612	792	10
Estudio	369	303	395	310	612	792	10
de	398	303	407	310	612	792	10
la	410	303	416	310	612	792	10
violencia	419	303	451	310	612	792	10
escolar	454	303	479	310	612	792	10
en	482	303	491	310	612	792	10
los	494	303	504	310	612	792	10
centros	320	312	346	319	612	792	10
de	349	312	358	319	612	792	10
Educación	361	312	398	319	612	792	10
Media	401	312	423	319	612	792	10
de	426	312	435	319	612	792	10
Juan	438	312	455	319	612	792	10
Lacaze,	458	312	486	319	612	792	10
Uru-	489	312	504	319	612	792	10
guay.	320	321	339	328	612	792	10
(Tesis	341	321	361	328	612	792	10
Doctoral).	363	321	397	328	612	792	10
Universidad	398	321	439	328	612	792	10
de	441	321	450	328	612	792	10
Alcalá,	451	321	474	328	612	792	10
España.	476	321	504	328	612	792	10
Berger,	299	330	324	337	612	792	10
C.	326	330	334	337	612	792	10
(2009)	335	330	358	337	612	792	10
¿Es	359	330	374	337	612	792	10
la	375	330	381	337	612	792	10
agresividad	383	330	423	337	612	792	10
adaptativa?	424	330	465	337	612	792	10
Evidencias	466	330	504	337	612	792	10
de	320	339	329	346	612	792	10
su	331	339	339	346	612	792	10
función	341	339	367	346	612	792	10
social	369	339	390	346	612	792	10
en	391	339	400	346	612	792	10
adolescentes	402	339	449	346	612	792	10
chilenos.	451	339	483	346	612	792	10
En	485	339	495	346	612	792	10
C.	496	339	504	346	612	792	10
Berger	320	348	344	355	612	792	10
y	346	348	350	355	612	792	10
C.	352	348	360	355	612	792	10
Lisboa	361	348	385	355	612	792	10
(Eds.)	386	348	408	355	612	792	10
Violencia	409	348	442	355	612	792	10
Escolar.	443	348	472	355	612	792	10
Estudios	474	348	504	355	612	792	10
y	320	357	324	364	612	792	10
posibilidades	326	357	373	364	612	792	10
de	375	357	384	364	612	792	10
intervención	386	357	429	364	612	792	10
en	431	357	440	364	612	792	10
Latinoamérica	443	357	493	364	612	792	10
(p.	495	357	504	364	612	792	10
139-160).	320	366	354	373	612	792	10
(1ª.	357	366	369	373	612	792	10
ed).	371	366	385	373	612	792	10
Santiago	387	366	419	373	612	792	10
de	421	366	430	373	612	792	10
Chile:	432	366	453	373	612	792	10
Universitaria.	455	366	501	373	612	792	10
Blanco,	299	375	325	382	612	792	10
A.,	326	375	336	382	612	792	10
Caballero,	337	375	373	382	612	792	10
A.,	374	375	384	382	612	792	10
&	385	375	391	382	612	792	10
De	394	375	404	382	612	792	10
la	405	375	411	382	612	792	10
Corte,	413	375	434	382	612	792	10
L.	436	375	442	382	612	792	10
(2007)	444	375	467	382	612	792	10
Psicología	468	375	504	382	612	792	10
de	320	384	329	391	612	792	10
los	331	384	342	391	612	792	10
grupos.	344	384	370	391	612	792	10
Madrid:	373	384	399	391	612	792	10
Pearson	402	384	431	391	612	792	10
Educación.	434	384	473	391	612	792	10
Bronfenbrenner,	299	393	356	400	612	792	10
U.	359	393	367	400	612	792	10
(1987)	370	393	393	400	612	792	10
La	396	393	405	400	612	792	10
ecología	408	393	438	400	612	792	10
del	441	393	452	400	612	792	10
desarrollo	455	393	490	400	612	792	10
hu-	493	393	504	400	612	792	10
mano.	320	402	342	409	612	792	10
(1ª.	345	402	357	409	612	792	10
ed.).	359	402	375	409	612	792	10
Barcelona:	377	402	416	409	612	792	10
Paidós.	418	402	445	409	612	792	10
Cajigas,	299	411	328	418	612	792	10
N.,	330	411	340	418	612	792	10
Kahan,	341	411	367	418	612	792	10
E.,	369	411	378	418	612	792	10
Luzardo,	380	411	411	418	612	792	10
M.,	413	411	424	418	612	792	10
Ugo,	426	411	443	418	612	792	10
M.,	444	411	455	418	612	792	10
Najson,	457	411	484	418	612	792	10
S.	486	411	493	418	612	792	10
,	495	411	497	418	612	792	10
&	499	411	504	418	612	792	10
Zamalvide,	320	420	359	427	612	792	10
G.	361	420	369	427	612	792	10
(2006).	371	420	396	427	612	792	10
Agresión	398	420	430	427	612	792	10
entre	431	420	449	427	612	792	10
pares	451	420	471	427	612	792	10
(bullying)	472	420	504	427	612	792	10
en	320	429	329	436	612	792	10
un	332	429	341	436	612	792	10
centro	344	429	366	436	612	792	10
educativo	370	429	404	436	612	792	10
de	407	429	416	436	612	792	10
Montevideo:	419	429	463	436	612	792	10
Estudio	466	429	492	436	612	792	10
de	496	429	504	436	612	792	10
las	320	438	330	445	612	792	10
frecuencias	333	438	374	445	612	792	10
de	376	438	385	445	612	792	10
los	388	438	398	445	612	792	10
estudiantes	401	438	442	445	612	792	10
de	444	438	453	445	612	792	10
mayor	456	438	478	445	612	792	10
riesgo.	480	438	504	445	612	792	10
Revista	320	447	347	454	612	792	10
Médica	349	447	375	454	612	792	10
del	377	447	388	454	612	792	10
Uruguay,	390	447	422	454	612	792	10
22,	425	447	436	454	612	792	10
143-151.	438	447	470	454	612	792	10
Cajigas,	299	456	328	463	612	792	10
N.,	329	456	339	463	612	792	10
Luzardo,	341	456	372	463	612	792	10
M.,	374	456	385	463	612	792	10
&	386	456	392	463	612	792	10
Mungay,	395	456	425	463	612	792	10
M.	427	456	435	463	612	792	10
(2013).	437	456	462	463	612	792	10
Una	464	456	478	463	612	792	10
mirada	480	456	504	463	612	792	10
psicológica	320	465	360	472	612	792	10
de	363	465	372	472	612	792	10
la	376	465	382	472	612	792	10
violencia	385	465	417	472	612	792	10
en	420	465	429	472	612	792	10
los	432	465	443	472	612	792	10
centros	446	465	472	472	612	792	10
educati-	476	465	504	472	612	792	10
vos.	320	474	335	481	612	792	10
Prevalencia	338	474	380	481	612	792	10
de	383	474	392	481	612	792	10
afectos,	395	474	423	481	612	792	10
actitudes	426	474	458	481	612	792	10
y	461	474	465	481	612	792	10
conductas	468	474	504	481	612	792	10
negativas	320	483	355	490	612	792	10
de	358	483	367	490	612	792	10
adolescentes	371	483	418	490	612	792	10
del	422	483	432	490	612	792	10
secundario	436	483	475	490	612	792	10
público	479	483	504	490	612	792	10
en	320	492	329	499	612	792	10
Montevideo,	333	492	377	499	612	792	10
Uruguay.	381	492	414	499	612	792	10
Deutschland,	417	492	465	499	612	792	10
Alemania:	468	492	504	499	612	792	10
Académica	320	501	360	508	612	792	10
Española.	362	501	398	508	612	792	10
Cajigas,	299	510	328	517	612	792	10
N.,	330	510	341	517	612	792	10
Luzardo,	343	510	374	517	612	792	10
M.,	377	510	388	517	612	792	10
&	391	510	396	517	612	792	10
Ugo,	399	510	416	517	612	792	10
M.	418	510	427	517	612	792	10
(2009)	430	510	453	517	612	792	10
¿Es	456	510	470	517	612	792	10
la	472	510	479	517	612	792	10
depre-	481	510	504	517	612	792	10
sión	320	519	335	526	612	792	10
la	339	519	345	526	612	792	10
contracara	348	519	387	526	612	792	10
de	390	519	399	526	612	792	10
la	403	519	409	526	612	792	10
agresión?	413	519	448	526	612	792	10
Un	452	519	462	526	612	792	10
estudio	466	519	492	526	612	792	10
en	495	519	504	526	612	792	10
estudiantes	320	528	361	535	612	792	10
uruguayos	364	528	401	535	612	792	10
de	404	528	413	535	612	792	10
enseñanza	415	528	455	535	612	792	10
media.	457	528	481	535	612	792	10
En	484	528	494	535	612	792	10
C.	496	528	504	535	612	792	10
Berger	320	537	344	544	612	792	10
y	346	537	350	544	612	792	10
C.	352	537	360	544	612	792	10
Lisboa	361	537	385	544	612	792	10
(Eds.)	386	537	408	544	612	792	10
Violencia	409	537	442	544	612	792	10
Escolar.	443	537	472	544	612	792	10
Estudios	474	537	504	544	612	792	10
y	320	546	324	553	612	792	10
posibilidades	326	546	371	553	612	792	10
de	373	546	382	553	612	792	10
intervención	383	546	426	553	612	792	10
en	427	546	436	553	612	792	10
Latinoamérica.	438	546	489	553	612	792	10
(pp.	491	546	504	553	612	792	10
183-209)	320	555	352	562	612	792	10
(1ª	354	555	365	562	612	792	10
ed.).	367	555	383	562	612	792	10
Santiago	385	555	417	562	612	792	10
de	419	555	428	562	612	792	10
Chile:	430	555	450	562	612	792	10
Universitaria.	453	555	499	562	612	792	10
Chaux,	299	564	324	571	612	792	10
E.,	325	564	334	571	612	792	10
&	335	564	341	571	612	792	10
Velásquez,	342	564	380	571	612	792	10
A.	381	564	388	571	612	792	10
M.	389	564	398	571	612	792	10
(2008)	399	564	421	571	612	792	10
Violencia	423	564	454	571	612	792	10
en	455	564	464	571	612	792	10
los	465	564	475	571	612	792	10
colegios	476	564	504	571	612	792	10
de	320	573	329	580	612	792	10
Bogotá:	330	573	357	580	612	792	10
contraste	359	573	391	580	612	792	10
internacional	392	573	436	580	612	792	10
y	437	573	441	580	612	792	10
algunas	443	573	470	580	612	792	10
recomen-	471	573	504	580	612	792	10
daciones.	320	582	353	589	612	792	10
Revista	354	582	380	589	612	792	10
Colombiana	380	582	421	589	612	792	10
de	422	582	431	589	612	792	10
Educación,	432	582	470	589	612	792	10
55,	471	582	482	589	612	792	10
14-37.	483	582	504	589	612	792	10
Coie,	299	591	317	598	612	792	10
J.	319	591	325	598	612	792	10
D.,	327	591	337	598	612	792	10
&	339	591	344	598	612	792	10
Dodge,	346	591	371	598	612	792	10
K.	373	591	380	598	612	792	10
A.	382	591	389	598	612	792	10
(1998)	391	591	414	598	612	792	10
Aggression	415	591	455	598	612	792	10
and	456	591	470	598	612	792	10
antisocial	471	591	504	598	612	792	10
behavior.	320	600	353	607	612	792	10
En	355	600	364	607	612	792	10
W.	366	600	376	607	612	792	10
Damon	378	600	403	607	612	792	10
y	405	600	409	607	612	792	10
N.	411	600	419	607	612	792	10
Eisenberg	421	600	457	607	612	792	10
(Eds.)	459	600	481	607	612	792	10
Hand-	483	600	504	607	612	792	10
book	320	609	337	616	612	792	10
of	339	609	346	616	612	792	10
Child	347	609	365	616	612	792	10
Psichology.	367	609	407	616	612	792	10
Volume	408	609	435	616	612	792	10
3.	437	609	443	616	612	792	10
Social,	445	609	468	616	612	792	10
emotional	470	609	504	616	612	792	10
and	320	618	333	625	612	792	10
personality	335	618	372	625	612	792	10
development.	374	618	421	625	612	792	10
New	422	618	438	625	612	792	10
York:	439	618	457	625	612	792	10
Wiley	458	618	477	625	612	792	10
&	479	618	484	625	612	792	10
sons.	486	618	504	625	612	792	10
Coleman,	299	627	333	634	612	792	10
J.	336	627	343	634	612	792	10
C.,	346	627	356	634	612	792	10
&	359	627	365	634	612	792	10
Hendry,	368	627	395	634	612	792	10
L.	399	627	405	634	612	792	10
B.	409	627	416	634	612	792	10
(2003)	419	627	443	634	612	792	10
Psicología	446	627	483	634	612	792	10
de	486	627	495	634	612	792	10
la	498	627	504	634	612	792	10
adolescencia.	320	636	369	643	612	792	10
Madrid:	371	636	398	643	612	792	10
Morata.	400	636	427	643	612	792	10
Defensor	299	645	331	652	612	792	10
del	334	645	344	652	612	792	10
Pueblo	347	645	372	652	612	792	10
(2007)	374	645	397	652	612	792	10
Violencia	400	645	432	652	612	792	10
Escolar:	435	645	463	652	612	792	10
El	466	645	473	652	612	792	10
maltrato	476	645	504	652	612	792	10
entre	320	654	338	661	612	792	10
iguales	341	654	366	661	612	792	10
en	369	654	378	661	612	792	10
la	380	654	387	661	612	792	10
Educación	389	654	426	661	612	792	10
Secundaria	429	654	469	661	612	792	10
Obligato-	472	654	504	661	612	792	10
ria	320	663	329	670	612	792	10
1999-2006.	333	663	373	670	612	792	10
(Nuevo	377	663	403	670	612	792	10
Estudio	406	663	433	670	612	792	10
y	436	663	440	670	612	792	10
actualización	444	663	490	670	612	792	10
del	494	663	504	670	612	792	10
Informe	320	672	347	679	612	792	10
2000).	350	672	373	679	612	792	10
Madrid:	376	672	403	679	612	792	10
Publicaciones	406	672	455	679	612	792	10
de	458	672	467	679	612	792	10
la	470	672	476	679	612	792	10
Oﬁ	480	672	490	679	612	792	10
cina	490	672	504	679	612	792	10
del	320	681	331	688	612	792	10
Defensor	333	681	366	688	612	792	10
del	368	681	378	688	612	792	10
Pueblo.	381	681	408	688	612	792	10
Del	299	690	311	697	612	792	10
Barrio,	313	690	337	697	612	792	10
C.,	339	690	349	697	612	792	10
Martín,	351	690	376	697	612	792	10
E.,	378	690	388	697	612	792	10
Almeida,	390	690	421	697	612	792	10
A.,	423	690	433	697	612	792	10
&	435	690	440	697	612	792	10
Barrios,	442	690	470	697	612	792	10
A.	472	690	479	697	612	792	10
(2003)	481	690	504	697	612	792	10
Del	320	699	332	706	612	792	10
maltrato	335	699	364	706	612	792	10
y	367	699	371	706	612	792	10
otros	374	699	392	706	612	792	10
conceptos	395	699	431	706	612	792	10
relacionados	434	699	479	706	612	792	10
con	482	699	495	706	612	792	10
la	498	699	504	706	612	792	10
agresión	320	708	351	715	612	792	10
entre	354	708	372	715	612	792	10
escolares,	375	708	412	715	612	792	10
y	415	708	419	715	612	792	10
su	422	708	431	715	612	792	10
estudio	434	708	459	715	612	792	10
psicológico.	463	708	504	715	612	792	10
Infancia	320	717	348	724	612	792	10
y	350	717	354	724	612	792	10
Aprendizaje,	356	717	401	724	612	792	10
26	403	717	412	724	612	792	10
(1),	414	717	426	724	612	792	10
9-24.	428	717	447	724	612	792	10
Violencia	365	54	396	61	612	792	11
escolar	398	54	420	61	612	792	11
en	422	54	430	61	612	792	11
estudiantes	432	54	467	61	612	792	11
de	469	54	477	61	612	792	11
educación	479	54	511	61	612	792	11
media	513	54	533	61	612	792	11
Díaz-Aguado,	108	84	157	92	612	792	11
M.	160	84	169	92	612	792	11
J.	172	84	179	92	612	792	11
(2004)	182	84	205	92	612	792	11
Prevención	209	84	249	92	612	792	11
de	252	84	261	92	612	792	11
la	265	84	271	92	612	792	11
violencia	274	84	306	92	612	792	11
y	309	84	313	92	612	792	11
lucha	129	93	148	101	612	792	11
contra	150	93	173	101	612	792	11
la	175	93	181	101	612	792	11
exclusión	184	93	217	101	612	792	11
desde	220	93	242	101	612	792	11
la	244	93	250	101	612	792	11
adolescencia.	253	93	302	101	612	792	11
La	304	93	313	101	612	792	11
violencia	129	102	160	110	612	792	11
entre	162	102	180	110	612	792	11
iguales	183	102	208	110	612	792	11
en	210	102	219	110	612	792	11
la	221	102	228	110	612	792	11
escuela	230	102	257	110	612	792	11
y	260	102	264	110	612	792	11
el	266	102	272	110	612	792	11
ocio.	274	102	291	110	612	792	11
Tomo	293	102	313	110	612	792	11
II.	129	111	136	119	612	792	11
Programa	138	111	173	119	612	792	11
de	175	111	184	119	612	792	11
intervención	186	111	229	119	612	792	11
y	231	111	235	119	612	792	11
estudio	237	111	263	119	612	792	11
experimental.	265	111	313	119	612	792	11
Madrid:	129	120	156	128	612	792	11
Instituto	158	120	186	128	612	792	11
de	188	120	197	128	612	792	11
la	199	120	205	128	612	792	11
Juventud.	208	120	242	128	612	792	11
Díaz-Aguado,	108	129	156	137	612	792	11
M.	158	129	167	137	612	792	11
J.	169	129	176	137	612	792	11
(2009)	178	129	201	137	612	792	11
Ayudando	203	129	239	137	612	792	11
a	241	129	245	137	612	792	11
resolver	247	129	276	137	612	792	11
conﬂ	278	129	294	137	612	792	11
ictos.	294	129	313	137	612	792	11
Convivencia	129	138	172	146	612	792	11
escolar	174	138	199	146	612	792	11
y	201	138	205	146	612	792	11
prevención	207	138	246	146	612	792	11
de	247	138	256	146	612	792	11
la	258	138	264	146	612	792	11
violencia.	265	138	299	146	612	792	11
Re-	300	138	313	146	612	792	11
cuperado	129	147	162	155	612	792	11
de:	165	147	176	155	612	792	11
http://ntic.educacion.es/w3/recursos2/	179	147	313	155	612	792	11
convivencia_escolar/	129	156	203	164	612	792	11
Díaz-Aguado,	108	165	156	173	612	792	11
M.	159	165	167	173	612	792	11
J.,	170	165	178	173	612	792	11
Martínez,	180	165	213	173	612	792	11
R.,	216	165	226	173	612	792	11
&	228	165	233	173	612	792	11
Martín,	235	165	260	173	612	792	11
G.	262	165	271	173	612	792	11
(2004)	273	165	296	173	612	792	11
Pre-	298	165	313	173	612	792	11
vención	129	174	156	182	612	792	11
de	160	174	169	182	612	792	11
la	172	174	178	182	612	792	11
violencia	181	174	212	182	612	792	11
y	215	174	219	182	612	792	11
lucha	223	174	242	182	612	792	11
contra	245	174	267	182	612	792	11
la	270	174	277	182	612	792	11
exclusión	280	174	313	182	612	792	11
desde	129	183	151	191	612	792	11
la	153	183	159	191	612	792	11
adolescencia.	161	183	210	191	612	792	11
La	212	183	221	191	612	792	11
violencia	223	183	254	191	612	792	11
entre	256	183	275	191	612	792	11
iguales	277	183	302	191	612	792	11
en	304	183	313	191	612	792	11
la	129	192	135	200	612	792	11
escuela	138	192	165	200	612	792	11
y	168	192	172	200	612	792	11
el	174	192	181	200	612	792	11
ocio.	183	192	200	200	612	792	11
Tomo	203	192	223	200	612	792	11
I.	225	192	230	200	612	792	11
Estudios	232	192	263	200	612	792	11
comparativos	266	192	313	200	612	792	11
e	129	201	133	209	612	792	11
instrumentos	137	201	183	209	612	792	11
de	186	201	195	209	612	792	11
evaluación.	198	201	239	209	612	792	11
Madrid:	242	201	269	209	612	792	11
Instituto	273	201	301	209	612	792	11
de	304	201	313	209	612	792	11
la	129	210	135	218	612	792	11
Juventud.	137	210	172	218	612	792	11
Fernández,	108	219	148	227	612	792	11
I.	149	219	154	227	612	792	11
(1998)	155	219	178	227	612	792	11
Prevención	180	219	219	227	612	792	11
de	221	219	230	227	612	792	11
la	231	219	237	227	612	792	11
violencia	239	219	270	227	612	792	11
y	271	219	275	227	612	792	11
resolución	277	219	313	227	612	792	11
de	129	228	138	236	612	792	11
conﬂ	139	228	156	236	612	792	11
ictos.	156	228	175	236	612	792	11
El	176	228	183	236	612	792	11
clima	185	228	204	236	612	792	11
escolar	205	228	231	236	612	792	11
como	233	228	252	236	612	792	11
factor	254	228	274	236	612	792	11
de	275	228	284	236	612	792	11
calidad.	286	228	313	236	612	792	11
Madrid:	129	237	156	245	612	792	11
Narcea.	158	237	186	245	612	792	11
Galtung,	108	246	138	254	612	792	11
J.	141	246	147	254	612	792	11
(1998)	150	246	173	254	612	792	11
Tras	176	246	192	254	612	792	11
la	195	246	201	254	612	792	11
violencia,	204	246	237	254	612	792	11
3	240	246	245	254	612	792	11
R:	248	246	256	254	612	792	11
reconstrucción,	259	246	313	254	612	792	11
reconciliación,	129	255	179	263	612	792	11
resolución.	180	255	218	263	612	792	11
Bilbao:	220	255	244	263	612	792	11
Gernika	245	255	273	263	612	792	11
Gogoratuz.	274	255	313	263	612	792	11
Giorgi,	108	264	131	272	612	792	11
V.,	134	264	143	272	612	792	11
Kaplún,	145	264	172	272	612	792	11
G.,	175	264	186	272	612	792	11
&	188	264	193	272	612	792	11
Morás,	199	264	223	272	612	792	11
L.	226	264	232	272	612	792	11
E.	235	264	242	272	612	792	11
(2012)	245	264	268	272	612	792	11
La	271	264	279	272	612	792	11
violencia	282	264	313	272	612	792	11
está	129	273	144	281	612	792	11
en	146	273	155	281	612	792	11
los	157	273	168	281	612	792	11
otros.	170	273	190	281	612	792	11
La	192	273	201	281	612	792	11
palabra	203	273	230	281	612	792	11
de	232	273	241	281	612	792	11
los	244	273	254	281	612	792	11
actores	256	273	282	281	612	792	11
educati-	285	273	313	281	612	792	11
vos.	129	282	144	290	612	792	11
Montevideo:	146	282	189	290	612	792	11
Trilce.	191	282	213	290	612	792	11
González,	108	291	144	299	612	792	11
M.	147	291	155	299	612	792	11
(2006)	158	291	181	299	612	792	11
Familias	184	291	214	299	612	792	11
y	217	291	221	299	612	792	11
centros	224	291	250	299	612	792	11
educativos.	253	291	294	299	612	792	11
Bus-	297	291	313	299	612	792	11
cando	129	300	151	308	612	792	11
puntos	154	300	178	308	612	792	11
de	180	300	189	308	612	792	11
encuentro	192	300	228	308	612	792	11
frente	231	300	251	308	612	792	11
al	254	300	260	308	612	792	11
hostigamiento	263	300	313	308	612	792	11
escolar.	129	309	157	317	612	792	11
Recuperado	160	309	204	317	612	792	11
de	207	309	216	317	612	792	11
http://www.ucu.edu.uy/Fa-	220	309	313	317	612	792	11
cultades/Psicologia/TB/Documentos/Familias_y_cen-	129	318	313	326	612	792	11
tros_educativos.pdf	129	327	198	335	612	792	11
Hugh-Jones,	108	336	153	344	612	792	11
S.,	155	336	165	344	612	792	11
&	168	336	173	344	612	792	11
Smith,	175	336	198	344	612	792	11
P.K.	200	336	214	344	612	792	11
(1999)	217	336	240	344	612	792	11
Self-reports	242	336	284	344	612	792	11
of	286	336	293	344	612	792	11
short	295	336	313	344	612	792	11
–	129	345	133	353	612	792	11
and	136	345	150	353	612	792	11
long-term	153	345	186	353	612	792	11
effects	189	345	213	353	612	792	11
of	216	345	222	353	612	792	11
bullying	225	345	253	353	612	792	11
on	256	345	264	353	612	792	11
children	267	345	295	353	612	792	11
who	298	345	313	353	612	792	11
stammer.	129	354	162	362	612	792	11
British	165	354	187	362	612	792	11
Journal	190	354	216	362	612	792	11
of	219	354	225	362	612	792	11
Educational	228	354	270	362	612	792	11
Psichology,	273	354	313	362	612	792	11
69,141-158.	129	363	172	371	612	792	11
Hurrelman,	108	372	147	380	612	792	11
K.	148	372	156	380	612	792	11
(1990)	157	372	180	380	612	792	11
Wie	182	372	195	380	612	792	11
kommt	197	372	221	380	612	792	11
es	222	372	231	380	612	792	11
zu	232	372	240	380	612	792	11
Gewalt	242	372	267	380	612	792	11
in	268	372	274	380	612	792	11
der	276	372	287	380	612	792	11
Schule	289	372	313	380	612	792	11
und	129	381	142	389	612	792	11
was	144	381	158	389	612	792	11
konnen	160	381	187	389	612	792	11
wir	189	381	199	389	612	792	11
dagegen	201	381	232	389	612	792	11
tun?	234	381	249	389	612	792	11
Kind,	251	381	270	389	612	792	11
Jugend	272	381	298	389	612	792	11
und	300	381	313	389	612	792	11
Gesellschaft,	129	390	175	398	612	792	11
36,	177	390	188	398	612	792	11
(4),	191	390	203	398	612	792	11
103-108.	205	390	236	398	612	792	11
Kornblit,	108	399	137	407	612	792	11
A.;	139	399	149	407	612	792	11
Adaszko,	151	399	184	407	612	792	11
D.,	186	399	197	407	612	792	11
&	199	399	204	407	612	792	11
Di	207	399	215	407	612	792	11
Leo,	217	399	233	407	612	792	11
F.	235	399	241	407	612	792	11
(2009)	244	399	267	407	612	792	11
Clima	270	399	290	407	612	792	11
social	293	399	313	407	612	792	11
escolar	129	408	155	416	612	792	11
y	158	408	162	416	612	792	11
violencia:	166	408	199	416	612	792	11
un	203	408	212	416	612	792	11
vínculo	215	408	241	416	612	792	11
explicativo	244	408	282	416	612	792	11
posible.	285	408	313	416	612	792	11
Un	129	417	139	425	612	792	11
estudio	143	417	168	425	612	792	11
en	172	417	181	425	612	792	11
escuelas	184	417	216	425	612	792	11
medias	219	417	245	425	612	792	11
argentinas.	249	417	288	425	612	792	11
En	292	417	302	425	612	792	11
C.	305	417	313	425	612	792	11
Berger	129	426	153	434	612	792	11
y	155	426	159	434	612	792	11
C.	160	426	168	434	612	792	11
Lisboa	170	426	193	434	612	792	11
(Eds.)	195	426	216	434	612	792	11
Violencia	218	426	250	434	612	792	11
Escolar.	252	426	281	434	612	792	11
Estudios	282	426	313	434	612	792	11
y	129	435	133	443	612	792	11
posibilidades	135	435	181	443	612	792	11
de	182	435	191	443	612	792	11
intervención	193	435	236	443	612	792	11
en	237	435	246	443	612	792	11
Latinoamérica	248	435	298	443	612	792	11
(pp.	299	435	313	443	612	792	11
109-137).	129	444	163	452	612	792	11
(1ª	165	444	175	452	612	792	11
ed.).	178	444	194	452	612	792	11
Santiago	196	444	227	452	612	792	11
de	230	444	239	452	612	792	11
Chile:	241	444	261	452	612	792	11
Universitaria.	263	444	310	452	612	792	11
Lisboa,	108	453	133	461	612	792	11
C.,	136	453	147	461	612	792	11
&	150	453	155	461	612	792	11
Koller,	158	453	180	461	612	792	11
S.	183	453	191	461	612	792	11
(2009)	194	453	217	461	612	792	11
Factores	220	453	251	461	612	792	11
protectores	254	453	294	461	612	792	11
y	297	453	301	461	612	792	11
de	304	453	313	461	612	792	11
riesgo	129	462	150	470	612	792	11
para	152	462	167	470	612	792	11
la	169	462	175	470	612	792	11
agresividad	177	462	217	470	612	792	11
y	218	462	222	470	612	792	11
victimización	224	462	268	470	612	792	11
en	269	462	278	470	612	792	11
escolares	280	462	313	470	612	792	11
brasileños:	129	471	167	479	612	792	11
el	169	471	175	479	612	792	11
rol	177	471	185	479	612	792	11
de	187	471	196	479	612	792	11
los	198	471	208	479	612	792	11
amigos.	209	471	237	479	612	792	11
En	239	471	248	479	612	792	11
C.	250	471	258	479	612	792	11
Berger	260	471	283	479	612	792	11
y	285	471	289	479	612	792	11
C.	291	471	299	479	612	792	11
Lis-	300	471	313	479	612	792	11
boa	129	480	142	488	612	792	11
(Eds.)	144	480	165	488	612	792	11
Violencia	166	480	198	488	612	792	11
Escolar.	200	480	228	488	612	792	11
Estudios	230	480	260	488	612	792	11
y	262	480	266	488	612	792	11
posibilidades	267	480	313	488	612	792	11
de	129	489	138	497	612	792	11
intervención	140	489	183	497	612	792	11
en	185	489	194	497	612	792	11
Latinoamérica	196	489	246	497	612	792	11
(pp.	249	489	262	497	612	792	11
161-181).	264	489	299	497	612	792	11
(1ª.	301	489	313	497	612	792	11
Ed.).	129	498	146	506	612	792	11
Santiago	148	498	180	506	612	792	11
de	182	498	191	506	612	792	11
Chile:	193	498	213	506	612	792	11
Universitaria.	216	498	262	506	612	792	11
López	108	507	129	515	612	792	11
López,	132	507	156	515	612	792	11
M.	158	507	167	515	612	792	11
T.	169	507	175	515	612	792	11
(2006)	177	507	200	515	612	792	11
La	202	507	211	515	612	792	11
familia	213	507	236	515	612	792	11
en	239	507	247	515	612	792	11
el	250	507	256	515	612	792	11
proceso	258	507	286	515	612	792	11
educa-	289	507	313	515	612	792	11
tivo.	129	516	144	524	612	792	11
Madrid:	146	516	172	524	612	792	11
Cinca.	175	516	197	524	612	792	11
Martín,	108	525	134	533	612	792	11
G.	137	525	146	533	612	792	11
(2008)	150	525	174	533	612	792	11
La	177	525	187	533	612	792	11
mediación	190	525	228	533	612	792	11
como	232	525	252	533	612	792	11
herramienta	256	525	300	533	612	792	11
de	304	525	313	533	612	792	11
prevención	129	534	168	542	612	792	11
de	171	534	180	542	612	792	11
la	182	534	189	542	612	792	11
violencia	191	534	222	542	612	792	11
escolar.	225	534	253	542	612	792	11
Revista	258	534	285	542	612	792	11
de	288	534	297	542	612	792	11
Me-	299	534	313	542	612	792	11
diación,1,	129	543	163	551	612	792	11
26-31.	165	543	188	551	612	792	11
Martínez	108	552	139	560	612	792	11
Cerón,	141	552	165	560	612	792	11
G.	167	552	176	560	612	792	11
(2005)	178	552	201	560	612	792	11
Sombras	204	552	236	560	612	792	11
y	238	552	242	560	612	792	11
luces	244	552	263	560	612	792	11
de	265	552	274	560	612	792	11
la	277	552	283	560	612	792	11
relación	285	552	313	560	612	792	11
familia	129	561	151	569	612	792	11
y	153	561	157	569	612	792	11
escuela.	158	561	188	569	612	792	11
En	189	561	199	569	612	792	11
J.	200	561	206	569	612	792	11
M.	208	561	217	569	612	792	11
Escudero	218	561	251	569	612	792	11
Muñoz,	253	561	279	569	612	792	11
A.	280	561	287	569	612	792	11
Guarro	289	561	313	569	612	792	11
Pallás	129	570	151	578	612	792	11
&	153	570	158	578	612	792	11
G.	160	570	169	578	612	792	11
Martínez,	171	570	204	578	612	792	11
Sistema	206	570	235	578	612	792	11
educativo	237	570	271	578	612	792	11
y	273	570	277	578	612	792	11
democra-	279	570	313	578	612	792	11
cia:	129	579	141	587	612	792	11
alternativas	143	579	184	587	612	792	11
para	185	579	201	587	612	792	11
un	203	579	212	587	612	792	11
sistema	213	579	241	587	612	792	11
escolar	242	579	268	587	612	792	11
democrático	270	579	313	587	612	792	11
(pp.	129	588	143	596	612	792	11
99-150).	145	588	175	596	612	792	11
Barcelona:	177	588	215	596	612	792	11
Octaedro	217	588	250	596	612	792	11
Martínez-Otero,	108	597	164	605	612	792	11
V.	166	597	173	605	612	792	11
(2005)	175	597	198	605	612	792	11
Conﬂ	200	597	219	605	612	792	11
ictividad	219	597	248	605	612	792	11
escolar	250	597	276	605	612	792	11
y	278	597	282	605	612	792	11
fomento	284	597	313	605	612	792	11
de	129	606	138	614	612	792	11
la	141	606	147	614	612	792	11
convivencia.	150	606	194	614	612	792	11
Revista	197	606	223	614	612	792	11
Iberoamericana	226	606	282	614	612	792	11
de	284	606	293	614	612	792	11
Edu-	296	606	313	614	612	792	11
cación,	129	615	154	623	612	792	11
38,	156	615	168	623	612	792	11
33-52.	170	615	192	623	612	792	11
O'Brien,	327	84	356	92	612	792	11
S.	359	84	367	92	612	792	11
F.,	370	84	378	92	612	792	11
&	382	84	387	92	612	792	11
Bierman,	390	84	422	92	612	792	11
K.	425	84	433	92	612	792	11
L.	436	84	442	92	612	792	11
(1988)	446	84	469	92	612	792	11
Conceptions	472	84	516	92	612	792	11
and	519	84	533	92	612	792	11
perceived	349	93	383	101	612	792	11
inﬂ	386	93	397	101	612	792	11
uence	397	93	418	101	612	792	11
of	421	93	428	101	612	792	11
peer	431	93	447	101	612	792	11
groups:	450	93	477	101	612	792	11
interviews	480	93	515	101	612	792	11
whit	519	93	533	101	612	792	11
preadolescents	349	102	402	110	612	792	11
and	404	102	417	110	612	792	11
adolescents.	418	102	463	110	612	792	11
Child	464	102	482	110	612	792	11
Development,	484	102	533	110	612	792	11
59,	349	111	360	119	612	792	11
1360-1365.	362	111	402	119	612	792	11
Olweus,	327	120	356	128	612	792	11
D.	358	120	366	128	612	792	11
(2004)	369	120	392	128	612	792	11
Conductas	394	120	432	128	612	792	11
de	434	120	443	128	612	792	11
acoso	446	120	467	128	612	792	11
y	469	120	473	128	612	792	11
amenazas	475	120	512	128	612	792	11
entre	515	120	533	128	612	792	11
adolescentes.	349	129	398	137	612	792	11
Madrid:	400	129	427	137	612	792	11
Morata.	429	129	456	137	612	792	11
Ortega,	327	138	354	146	612	792	11
R.,	356	138	366	146	612	792	11
Del	368	138	380	146	612	792	11
Rey,	382	138	398	146	612	792	11
R.,	400	138	410	146	612	792	11
&	412	138	417	146	612	792	11
Mora-Merchán,	419	138	473	146	612	792	11
J.	475	138	481	146	612	792	11
(2001)	483	138	506	146	612	792	11
Violen-	508	138	533	146	612	792	11
cia	349	147	359	155	612	792	11
entre	361	147	379	155	612	792	11
escolares:	382	147	418	155	612	792	11
Conceptos	421	147	459	155	612	792	11
y	461	147	465	155	612	792	11
etiquetas	468	147	500	155	612	792	11
verbales	503	147	533	155	612	792	11
que	349	156	362	164	612	792	11
deﬁ	365	156	378	164	612	792	11
nen	378	156	391	164	612	792	11
el	394	156	400	164	612	792	11
fenómeno	403	156	438	164	612	792	11
de	441	156	450	164	612	792	11
maltrato	453	156	481	164	612	792	11
entre	484	156	502	164	612	792	11
iguales.	505	156	533	164	612	792	11
Revista	349	165	375	173	612	792	11
Interuniversitaria	377	165	437	173	612	792	11
de	439	165	448	173	612	792	11
Formación	450	165	488	173	612	792	11
del	490	165	500	173	612	792	11
Profeso-	503	165	533	173	612	792	11
rado,	349	174	367	182	612	792	11
41,	369	174	380	182	612	792	11
95-113.	382	174	409	182	612	792	11
Parke,	327	183	350	191	612	792	11
R.	352	183	360	191	612	792	11
D.,	362	183	372	191	612	792	11
&	374	183	379	191	612	792	11
Slaby,	381	183	403	191	612	792	11
R.	405	183	413	191	612	792	11
G.	414	183	423	191	612	792	11
(1983)	425	183	448	191	612	792	11
The	450	183	463	191	612	792	11
development	465	183	511	191	612	792	11
of	513	183	519	191	612	792	11
ag-	521	183	533	191	612	792	11
gression.	349	192	380	200	612	792	11
En	381	192	391	200	612	792	11
P.	393	192	399	200	612	792	11
H.	400	192	408	200	612	792	11
Mussen	410	192	437	200	612	792	11
(Ed).	439	192	455	200	612	792	11
Handbook	457	192	492	200	612	792	11
of	494	192	500	200	612	792	11
Child	502	192	520	200	612	792	11
Ps-	521	192	533	200	612	792	11
ychology,	349	201	382	209	612	792	11
Vol.	384	201	397	209	612	792	11
4.Socialization,	399	201	453	209	612	792	11
personality,	455	201	495	209	612	792	11
and	497	201	510	209	612	792	11
social	512	201	533	209	612	792	11
development	349	210	394	218	612	792	11
(pp.	395	210	409	218	612	792	11
547-641).	410	210	444	218	612	792	11
New	445	210	461	218	612	792	11
York:	463	210	480	218	612	792	11
Wile+y	482	210	506	218	612	792	11
&	507	210	512	218	612	792	11
sons.	514	210	533	218	612	792	11
Pellegrini,	327	219	362	227	612	792	11
A.	365	219	373	227	612	792	11
D.	376	219	384	227	612	792	11
(2002)	387	219	410	227	612	792	11
Bullying,	413	219	443	227	612	792	11
victimization	446	219	490	227	612	792	11
and	493	219	507	227	612	792	11
sexual	510	219	533	227	612	792	11
harassment	349	228	390	236	612	792	11
during	394	228	416	236	612	792	11
the	419	228	430	236	612	792	11
transition	434	228	466	236	612	792	11
to	469	228	476	236	612	792	11
Middle	479	228	503	236	612	792	11
School.	506	228	533	236	612	792	11
Educational	349	237	390	245	612	792	11
Psychologist,	393	237	440	245	612	792	11
37(3),	442	237	463	245	612	792	11
151-163.	465	237	497	245	612	792	11
Pérez	327	246	348	254	612	792	11
Algorta,	350	246	378	254	612	792	11
G.	380	246	389	254	612	792	11
(2006)	391	246	414	254	612	792	11
Hostigamiento	417	246	468	254	612	792	11
escolar.	470	246	498	254	612	792	11
Violencia	500	246	533	254	612	792	11
de	349	255	357	263	612	792	11
bajo	359	255	374	263	612	792	11
ruido.	375	255	395	263	612	792	11
Recuperado	397	255	440	263	612	792	11
de:	441	255	452	263	612	792	11
http://www.ucu.edu.uy/	454	255	533	263	612	792	11
Facultades/Psicologia/TB/Documentos/violencia_a_	349	264	533	272	612	792	11
bajo_ruido.pdf	349	273	399	281	612	792	11
Pikas,	327	282	349	290	612	792	11
A.	350	282	358	290	612	792	11
(2002)	359	282	382	290	612	792	11
New	384	282	400	290	612	792	11
Developments	402	282	453	290	612	792	11
of	454	282	461	290	612	792	11
the	463	282	474	290	612	792	11
Shared	475	282	501	290	612	792	11
Concern	503	282	533	290	612	792	11
Method.	349	291	378	299	612	792	11
School	382	291	406	299	612	792	11
Psychology	410	291	452	299	612	792	11
Internacional,	455	291	504	299	612	792	11
23	508	291	517	299	612	792	11
(3),	520	291	533	299	612	792	11
307-326.	349	300	380	308	612	792	11
Pulido,	327	309	352	317	612	792	11
R.,	354	309	364	317	612	792	11
Martín,	366	309	391	317	612	792	11
G.,	393	309	404	317	612	792	11
&	406	309	411	317	612	792	11
Lucas,	414	309	437	317	612	792	11
B.	439	309	447	317	612	792	11
(2011)	449	309	472	317	612	792	11
La	474	309	483	317	612	792	11
modalidad	485	309	522	317	612	792	11
de	524	309	533	317	612	792	11
agrupamiento	349	318	396	326	612	792	11
educativo	398	318	431	326	612	792	11
como	433	318	452	326	612	792	11
variable	454	318	481	326	612	792	11
relevante	483	318	515	326	612	792	11
en	516	318	525	326	612	792	11
el	527	318	533	326	612	792	11
análisis	349	327	375	335	612	792	11
de	376	327	385	335	612	792	11
la	387	327	393	335	612	792	11
violencia	394	327	425	335	612	792	11
escolar.	427	327	454	335	612	792	11
Revista	455	327	482	335	612	792	11
de	483	327	492	335	612	792	11
Educación,	494	327	533	335	612	792	11
356,	349	336	364	344	612	792	11
457-481.	366	336	398	344	612	792	11
Salmivalli,	327	345	363	353	612	792	11
C.;	365	345	375	353	612	792	11
Lagerspetz,	377	345	419	353	612	792	11
K.;	421	345	431	353	612	792	11
Björkqvist,	433	345	470	353	612	792	11
K.;	472	345	482	353	612	792	11
Österman,	484	345	521	353	612	792	11
K.,	523	345	533	353	612	792	11
&	349	354	354	362	612	792	11
Kaukianen,	356	354	396	362	612	792	11
A.	398	354	405	362	612	792	11
(1996)	407	354	431	362	612	792	11
Bullying	433	354	461	362	612	792	11
as	463	354	471	362	612	792	11
a	473	354	478	362	612	792	11
group	480	354	500	362	612	792	11
process:	503	354	533	362	612	792	11
Participant	349	363	386	371	612	792	11
role	387	363	400	371	612	792	11
and	402	363	415	371	612	792	11
their	416	363	432	371	612	792	11
relation	433	363	459	371	612	792	11
to	460	363	467	371	612	792	11
social	469	363	489	371	612	792	11
status	490	363	511	371	612	792	11
within	513	363	533	371	612	792	11
the	349	372	360	380	612	792	11
group.	362	372	385	380	612	792	11
Aggressive	387	372	426	380	612	792	11
behavior,	429	372	461	380	612	792	11
22,	463	372	474	380	612	792	11
1-15.	477	372	495	380	612	792	11
Shapiro,	327	381	357	389	612	792	11
J.	361	381	367	389	612	792	11
(2006).	371	381	396	389	612	792	11
Youth	400	381	421	389	612	792	11
violence:	424	381	456	389	612	792	11
the	459	381	471	389	612	792	11
Problem	474	381	504	389	612	792	11
and	508	381	521	389	612	792	11
its	525	381	533	389	612	792	11
Potential	349	390	382	398	612	792	11
Solutions.	385	390	423	398	612	792	11
Recuperado	426	390	472	398	612	792	11
de:	476	390	487	398	612	792	11
http://www.	491	390	533	398	612	792	11
ucu.edu.uy/Facultades/Psicologia/TB/Documentos/	349	399	533	407	612	792	11
Article_for_Uruguay.pdf	349	408	432	416	612	792	11
Smith,	327	417	350	425	612	792	11
P.	353	417	360	425	612	792	11
K.	363	417	371	425	612	792	11
(1998)	374	417	398	425	612	792	11
El	401	417	408	425	612	792	11
proyecto	412	417	443	425	612	792	11
Shefﬁ	446	417	467	425	612	792	11
eld.	467	417	480	425	612	792	11
No	483	417	493	425	612	792	11
sufráis	497	417	520	425	612	792	11
en	524	417	533	425	612	792	11
silencio.	349	426	377	434	612	792	11
Cuadernos	380	426	419	434	612	792	11
de	421	426	430	434	612	792	11
Pedagogía,	432	426	473	434	612	792	11
270,	475	426	491	434	612	792	11
51-54.	493	426	516	434	612	792	11
Suton,	327	435	351	443	612	792	11
J.;	354	435	362	443	612	792	11
Smith,	366	435	389	443	612	792	11
P.	392	435	399	443	612	792	11
K.,	402	435	412	443	612	792	11
&	415	435	421	443	612	792	11
Swettenham,	424	435	471	443	612	792	11
J.	474	435	481	443	612	792	11
(1999)	484	435	507	443	612	792	11
Social	511	435	533	443	612	792	11
cognition	349	444	381	452	612	792	11
and	383	444	397	452	612	792	11
bullying:	400	444	429	452	612	792	11
Social	432	444	454	452	612	792	11
inadequacy	457	444	498	452	612	792	11
or	500	444	508	452	612	792	11
skilled	511	444	533	452	612	792	11
manipulation?	349	453	401	461	612	792	11
British	408	453	431	461	612	792	11
Journal	435	453	463	461	612	792	11
of	466	453	473	461	612	792	11
Developmental	477	453	533	461	612	792	11
Psychology,17,	349	462	403	470	612	792	11
435-450.	405	462	437	470	612	792	11
Torrego,	327	471	357	479	612	792	11
J.	359	471	365	479	612	792	11
C.	367	471	375	479	612	792	11
(coord.)	377	471	405	479	612	792	11
(2006)	407	471	430	479	612	792	11
Modelo	432	471	458	479	612	792	11
integrado	460	471	494	479	612	792	11
de	496	471	505	479	612	792	11
gestión	507	471	533	479	612	792	11
de	349	480	357	488	612	792	11
la	360	480	366	488	612	792	11
convivencia.	369	480	413	488	612	792	11
Estrategias	415	480	455	488	612	792	11
de	457	480	466	488	612	792	11
mediación	469	480	505	488	612	792	11
y	508	480	512	488	612	792	11
trata-	514	480	533	488	612	792	11
miento	349	489	373	497	612	792	11
de	375	489	384	497	612	792	11
conﬂ	386	489	403	497	612	792	11
ictos.	403	489	421	497	612	792	11
Barcelona:	424	489	462	497	612	792	11
Graó.	464	489	484	497	612	792	11
Torrego,	327	498	356	506	612	792	11
J.	357	498	363	506	612	792	11
C.	364	498	372	506	612	792	11
(2007)	374	498	396	506	612	792	11
El	397	498	404	506	612	792	11
modelo	406	498	431	506	612	792	11
integrado:	433	498	467	506	612	792	11
un	468	498	477	506	612	792	11
nuevo	478	498	500	506	612	792	11
marco	501	498	523	506	612	792	11
de	524	498	533	506	612	792	11
educativo	349	507	382	515	612	792	11
para	383	507	399	515	612	792	11
la	400	507	406	515	612	792	11
gestión	408	507	433	515	612	792	11
de	434	507	443	515	612	792	11
los	444	507	454	515	612	792	11
conﬂ	456	507	472	515	612	792	11
ictos	472	507	488	515	612	792	11
de	489	507	498	515	612	792	11
conviven-	499	507	533	515	612	792	11
cia	349	516	359	524	612	792	11
desde	360	516	382	524	612	792	11
una	383	516	396	524	612	792	11
perspectiva	398	516	438	524	612	792	11
de	439	516	448	524	612	792	11
centro.	450	516	474	524	612	792	11
Idea	475	516	490	524	612	792	11
La	492	516	501	524	612	792	11
Mancha-	502	516	533	524	612	792	11
Revista	349	525	374	533	612	792	11
de	376	525	385	533	612	792	11
Educación	386	525	422	533	612	792	11
de	424	525	432	533	612	792	11
Castilla-La	434	525	470	533	612	792	11
Mancha,	472	525	502	533	612	792	11
4,	503	525	509	533	612	792	11
84-89.	511	525	533	533	612	792	11
Torrego,	327	534	357	542	612	792	11
J.	359	534	365	542	612	792	11
C.,	367	534	377	542	612	792	11
&	379	534	385	542	612	792	11
Moreno,	387	534	416	542	612	792	11
J.	418	534	424	542	612	792	11
M.	426	534	435	542	612	792	11
(2003)	437	534	460	542	612	792	11
Convivencia	462	534	506	542	612	792	11
y	508	534	512	542	612	792	11
disci-	514	534	533	542	612	792	11
plina	349	543	365	551	612	792	11
en	367	543	376	551	612	792	11
la	378	543	384	551	612	792	11
escuela.	386	543	416	551	612	792	11
El	418	543	425	551	612	792	11
aprendizaje	427	543	468	551	612	792	11
de	470	543	479	551	612	792	11
la	481	543	487	551	612	792	11
democracia.	489	543	533	551	612	792	11
Madrid:	349	552	375	560	612	792	11
Alianza.	377	552	405	560	612	792	11
Viscardi,	327	561	358	569	612	792	11
N.	360	561	368	569	612	792	11
(2004)	371	561	394	569	612	792	11
Conﬂ	397	561	415	569	612	792	11
icto	415	561	428	569	612	792	11
escolar,	431	561	458	569	612	792	11
práctica	461	561	489	569	612	792	11
educativa	491	561	526	569	612	792	11
e	528	561	533	569	612	792	11
identidades	349	570	389	578	612	792	11
juveniles.	392	570	425	578	612	792	11
Trabajo	427	570	454	578	612	792	11
presentado	456	570	496	578	612	792	11
en	498	570	507	578	612	792	11
la	509	570	515	578	612	792	11
con-	517	570	533	578	612	792	11
ferencia	349	579	377	587	612	792	11
Internacional	379	579	424	587	612	792	11
de	426	579	435	587	612	792	11
Sociología	436	579	473	587	612	792	11
de	475	579	484	587	612	792	11
la	486	579	492	587	612	792	11
Educación:	493	579	533	587	612	792	11
Globalización,	349	589	399	596	612	792	11
educación,	401	589	440	596	612	792	11
resistencia	442	589	481	596	612	792	11
y	483	589	487	596	612	792	11
tecnologías:	490	589	533	596	612	792	11
La	349	598	357	606	612	792	11
responsabilidad	360	598	416	606	612	792	11
social	418	598	438	606	612	792	11
de	440	598	449	606	612	792	11
la	451	598	457	606	612	792	11
sociología	459	598	495	606	612	792	11
de	497	598	506	606	612	792	11
la	508	598	515	606	612	792	11
edu-	517	598	533	606	612	792	11
cación	349	608	371	615	612	792	11
frente	373	608	393	615	612	792	11
a	395	608	399	615	612	792	11
los	401	608	411	615	612	792	11
movimientos	413	608	457	615	612	792	11
sociales	459	608	487	615	612	792	11
emergentes.	489	608	533	615	612	792	11
Universidad	349	618	391	625	612	792	11
de	393	618	402	625	612	792	11
Buenos	404	618	431	625	612	792	11
Aires,	433	618	453	625	612	792	11
Argentina.	455	618	492	625	612	792	11
Para	116	666	135	674	612	792	11
citar	137	666	154	674	612	792	11
este	157	666	174	674	612	792	11
artículo:	176	666	208	674	612	792	11
Baridon	116	677	147	685	612	792	11
Chauvie,	149	677	185	685	612	792	11
D.,	187	677	199	685	612	792	11
&	201	677	207	685	612	792	11
Martín	212	677	238	685	612	792	11
Seoane,	241	677	274	685	612	792	11
G.	277	677	286	685	612	792	11
(2014).	289	677	317	685	612	792	11
Violencia	320	677	356	685	612	792	11
escolar	358	677	387	685	612	792	11
en	390	677	400	685	612	792	11
estudiantes	402	677	448	685	612	792	11
de	451	677	461	685	612	792	11
educación	463	677	504	685	612	792	11
media.	116	688	143	696	612	792	11
Ciencias	145	688	180	696	612	792	11
Psicológicas	182	688	232	696	612	792	11
VIII	235	688	248	696	612	792	11
(2):	251	688	265	696	612	792	11
173	267	688	282	696	612	792	11
-	285	688	288	696	612	792	11
183	290	688	305	696	612	792	11
Recibido:	431	709	465	716	612	792	11
02/2014	469	709	498	716	612	792	11
Revisado:	431	718	467	726	612	792	11
05/2014	471	718	500	726	612	792	11
Aceptado:	431	728	467	735	612	792	11
10/2014	470	728	498	735	612	792	11
183	519	748	533	756	612	792	11
