Agronomía	364	49	415	63	588	768	1
Trop.	418	49	442	63	588	768	1
64(1-2):	445	49	482	63	588	768	1
49-59.	485	49	515	63	588	768	1
2014	518	49	541	63	588	768	1
Evaluación	93	91	167	111	588	768	1
y	170	91	178	111	588	768	1
selección	182	91	246	111	588	768	1
participativa	250	91	332	111	588	768	1
de	336	91	352	111	588	768	1
cultivares	356	91	422	111	588	768	1
de	426	91	442	111	588	768	1
caraota	446	91	496	111	588	768	1
Participatory	105	121	185	139	588	768	1
evaluation	188	121	252	139	588	768	1
and	256	121	279	139	588	768	1
selection	283	121	339	139	588	768	1
of	343	121	355	139	588	768	1
black	359	121	392	139	588	768	1
bean	395	121	426	139	588	768	1
cultivars	429	121	483	139	588	768	1
María	124	149	152	164	588	768	1
del	156	149	170	164	588	768	1
C.	173	149	184	164	588	768	1
De	187	149	201	164	588	768	1
Gouveia	204	149	245	164	588	768	1
Pérez*,	248	149	284	164	588	768	1
Arnaldo	287	149	325	164	588	768	1
J.	328	149	336	164	588	768	1
Gámez	341	149	377	164	588	768	1
y	380	149	385	164	588	768	1
Henry	388	149	418	164	588	768	1
R.	421	149	432	164	588	768	1
Pérez	435	149	464	164	588	768	1
Instituto	45	176	80	190	588	768	1
Nacional	82	176	121	190	588	768	1
de	124	176	135	190	588	768	1
Investigaciones	138	176	207	190	588	768	1
Agrícola	209	176	246	190	588	768	1
(INIA	248	176	271	190	588	768	1
Guárico).	273	176	315	190	588	768	1
Estación	317	176	356	190	588	768	1
Experimental	358	176	417	190	588	768	1
Valle	420	176	441	190	588	768	1
de	444	176	455	190	588	768	1
la	458	176	465	190	588	768	1
Pascua,	468	176	504	190	588	768	1
estado	507	176	537	190	588	768	1
Guárico.	45	187	82	201	588	768	1
Venezuela.	85	187	135	201	588	768	1
*Correo	137	187	172	201	588	768	1
electrónico:	175	187	226	201	588	768	1
mgouveia@inia.gob.ve	228	187	330	201	588	768	1
RESUMEN	134	225	191	241	588	768	1
ABSTRACT	394	225	457	241	588	768	1
Key	308	555	327	570	588	768	1
words:	331	555	366	570	588	768	1
Phaseolus	369	555	419	569	588	768	1
vulgaris	422	555	459	569	588	768	1
L.,	462	555	474	569	588	768	1
farmer	478	555	508	569	588	768	1
partici-	512	555	543	569	588	768	1
patory	308	566	337	580	588	768	1
research.	340	566	384	580	588	768	1
Palabras	45	607	89	622	588	768	1
clave:	93	607	123	622	588	768	1
Phaseolus	128	608	177	622	588	768	1
vulgaris	182	608	219	622	588	768	1
L.,	223	608	235	622	588	768	1
ﬁ	239	608	245	622	588	768	1
tomejo-	245	608	280	622	588	768	1
ramiento	45	618	86	633	588	768	1
participativo.	88	618	147	633	588	768	1
Recibido:	45	699	82	711	588	768	1
27/03/14	85	699	120	711	588	768	1
Aprobado:	136	699	177	711	588	768	1
29/02/16	180	699	215	711	588	768	1
Publicado:	228	699	271	711	588	768	1
07/12/16	273	699	308	711	588	768	1
49	288	718	300	733	588	768	1
Vol.	48	46	66	61	588	768	2
64	69	46	80	61	588	768	2
(1-2)	83	46	105	61	588	768	2
AGRONOMÍA	224	46	292	61	588	768	2
TROPICAL	294	46	349	61	588	768	2
INTRODUCCIÓN	117	84	207	99	588	768	2
2014	519	46	542	61	588	768	2
Uno	308	84	329	99	588	768	2
de	333	84	346	99	588	768	2
los	350	84	365	99	588	768	2
problemas	369	84	422	99	588	768	2
que	426	84	445	99	588	768	2
limita	450	84	476	99	588	768	2
el	480	84	489	99	588	768	2
desarrollo	494	84	543	99	588	768	2
del	308	96	323	111	588	768	2
cultivo	328	96	359	111	588	768	2
de	364	96	376	111	588	768	2
caraota	381	96	418	111	588	768	2
negra	423	96	451	111	588	768	2
en	456	96	468	111	588	768	2
la	473	96	482	111	588	768	2
zona,	486	96	513	111	588	768	2
es	518	96	530	111	588	768	2
la	535	96	543	111	588	768	2
deﬁ	308	109	326	124	588	768	2
ciencia	326	109	360	124	588	768	2
que	363	109	382	124	588	768	2
existe	385	109	414	124	588	768	2
de	417	109	429	124	588	768	2
variedades	432	109	486	124	588	768	2
mejoradas,	489	109	543	124	588	768	2
adaptadas	308	121	362	136	588	768	2
a	367	121	373	136	588	768	2
las	378	121	393	136	588	768	2
condiciones	398	121	458	136	588	768	2
ambientales	463	121	525	136	588	768	2
de	530	121	543	136	588	768	2
la	308	134	317	149	588	768	2
región,	322	134	358	149	588	768	2
unido	363	134	392	149	588	768	2
a	397	134	403	149	588	768	2
la	408	134	417	149	588	768	2
incidencia	423	134	475	149	588	768	2
de	480	134	493	149	588	768	2
plagas	498	134	532	149	588	768	2
y	537	134	543	149	588	768	2
enfermedades.	308	146	382	161	588	768	2
Las	45	109	62	124	588	768	2
leguminosas	64	109	125	124	588	768	2
de	127	109	139	124	588	768	2
grano	141	109	169	124	588	768	2
representan	171	109	228	124	588	768	2
un	230	109	242	124	588	768	2
recurso	244	109	280	124	588	768	2
alimenticio	45	121	97	136	588	768	2
de	102	121	114	136	588	768	2
gran	119	121	141	136	588	768	2
importancia	146	121	203	136	588	768	2
nutricional	208	121	259	136	588	768	2
por	263	121	280	136	588	768	2
su	45	134	57	149	588	768	2
elevado	62	134	102	149	588	768	2
contenido	108	134	158	149	588	768	2
de	163	134	176	149	588	768	2
proteínas,	181	134	233	149	588	768	2
hidratos	238	134	279	149	588	768	2
de	45	146	57	161	588	768	2
carbono	63	146	106	161	588	768	2
complejos	111	146	165	161	588	768	2
y	171	146	176	161	588	768	2
bajo	182	146	204	161	588	768	2
contenido	209	146	261	161	588	768	2
en	267	146	280	161	588	768	2
grasa,	45	159	75	174	588	768	2
características	79	159	150	174	588	768	2
que	153	159	171	174	588	768	2
las	175	159	189	174	588	768	2
hacen	192	159	222	174	588	768	2
adecuadas	226	159	280	174	588	768	2
para	45	171	67	186	588	768	2
dietas	72	171	101	186	588	768	2
que	106	171	125	186	588	768	2
requieran	129	171	177	186	588	768	2
una	181	171	200	186	588	768	2
baja	205	171	226	186	588	768	2
respuesta	231	171	279	186	588	768	2
glucémica;	45	184	103	199	588	768	2
además,	108	184	154	199	588	768	2
constituye	160	184	215	199	588	768	2
una	221	184	240	199	588	768	2
fuente	246	184	280	199	588	768	2
alimenticia	45	196	97	211	588	768	2
de	100	196	112	211	588	768	2
menor	116	196	147	211	588	768	2
costo	150	196	177	211	588	768	2
en	180	196	192	211	588	768	2
comparación	196	196	259	211	588	768	2
con	262	196	280	211	588	768	2
los	45	209	59	224	588	768	2
productos	62	209	110	224	588	768	2
de	113	209	125	224	588	768	2
origen	128	209	158	224	588	768	2
animal	161	209	194	224	588	768	2
como	197	209	223	224	588	768	2
la	226	209	235	224	588	768	2
carne,	238	209	268	224	588	768	2
el	271	209	280	224	588	768	2
pescado	45	221	86	236	588	768	2
y	88	221	93	236	588	768	2
el	95	221	104	236	588	768	2
huevo	106	221	135	236	588	768	2
(Muzquiz	137	221	181	236	588	768	2
et	183	222	192	236	588	768	2
al.,	195	222	209	236	588	768	2
2012,	211	221	238	236	588	768	2
Subuola	240	221	280	236	588	768	2
et	45	234	54	249	588	768	2
al.,	57	234	72	249	588	768	2
2012;	75	234	102	249	588	768	2
García	105	234	138	249	588	768	2
et	141	234	151	249	588	768	2
al.,	154	234	168	249	588	768	2
2009).	171	234	202	249	588	768	2
El	308	171	318	186	588	768	2
acceso	323	171	359	186	588	768	2
de	363	171	376	186	588	768	2
las	381	171	395	186	588	768	2
comunidades	400	171	467	186	588	768	2
a	472	171	478	186	588	768	2
las	483	171	497	186	588	768	2
semillas	502	171	543	186	588	768	2
del	308	184	323	199	588	768	2
sector	327	184	357	199	588	768	2
formal	362	184	393	199	588	768	2
es	397	184	409	199	588	768	2
escaso,	413	184	451	199	588	768	2
lo	456	184	465	199	588	768	2
que	469	184	487	199	588	768	2
conlleva	492	184	532	199	588	768	2
a	537	184	543	199	588	768	2
que	308	196	327	211	588	768	2
la	330	196	339	211	588	768	2
producción,	343	196	400	211	588	768	2
selección	404	196	450	211	588	768	2
y	453	196	459	211	588	768	2
la	463	196	471	211	588	768	2
conservación,	475	196	543	211	588	768	2
deben	308	209	339	224	588	768	2
realizarlo	343	209	387	224	588	768	2
los	391	209	405	224	588	768	2
propios	409	209	445	224	588	768	2
agricultores	449	209	506	224	588	768	2
en	510	209	522	224	588	768	2
sus	526	209	543	224	588	768	2
ﬁ	308	221	314	236	588	768	2
ncas,	314	221	341	236	588	768	2
mediante	345	221	392	236	588	768	2
intercambios	396	221	460	236	588	768	2
con	465	221	483	236	588	768	2
variedades	488	221	543	236	588	768	2
de	308	234	320	249	588	768	2
la	323	234	332	249	588	768	2
misma	335	234	367	249	588	768	2
comunidad	370	234	424	249	588	768	2
(Moreno	427	234	468	249	588	768	2
et	471	234	480	249	588	768	2
al.,	483	234	498	249	588	768	2
2005),	501	234	532	249	588	768	2
lo	535	234	543	249	588	768	2
que	308	246	327	261	588	768	2
les	329	246	343	261	588	768	2
brinda	346	246	376	261	588	768	2
la	379	246	388	261	588	768	2
posibilidad	390	246	442	261	588	768	2
de	445	246	457	261	588	768	2
crear	460	246	485	261	588	768	2
sus	487	246	505	261	588	768	2
propios	507	246	543	261	588	768	2
sistemas	308	259	352	274	588	768	2
locales	355	259	389	274	588	768	2
de	392	259	404	274	588	768	2
semillas.	407	259	450	274	588	768	2
Estudios	45	259	89	274	588	768	2
indican	94	259	130	274	588	768	2
que	135	259	154	274	588	768	2
existe	159	259	188	274	588	768	2
gran	194	259	216	274	588	768	2
variabilidad	221	259	279	274	588	768	2
química	45	271	83	286	588	768	2
entre	87	271	112	286	588	768	2
semillas	115	271	155	286	588	768	2
de	158	271	171	286	588	768	2
cultivares	174	271	221	286	588	768	2
de	224	271	236	286	588	768	2
caraota,	240	271	280	286	588	768	2
lo	45	284	53	299	588	768	2
cual	58	284	78	299	588	768	2
podría	83	284	115	299	588	768	2
redundar	120	284	164	299	588	768	2
en	169	284	181	299	588	768	2
una	186	284	205	299	588	768	2
diversiﬁ	209	284	247	299	588	768	2
cación	247	284	279	299	588	768	2
de	45	296	57	311	588	768	2
su	62	296	73	311	588	768	2
uso,	78	296	99	311	588	768	2
y	103	296	109	311	588	768	2
por	114	296	130	311	588	768	2
ende,	134	296	162	311	588	768	2
en	167	296	179	311	588	768	2
una	183	296	202	311	588	768	2
contribución	207	296	266	311	588	768	2
al	271	296	280	311	588	768	2
mejoramiento	45	309	115	324	588	768	2
de	120	309	133	324	588	768	2
la	138	309	147	324	588	768	2
calidad	152	309	189	324	588	768	2
nutricional	194	309	248	324	588	768	2
en	253	309	265	324	588	768	2
la	270	309	279	324	588	768	2
ingesta	45	321	80	336	588	768	2
de	83	321	95	336	588	768	2
la	98	321	107	336	588	768	2
población	110	321	157	336	588	768	2
(Granito	160	321	200	336	588	768	2
et	203	322	212	336	588	768	2
al.,	215	322	230	336	588	768	2
2006).	233	321	264	336	588	768	2
Las	308	284	325	299	588	768	2
leguminosas	327	284	387	299	588	768	2
son	388	284	405	299	588	768	2
cultivadas	407	284	454	299	588	768	2
fundamentalmente	456	284	543	299	588	768	2
en	308	296	320	311	588	768	2
pequeñas	322	296	370	311	588	768	2
unidades	372	296	416	311	588	768	2
de	419	296	431	311	588	768	2
producción	433	296	486	311	588	768	2
campesina,	488	296	543	311	588	768	2
distribuidas	308	309	364	324	588	768	2
en	368	309	380	324	588	768	2
todas	384	309	411	324	588	768	2
las	415	309	429	324	588	768	2
regiones	433	309	475	324	588	768	2
del	479	309	494	324	588	768	2
país.	498	309	522	324	588	768	2
Por	526	309	543	324	588	768	2
lo	308	321	317	336	588	768	2
general,	319	321	359	336	588	768	2
con	361	321	379	336	588	768	2
ﬁ	382	321	387	336	588	768	2
nes	387	321	405	336	588	768	2
de	407	321	420	336	588	768	2
autoconsumo	422	321	488	336	588	768	2
y	491	321	496	336	588	768	2
comercio	499	321	543	336	588	768	2
local	308	334	331	349	588	768	2
(Pérez	334	334	367	349	588	768	2
et	370	334	379	349	588	768	2
al.,	383	334	397	349	588	768	2
2013),	401	334	432	349	588	768	2
donde	435	334	466	349	588	768	2
los	469	334	483	349	588	768	2
agricultores	486	334	543	349	588	768	2
con	308	346	326	361	588	768	2
su	329	346	340	361	588	768	2
conocimiento	343	346	408	361	588	768	2
tradicional	411	346	461	361	588	768	2
y	464	346	469	361	588	768	2
percepción	472	346	526	361	588	768	2
del	529	346	543	361	588	768	2
cultivo	308	359	340	374	588	768	2
bajo	345	359	366	374	588	768	2
un	371	359	383	374	588	768	2
enfoque	388	359	428	374	588	768	2
sistémico,	433	359	483	374	588	768	2
desarrollan	487	359	543	374	588	768	2
una	308	371	327	386	588	768	2
relación	331	371	370	386	588	768	2
basada	374	371	411	386	588	768	2
en	415	371	427	386	588	768	2
fundamentos	432	371	496	386	588	768	2
sociales,	500	371	543	386	588	768	2
culturales	308	384	355	399	588	768	2
y	359	384	365	399	588	768	2
espirituales	369	384	424	399	588	768	2
que	428	384	447	399	588	768	2
identiﬁ	450	384	482	399	588	768	2
can	482	384	500	399	588	768	2
el	504	384	512	399	588	768	2
sentir	516	384	543	399	588	768	2
de	308	396	320	411	588	768	2
la	323	396	332	411	588	768	2
comunidad.	335	396	392	411	588	768	2
A	45	346	52	361	588	768	2
este	57	346	79	361	588	768	2
respecto,	84	346	133	361	588	768	2
las	138	346	153	361	588	768	2
leguminosas	159	346	225	361	588	768	2
son	230	346	249	361	588	768	2
base	254	346	279	361	588	768	2
fundamental	45	359	105	374	588	768	2
para	110	359	132	374	588	768	2
la	137	359	145	374	588	768	2
seguridad	150	359	199	374	588	768	2
agroalimentaria	203	359	280	374	588	768	2
en	45	371	57	386	588	768	2
Venezuela	60	371	111	386	588	768	2
y	115	371	120	386	588	768	2
presentan	123	371	172	386	588	768	2
como	176	371	203	386	588	768	2
características,	206	371	280	386	588	768	2
una	45	384	63	399	588	768	2
amplia	68	384	100	399	588	768	2
adaptación	104	384	158	399	588	768	2
a	163	384	169	399	588	768	2
suelos	174	384	205	399	588	768	2
y	210	384	216	399	588	768	2
climas	220	384	251	399	588	768	2
poco	256	384	280	399	588	768	2
favorables;	45	396	101	411	588	768	2
al	106	396	115	411	588	768	2
mismo	120	396	153	411	588	768	2
tiempo,	158	396	196	411	588	768	2
juega	201	396	229	411	588	768	2
un	234	396	246	411	588	768	2
papel	251	396	279	411	588	768	2
importante	45	409	100	424	588	768	2
en	105	409	117	424	588	768	2
la	123	409	132	424	588	768	2
rotación	137	409	178	424	588	768	2
de	183	409	196	424	588	768	2
cultivos	201	409	240	424	588	768	2
por	246	409	262	424	588	768	2
su	267	409	279	424	588	768	2
capacidad	45	421	97	436	588	768	2
de	102	421	114	436	588	768	2
fijación	119	421	155	436	588	768	2
biológica	160	421	206	436	588	768	2
de	211	421	223	436	588	768	2
nitrógeno,	228	421	279	436	588	768	2
dada	45	434	69	449	588	768	2
la	71	434	80	449	588	768	2
relación	82	434	120	449	588	768	2
simbiótica	122	434	171	449	588	768	2
con	173	434	191	449	588	768	2
diversas	193	434	233	449	588	768	2
bacterias	236	434	280	449	588	768	2
radiculares	45	446	99	461	588	768	2
(Olmedilla	102	446	151	461	588	768	2
et	154	447	163	461	588	768	2
al.,	166	447	181	461	588	768	2
2010).	184	446	215	461	588	768	2
De	308	421	322	436	588	768	2
allí,	326	421	343	436	588	768	2
la	347	421	356	436	588	768	2
importancia	360	421	416	436	588	768	2
de	420	421	432	436	588	768	2
hacer	437	421	464	436	588	768	2
partícipes	468	421	515	436	588	768	2
a	519	421	525	436	588	768	2
los	529	421	543	436	588	768	2
agricultores	308	434	367	449	588	768	2
en	372	434	385	449	588	768	2
el	390	434	399	449	588	768	2
proceso	404	434	444	449	588	768	2
de	449	434	461	449	588	768	2
investigación	466	434	532	449	588	768	2
y	537	434	543	449	588	768	2
realizar	308	446	342	461	588	768	2
una	344	446	362	461	588	768	2
sinergia	364	446	400	461	588	768	2
entre	402	446	426	461	588	768	2
ellos	428	446	449	461	588	768	2
y	451	446	456	461	588	768	2
los	458	446	472	461	588	768	2
investigadores,	473	446	544	461	588	768	2
para	308	459	330	474	588	768	2
poder	333	459	360	474	588	768	2
obtener	363	459	400	474	588	768	2
tecnologías	402	459	458	474	588	768	2
que	460	459	479	474	588	768	2
realmente	481	459	529	474	588	768	2
se	532	459	543	474	588	768	2
adapten	308	471	347	486	588	768	2
a	350	471	356	486	588	768	2
sus	359	471	376	486	588	768	2
condiciones	379	471	436	486	588	768	2
y	439	471	444	486	588	768	2
necesidades.	447	471	511	486	588	768	2
En	45	471	58	486	588	768	2
el	60	471	68	486	588	768	2
país,	70	471	93	486	588	768	2
el	95	471	104	486	588	768	2
cultivo	105	471	136	486	588	768	2
y	137	471	143	486	588	768	2
consumo	145	471	188	486	588	768	2
de	190	471	202	486	588	768	2
las	204	471	218	486	588	768	2
leguminosas	220	471	280	486	588	768	2
vienen	45	484	77	499	588	768	2
de	79	484	91	499	588	768	2
una	93	484	111	499	588	768	2
larga	113	484	137	499	588	768	2
tradición	139	484	180	499	588	768	2
histórica;	182	484	225	499	588	768	2
se	227	484	239	499	588	768	2
produce	241	484	280	499	588	768	2
en	45	496	57	511	588	768	2
casi	62	496	83	511	588	768	2
todos	88	496	115	511	588	768	2
los	121	496	135	511	588	768	2
estados,	140	496	184	511	588	768	2
siendo	189	496	222	511	588	768	2
la	227	496	236	511	588	768	2
caraota	241	496	279	511	588	768	2
negra	45	509	74	524	588	768	2
(Phaseolus	79	509	136	524	588	768	2
vulgaris	141	509	180	524	588	768	2
L.),	185	509	202	524	588	768	2
el	207	509	216	524	588	768	2
frijol	221	509	242	524	588	768	2
(Vigna	247	509	280	524	588	768	2
unguiculata	45	522	101	536	588	768	2
L.	105	521	114	536	588	768	2
Walp.),	118	521	153	536	588	768	2
la	157	521	165	536	588	768	2
arveja	169	521	200	536	588	768	2
(Pisum	204	521	238	536	588	768	2
sativum	242	522	280	536	588	768	2
L.)	45	534	57	549	588	768	2
y	62	534	67	549	588	768	2
el	71	534	80	549	588	768	2
quinchoncho	84	534	146	549	588	768	2
(Cajanus	151	534	195	549	588	768	2
cajan	199	534	225	549	588	768	2
L.),	229	534	245	549	588	768	2
las	249	534	264	549	588	768	2
de	268	534	280	549	588	768	2
mayor	45	546	75	561	588	768	2
consumo	78	546	123	561	588	768	2
(García	126	546	163	561	588	768	2
et	166	547	175	561	588	768	2
al.,	178	547	193	561	588	768	2
2009).	196	546	227	561	588	768	2
Ceccarelli	308	496	358	511	588	768	2
(2009),	363	496	399	511	588	768	2
indica	404	496	434	511	588	768	2
que	439	496	457	511	588	768	2
la	462	496	471	511	588	768	2
calidad	476	496	512	511	588	768	2
de	517	496	529	511	588	768	2
la	534	496	543	511	588	768	2
participación	308	509	370	524	588	768	2
no	373	509	386	524	588	768	2
está	389	509	410	524	588	768	2
relacionada	413	509	470	524	588	768	2
con	474	509	491	524	588	768	2
la	495	509	503	524	588	768	2
raza,	507	509	531	524	588	768	2
el	535	509	543	524	588	768	2
género,	308	521	345	536	588	768	2
la	349	521	357	536	588	768	2
riqueza,	360	521	399	536	588	768	2
la	402	521	411	536	588	768	2
alfabetización	414	521	481	536	588	768	2
y	484	521	490	536	588	768	2
la	493	521	502	536	588	768	2
religión,	505	521	543	536	588	768	2
ya	308	534	320	549	588	768	2
que	325	534	343	549	588	768	2
los	348	534	362	549	588	768	2
campesinos	367	534	427	549	588	768	2
pueden	432	534	469	549	588	768	2
compartir	474	534	521	549	588	768	2
sus	526	534	543	549	588	768	2
conocimientos	308	546	379	561	588	768	2
con	384	546	402	561	588	768	2
los	407	546	421	561	588	768	2
cientíﬁ	426	546	458	561	588	768	2
cos,	458	546	478	561	588	768	2
tomando	483	546	526	561	588	768	2
en	531	546	543	561	588	768	2
cuenta	308	559	342	574	588	768	2
la	347	559	355	574	588	768	2
diversidad	360	559	412	574	588	768	2
de	417	559	429	574	588	768	2
criterios	434	559	474	574	588	768	2
para	479	559	501	574	588	768	2
evaluar	506	559	543	574	588	768	2
cultivares	308	571	354	586	588	768	2
que	356	571	374	586	588	768	2
no	376	571	389	586	588	768	2
son	391	571	408	586	588	768	2
considerados	410	571	475	586	588	768	2
en	477	571	489	586	588	768	2
programas	492	571	544	586	588	768	2
convencionales	308	584	384	599	588	768	2
de	387	584	399	599	588	768	2
ﬁ	402	584	408	599	588	768	2
tomejoramiento.	408	584	487	599	588	768	2
Es	45	571	58	586	588	768	2
significativo	63	571	125	586	588	768	2
el	130	571	139	586	588	768	2
valor	144	571	170	586	588	768	2
que	175	571	194	586	588	768	2
tiene	199	571	225	586	588	768	2
el	230	571	239	586	588	768	2
estado	244	571	279	586	588	768	2
Guárico,	45	584	88	599	588	768	2
como	93	584	121	599	588	768	2
una	126	584	145	599	588	768	2
de	150	584	163	599	588	768	2
las	168	584	183	599	588	768	2
regiones	188	584	232	599	588	768	2
del	237	584	253	599	588	768	2
país	258	584	279	599	588	768	2
con	45	596	63	611	588	768	2
mayor	68	596	100	611	588	768	2
potencialidad	106	596	175	611	588	768	2
para	180	596	203	611	588	768	2
la	208	596	217	611	588	768	2
producción	222	596	279	611	588	768	2
de	45	609	57	624	588	768	2
caraota	61	609	98	624	588	768	2
negra,	103	609	134	624	588	768	2
representado	138	609	203	624	588	768	2
por	208	609	224	624	588	768	2
dos	228	609	246	624	588	768	2
zonas	250	609	280	624	588	768	2
agroecológicas	45	621	118	636	588	768	2
de	121	621	133	636	588	768	2
importancia	135	621	192	636	588	768	2
como	194	621	221	636	588	768	2
son:	223	621	243	636	588	768	2
colinas	246	621	280	636	588	768	2
y	45	634	50	649	588	768	2
vegas.	54	634	86	649	588	768	2
A	89	634	97	649	588	768	2
pesar	100	634	128	649	588	768	2
de	131	634	144	649	588	768	2
estas	147	634	174	649	588	768	2
potencialidades	177	634	254	649	588	768	2
para	258	634	280	649	588	768	2
la	45	646	53	661	588	768	2
producción	58	646	113	661	588	768	2
agrícola,	118	646	161	661	588	768	2
presenta	166	646	210	661	588	768	2
una	214	646	233	661	588	768	2
serie	238	646	262	661	588	768	2
de	267	646	279	661	588	768	2
problemas	45	659	96	674	588	768	2
que	99	659	117	674	588	768	2
se	119	659	131	674	588	768	2
deben	133	659	164	674	588	768	2
abordar	167	659	204	674	588	768	2
para	207	659	229	674	588	768	2
hacer	231	659	259	674	588	768	2
que	261	659	280	674	588	768	2
estos	45	671	71	686	588	768	2
sistemas	74	671	117	686	588	768	2
de	120	671	132	686	588	768	2
producción	135	671	189	686	588	768	2
sean	191	671	215	686	588	768	2
sustentables	218	671	280	686	588	768	2
y	45	684	50	699	588	768	2
contribuyan	56	684	116	699	588	768	2
con	122	684	140	699	588	768	2
la	145	684	154	699	588	768	2
seguridad	160	684	211	699	588	768	2
y	217	684	222	699	588	768	2
soberanía	227	684	279	699	588	768	2
agroalimentaria.	45	696	124	711	588	768	2
En	308	609	322	624	588	768	2
este	326	609	347	624	588	768	2
sentido,	351	609	389	624	588	768	2
el	394	609	402	624	588	768	2
presente	406	609	449	624	588	768	2
trabajo	453	609	487	624	588	768	2
tuvo	491	609	512	624	588	768	2
como	516	609	543	624	588	768	2
objetivo	308	621	346	636	588	768	2
facilitar	348	621	382	636	588	768	2
la	384	621	392	636	588	768	2
participación	394	621	455	636	588	768	2
de	457	621	469	636	588	768	2
los	472	621	485	636	588	768	2
agricultores	488	621	544	636	588	768	2
y	308	634	314	649	588	768	2
las	317	634	331	649	588	768	2
agricultoras	334	634	391	649	588	768	2
en	394	634	406	649	588	768	2
la	409	634	418	649	588	768	2
evaluación	421	634	474	649	588	768	2
y	477	634	482	649	588	768	2
la	486	634	494	649	588	768	2
selección	497	634	543	649	588	768	2
de	308	646	321	661	588	768	2
cultivares	326	646	374	661	588	768	2
de	379	646	391	661	588	768	2
caraota	396	646	434	661	588	768	2
negra;	439	646	472	661	588	768	2
con	477	646	495	661	588	768	2
el	500	646	509	661	588	768	2
ﬁ	514	646	519	661	588	768	2
n	519	646	525	661	588	768	2
de	530	646	543	661	588	768	2
incorporar	308	659	361	674	588	768	2
nuevos	367	659	404	674	588	768	2
cultivares	410	659	460	674	588	768	2
a	465	659	471	674	588	768	2
los	477	659	491	674	588	768	2
sistemas	497	659	543	674	588	768	2
locales	308	671	342	686	588	768	2
de	345	671	357	686	588	768	2
producción,	359	671	416	686	588	768	2
dándole	418	671	457	686	588	768	2
especial	459	671	500	686	588	768	2
interés	502	671	535	686	588	768	2
a	537	671	543	686	588	768	2
sus	308	684	325	699	588	768	2
propios	327	684	363	699	588	768	2
criterios	365	684	403	699	588	768	2
de	405	684	417	699	588	768	2
selección	419	684	464	699	588	768	2
y	467	684	472	699	588	768	2
conocimientos	474	684	544	699	588	768	2
ancestrales.	308	696	368	711	588	768	2
50	290	717	302	732	588	768	2
De	123	44	136	59	588	768	3
Gouveia	139	44	178	59	588	768	3
Pérez	181	44	209	59	588	768	3
et	212	45	220	59	588	768	3
al.	223	45	235	59	588	768	3
Selección	237	44	283	59	588	768	3
participativa	286	44	342	59	588	768	3
de	345	44	357	59	588	768	3
cultivares	359	44	404	59	588	768	3
de	407	44	418	59	588	768	3
caraota...	421	44	465	59	588	768	3
MATERIALES	89	84	164	99	588	768	3
Y	167	84	174	99	588	768	3
MÉTODOS	177	84	235	99	588	768	3
experimental	308	84	371	99	588	768	3
conformada	375	84	433	99	588	768	3
por	437	84	453	99	588	768	3
tres	457	84	475	99	588	768	3
hileras	479	84	512	99	588	768	3
sepa-	516	84	543	99	588	768	3
radas	308	96	336	111	588	768	3
entre	339	96	364	111	588	768	3
sí,	368	96	380	111	588	768	3
a	383	96	389	111	588	768	3
0,70	393	96	414	111	588	768	3
m;	418	96	430	111	588	768	3
con	434	96	452	111	588	768	3
4	455	96	461	111	588	768	3
m	465	96	474	111	588	768	3
de	478	96	490	111	588	768	3
largo	494	96	518	111	588	768	3
y	522	96	527	111	588	768	3
un	531	96	543	111	588	768	3
área	308	108	330	123	588	768	3
por	332	108	348	123	588	768	3
unidad	350	108	383	123	588	768	3
experimental	386	108	448	123	588	768	3
de	451	108	463	123	588	768	3
8,4	465	108	480	123	588	768	3
m²,	483	108	498	123	588	768	3
tomando	501	108	543	123	588	768	3
para	308	120	331	135	588	768	3
las	336	120	351	135	588	768	3
evaluaciones	357	120	425	135	588	768	3
el	430	120	439	135	588	768	3
hilo	444	120	462	135	588	768	3
central,	468	120	506	135	588	768	3
previa	511	120	543	135	588	768	3
eliminación	308	132	363	147	588	768	3
de	366	132	378	147	588	768	3
0,5	381	132	396	147	588	768	3
m	399	132	409	147	588	768	3
al	411	132	420	147	588	768	3
comienzo	423	132	470	147	588	768	3
y	473	132	478	147	588	768	3
ﬁ	481	132	487	147	588	768	3
nal	487	132	501	147	588	768	3
de	504	132	517	147	588	768	3
cada	519	132	543	147	588	768	3
hilo.	308	144	328	159	588	768	3
La	333	144	345	159	588	768	3
siembra	350	144	389	159	588	768	3
se	393	144	405	159	588	768	3
realizó	410	144	442	159	588	768	3
el	447	144	455	159	588	768	3
28	460	144	472	159	588	768	3
de	477	144	489	159	588	768	3
agosto	493	144	526	159	588	768	3
de	531	144	543	159	588	768	3
2012,	308	156	335	171	588	768	3
a	338	156	344	171	588	768	3
una	346	156	364	171	588	768	3
profundidad	366	156	424	171	588	768	3
de	426	156	438	171	588	768	3
2	440	156	447	171	588	768	3
a	449	156	455	171	588	768	3
3	457	156	463	171	588	768	3
cm	465	156	480	171	588	768	3
y	482	156	488	171	588	768	3
14	490	156	502	171	588	768	3
semillas	504	156	543	171	588	768	3
por	308	168	324	183	588	768	3
metro	327	168	355	183	588	768	3
lineal.	358	168	387	183	588	768	3
El	45	108	54	123	588	768	3
ensayo	58	108	93	123	588	768	3
se	97	108	109	123	588	768	3
estableció	112	108	162	123	588	768	3
en	166	108	178	123	588	768	3
la	181	108	190	123	588	768	3
comunidad	193	108	247	123	588	768	3
Santa	251	108	280	123	588	768	3
Rosa	45	120	72	135	588	768	3
de	77	120	90	135	588	768	3
Ceiba	95	120	126	135	588	768	3
Mocha,	131	120	169	135	588	768	3
municipio	175	120	225	135	588	768	3
Leonardo	230	120	279	135	588	768	3
Infante,	45	132	81	147	588	768	3
estado	85	132	118	147	588	768	3
Guárico,	122	132	164	147	588	768	3
latitud	167	132	197	147	588	768	3
norte	200	132	226	147	588	768	3
13°12ʹ8"	229	132	270	147	588	768	3
y	274	132	280	147	588	768	3
longitud	45	144	83	159	588	768	3
oeste	85	144	112	159	588	768	3
66°01'13,7".	114	144	173	159	588	768	3
El	175	144	185	159	588	768	3
suelo	187	144	214	159	588	768	3
es	216	144	227	159	588	768	3
tipo	230	144	247	159	588	768	3
franco	249	144	280	159	588	768	3
arcillo	45	156	73	171	588	768	3
arenoso	76	156	116	171	588	768	3
con	118	156	136	171	588	768	3
pH	138	156	152	171	588	768	3
6,3;	155	156	173	171	588	768	3
de	175	156	188	171	588	768	3
acuerdo	190	156	230	171	588	768	3
al	232	156	241	171	588	768	3
análisis	243	156	280	171	588	768	3
de	45	168	57	183	588	768	3
suelo	61	168	87	183	588	768	3
realizado	92	168	136	183	588	768	3
en	140	168	153	183	588	768	3
el	157	168	165	183	588	768	3
Laboratorio	170	168	225	183	588	768	3
de	230	168	242	183	588	768	3
Suelos	246	168	280	183	588	768	3
del	45	180	59	195	588	768	3
Instituto	62	180	100	195	588	768	3
Nacional	102	180	145	195	588	768	3
de	147	180	160	195	588	768	3
Investigaciones	162	180	238	195	588	768	3
Agrícola	239	180	280	195	588	768	3
(INIA),	45	192	76	207	588	768	3
estado	78	192	111	207	588	768	3
Guárico.	113	192	155	207	588	768	3
El	157	192	167	207	588	768	3
contenido	169	192	216	207	588	768	3
de	218	192	230	207	588	768	3
fósforo	233	192	266	207	588	768	3
es	268	192	280	207	588	768	3
bajo,	45	204	68	219	588	768	3
potasio	72	204	107	219	588	768	3
mediano	110	204	152	219	588	768	3
y	155	204	161	219	588	768	3
el	164	204	172	219	588	768	3
calcio	175	204	204	219	588	768	3
alto.	207	204	227	219	588	768	3
En	308	192	321	207	588	768	3
cuanto	325	192	357	207	588	768	3
a	360	192	366	207	588	768	3
las	370	192	383	207	588	768	3
labores	387	192	422	207	588	768	3
del	425	192	439	207	588	768	3
cultivo	443	192	473	207	588	768	3
para	476	192	498	207	588	768	3
la	501	192	509	207	588	768	3
prepa-	513	192	543	207	588	768	3
ración	308	204	339	219	588	768	3
de	344	204	356	219	588	768	3
suelo,	361	204	392	219	588	768	3
se	397	204	409	219	588	768	3
efectuaron	414	204	467	219	588	768	3
dos	472	204	490	219	588	768	3
pases	495	204	525	219	588	768	3
de	530	204	543	219	588	768	3
rastra,	308	216	338	231	588	768	3
previo	341	216	370	231	588	768	3
pase	373	216	396	231	588	768	3
de	399	216	411	231	588	768	3
desmalezadora	414	216	487	231	588	768	3
manual.	489	216	527	231	588	768	3
En	530	216	543	231	588	768	3
la	308	228	317	243	588	768	3
fertilización	321	228	377	243	588	768	3
se	382	228	393	243	588	768	3
aplicó	398	228	427	243	588	768	3
una	432	228	451	243	588	768	3
fórmula	456	228	493	243	588	768	3
completa	498	228	543	243	588	768	3
10-20-20,	308	240	356	255	588	768	3
a	361	240	367	255	588	768	3
razón	371	240	399	255	588	768	3
de	404	240	416	255	588	768	3
300	421	240	439	255	588	768	3
kg	444	240	456	255	588	768	3
ha	461	240	473	255	588	768	3
-1	473	241	479	250	588	768	3
al	484	240	492	255	588	768	3
momento	497	240	543	255	588	768	3
de	308	252	320	267	588	768	3
la	324	252	333	267	588	768	3
siembra.	336	252	377	267	588	768	3
A	381	252	388	267	588	768	3
los	391	252	405	267	588	768	3
13	409	252	421	267	588	768	3
y	425	252	430	267	588	768	3
31	435	252	447	267	588	768	3
días	450	252	471	267	588	768	3
después	475	252	515	267	588	768	3
de	519	252	531	267	588	768	3
la	535	252	543	267	588	768	3
siembra	308	264	348	279	588	768	3
(DDS),	353	264	387	279	588	768	3
se	392	264	404	279	588	768	3
aplicó	409	264	438	279	588	768	3
fertilizante	443	264	495	279	588	768	3
orgánico	500	264	543	279	588	768	3
(biofermentado)	308	276	382	291	588	768	3
al	384	276	392	291	588	768	3
10%	394	276	416	291	588	768	3
como	417	276	444	291	588	768	3
abono	445	276	475	291	588	768	3
foliar	477	276	499	291	588	768	3
al	501	276	509	291	588	768	3
cultivo.	511	276	544	291	588	768	3
Los	45	228	62	243	588	768	3
tratamientos	65	228	125	243	588	768	3
correspondieron	127	228	206	243	588	768	3
a	208	228	214	243	588	768	3
18	216	228	229	243	588	768	3
cultivares,	231	228	280	243	588	768	3
incluido	45	240	82	255	588	768	3
como	87	240	114	255	588	768	3
testigo	119	240	152	255	588	768	3
el	156	240	165	255	588	768	3
cultivar	170	240	205	255	588	768	3
Local	209	240	236	255	588	768	3
Guárico	241	240	279	255	588	768	3
de	45	252	57	267	588	768	3
mayor	60	252	91	267	588	768	3
uso	94	252	112	267	588	768	3
en	115	252	127	267	588	768	3
la	130	252	139	267	588	768	3
región	142	252	173	267	588	768	3
(Cuadro	176	252	216	267	588	768	3
1).	219	252	232	267	588	768	3
Se	235	252	248	267	588	768	3
utilizó	251	252	280	267	588	768	3
un	45	264	57	279	588	768	3
diseño	62	264	95	279	588	768	3
experimental	99	264	163	279	588	768	3
de	168	264	180	279	588	768	3
bloques	185	264	224	279	588	768	3
completos	229	264	280	279	588	768	3
al	45	276	53	291	588	768	3
azar	58	276	80	291	588	768	3
con	85	276	103	291	588	768	3
cuatro	107	276	138	291	588	768	3
repeticiones.	143	276	207	291	588	768	3
Cada	211	276	238	291	588	768	3
parcela	243	276	279	291	588	768	3
Cuadro	73	313	109	328	588	768	3
1.	112	313	122	328	588	768	3
Cultivares	124	313	173	328	588	768	3
de	176	313	188	328	588	768	3
caraota	190	313	227	328	588	768	3
evaluados	229	313	279	328	588	768	3
en	282	313	294	328	588	768	3
la	297	313	305	328	588	768	3
comunidad	308	313	361	328	588	768	3
de	364	313	376	328	588	768	3
Santa	378	313	407	328	588	768	3
Rosa	410	313	435	328	588	768	3
de	438	313	450	328	588	768	3
Ceiba	452	313	481	328	588	768	3
Mocha,	124	324	160	339	588	768	3
municipio	163	324	210	339	588	768	3
Leonardo	213	324	259	339	588	768	3
Infante,	262	324	299	339	588	768	3
estado	302	324	335	339	588	768	3
Guárico.	338	324	380	339	588	768	3
Tratamiento	88	347	145	361	588	768	3
Cultivar	210	347	247	361	588	768	3
Procedencia	359	347	419	361	588	768	3
1	114	370	119	384	588	768	3
Tacarigua	207	370	250	384	588	768	3
INIA	336	370	356	384	588	768	3
variedad	358	370	396	384	588	768	3
comercial	399	370	442	384	588	768	3
2	114	388	119	402	588	768	3
Sa029	214	388	243	402	588	768	3
INIA	380	388	399	402	588	768	3
3	114	408	119	421	588	768	3
Línea	209	408	234	421	588	768	3
13	237	408	248	421	588	768	3
INIA	380	408	399	421	588	768	3
4	114	427	119	440	588	768	3
L-	214	427	223	440	588	768	3
140	226	427	243	440	588	768	3
INIA	380	427	399	440	588	768	3
5	114	445	119	459	588	768	3
Minita	215	445	242	459	588	768	3
Empresa	351	445	391	459	588	768	3
privada	394	445	427	459	588	768	3
6	114	463	119	477	588	768	3
Balina	214	463	242	477	588	768	3
Material	360	463	395	477	588	768	3
local	398	463	418	477	588	768	3
7	114	481	119	495	588	768	3
Sesentera	206	481	251	495	588	768	3
Material	348	481	384	495	588	768	3
local	387	481	407	495	588	768	3
Lara	410	481	430	495	588	768	3
8	114	500	119	513	588	768	3
Silvinera	209	500	247	513	588	768	3
Material	348	500	384	513	588	768	3
local	387	500	407	513	588	768	3
Lara	410	500	430	513	588	768	3
9	114	519	119	533	588	768	3
1	189	519	194	533	588	768	3
Yaracuy	197	519	233	533	588	768	3
Cardón	235	519	268	533	588	768	3
Material	340	519	376	533	588	768	3
local	379	519	399	533	588	768	3
Yaracuy	402	519	438	533	588	768	3
10	111	538	122	552	588	768	3
Monagas	189	538	230	552	588	768	3
la	233	538	240	552	588	768	3
Mona	243	538	268	552	588	768	3
Material	338	538	373	552	588	768	3
local	376	538	397	552	588	768	3
Monagas	399	538	440	552	588	768	3
11	111	558	122	571	588	768	3
Local	178	558	202	571	588	768	3
Guárico	205	558	240	571	588	768	3
(testigo)	242	558	279	571	588	768	3
Material	321	558	357	571	588	768	3
local	360	558	380	571	588	768	3
Guárico	383	558	418	571	588	768	3
(testigo)	421	558	457	571	588	768	3
12	111	577	122	590	588	768	3
Valladolid	207	577	250	590	588	768	3
Material	342	577	378	590	588	768	3
local	381	577	401	590	588	768	3
Aragua	403	577	436	590	588	768	3
13	111	596	122	609	588	768	3
Inta	199	596	216	609	588	768	3
Cardena	219	596	257	609	588	768	3
Nicaragua	366	596	412	609	588	768	3
14	111	615	122	629	588	768	3
Brs	198	615	213	629	588	768	3
Campeiro	216	615	259	629	588	768	3
Brasil	377	615	402	629	588	768	3
15	111	634	122	647	588	768	3
Brs	199	634	214	647	588	768	3
Supremo	217	634	258	647	588	768	3
Brasil	377	634	402	647	588	768	3
16	111	652	122	666	588	768	3
Tibaji	217	652	240	666	588	768	3
Brasil	377	652	402	666	588	768	3
17	111	670	122	684	588	768	3
Tiziu	218	670	239	684	588	768	3
Brasil	377	670	402	684	588	768	3
18	111	689	122	702	588	768	3
Uirapuru	209	689	247	702	588	768	3
Brasil	377	689	402	702	588	768	3
51	287	717	299	732	588	768	3
Vol.	48	46	66	61	588	768	4
64	69	46	80	61	588	768	4
(1-2)	83	46	105	61	588	768	4
AGRONOMÍA	224	46	292	61	588	768	4
TROPICAL	294	46	349	61	588	768	4
Al	45	84	55	99	588	768	4
momento	60	84	108	99	588	768	4
de	113	84	126	99	588	768	4
la	131	84	140	99	588	768	4
siembra	145	84	186	99	588	768	4
y	191	84	197	99	588	768	4
para	202	84	225	99	588	768	4
el	230	84	239	99	588	768	4
control	244	84	279	99	588	768	4
de	45	96	57	111	588	768	4
plantas	63	96	101	111	588	768	4
arvenses,	106	96	158	111	588	768	4
se	163	96	175	111	588	768	4
utilizó	181	96	211	111	588	768	4
el	217	96	226	111	588	768	4
herbicida	231	96	279	111	588	768	4
glifosato	45	108	86	123	588	768	4
(2	90	108	100	123	588	768	4
litros	104	108	127	123	588	768	4
ha	131	108	143	123	588	768	4
-1	143	109	149	118	588	768	4
),	149	108	156	123	588	768	4
y	160	108	166	123	588	768	4
a	170	108	176	123	588	768	4
los	180	108	194	123	588	768	4
34	198	108	210	123	588	768	4
y	215	108	220	123	588	768	4
54	224	108	237	123	588	768	4
DDS	241	108	264	123	588	768	4
se	268	108	280	123	588	768	4
realizó	45	120	77	135	588	768	4
control	81	120	114	135	588	768	4
manual.	118	120	157	135	588	768	4
En	161	120	174	135	588	768	4
cuanto	178	120	211	135	588	768	4
al	215	120	224	135	588	768	4
manejo	227	120	264	135	588	768	4
de	267	120	280	135	588	768	4
plagas	45	132	77	147	588	768	4
y	80	132	86	147	588	768	4
enfermedades,	89	132	162	147	588	768	4
se	165	132	177	147	588	768	4
liberó	180	132	207	147	588	768	4
Trichogramma	210	133	280	147	588	768	4
(30.000	45	144	83	159	588	768	4
individuos/ha),	87	144	160	159	588	768	4
una	165	144	183	159	588	768	4
semana	188	144	228	159	588	768	4
antes	232	144	260	159	588	768	4
del	264	144	279	159	588	768	4
establecimiento	45	156	125	171	588	768	4
de	130	156	143	171	588	768	4
los	148	156	163	171	588	768	4
experimentos	168	156	237	171	588	768	4
para	242	156	265	171	588	768	4
el	271	156	279	171	588	768	4
control	45	168	78	183	588	768	4
de	81	168	93	183	588	768	4
lepidópteros.	96	168	159	183	588	768	4
2014	519	46	542	61	588	768	4
número	308	84	346	99	588	768	4
de	349	84	361	99	588	768	4
veces	365	84	394	99	588	768	4
que	398	84	416	99	588	768	4
los	420	84	434	99	588	768	4
agricultores	437	84	494	99	588	768	4
clasiﬁ	498	84	526	99	588	768	4
can	526	84	543	99	588	768	4
cada	308	96	332	111	588	768	4
cultivar	336	96	371	111	588	768	4
evaluado	375	96	420	111	588	768	4
y	424	96	429	111	588	768	4
después	433	96	475	111	588	768	4
se	479	96	490	111	588	768	4
obtiene	495	96	531	111	588	768	4
el	535	96	543	111	588	768	4
porcentaje,	308	108	363	123	588	768	4
a	366	108	373	123	588	768	4
ﬁ	376	108	382	123	588	768	4
n	382	108	388	123	588	768	4
de	392	108	404	123	588	768	4
determinar	408	108	461	123	588	768	4
el	465	108	473	123	588	768	4
máximo	477	108	515	123	588	768	4
valor	519	108	543	123	588	768	4
que	308	120	327	135	588	768	4
puede	330	120	360	135	588	768	4
alcanzar	363	120	405	135	588	768	4
un	408	120	420	135	588	768	4
cultivar.	423	120	460	135	588	768	4
En	308	144	322	159	588	768	4
cuanto	327	144	361	159	588	768	4
a	366	144	372	159	588	768	4
los	377	144	391	159	588	768	4
valores	396	144	433	159	588	768	4
correspondientes	438	144	525	159	588	768	4
de	530	144	543	159	588	768	4
las	308	156	322	171	588	768	4
variables	326	156	370	171	588	768	4
biométricas	374	156	431	171	588	768	4
se	435	156	446	171	588	768	4
aplicó	451	156	479	171	588	768	4
el	483	156	492	171	588	768	4
programa	496	156	543	171	588	768	4
estadístico	308	168	365	183	588	768	4
InfoStat,	370	168	415	183	588	768	4
versión	420	168	458	183	588	768	4
1.0,	463	168	483	183	588	768	4
realizando	488	168	543	183	588	768	4
análisis	308	181	345	196	588	768	4
de	347	181	359	196	588	768	4
varianza	362	181	403	196	588	768	4
y	406	181	411	196	588	768	4
comparaciones	413	181	488	196	588	768	4
de	490	181	502	196	588	768	4
medias,	505	181	543	196	588	768	4
utilizando	308	193	354	208	588	768	4
la	357	193	365	208	588	768	4
prueba	367	193	401	208	588	768	4
de	403	193	416	208	588	768	4
Tukey	418	193	447	208	588	768	4
(P≤0,05)	449	193	491	208	588	768	4
al	493	193	502	208	588	768	4
nivel	504	193	527	208	588	768	4
del	529	193	543	208	588	768	4
5%	308	205	324	220	588	768	4
de	327	205	339	220	588	768	4
signiﬁ	342	205	371	220	588	768	4
cación.	371	205	405	220	588	768	4
Al	45	193	54	208	588	768	4
momento	57	193	103	208	588	768	4
de	106	193	119	208	588	768	4
la	122	193	130	208	588	768	4
siembra,	133	193	175	208	588	768	4
la	178	193	187	208	588	768	4
semilla	190	193	224	208	588	768	4
fue	227	193	243	208	588	768	4
tratada	245	193	280	208	588	768	4
de	45	205	57	220	588	768	4
forma	60	205	88	220	588	768	4
preventiva	91	205	141	220	588	768	4
con	144	205	162	220	588	768	4
Trichoderma	165	205	226	220	588	768	4
harzianum	228	205	280	220	588	768	4
a	45	217	51	232	588	768	4
razón	54	217	82	232	588	768	4
de	86	217	98	232	588	768	4
1	102	217	108	232	588	768	4
kg	112	217	123	232	588	768	4
ha	127	217	139	232	588	768	4
-1	139	218	145	227	588	768	4
,	145	217	148	232	588	768	4
se	152	217	164	232	588	768	4
realizaron	167	217	216	232	588	768	4
aplicaciones	219	217	280	232	588	768	4
semanales	45	229	98	244	588	768	4
de	102	229	114	244	588	768	4
Lecanicilium	118	229	178	244	588	768	4
lecanii	182	229	213	244	588	768	4
(1	217	229	227	244	588	768	4
kg	230	229	242	244	588	768	4
ha	246	229	258	244	588	768	4
-1	258	230	264	239	588	768	4
)	264	229	268	244	588	768	4
al	271	229	280	244	588	768	4
follaje	45	241	73	256	588	768	4
para	76	241	98	256	588	768	4
el	101	241	110	256	588	768	4
control	113	241	146	256	588	768	4
de	149	241	161	256	588	768	4
coquitos	164	241	205	256	588	768	4
perforadores	208	241	271	256	588	768	4
e	274	241	280	256	588	768	4
insectos	45	253	84	268	588	768	4
chupadores	86	253	142	268	588	768	4
como	143	253	170	268	588	768	4
mosca	171	253	203	268	588	768	4
blanca	205	253	237	268	588	768	4
(Bemisia	238	253	280	268	588	768	4
tabaci)	45	266	78	280	588	768	4
y	81	265	86	280	588	768	4
saltahojas	89	265	139	280	588	768	4
(Empoasca	142	265	198	280	588	768	4
kraemeri).	201	266	250	280	588	768	4
RESULTADOS	348	240	425	255	588	768	4
Y	429	240	436	255	588	768	4
DISCUSIÓN	439	240	503	255	588	768	4
Evaluación	308	264	365	279	588	768	4
agronómica.	367	264	431	279	588	768	4
Variables	433	264	481	279	588	768	4
biométricas	483	264	543	279	588	768	4
En	308	288	322	303	588	768	4
el	326	288	334	303	588	768	4
Cuadro	338	288	374	303	588	768	4
2	378	288	384	303	588	768	4
se	388	288	400	303	588	768	4
observan	404	288	449	303	588	768	4
las	453	288	467	303	588	768	4
variables	471	288	515	303	588	768	4
de	519	288	531	303	588	768	4
R	535	288	543	303	588	768	4
en	308	300	320	315	588	768	4
kg	325	300	336	315	588	768	4
ha	340	300	353	315	588	768	4
-1	353	301	358	310	588	768	4
y	363	300	368	315	588	768	4
sus	372	300	390	315	588	768	4
componentes	394	300	460	315	588	768	4
VP	464	300	479	315	588	768	4
y	483	300	488	315	588	768	4
GV,	492	300	510	315	588	768	4
de	515	300	527	315	588	768	4
18	531	300	543	315	588	768	4
cultivares	308	312	355	327	588	768	4
evaluados,	359	312	412	327	588	768	4
con	416	312	434	327	588	768	4
diferencias	438	312	491	327	588	768	4
altamente	495	312	543	327	588	768	4
signiﬁ	308	324	337	339	588	768	4
cativas	337	324	372	339	588	768	4
entre	376	324	402	339	588	768	4
tratamientos	407	324	468	339	588	768	4
(P≤0,05)	473	324	516	339	588	768	4
para	521	324	543	339	588	768	4
cada	308	336	332	351	588	768	4
una	335	336	353	351	588	768	4
de	357	336	369	351	588	768	4
las	372	336	386	351	588	768	4
variables.	389	336	436	351	588	768	4
Las	45	289	63	304	588	768	4
variables	68	289	115	304	588	768	4
biométricas	120	289	180	304	588	768	4
evaluadas	185	289	238	304	588	768	4
fueron:	243	289	279	304	588	768	4
número	45	301	82	316	588	768	4
de	87	301	99	316	588	768	4
vainas	104	301	136	316	588	768	4
por	140	301	156	316	588	768	4
planta	161	301	191	316	588	768	4
(VP),	195	301	221	316	588	768	4
número	225	301	263	316	588	768	4
de	267	301	280	316	588	768	4
granos	45	313	78	328	588	768	4
por	80	313	96	328	588	768	4
vaina	98	313	124	328	588	768	4
(GV)	126	313	149	328	588	768	4
y	151	313	157	328	588	768	4
rendimiento	159	313	215	328	588	768	4
(R),	217	313	236	328	588	768	4
tomando	238	313	280	328	588	768	4
para	45	325	67	340	588	768	4
su	70	325	81	340	588	768	4
medición	84	325	128	340	588	768	4
las	131	325	146	340	588	768	4
10	149	325	161	340	588	768	4
plantas	164	325	199	340	588	768	4
del	202	325	217	340	588	768	4
hilo	220	325	237	340	588	768	4
central.	240	325	276	340	588	768	4
En	45	349	58	364	588	768	4
la	62	349	70	364	588	768	4
valoración	74	349	124	364	588	768	4
y	128	349	134	364	588	768	4
selección	137	349	183	364	588	768	4
participativa	187	349	246	364	588	768	4
de	250	349	262	364	588	768	4
los	266	349	280	364	588	768	4
cultivares,	45	361	96	376	588	768	4
en	101	361	113	376	588	768	4
una	118	361	137	376	588	768	4
primera	142	361	181	376	588	768	4
fase	185	361	207	376	588	768	4
se	212	361	224	376	588	768	4
empleó	229	361	266	376	588	768	4
el	271	361	279	376	588	768	4
método	45	373	82	388	588	768	4
de	87	373	100	388	588	768	4
evaluación	104	373	158	388	588	768	4
absoluta,	163	373	209	388	588	768	4
que	214	373	233	388	588	768	4
consiste	238	373	279	388	588	768	4
en	45	385	58	400	588	768	4
evaluar	63	385	103	400	588	768	4
cada	108	385	134	400	588	768	4
metodología	140	385	206	400	588	768	4
o	212	385	218	400	588	768	4
tecnología	224	385	280	400	588	768	4
independientemente	45	397	144	412	588	768	4
de	148	397	161	412	588	768	4
las	164	397	179	412	588	768	4
demás	182	397	216	412	588	768	4
del	219	397	234	412	588	768	4
conjunto	238	397	280	412	588	768	4
(De	45	409	62	424	588	768	4
Gouveia	65	409	106	424	588	768	4
et	110	410	119	424	588	768	4
al.,	122	410	136	424	588	768	4
2005;	139	409	167	424	588	768	4
Guerrero	170	409	214	424	588	768	4
et	217	410	226	424	588	768	4
al.,	229	410	244	424	588	768	4
1996).	247	409	278	424	588	768	4
Los	308	360	326	375	588	768	4
mayores	330	360	371	375	588	768	4
R	376	360	384	375	588	768	4
correspondieron	388	360	466	375	588	768	4
a	470	360	476	375	588	768	4
los	480	360	494	375	588	768	4
cultivares	498	360	544	375	588	768	4
Tacarigua	308	373	354	388	588	768	4
(830,89	358	373	395	388	588	768	4
kg	399	373	410	388	588	768	4
ha	415	373	427	388	588	768	4
-1	426	374	432	383	588	768	4
),	432	373	438	388	588	768	4
seguido	442	373	480	388	588	768	4
de	484	373	496	388	588	768	4
Línea	500	373	527	388	588	768	4
13	531	373	543	388	588	768	4
(790,15	308	385	347	400	588	768	4
kg	352	385	364	400	588	768	4
ha	369	385	381	400	588	768	4
-1	381	386	387	395	588	768	4
)	387	385	391	400	588	768	4
y	396	385	402	400	588	768	4
Sesentera	407	385	458	400	588	768	4
(757,2	463	385	496	400	588	768	4
kg	501	385	513	400	588	768	4
ha	517	385	530	400	588	768	4
-1	530	386	536	395	588	768	4
),	536	385	543	400	588	768	4
superando	308	397	358	412	588	768	4
al	360	397	368	412	588	768	4
cultivar	370	397	403	412	588	768	4
Local	404	397	429	412	588	768	4
Guárico	431	397	468	412	588	768	4
(537,44	470	397	505	412	588	768	4
kg	507	397	518	412	588	768	4
ha	520	397	532	412	588	768	4
-1	531	398	537	407	588	768	4
).	537	397	543	412	588	768	4
Con	308	409	328	424	588	768	4
valores	330	409	364	424	588	768	4
más	366	409	386	424	588	768	4
bajos	388	409	414	424	588	768	4
se	415	409	427	424	588	768	4
observaron	429	409	482	424	588	768	4
los	484	409	497	424	588	768	4
cultivares	499	409	544	424	588	768	4
BRS	308	421	330	436	588	768	4
Supremo	334	421	378	436	588	768	4
(264,04	381	421	418	436	588	768	4
kg	421	421	433	436	588	768	4
ha	437	421	449	436	588	768	4
-1	449	422	454	431	588	768	4
)	454	421	458	436	588	768	4
y	462	421	467	436	588	768	4
BRS	471	421	493	436	588	768	4
Campeiro	497	421	543	436	588	768	4
(440,03	308	433	344	448	588	768	4
kg	347	433	358	448	588	768	4
ha	361	433	373	448	588	768	4
-1	373	434	378	443	588	768	4
).	378	433	385	448	588	768	4
Los	45	433	62	448	588	768	4
agricultores	64	433	119	448	588	768	4
realizan	121	433	159	448	588	768	4
su	161	433	172	448	588	768	4
selección,	174	433	222	448	588	768	4
expresando	224	433	280	448	588	768	4
sus	45	445	63	460	588	768	4
criterios	68	445	109	460	588	768	4
y	115	445	120	460	588	768	4
clasifican	126	445	174	460	588	768	4
a	180	445	186	460	588	768	4
los	191	445	206	460	588	768	4
cultivares	212	445	262	460	588	768	4
de	267	445	279	460	588	768	4
acuerdo	45	457	84	472	588	768	4
a	87	457	94	472	588	768	4
una	97	457	115	472	588	768	4
escala	118	457	150	472	588	768	4
que	153	457	171	472	588	768	4
va	174	457	186	472	588	768	4
desde	189	457	219	472	588	768	4
muy	222	457	243	472	588	768	4
bueno,	246	457	280	472	588	768	4
bueno,	45	469	79	484	588	768	4
regular,	83	469	120	484	588	768	4
malo	125	469	149	484	588	768	4
hasta	154	469	181	484	588	768	4
muy	185	469	206	484	588	768	4
malo.	211	469	238	484	588	768	4
En	243	469	256	484	588	768	4
una	261	469	279	484	588	768	4
segunda	45	481	87	496	588	768	4
fase	90	481	111	496	588	768	4
se	114	481	126	496	588	768	4
efectuó	129	481	165	496	588	768	4
una	169	481	187	496	588	768	4
evaluación	190	481	243	496	588	768	4
abierta	246	481	280	496	588	768	4
donde	45	493	76	508	588	768	4
se	81	493	92	508	588	768	4
les	97	493	111	508	588	768	4
pregunta	116	493	161	508	588	768	4
a	165	493	172	508	588	768	4
los	177	493	191	508	588	768	4
agricultores	196	493	254	508	588	768	4
cuál	259	493	279	508	588	768	4
de	45	505	57	520	588	768	4
los	62	505	76	520	588	768	4
cultivares	81	505	129	520	588	768	4
le	134	505	143	520	588	768	4
gustó	148	505	175	520	588	768	4
más	180	505	202	520	588	768	4
y	206	505	212	520	588	768	4
cuál	217	505	238	520	588	768	4
menos.	242	505	279	520	588	768	4
Este	45	517	67	532	588	768	4
tipo	72	517	91	532	588	768	4
de	96	517	108	532	588	768	4
evaluación	113	517	168	532	588	768	4
permitió	173	517	213	532	588	768	4
al	218	517	227	532	588	768	4
agricultor	232	517	279	532	588	768	4
manifestar	45	529	97	544	588	768	4
su	102	529	114	544	588	768	4
aceptación	119	529	173	544	588	768	4
o	178	529	184	544	588	768	4
rechazo	189	529	229	544	588	768	4
por	234	529	250	544	588	768	4
cada	255	529	279	544	588	768	4
tratamiento	45	541	100	556	588	768	4
según	102	541	132	556	588	768	4
sus	135	541	152	556	588	768	4
propios	155	541	191	556	588	768	4
criterios,	193	541	235	556	588	768	4
además,	238	541	280	556	588	768	4
tener	45	553	70	568	588	768	4
la	72	553	81	568	588	768	4
oportunidad	84	553	142	568	588	768	4
de	145	553	157	568	588	768	4
seleccionar	160	553	215	568	588	768	4
cultivares	218	553	265	568	588	768	4
de	267	553	280	568	588	768	4
su	45	565	56	580	588	768	4
preferencia.	61	565	120	580	588	768	4
La	124	565	137	580	588	768	4
etapa	141	565	169	580	588	768	4
fenológica	174	565	224	580	588	768	4
del	229	565	243	580	588	768	4
cultivo	248	565	280	580	588	768	4
donde	45	577	75	592	588	768	4
se	78	577	90	592	588	768	4
realizó	92	577	125	592	588	768	4
la	127	577	136	592	588	768	4
evaluación	138	577	191	592	588	768	4
fue	194	577	209	592	588	768	4
en	212	577	224	592	588	768	4
la	226	577	235	592	588	768	4
fenofase	238	577	280	592	588	768	4
reproductiva	45	589	106	604	588	768	4
R8-R9,	111	589	146	604	588	768	4
y	151	589	156	604	588	768	4
participaron	161	589	220	604	588	768	4
un	224	589	237	604	588	768	4
total	241	589	262	604	588	768	4
de	267	589	279	604	588	768	4
16	45	601	57	616	588	768	4
agricultores	60	601	117	616	588	768	4
expertos	120	601	162	616	588	768	4
en	166	601	178	616	588	768	4
el	181	601	190	616	588	768	4
cultivo	193	601	224	616	588	768	4
de	227	601	240	616	588	768	4
caraota	243	601	280	616	588	768	4
negra	45	613	73	628	588	768	4
(CIAT,	76	613	106	628	588	768	4
1991).	109	613	140	628	588	768	4
El	308	457	318	472	588	768	4
R	320	457	328	472	588	768	4
promedio	330	457	376	472	588	768	4
nacional	378	457	419	472	588	768	4
en	422	457	434	472	588	768	4
caraota,	436	457	476	472	588	768	4
reportado	478	457	525	472	588	768	4
por	527	457	543	472	588	768	4
el	308	469	317	484	588	768	4
Ministerio	319	469	366	484	588	768	4
del	368	469	383	484	588	768	4
Poder	385	469	414	484	588	768	4
Popular	417	469	454	484	588	768	4
para	456	469	478	484	588	768	4
la	481	469	489	484	588	768	4
Agricultura	491	469	543	484	588	768	4
y	308	481	314	496	588	768	4
Tierras	318	481	352	496	588	768	4
(MPPAT,	357	481	399	496	588	768	4
2011)	403	481	431	496	588	768	4
es	435	481	447	496	588	768	4
de	452	481	464	496	588	768	4
880	469	481	487	496	588	768	4
kg	492	481	503	496	588	768	4
ha	508	481	520	496	588	768	4
-1	521	482	526	491	588	768	4
.	526	481	529	496	588	768	4
Al	533	481	543	496	588	768	4
comparar	308	493	355	508	588	768	4
los	357	493	372	508	588	768	4
valores	375	493	410	508	588	768	4
obtenidos	413	493	461	508	588	768	4
de	463	493	476	508	588	768	4
18	479	493	491	508	588	768	4
cultivares,	494	493	543	508	588	768	4
estos	308	505	334	520	588	768	4
se	336	505	348	520	588	768	4
encuentran	350	505	404	520	588	768	4
por	406	505	422	520	588	768	4
debajo	424	505	456	520	588	768	4
de	459	505	471	520	588	768	4
este	473	505	493	520	588	768	4
promedio.	495	505	544	520	588	768	4
Tales	308	517	334	532	588	768	4
rendimientos	336	517	399	532	588	768	4
pudieron	402	517	445	532	588	768	4
verse	447	517	474	532	588	768	4
afectados	477	517	525	532	588	768	4
por	527	517	543	532	588	768	4
la	308	529	317	544	588	768	4
acción	319	529	351	544	588	768	4
de	353	529	366	544	588	768	4
factores	368	529	407	544	588	768	4
abióticos	410	529	453	544	588	768	4
como	455	529	482	544	588	768	4
la	485	529	493	544	588	768	4
presencia	496	529	543	544	588	768	4
del	308	541	324	556	588	768	4
complejo	329	541	376	556	588	768	4
de	381	541	394	556	588	768	4
hongos	399	541	438	556	588	768	4
Sclerotium	443	541	499	556	588	768	4
rolfsii	504	541	532	556	588	768	4
y	538	541	543	556	588	768	4
Macrophomina	308	553	384	568	588	768	4
phaseolina	389	553	444	568	588	768	4
(Tassi)	450	553	484	568	588	768	4
Goid.,	489	553	519	568	588	768	4
que	524	553	543	568	588	768	4
ocasionaron	308	565	367	580	588	768	4
daños	369	565	398	580	588	768	4
a	400	565	406	580	588	768	4
los	408	565	422	580	588	768	4
cultivares	424	565	470	580	588	768	4
en	472	565	484	580	588	768	4
las	486	565	500	580	588	768	4
primeras	502	565	544	580	588	768	4
etapas	308	577	341	592	588	768	4
fenológicas	344	577	400	592	588	768	4
del	403	577	418	592	588	768	4
cultivo.	421	577	455	592	588	768	4
El	308	601	318	616	588	768	4
hongo	323	601	355	616	588	768	4
M.	360	601	373	616	588	768	4
phaseolina	378	601	433	616	588	768	4
localizado	439	601	490	616	588	768	4
en	495	601	508	616	588	768	4
zonas	513	601	543	616	588	768	4
agrícolas	308	613	355	628	588	768	4
de	360	613	372	628	588	768	4
los	377	613	392	628	588	768	4
estados	397	613	437	628	588	768	4
Cojedes,	442	613	487	628	588	768	4
Guárico	492	613	532	628	588	768	4
y	537	613	543	628	588	768	4
Portuguesa,	308	625	368	640	588	768	4
afecta	372	625	403	640	588	768	4
la	407	625	416	640	588	768	4
calidad,	420	625	459	640	588	768	4
el	463	625	472	640	588	768	4
crecimiento	476	625	533	640	588	768	4
y	538	625	543	640	588	768	4
el	308	637	317	652	588	768	4
R	321	637	329	652	588	768	4
del	334	637	349	652	588	768	4
grano	353	637	381	652	588	768	4
(Lira	386	637	408	652	588	768	4
et	413	637	422	652	588	768	4
al.,	426	637	441	652	588	768	4
2012;	446	637	473	652	588	768	4
Osorio	478	637	510	652	588	768	4
et	515	637	524	652	588	768	4
al.,	529	637	543	652	588	768	4
2012).	308	649	339	664	588	768	4
Es	344	649	357	664	588	768	4
importante	361	649	413	664	588	768	4
señalar	417	649	453	664	588	768	4
que	457	649	476	664	588	768	4
el	480	649	489	664	588	768	4
R	493	649	501	664	588	768	4
de	505	649	517	664	588	768	4
todo	522	649	543	664	588	768	4
cultivo	308	661	339	676	588	768	4
depende	342	661	384	676	588	768	4
de	387	661	399	676	588	768	4
factores	401	661	440	676	588	768	4
ambientales,	443	661	505	676	588	768	4
manejo	507	661	543	676	588	768	4
agronómico	308	673	367	688	588	768	4
y	371	673	377	688	588	768	4
de	382	673	394	688	588	768	4
las	399	673	413	688	588	768	4
características	418	673	490	688	588	768	4
genéticas	495	673	543	688	588	768	4
propias	308	685	344	700	588	768	4
del	346	685	360	700	588	768	4
cultivo	362	685	393	700	588	768	4
(López	395	685	428	700	588	768	4
y	430	685	436	700	588	768	4
Ligarreto,	438	685	483	700	588	768	4
2006;	485	685	513	700	588	768	4
Lobell	515	685	543	700	588	768	4
et	308	697	317	712	588	768	4
al.,	320	697	335	712	588	768	4
2009).	338	697	369	712	588	768	4
Para	45	637	68	652	588	768	4
la	71	637	79	652	588	768	4
evaluación	82	637	135	652	588	768	4
y	137	637	143	652	588	768	4
procesamiento	146	637	218	652	588	768	4
de	221	637	233	652	588	768	4
los	236	637	250	652	588	768	4
datos	253	637	280	652	588	768	4
obtenidos	45	649	92	664	588	768	4
en	96	649	108	664	588	768	4
cuanto	112	649	145	664	588	768	4
al	148	649	157	664	588	768	4
porcentaje	160	649	212	664	588	768	4
de	215	649	227	664	588	768	4
selección,	231	649	280	664	588	768	4
se	45	661	56	676	588	768	4
tomó	60	661	85	676	588	768	4
como	89	661	116	676	588	768	4
referencia	120	661	169	676	588	768	4
la	173	661	181	676	588	768	4
escala	185	661	217	676	588	768	4
donde	221	661	252	676	588	768	4
cada	256	661	280	676	588	768	4
característica	45	673	116	688	588	768	4
le	122	673	131	688	588	768	4
correspondía	136	673	205	688	588	768	4
un	211	673	224	688	588	768	4
valor	229	673	255	688	588	768	4
que	260	673	279	688	588	768	4
va	45	685	56	700	588	768	4
desde	60	685	90	700	588	768	4
el	95	685	103	700	588	768	4
5	107	685	113	700	588	768	4
al	117	685	126	700	588	768	4
1,	130	685	139	700	588	768	4
donde	143	685	174	700	588	768	4
5	178	685	184	700	588	768	4
es	188	685	200	700	588	768	4
muy	204	685	225	700	588	768	4
bueno	229	685	260	700	588	768	4
y	264	685	269	700	588	768	4
1	273	685	280	700	588	768	4
muy	45	697	66	712	588	768	4
malo.	70	697	98	712	588	768	4
Estos	102	697	130	712	588	768	4
valores	135	697	171	712	588	768	4
se	176	697	187	712	588	768	4
multiplican	192	697	245	712	588	768	4
por	250	697	266	712	588	768	4
el	271	697	279	712	588	768	4
52	290	717	302	732	588	768	4
De	123	44	136	59	588	768	5
Gouveia	139	44	178	59	588	768	5
Pérez	181	44	209	59	588	768	5
et	212	45	220	59	588	768	5
al.	223	45	235	59	588	768	5
Selección	237	44	283	59	588	768	5
participativa	286	44	342	59	588	768	5
de	345	44	357	59	588	768	5
cultivares	359	44	404	59	588	768	5
de	407	44	418	59	588	768	5
caraota...	421	44	465	59	588	768	5
Cuadro	73	84	109	99	588	768	5
2.	112	84	121	99	588	768	5
Rendimiento	124	84	186	99	588	768	5
y	190	84	195	99	588	768	5
sus	200	84	217	99	588	768	5
componentes	221	84	287	99	588	768	5
en	292	84	304	99	588	768	5
los	308	84	322	99	588	768	5
cultivares	327	84	373	99	588	768	5
de	377	84	390	99	588	768	5
caraota	394	84	431	99	588	768	5
evaluados	435	84	485	99	588	768	5
en	490	84	502	99	588	768	5
la	506	84	515	99	588	768	5
comunidad	124	95	178	110	588	768	5
de	181	95	193	110	588	768	5
Santa	196	95	225	110	588	768	5
Rosa	228	95	254	110	588	768	5
de	257	95	269	110	588	768	5
Ceiba	272	95	301	110	588	768	5
Mocha,	304	95	340	110	588	768	5
municipio	343	95	389	110	588	768	5
Leonardo	393	95	439	110	588	768	5
Infante,	442	95	479	110	588	768	5
estado	482	95	515	110	588	768	5
Guárico.	124	107	165	122	588	768	5
Cultivar	78	133	115	147	588	768	5
Vainas	210	133	242	147	588	768	5
por	244	133	260	147	588	768	5
planta	263	133	293	147	588	768	5
Granos	321	133	356	147	588	768	5
por	359	133	375	147	588	768	5
vaina	377	133	403	147	588	768	5
Rendimiento	437	127	497	141	588	768	5
(kg	448	139	463	153	588	768	5
ha	466	139	477	153	588	768	5
-1	477	140	483	148	588	768	5
)	483	139	486	153	588	768	5
Tacarigua	78	158	122	172	588	768	5
17,00	215	158	240	172	588	768	5
bcdef	243	158	267	172	588	768	5
3,22	344	158	364	172	588	768	5
abc	366	158	383	172	588	768	5
830,89	445	158	476	172	588	768	5
a	479	158	484	172	588	768	5
SA	78	173	92	187	588	768	5
O29	94	173	113	187	588	768	5
13,48	215	173	240	187	588	768	5
gh	243	173	254	187	588	768	5
3,83	344	173	364	187	588	768	5
ab	366	173	378	187	588	768	5
420,24	445	173	476	187	588	768	5
g	479	173	484	187	588	768	5
Línea	78	188	103	202	588	768	5
13	106	188	117	202	588	768	5
22,87	215	188	240	202	588	768	5
a	243	188	249	202	588	768	5
3,31	344	188	364	202	588	768	5
abc	366	188	383	202	588	768	5
790,15	445	188	476	202	588	768	5
ab	479	188	490	202	588	768	5
L-140	78	204	104	218	588	768	5
15,15	215	204	240	218	588	768	5
efg	243	204	257	218	588	768	5
3,08	344	204	364	218	588	768	5
bc	366	204	377	218	588	768	5
561,82	445	204	476	218	588	768	5
def	479	204	493	218	588	768	5
Minita	78	220	105	234	588	768	5
15,25	215	220	240	234	588	768	5
defg	243	220	262	234	588	768	5
3,59	344	220	364	234	588	768	5
abc	366	220	383	234	588	768	5
571,58	445	220	476	234	588	768	5
def	479	220	493	234	588	768	5
Balina	78	237	106	250	588	768	5
16,35	215	237	240	250	588	768	5
cdef	243	237	262	250	588	768	5
3,47	344	237	364	250	588	768	5
abc	366	237	383	250	588	768	5
445,90	445	237	476	250	588	768	5
fg	479	237	487	250	588	768	5
Sesentera	78	253	124	267	588	768	5
19,10	215	253	240	267	588	768	5
b	243	253	249	267	588	768	5
3,07	344	253	364	267	588	768	5
bc	366	253	377	267	588	768	5
757,20	445	253	476	267	588	768	5
ab	479	253	490	267	588	768	5
Silvinera	78	270	117	283	588	768	5
15,45	215	270	240	283	588	768	5
defg	243	270	262	283	588	768	5
3,78	344	270	364	283	588	768	5
abc	366	270	383	283	588	768	5
728,89	445	270	476	283	588	768	5
abc	479	270	495	283	588	768	5
1	78	286	84	300	588	768	5
Yaracuy	86	286	122	300	588	768	5
Cardón	125	286	158	300	588	768	5
21,70	215	286	240	300	588	768	5
a	243	286	249	300	588	768	5
3,69	344	286	364	300	588	768	5
abc	366	286	383	300	588	768	5
613,27	445	286	476	300	588	768	5
cde	479	286	495	300	588	768	5
Monagas	78	303	119	316	588	768	5
La	122	303	133	316	588	768	5
Mona	136	303	161	316	588	768	5
16,9	215	303	235	316	588	768	5
bcdef	237	303	262	316	588	768	5
3,01	344	303	364	316	588	768	5
bc	366	303	377	316	588	768	5
457,74	445	303	476	316	588	768	5
fg	479	303	487	316	588	768	5
Local	78	320	102	333	588	768	5
Guárico	105	320	140	333	588	768	5
(testigo)	143	320	179	333	588	768	5
15,05	215	320	240	333	588	768	5
fgh	243	320	257	333	588	768	5
3,34	344	320	364	333	588	768	5
abc	366	320	383	333	588	768	5
537,44	445	320	476	333	588	768	5
defg	479	320	498	333	588	768	5
Valladolid	78	337	121	350	588	768	5
21,30	215	337	240	350	588	768	5
bc	243	337	253	350	588	768	5
3,03	344	337	364	350	588	768	5
c	366	337	371	350	588	768	5
460,00	445	337	476	350	588	768	5
fg	479	337	487	350	588	768	5
INTA	78	354	100	367	588	768	5
Cardena	102	354	141	367	588	768	5
15,55	215	354	240	367	588	768	5
defg	243	354	262	367	588	768	5
3,62	344	354	364	367	588	768	5
abc	366	354	383	367	588	768	5
566,01	445	354	476	367	588	768	5
def	479	354	493	367	588	768	5
BRS	78	371	99	385	588	768	5
Campeiro	102	371	145	385	588	768	5
17,35	215	371	240	385	588	768	5
bcde	243	371	265	385	588	768	5
3,35	344	371	364	385	588	768	5
abc	366	371	383	385	588	768	5
440,03	445	371	476	385	588	768	5
fg	479	371	487	385	588	768	5
BRS	78	389	99	402	588	768	5
Supremo	102	389	142	402	588	768	5
18,95	215	389	240	402	588	768	5
b	243	389	249	402	588	768	5
3,77	344	389	364	402	588	768	5
abc	366	389	383	402	588	768	5
264,04	445	389	476	402	588	768	5
h	479	389	484	402	588	768	5
Tibaji	78	405	102	419	588	768	5
12,92	215	405	240	419	588	768	5
hi	243	405	251	419	588	768	5
3,84	344	405	364	419	588	768	5
ab	366	405	378	419	588	768	5
445,20	445	405	476	419	588	768	5
fg	479	405	487	419	588	768	5
Tiziu	78	422	99	435	588	768	5
17,45	215	422	240	435	588	768	5
bcd	243	422	259	435	588	768	5
3,94	344	422	364	435	588	768	5
a	366	422	372	435	588	768	5
666,13	445	422	476	435	588	768	5
bcd	479	422	495	435	588	768	5
Uirapuru	78	439	117	452	588	768	5
11,20	215	439	239	452	588	768	5
i	242	439	244	452	588	768	5
3,78	344	439	364	452	588	768	5
abc	366	439	383	452	588	768	5
497,56	445	439	476	452	588	768	5
efg	479	439	493	452	588	768	5
Letras	78	458	103	470	588	768	5
distintas	106	458	139	470	588	768	5
en	141	458	151	470	588	768	5
la	154	458	161	470	588	768	5
misma	163	458	190	470	588	768	5
columna	192	458	226	470	588	768	5
indican	229	458	257	470	588	768	5
diferencias	260	458	303	470	588	768	5
signiﬁ	306	458	329	470	588	768	5
cativas.	329	458	359	470	588	768	5
Tukey	361	458	386	470	588	768	5
(P≤0,05).	388	458	425	470	588	768	5
Evaluación	45	493	103	508	588	768	5
participativa	106	493	171	508	588	768	5
de	174	493	186	508	588	768	5
cultivares	189	493	241	508	588	768	5
De	308	493	322	508	588	768	5
igual	327	493	350	508	588	768	5
manera,	355	493	395	508	588	768	5
mostraron	400	493	450	508	588	768	5
preferencia	454	493	509	508	588	768	5
por	514	493	530	508	588	768	5
la	535	493	543	508	588	768	5
variedad	308	505	349	520	588	768	5
comercial	351	505	396	520	588	768	5
Tacarigua	398	505	444	520	588	768	5
que	446	505	464	520	588	768	5
fue	465	505	480	520	588	768	5
sembrada	482	505	530	520	588	768	5
en	531	505	544	520	588	768	5
la	308	517	316	532	588	768	5
zona,	318	517	344	532	588	768	5
mientras	346	517	386	532	588	768	5
que	388	517	406	532	588	768	5
los	408	517	422	532	588	768	5
cultivares	423	517	468	532	588	768	5
BRAS	469	517	499	532	588	768	5
Supremo	500	517	543	532	588	768	5
y	308	529	314	544	588	768	5
BRS	317	529	340	544	588	768	5
Campeiro	343	529	390	544	588	768	5
resultaron	394	529	442	544	588	768	5
los	446	529	460	544	588	768	5
más	463	529	484	544	588	768	5
rechazados	487	529	543	544	588	768	5
con	308	541	326	556	588	768	5
93	329	541	341	556	588	768	5
y	343	541	349	556	588	768	5
6%,	352	541	371	556	588	768	5
respectivamente	373	541	453	556	588	768	5
(Cuadro	456	541	495	556	588	768	5
4).	497	541	510	556	588	768	5
El	45	517	54	532	588	768	5
Cuadro	58	517	94	532	588	768	5
3	98	517	104	532	588	768	5
muestra	107	517	147	532	588	768	5
el	151	517	159	532	588	768	5
porcentaje	163	517	214	532	588	768	5
de	218	517	230	532	588	768	5
selección	234	517	280	532	588	768	5
de	45	529	57	544	588	768	5
los	62	529	77	544	588	768	5
cultivares	82	529	130	544	588	768	5
de	135	529	148	544	588	768	5
caraota	153	529	191	544	588	768	5
de	196	529	208	544	588	768	5
acuerdo	213	529	254	544	588	768	5
a	259	529	266	544	588	768	5
la	271	529	279	544	588	768	5
evaluación	45	541	96	556	588	768	5
absoluta	98	541	139	556	588	768	5
realizada	141	541	185	556	588	768	5
por	187	541	203	556	588	768	5
los	205	541	219	556	588	768	5
agricultores.	221	541	280	556	588	768	5
Se	45	553	58	568	588	768	5
observa	60	553	98	568	588	768	5
que	100	553	119	568	588	768	5
de	121	553	133	568	588	768	5
18	135	553	147	568	588	768	5
cultivares,	149	553	197	568	588	768	5
Tacarigua	199	553	246	568	588	768	5
(88%),	248	553	280	568	588	768	5
Sesentera	45	565	95	580	588	768	5
(75%),	99	565	131	580	588	768	5
Local	136	565	162	580	588	768	5
Guárico	166	565	205	580	588	768	5
(75%)	209	565	238	580	588	768	5
y	242	565	248	580	588	768	5
Línea	252	565	280	580	588	768	5
13	45	577	57	592	588	768	5
(74%),	62	577	95	592	588	768	5
fueron	100	577	132	592	588	768	5
los	137	577	151	592	588	768	5
de	156	577	168	592	588	768	5
mayor	173	577	205	592	588	768	5
porcentaje	209	577	262	592	588	768	5
de	267	577	279	592	588	768	5
selección.	45	589	94	604	588	768	5
La	308	565	320	580	588	768	5
variedad	324	565	366	580	588	768	5
Tacarigua	369	565	417	580	588	768	5
se	420	565	432	580	588	768	5
originó	435	565	468	580	588	768	5
a	472	565	478	580	588	768	5
partir	481	565	506	580	588	768	5
de	510	565	522	580	588	768	5
dos	525	565	543	580	588	768	5
ciclos	308	577	336	592	588	768	5
sucesivos	340	577	388	592	588	768	5
de	392	577	405	592	588	768	5
selección	409	577	455	592	588	768	5
masal	459	577	488	592	588	768	5
practicada	493	577	543	592	588	768	5
dentro	308	589	339	604	588	768	5
de	342	589	354	604	588	768	5
una	357	589	375	604	588	768	5
colección	378	589	424	604	588	768	5
denominada	427	589	487	604	588	768	5
'Venezuela	490	589	543	604	588	768	5
44'	308	601	323	616	588	768	5
proveniente	328	601	387	616	588	768	5
de	392	601	405	616	588	768	5
Colombia	410	601	457	616	588	768	5
e	462	601	468	616	588	768	5
introducida	473	601	529	616	588	768	5
al	534	601	543	616	588	768	5
país	308	613	329	628	588	768	5
en	333	613	345	628	588	768	5
1967,	349	613	377	628	588	768	5
siendo	381	613	413	628	588	768	5
liberada	418	613	457	628	588	768	5
en	461	613	473	628	588	768	5
1972	477	613	502	628	588	768	5
(Ortega	506	613	543	628	588	768	5
y	308	625	314	640	588	768	5
Barrios,	319	625	359	640	588	768	5
1972).	364	625	396	640	588	768	5
Esta	401	625	424	640	588	768	5
variedad	429	625	473	640	588	768	5
presentó	478	625	523	640	588	768	5
los	528	625	543	640	588	768	5
mayores	308	637	351	652	588	768	5
grados	355	637	389	652	588	768	5
de	394	637	406	652	588	768	5
aceptabilidad	411	637	476	652	588	768	5
por	480	637	496	652	588	768	5
parte	501	637	526	652	588	768	5
de	531	637	543	652	588	768	5
los	308	649	322	664	588	768	5
agricultores,	327	649	388	664	588	768	5
indicando	392	649	440	664	588	768	5
que	445	649	463	664	588	768	5
ninguno	468	649	507	664	588	768	5
de	512	649	524	664	588	768	5
los	529	649	543	664	588	768	5
otros	308	661	333	676	588	768	5
cultivares	337	661	384	676	588	768	5
lograron	389	661	429	676	588	768	5
superarla,	434	661	483	676	588	768	5
a	488	661	494	676	588	768	5
pesar	499	661	526	676	588	768	5
de	531	661	543	676	588	768	5
los	308	673	322	688	588	768	5
años	326	673	350	688	588	768	5
que	354	673	372	688	588	768	5
tiene	376	673	400	688	588	768	5
liberada	404	673	443	688	588	768	5
en	447	673	459	688	588	768	5
el	463	673	472	688	588	768	5
mercado.	476	673	522	688	588	768	5
Las	526	673	543	688	588	768	5
razones	308	685	349	700	588	768	5
empleadas	353	685	409	700	588	768	5
para	414	685	436	700	588	768	5
la	441	685	450	700	588	768	5
selección	455	685	503	700	588	768	5
fueron:	508	685	543	700	588	768	5
buena	308	697	339	712	588	768	5
carga,	342	697	372	712	588	768	5
buen	375	697	400	712	588	768	5
follaje	403	697	432	712	588	768	5
y	435	697	440	712	588	768	5
tamaño	443	697	480	712	588	768	5
de	483	697	495	712	588	768	5
la	499	697	507	712	588	768	5
planta,	510	697	543	712	588	768	5
Cuando	45	613	84	628	588	768	5
se	89	613	101	628	588	768	5
les	106	613	120	628	588	768	5
aplicó	125	613	155	628	588	768	5
la	160	613	169	628	588	768	5
evaluación	174	613	228	628	588	768	5
abierta	233	613	268	628	588	768	5
a	273	613	279	628	588	768	5
los	45	625	59	640	588	768	5
agricultores	65	625	125	640	588	768	5
para	130	625	153	640	588	768	5
elegir	158	625	186	640	588	768	5
el	192	625	201	640	588	768	5
mejor	206	625	234	640	588	768	5
cultivar,	240	625	279	640	588	768	5
seleccionaron	45	637	111	652	588	768	5
a	115	637	121	652	588	768	5
Tacarigua	124	637	171	652	588	768	5
con	175	637	192	652	588	768	5
81%,	196	637	220	652	588	768	5
seguido	224	637	262	652	588	768	5
del	265	637	280	652	588	768	5
Local	45	649	70	664	588	768	5
Guárico	72	649	109	664	588	768	5
(19%);	111	649	142	664	588	768	5
generalmente	144	649	209	664	588	768	5
los	210	649	224	664	588	768	5
agricultores	226	649	280	664	588	768	5
preﬁ	45	661	66	676	588	768	5
eren	66	661	87	676	588	768	5
cultivares	91	661	137	676	588	768	5
conocidos	141	661	189	676	588	768	5
por	193	661	209	676	588	768	5
ellos.	213	661	238	676	588	768	5
En	242	661	255	676	588	768	5
este	259	661	280	676	588	768	5
caso,	45	673	72	688	588	768	5
Local	76	673	103	688	588	768	5
Guárico	108	673	148	688	588	768	5
fue	153	673	168	688	588	768	5
escogido	173	673	218	688	588	768	5
a	223	673	229	688	588	768	5
pesar	234	673	262	688	588	768	5
de	267	673	279	688	588	768	5
presentar	45	685	90	700	588	768	5
susceptibilidad	92	685	163	700	588	768	5
a	165	685	172	700	588	768	5
enfermedades,	174	685	246	700	588	768	5
siendo	248	685	280	700	588	768	5
este	45	697	65	712	588	768	5
un	68	697	80	712	588	768	5
criterio	83	697	115	712	588	768	5
de	118	697	130	712	588	768	5
rechazo.	133	697	174	712	588	768	5
53	287	717	299	732	588	768	5
Vol.	48	46	66	61	588	768	6
64	69	46	80	61	588	768	6
(1-2)	83	46	105	61	588	768	6
AGRONOMÍA	224	46	292	61	588	768	6
TROPICAL	294	46	349	61	588	768	6
buen	45	84	69	99	588	768	6
tamaño	74	84	111	99	588	768	6
de	115	84	128	99	588	768	6
maraca	133	84	169	99	588	768	6
(vaina),	174	84	211	99	588	768	6
resistencia	216	84	269	99	588	768	6
a	273	84	280	99	588	768	6
plagas	45	96	77	111	588	768	6
y	80	96	86	111	588	768	6
uniformidad	89	96	146	111	588	768	6
de	149	96	161	111	588	768	6
la	164	96	173	111	588	768	6
planta.	176	96	209	111	588	768	6
2014	519	46	542	61	588	768	6
originadas	308	84	359	99	588	768	6
de	363	84	375	99	588	768	6
las	379	84	393	99	588	768	6
experiencias	397	84	459	99	588	768	6
y	463	84	468	99	588	768	6
observaciones	472	84	543	99	588	768	6
cotidianas	308	96	358	111	588	768	6
de	360	96	373	111	588	768	6
los	375	96	389	111	588	768	6
agroecosistemas	392	96	475	111	588	768	6
(Mora,	478	96	509	111	588	768	6
2008),	512	96	543	111	588	768	6
siendo	308	108	340	123	588	768	6
fuente	342	108	372	123	588	768	6
valiosa	374	108	407	123	588	768	6
de	409	108	421	123	588	768	6
información	423	108	478	123	588	768	6
para	480	108	502	123	588	768	6
colectar,	504	108	544	123	588	768	6
caracterizar	308	120	366	135	588	768	6
y	368	120	374	135	588	768	6
conservar	376	120	425	135	588	768	6
cultivares	427	120	473	135	588	768	6
en	476	120	488	135	588	768	6
programas	491	120	543	135	588	768	6
de	308	132	320	147	588	768	6
ﬁ	323	132	329	147	588	768	6
tomejoramiento	329	132	405	147	588	768	6
(Bolívar	408	132	446	147	588	768	6
et	449	132	458	147	588	768	6
al.,	461	132	476	147	588	768	6
2000).	479	132	510	147	588	768	6
Al	45	120	55	135	588	768	6
comparar	60	120	109	135	588	768	6
los	115	120	130	135	588	768	6
resultados	135	120	189	135	588	768	6
arrojados	194	120	243	135	588	768	6
por	248	120	265	135	588	768	6
la	271	120	279	135	588	768	6
evaluación	45	132	100	147	588	768	6
absoluta	106	132	150	147	588	768	6
y	155	132	160	147	588	768	6
abierta	166	132	201	147	588	768	6
efectuada	207	132	258	147	588	768	6
por	263	132	279	147	588	768	6
los	45	144	59	159	588	768	6
agricultores,	63	144	124	159	588	768	6
presentan	129	144	178	159	588	768	6
coincidencias	183	144	249	159	588	768	6
en	254	144	266	159	588	768	6
la	271	144	280	159	588	768	6
selección	45	156	90	171	588	768	6
realizada.	92	156	139	171	588	768	6
Asimismo,	140	156	190	171	588	768	6
entre	192	156	217	171	588	768	6
los	219	156	232	171	588	768	6
cultivares	234	156	280	171	588	768	6
que	45	168	64	183	588	768	6
registraron	69	168	126	183	588	768	6
mayores	131	168	176	183	588	768	6
rendimientos	181	168	248	183	588	768	6
y	254	168	259	183	588	768	6
los	265	168	280	183	588	768	6
seleccionados	45	180	114	195	588	768	6
por	117	180	133	195	588	768	6
los	135	180	149	195	588	768	6
agricultores;	152	180	212	195	588	768	6
de	214	180	226	195	588	768	6
allí	228	180	243	195	588	768	6
el	245	180	253	195	588	768	6
valor	256	180	280	195	588	768	6
de	45	192	57	207	588	768	6
los	60	192	74	207	588	768	6
saberes	77	192	117	207	588	768	6
de	120	192	132	207	588	768	6
los	135	192	149	207	588	768	6
agricultores	153	192	210	207	588	768	6
que	213	192	231	207	588	768	6
expresan	234	192	280	207	588	768	6
sus	45	204	62	219	588	768	6
percepciones	65	204	130	219	588	768	6
de	133	204	145	219	588	768	6
acuerdo	148	204	188	219	588	768	6
a	191	204	197	219	588	768	6
su	200	204	212	219	588	768	6
experiencia	215	204	271	219	588	768	6
y	274	204	280	219	588	768	6
conocimiento	45	216	109	231	588	768	6
local.	113	216	138	231	588	768	6
Los	308	156	325	171	588	768	6
cultivares	329	156	374	171	588	768	6
desconocidos	378	156	443	171	588	768	6
para	446	156	468	171	588	768	6
los	471	156	485	171	588	768	6
agricultores	489	156	544	171	588	768	6
como	308	168	334	183	588	768	6
Línea	337	168	363	183	588	768	6
13	366	168	378	183	588	768	6
y	380	168	386	183	588	768	6
Sesentera,	388	168	439	183	588	768	6
obtuvieron	442	168	491	183	588	768	6
una	493	168	511	183	588	768	6
buena	514	168	543	183	588	768	6
aceptación,	308	180	362	195	588	768	6
a	365	180	371	195	588	768	6
pesar	374	180	400	195	588	768	6
de	403	180	415	195	588	768	6
no	417	180	429	195	588	768	6
superar	432	180	468	195	588	768	6
a	471	180	477	195	588	768	6
los	479	180	493	195	588	768	6
conocidos	496	180	544	195	588	768	6
por	308	192	324	207	588	768	6
ellos	325	192	347	207	588	768	6
como	349	192	375	207	588	768	6
Tacarigua	377	192	422	207	588	768	6
y	424	192	430	207	588	768	6
el	432	192	440	207	588	768	6
cultivar	442	192	475	207	588	768	6
Local	477	192	502	207	588	768	6
Guárico.	504	192	544	207	588	768	6
Morros	308	216	342	231	588	768	6
y	347	216	352	231	588	768	6
Pire	356	216	376	231	588	768	6
(2003)	380	216	412	231	588	768	6
señalan	416	216	454	231	588	768	6
que	458	216	477	231	588	768	6
al	481	216	490	231	588	768	6
agricultores	308	228	365	243	588	768	6
a	370	228	376	243	588	768	6
las	381	228	395	243	588	768	6
evaluaciones,	399	228	467	243	588	768	6
se	471	228	483	243	588	768	6
les	488	228	502	243	588	768	6
permite	506	228	543	243	588	768	6
el	308	240	317	255	588	768	6
contacto	321	240	363	255	588	768	6
con	367	240	385	255	588	768	6
los	389	240	403	255	588	768	6
nuevos	408	240	443	255	588	768	6
cultivares	448	240	494	255	588	768	6
para	498	240	520	255	588	768	6
que	525	240	543	255	588	768	6
puedan	308	252	344	267	588	768	6
evaluarlos	346	252	395	267	588	768	6
bajo	397	252	418	267	588	768	6
sus	420	252	437	267	588	768	6
condiciones	439	252	496	267	588	768	6
y	498	252	503	267	588	768	6
manejo,	505	252	544	267	588	768	6
lo	308	264	317	279	588	768	6
que	321	264	339	279	588	768	6
supone	343	264	379	279	588	768	6
que	383	264	401	279	588	768	6
los	405	264	419	279	588	768	6
cultivares	423	264	470	279	588	768	6
seleccionados	474	264	543	279	588	768	6
por	308	276	324	291	588	768	6
éstos,	329	276	359	291	588	768	6
tengan	364	276	399	291	588	768	6
una	404	276	423	291	588	768	6
mayor	428	276	459	291	588	768	6
probabilidad	464	276	526	291	588	768	6
de	530	276	543	291	588	768	6
aceptación	308	288	361	303	588	768	6
y	364	288	370	303	588	768	6
difusión	373	288	411	303	588	768	6
en	414	288	426	303	588	768	6
la	429	288	438	303	588	768	6
zona.	441	288	468	303	588	768	6
Es	45	240	57	255	588	768	6
signiﬁ	62	240	90	255	588	768	6
cativa	90	240	118	255	588	768	6
la	122	240	131	255	588	768	6
importancia	135	240	192	255	588	768	6
del	196	240	211	255	588	768	6
conocimiento	215	240	280	255	588	768	6
local	45	252	67	267	588	768	6
de	69	252	81	267	588	768	6
los	83	252	97	267	588	768	6
agricultores	100	252	156	267	588	768	6
al	158	252	166	267	588	768	6
igual	168	252	191	267	588	768	6
que	193	252	212	267	588	768	6
la	214	252	222	267	588	768	6
transmisión	224	252	280	267	588	768	6
que	45	264	63	279	588	768	6
hacen	64	264	93	279	588	768	6
del	94	264	108	279	588	768	6
mismo,	110	264	144	279	588	768	6
de	145	264	157	279	588	768	6
generación	158	264	210	279	588	768	6
en	212	264	224	279	588	768	6
generación,	225	264	280	279	588	768	6
formando	45	276	91	291	588	768	6
parte	95	276	120	291	588	768	6
de	123	276	136	291	588	768	6
sus	139	276	156	291	588	768	6
costumbres	160	276	217	291	588	768	6
y	220	276	226	291	588	768	6
creencias,	230	276	280	291	588	768	6
basadas	45	288	86	303	588	768	6
y	88	288	94	303	588	768	6
desarrolladas	96	288	161	303	588	768	6
por	163	288	179	303	588	768	6
percepciones	181	288	246	303	588	768	6
únicas	248	288	280	303	588	768	6
Cuadro	45	324	81	339	588	768	6
3.	84	324	93	339	588	768	6
Porcentaje	97	324	149	339	588	768	6
de	153	324	166	339	588	768	6
selección	170	324	215	339	588	768	6
de	220	324	232	339	588	768	6
los	236	324	250	339	588	768	6
cultivares	254	324	300	339	588	768	6
de	305	324	317	339	588	768	6
caraota	321	324	358	339	588	768	6
de	362	324	374	339	588	768	6
acuerdo	378	324	418	339	588	768	6
a	422	324	428	339	588	768	6
la	432	324	441	339	588	768	6
evaluación	445	324	497	339	588	768	6
absoluta	501	324	543	339	588	768	6
realizada	97	336	141	351	588	768	6
por	144	336	160	351	588	768	6
los	163	336	177	351	588	768	6
agricultores.	180	336	240	351	588	768	6
Porcentaje	264	358	315	373	588	768	6
de	318	358	329	373	588	768	6
agricultores	332	358	389	373	588	768	6
que	392	358	410	373	588	768	6
caliﬁ	413	358	435	373	588	768	6
can	435	358	453	373	588	768	6
a	455	358	461	373	588	768	6
los	464	358	478	373	588	768	6
cultivares	481	358	528	373	588	768	6
Cultivares	50	370	98	384	588	768	6
Selección	188	364	235	378	588	768	6
(%)	204	376	219	390	588	768	6
Muy	257	380	277	394	588	768	6
bueno	279	380	309	394	588	768	6
Bueno	331	380	362	394	588	768	6
Tacarigua	50	400	93	414	588	768	6
88	206	400	217	414	588	768	6
37	277	400	289	414	588	768	6
63	341	400	352	414	588	768	6
SA	50	418	63	432	588	768	6
O29	66	418	84	432	588	768	6
68	206	418	217	432	588	768	6
37	341	418	352	432	588	768	6
63	400	418	411	432	588	768	6
Línea	50	435	75	449	588	768	6
13	78	435	89	449	588	768	6
74	206	435	217	449	588	768	6
69	341	435	352	449	588	768	6
31	400	435	411	449	588	768	6
L-	50	452	59	466	588	768	6
140	62	452	78	466	588	768	6
64	206	452	217	466	588	768	6
19	341	452	352	466	588	768	6
81	400	452	411	466	588	768	6
Minita	50	470	77	483	588	768	6
60	206	470	217	483	588	768	6
6	344	470	350	483	588	768	6
88	400	470	411	483	588	768	6
Balina	50	487	78	501	588	768	6
65	206	487	217	501	588	768	6
25	341	487	352	501	588	768	6
75	400	487	411	501	588	768	6
Sesentera	50	504	96	517	588	768	6
75	206	504	217	517	588	768	6
37	341	504	352	517	588	768	6
44	400	504	411	517	588	768	6
Silvinera	50	521	88	534	588	768	6
60	206	521	217	534	588	768	6
6	344	521	350	534	588	768	6
88	400	521	411	534	588	768	6
1	50	539	56	552	588	768	6
Yaracuy	58	539	94	552	588	768	6
Cardón	97	539	130	552	588	768	6
68	206	539	217	552	588	768	6
37	341	539	352	552	588	768	6
63	400	539	411	552	588	768	6
Monagas	50	555	91	569	588	768	6
La	94	555	105	569	588	768	6
Mona	108	555	133	569	588	768	6
68	206	555	217	569	588	768	6
44	341	555	352	569	588	768	6
56	400	555	411	569	588	768	6
Local	50	572	74	586	588	768	6
Guárico	77	572	112	586	588	768	6
(testigo)	114	572	151	586	588	768	6
75	206	572	217	586	588	768	6
50	341	572	352	586	588	768	6
37	400	572	411	586	588	768	6
Valladolid	50	589	93	603	588	768	6
66	206	589	217	603	588	768	6
31	341	589	352	603	588	768	6
69	400	589	411	603	588	768	6
INTA	50	605	72	619	588	768	6
Cardena	74	605	113	619	588	768	6
56	206	605	217	619	588	768	6
81	400	605	411	619	588	768	6
19	454	605	465	619	588	768	6
BRS	50	623	71	637	588	768	6
Campeiro	73	623	117	637	588	768	6
48	206	623	217	637	588	768	6
56	400	623	411	637	588	768	6
25	454	623	465	637	588	768	6
19	507	623	519	637	588	768	6
BRS	50	641	71	654	588	768	6
Supremo	73	641	114	654	588	768	6
29	206	641	217	654	588	768	6
19	400	641	411	654	588	768	6
6	456	641	462	654	588	768	6
75	507	641	519	654	588	768	6
Tibaji	50	658	74	671	588	768	6
63	206	658	217	671	588	768	6
19	341	658	352	671	588	768	6
75	400	658	411	671	588	768	6
6	456	658	462	671	588	768	6
Tiziu	50	674	71	688	588	768	6
56	206	674	217	688	588	768	6
6	344	674	350	688	588	768	6
69	400	674	411	688	588	768	6
25	454	674	465	688	588	768	6
Uirapuru	50	690	88	704	588	768	6
58	206	690	217	704	588	768	6
6	344	690	350	704	588	768	6
75	400	690	411	704	588	768	6
19	454	690	465	704	588	768	6
19	277	504	289	517	588	768	6
13	277	572	289	586	588	768	6
54	290	717	302	732	588	768	6
Regular	387	380	424	394	588	768	6
Malo	448	380	471	394	588	768	6
Muy	490	380	510	394	588	768	6
malo	513	380	536	394	588	768	6
6	456	470	462	483	588	768	6
6	456	521	462	534	588	768	6
De	123	44	136	59	588	768	7
Gouveia	139	44	178	59	588	768	7
Pérez	181	44	209	59	588	768	7
et	212	45	220	59	588	768	7
al.	223	45	235	59	588	768	7
Selección	237	44	283	59	588	768	7
participativa	286	44	342	59	588	768	7
de	345	44	357	59	588	768	7
cultivares	359	44	404	59	588	768	7
de	407	44	418	59	588	768	7
caraota...	421	44	465	59	588	768	7
Cuadro	45	84	81	99	588	768	7
4.	84	84	93	99	588	768	7
Selección	97	84	144	99	588	768	7
abierta	147	84	181	99	588	768	7
de	184	84	196	99	588	768	7
cultivares	199	84	246	99	588	768	7
por	249	84	265	99	588	768	7
los	268	84	282	99	588	768	7
agricultores.	285	84	345	99	588	768	7
Aceptación	209	107	263	121	588	768	7
Cultivares	50	115	98	129	588	768	7
Rechazo	420	107	461	121	588	768	7
%	146	132	155	146	588	768	7
Razones	231	132	272	146	588	768	7
%	347	132	356	146	588	768	7
Tacarigua	50	181	93	194	588	768	7
81	145	181	156	194	588	768	7
Buena	172	163	201	176	588	768	7
carga,	204	163	232	176	588	768	7
buen	235	163	257	176	588	768	7
follaje	261	163	287	176	588	768	7
y	290	163	295	176	588	768	7
tamaño	298	163	332	176	588	768	7
de	172	175	183	188	588	768	7
la	185	175	192	188	588	768	7
planta,	194	175	224	188	588	768	7
buen	225	175	247	188	588	768	7
tamaño	249	175	282	188	588	768	7
de	284	175	295	188	588	768	7
maraca,	296	175	332	188	588	768	7
resistencia	172	187	220	200	588	768	7
a	222	187	228	200	588	768	7
plagas,	231	187	263	200	588	768	7
uniformidad	266	187	318	200	588	768	7
de	321	187	332	200	588	768	7
la	172	199	180	212	588	768	7
planta.	183	199	213	212	588	768	7
Local	50	237	74	250	588	768	7
Guárico	77	237	112	250	588	768	7
19	145	237	156	250	588	768	7
Buen	172	231	197	244	588	768	7
tamaño	203	231	239	244	588	768	7
de	245	231	256	244	588	768	7
maraca,	262	231	302	244	588	768	7
buen	307	231	332	244	588	768	7
desarrollo	172	243	216	256	588	768	7
de	219	243	230	256	588	768	7
follaje	233	243	259	256	588	768	7
y	261	243	266	256	588	768	7
porte.	269	243	295	256	588	768	7
Razones	433	132	474	146	588	768	7
No	370	231	383	244	588	768	7
madura	386	231	420	244	588	768	7
uniformemente.	423	231	492	244	588	768	7
Susceptible	370	243	422	256	588	768	7
a	425	243	430	256	588	768	7
enfermedades.	433	243	500	256	588	768	7
BRAS	50	278	77	291	588	768	7
Supremo	80	278	121	291	588	768	7
93	346	278	357	291	588	768	7
Llenado	370	272	406	285	588	768	7
regular,	410	272	443	285	588	768	7
insuﬁ	447	272	470	285	588	768	7
cientes	470	272	502	285	588	768	7
vainas,	506	272	537	285	588	768	7
susceptible	370	284	420	297	588	768	7
a	423	284	429	297	588	768	7
enfermedades.	432	284	498	297	588	768	7
BRAS	50	315	77	328	588	768	7
Campeiro	80	315	123	328	588	768	7
6	348	315	354	328	588	768	7
Susceptible	370	315	422	328	588	768	7
a	425	315	430	328	588	768	7
enfermedades.	433	315	500	328	588	768	7
La	45	360	57	375	588	768	7
evaluación	58	360	109	375	588	768	7
y	111	360	116	375	588	768	7
selección	118	360	162	375	588	768	7
participativa	164	360	220	375	588	768	7
de	222	360	234	375	588	768	7
cultivares	236	360	280	375	588	768	7
contribuye	45	372	95	387	588	768	7
a	97	372	103	387	588	768	7
la	105	372	113	387	588	768	7
introducción	115	372	174	387	588	768	7
de	176	372	188	387	588	768	7
nuevas	190	372	225	387	588	768	7
variedades	227	372	280	387	588	768	7
en	45	384	57	399	588	768	7
las	59	384	72	399	588	768	7
ﬁ	74	384	80	399	588	768	7
ncas,	80	384	105	399	588	768	7
siendo	107	384	139	399	588	768	7
una	141	384	159	399	588	768	7
herramienta	161	384	218	399	588	768	7
efectiva	220	384	257	399	588	768	7
para	258	384	280	399	588	768	7
fomentar	45	396	87	411	588	768	7
la	91	396	100	411	588	768	7
adopción	104	396	148	411	588	768	7
y	152	396	158	411	588	768	7
diseminación	162	396	225	411	588	768	7
de	229	396	241	411	588	768	7
nuevas	245	396	280	411	588	768	7
variedades	45	408	98	423	588	768	7
entre	100	408	125	423	588	768	7
los	127	408	141	423	588	768	7
pequeños	143	408	191	423	588	768	7
agricultores	193	408	249	423	588	768	7
(De	252	408	269	423	588	768	7
la	272	408	280	423	588	768	7
Fe	45	420	57	435	588	768	7
et	60	420	69	435	588	768	7
al.,	72	420	87	435	588	768	7
2009;	90	420	117	435	588	768	7
Miranda	120	420	159	435	588	768	7
et	162	420	171	435	588	768	7
al.,	174	420	188	435	588	768	7
2009;	191	420	218	435	588	768	7
Lamin	221	420	251	435	588	768	7
et	253	420	263	435	588	768	7
al.,	265	420	280	435	588	768	7
2005;	45	432	72	447	588	768	7
Ríos,	75	432	100	447	588	768	7
2009;	103	432	130	447	588	768	7
Ruz	133	432	152	447	588	768	7
et	155	432	164	447	588	768	7
al.,	167	432	181	447	588	768	7
2007).	184	432	215	447	588	768	7
una	308	360	327	375	588	768	7
mayor	329	360	360	375	588	768	7
cantidad	363	360	404	375	588	768	7
de	407	360	419	375	588	768	7
conocimientos	422	360	492	375	588	768	7
y	495	360	501	375	588	768	7
someter	503	360	543	375	588	768	7
a	308	372	314	387	588	768	7
mayor	317	372	348	387	588	768	7
presión	351	372	387	387	588	768	7
a	390	372	396	387	588	768	7
la	399	372	408	387	588	768	7
planta.	411	372	444	387	588	768	7
La	308	396	320	411	588	768	7
selección	321	396	364	411	588	768	7
participativa	365	396	419	411	588	768	7
por	420	396	435	411	588	768	7
parte	436	396	460	411	588	768	7
de	461	396	473	411	588	768	7
los	474	396	487	411	588	768	7
agricultores,	489	396	543	411	588	768	7
sirve	308	408	331	423	588	768	7
para	335	408	356	423	588	768	7
identiﬁ	361	408	391	423	588	768	7
car	391	408	406	423	588	768	7
los	410	408	424	423	588	768	7
criterios	428	408	466	423	588	768	7
de	470	408	482	423	588	768	7
clasiﬁ	486	408	513	423	588	768	7
cación	512	408	543	423	588	768	7
de	308	420	321	435	588	768	7
los	326	420	340	435	588	768	7
cultivares	345	420	394	435	588	768	7
evaluados.	399	420	454	435	588	768	7
En	459	420	473	435	588	768	7
cuanto	478	420	512	435	588	768	7
a	517	420	523	435	588	768	7
los	528	420	543	435	588	768	7
criterios	308	432	345	447	588	768	7
de	349	432	361	447	588	768	7
selección,	365	432	412	447	588	768	7
evalúan	416	432	454	447	588	768	7
las	458	432	472	447	588	768	7
características	476	432	544	447	588	768	7
que	308	444	327	459	588	768	7
son	332	444	350	459	588	768	7
importantes	354	444	413	459	588	768	7
y,	418	444	426	459	588	768	7
luego,	431	444	461	459	588	768	7
compensan	466	444	524	459	588	768	7
las	529	444	543	459	588	768	7
ventajas	308	456	348	471	588	768	7
y	350	456	355	471	588	768	7
desventajas	358	456	414	471	588	768	7
de	417	456	429	471	588	768	7
cada	431	456	454	471	588	768	7
una,	456	456	477	471	588	768	7
por	480	456	495	471	588	768	7
lo	497	456	506	471	588	768	7
general	508	456	543	471	588	768	7
correspondiendo	308	468	387	483	588	768	7
con	391	468	409	483	588	768	7
los	413	468	426	483	588	768	7
componentes	431	468	495	483	588	768	7
del	499	468	513	483	588	768	7
R	517	468	525	483	588	768	7
del	529	468	543	483	588	768	7
cultivo,	308	480	341	495	588	768	7
y	343	480	349	495	588	768	7
relacionados	352	480	412	495	588	768	7
con	414	480	432	495	588	768	7
factores	434	480	472	495	588	768	7
bióticos.	474	480	513	495	588	768	7
En	45	456	58	471	588	768	7
el	63	456	72	471	588	768	7
Cuadro	77	456	114	471	588	768	7
5,	119	456	129	471	588	768	7
se	133	456	145	471	588	768	7
observan	150	456	197	471	588	768	7
las	202	456	217	471	588	768	7
razones	222	456	262	471	588	768	7
de	267	456	279	471	588	768	7
selección	45	468	91	483	588	768	7
empleadas	96	468	150	483	588	768	7
por	155	468	171	483	588	768	7
los	176	468	190	483	588	768	7
agricultores	195	468	252	483	588	768	7
para	257	468	279	483	588	768	7
la	45	480	54	495	588	768	7
aceptación	59	480	114	495	588	768	7
o	119	480	125	495	588	768	7
rechazo	130	480	171	495	588	768	7
de	176	480	188	495	588	768	7
los	194	480	208	495	588	768	7
18	213	480	226	495	588	768	7
cultivares	231	480	279	495	588	768	7
evaluados,	45	492	98	507	588	768	7
éstas	100	492	126	507	588	768	7
se	128	492	140	507	588	768	7
agruparon	142	492	192	507	588	768	7
en	194	492	207	507	588	768	7
cuatro	209	492	239	507	588	768	7
criterios	241	492	280	507	588	768	7
generales	45	504	93	519	588	768	7
(Cuadro	95	504	135	519	588	768	7
6),	138	504	151	519	588	768	7
donde	153	504	184	519	588	768	7
se	186	504	198	519	588	768	7
indica	200	504	229	519	588	768	7
el	231	504	240	519	588	768	7
número	242	504	280	519	588	768	7
de	45	516	57	531	588	768	7
veces	61	516	90	531	588	768	7
que	93	516	112	531	588	768	7
fue	116	516	131	531	588	768	7
considerado	135	516	195	531	588	768	7
y	199	516	204	531	588	768	7
la	208	516	217	531	588	768	7
prioridad	221	516	264	531	588	768	7
de	267	516	280	531	588	768	7
los	45	528	59	543	588	768	7
mismos;	63	528	104	543	588	768	7
de	108	528	120	543	588	768	7
éstos,	124	528	154	543	588	768	7
los	158	528	172	543	588	768	7
criterios	176	528	214	543	588	768	7
mayormente	219	528	280	543	588	768	7
empleados	45	540	99	555	588	768	7
fueron	102	540	133	555	588	768	7
resistencia	136	540	189	555	588	768	7
a	192	540	198	555	588	768	7
insectos	201	540	241	555	588	768	7
plagas,	244	540	280	555	588	768	7
enfermedades	45	552	115	567	588	768	7
y	119	552	124	567	588	768	7
R,	128	552	139	567	588	768	7
ambos	143	552	176	567	588	768	7
criterios	180	552	219	567	588	768	7
con	223	552	240	567	588	768	7
valores	244	552	280	567	588	768	7
muy	45	564	67	579	588	768	7
cercanos,	72	564	125	579	588	768	7
lo	131	564	140	579	588	768	7
que	146	564	166	579	588	768	7
indica	171	564	203	579	588	768	7
que	209	564	229	579	588	768	7
para	234	564	258	579	588	768	7
los	264	564	280	579	588	768	7
agricultores	45	576	102	591	588	768	7
son	105	576	122	591	588	768	7
los	125	576	139	591	588	768	7
criterios	142	576	181	591	588	768	7
más	184	576	205	591	588	768	7
importantes.	208	576	268	591	588	768	7
Resultados	308	504	365	519	588	768	7
similares	369	504	414	519	588	768	7
en	419	504	431	519	588	768	7
cuanto	436	504	470	519	588	768	7
a	475	504	481	519	588	768	7
criterios	486	504	526	519	588	768	7
de	530	504	543	519	588	768	7
selección	308	516	356	531	588	768	7
fueron	361	516	393	531	588	768	7
obtenidos	398	516	447	531	588	768	7
por	452	516	468	531	588	768	7
Moreno	473	516	512	531	588	768	7
et	517	516	526	531	588	768	7
al.	531	516	543	531	588	768	7
(2009)	308	528	340	543	588	768	7
en	344	528	356	543	588	768	7
arroz	361	528	386	543	588	768	7
(Oryza	390	528	423	543	588	768	7
sativa	427	528	456	543	588	768	7
L.);	460	528	476	543	588	768	7
por	480	528	496	543	588	768	7
Martínez	500	528	543	543	588	768	7
et	308	540	317	555	588	768	7
al.	321	540	332	555	588	768	7
(2006)	336	540	367	555	588	768	7
y	371	540	376	555	588	768	7
Acosta	379	540	412	555	588	768	7
et	416	540	425	555	588	768	7
al.	428	540	440	555	588	768	7
(2007)	443	540	475	555	588	768	7
en	478	540	490	555	588	768	7
maíz	494	540	517	555	588	768	7
(Zea	521	540	543	555	588	768	7
mays	308	552	334	567	588	768	7
L.);	336	552	352	567	588	768	7
por	354	552	370	567	588	768	7
López	372	552	402	567	588	768	7
et	404	552	413	567	588	768	7
al.	415	552	426	567	588	768	7
(2007)	428	552	460	567	588	768	7
en	462	552	474	567	588	768	7
yuca	476	552	499	567	588	768	7
(Manihot	501	552	543	567	588	768	7
esculenta	308	564	357	579	588	768	7
Crantz);	362	564	403	579	588	768	7
por	408	564	424	579	588	768	7
Moya	429	564	456	579	588	768	7
et	462	564	471	579	588	768	7
al.	476	564	488	579	588	768	7
(2009)	493	564	526	579	588	768	7
en	531	564	543	579	588	768	7
tomate	308	576	342	591	588	768	7
(Solanum	345	576	392	591	588	768	7
lycopersicum	395	576	459	591	588	768	7
L.)	462	576	475	591	588	768	7
y;	478	576	487	591	588	768	7
por	490	576	506	591	588	768	7
Pino	509	576	531	591	588	768	7
et	534	576	543	591	588	768	7
al.	308	588	320	603	588	768	7
(2007)	323	588	355	603	588	768	7
en	358	588	370	603	588	768	7
plátano	373	588	409	603	588	768	7
(Musa	412	588	443	603	588	768	7
sp.);	446	588	467	603	588	768	7
entre	470	588	495	603	588	768	7
otros.	498	588	526	603	588	768	7
Es	45	600	58	615	588	768	7
común	63	600	97	615	588	768	7
que	102	600	121	615	588	768	7
los	126	600	140	615	588	768	7
criterios	145	600	186	615	588	768	7
relacionados	191	600	256	615	588	768	7
con	261	600	279	615	588	768	7
R	45	612	53	627	588	768	7
y	57	612	63	627	588	768	7
con	67	612	85	627	588	768	7
las	89	612	103	627	588	768	7
características	107	612	178	627	588	768	7
del	183	612	197	627	588	768	7
grano,	202	612	233	627	588	768	7
sean	237	612	261	627	588	768	7
los	266	612	280	627	588	768	7
más	45	624	65	639	588	768	7
empleados	70	624	124	639	588	768	7
en	129	624	141	639	588	768	7
la	145	624	154	639	588	768	7
selección	158	624	204	639	588	768	7
de	209	624	221	639	588	768	7
variedades	226	624	280	639	588	768	7
(Miranda	45	636	90	651	588	768	7
et	95	636	104	651	588	768	7
al.,	109	636	125	651	588	768	7
2007).	130	636	162	651	588	768	7
Asimismo,	167	636	219	651	588	768	7
Díaz	225	636	248	651	588	768	7
et	253	636	263	651	588	768	7
al.	268	636	280	651	588	768	7
(2008)	45	648	76	663	588	768	7
indican	79	648	114	663	588	768	7
que	117	648	136	663	588	768	7
los	138	648	152	663	588	768	7
campesinos	155	648	214	663	588	768	7
eligen	217	648	246	663	588	768	7
cuatro	249	648	280	663	588	768	7
o	45	660	51	675	588	768	7
más	56	660	77	675	588	768	7
caracteres	82	660	134	675	588	768	7
aﬁ	139	660	151	675	588	768	7
nes	151	660	169	675	588	768	7
con	174	660	192	675	588	768	7
el	197	660	206	675	588	768	7
ambiente,	211	660	260	675	588	768	7
las	265	660	279	675	588	768	7
características	45	672	119	687	588	768	7
de	124	672	136	687	588	768	7
la	141	672	150	687	588	768	7
planta	155	672	186	687	588	768	7
y	191	672	197	687	588	768	7
semilla;	202	672	241	687	588	768	7
siendo	246	672	279	687	588	768	7
los	45	684	59	699	588	768	7
que	65	684	84	699	588	768	7
contribuyen	89	684	149	699	588	768	7
significativamente	154	684	248	699	588	768	7
en	253	684	265	699	588	768	7
el	270	684	279	699	588	768	7
mejoramiento	45	696	111	711	588	768	7
genético	113	696	155	711	588	768	7
de	157	696	169	711	588	768	7
la	171	696	180	711	588	768	7
especie,	182	696	223	711	588	768	7
por	225	696	241	711	588	768	7
integrar	243	696	280	711	588	768	7
Otro	308	612	330	627	588	768	7
aspecto	333	612	372	627	588	768	7
de	376	612	388	627	588	768	7
interés,	392	612	428	627	588	768	7
es	431	612	443	627	588	768	7
que	447	612	465	627	588	768	7
la	469	612	478	627	588	768	7
selección	481	612	527	627	588	768	7
de	531	612	543	627	588	768	7
cultivares	308	624	355	639	588	768	7
por	358	624	374	639	588	768	7
parte	377	624	403	639	588	768	7
de	406	624	418	639	588	768	7
los	422	624	436	639	588	768	7
agricultores,	439	624	499	639	588	768	7
coincide	503	624	543	639	588	768	7
con	308	636	326	651	588	768	7
la	329	636	338	651	588	768	7
selección	341	636	387	651	588	768	7
realizada	390	636	435	651	588	768	7
por	438	636	454	651	588	768	7
el	457	636	466	651	588	768	7
equipo	469	636	502	651	588	768	7
técnico,	505	636	543	651	588	768	7
observándose	308	648	377	663	588	768	7
una	380	648	398	663	588	768	7
preferencia	401	648	456	663	588	768	7
por	458	648	474	663	588	768	7
aquellos	477	648	518	663	588	768	7
culti-	520	648	543	663	588	768	7
vares	308	660	335	675	588	768	7
con	338	660	356	675	588	768	7
los	359	660	373	675	588	768	7
mejores	377	660	416	675	588	768	7
rendimientos.	419	660	485	675	588	768	7
Resultados	488	660	543	675	588	768	7
similares	308	672	352	687	588	768	7
fueron	355	672	386	687	588	768	7
obtenidos	389	672	437	687	588	768	7
por	440	672	455	687	588	768	7
De	458	672	472	687	588	768	7
Gouveia	475	672	516	687	588	768	7
et	519	672	529	687	588	768	7
al.	532	672	543	687	588	768	7
(2005);	308	684	342	699	588	768	7
De	345	684	359	699	588	768	7
la	361	684	369	699	588	768	7
Fe	371	684	384	699	588	768	7
et	386	684	395	699	588	768	7
al.	397	684	409	699	588	768	7
(2009);	411	684	445	699	588	768	7
Morros	447	684	481	699	588	768	7
y	483	684	489	699	588	768	7
Pire	491	684	510	699	588	768	7
(2002)	512	684	543	699	588	768	7
y;	308	696	317	711	588	768	7
Asfaw	319	696	349	711	588	768	7
et	352	696	361	711	588	768	7
al.	364	696	376	711	588	768	7
(2012).	379	696	414	711	588	768	7
55	287	717	299	732	588	768	7
Vol.	48	46	66	61	588	768	8
64	69	46	80	61	588	768	8
(1-2)	83	46	105	61	588	768	8
AGRONOMÍA	224	46	292	61	588	768	8
TROPICAL	294	46	349	61	588	768	8
2014	519	46	542	61	588	768	8
Cuadro	45	84	81	99	588	768	8
5.	84	84	93	99	588	768	8
Razones	98	84	142	99	588	768	8
de	146	84	159	99	588	768	8
los	163	84	178	99	588	768	8
agricultores	183	84	241	99	588	768	8
para	245	84	268	99	588	768	8
la	272	84	281	99	588	768	8
aceptación	286	84	340	99	588	768	8
o	345	84	351	99	588	768	8
rechazo	356	84	395	99	588	768	8
de	400	84	412	99	588	768	8
los	417	84	431	99	588	768	8
cultivares	436	84	484	99	588	768	8
de	488	84	501	99	588	768	8
caraota	505	84	543	99	588	768	8
evaluados.	98	95	151	110	588	768	8
Cultivares	68	130	116	145	588	768	8
Razones	183	120	224	134	588	768	8
utilizadas	227	120	272	134	588	768	8
por	275	120	291	134	588	768	8
los	294	120	309	134	588	768	8
agricultores	311	120	368	134	588	768	8
para	371	120	392	134	588	768	8
aceptación	395	120	447	134	588	768	8
o	450	120	456	134	588	768	8
rechazo	459	120	497	134	588	768	8
Aceptación	198	140	252	154	588	768	8
Rechazo	406	140	447	154	588	768	8
Tacarigua	50	178	93	191	588	768	8
Buena	153	160	184	173	588	768	8
carga,	190	160	221	173	588	768	8
buen	226	160	250	173	588	768	8
follaje	256	160	286	173	588	768	8
y	291	160	296	173	588	768	8
tamaño	153	172	185	185	588	768	8
de	187	172	198	185	588	768	8
la	200	172	208	185	588	768	8
planta,	209	172	238	185	588	768	8
buen	240	172	262	185	588	768	8
tamaño	264	172	296	185	588	768	8
de	153	184	164	197	588	768	8
maraca,	167	184	203	197	588	768	8
resistencia	205	184	253	197	588	768	8
a	256	184	261	197	588	768	8
plagas,	264	184	296	197	588	768	8
uniformidad	153	196	205	209	588	768	8
de	208	196	219	209	588	768	8
la	222	196	230	209	588	768	8
planta	232	196	260	209	588	768	8
SA	50	219	63	232	588	768	8
O29	66	219	84	232	588	768	8
Maraca	153	213	186	226	588	768	8
de	189	213	201	226	588	768	8
buen	204	213	226	226	588	768	8
tamaño,	229	213	265	226	588	768	8
buena	269	213	296	226	588	768	8
carga,	153	225	181	238	588	768	8
no	183	225	195	238	588	768	8
ramea	197	225	226	238	588	768	8
Susceptible	323	219	375	232	588	768	8
a	378	219	383	232	588	768	8
enfermedades	386	219	450	232	588	768	8
Línea	50	250	75	264	588	768	8
13	78	250	89	264	588	768	8
Buen	153	244	176	258	588	768	8
tamaño	180	244	214	258	588	768	8
de	218	244	229	258	588	768	8
maraca,	234	244	270	258	588	768	8
buen	274	244	296	258	588	768	8
porte	153	256	176	270	588	768	8
de	178	256	189	270	588	768	8
la	192	256	200	270	588	768	8
planta,	203	256	233	270	588	768	8
buena	236	256	263	270	588	768	8
carga	266	256	291	270	588	768	8
La	323	250	334	264	588	768	8
ataca	337	250	362	264	588	768	8
mucho	365	250	395	264	588	768	8
la	397	250	405	264	588	768	8
plaga	408	250	432	264	588	768	8
L-	50	280	59	294	588	768	8
140	62	280	78	294	588	768	8
Desarrollo	323	274	369	288	588	768	8
no	372	274	383	288	588	768	8
uniforme	386	274	425	288	588	768	8
Vaina	323	286	348	300	588	768	8
pequeña	351	286	390	300	588	768	8
Minita	50	310	77	324	588	768	8
Poco	323	304	347	318	588	768	8
desarrollo	351	304	396	318	588	768	8
de	401	304	412	318	588	768	8
la	417	304	425	318	588	768	8
planta,	429	304	460	318	588	768	8
susceptible	464	304	516	318	588	768	8
a	520	304	526	318	588	768	8
enfermedades	323	316	387	330	588	768	8
Deﬁ	323	336	341	349	588	768	8
ciente	342	336	369	349	588	768	8
número	374	336	408	349	588	768	8
de	413	336	424	349	588	768	8
vainas,	429	336	461	349	588	768	8
tiene	466	336	488	349	588	768	8
acame,	492	336	526	349	588	768	8
poca	323	348	345	361	588	768	8
carga.	348	348	376	361	588	768	8
Balina	50	342	78	355	588	768	8
Buen	153	342	176	355	588	768	8
color	179	342	201	355	588	768	8
Sesentera	50	371	96	384	588	768	8
Buen	153	365	176	378	588	768	8
follaje,	180	365	208	378	588	768	8
buena	212	365	240	378	588	768	8
carga,	243	365	271	378	588	768	8
buen	274	365	296	378	588	768	8
número	153	377	187	390	588	768	8
de	190	377	201	390	588	768	8
vainas,	203	377	235	390	588	768	8
buen	238	377	260	390	588	768	8
color	263	377	285	390	588	768	8
Silvinera	50	395	88	408	588	768	8
Buen	153	395	176	408	588	768	8
color	179	395	201	408	588	768	8
de	203	395	215	408	588	768	8
la	217	395	225	408	588	768	8
mata	228	395	250	408	588	768	8
Mata	323	395	346	408	588	768	8
muy	348	395	367	408	588	768	8
pequeña	370	395	409	408	588	768	8
1	50	416	56	430	588	768	8
Yaracuy	58	416	94	430	588	768	8
Cardón	97	416	130	430	588	768	8
Buen	153	410	176	424	588	768	8
porte,	179	410	204	424	588	768	8
buen	207	410	229	424	588	768	8
llenado,	231	410	266	424	588	768	8
buena	269	410	296	424	588	768	8
carga	153	422	178	436	588	768	8
Presenta	323	416	363	430	588	768	8
enfermedades	366	416	430	430	588	768	8
Monagas	50	454	91	467	588	768	8
La	94	454	105	467	588	768	8
Mona	108	454	133	467	588	768	8
Buena	153	448	182	461	588	768	8
carga,	186	448	214	461	588	768	8
buen	218	448	240	461	588	768	8
porte,	244	448	270	461	588	768	8
buen	274	448	296	461	588	768	8
número	153	460	187	473	588	768	8
de	190	460	201	473	588	768	8
vainas,	203	460	235	473	588	768	8
buen	238	460	260	473	588	768	8
color	263	460	285	473	588	768	8
Llenado	323	436	359	449	588	768	8
de	362	436	373	449	588	768	8
vaina	376	436	399	449	588	768	8
deﬁ	402	436	418	449	588	768	8
ciente	418	436	445	449	588	768	8
Presenta	323	448	363	461	588	768	8
enfermedades	366	448	430	461	588	768	8
Poco	323	460	346	473	588	768	8
número	349	460	383	473	588	768	8
de	386	460	397	473	588	768	8
granos	400	460	430	473	588	768	8
Poca	323	472	346	485	588	768	8
carga	349	472	374	485	588	768	8
Local	50	496	74	509	588	768	8
Guárico	77	496	112	509	588	768	8
Buen	153	490	176	503	588	768	8
tamaño	180	490	214	503	588	768	8
de	218	490	229	503	588	768	8
maraca,	234	490	270	503	588	768	8
buen	274	490	296	503	588	768	8
desarrollo	153	502	197	515	588	768	8
de	200	502	211	515	588	768	8
follaje	213	502	240	515	588	768	8
y	242	502	247	515	588	768	8
porte	250	502	273	515	588	768	8
No	323	490	336	503	588	768	8
madura	339	490	373	503	588	768	8
uniformemente	376	490	442	503	588	768	8
Susceptible	323	502	375	515	588	768	8
a	378	502	383	515	588	768	8
enfermedades	386	502	450	515	588	768	8
Valladolid	50	524	93	538	588	768	8
INTA	50	549	72	563	588	768	8
Cardena	74	549	113	563	588	768	8
BRS	50	572	71	586	588	768	8
Campeiro	73	572	117	586	588	768	8
Tiene	153	518	177	532	588	768	8
maracas	179	518	216	532	588	768	8
buenas,	218	518	253	532	588	768	8
resistente	254	518	296	532	588	768	8
a	153	530	158	544	588	768	8
enfermedades,	161	530	228	544	588	768	8
buen	231	530	253	544	588	768	8
color	256	530	277	544	588	768	8
Buen	153	543	177	557	588	768	8
porte	182	543	207	557	588	768	8
de	212	543	223	557	588	768	8
la	228	543	236	557	588	768	8
mata,	241	543	268	557	588	768	8
buen	273	543	296	557	588	768	8
tamaño	153	555	186	569	588	768	8
de	188	555	199	569	588	768	8
la	200	555	208	569	588	768	8
planta,	210	555	239	569	588	768	8
buen	241	555	263	569	588	768	8
llenado	265	555	296	569	588	768	8
Buen	153	572	176	586	588	768	8
llenado,	179	572	214	586	588	768	8
buen	217	572	239	586	588	768	8
follaje	242	572	268	586	588	768	8
Susceptible	324	572	375	586	588	768	8
a	378	572	384	586	588	768	8
enfermedades	386	572	450	586	588	768	8
Llenado	324	589	364	603	588	768	8
regular,	371	589	410	603	588	768	8
insuficientes	417	589	482	603	588	768	8
vainas,	489	589	526	603	588	768	8
susceptible	324	601	374	615	588	768	8
a	376	601	382	615	588	768	8
enfermedades	385	601	449	615	588	768	8
BRS	50	595	71	609	588	768	8
Supremo	73	595	114	609	588	768	8
Tibaji	50	623	74	636	588	768	8
Buen	153	617	176	630	588	768	8
tamaño	179	617	212	630	588	768	8
de	215	617	226	630	588	768	8
la	229	617	237	630	588	768	8
vaina	240	617	263	630	588	768	8
Buen	153	629	176	642	588	768	8
llenado	179	629	211	642	588	768	8
Material	324	617	359	630	588	768	8
irregular,	361	617	399	630	588	768	8
susceptible	401	617	451	630	588	768	8
a	453	617	458	630	588	768	8
enfermedades,	460	617	526	630	588	768	8
presenta	324	629	362	642	588	768	8
acame	365	629	395	642	588	768	8
Vainas	324	646	353	660	588	768	8
de	356	646	367	660	588	768	8
distintos	370	646	406	660	588	768	8
tamaños,	409	646	450	660	588	768	8
llenado	452	646	485	660	588	768	8
irregular,	487	646	526	660	588	768	8
susceptible	324	658	374	672	588	768	8
a	376	658	382	672	588	768	8
enfermedades	385	658	449	672	588	768	8
Tiziu	50	652	71	666	588	768	8
Uirapuru	50	683	88	696	588	768	8
Vaina	324	677	348	690	588	768	8
irregular,	353	677	391	690	588	768	8
susceptible	396	677	445	690	588	768	8
a	450	677	455	690	588	768	8
enfermedades,	459	677	526	690	588	768	8
carga	324	689	348	702	588	768	8
no	351	689	362	702	588	768	8
pareja	365	689	393	702	588	768	8
Buen	153	683	176	696	588	768	8
llenado	179	683	211	696	588	768	8
56	290	717	302	732	588	768	8
De	123	44	136	59	588	768	9
Gouveia	139	44	178	59	588	768	9
Pérez	181	44	209	59	588	768	9
et	212	45	220	59	588	768	9
al.	223	45	235	59	588	768	9
Selección	237	44	283	59	588	768	9
participativa	286	44	342	59	588	768	9
de	345	44	357	59	588	768	9
cultivares	359	44	404	59	588	768	9
de	407	44	418	59	588	768	9
caraota...	421	44	465	59	588	768	9
Cuadro	88	84	124	99	588	768	9
6.	127	84	136	99	588	768	9
Orden	140	84	170	99	588	768	9
de	174	84	186	99	588	768	9
prioridad	189	84	232	99	588	768	9
de	235	84	247	99	588	768	9
los	251	84	265	99	588	768	9
principales	268	84	321	99	588	768	9
criterios	324	84	362	99	588	768	9
de	366	84	378	99	588	768	9
selección	381	84	427	99	588	768	9
señalados	430	84	480	99	588	768	9
por	484	84	500	99	588	768	9
los	141	95	155	110	588	768	9
agricultores	158	95	215	110	588	768	9
en	218	95	230	110	588	768	9
la	233	95	242	110	588	768	9
evaluación	245	95	297	110	588	768	9
de	301	95	313	110	588	768	9
18	316	95	328	110	588	768	9
cultivares	331	95	378	110	588	768	9
de	381	95	393	110	588	768	9
caraota.	396	95	436	110	588	768	9
Número	247	117	284	132	588	768	9
de	287	117	299	132	588	768	9
veces	302	117	329	132	588	768	9
señalados	332	117	381	132	588	768	9
por	267	129	283	144	588	768	9
los	286	129	300	144	588	768	9
agricultores	303	129	360	144	588	768	9
Orden	400	123	429	138	588	768	9
de	432	123	444	138	588	768	9
prioridad	447	123	490	138	588	768	9
Resistencia	93	152	145	165	588	768	9
a	149	152	154	165	588	768	9
insectos	158	152	195	165	588	768	9
plagas	199	152	228	165	588	768	9
y	93	164	98	177	588	768	9
enfermedades	101	164	165	177	588	768	9
149	306	158	322	171	588	768	9
1	442	158	448	171	588	768	9
Rendimiento	93	190	150	203	588	768	9
143	306	190	322	203	588	768	9
2	442	190	448	203	588	768	9
Morfología	93	214	141	228	588	768	9
de	143	214	154	228	588	768	9
la	157	214	165	228	588	768	9
planta	168	214	195	228	588	768	9
50	308	214	319	228	588	768	9
3	442	214	448	228	588	768	9
Tamaño	93	238	129	251	588	768	9
de	132	238	143	251	588	768	9
grano	146	238	171	251	588	768	9
20	308	238	319	251	588	768	9
4	442	238	448	251	588	768	9
Criterios	102	123	143	138	588	768	9
agrupados	146	123	197	138	588	768	9
La	45	284	57	299	588	768	9
aplicación	62	284	111	299	588	768	9
de	116	284	128	299	588	768	9
metodologías	133	284	200	299	588	768	9
y	204	284	210	299	588	768	9
herramientas	215	284	280	299	588	768	9
participativas	45	296	107	311	588	768	9
fortalece	109	296	149	311	588	768	9
el	151	296	160	311	588	768	9
proceso	161	296	200	311	588	768	9
de	201	296	214	311	588	768	9
investigación/	215	296	280	311	588	768	9
educación,	45	309	103	324	588	768	9
puesto	108	309	144	324	588	768	9
que	150	309	169	324	588	768	9
la	175	309	184	324	588	768	9
misma	190	309	224	324	588	768	9
facilita	230	309	265	324	588	768	9
la	270	309	279	324	588	768	9
adopción	45	321	89	336	588	768	9
y	93	321	99	336	588	768	9
difusión	102	321	140	336	588	768	9
de	144	321	156	336	588	768	9
los	160	321	174	336	588	768	9
cultivares	178	321	225	336	588	768	9
adaptados	228	321	280	336	588	768	9
a	45	333	51	348	588	768	9
las	54	333	68	348	588	768	9
condiciones	71	333	130	348	588	768	9
socioculturales,	133	333	209	348	588	768	9
económicas	212	333	271	348	588	768	9
y	274	333	280	348	588	768	9
agroecológicas,	45	345	122	360	588	768	9
como	125	345	152	360	588	768	9
lo	156	345	165	360	588	768	9
indica	168	345	197	360	588	768	9
Vernooy	201	345	241	360	588	768	9
(2003).	245	345	280	360	588	768	9
La	45	357	57	372	588	768	9
selección	62	357	109	372	588	768	9
descentralizada	114	357	192	372	588	768	9
realizada	197	357	243	372	588	768	9
en	248	357	260	372	588	768	9
las	265	357	279	372	588	768	9
parcelas	45	370	86	385	588	768	9
de	89	370	101	385	588	768	9
los	104	370	118	385	588	768	9
agricultores,	121	370	181	385	588	768	9
es	184	370	195	385	588	768	9
una	198	370	216	385	588	768	9
metodología	219	370	280	385	588	768	9
importante	45	382	97	397	588	768	9
para	100	382	122	397	588	768	9
lograr	126	382	154	397	588	768	9
la	158	382	166	397	588	768	9
adaptación	170	382	224	397	588	768	9
de	227	382	239	397	588	768	9
cultivos	243	382	280	397	588	768	9
a	45	394	51	409	588	768	9
contextos	56	394	104	409	588	768	9
biofísicos,	109	394	159	409	588	768	9
sociales	164	394	204	409	588	768	9
y	209	394	215	409	588	768	9
económicos	219	394	279	409	588	768	9
especíﬁ	45	406	83	421	588	768	9
cos,	83	406	103	421	588	768	9
y	106	406	112	421	588	768	9
responder	116	406	165	421	588	768	9
a	169	406	175	421	588	768	9
las	179	406	193	421	588	768	9
necesidades	196	406	258	421	588	768	9
y	262	406	267	421	588	768	9
al	271	406	280	421	588	768	9
conocimiento	45	418	109	434	588	768	9
de	113	418	125	434	588	768	9
los	128	418	142	434	588	768	9
agricultores.	145	418	205	434	588	768	9
y	308	284	314	299	588	768	9
opiniones	317	284	364	299	588	768	9
de	367	284	379	299	588	768	9
los	382	284	396	299	588	768	9
agricultores	399	284	456	299	588	768	9
al	459	284	468	299	588	768	9
momento	471	284	516	299	588	768	9
de	519	284	532	299	588	768	9
la	535	284	543	299	588	768	9
selección	308	296	354	311	588	768	9
de	357	296	369	311	588	768	9
cultivares,	371	296	421	311	588	768	9
por	423	296	439	311	588	768	9
ser	442	296	457	311	588	768	9
ellos	460	296	482	311	588	768	9
los	485	296	499	311	588	768	9
usuarios	502	296	543	311	588	768	9
potenciales	308	308	364	323	588	768	9
de	367	308	379	323	588	768	9
estas	382	308	408	323	588	768	9
tecnologías.	411	308	471	323	588	768	9
AGRADECIMIENTO	373	338	479	354	588	768	9
A	308	360	316	375	588	768	9
cada	319	360	343	375	588	768	9
uno	347	360	365	375	588	768	9
de	369	360	381	375	588	768	9
los	385	360	399	375	588	768	9
agricultores	403	360	460	375	588	768	9
que	463	360	482	375	588	768	9
participaron	486	360	543	375	588	768	9
en	308	372	320	387	588	768	9
esta	325	372	346	387	588	768	9
investigación	350	372	414	387	588	768	9
por	419	372	435	387	588	768	9
su	440	372	451	387	588	768	9
valioso	456	372	490	387	588	768	9
aporte	495	372	526	387	588	768	9
de	531	372	543	387	588	768	9
saberes,	308	384	350	399	588	768	9
apoyo	353	384	383	399	588	768	9
y	386	384	392	399	588	768	9
esfuerzo	395	384	437	399	588	768	9
otorgado.	440	384	487	399	588	768	9
LITERATURA	367	414	440	430	588	768	9
CITADA	442	414	485	430	588	768	9
Acosta	308	437	343	452	588	768	9
R.,	348	437	362	452	588	768	9
H.	367	437	378	452	588	768	9
Ríos,	383	437	409	452	588	768	9
A.	414	437	424	452	588	768	9
Kessel,	429	437	466	452	588	768	9
M.	471	437	483	452	588	768	9
Martínez	488	437	532	452	588	768	9
y	537	437	543	452	588	768	9
M.	322	449	334	464	588	768	9
Ponce.	339	449	374	464	588	768	9
2007.	379	449	407	464	588	768	9
Selección	412	449	461	464	588	768	9
participativa	465	449	526	464	588	768	9
de	531	449	543	464	588	768	9
germoplasma	322	461	389	476	588	768	9
cubano	392	461	428	476	588	768	9
de	431	461	443	476	588	768	9
maíz	446	461	470	476	588	768	9
(Zea	473	461	495	476	588	768	9
mays,	498	462	528	476	588	768	9
L.)	531	461	543	476	588	768	9
en	322	473	334	488	588	768	9
el	338	473	347	488	588	768	9
sistema	351	473	389	488	588	768	9
local	393	473	415	488	588	768	9
de	419	473	431	488	588	768	9
Batabanó,	435	473	485	488	588	768	9
la	489	473	498	488	588	768	9
Habana.	502	473	543	488	588	768	9
Cultivos	322	485	361	500	588	768	9
Trop.	364	485	389	500	588	768	9
28(2):63-70.	393	485	452	500	588	768	9
CONCLUSIONES	116	451	209	467	588	768	9
Los	45	477	62	492	588	768	9
cultivares	65	477	111	492	588	768	9
con	113	477	131	492	588	768	9
mayor	133	477	164	492	588	768	9
porcentaje	166	477	217	492	588	768	9
de	220	477	232	492	588	768	9
selección	234	477	280	492	588	768	9
por	45	489	61	504	588	768	9
parte	65	489	90	504	588	768	9
de	95	489	107	504	588	768	9
los	112	489	126	504	588	768	9
agricultores	131	489	188	504	588	768	9
fueron:	193	489	227	504	588	768	9
Tacarigua	232	489	280	504	588	768	9
(88%),	45	501	77	516	588	768	9
Sesentera	81	501	131	516	588	768	9
(75%),	134	501	166	516	588	768	9
Local	170	501	196	516	588	768	9
Guárico	199	501	238	516	588	768	9
(75%)	241	501	271	516	588	768	9
y	274	501	280	516	588	768	9
Línea	45	513	72	528	588	768	9
13	74	513	86	528	588	768	9
(74%),	88	513	121	528	588	768	9
siendo	123	513	155	528	588	768	9
los	157	513	171	528	588	768	9
principales	173	513	225	528	588	768	9
criterios	227	513	266	528	588	768	9
de	268	513	280	528	588	768	9
selección	45	525	91	540	588	768	9
los	94	525	108	540	588	768	9
relacionados	112	525	174	540	588	768	9
con	178	525	195	540	588	768	9
R,	199	525	210	540	588	768	9
VP	213	525	228	540	588	768	9
y	231	525	237	540	588	768	9
factores	240	525	280	540	588	768	9
bióticos	45	538	84	553	588	768	9
(resistencia	89	538	148	553	588	768	9
a	153	538	159	553	588	768	9
plagas	164	538	198	553	588	768	9
y	203	538	208	553	588	768	9
resistencia	213	538	268	553	588	768	9
a	273	538	279	553	588	768	9
enfermedades).	45	550	122	565	588	768	9
Asfaw	308	508	338	523	588	768	9
A.,	340	508	353	523	588	768	9
C.	356	508	367	523	588	768	9
Almekinders,	370	508	434	523	588	768	9
M.	437	508	449	523	588	768	9
Blair	453	508	475	523	588	768	9
and	478	508	496	523	588	768	9
P.	500	508	509	523	588	768	9
Struik.	512	508	543	523	588	768	9
2012.	322	520	350	535	588	768	9
Participatory	352	520	413	535	588	768	9
approach	415	520	461	535	588	768	9
in	464	520	472	535	588	768	9
common	474	520	517	535	588	768	9
bean	519	520	543	535	588	768	9
(Phaseolus	322	532	377	547	588	768	9
vulgaris	382	533	420	547	588	768	9
L.)	424	532	437	547	588	768	9
breeding	441	532	484	547	588	768	9
for	489	532	502	547	588	768	9
drought	506	532	543	547	588	768	9
tolerance	322	544	367	559	588	768	9
for	369	544	381	559	588	768	9
southern	383	544	425	559	588	768	9
Ethiopia.	430	544	472	559	588	768	9
Plant	474	544	498	559	588	768	9
Breeding	500	544	544	559	588	768	9
1(131):125–134.	322	556	403	571	588	768	9
Los	45	574	63	589	588	768	9
mayores	68	574	111	589	588	768	9
rendimientos	116	574	181	589	588	768	9
correspondieron	186	574	268	589	588	768	9
a	273	574	279	589	588	768	9
los	45	586	59	602	588	768	9
cultivares	63	586	109	602	588	768	9
Tacarigua	114	586	161	602	588	768	9
(830,89	166	586	203	602	588	768	9
kg	207	586	219	602	588	768	9
ha	223	586	236	602	588	768	9
-1	236	588	241	597	588	768	9
),	241	586	248	602	588	768	9
Línea	252	586	280	602	588	768	9
13	45	599	57	614	588	768	9
(790,15	61	599	98	614	588	768	9
kg	102	599	113	614	588	768	9
ha	117	599	129	614	588	768	9
-1	129	600	135	609	588	768	9
)	135	599	138	614	588	768	9
y	142	599	148	614	588	768	9
Sesentera	152	599	201	614	588	768	9
(757,2	205	599	236	614	588	768	9
kg	240	599	252	614	588	768	9
ha	256	599	268	614	588	768	9
-1	268	600	273	609	588	768	9
),	273	599	280	614	588	768	9
presentando	45	611	103	626	588	768	9
el	105	611	113	626	588	768	9
R	115	611	123	626	588	768	9
más	125	611	145	626	588	768	9
bajo	147	611	167	626	588	768	9
el	168	611	177	626	588	768	9
cultivar	178	611	211	626	588	768	9
BRS	213	611	235	626	588	768	9
Supremo	237	611	280	626	588	768	9
(264,04	45	623	81	638	588	768	9
kg	84	623	95	638	588	768	9
ha	97	623	109	638	588	768	9
-1	109	624	115	633	588	768	9
),	115	623	122	638	588	768	9
que	124	623	142	638	588	768	9
mostró	144	623	177	638	588	768	9
coincidencias	179	623	244	638	588	768	9
con	246	623	264	638	588	768	9
los	266	623	280	638	588	768	9
cultivares	45	635	91	650	588	768	9
seleccionados	96	635	166	650	588	768	9
por	170	635	186	650	588	768	9
los	191	635	205	650	588	768	9
agricultores	209	635	267	650	588	768	9
al	271	635	280	650	588	768	9
igual	45	647	68	662	588	768	9
que	70	647	89	662	588	768	9
los	91	647	105	662	588	768	9
rechazados.	108	647	167	662	588	768	9
Bolívar	308	578	341	593	588	768	9
A.,	342	578	355	593	588	768	9
M.	357	578	369	593	588	768	9
López,	371	578	403	593	588	768	9
M.	405	578	417	593	588	768	9
De	419	578	432	593	588	768	9
Gouveia	434	578	474	593	588	768	9
y	476	578	481	593	588	768	9
M.	483	578	495	593	588	768	9
Gutiérrez.	497	578	543	593	588	768	9
2000.	322	590	349	605	588	768	9
El	352	590	361	605	588	768	9
conocimiento	363	590	427	605	588	768	9
local	429	590	451	605	588	768	9
y	453	590	459	605	588	768	9
su	461	590	473	605	588	768	9
contribución	475	590	533	605	588	768	9
al	535	590	543	605	588	768	9
trabajo	322	602	356	617	588	768	9
de	359	602	371	617	588	768	9
rescate,	374	602	413	617	588	768	9
conservación	416	602	481	617	588	768	9
y	484	602	490	617	588	768	9
uso	493	602	511	617	588	768	9
de	514	602	526	617	588	768	9
las	529	602	543	617	588	768	9
semillas	322	614	361	629	588	768	9
de	363	614	376	629	588	768	9
Phaseolus	378	615	428	629	588	768	9
y	430	614	436	629	588	768	9
Vigna	438	615	466	629	588	768	9
en	468	614	480	629	588	768	9
las	482	614	496	629	588	768	9
vegas	498	614	527	629	588	768	9
del	529	614	543	629	588	768	9
Río	322	626	339	641	588	768	9
Orinoco,	341	626	382	641	588	768	9
estado	385	626	417	641	588	768	9
Guárico,	419	626	461	641	588	768	9
Venezuela.	463	626	516	641	588	768	9
Plant	519	626	543	641	588	768	9
Genetic	322	638	360	653	588	768	9
Resources	363	638	416	653	588	768	9
Newsletter.	419	638	473	653	588	768	9
(123):28-34.	476	638	536	653	588	768	9
Ceccarelli	308	660	359	675	588	768	9
S.	364	660	374	675	588	768	9
2009.	379	660	408	675	588	768	9
Evolution,	413	660	463	675	588	768	9
plant	469	660	493	675	588	768	9
breeding	498	660	543	675	588	768	9
and	322	672	341	687	588	768	9
biodiversity.	346	672	405	687	588	768	9
Journal	410	672	447	687	588	768	9
of	452	672	461	687	588	768	9
Agriculture	465	672	519	687	588	768	9
and	524	672	543	687	588	768	9
Environment	322	684	385	699	588	768	9
for	390	684	403	699	588	768	9
International	407	684	469	699	588	768	9
Development.	474	684	543	699	588	768	9
103(1-2):131-145.	322	696	410	711	588	768	9
Los	45	672	62	687	588	768	9
agricultores	65	672	122	687	588	768	9
poseen	124	672	161	687	588	768	9
un	163	672	175	687	588	768	9
valioso	178	672	212	687	588	768	9
conocimiento	215	672	280	687	588	768	9
local,	45	684	70	699	588	768	9
de	74	684	86	699	588	768	9
allí	89	684	103	699	588	768	9
la	106	684	115	699	588	768	9
necesidad	118	684	168	699	588	768	9
de	171	684	184	699	588	768	9
que	187	684	205	699	588	768	9
los	208	684	222	699	588	768	9
equipos	226	684	264	699	588	768	9
de	267	684	280	699	588	768	9
ﬁ	45	696	50	711	588	768	9
tomejoradores	50	696	120	711	588	768	9
tomen	123	696	154	711	588	768	9
en	156	696	168	711	588	768	9
consideración	171	696	239	711	588	768	9
criterios	241	696	280	711	588	768	9
57	287	717	299	732	588	768	9
Vol.	48	46	66	61	588	768	10
64	69	46	80	61	588	768	10
(1-2)	83	46	105	61	588	768	10
AGRONOMÍA	224	46	292	61	588	768	10
TROPICAL	294	46	349	61	588	768	10
CIAT	45	84	71	99	588	768	10
(Centro	77	84	118	99	588	768	10
Internacional	124	84	196	99	588	768	10
de	202	84	214	99	588	768	10
Agricultura	220	84	280	99	588	768	10
Tropical).	59	96	107	111	588	768	10
1991.	112	96	141	111	588	768	10
Sistema	146	96	187	111	588	768	10
estándar	193	96	237	111	588	768	10
para	243	96	266	111	588	768	10
la	271	96	280	111	588	768	10
evaluación	59	108	111	123	588	768	10
de	114	108	126	123	588	768	10
germoplasma	129	108	196	123	588	768	10
de	199	108	211	123	588	768	10
frijol.	214	108	237	123	588	768	10
Aart	239	108	259	123	588	768	10
van	262	108	280	123	588	768	10
Schoonhoven	59	120	128	135	588	768	10
y	133	120	138	135	588	768	10
Marcial	143	120	180	135	588	768	10
A.	184	120	195	135	588	768	10
Pastor-Corrales	200	120	279	135	588	768	10
(comps.).	59	133	105	148	588	768	10
Cali,	108	133	130	148	588	768	10
Colombia.	133	133	182	148	588	768	10
2014	519	46	542	61	588	768	10
Macrophomina	322	84	395	99	588	768	10
phaseolina	399	84	452	99	588	768	10
(Tassi)	456	84	488	99	588	768	10
Goid.	492	84	518	99	588	768	10
Rev.	522	84	543	99	588	768	10
Mex.	322	96	346	111	588	768	10
Cienc.	349	96	380	111	588	768	10
Agríc.	383	96	411	111	588	768	10
3(2):365-371.	414	96	481	111	588	768	10
Lobell	308	120	337	135	588	768	10
D.,	341	120	355	135	588	768	10
K.	358	120	369	135	588	768	10
Cassman	372	120	419	135	588	768	10
and	422	120	440	135	588	768	10
C.	444	120	455	135	588	768	10
Field.	458	120	485	135	588	768	10
2009.	488	120	516	135	588	768	10
Crop	519	120	543	135	588	768	10
Yield	322	132	347	147	588	768	10
Gaps:	352	132	382	147	588	768	10
Their	386	132	412	147	588	768	10
Importance,	417	132	477	147	588	768	10
Magnitudes,	481	132	543	147	588	768	10
and	322	144	341	159	588	768	10
Causes.	346	144	388	159	588	768	10
Annu.	393	144	423	159	588	768	10
Rev.	428	144	451	159	588	768	10
Environ.	456	144	498	159	588	768	10
Resour.	503	144	543	159	588	768	10
(34):179-204.	322	156	388	171	588	768	10
De	45	157	59	172	588	768	10
Gouveia	62	157	103	172	588	768	10
M.,	107	157	122	172	588	768	10
A.	125	157	136	172	588	768	10
Bolívar,	139	157	176	172	588	768	10
M.	180	157	192	172	588	768	10
López,	196	157	229	172	588	768	10
A.	232	157	242	172	588	768	10
Salih	246	157	270	172	588	768	10
y	274	157	280	172	588	768	10
H.	59	169	70	184	588	768	10
Pérez.	72	169	104	184	588	768	10
2005.	108	169	136	184	588	768	10
Participación	141	169	204	184	588	768	10
de	206	169	218	184	588	768	10
agricultores	223	169	280	184	588	768	10
en	59	181	71	196	588	768	10
la	76	181	84	196	588	768	10
selección	89	181	136	196	588	768	10
de	141	181	153	196	588	768	10
materiales	158	181	210	196	588	768	10
genéticos	214	181	262	196	588	768	10
de	267	181	279	196	588	768	10
fríjol	59	194	79	209	588	768	10
(Vigna	82	194	114	209	588	768	10
unguiculata)	117	194	177	209	588	768	10
evaluados	180	194	230	209	588	768	10
en	233	194	245	209	588	768	10
suelos	248	194	280	209	588	768	10
ácidos	59	206	90	221	588	768	10
de	93	206	105	221	588	768	10
la	107	206	116	221	588	768	10
parroquia	118	206	165	221	588	768	10
Espino,	167	206	204	221	588	768	10
estado	206	206	239	221	588	768	10
Guárico	241	206	280	221	588	768	10
(Venezuela).	59	218	120	233	588	768	10
Cuadernos	125	218	179	233	588	768	10
de	183	218	195	233	588	768	10
Desarrollo	199	218	249	233	588	768	10
Rural	253	218	280	233	588	768	10
(54):113-129.	59	230	124	245	588	768	10
López	308	180	339	195	588	768	10
A.,	344	180	358	195	588	768	10
L.	363	180	373	195	588	768	10
Hernández	378	180	434	195	588	768	10
y	439	180	445	195	588	768	10
C.	450	180	461	195	588	768	10
Iglesias.	466	180	509	195	588	768	10
2007.	514	180	543	195	588	768	10
Selección	322	192	376	207	588	768	10
varietal	382	192	423	207	588	768	10
participativa	429	192	497	207	588	768	10
para	503	192	528	207	588	768	10
el	534	192	543	207	588	768	10
mejoramiento	322	204	389	219	588	768	10
de	393	204	405	219	588	768	10
la	409	204	417	219	588	768	10
yuca	421	204	445	219	588	768	10
con	449	204	466	219	588	768	10
agricultores	470	204	527	219	588	768	10
en	531	204	543	219	588	768	10
la	322	216	331	231	588	768	10
región	336	216	367	231	588	768	10
Caribe	372	216	405	231	588	768	10
colombiana:	410	216	471	231	588	768	10
desarrollo	476	216	526	231	588	768	10
de	531	216	543	231	588	768	10
una	322	228	341	243	588	768	10
metodología.	344	228	407	243	588	768	10
Revista	411	228	447	243	588	768	10
Corpoica	451	228	495	243	588	768	10
Ciencia	498	228	535	243	588	768	10
y	538	228	543	243	588	768	10
Tecnología	322	240	375	255	588	768	10
Agropecuaria	378	240	443	255	588	768	10
8(2):32-41.	446	240	500	255	588	768	10
Díaz	45	255	68	270	588	768	10
M.,	72	255	88	270	588	768	10
B.	93	255	103	270	588	768	10
Herrera,	108	255	149	270	588	768	10
J.	154	255	163	270	588	768	10
Ramírez,	168	255	213	270	588	768	10
M.	218	255	230	270	588	768	10
Aliphat	235	255	269	270	588	768	10
y	274	255	279	270	588	768	10
A.	59	267	69	282	588	768	10
Delgado.	74	267	118	282	588	768	10
2008.	122	267	150	282	588	768	10
Conocimiento	154	267	222	282	588	768	10
campesino	226	267	280	282	588	768	10
en	59	279	71	294	588	768	10
la	74	279	83	294	588	768	10
selección	86	279	132	294	588	768	10
de	136	279	148	294	588	768	10
variedades	151	279	205	294	588	768	10
de	209	279	221	294	588	768	10
haba	224	279	249	294	588	768	10
(Vicia	252	279	280	294	588	768	10
faba	59	292	80	306	588	768	10
L.)	84	291	97	306	588	768	10
en	101	291	113	306	588	768	10
la	117	291	125	306	588	768	10
sierra	129	291	156	306	588	768	10
norte	160	291	185	306	588	768	10
de	189	291	201	306	588	768	10
puebla	205	291	238	306	588	768	10
México,	242	291	280	306	588	768	10
33(8):610-615.	59	303	131	318	588	768	10
López	308	264	339	279	588	768	10
J.	343	264	352	279	588	768	10
y	356	264	362	279	588	768	10
G.	366	264	377	279	588	768	10
Ligarreto.	382	264	430	279	588	768	10
2006.	434	264	462	279	588	768	10
Evaluación	467	264	522	279	588	768	10
por	527	264	543	279	588	768	10
rendimiento	322	276	384	291	588	768	10
de	389	276	402	291	588	768	10
12	407	276	420	291	588	768	10
genotipos	425	276	477	291	588	768	10
promisorios	482	276	543	291	588	768	10
de	322	288	335	303	588	768	10
fríjol	341	288	365	303	588	768	10
voluble	370	288	409	303	588	768	10
(Phaseolus	415	288	475	303	588	768	10
vulgaris	481	288	523	303	588	768	10
L.)	529	288	543	303	588	768	10
tipo	322	300	341	315	588	768	10
bola	346	300	368	315	588	768	10
roja	373	300	393	315	588	768	10
y	398	300	404	315	588	768	10
Reventón	409	300	459	315	588	768	10
para	464	300	487	315	588	768	10
las	492	300	507	315	588	768	10
zonas	512	300	543	315	588	768	10
frías	322	312	344	327	588	768	10
de	349	312	362	327	588	768	10
Colombia.	367	312	418	327	588	768	10
Agronomía	422	312	478	327	588	768	10
Colombiana	482	312	543	327	588	768	10
24(2):238-246.	322	324	397	339	588	768	10
De	45	328	59	343	588	768	10
la	62	328	71	343	588	768	10
Fe	74	328	87	343	588	768	10
C.,	90	328	104	343	588	768	10
O.	108	328	119	343	588	768	10
Rodríguez,	123	328	176	343	588	768	10
M.	180	328	192	343	588	768	10
Ponce	195	328	227	343	588	768	10
y	230	328	236	343	588	768	10
R.	239	328	250	343	588	768	10
Ortiz.	253	328	280	343	588	768	10
2009.	59	340	86	355	588	768	10
Coincidencia	88	340	149	355	588	768	10
en	151	340	163	355	588	768	10
la	165	340	174	355	588	768	10
selección	176	340	221	355	588	768	10
participativa	223	340	280	355	588	768	10
de	59	352	71	367	588	768	10
variedades	73	352	125	367	588	768	10
de	128	352	140	367	588	768	10
frijol	142	352	161	367	588	768	10
común	163	352	196	367	588	768	10
y	198	352	203	367	588	768	10
la	205	352	214	367	588	768	10
Selección	216	352	262	367	588	768	10
por	264	352	280	367	588	768	10
rendimiento	59	364	115	379	588	768	10
en	117	364	129	379	588	768	10
una	131	364	149	379	588	768	10
Feria	151	364	176	379	588	768	10
de	178	364	190	379	588	768	10
Agrobiodiversidad.	191	364	280	379	588	768	10
Cultivos	59	377	98	392	588	768	10
Trop.	101	377	126	392	588	768	10
2(30):73-79.	129	377	189	392	588	768	10
Martínez	308	348	352	363	588	768	10
M.,	357	348	373	363	588	768	10
H.	378	348	389	363	588	768	10
Ríos,	394	348	420	363	588	768	10
S.	425	348	436	363	588	768	10
Miranda,	441	348	485	363	588	768	10
I.	490	348	496	363	588	768	10
Moreno,	501	348	543	363	588	768	10
R.	322	360	334	375	588	768	10
Acosta,	338	360	377	375	588	768	10
A.	381	360	392	375	588	768	10
Farrera	397	360	435	375	588	768	10
y	440	360	446	375	588	768	10
J.	451	360	460	375	588	768	10
Velasco.	465	360	509	375	588	768	10
2006.	514	360	543	375	588	768	10
Caracterización	322	372	399	387	588	768	10
de	403	372	415	387	588	768	10
la	420	372	428	387	588	768	10
diversidad	433	372	483	387	588	768	10
y	487	372	493	387	588	768	10
selección	497	372	543	387	588	768	10
participativa	322	384	383	399	588	768	10
de	388	384	401	399	588	768	10
prospecciones	406	384	479	399	588	768	10
de	484	384	496	399	588	768	10
maíz	501	384	526	399	588	768	10
en	530	384	543	399	588	768	10
Chiapas,	322	396	366	411	588	768	10
México.	369	396	407	411	588	768	10
Cultivos	410	396	449	411	588	768	10
Trop.	452	396	477	411	588	768	10
27(1):55-62.	480	396	540	411	588	768	10
García	45	401	79	416	588	768	10
O.,	84	401	99	416	588	768	10
R.	104	401	115	416	588	768	10
Infante	120	401	155	416	588	768	10
y	160	401	165	416	588	768	10
C.	170	401	182	416	588	768	10
Rivera.	187	401	223	416	588	768	10
2009.	228	401	256	416	588	768	10
Las	261	401	279	416	588	768	10
leguminosas,	59	413	124	428	588	768	10
una	128	413	146	428	588	768	10
fuente	151	413	181	428	588	768	10
importante	185	413	237	428	588	768	10
de	242	413	254	428	588	768	10
ﬁ	258	413	264	428	588	768	10
bra	264	413	280	428	588	768	10
alimentaria:	59	425	116	440	588	768	10
Una	118	425	138	440	588	768	10
visión	141	425	169	440	588	768	10
en	171	425	184	440	588	768	10
Venezuela.	186	425	241	440	588	768	10
Revista	243	425	280	440	588	768	10
del	59	438	74	453	588	768	10
Instituto	80	438	121	453	588	768	10
Nacional	127	438	173	453	588	768	10
de	178	438	191	453	588	768	10
Higiene	196	438	236	453	588	768	10
"Rafael	241	438	279	453	588	768	10
Rangel".	59	450	100	465	588	768	10
40(1):57-63.	104	450	163	465	588	768	10
MPPAT	308	420	345	435	588	768	10
(Ministerio	350	420	403	435	588	768	10
del	407	420	423	435	588	768	10
Poder	428	420	458	435	588	768	10
Popular	463	420	502	435	588	768	10
para	507	420	529	435	588	768	10
la	534	420	543	435	588	768	10
Agricultura	322	432	373	447	588	768	10
y	375	432	381	447	588	768	10
Tierras).	382	432	422	447	588	768	10
2011.	424	432	450	447	588	768	10
Series	452	432	482	447	588	768	10
estadísticas.	484	432	543	447	588	768	10
Caracas,	322	444	369	459	588	768	10
Venezuela:	374	444	431	459	588	768	10
Ministerio	436	444	487	459	588	768	10
del	492	444	507	459	588	768	10
Poder	512	444	543	459	588	768	10
Popular	322	456	360	471	588	768	10
para	363	456	385	471	588	768	10
la	388	456	397	471	588	768	10
Agricultura	399	456	452	471	588	768	10
y	455	456	460	471	588	768	10
Tierras.	463	456	500	471	588	768	10
Granito	45	474	85	489	588	768	10
M.,	91	474	107	489	588	768	10
J.	113	474	122	489	588	768	10
Guinand	128	474	174	489	588	768	10
y	179	474	185	489	588	768	10
D.	191	474	202	489	588	768	10
Pérez.	208	474	243	489	588	768	10
2006.	249	474	279	489	588	768	10
Composición	59	486	122	501	588	768	10
química	127	486	166	501	588	768	10
y	170	486	176	501	588	768	10
nutricional	180	486	231	501	588	768	10
de	235	486	247	501	588	768	10
varie-	252	486	280	501	588	768	10
dades	59	499	91	514	588	768	10
Phaseolus	97	499	153	514	588	768	10
vulgaris	159	499	201	514	588	768	10
cultivadas	207	499	261	514	588	768	10
en	267	499	280	514	588	768	10
Venezuela.	59	511	113	526	588	768	10
Agronomía	116	511	169	526	588	768	10
Trop.	172	511	197	526	588	768	10
56(4):513-522.	201	511	273	526	588	768	10
Miranda	308	480	348	495	588	768	10
S.,	352	480	366	495	588	768	10
R.	370	480	381	495	588	768	10
Ortiz,	385	480	411	495	588	768	10
M.	415	480	428	495	588	768	10
Ponce,	432	480	466	495	588	768	10
R.	470	480	481	495	588	768	10
Acosta	485	480	518	495	588	768	10
y	522	480	528	495	588	768	10
H.	532	480	543	495	588	768	10
Ríos.	322	492	349	507	588	768	10
2007.	355	492	384	507	588	768	10
La	389	492	402	507	588	768	10
selección	407	492	456	507	588	768	10
participativa	462	492	525	507	588	768	10
de	530	492	543	507	588	768	10
variedades	322	504	377	519	588	768	10
de	382	504	394	519	588	768	10
frijol	399	504	420	519	588	768	10
común	425	504	459	519	588	768	10
por	464	504	480	519	588	768	10
agricultores	485	504	543	519	588	768	10
en	322	516	334	531	588	768	10
Ferias	338	516	368	531	588	768	10
de	372	516	384	531	588	768	10
Diversidad;	387	516	442	531	588	768	10
una	445	516	464	531	588	768	10
alternativa	467	516	518	531	588	768	10
para	521	516	543	531	588	768	10
introducción	322	528	384	543	588	768	10
de	389	528	402	543	588	768	10
variedades.	407	528	466	543	588	768	10
Cultivos	471	528	512	543	588	768	10
Trop.	517	528	543	543	588	768	10
4(28):57-65.	322	540	382	555	588	768	10
Guerrero	45	535	87	550	588	768	10
M.,	89	535	104	550	588	768	10
J.	106	535	114	550	588	768	10
Ashby	115	535	145	550	588	768	10
y	146	535	152	550	588	768	10
T.	153	535	162	550	588	768	10
Gracia.	163	535	198	550	588	768	10
1996.	199	535	226	550	588	768	10
Evaluación	228	535	280	550	588	768	10
de	59	547	71	562	588	768	10
tecnologías	73	547	129	562	588	768	10
con	131	547	149	562	588	768	10
productores:	151	547	211	562	588	768	10
ordenamiento	213	547	280	562	588	768	10
de	59	560	71	575	588	768	10
preferencias.	77	560	146	575	588	768	10
Centro	152	560	187	575	588	768	10
Internacional	193	560	261	575	588	768	10
de	267	560	280	575	588	768	10
Agricultura	59	572	110	587	588	768	10
Tropical	112	572	150	587	588	768	10
(CIAT).	152	572	185	587	588	768	10
Cali,	187	572	209	587	588	768	10
Colombia.	211	572	259	587	588	768	10
4-5.	261	572	280	587	588	768	10
Miranda	308	564	348	579	588	768	10
S.,	350	564	363	579	588	768	10
R.	365	564	376	579	588	768	10
Ortiz,	378	564	404	579	588	768	10
H.	406	564	417	579	588	768	10
Ríos,	420	564	445	579	588	768	10
M.	447	564	459	579	588	768	10
Ponce,	461	564	495	579	588	768	10
R.	498	564	508	579	588	768	10
Acosta	510	564	543	579	588	768	10
y	322	576	328	591	588	768	10
D.	332	576	343	591	588	768	10
Vargas.	348	576	385	591	588	768	10
2009.	390	576	418	591	588	768	10
Impacto	423	576	462	591	588	768	10
de	467	576	479	591	588	768	10
la	484	576	492	591	588	768	10
selección	497	576	543	591	588	768	10
participativa	322	588	380	603	588	768	10
sobre	382	588	409	603	588	768	10
la	411	588	419	603	588	768	10
diversidad	422	588	471	603	588	768	10
varietal	473	588	508	603	588	768	10
de	510	588	522	603	588	768	10
frijol	524	588	543	603	588	768	10
común	322	600	355	615	588	768	10
en	359	600	371	615	588	768	10
ocho	375	600	399	615	588	768	10
ﬁ	402	600	408	615	588	768	10
ncas	408	600	431	615	588	768	10
del	435	600	450	615	588	768	10
occidente	453	600	500	615	588	768	10
cubano.	504	600	543	615	588	768	10
Cultivos	322	612	361	627	588	768	10
Trop.	364	612	389	627	588	768	10
30(2):10-14.	393	612	452	627	588	768	10
Lamin	45	596	75	611	588	768	10
N.,	77	596	91	611	588	768	10
S.	93	596	103	611	588	768	10
Miranda	106	596	145	611	588	768	10
y	148	596	153	611	588	768	10
H.	155	596	166	611	588	768	10
Ríos.	169	596	194	611	588	768	10
2005.	196	596	224	611	588	768	10
Evaluación	226	596	280	611	588	768	10
del	59	608	73	623	588	768	10
impacto	78	608	117	623	588	768	10
de	122	608	134	623	588	768	10
la	139	608	147	623	588	768	10
selección	152	608	198	623	588	768	10
participativa	203	608	263	623	588	768	10
de	267	608	280	623	588	768	10
variedades	59	621	114	636	588	768	10
de	119	621	131	636	588	768	10
frijol	136	621	157	636	588	768	10
(Phaseolus	161	621	218	636	588	768	10
vulgaris	223	621	262	636	588	768	10
L.)	267	621	280	636	588	768	10
en	59	633	71	648	588	768	10
la	76	633	85	648	588	768	10
Palma,	90	633	125	648	588	768	10
Pinar	130	633	157	648	588	768	10
del	162	633	177	648	588	768	10
Río.	182	633	203	648	588	768	10
Cultivos	208	633	249	648	588	768	10
Trop.	253	633	279	648	588	768	10
4(26):89-94.	59	645	119	660	588	768	10
Mora	308	636	333	651	588	768	10
M.	336	636	348	651	588	768	10
2008.	350	636	378	651	588	768	10
Persistencia,	380	636	443	651	588	768	10
conocimiento	446	636	510	651	588	768	10
local	513	636	535	651	588	768	10
y	538	636	543	651	588	768	10
estrategias	322	648	375	663	588	768	10
de	377	648	389	663	588	768	10
vida	391	648	411	663	588	768	10
en	413	648	425	663	588	768	10
sociedades	427	648	481	663	588	768	10
campesinas.	483	648	544	663	588	768	10
Revista	322	660	359	675	588	768	10
de	362	660	374	675	588	768	10
estudios	377	660	418	675	588	768	10
Sociales	421	660	463	675	588	768	10
(29):122-133.	466	660	532	675	588	768	10
Lira	45	669	63	684	588	768	10
K.,	68	669	81	684	588	768	10
J.	86	669	95	684	588	768	10
Salinas,	99	669	139	684	588	768	10
A.	143	669	153	684	588	768	10
Díaz	158	669	181	684	588	768	10
y	185	669	191	684	588	768	10
N.	196	669	207	684	588	768	10
Mayek.	211	669	247	684	588	768	10
2012.	252	669	279	684	588	768	10
Efecto	59	682	90	697	588	768	10
de	92	682	104	697	588	768	10
labranza,	107	682	152	697	588	768	10
humedad	154	682	200	697	588	768	10
y	202	682	208	697	588	768	10
fertilización	210	682	265	697	588	768	10
en	268	682	280	697	588	768	10
el	59	694	67	709	588	768	10
rendimiento	71	694	129	709	588	768	10
de	133	694	145	709	588	768	10
frijol	149	694	169	709	588	768	10
y	173	694	179	709	588	768	10
la	182	694	191	709	588	768	10
patogenicidad	195	694	264	709	588	768	10
de	267	694	280	709	588	768	10
Moreno	308	684	346	699	588	768	10
I.,	350	684	359	699	588	768	10
H.	364	684	375	699	588	768	10
Ríos,	380	684	405	699	588	768	10
L.	410	684	419	699	588	768	10
Guzmán,	424	684	469	699	588	768	10
M.	473	684	485	699	588	768	10
Martínez	490	684	533	699	588	768	10
y	538	684	543	699	588	768	10
R.	322	696	333	711	588	768	10
González.	338	696	389	711	588	768	10
2005.	394	696	422	711	588	768	10
Caracterización	427	696	506	711	588	768	10
de	511	696	524	711	588	768	10
los	529	696	543	711	588	768	10
58	290	717	302	732	588	768	10
De	123	44	136	59	588	768	11
Gouveia	139	44	178	59	588	768	11
Pérez	181	44	209	59	588	768	11
et	212	45	220	59	588	768	11
al.	223	45	235	59	588	768	11
Selección	237	44	283	59	588	768	11
participativa	286	44	342	59	588	768	11
de	345	44	357	59	588	768	11
cultivares	359	44	404	59	588	768	11
de	407	44	418	59	588	768	11
caraota...	421	44	465	59	588	768	11
sistemas	59	84	102	99	588	768	11
locales	105	84	139	99	588	768	11
de	142	84	154	99	588	768	11
arroz	157	84	182	99	588	768	11
en	185	84	197	99	588	768	11
la	200	84	208	99	588	768	11
comunidad	211	84	265	99	588	768	11
de	268	84	280	99	588	768	11
San	59	96	78	111	588	768	11
Andrés,	80	96	117	111	588	768	11
municipio	119	96	165	111	588	768	11
la	167	96	176	111	588	768	11
Palma,	180	96	214	111	588	768	11
Pinar	216	96	241	111	588	768	11
del	243	96	258	111	588	768	11
Río.	260	96	280	111	588	768	11
Cultivos	59	108	98	123	588	768	11
Trop.	101	108	126	123	588	768	11
26(3):5-9.	129	108	177	123	588	768	11
Osorio	308	84	341	99	588	768	11
U.,	344	84	358	99	588	768	11
D.	361	84	372	99	588	768	11
Jiménez,	375	84	419	99	588	768	11
M.	422	84	435	99	588	768	11
Tamayo,	438	84	479	99	588	768	11
W.	483	84	495	99	588	768	11
Perdomo	499	84	543	99	588	768	11
y	322	96	328	111	588	768	11
N.	333	96	344	111	588	768	11
Moreno.	348	96	389	111	588	768	11
2012.	394	96	422	111	588	768	11
Impacto	427	96	466	111	588	768	11
de	471	96	484	111	588	768	11
estrategias	488	96	543	111	588	768	11
en	322	108	335	123	588	768	11
la	340	108	348	123	588	768	11
epidemiología	353	108	425	123	588	768	11
de	430	108	442	123	588	768	11
la	447	108	456	123	588	768	11
pudrición	461	108	507	123	588	768	11
basal,	512	108	543	123	588	768	11
la	322	120	331	135	588	768	11
pudrición	336	120	381	135	588	768	11
carbonosa	386	120	438	135	588	768	11
y	443	120	449	135	588	768	11
el	454	120	462	135	588	768	11
rendimiento	467	120	526	135	588	768	11
de	531	120	543	135	588	768	11
caraota	322	132	361	147	588	768	11
(Phaseolus	367	132	425	147	588	768	11
vulgaris	431	132	472	147	588	768	11
L.).	477	132	494	147	588	768	11
J.	500	132	509	147	588	768	11
Selva	514	132	543	147	588	768	11
Andina	322	144	356	159	588	768	11
Res.	360	144	382	159	588	768	11
Soc.	385	144	407	159	588	768	11
3(2):14-26.	410	144	464	159	588	768	11
Moreno	45	132	82	147	588	768	11
I.,	85	132	95	147	588	768	11
V.	97	132	107	147	588	768	11
Puldón	110	132	145	147	588	768	11
y	147	132	153	147	588	768	11
H.	156	132	167	147	588	768	11
Ríos.	170	132	196	147	588	768	11
2009.	199	132	227	147	588	768	11
Reseña	229	132	268	147	588	768	11
el	271	132	279	147	588	768	11
ﬁ	59	144	64	159	588	768	11
tomejoramiento	64	144	141	159	588	768	11
y	146	144	151	159	588	768	11
la	156	144	164	159	588	768	11
selección	169	144	215	159	588	768	11
participativa	220	144	280	159	588	768	11
de	59	156	72	171	588	768	11
variedades	78	156	138	171	588	768	11
de	144	156	157	171	588	768	11
arroz.	163	156	195	171	588	768	11
Cultivos	201	156	245	171	588	768	11
Trop.	251	156	279	171	588	768	11
30(2):24-30.	59	168	120	183	588	768	11
Pérez	308	168	337	183	588	768	11
D.,	340	168	354	183	588	768	11
N.	357	168	368	183	588	768	11
Camacaro,	371	168	425	183	588	768	11
M.	428	168	440	183	588	768	11
Morros	443	168	477	183	588	768	11
y	480	168	486	183	588	768	11
A.	488	168	499	183	588	768	11
Higuera.	502	168	543	183	588	768	11
2013.	322	180	352	195	588	768	11
Leguminosas	357	180	427	195	588	768	11
de	433	180	445	195	588	768	11
grano	451	180	481	195	588	768	11
comestible	486	180	543	195	588	768	11
en	322	192	334	207	588	768	11
Venezuela,	339	192	394	207	588	768	11
caraota,	398	192	438	207	588	768	11
frijol	443	192	463	207	588	768	11
y	468	192	473	207	588	768	11
quinchoncho.	478	192	543	207	588	768	11
Caracas:	322	204	366	219	588	768	11
Ediciones	369	204	417	219	588	768	11
ONCTI.	420	204	457	219	588	768	11
156	460	204	479	219	588	768	11
p.	482	204	491	219	588	768	11
Morros	45	192	83	207	588	768	11
M.E.	90	192	115	207	588	768	11
y	119	192	125	207	588	768	11
A.	130	192	142	207	588	768	11
Pire.	148	192	174	207	588	768	11
2003.	181	192	212	207	588	768	11
Evaluación	218	192	280	207	588	768	11
participativa	59	204	121	219	588	768	11
de	126	204	138	219	588	768	11
materiales	144	204	197	219	588	768	11
promisorios	202	204	262	219	588	768	11
de	267	204	280	219	588	768	11
vainita	59	216	90	231	588	768	11
Phaseolus	92	216	143	231	588	768	11
vulgaris	145	216	182	231	588	768	11
L.	184	216	194	231	588	768	11
en	196	216	208	231	588	768	11
las	210	216	224	231	588	768	11
zonas	226	216	255	231	588	768	11
altas	257	216	280	231	588	768	11
del	59	228	73	243	588	768	11
estado	76	228	109	243	588	768	11
Lara.	111	228	136	243	588	768	11
Rev.	138	228	160	243	588	768	11
Fac.	162	228	184	243	588	768	11
Agron.	185	228	218	243	588	768	11
20(1):21-33.	220	228	280	243	588	768	11
Pino	308	228	330	243	588	768	11
M.,	332	228	348	243	588	768	11
L.	350	228	359	243	588	768	11
Hernández,	361	228	418	243	588	768	11
M.	420	228	432	243	588	768	11
Dominí,	435	228	473	243	588	768	11
A.	474	228	484	243	588	768	11
Ramírez,	487	228	531	243	588	768	11
Z.	534	228	543	243	588	768	11
Terán	322	240	349	255	588	768	11
y	351	240	357	255	588	768	11
E.	359	240	369	255	588	768	11
Calves.	371	240	407	255	588	768	11
2007.	409	240	436	255	588	768	11
Selección	438	240	484	255	588	768	11
participativa	486	240	544	255	588	768	11
de	322	252	334	267	588	768	11
variedades	338	252	392	267	588	768	11
y	396	252	402	267	588	768	11
experimentación	405	252	486	267	588	768	11
campesina	490	252	543	267	588	768	11
en	322	264	334	279	588	768	11
agricultura	337	264	389	279	588	768	11
urbana	392	264	426	279	588	768	11
en	429	264	441	279	588	768	11
el	444	264	453	279	588	768	11
cultivo	455	264	487	279	588	768	11
del	490	264	504	279	588	768	11
plátano	507	264	543	279	588	768	11
(Musa	322	276	353	291	588	768	11
spp.).	356	276	383	291	588	768	11
Cultivos	386	276	426	291	588	768	11
Trop.	428	276	454	291	588	768	11
28(2):13-19.	457	276	517	291	588	768	11
Morros	45	252	81	267	588	768	11
M.E.	86	252	110	267	588	768	11
y	116	252	121	267	588	768	11
A.	126	252	137	267	588	768	11
Pire.	142	252	167	267	588	768	11
2002.	172	252	201	267	588	768	11
Utilización	207	252	261	267	588	768	11
de	267	252	279	267	588	768	11
Metodologías	59	264	124	279	588	768	11
Participativa	126	264	184	279	588	768	11
en	186	264	198	279	588	768	11
la	200	264	209	279	588	768	11
selección	211	264	256	279	588	768	11
local	258	264	280	279	588	768	11
de	59	276	71	291	588	768	11
variedades	74	276	128	291	588	768	11
de	131	276	144	291	588	768	11
caraota	147	276	184	291	588	768	11
Phaseolus	187	276	239	291	588	768	11
vulgaris	242	276	280	291	588	768	11
L.	59	288	68	303	588	768	11
Agronomía	70	288	124	303	588	768	11
Trop.	127	288	152	303	588	768	11
52(1):59-74.	155	288	215	303	588	768	11
Ríos	308	300	330	315	588	768	11
H.	332	300	343	315	588	768	11
2009.	345	300	372	315	588	768	11
Reseña	373	300	411	315	588	768	11
la	412	300	421	315	588	768	11
diseminación	423	300	485	315	588	768	11
participativa	487	300	543	315	588	768	11
de	322	312	334	327	588	768	11
semillas:	337	312	380	327	588	768	11
Experiencias	383	312	446	327	588	768	11
de	448	312	460	327	588	768	11
Campo.	463	312	502	327	588	768	11
Cultivos	504	312	543	327	588	768	11
Trop.	322	324	347	339	588	768	11
2(39):89-105.	351	324	417	339	588	768	11
Moya	45	312	72	327	588	768	11
C.,	76	312	90	327	588	768	11
J.	95	312	103	327	588	768	11
Arzuaga,	107	312	151	327	588	768	11
I.	156	312	162	327	588	768	11
Amat,	166	312	194	327	588	768	11
L.	199	312	208	327	588	768	11
Santiesteban,	212	312	280	327	588	768	11
M.	59	324	71	339	588	768	11
Álvarez,	75	324	115	339	588	768	11
D.	119	324	130	339	588	768	11
Plana,	134	324	165	339	588	768	11
F.	169	324	178	339	588	768	11
Dueñas,	182	324	223	339	588	768	11
M.	227	324	239	339	588	768	11
Florido,	243	324	280	339	588	768	11
J.	59	336	67	351	588	768	11
Hernández	70	336	124	351	588	768	11
y	126	336	132	351	588	768	11
E.	135	336	145	351	588	768	11
Fonseca.	148	336	193	351	588	768	11
2009.	196	336	223	351	588	768	11
Evaluación	226	336	280	351	588	768	11
y	59	348	64	363	588	768	11
selección	69	348	115	363	588	768	11
participativa	119	348	178	363	588	768	11
de	183	348	195	363	588	768	11
nuevas	200	348	235	363	588	768	11
líneas	240	348	270	363	588	768	11
y	274	348	280	363	588	768	11
variedades	59	360	113	375	588	768	11
de	115	360	127	375	588	768	11
tomate	130	360	163	375	588	768	11
(Solanum	166	360	213	375	588	768	11
lycopersicum	216	360	280	375	588	768	11
L.)	59	372	71	387	588	768	11
en	74	372	86	387	588	768	11
la	88	372	96	387	588	768	11
región	99	372	129	387	588	768	11
oriental	131	372	167	387	588	768	11
de	169	372	181	387	588	768	11
Cuba.	183	372	212	387	588	768	11
Cultivos	214	372	253	387	588	768	11
Trop.	255	372	280	387	588	768	11
30(2):66-72.	59	384	119	399	588	768	11
Ruz	308	348	328	363	588	768	11
R.,	331	348	346	363	588	768	11
F.	349	348	358	363	588	768	11
Viera	361	348	387	363	588	768	11
y	391	348	396	363	588	768	11
D.	400	348	411	363	588	768	11
Laguna.	415	348	454	363	588	768	11
2007.	458	348	486	363	588	768	11
Evaluación	489	348	543	363	588	768	11
de	322	360	334	375	588	768	11
47	337	360	350	375	588	768	11
variedades	353	360	406	375	588	768	11
de	409	360	422	375	588	768	11
frijol	425	360	445	375	588	768	11
común	448	360	481	375	588	768	11
a	484	360	490	375	588	768	11
través	496	360	526	375	588	768	11
del	529	360	543	375	588	768	11
ﬁ	322	372	328	387	588	768	11
tomejoramiento	328	372	404	387	588	768	11
participativo	408	372	466	387	588	768	11
en	471	372	483	387	588	768	11
la	487	372	496	387	588	768	11
localidad	500	372	543	387	588	768	11
de	322	384	335	399	588	768	11
Playuela,	339	384	385	399	588	768	11
Majibacoa,	390	384	444	399	588	768	11
Las	449	384	467	399	588	768	11
Tunas.	471	384	505	399	588	768	11
Centro	510	384	543	399	588	768	11
Agrícola	322	396	363	411	588	768	11
34(2):43-47.	366	396	426	411	588	768	11
Muzquiz	45	408	86	423	588	768	11
M.,	89	408	104	423	588	768	11
A.	106	408	116	423	588	768	11
Varela,C.	119	408	164	423	588	768	11
Burbano,	167	408	212	423	588	768	11
C.	215	408	226	423	588	768	11
Cuadrado,	228	408	280	423	588	768	11
E.	59	420	69	435	588	768	11
Guillamon	72	420	121	435	588	768	11
and	123	420	142	435	588	768	11
M.	144	420	156	435	588	768	11
Pedrosa.	159	420	203	435	588	768	11
2012.	205	420	233	435	588	768	11
Bioactive	235	420	280	435	588	768	11
compounds	59	432	120	447	588	768	11
in	125	432	135	447	588	768	11
legumes:	140	432	189	447	588	768	11
pronutritive	194	432	255	447	588	768	11
and	260	432	280	447	588	768	11
antinutritive	59	444	115	459	588	768	11
actions.	119	444	157	459	588	768	11
Implications	161	444	219	459	588	768	11
for	223	444	236	459	588	768	11
nutrition	241	444	280	459	588	768	11
and	59	456	79	471	588	768	11
health.	86	456	125	471	588	768	11
Phytochemistry	132	456	221	471	588	768	11
Reviews.	228	456	280	471	588	768	11
Disponible	59	468	114	483	588	768	11
en	119	468	132	483	588	768	11
línea:	138	468	167	483	588	768	11
https://springerlink3.	172	468	279	483	588	768	11
metapress.com/content/m170l888476j1347/	59	480	279	495	588	768	11
resource-secured/?target=fulltext.pdf&sid=3ex	59	492	280	507	588	768	11
bvjmkwl3q1ba000fftbfb&sh=www.springerlink.	59	504	280	519	588	768	11
com	59	516	80	531	588	768	11
[Mar.	83	516	107	531	588	768	11
10,	110	516	125	531	588	768	11
2014]	128	516	156	531	588	768	11
Subuola	308	420	350	435	588	768	11
F.,	355	420	367	435	588	768	11
Y.	371	420	380	435	588	768	11
Widodo	385	420	423	435	588	768	11
and	428	420	447	435	588	768	11
T.	451	420	460	435	588	768	11
Kehinde.	465	420	510	435	588	768	11
2012.	515	420	543	435	588	768	11
Processing	322	432	381	447	588	768	11
and	387	432	406	447	588	768	11
utilization	412	432	463	447	588	768	11
of	468	432	478	447	588	768	11
legumes	484	432	528	447	588	768	11
in	534	432	543	447	588	768	11
t	322	444	325	459	588	768	11
he	326	444	340	459	588	768	11
tr	347	444	355	459	588	768	11
o	356	444	362	459	588	768	11
pi	363	444	373	459	588	768	11
cs,	374	444	390	459	588	768	11
t	398	444	401	459	588	768	11
r	402	444	406	459	588	768	11
ends	407	444	434	459	588	768	11
i	442	444	444	459	588	768	11
n	445	444	451	459	588	768	11
vi	459	444	468	459	588	768	11
t	469	444	472	459	588	768	11
al	473	444	483	459	588	768	11
f	490	444	493	459	588	768	11
oo	494	444	508	459	588	768	11
d	509	444	515	459	588	768	11
a	522	444	529	459	588	768	11
nd	530	444	543	459	588	768	11
control	322	456	360	471	588	768	11
engineering,	366	456	434	471	588	768	11
Prof.	440	456	467	471	588	768	11
Ayman	472	456	509	471	588	768	11
Amer	514	456	543	471	588	768	11
Eissa	322	468	352	483	588	768	11
(Ed.),	358	468	389	483	588	768	11
ISBN:	395	468	427	483	588	768	11
978-953-51-0449-0,	433	468	543	483	588	768	11
InTech.	322	480	360	495	588	768	11
Disponible	365	480	420	495	588	768	11
en	425	480	438	495	588	768	11
línea:	443	480	471	495	588	768	11
hppts://www.	477	480	543	495	588	768	11
intechopen.com/books/trends-in-vital-food-and	322	492	544	507	588	768	11
controlengineeringprocessing-and-utilization-	322	504	543	519	588	768	11
of-legumes-in-the-tropics.	322	516	447	531	588	768	11
[Mar.	450	516	474	531	588	768	11
10,	477	516	493	531	588	768	11
2014]	496	516	523	531	588	768	11
Olmedilla	45	540	89	555	588	768	11
B.,	90	540	103	555	588	768	11
R.	105	540	116	555	588	768	11
Farré,	117	540	145	555	588	768	11
C.	147	540	158	555	588	768	11
Asensio	159	540	197	555	588	768	11
y	198	540	204	555	588	768	11
M.	205	540	217	555	588	768	11
Martín.	219	540	252	555	588	768	11
2010.	253	540	280	555	588	768	11
Papel	59	552	87	567	588	768	11
de	91	552	103	567	588	768	11
las	107	552	121	567	588	768	11
leguminosas	124	552	186	567	588	768	11
en	190	552	202	567	588	768	11
la	206	552	214	567	588	768	11
alimentación	218	552	280	567	588	768	11
actual.	59	564	91	579	588	768	11
Actividad	93	564	138	579	588	768	11
Dietética	141	564	184	579	588	768	11
14(2):72-76.	187	564	247	579	588	768	11
Vernooy	308	540	350	555	588	768	11
R.	355	540	366	555	588	768	11
2003.	371	540	400	555	588	768	11
Semillas	405	540	448	555	588	768	11
generosas.	453	540	509	555	588	768	11
Mejo-	514	540	543	555	588	768	11
ramiento	322	552	365	567	588	768	11
participativo	370	552	429	567	588	768	11
de	434	552	446	567	588	768	11
plantas.	451	552	490	567	588	768	11
Colección	494	552	543	567	588	768	11
En-Foco	322	564	364	579	588	768	11
IDRC.	367	564	397	579	588	768	11
103	400	564	418	579	588	768	11
p.	421	564	430	579	588	768	11
Ortega	45	588	78	603	588	768	11
S.	82	588	92	603	588	768	11
y	96	588	101	603	588	768	11
A.	104	588	115	603	588	768	11
Barrios.	118	588	156	603	588	768	11
1972.	160	588	188	603	588	768	11
ʹTacariguaʹ:	191	588	246	603	588	768	11
nueva	250	588	280	603	588	768	11
variedad	59	600	100	615	588	768	11
de	103	600	115	615	588	768	11
caraota	117	600	153	615	588	768	11
negra	156	600	184	615	588	768	11
(Phaseolus	186	600	240	615	588	768	11
vulgaris	242	600	280	615	588	768	11
L.).	59	612	75	627	588	768	11
Agronomía	77	612	131	627	588	768	11
Trop.	134	612	159	627	588	768	11
22(4):435-438.	162	612	234	627	588	768	11
59	287	717	299	732	588	768	11
