Vijf kale mannen haasten zich het smalle rijtjeshuis in. Het is even voor tien uur ’s avonds. Blikjes bier worden opengetrokken. Met hun duimen omhoog maken ze een selfie.

Buiten is het kil, die avond van 27 februari. Vierhonderd meter verderop doven moskeebezoekers de vlammen. Vijf minuten eerder zijn er twee brandbommen tegen de gevel van moskee ‘Allah’s huis voor moslims’ in Enschede gegooid. Er waren dertig mensen binnen. De schade is beperkt. Volgens het OM gaat het om een terroristische daad, voortgekomen uit „vreemdelingenhaat”. De verdachten, die afgelopen vrijdag voor de rechter stonden, zijn de mannen van de selfie. Voor en na de aanslag kwamen zij samen in het huis van Raymond S.

Raymond zit nu vier maanden vast, maar zijn tuin in de Enschedese wijk Pathmos is goed onderhouden. Bart, een lange dertiger met diepliggende ogen, „waakt” over het huis zolang zijn broer vastzit. „Ik wil niet dat hij zich zorgen maakt.” In de vijver zwemmen koikarpers. Een slingerend pad loopt naar een houten schuur. Daar zijn de brandbommen in elkaar geknutseld.

Bart doet het deurtje open. Een roze kinderfietsje, een Gazelle met versnellingen, een Gilera-brommer en twee benzineflessen. Bart kan zich moeilijk voorstellen dat hier de aanslag is beraamd. „Mijn broer is geen terrorist. Ik zou hem zo op mijn dochtertje laten passen.” Wel wist Bart dat zijn broer zich grote zorgen maakte over asielzoekers. Natuurlijk, zegt Bart, dat doet iederéén. Maar een moskee in brand steken vindt Bart te ver gaan. Zijn broer zal zich vast hebben laten meeslepen door de andere verdachten. Raymond werd als eerste opgepakt. Pas na weken legde hij belastende verklaringen af over de anderen.

Vastgelopen in het leven

Raymond S. (34) en Marco H. (36) groeien samen op in de buurt Pathmos. De 24-jarige Danny H. woont een paar straten verderop. Ook Jeroen B. (35) en Ronald M. (34), die elders in Enschede wonen, zijn jeugdvrienden, vertelt de vriendin van Ronald. Enkelen zijn vastgelopen in het leven. Ronald heeft sinds de Enschedese vuurwerkramp een posttraumatische stressstoornis. Marco heeft een vorm van autisme en zit in de schuldsanering. Ook Jeroen, die in de bouw werkt, heeft het niet breed. Raymond ervaart depressieve gevoelens. De vijf hebben een gemeenschappelijke hobby: honden. De meeste verdachten hebben pitbullachtige honden. „Op die manier identificeren ze zich. Kijk mij eens stoer zijn met m’n hond”, zegt een kennis van de groep.

Raymonds leven is volgens zijn broer getekend door kanker, waarvan hij genas, en een strijd tegen Bureau Jeugdzorg. Wegens drugsgebruik „en andere toestanden” is het dochtertje van Raymond en zijn toenmalige vriendin uit huis geplaatst. De daarop volgende jaren probeert Raymond af te dwingen dat hij zijn dochter kan blijven zien. Hij laat haar gezicht op zijn lichaam tatoeëren. Ongeveer twee jaar geleden ontdekt hij dat het meisje niet zijn biologische dochter is. Bart ziet zijn broer bozer en depressiever worden. Hij raakt verder aan de drugs en wordt opgenomen in de christelijke verslavingskliniek De Hoop in Dordrecht. Daar hoort hij over de aanrandingen van vrouwen tijdens de oudejaarsnacht in Keulen. Raymond is bang dat „die pedofielen” naar Nederland komen. Terug in Enschede sluit hij zich aan bij een groep anti-asieldemonstranten.

Hun verzet is een paar maanden eerder begonnen in Dolphia, in Enschede-Oost (maps).

FC Twente-vlaggen

Wie in Pathmos opgroeit maar daar geen huis voor zichzelf kan vinden, verhuist naar Dolphia. Met mooi weer speelt het leven zich hier af in de voortuin. Er hangen FC Twente-vlaggen, de deuren zijn vaak open en de kinderfietsjes staan zonder slot tegen het tuinhek. Beide wijken zijn gebouwd in de jaren dertig. Nieuwkomers worden argwanend bekeken.

De afgelopen jaren is in Pathmos en Dolphia de buitenwereld binnengekomen. In Pathmos maakte het slachthuis plaats voor moskee ‘Allah’s huis voor moslims’. De groen-witte minaret torent nu boven de wijk uit. Een deel van de buurt werd gerenoveerd, daar kwamen de eerste yuppen wonen. Vlak bij Pathmos, in een voormalig gebouw van uitgever Wegener, zijn vorige week de eerste vluchtelingen getrokken. Ook naast Dolphia zou een groot azc komen.

Om de komst van vluchtelingen tegen te houden, verenigt de buurt zich onder de naam Demonstranten tegen Gemeenten (DTG). Een paar buurmannen vormen het bestuur. Raphael (rood FC Twente-shirt, vader van vier) is een van hen. Hij wil niet met zijn achternaam in de krant. Benno Wilmink (groen petje, op zijn T-shirt de tekst ‘Rules don’t apply to me’) van een straat verderop werpt zich op als woordvoerder.

Lees over Demonstranten tegen Gemeenten: Burgers met een pitbull op hun shirt ‘laten niet los’

Mijn broer is geen terrorist. Ik zou hem zo op mijn dochtertje laten passen Bart, broer van Raymond S.

Het begint met optochten en toespraken in Enschede, waar tientallen mensen op af komen. De buurtgenoten laten zich ook horen bij bijeenkomsten over een nog te bouwen grote moskee. Veel bewoners haken al gauw weer af. De demonstraties trekken aandacht van media en zij willen niet met hun gezicht in het nieuws – dat kan problemen op het werk geven. DTG besluit mensen van buiten Dolphia bij hun verzet te betrekken. Kennissen worden benaderd. Raphael: „Hoe meer aanhangers, hoe meer druk je kunt uitoefenen, dachten we.”

Clownsgeneuzel

De besloten Facebookgroep van DTG groeit uit tot 5.000 betrokken leden. Ook de verdachten sluiten zich aan. Danny H. en Jeroen B. zijn het fanatiekst. De actiegroep is aanvankelijk blij met alle steun. Ook zij hadden het gevoel dat „wij als Nederlanders heel erg benadeeld worden”, zegt Raphael. „Mijn schoonvader kan de doktersrekening niet betalen, maar we geven wel geld aan vluchtelingen.” Na de aanslag – maar nog voordat hij wordt gearresteerd – geeft Danny een interview aan de regionale krant Tubantia. Daarin zegt hij dat de Nederlandse cultuur door de politiek wordt verkocht.

„Kijk naar de discussies rond Zwarte Piet, Pasen, het afsteken van vuurwerk. Puur Hollandse zaken, die ineens worden afgekeurd.”

Wekelijks vergaderen de activisten van DTG. Ze professionaliseren. Er komen DTG-shirts, vlaggen en stickers. Het logo: een pitbull. Omdat zij zich „ergens in vastbijten en niet loslaten”, legt een lid uit. Er ontstaan meningsverschillen. De activisten uit Dolphia vinden de verdachten uit Pathmos maar een stel losgeslagen jongens. „Ze kwamen met blikken bier naar demonstraties toe, of ze hadden net een blowtje gerookt”, herinnert Wilmink zich. „Die look blijft aan je hangen. Het is clownsgeneuzel.” De afkeer wordt versterkt door een item van PowNed, waarin Raymond een azc een „atc” noemt. „Die jongens zetten ons ontzettend voor schut”, zegt Raphael.

Ook wilden de verdachten een stap verder gaan, zegt Wilmink. „Slaan op alles wat ze tegenstond. Politie, COA, gemeente, azc’s. Maar als het even kan, wilden wij het geweldloos aanpakken.” Raphael herinnert zich dat de verdachten weleens dingen riepen. „‘Dat azc moet in de fik!’ Maar ja, daar hecht ik niet te veel waarde aan. Dat zegt je wel eens als je boos bent.” Later zal de politie whatsapp-gesprekken onderscheppen waarin de verdachten extreem-rechtse ideeën uitwisselen. Zo wordt geopperd om vluchtelingen naar Auschwitz te sturen.

Verdachten aanslag moskee Enschede opperden asielzoekers naar Auschwitz te sturen

Geweld

20 februari, DTG is onderweg naar een demonstratie in Ede. Op de snelweg ziet Wilmink dat in een van de auto’s bier wordt gedronken: het zijn de mannen die nu in verband worden gebracht met de aanslag. Ze worden naar een parkeerplaats gesommeerd en streng toegesproken. In Ede raakt Jeroen B. tijdens de demonstratie aan de praat met leden van Dutch Self Defense Army (DSDA), een actiegroep die zegt Nederland te willen „verdedigen tegen de islam en moslims” en stelt niet weg te lopen voor geweld. Daar worden volgens voormalig DSDA-lid Jean de Zwaan de mogelijkheden van een overstap besproken.

Vier dagen later kondigt Danny H. de overstap aan. Hij stuurt een bericht aan Raphael van DTG:

„Ik wou ook graag spreken [tijdens demonstraties] want ik weet dat ik dat kan. [...] Maar ja kwas niet capabel genoeg daarvoor. Sorry maar zit er aan te denken om zelf een groepje op te richten met mensen die wat hardere acties gaan ondernemen zonder naam zonder logo of iets maar gewoon met acties komen. Sorry maar tis niet anders.”

Raphael schrijft terug dat Danny hiervoor nooit het T-shirt van DTG mag gebruiken.

Ik heb gehoord dat ze dit in een dronken bui hebben gedaan Jean de Zwaan, voormalig lid Dutch Self Defense Army

Danny reageert: „We zal DTG nooit misbruiken en de eerste acties staan al gepland dus jaa :)”

Drie dagen na dit bericht worden de brandbommen naar de moskee gegooid.

Een dag na de aanslag treft een deel van de verdachten DSDA-leider Henk Veenstra op zijn camping. Weer een dag later plaatst verdachte Danny H. het DSDA-logo op Facebook. Wist DSDA van de aanslag? Uit kringen rond de organisatie valt te vernemen dat nieuwelingen zich daar moeten ‘bewijzen’. Ex-DSDA’er Jean de Zwaan twijfelt. „Als dat zo was, wist ik er niets van.”

DSDA-president Veenstra ontkent dat hij vooraf op de hoogte was van de aanslag. „Helemaal niks van waar”, zegt hij aan de telefoon.

„Ik heb achteraf gehoord dat ze dit in een stomme dronken bui hebben gedaan. Ik vind het een domme actie, maar ja, ze waren hartstikke lazarus. Het zijn zeker geen terroristen.”

Veenstra zegt twee weken na de aanslag hierover te zijn ingelicht door de verdachten. Hij heeft hen niet aangegeven bij de politie. DSDA-baas Veenstra gaf verdachten aanslag moskee Enschede niet aan. ‘Zou jij je vrienden aangeven?’Veenstra: „Natuurlijk niet. Zou jij je vrienden of familie aangeven?” Ook zijn de verdachten nog steeds lid van DSDA, en van Veenstra mogen ze dat ook blijven.

Sinds de verdachten zijn aangehouden, ligt het verzet tegen asielzoekers in Enschede vrijwel stil. DTG heeft voorlopig geen acties gepland. DSDA zou slechts nog uit enkele leden bestaan. Wel heeft de organisatie een nieuwe website. De oude site toont een blanco scherm met de mededeling: Deze organisatie en website is opgeheven. Wij danken u voor uw bezoeken en wensen u veel succes in de strijd tegen de Islam overheersing.