DLACZEGO WARTO ZOBACZYC WYSTAWĘ ?
Wystawa „Ars scribendi. O sztuce pisania w średniowiecznej Polsce” ma zadanie zaprezentować dzieje sztuki pisania od czasów kiedy pisanie i czytanie było umiejętnością o charakterze elitarnym, do czasów kiedy czarna sztuka przyczyniła się do upowszechnienia kultury pisma na ziemiach polskich.
Ewangeliarz kruszwicki, po 1180r. , fot. J. Andrzejewski, Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie
Będzie to pierwsza tak duża wystawa, na której zostanie pokazanych tak wiele średniowiecznych dokumentów ze zbiorów polskich archiwów. Od zakończenia II wojny światowej nie prezentowano jeszcze tylu cennych zabytków pisma w ramach jednej wystawy. Mszał fundacji Władysława Hermana z okazji konsekracji katedry gnieźnieńskiej , fot. J. Andrzejewski, Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie
Zespół przygotowywanych zabytków – dyplomów, listów, rękopisów iluminowanych, inkunabułów i starodruków, pochodzi ze wspaniałych zbiorów Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, Archiwum Państwowego w Poznaniu i Biblioteki Kórnickiej PAN w Kórniku.
Wobec faktu, iż niezmiernie rzadko udostępnia się publiczności zabytki tak wysokiej klasy historycznej i artystycznej, gorąco zapraszamy do odwiedzenia Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie. Mamy nadzieję, iż wizyta Państwa stanie się niezapomnianym spotkaniem z naszą historią.
Zobacz: Fotorelacja z wernisażu Informacja dla zwiedza jących !!! PATRONATY ARS SCRIBENDI. O SZTUCE PISANIA W ŚREDNIOWIECZNEJ POLSCE 01.04.2008 - 31.07.2008 (uroczyste otwarcie 01.04.2008) Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie w ciągu ostatnich dwudziestu lat wielokrotnie prezentowano zabytki polskiego i europejskiego piśmiennictwa. Na rok 2008 przygotowaliśmy wystawę Ars scribendi. O sztuce pisania w średniowiecznej Polsce. Wystawa ta od samego początku powstawała z myślą o zadedykowaniu jej pamięci Pani prof. Brygidy Kürbis uczonej o międzynarodowej sławie, wybitnej mediewistce, która całym swoim naukowym życiem była związana z Instytutem Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Mszał Mikołaja Słupka, 1418r.,
fot. J. Andrzejewski, Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie
Ekspozycja Ars scribendi. O sztuce pisania w średniowiecznej Polsce jest prawdopodobnie pierwszą tak dużą prezentacją średniowiecznych dokumentów ze zbiorów polskich archiwów. Zespół ponad stu dwudziestu dzieł sztuki pisarskiej i miniatorskiej, które zgromadzono w jej ramach - dyplomów, listów, rękopisów iluminowanych, inkunabułów i starodruków pochodzi ze zbiorów Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, Archiwum Państwowego w Poznaniu i Biblioteki Kórnickiej PAN w Kórniku. Pozwoli to na naszkicowanie historii posługiwania się pismem na ziemiach polskich. Pierwszej części ekspozycji nadano układ chronologiczny, pozostałym, z racji obfitości materiału - rzeczowy. Wystawę otwiera sekwencja obejmująca okres od X do końca XII wieku, który charakteryzuje się niewielką ilością zachowanych zabytków. Znalazły się tu najstarsze w zbiorach polskich dokumenty, takie jak słynna Bulla Gnieźnieńska z 1136 roku, która zawiera wiele polskich nazw miejscowości i imion, czy dokument kardynała Humbalda wystawiony przez niego w Gnieźnie w 1146 roku. Niezmiernie interesujący jest równie inny dyplom, zachowany w dwóch egzemplarzach z 1153 roku i w jednym w późniejszym odpisie, w którym obywatel polski Zbylut powołuje do życia klasztor cysterski w Łeknie. Prezentujemy w tej części również importowane rękopisy iluminowane od czasów karolińskich poczynając (mszał gnieźnieński z około 800 roku), na dziełach najlepszych XI-wiecznych skryptoriów bawarskich (Codex Aureus Gnesnensis, Missale Plenarium) i XII-wiecznych saskich kończąc (Ewangeliarz Kruszwicki).
Biblia Latina (Biblia, zwana Biblią Jarosława Bogorii Skotnickiego, t.1),
fot. J. Andrzejewski, Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie
Znacznie obfitsze zasoby archiwaliów i stosunkowo duża kolekcja rękopisów z okresu od XIII do początku XVI wieku pozwalają nam na bardziej szczegółowy sposób prezentacji kultury pisma z uwzględnieniem podziału na środowiska, w których dokumenty i książki powstawały. Pierwszy segment drugiej części wystawy poświęcony został władzy świeckiej - osobie monarchy (zespół dokumentów wydanych przez książąt wielkopolskich, Kazimierza Wielkiego i pierwszych Jagiellonów na tronie krakow-skim) oraz królewskiemu sądownictwu (dokumenty, księgi ziemskie i grodzkie z Gniezna i Poznania). Następnie na wystawie znalazły się dyplomy i rękopisy (równie bogato zdobione), powstałe z inicjatywy i w kręgu duchowieństwa, np. dokumenty wydawane przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Jarosława Bogorię Skotnickiego, biskupów poznańskich, a także opatów wielkopolskich klasztorów - benedyktyńskiego w Lubiniu, cysterskich w Lądzie i Przemęcie. Bulla gnieźnieńska, 1136r .,
fot. J. Andrzejewski, Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie
Wspomniane już iluminowane rękopisy były wykonywane na zamówienie duchownych w miejscowych, polskich warsztatach, np. mszał Mikołaja Słupka czy graduał gnieźnieńskich klarysek, bądź też, jak w przypadku prezentowanych kodeksów prawniczych, przywożone przez nich ze studiów w dalekiej Italii. Dopełnieniem obrazu kultury pisma tych czasów jest część wystawy poświęcona miastu, w ramach której prezentujemy księgi prawa magdeburskiego (poznańska i gnieźnieńska), najstarsze zachowane w Wielkopolsce księgi wójtowskie i ławnicze, księgi rachunkowe i liczne dokumenty wystawiane przez władze wielkopolskich miast oraz osoby prywatne. Grauał, Wielkopolska 1418r. ,
fot. J. Andrzejewski, Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie
Wystawę zamyka niewielki zespół inkunabułów i starodruków importowanych i powstających w Królestwie Polskim, których pojawienie się było zwiastunem nadchodzącej wielkiej przemiany w kulturze, prowadzącej do upowszechnienia się umiejętności pisania i czytania na niespotykaną dotąd skalę. Ars scribendi wkroczyła wówczas w nową, nowożytną epokę. Gnieźnieńskiej ekspozycji towarzyszy publikacja, w której znalazły się eseje poświęcone postaci Pani prof. Brygidy Kürbis (prof. dr hab. Józef Dobosz), warsztatowi średniowiecznego pisarza (dr Rafał Witkowski), średniowiecznemu dokumentowi na ziemiach polskich (prof. dr hab. Józef Dobosz), książce rękopiśmiennej (dr Rafał Witkowski) oraz tekst, w którym dr Edward Skibiński na konkretnych przykładach średniowiecznych źródeł pisanych pokazuje możliwości ich interpretacji. Istotną częścią książki jest bogato ilustrowany katalog, do którego noty przygotowali mgr Zofia Wojciechowska i piszący te słowa, a fotografie wykonał Jerzy Andrzejewski. Wobec faktu, iż niezmiernie rzadko udostępnia się publiczności zabytki tak wysokiej klasy historycznej i artystycznej, gorąco zapraszamy do odwiedzenia Muzeum Początków państwa polskiego. Mamy nadzieję, iż wizyta Państwa stanie się niezapomnianym spotkaniem z naszą historią.
opr.dr Leszek Wetesko, kurator wystawy
Esej pochodzi z katalogu wystawy "ARS SCRIBENDI"
"Warsztat pisarza w średniowiecznej Polsce" (autor: Rafał Witkowski) plik do pobrania (PDF)
Patroni medialni Patroni medialni Ze względu na prace konserwatorskie z wystawy usunięto tzw. Złoty Kodeks Gnieźnieński
Karta ze Złotego Kodeksu Gnieźnieńskiego


Od 1 kwietnia do 31 lipca potrwa zorganizowana przez Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie wystawa "Ars scribendi. O sztuce pisania w średniowiecznej Polsce". Organizatorzy zgromadzili ponad sto dwadzieścia dzieł europejskiej sztuki pisarskiej i miniatorskiej. Odwiedzający będą mogli zobaczyć m.in. iluminowany rękopis z epoki Karolingów, Bullę Gnieźnieńską papieża Innocentego II z 1136 roku, XI-wieczny Złoty Kodeks Gnieźnieński, Biblię Jarosława Skotnickiego oraz dokumenty wydane przez Kazimierza Wielkiego i pierwszych polskich władców z dynastii Jagiellonów. 

Eksponaty pochodzą ze zbiorów Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie,  miejscowego oddziału Archiwum Państwowego oraz Biblioteki Kórnickiej Polskiej Akademii Nauk. 

Wystawę poświęcono pamięci mediewistki prof. Brygidy Kürbis. Kuratorem jest dr Leszek Wetesko.

W Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie można obejrzeć również do 30 marca wystawę "Muzeum dla Gniezna".