Żaden problem polityczny nie zjednoczył Afrykanów skuteczniej niż rzekome zagrożenie ze strony homoseksualizmu.
Trzeba nie lada odwagi, by publicznie przyznać się do homoseksualizmu w Ugandzie, gdzie za kontakty z osobami tej samej płci wkrótce może grozić nawet kara śmierci . Nad nowym prawem parlament ma głosować w najbliższych tygodniach. Nic dziwnego, że pastor kościoła, do którego chodzi Valentine, poradził jej, by szybko ponownie pojawiła się w mediach i wyznała, iż nagle, w cudowny sposób przestała być lesbijką . Odmówiła, twierdząc, że zrobiła to, by walczyć o prawa homoseksualistów. – Boję się, co się z nami stanie, zostanę jednak w kraju niezależnie od tego, czy ustawa wejdzie w życie, czy nie – powiedziała „Newsweekowi”.
Ugandyjka Valentine Kalende ma krótko obcięte włosy i nigdy nie wkłada sukienek ani butów na obcasie. Niewybredne komentarze na ulicach – czy jest kobietą, czy mężczyzną – zwykle zbywa milczeniem. Zawsze czuła się kobietą, ale trochę inną niż koleżanki. O tym, że jest lesbijką, do niedawna wiedziało tylko niewielkie grono jej znajomych. Dzisiaj zna ją chyba każdy mieszkaniec kraju. Niedawno Val – jak mówią do niej znajomi – wyznała w wywiadzie dla lokalnego dziennika „Daily Monitor”, że kocha kobietę.
Autorem 40-stronicowej kontrowersyjnej ustawy jest David Bahati z rządzącego Narodowego Ruchu Oporu , mającego w parlamencie zdecydowaną większość. Zaproponowany przez niego projekt prawa wprowadza drakońskie kary za homoseksualizm. Do tej pory gejom i lesbijkom groziło 14 lat więzienia . Według nowego prawa homoseksualiści będą karani dożywociem, a kara śmierci czeka tych, którzy są nosicielami HIV, oraz tych, którzy będą uprawiać seks z niepełnoletnimi i upośledzonymi. Pięć lat więzienia grozić będzie za rozpowszechnianie i promocję homoseksualizmu, siedem lat – za występowanie w obronie praw homoseksualistów. Osoba, która zna homoseksualistę, w ciągu 24 godzin musi powiadomić policję ; jeśli tego nie zrobi, grozi jej do trzech lat więzienia.
Twórcy nowego prawa tłumaczą także, że ustawa powstała w trosce o zdrowie i życie współobywateli kraju . Jednym z głównych powodów zamykania gejów w więzieniach ma być przeciwdziałanie epidemii AIDS. Homoseksualista to w Ugandzie synonim nosiciela śmiertelnego wirusa. Zarażeni HIV geje i lesbijki nie mogą liczyć na pomoc państwa, a organizacje zagraniczne, które udzielały im pomocy, bywały wydalane z kraju.
Prezydent kraju Yoweri Museveni przekonuje, że homoseksualizm jest kulturowo obcy mieszkańcom Afryki. Według niego to zaraza, którą na Czarny Ląd mieli przywlec biali Europejczycy. W jednych z ostatnich przemówień ostrzegał młodzież, że homoseksualiści z Europy szukają partnerów w Afryce.
Naukowcy są jednak zgodni, że na sukces Ugandy składa się kilka czynników. Według Helen Epstein, autorki głośnej książki „The invisible cure” (Niewidzialne lekarstwo), największy spadek zakażeń nastąpił na początku lat 90., gdy rząd prowadził kampanię „Zero Grazing”, co w tutejszym slangu oznacza: ograniczaj liczbę przypadkowych partnerów seksualnych . Dzisiaj szeroko promowana jest seksualna abstynencja . Organizowane przez żonę prezydenta, Janet Museveni, tzw. marsze dziewictwa cieszą się sporą popularnością wśród młodzieży.
Uganda rzeczywiście jest jednym z nielicznych krajów Afryki Subsaharyjskiej, któremu udało się opanować epidemię AIDS . W latach 1991-2000 odsetek zarażonych wirusem HIV spadł z 15 do 6 proc. Dzisiaj wynosi niewiele ponad 5 proc. Dla porównania w sąsiedniej RPA, znacznie bogatszej od Ugandy, sięga 12 proc. Politycy straszą, że jeśli Uganda zalegalizuje homoseksualizm – właśnie tak jak RPA – od razu drastycznie wzrośnie liczba nosicieli HIV.
Argumentu, że homoseksualiści szerzą HIV i zgorszenie, używa się również w innych krajach afrykańskich. W Malawi para homoseksualistów, która pod koniec grudnia zorganizowała publiczną ceremonię zaręczyn, czeka w więzieniu na proces – grozi im do 14 lat pozbawienia wolności. Sąsiadująca z Ugandą Rwanda również rozważa wprowadzenie prawa, które będzie karać homoseksualistów więzieniem. „Ci homo prawdopodobnie uciekają teraz z Ugandy i przyjeżdżają do nas, gdzie nie ma prawa, które zakazywałoby tego obyczaju” – straszył niedawno tamtejszy państwowy dziennik „The New Times”. Aż 37 z 53 afrykańskich państw w kodeksach karnych wprowadziło kary za homoseksualizm. W Afryce Subsaharyjskiej jedynie w RPA prawa osób odmiennej orientacji są respektowane – przynajmniej na papierze.
Uganda szczyci się jednak, że dzięki nowemu prawu będzie liderem w walce z gejami na kontynencie. I to przy aprobacie przeważającej części społeczeństwa. Według sondażu z lipca zeszłego roku aż 95 proc. Ugandyjczyków jest przeciwna legalizacji homoseksualizmu. – Ugandyjskie społeczeństwo jest niezwykle homofobiczne – przyznaje Valentine.
W szerzeniu antygejowskiej propagandy spory udział mają lokalni kaznodzieje. Ugandyjczycy w znacznej większości stanowią wiejskie społeczeństwo, na które wielki wpływ wywierają duchowni. W ostatnich latach niezwykle popularni stali się charyzmatyczni kaznodzieje nowej ewangelii (aż jedna trzecia mieszkańców kraju należy do Kościoła zielonoświątkowego), którzy szczególnie żarliwie walczą z homoseksualistami. Jednym z nich jest pastor Martin Ssempa, który zasłynął publicznym paleniem prezerwatyw na lokalnych uniwersytetach i kontrowersyjnymi poglądami. Głosi on, że masturbacja to ciężki grzech, a homoseksualizm jest działaniem szatana.
Ssempa urodził się w Ugandzie, ale sporo czasu spędził w Stanach Zjednoczonych, gdzie pozostawał pod wpływem tamtejszych kaznodziejów. Właśnie oni mogą mieć znaczący udział we wprowadzaniu drakońskich przepisów antygejowskich w Ugandzie. Trzech amerykańskich duchownych odwiedziło w zeszłym roku ten afrykański kraj z serią wykładów na temat homoseksualizmu. Pojawiali się w radiowych audycjach, cytowała ich lokalna prasa, w której przedstawiani byli jako wysokiej rangi eksperci od homoseksualizmu. Wśród nich był Scott Lively, współautor książki „Różowa swastyka”, w której stara się udowodnić podobieństwa pomiędzy nazistami i gejami. Na spotkaniach, w których uczestniczyli m.in. politycy i policjanci, mówiono, jak sprawić, by geje stali się heteroseksualni, i jak wielkim są zagrożeniem dla tradycyjnych wartości rodzinnych. Dziwnym zbiegiem okoliczności miesiąc później ugandyjski parlamentarzysta zgłosił swój kontrowersyjny projekt.
Obrońcy praw człowieka nie boją się porównywać nowych przepisów do systemu faszystowskiego, w którym ludzie będą donosić na siebie i szpiegować wzajemnie. Uganda porównywana jest nawet do RPA z lat apartheidu, gdzie działała specjalna policja, która mogła wkraczać nawet do sypialni obywateli i sprawdzać, czy nie utrzymują intymnych kontaktów z osobami innej rasy.
Ugandyjski rząd w obawie, że straci miliony, które płyną z pomocy zagranicznej – około 40 proc. wpływów do budżetu – próbuje nieco dystansować się od projektu Bahatiego. Od kilku tygodni słychać głosy o złagodzeniu kar przewidzianych w nowej ustawie – m.in. zastąpienia kary śmierci dożywociem. Oficjalnie jednak rząd nigdy tego nie potwierdził. Na razie Kampala odpowiada, że zachodnie kraje, które ją krytykują, próbują działać jak dawni kolonizatorzy. A jeden z ministrów argumentował, że prawa człowieka też mają swoje granice.
Eksperci są przekonani, że antygejowska krucjata została wywołana głównie w celach politycznych. – Politycy chcą, by zastępczy temat gejów zdominował media przed wyborami w 2011 roku i odwrócił uwagę wyborców od naprawdę istotnych kwestii, takich jak korupcja i bieda – powiedział „Newsweekowi” Rodney Muhumuza, dziennikarz wydawanej w Kampali gazety „Daily Monitor”. Chyba żaden inny temat – poza zwalczaniem homoseksualizmu – nie jest w stanie zjednoczyć grup, które zwykle w niczym się nie zgadzają. Przykładem może być Nigeria, gdzie jednym głosem w sprawie walki z gejami mówili muzułmanie z północy i chrześcijanie z południa kraju, którzy na co dzień walczą ze sobą bez pardonu. W Ugandzie również dawno nie było takiej narodowej zgody.
'''"Mówimy do diabła z konstytucją, która udziela praw gejom i lesbijkom. Homoseksualizm jest całkowicie niemoralny i nie ma u nas miejsca dla gejów i lesbijek. (...) Geje i lesbijki w Afryce to pokręceni ludzie, którzy zostali mentalnie skolonizowani przez zachodnich imperialistów i porzucili swoją własną kulturę. Afryka nie jest domem dla gejów i lesbijek." – twierdzi Panafrykański Kongres Młodzieży (PAYCO) RPA w oświadczeniu wydanym w środę 20 stycznia.'''

Słowa te padły z ust przewodniczącego tej organizacji, Pitso Mphasha dla kanału telewizyjnego African Eye. Prokurator Coenraad Kukkuk i dwóch innych wniósł oficjalną skargę na tę wypowiedź w biurze Południowoafrykańskiej Komisji Praw Człowieka (SAHRC) w prowincji Mpumalanga. Dyrektor biura SAHRC Charles Kgoale w odpowiedzi powiedział – ''Uważamy że mowę nienawiści należy potraktować poważnie i podjąć tę sprawę na szczeblu krajowym, gdzie będzie ona należycie zbadana. (...) PAYCO obraziło homoseksualistów, jak i konstytucję Republiki Południowej Afryki.''

Działania PAYCO potępione zostały również przez organizacje społeczne: Gay and Lesbian Memory in Action i Treatment Action Campaign. Jedna z działaczek Gay and Lesbian Memory in Action, Kamohelo Malinga skomentowała, że opinie PAYCO są zupełnie pozbawione podstaw – ''Na kontynencie afrykańskim zostało znalezionych i opisanych wiele przykładów praktyk seksualnych i związków tej samej płci. Sprzed około 2000 lat pochodzą malowidła naskalne przedstawiające męsko-męski seks Buszmenów, pierwotnych mieszkańców regionu dzisiejszego Zimbabwe.'' – Przytoczyła również przykłady historycznych i tradycyjnych uroczystości zaślubin z lat 40. i 50. XX wieku, które odbywały się między Zuluskimi mężczyznami w Mkhumbane niedaleko Durbanu. 

Rzecznik Komisji Praw Człowieka RPA, Vincent Moaga stwierdził, że takie wypowiedzi nie powinny być tolerowane, ponieważ wprowadzają w błąd i dzielą naród – ''To wygląda na mowę nienawiści i będzie przebadane, jeżeli dotrze do nas oficjalna skarga.'' – powiedział Moaga.

Panafrykański Kongres Młodzieży jest przybudówką Panafrykańskiego Kongresu (Pan Africanist Congress, PAC), a homofobiczna wypowiedź jej przewodniczącego wpisuje się profil działalności organizacji macierzystej. Zauważa się przy tym, że ich poglądy na homoseksualizm nie są pochodną tradycji kulturowej czarnego lądu, ale wynikiem wpływu i intensywnej działalności konserwatywnych pastorów ewangelickich z USA, którzy trafili do Afryki razem z zachodnią pomocą finansową za czasów prezydentury George'a W. Busha.

Vuyiseka Dubula, sekretarz generalny HIV/Aids lobby group Treatment Action Campaign (TAC), powiedział: – ''Konstytucja uznaje, że wszyscy muszą być traktowani jednakowo. Geje i lesbijki mają takie samo prawo do życia w społeczeństwie z szacunkiem i wolnością, bo Afryka jest domem dla wszystkich.''