Informacje ogólne
Wolność i Niezawisłość, WiN, Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość, właściwie Ruch Oporu bez Wojny i Dywersji Wolność i Niezawisłość, ogólnopolska, antykomunistyczna organizacja cywilna, założona 2 września 1945 w Warszawie. Przy tworzeniu WiN wykorzystano struktury organizacyjne rozwiązanej w sierpniu 1945 Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj. WiN dążyła do realizacji swego programu drogą walki politycznej, przez zwycięstwo sił demokratycznych w wolnych wyborach, dopuszczając jednak możliwość zbrojnej samoobrony.
Deklaracja Ideowa
Struktura organizacyjna
Na czele WiN stał Zarząd Główny (ZG), którego skład osobowy i struktura organizacyjna ulegały częstym zmianom na skutek aresztowań dokonywanych przez Urząd Bezpieczeństwa (UB).W skład I ZG funkcjonującego od września 1945 do listopada 1945 w Warszawie wchodzili: prezes - pułkownik J. Rzepecki pseudonim Prezes, sekretarz generalny - pułkownik J. Bokszczanin (od końca września 1945 podpułkownik T. Jachimek). ZG, powiększony o prezesów Obszarów: Centralnego (podpułkownik J. Rybicki), Zachodniego (pułkownik J. Szczurek-Cergowski) i Południowego (pułkownik A. Sanojca), tworzył Główny Komitet Wykonawczy.Skład II ZG funkcjonującego od grudnia 1945 do sierpnia 1946 w Gliwicach: prezes - pułkownik F. Niepokólczycki , zastępca prezesa - K. Rolewicz, szef wywiadu - E. Bzymek-Strzałkowski, prezes Obszaru Centralnego - podpułkownik W. Kwieciński, prezes Obszaru Południowego - major Ł. Ciepliński, pseudonim Pług. Stanowisko prezesa Obszaru Zachodniego pozostało nie obsadzone po grudniowych aresztowaniach.Skład III ZG funkcjonującego od września 1946 do stycznia 1947 w Warszawie: prezes - W. Kwieciński, zastępca prezesa ds. wojskowych i organizacyjnych - S. Sędziak, zastępca prezesa do spraw politycznych - K. Czarnowski. III ZG nie zdołał się w pełni ukonstytuować na skutek aresztowań.Skład IV ZG funkcjonującego od stycznia 1947 do listopada 1947 w Zabrzu: prezes - major Ł. Ciepliński, wiceprezes i prezes Obszaru Zachodniego - A. Lazarowicz, prezes Obszaru Południowego - F. Błażej, prezes Obszaru Centralnego - J. Rzędzki. Po aresztowaniu członków IV ZG kierownictwo WiN zostało opanowane przez agentów UB, dążącego do ostatecznej likwidacji podziemia niepodległościowego.II ZG wszedł w skład Komitetu Porozumiewawczego Organizacji Polski Podziemnej (KPOPP), opracował Memoriał do Rady Bezpieczeństwa ONZ w sprawie sfałszowania wyników referendum (30 czerwca 1946), przesłany przez tajnych kurierów do Anglii. Zorganizował Delegaturę Zagraniczną WiN w Londynie i stałą łączność ośrodków krajowych i zagranicznych, m.in. wykorzystując ambasady państw zachodnich.
Prześladowania WiN-u
Działalność UB i NKWD skierowana przeciwko WiN i innym organizacjom niepodległościowym, powodowała utrzymywanie licznych oddziałów zbrojnych (25-30 tys. osób do amnestii 1947, po której w dyspozycji ZG pozostało kilkaset osób), szczególnie na Lubelszczyźnie i w województwie warszawskim. Oddziały leśne (partyzanckie) WiN rozbijały więzienia, atakowały posterunki milicji, prowadziły walkę zbrojną z oddziałami wojska, likwidowały osoby współpracujące z władzą komunistyczną, traktując to jako obronę przed terrorem.Wobec oparcia WiN na ogniwach Armii Krajowej (rozwiązanej 19 stycznia 1945) i Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj, organizacja została dość łatwo zdekonspirowana przez UB. 10 członków I ZG trafiło do więzienia w 1945, jednakże ich proces rozpoczął się dopiero w styczniu 1947. Sąd skazał na karę śmierci M. Gołębiowskiego (wyroku nie wykonano), pozostali oskarżeni otrzymali kary więzienia od 2-12 lat. Skorzystanie z prawa łaski, w stosunku do skazanych na karę pozbawienia wolności, przez B. Bieruta podyktowane było wyborami do Sejmu Ustawodawczego (19 stycznia 1947).Po zwycięstwie komunistów, na procesie w Krakowie sądzono członków II ZG. Wyrokiem z 10 września 1947 skazano na śmierć 7 osób, pozostali oskarżeni otrzymali kary od sześciu lat do dożywocia.Proces III ZG objął 7 osób, z których W. Lipiński i W. Marszewski, działacze KPOPP, otrzymali wyroki śmierci, prezes W. Kwieciński i H. Sosnowska zostali skazani na dożywotnie więzienie, pozostali na kary od 12 do 15 lat więzienia.Po trzech latach śledztwa, w październiku 1950, sądzono 10 członków IV ZG. Na śmierć skazano 7 osób: Ł. Cieplińskiego, A. Lazarowicza, M. Kawalca, F. Błażeja, J. Rzepkę, K. Chmiela, J. Batorego. Pozostali oskarżeni otrzymali wyroki od 12 lat więzienia do dożywocia. Wszyscy skazani na śmierć zostali straceni 1 marca 1951 w więzieniu mokotowskim w Warszawie.Wraz z procesami członków ZG WiN odbywały się setki innych procesów, w których skazano kilkanaście tysięcy członków WiN. W grudniu 1952 prasa ogłosiła informację o zgłoszeniu się członków ZG WiN do aparatu bezpieczeństwa i przekazaniu miliona dolarów oraz archiwum organizacji. Była to mistyfikacja UB, po której nastąpiła likwidacja ostatnich ogniw WiN.
'''W czwartek, 3 grudnia, sejm przyjął uchwałę o ustanowieniu dnia 1 marca Narodowym Dniem Pamięci "Żołnierzy Wyklętych". Nowe święto ma być poświęcone żołnierzom antykomunistycznego i niepodległościowego podziemia zbrojnego po 1944 roku, którzy stawiali opór sowietyzacji Polski i komunizmowi.'''

Prace nad świętem rozpoczął rok temu gabinet prezydenta Lecha Kaczyńskiego na wniosek Porozumienia Organizacji Kombatanckich i Niepodległościowych (występujący w imieniu takich kombatanckich organizacji jak Zrzeszenie "Wolność i Niezawisłość", Związek Żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych i Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej). W lutym 2010 roku skierował on do sejmu projekt ustawy w sprawie ustanowienia nowego święta poświęconego żołnierzom powojennego zbrojnego podziemia antykomunistycznego. Ustawa trafiła pod obrady sejmowej Komisji Kultury i Środków Przekazu, która w czasie pracy wprowadziła drobne poprawki w tekście preambuły. Komisja zmieniła także artykuł, który regulował wejście w życie ustawy o nowym święcie państwowym. Dzięki temu ustawa zacznie obowiązywać w chwili jej ogłoszenia (prezydencki projekt zakładał 14-dniowy termin wejścia w życie ustawy). Narodowy Dzień Pamięci "Żołnierzy Wyklętych" ma być świętem państwowym, obchodzonym corocznie. Nie będzie jednak dniem wolnym od pracy. 

Ustawie jednomyślnego poparcia udzielił Senat RP, który bez zbędnych poprawek pozytywnie zaopiniował ją podczas piątkowego posiedzenia, w dniu 4 marca. Musi ona trafić jeszcze do podpisu przez prezydenta. Nie powinno być jednak problemów - Kancelaria Prezydenta wydała już oświadczenie, że ''"Prezydent Komorowski kontynuuje i wspiera tę inicjatywę świętej pamięci prezydenta Kaczyńskiego. Celem projektu jest złożenie hołdu Żołnierzom Wyklętym.(...) Ustanowienie tego dnia jest wyrazem szacunku dla żołnierzy drugiej konspiracji za niezłomną postawę patriotyczną i niepodległościową oraz konsekwentne sprzeciwianie się narzucanemu Polsce i nieakceptowanemu przez społeczeństwo ustrojowi".''

Termin "Żołnierze Wyklęci" dotyczy żołnierzy, którzy po 1944 roku podjęli zbrojną walkę przeciwko wkraczającym do polski wojskom sowieckim oraz z funkcjonariuszami aparatu komunistycznego ustanowionego przez sowieckich mocodawców. Skutecznie likwidowani przez nową "władzę ludową" i skazywani na śmierć przez komunistyczny wojskowy aparat sprawiedliwości w setkach pokazowych procesów sądowych, przy sfabrykowanych przez UB dowodach i stronniczości sędziów oraz prokuratorów. Do grona oddziałów "Żołnierzy Wyklętych" należą m.in. takie ugrupowania jak: Armia Krajowa, Wolność i Niezawisłość, Narodowe Siły Zbrojne.

1 marca jest szczególnie symbolicznym dniem dla żołnierzy antykomunistycznego podziemia. W tym dniu, w 1951 roku został wykonany wyrok śmierci na kierownictwie IV Komendy Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość".