Posłuchaj audycji w TOK FM
Jakub Janiszewski: Tunezja w tej chwili wydała międzynarodowy nakaz aresztowania prezydenta Ben Alego, który uciekł do Arabii Saudyjskiej. Losy rewolucji tunezyjskiej wciąż się toczą. Wydaje się, że podobny proces zaczyna się w tej chwili w Egipcie, rządzonym od 30 lat przez Hosniego Mubaraka. Czy w ogóle można porównywać te dwie sytuacje?
Nie bez powodu to w Tunezji rozpoczął się ten proces. Tunezyjczycy są relatywnie dobrze wykształceni.
Co w takim razie uruchamia protesty w Egipcie?
To bardzo łagodnie powiedziane. W Tunezji dopiero po miesiącu bardzo krwawych demonstracji, gdzie strzelano do tłumu, Ben Ali wydał oświadczenie zakazujące strzelania do demonstrantów. O ostrzałach w Egipcie też słyszymy.
Mówiło się o tym, że Hosni Mubarak ma odejść i ma go zastąpić jego syn?
Ma też mocną pozycję na arenie międzynarodowej jako były dyrektor generalny Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej.
Jak osłabienie Egiptu wpłynie na sytuację w świecie arabskim?
To, co zaczyna się dziać na Bliskim Wschodzie jest konsekwencją wojny w Iraku i ostatnich 7 lat?
- Myślę, że można. Egipt był pierwszym krajem, który typowałem jako następny w kolejności po Tunezji. W 2008 roku ceny żywności wzrosły o 140 proc, potem nieco spadły, ale nigdy do poziomu sprzed podwyżki. To ważne, jeśli przeciętny Egipcjanin ma jednego dolara na codzienne wydatki i w całości wydaje go na żywność. Ten problem rzeczywiście dotyka mieszkańców krajów rozwijających się, w tym także Tunezyjczyków czy Jordańczyków. Kiedy prezydent Ben Ali opuszczał Tunezję w Jordanii dochodziło do zamieszek. Cały region zaczyna się niepokoić. Pierwszy impuls to wzrastające ceny żywności. Drugi - brak perspektyw na przyszłość.- Tunezja uchodzi za najbogatszy, pod pewnymi względami, kraj afrykański, przynajmniej jeśli chodzi o dochód na jednego mieszkańca. Poziom wykształcenia jest tam dość wysoki, co paradoksalnie wzmaga frustrację mieszkańców. Kształcili się, aby zdobyć pracę, której dla nich nie ma. Kompetencje zawodowe Tunezyjczyków są wyższe niż Egipcjan. U Egipcjan frustracja z powodu braku perspektyw też jest bardzo silna, ale nie wynika z rozdźwięku pomiędzy wykształceniem a perspektywami.- Myślę, że bezrobocie . Ono jest dość wysokie, waha się od 13 do 14 proc.. Ale w grupie, rozpoczynającej karierę zawodową odsetek osób bezrobotnych stanowi ok. 40 proc.. Na to nakłada się również poczucie frustracji politycznej. Pozornie tylko Tunezja i Egipt to podobne reżimy. W obu mieliśmy prezydentów rządzących od prawie dwóch dekad, obydwaj starali się rządzić dość brutalnie.- W Egipcie, do tej pory, wiadomo o czterech ofiarach. Myślę, że władza w tym kraju jest teraz ostrożniejsza, jeśli chodzi o radzenie sobie z tłumem. W Egipcie od 1989 roku obowiązuje zakaz zgromadzeń. Cały czas obowiązuje także prawo o stanie wyjątkowym. Nadzieje na wolność słowa, wolną prasę, organizowanie się w partiach politycznych są bardzo nikłe.- Wszystko na to wskazuje, że Hosni Mubarak promuje syna. Sądził, że poprzez wyniesienie go na szczyt władzy w partii uczyni go później prezydentem. Sprawa zaczęła się komplikować w ubiegłym roku, kiedy Mohamed El Baradei powrócił do Egiptu. To teraz czołowy opozycjonista, wokół którego ogniskuje się cała opozycja. Jest jedynym liczącym się politykiem opozycyjnym, który otwarcie nawołuje do protestów.- Tak, cieszy się powszechnym szacunkiem, także w świecie arabskim. Postrzegany jest jako osoba niezależna. Za czasów jego rządów Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej otrzymała Nagrodę Nobla. Władza najchętniej aresztowałaby go, ale jego pozycja jest zbyt silna. Wydarzenia w Egipcie są bez precedensu, może dojść do poważnych zmian. Ale nie oznacza to, że Egipt pójdzie tą samą drogą, co Tunezja.- Jeśli Hosni Mubarak straci władzę w konsekwencji trwających zamieszek, da to dodatkowy impuls podobnym ruchom w tym regionie. Na Algierię bym nie stawiał, choć pod pewnymi względami jest ona podobna do Tunezji. Algierczycy pamiętają jeszcze trwającą całe lata 90. wojnę domową. To trauma narodowa tego kraju, dlatego ludzie nie wyjdą tak masowo na ulicę. Krajem, w którym może dojść do protestów jest Arabia Saudyjska. Tam także rośnie frustracja społeczna.- Tak, świat muzułmański rozczarował się polityką Zachodu. Dają o sobie znać konsekwencje wprowadzania pokoju i demokracji siłą. Nie oznacza to odrzucenia idei demokracji. Chodzi o wpisanie w ten termin innych, niezachodnich wartości. Na Bliskim Wschodzie zaczyna się gotować i obawiam się, że to dopiero początek bardzo poważnych zmian.
Prezydent Egiptu, Hosni Mubarak, rządzi Egiptem nieustannie od 1981
'''W Egipcie nasilają się antyrządowe protesty. Aresztowano już ponad 1000 osób, ale niezadowoleni z sytuacji w kraju Egipcjanie wychodzą na ulice by powtórzyć tunezyjski scenariusz.'''

Zainspirowana opozycja i ugrupowania prodemokratyczne tunezyjską jaśminową rewolucją, organizują kolejne wystąpienia. Główny organizator protestów to młodzieżowy Ruch 6 kwietnia. Wszystko na wielką skalę zaczęło się 25 stycznia tzw. ''Dniem Gniewu''. Żądają ustąpienia autorytarnego prezydenta Hosni Mubaraka.

W czasie kiedy Tunezyjczycy doprowadzili do obalenia Ben Alego, w Egipcie dochodziło do pierwszych samospaleń. Do ''Dnia Gniewu'' zanotowano sześć takich samobójczych aktów. Pierwowzorem dla nich było samospalenie się 17 grudnia 2010 Mohameda Bouaziziego, bezrobotnego handlarza ulicznego, w tunezyjskim mieście Sidi Bouzid. Akt ten był znakiem protestu przeciw brakowi perspektyw znalezienia zatrudnienia w kraju. Bouazizi zmarł w wyniku poparzeń 4 stycznia 2011, a jego akt desperacji i śmierć spowodowały wybuch rewolucji i upadek wieloletniego reżimu.

Wśród ludzi, którzy podjęli próby samospalenia, byli zarówno bezrobotni bez perspektyw na godne życie w Egipcie, jak i prawnik, który protestował, przeciwko gwałtownie rosnącym cenom. Z sześciu egipskich prób samobójczych, nie przeżył jeden desperat.

Tunezyjska rewolucja ma bardzo duży wpływ na wydarzenia w krajach arabskich, a podłoże protestów społecznych jest takie same – kraje te znajdują się na początku drugiej dekady XXI wieku w podobnej sytuacji społeczno-ekonomicznej. Około 40% ponad 80-milionowej populacji Egiptu żyje za mniej niż 2 USD dziennie. Do wystąpień dochodzi także w innych krajach Afryki Północnej. Do podobnych jak w Tunezji antyrządowych wystąpień, choć na mniejszą skalę, doszło w styczniu 2011 również w Algierii, Jordanii i Jemenie, a także Mauretanii, Maroku, Sudanie, Omanie i Arabii Saudyjskiej.

Egipt: ''Dzień Gniewu'' 25 stycznia
Karykatura nawiązująca do rewolucji w Tunezji i jej skutków na kraje arabskie
Tymczasem egipskie społeczeństwo domagające się reform gospodarczych, za pośrednictwem internetowych portali społecznościowych typu Facebook i Twitter zorganizowali wspomniany ''Dzień Gniewu'', w którym uczestniczyło około 15 tys. osób. W zamieszkach zginęły co najmniej 4 osoby, w tym policjant. Przeciwko demonstrantom władze wysłały ok. 20–30 tys. policjantów.

Protestujący rzucali kamieniami w policjantów i ich samochody. Starali się przerwać ustawione przez policję blokady. Tłum zaatakował nawet ciężarówkę z armatką wodną. ''Niech żyje wolna Tunezja'', ''Precz z Hosni Mubarakiem'', ''Rewolucja aż do zwycięstwa'' – takie hasła wykrzykiwali demonstranci, wśród których nie brakowało również kobiet z dziećmi. Policjanci rozganiali tłum pałkami, gazem łzawiącym i armatkami wodnymi. Kilkanaście osób zostało rannych, ponad 1000 osób zatrzymano.

Wystąpienia kontynuowano dnia następnego, także następne na dużą skalę są planowane w kolejnych dniach. Wcześniej egipski resort spraw wewnętrznych zakazał organizowania jakichkolwiek protestów, manifestacji i marszów. Władza obawiała się powtórki z tunezyjskiej historii.

Na sytuacji w Egipcie, ucierpieć może przede wszystkim turystyka, z której kraj nad Nilem w znacznej mierze się utrzymuje. Wiele ministerstw spraw zagranicznych, w tym polskie, wystosowało apel do swoich rodaków, by rozważyli odłożenie spędzenie urlopu w Egipcie.

Wg orientalisty prof. Piotra Balcerowicza, wydarzenia w krajach arabskich są wynikiem zawodu wobec polityki zachodu. Dodał, że można fala zamieszek antyrządowych nie zatrzyma się na Egipcie, kolejnym krajem, w którym społeczna frustracja da o sobie znać może być Arabia Saudyjska.

Obecna sytuacja w Egipcie jest najpoważniejsza od czasów tzw. walk o chleb w 1977 roku.