Death of a 3-year-old Somalian boy, Child H, and serious injury to his 2-month-old brother, in March 2013. Father has been charged with Child H's murder and his surviving siblings have been taken into care. Family had previously been separated by civil war in Somalia and spoke minimal English. Significant history of domestic abuse including an incident leading to mother spending three months in a women's refuge. Issues identified include: insufficient attention paid to past incidents of domestic abuse; professional focus on the emotional impact on children of living with domestic abuse, not on the increased risk of physical harm; lack of reassessment of the family's situation despite indicators of increased risk of harm including overcrowding and new and stressful family relationships; and inadequate range, availability and quality of interpreters. Uses the Social Care Institute for Excellence (SCIE) systems model to pose questions to Lambeth Safeguarding Children Board.
      
 Title:  Dib u eegidda kiiska daran: Ilmaha H. LSCB: Lambeth Safeguarding Children Board Author: Sally Trench and Ghislaine Miller Date of publication: 2014  This case review report was deposited by the publishing LSCB(s) with the national SCR repository, a partnership between the Association of Independent LSCB Chairs and the NSPCC.  This report is available online via the NSPCC Library Catalogue. Copyright of this report remains with the publishing LSCB(s) listed above.                          Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 1   Guddiga Dhawritaanka Carruurta ee Lambeth  Dib u eegidda Kiiska Daran Ilmaha H             Qoreyaasha: Sally Trench iyo Ghislaine Miller Dib u eegeyaasha Hoggaanka haya ee SCIELambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 2 Tusmada  Cinwaan Bog 1. Horudhac 4 1.1 Sababta loo doortay in kiiskan dib loo eego 4 1.2 Soo koobidda yar ee kiiska 4 1.3 Xubnaha qoyska 5 1.4 Waqtiga muhiim ah 5 1.5 Nidaamka waxqabadka 5 1.6 Dib u eegidda khabiirnimada iyo madaxbannaanida 7 1.7 Talobixinta takhasus leh 8 1.8 Faallada iyo xuduudda nidaamka waxqabadka 8 1.9 Qaabka warbixinta 9 2. Natiijooyinka: Waa maxay waxa ay dib u eegidda kiiskani ka muujisay ku kalsoonaanta nidaamyadeena loogu talagalay in carruurta lagu ilaaliyo? 10 2.1 Horudhac 10 2.2 Maxaa kiiskan ku jira ee ka dhigaya mid laga eegan karo habdhaqanka ka jira meelaha kale? 10 2.3 Qiimaynta habdhaqanka ka mid ah kiiskan: warbixin kooban 12 2.4 Soo koobidda natiijooyinka 17  Faahfaahinta natiijooyinka 19 2.5 Natiijada 1. Caadada ay xirfadleyaasha hay'adaha dhammaantood u leeyihiin in ay diiradda saaraan saamaynta shucuureed ee ay carruurta u leedahay ku noolidda rabshadda gurigu, iyaga oo aanan eegayn sida ay ugu sii suurogal badan tahay in ay waxyeellada jirku iyaga gaarto, ayaa horjoogsanaysa in si buuxda loo fahmo halisaha ku wajahan. 19 2.6 Natiijada 2. Hababka, loogu talagalay in lagu soo ogaado qaladaadka fikirka insaanku, miyay si fiican oo joogto ah uga hirgalaan hay'adaha dhexdooda? Marka aanay sidaas ahayn, waxaa sii suurogal badan in aanan la ishortaagin go'aannada qalad ah.   24 2.7 Natiijada 3. Noocyada, diyaar ahaanta iyo tayada turjumaannada ee waqtiga xaadirka ah ayaa dhibaato ah; shaqada sii qorshaysan way u kala duduwan tahay, xaaladaha degdeg ah marka ay yimaaddaanna, aad ayay u liidataa waxa ayna sidaas u keenaysaa halista ah in aanay taageero helin 28 Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 3 isticmaaleyaasha adeegga ee aanan luqadda Ingiriisiga ku hadlin, taas oo xirfadleyaasha aad iyo aad ugu adkaynaysa in ay waqtiga habboon ku fuliyaan qiimayn ama natiijo waxtar leh. 2.8 Natiijada 4. Sida looga war hayo marka aanay soo noqnoqod lahayn dhacdooyinka rabshadda gurigu, waxa ay xirfadleyaashu badi aaminaan in ay carruurtu ku wanaag qabaan guriga oo/ama waxa ay u arkaan in ay tiro yar yihiin sababaha ay ugu baahan yihiin in ay si go'an ula hawlgalaan waalidka. Waxa ay taasi keentaa in aanay fahan dheeraad ah ka helin sababaha ka dambeeya iyo waxyaabaha dhaliya dhacdooyinka rabshadda guriga, iyo heerka dhab ah ee halista ay kuwaasi carruurta u suurtogelinayaan. 32 2.9 Natiijada 5. Dadaalka ay shaqaalaha daryeelka bulsheed iyo booliisku ugu jiraan in ay xirfadleyaasha caafimaadka ka helaan sharraxaadda cad ee sababta dhaawaca jirka ee carruurta, ayaa khilaafsan caadada ay xirfadleyaasha caafimaadku u leeyihiin in ay bixiyaan natiijooyin kaladuwan oo keenaya in wax kaste uu suurogal yahay ilaa meesha laga saarayo. Waxa ay taasi sii suurtogelinaysaa isfahanwaaga ku saabsan halisihii hore iyo kuwa mustaqbalka marka la wado baaritaannada ilaalinta carruurta. 37 2.10 Natiijada 6. Mudnaanta yar ee Kooxda Goobjoog ah ee Xaaladda degdeg ah (Emergency Duty Team) (EDT) ay ka muujiyaan ka jawaabcelinta codsiyada baaritaannada macluumaadka ee caadi ah marka baahiyaha kale loo eego, iyo la'aanta nidaam ka mid ah Kooxaha Taageerada Qoyska iyo Ilaalinta Carruurta oo bilowga maalinta si caadi ah loogu soo qaado macluumaadka ay kooxda EDT habeenkii hore diiwaangeliyeen, ayaa naaqusaysa wadaagga macluumaadka ee waqtiga habboon, xataa mararka ay jiraan xaaladaha loogu baahan yahay jawaabcelin degdeg ah. 42 3. Gabagabaynta 48  Tixraacyada 49  Lifaaqa 1: Hawsha dib u eegidda SCR oo faahfaahsan 52  Lifaaqa 2: Qaamuus-yaraha 62  Lifaaqa 3: Tirakoobyada ku saabsan rabshadda guriga 64  Lifaaqa 4: Casharrada hore loo bartay iyo isbeddellada la hirgeliyey si habdhaqanka loo wanaajiyo 66 Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 4 1. Horudhac 1.1 Sababta loo doortay in kiiskan dib loo eego Guddiga Dhawritaanka Carruurta ee Lambeth (Lambeth Safeguarding Children Board) waxa uu ku go'aan gaaray in uu qabto Dib u eegidda Kiiska Daran (Serious Case Review) (SCR) maxaa yeelay xaaladda kiiskan ayaa buuxinaysa shuruudaha soo socda:        (a) xadgudubka ama dayacaadda ilme ayaa laga war hayaa ama lagu  tuhunsan yahay; oo  (b) (i) ilmaha ayaa dhintay; ... waxaana jirta sabab looga walaac qabo habka ay dawladda hoose, shariigyadeeda Guddiga ama dadka kale ee muhiim ah u wada shaqeeyeen si ay ilmaha u dhawraan.  (Working Together to Safeguard Children (Wada Shaqayn si Carruurta loo Dhawro), 2013:68) 1.2 Soo koobidda yar ee kiiska Kiisku waxa uu ku saabsan yahay qoys Soomaaliyeed oo ku nool xaafadda Lambeth. Waxa ay hore ugu noolaayeen Soomaaliya, halkaas oo ay ku lahaayeen laba gabdhood oo waaweyn, waxa ayna ka dib dhaleen wiil, Ilmaha H, oo dhashay sanadkii 2009kii. Waxa ay waalidku kala maqnaayeen sanado farabadan sababta oo ahayd dagaalkii sokeeye ee ka jiray waddankooda. Waxaa dib la isugu keenay London horraantii sanadkii 2011kii goortaas oo Hooyo ay Aabbe la degtay aqal ay la wadaagayeen xubnaha qaraabadiisa shishe. Saddexda carruur ah waxa ay dhammaantood xilligaas sii joogeen Afrika; waalidku ma ogayn halka ay labada carruur ah ee ugu weyn joogeen, Ilmaha H waxa uu isaguna qaraabo la joogay Itoobiya. Xirfadleyaashu waxa ay ugu lug yeesheen sababta oo ahayd caadada rabshadda guriga iyo xadgudubka ee si dhakhso ah uga soo shaac baxday xiriirka ka dhexeeyey Hooyo iyo Aabbe. Waxaa taas ka mid ahayd taageero Hooyo la siiyey, dhammaadkii sanadkii 2011kii goortaas oo ay uur weyn lahayd iyada oo sidday Walaalka 1, si ay guriga qoyska uga tagto ka dib weerar daran oo loola tagay, oo ay muddo saddex bilood ah ku jirto xarun hoysiin haween oo ku taallay xaafad kale oo London ka mid ah.   Ka dib markii ilmuhu dhashay, waxa ay xirfadleyaashu ugu sii lug lahaayeen sababta oo ahayd waalidka oo heshiiyey waxa ayna Hooyo ku noqotay xaafadda Lambeth, waxa ayna labadooduba ka dib diideen in ay rabshadda gurigu hore u dhexmartay. Waxaa ilmaha la geliyey Qorshaha Ilaalinta Carruurta (Child Protection (CP) Plan) taas oo ku salaysnayd qiimaynta halista rabshad dheeraad ah, waxa ayna xirfadleyaashu ku dadaaleen in ay waalidka kala shaqeeyaan hirgelinta qorshahaas. Sanadkaas gudihiisa, Hooyo ayaa dhakhso uur kale u yeelatay. Xoogaa ka hor intii aanay dhalin ilmaheeda xiga (Walaalka 2), waxa uu Aabbe Itoobiya ka soo qaaday Ilmahoodii H oo saddex jir ahaa. Sidaas darteed, bishii Jannaayo 2013, qoyska ayaa ballaartay waxa ayna yeesheen saddex carruur ah, oo ahaa saddex jir iyo wixii ka yar. Carruurtu waxa ay dhammaantood xilligaas ku jireen Qorshooyinka Ilaalinta Carruurta. Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 5 Horraantii bishii Maarso 2013, isaga oo laba bilood jira, waxaa ilmaha ugu yar gaaray dhaawac daran, waxaana la jiifiyey isbitaal ku yaalla xaafad ku xigta. Toddobaad ka dib, walaalkiisa 3 jir ahaa ayaa u dhintay dhaawacyo gaaray muddadii uu Aabbihiis hayey. 1.3 Xubnaha Qoyska Xubinta qoyska Da'da bishii Maarso 2013 Aabbe 42 Hooyo 40 Ilmaha H Da'diisa 3 sano iyo bar markii uu dhintay Walaalka 1 14 bilood Walaalka 2 2 bilood Labada carruur ah ee ugu waaweyn ee waalidku ay dhaleen qoyska uguma imanin xaafadda Lambeth, lamana garanayo halka ay joogaan. 1.4 Waqtiga muhiim ah Dib u eegidda SCR waxaa lagu baarayaa habdhaqanka xirfadleyaasha ee u dhexeeyey bishii Febraayo 2011 (markii ay Hooyo Ingiriiska timid) iyo maalintii ay taariikhdu ahayd 11kii Maarso 2013 (taariikhdii uu Ilmaha H dhintay).    1.5 Nidaamka waxqabadka Hagista qaanuuneed ayaa dhigaysa in dib u eegidyada SCR lagu qabto hab:  Lagu aqoonsanayo xaaladaha adadag ee ay xirfadleyaashu ku wada shaqeeyaan si ay carruurta u dhawraan;   Lagu doonayo in si sax ah loo fahmo ciddii wax qabatay iyo sababaha aasaasi ah ee keenay in shakhsiyaadka iyo ururradu ay la yimaaddaan habdhaqanka ay muujiyeen;   Lagu doonayo in habdhaqanka loo fahmo sida ay u arkaan shakhsiyaadka iyo ururrada ku lug lahaa xilligii habdhaqanku yimid halkii dib looga ogaan lahaa;   Si cad u muujinaya habka loo soo qaado macluumaadka loona baaro; oo   Loo adeegsanayo cilmibaarista iyo daliilka kiiska ee habboon si loogu hago natiijooyinka.  (WT 2013: 67) Waa in mabaadii'da soo socda lagu taageero dib u eegidyada dhammaantood:   Waa in la caadaysto in si joogto ah cashar looga barto oo wax looga wanaajiyo dhammaan ururrada ka wada shaqeeya si ay u dhawraan una abaabulaan wanaagga carruurta, iyada oo la soo ogaanayo fursadaha suurtogelinaya in sal laga dhigto waxa waxtar leh oo la abaabulo habdhaqanka fiican;  Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 6  Xeeladda laga muujiyo dib u eegidyadu waa in ay ku toosnaato baaxadda iyo heerka adayga ee arrimaha la baarayo;   Dib u eegidyada kiisaska daran waa in ay hoggaamiyaan shakhsiyaad ka madaxbannaan kiiska dib loo eegayo iyo ururrada waxqabadyadooda dib loo eegayo;   Xirfadleyaashu waa in ay si buuxda uga qayb galaan dib u eegidyada oo loogu baaqo in ra'yiga ay ka qabaan ay dhiibtaan iyaga oo aanan ka cabsi qabin in lagu eedeeyo waxqabadyada ay si daacad ah u sameeyeen;   Qoysaska, xataa carruurta nool, waa in loogu baaqo in ay ra'yi ka dhiibtaan dib u eegidyada. Waa in ay fahmaan sida ay uga qayb geli doonaan waana in si hagaagsan oo dareen badan loo maamulo rajooyinka ay qabaan. Waxa ay taasi muhiim u tahay si loo hubiyo in ilmuhu uu hawsha bartamaha ugu jiro. (WT 2013: 66-67) Maxaa dheer, waa in warbixinnada dib u eegidda SCR   “…lagu qoro Ingiriisi cad oo loo qoro si fudud in ay xirfadleyaasha iyo shacabkuba u wada fahmaan” (WT 2013: 70) Si loo hubin karo in dadka oo dhan ay warbixintan akhrisan karaan, waxaa Lifaaqa 2 ee warbixintan lagu bixiyey hagaha xuruufaha soo gaabinta ereyada iyo ereyada takhasus leh.  Guddiga LSCB ee Lambeth waxa ay doorteen in ay isticmaalaan qaabka nidaamyada Waxbarashada Wadajir ah (Learning Together), ee laga soo saaray Machadka Heerka sare ee Daryeelka Bulsheed (Social Care Institute for Excellence) (Fish et al., 2008) si gebi ahaan loo buuxiyo shuruudaha Wada Shaqaynta 2013. Hawsha dib u eegidda Waxbarashada Wadajir ah waxa ay ku salaysan tahay mabaadii'da daruuri ah ee soo socda: 1. Ka fogow eexashada dib ka ogaanshaha.  Si loo fahmo sababta ay dadku ula yimaaddeen habdhaqanka ay muujiyeen, waxaa muhiim ah in laga fogaado eexashada ama dhan u iilashada dib ka ogaanshaha – waxqabadyadooda oo laga go'aan gaaro iyada oo la og yahay wixii ka dib dhacay, markaas oo ay fududdahay in la arko qaybaha macluumaadka ee muhiim ahaa iyo kuwii aanan macne lahayn. Sidaas darteed waxaa la rabaa in qaabkaas nidaamka lagu soo fahmo dhacdada iyo fikirka shaqaalaha iyo maamuleyaasha iyagu qoyska xilligaas wax u qabanayey, gaar ahaan, si loo baaro fahanka ay kiiska ka qabeen, iyo arrimaha macne u lahaa shaqada ee xilligaas saamaynayey habdhaqankooda; 2. Bixi sharraxaad hagaagsan.  Qaabka waxaa loogu baahan yahay in dib u eegeyaashu ay qiimeeyaan oo ay sharraxaan go'aannada, waxqabadyada iyo waxqabad la'aanta ka mid ahaa sida ay xirfadleyaashu kiiska ula macaamileen, oo ay hawlfulinta u eegaan mid ka timid xiriirrada ka dhexeeya macnaha guud iyo waxa uu shakhsigu ku daro. Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 7 3. Ka wareeg dhacdada gaar ah oo uga wareeg ahmiyadda guud.  Kiisku waxa uu yahay 'daaqad laga eego nidaamka jira', soo ogaanshaha haddii ay faafsan yihiin cilladaha ka muuqda maamulka kiiska gaar ah, iyo gaaridda ka dib ee fahan guud oo laga helo waxa taageera iyo waxa waxyeelleeya ku kalsoonaanta nidaamka ilaalinta carruurta ee CP ee hay'ado farabadan.  4. Soo saar natiijooyin iyo su'aalo ay Guddigu ka fiirsadaan.  Natiijooyinka qaarkood waxa ay keenaan talo fudud oo ku saabsan xeer cusub ama waxqabad gaar ah; kuwa kale waxa ay u baahan karaan in ay Guddigu ka fiirsadaan sida la isugu dheellitiri karo baahiyaha la soo ogaaday iyo meelaha kale ee loogu baahan yahay ilaha dhaqaale ee hay'adaha. 5. Baaris adag.  Farsamooyin cilmibaaris oo tayo leh ayaa loo isticmaalaa si loogu taageero adkaynta iyo ku kalsoonaanta, oo la barbar wado hawl aad u furan si ay dadka kale u arki karaan sida gabagabooyinka loo gaaray. Faahfaahinta dhammaystiran ee hawshaas dib u eegiddu waxa ay ku jirtaa Lifaaqa 1 ee warbixintan.   1.6 Dib u eegidda khabiirnimada iyo madaxbannaanida Dib u eegeyaasha Hoggaanka haya Dib u eegidda SCR waxaa hoggaamiyey laba Dib u eege oo Hoggaanka haya oo madaxbannaan, khibrad leh lana aqoonsaday ee machadka SCIE, Sally Trench iyo Ghislaine Miller. Waxa ay labadooduba khibrad ballaaran u leeyihiin in ay qoraan dib u eegidyada SCR/IMR oo loo adeegsado qaabkii waxqabadka ee hore ee 'Tuduca 8', waxaana loo tababbaray oo loo aqoonsaday qaabka Waxbarashada Wadajir ah ee machadka SCIE. Midkoodna hore uguma lug lahayn kiiskan, oo xiriir hore ama hadda ah lama lahayn Kawnsalka Lambeth ama hay'adaha ay iskaashadaan. Dib u eegeyaasha Hoggaanka haya waxaa kormeeray machadka SCIE sida caadi ah. Waxa ay taasi taageeraysaa adkaynta hawsha baarista iyo ku kalsoonaanta natiijooyinka ee gunta kaga xiran daliilka. Kooxda Dib u eegidda Waxaa kuwaas ka mid ahaa 9 maamule sare oo ka socday adeegyada hay'ado farabadan ee ku lug lahaa qoyska. Waxa ay kaalintoodu ahayd in ay noqdaan il laga helo macluumaad istaraatijiyeed oo heer sare ah oo ka diyaar ah hay'adahooda gaarka ah, iyo weliba khabiirnimo xirfadeed oo ay ka bixiyaan laamaha shaqada ee iyaga u gaar ah. Iyaga oo wadajir ula shaqaynaya Dib u eegeyaasha Hoggaanka haya, waxa ay soo qaadeen macluumaadka ku saabsan kiiskan, xataa dib u eegidda diiwaannada hay'adaha, waxa ayna soo saareen oo ay isku raaceen waxyaabaha ku qoran warbixintan.  Ku lugyeelashada buuxda ee xirfadleyaasha  Kooxda labaad ee muhiim ah ee ka qayb qaatay dib u eegidda kiisku waxa ay ahaayeen 25 xirfadleyaal saf hore iyo maamuleyaal koowaad oo iyagu qoyska wax ugu qabtay kaalinno kaladuwan. Waxa ay sawir faahfaahsan ka Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 8 bixiyeen waxa ka dhacay kiiskan gaarka ah, iyaga oo weliba ku deeqay aqoonta ay ka leeyihiin nidaamyada guud ahaan, si ay nooga caawiyaan in la fahmo haddii habdhaqanka laga muujiyey kiiskani uu yahay mid caadi ahaan u jira iyo haddii kale. Si loo fahmo ku lugyeelashadooda kiiskan iyo waayo aragnimada ay u lahaayeen, xubnaha Kooxda Dib u eegidda (Review Team) ayaa wadahadallo gaar ah la yeeshay xirfadleyaasha Kooxda Kiiska (Case Group). Kooxda Kiisku waxa ay weliba ka qayb qaateen laba kulan oo hay'ado farabadan si ay ra'yi uga dhiibtaan baarista iyo natiijooyinka ka yimid Kooxda Dib u eegidda iyo Dib u eegeyaasha Hoggaanka haya.  1.7 Talobixinta takhasus leh Maamulaha guddiga LSCB ee Lambeth ayaa qaban qaabiyey gargaar takhasus leh oo ku saabsan taariikhda iyo dhaqanka Soomaaliyeed si loogu taageero sida loo turjumayo habdhaqanka xirfadeed ee kiiskan. Ururka Horumarka Soomaaliyeed (Somali Development Group), urur samafal ah oo ka jira Bristol, ayaa tababbar nus maalineed ah ugu deeqay Kooxda Dib u eegidda (iyo kulan ka gaaban oo loogu talagalay Kooxda Kiiska).  Waxaa tababbarkaas laga helay fikrado aad iyo aad waxtar u leh oo ku saabsan dhinacyada kaladuwan ee taariikheed, diimeed, iyo dhaqameed ee nolosha iyo waayo aragnimada Soomaaliyeed, sida   Saamaynta dagaalka sokeeye ee socday waqti ka badan 20 sano iyo barakaca xubnaha qoyska  Kaalinta ay ragga/aabbeyaashu ku leeyihiin nolosha qoyska iyo bulshada  Dhanka kale, kaalinta badi ka hoosaysa ee haweenka iyo carruurta  Isticmaalka caadi ah ee qaadka oo maandooriye ah iyo saamayntiisa Kooxda Dib u eegiddu waxa ay og yihiin in sawirka iska dhaqanka badan ee la siiyey uusan ku toosnayn dhammaan Soomaalida London ku nool, ama dhammaan Soomaalida dalkooda ku nool. Wixii kiiskeena khuseeya, waxa ay taasi caawisay in dareen dhaqameed laga muujiyo sidii habdhaqanka xirfadeed loo qiimeeyey. Tusaale ahaan, waxa ay fikrad ka bixisay soo dhexgalka 'bulshada Soomaaliyeed' ee ku saabsanaa rabshadda guriga ee Hooyo ay ka warbixisay. Gaar ahaan, waxa ay taasi tilmaantay in la filanayo in xaaladda Hooyo ay ahayd mid aad iyo aad u daran oo rajo lahayn si ay uga cararto gurigii lagu qabay (bishii Noofembar 2011), sidaas oo ay xadgudub daran ugu geysatay caadooyinka qoyska iyo bulshada. Wakiilka ka socday Ururka Horumarka Soomaaliyeed ayaa weliba gargaar ka bixiyey arrimaha ay ka mid ahaayeen talada ahayd in aanan turjumaanno rag ah loo isticmaalin haweenka ku jira xaaladda Hooyo (taas oo u dhacday si joogto ah marka kiiskan la eego, sababta oo ahayd waayidda turjumaanno haween ah).   1.8 Faallada iyo xuduudda nidaamka waxqabadka 1.8.1 Ka qaybqaadashada xirfadleyaasha  Dhimashadii Ilmaha H waxa ay shoog ku ahayd shaqaalaha qoyska wax u qabanayey, waxa ayna taasi u keentay saxariir iyo caloolxumo farabadan. Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 9 Sidaas darteed, shaqaalaha hawsha ku lug lahaa waxaa sida lama huraan ah ku adkayd oo badi xanuun u lahayd in ay si waxtar leh uga qayb galaan hawsha dib u eegidda SCR ee macnahaas ku xiran. Hase ahaatee, waxa ay si masuul ah uga qayb qaateen wadahadallada gaarka ah iyo wadahadallada kooxeed, halkaas oo ay ka xasuusteen go'aannadii ay kiiska ka gaareen iyo waxqabadyadii ay ka sameeyeen.  Dib u eegeyaasha Hoggaanka haya iyo Kooxda Dib u eegiddu waxa ay gebi ahaan ku farxeen xirfadlenimada, aqoonta iyo khibradda ay Kooxda Kiisku u keeneen dib u eegidda iyo kartida ay u lahaayeen in ay sidaas furan oo fikir badan u xasuustaan shaqadii ay qabteen muddadii dib u eegiddan SCR. Dhowr xubnood oo ka mid ahaa Kooxda Kiiska ayaa sheegay in ay waayo aragnimo fiican ka heleen in ay gargaar ka bixiyaan casharka laga baranayo masiibada timid. Waxa ay Kooxda Dib u eegiddu waxaas oo dhan ka heleen fahan sii qotodheer siina macne badan oo ku saabsan waxa soo gaaray qoyskan iyo xiriirrada dhawritaanka iyo taas sababteeda, waxa ayna taasi noo suurtogelisay in aan qaadanno casharka ka muuqda warbixintan.     1.8.2 Fikradaha maqan ee waalidka iyo carruurta Booliisku waxa ay sheegeen in xaaladda waalidka oo ah dembiilaha eedaysan iyo markhaatiga dacwadda dembiyeed ay keentay in aanay suurogal noqon karin in ay iyagu ka qayb qaataan dib u eegidda SCR. Waxa ay taasi ka dhigan tahay in fikrad daruuri ah ay ka maqan tahay dib u eegidda kiiskan. Dib u eegidda SCR waxaa suurogal u noqon weydey in ay ka faa'iido hesho gargaarka waalidka ee ku saabsan waxtarka ay u yeelatay wadashaqayntii ay la galeen xirfadleyaasha, dhibaatooyinka iyaga ku adkeeyey in ay ka qayb qaataan dadaallada loogu jiray in iyaga laga taageero daryeelka iyo ilaalinta carruurtooda, ama sida ay u maamuleen islafalgalladii ay la yeesheen shaqaalaha. Ka dib marka la dhammaystiro dacwadda dembiyeed, waxaa waalidka la weydiin doonaa haddii ay rabaan in ay la kulmaan Dib u eegeyaasha Hoggaanka haya si ay u dhiibtaan ra'yiga ama fikradaha ay arrimahaas ka qabaan. Haddii ay taasi suurogal tahay, waxaa la soo diyaarin doonaa qoraal siyaado ku ah warbixintan, si loo muujiyo casharka dheeraad ah ee la bartay. Labada walaalo ee Ilmaha H ee soo haray aad ayay u da' yar yihiin oo suurogal ma aha in la weydiiyo fikradaha ay qabaan ama waayo aragnimadooda. 1.9 Qaabka warbixinta Tuduca xiga (Tuduca 2) ee warbixintani waxa uu ku bilaabmayaa soo koobidda waxa dhacay ee kiiskan ku saabsan. Waxaa lagu soo ogaanayaa afar marxaladood oo kaladuwan oo ku saabsan xiriirka ay xirfadleyaashu la yeesheen qoyska waxaana lagu muujinayaa go'aannada ku saabsan habka shaqada loogu qabtay marxalad kaste.  Waxaa taas lagu gaarayaa soo bandhigidda lixda natiijo ee mudnaan leh. Natiijo kaste waxaa lagu soo gabagabaynayaa su'aalo daruuri ah oo natiijadu ay u jeedinayso guddiga LSCB iyo hay'adaha xubin ka ah. Guddiga LSCB ayay u taallaa in ay ka go'aan gaaraan sida ugu fiican in natiijooyinka looga jawaab celiyo, iyada oo ujeeddadu ay tahay in la yareeyo soo noqnoqodka Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 10 habdhaqanka liita. Waxaa su'aalaha loogu talagalay si loogu taageero waxyaabaha ay ka fiirsanayaan.    2.  Natiijooyinka: Waa maxay waxa ay dib u eegidda kiiskani ka muujisay ku kalsoonaanta nidaamyadeena loogu talagalay in carruurta lagu ilaaliyo?   2.1 Horudhac Hagista qaanuuneed ayaa dhigaysa in warbixinnada dib u eegidda SCR ‘…lagu bixiyo baaris macquul ah oo ku saabsan waxa dhacay ee kiiska ku jira, iyo taas sababteeda, iyo waxa loo baahan yahay in la sameeyo si loo yareeyo halista soo noqnoqodka (WT 2013: 71). Hawlahaasi waa in ay noqdaan kuwo cad, iyada oo natiijooyinka dib u eegidyada lala wadaago shacabka. Natiijooyinku muhiim uma aha oo keliya xirfadleyaasha xaafadda ee kiisaska ku lug leh. Dhammaan dadka dalka jooga ayaa dan ka leh in ay fahmaan waxa waxtar leh iyo weliba sababta ay qaladaad u iman karaan.’ (2013: 65) Qaybtani waxa ay marka hore baaraysaa sifooyinka ka mid ah kiiskan gaarka ah siyaabaha ay caadi ugu yihiin shaqada kale ee ay xirfadleyaashu u qabtaan carruurta iyo qoysaska, iyo taas awgeed sida kiiskan keli ah looga baran karo cashar urureeda oo lagu taageero wanaajinta.  Marka xigta, warbixin kooban oo ku saabsan qiimaynta habdhaqanka ayaa akhristaha loogu deeqay. Waxa ay taasi qeexaysaa ra'yiga ay Kooxda Dib u eegiddu ka qabaan sida ay waxtar u lahaayeen ee waqtiga habboon loogu qabtay gargaarrada loogu deeqay Ilmaha H iyo qoyskiisa, xataa meelihii uu habdhaqanku ka hooseeyey heerkii laga sugayey. Marka habboon, waxaa sharraxaad laga bixinayaa habdhaqankaas, ama waxaa la tilmaamayaa halka ka mid ah natiijooyinka ee taas lagu sii faahfaahin doono.  Ugu dambayn, waxa ay qaybtani ka hadlaysaa lix natiijo oo mudnaan leh oo ka soo shaacbaxay dib u eegidda SCR. Natiijooyinka waxaa lagu macnaynayaa sababta habdhaqanka xirfadeed uusan waxtar dheeraad ah ugu lahayn ilaalinta Ilmaha H ee kiiskan ka mid ah. Waxaa weliba lagu qeexayaa daliilka tilmaamaya in aanay arrimahaasi ahayn kuwo mar keliya dhacay, laakiin caadooyin aasaasi ah – kuwaas oo suurogal ah in ay saameeyaan habdhaqanka mustaqbalka laga muujiyo kiisaska la mid ah. Waxa aan weliba tixgelinaynaa halisaha ay kuwaasi u keeni karaan dhawritaanka kale ee carruurta.  2.2 Maxaa kiiskan ku jira ee ka dhigaya mid laga eegan karo habdhaqanka ka jira meelaha kale? 2.2.1 Hagista qaanuuneed ee ku saabsan fulinta hawlaha waxbarashada iyo wanaajinta ee lagu dhawrayo laguna ilaalinayo carruurta, xataa dib u eegidyada kiiska daran (SCR-yada) ayaa sheegaysa:  Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 11 ‘Dib u eegidyada laftigoodu ma aha dhammaadka. Ujeeddada dib u eegidyadani waxa ay tahay in la soo ogaado meelaha loo baahan yahay in la wanaajiyo oo la isu keeno habdhaqanka fiican. Guddiyada LSCB iyo ururrada ay iskaashadaan waa in ay natiijooyinka ka soo baxa dib u eegidyada ku beddelaan barnaamijyo waxqabad oo keenaya in la gaaro wanaajin waarta iyo ka hortagga dhimashada, dhaawaca daran ama waxyeellada gaara carruurta.’ (Wada Shaqayn, 2013:66)   2.2.2 Guddiga Dhawritaanka Carruurta ee Lambeth (LSCB) ayaa soo ogaaday in dib u eegidda SCR ee kiiskan murugada leh ay suurogal tahay in ay ilays saarto meelo gaar ah oo ka mid ah habdhaqanka xirfadeed:    Sidee ayay u fiican tahay shaqada aan waqtiga xaadirka ah u qabanno qoysaska Soomaaliyeed ee ku nool Lambeth, xataa kuwa ay saameeyeen dagaalka sokeeye iyo haajiraadda khasabka ahayd, iyo weliba kuwa ay ka dhex jirto rabshadda gurigu (DV)?   Sidee ayuu nidaamka Qorshooyinka Ilaalinta Carruurta, Shirarka iyo Kooxaha Daruuri ah ugu fiican yahay in uu carruurta badbaadada u ilaaliyo, gaar ahaan marka ay waalidku diiddan yihiin in hawshaas loo qabto?   Sidee ayay u fiican tahay shaqada dhexmarta hay'adaha iskaashada, xataa adeegyada ilaalinta carruurta ee CP ee daruuri ah, si looga jawaabceliyo dhaawacyada shakiga leh ee gaara carruurta yar yar iyo dhallaanka? 2.2.3 Kiiskani waxa uu tusaale u yahay dhibaatooyinka ay xirfadleyaashu kala kulmaan dadaallada ay u galaan si ay carruurta u dhawraan oo ay u ilaaliyaan marka ay ku jiraan xaaladaha rabshadda guriga iyo xadgudubka ee dhexmara waalidka. Taas waxaa loo xallin karaa si iska caadi ah haddii rabshadda la qirto oo lammaanaha lagu xadgudbay uu rabo in uu ka tago lammaanaha rabshadda leh isaga oo si cad uga go'aya. Hase yeeshee, waxaa rabshadda guriga caadi u ah in dhibbanuhu uu badi ku noqdo lammaanihiisii rabshadda lahaa – sababta oo ah cabsi, shaki, iyo/ama dareennada daacadnimada ee iskhilaafsan ee uu u qabo carruurtiisa iyo lammaanaha. Arrimo camali ah, bulsheed iyo dhaqameed ayaa weliba raad ku yeesha go'aannada dhibbanaha – gaar ahaan, marka uu qofkaasi ku tiirsan yahay lammaanihiisa si uu xaq ugu yeesho in uu Ingiriiska joogo. Inkaste oo halis loogu jiro in rabshaddu ay mustaqbalka sii socoto, waxaa laga yaabaa in ay faa'iidooyin kale leedahay ku noqoshada xiriirku: ka fogaanshaha dhaleecaynta ka timaadda qaraabada iyo bulshada; dadaal loogu jiro in bulshada la dhexgalo; baahida loo qabo ehel kula jooga; iyo taageerada maaliyadeed ee camali ah. Waxaa xirfadleyaasha u ah hawl adag oo taxaddi leh in ay si hagaagsan u fahmaan arrimahaas mudnaanta leh ee isbarbar socda iyo dareennada daacadnimada ee iskhilaafsan si loo qiimeeyo halista waxyeellada suurogal ah in ay gaarto carruurta xaaladda ku jirta. Waa mid ku sii xun shakiga laga qabo halista iyo khatarta ee sifo u ah laantan shaqada. Aasaaska ku xiran daliilka cilmibaarista ee diyaar ah ayaa laga helaa calaamado wax lagu garto, laakiin sidaas laguma taageeri karo Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 12 saadaalinta sax ah ee lammaaneyaasha goor dambe waxyeellayn doona carruurtooda.   Rabshadda gurigu keli ahaan uma dhacdo; qoysaska waxaa badi ku wajahan dhibaatooyin iyo khasaarooyin kale, oo aad dhab u ah. Marka kiiskan la eego, waxa ay kuwaasi ku xirnaayeen dadaalka loogu jiray in la hubiyo in qoysku uusan burburin taas oo macnaheedu ay ahayd haajiraadda khasabka ahayd iyo kala lumiddii ku timid dagaalka sokeeye. Arrimahaas kaladuwan dhammaantood ayaa isbarbar socda oo u baahan feejignaanta shaqaalaha, maxaa yeelay waxa ay muujinayaan kartidooda xirfadeed si ay u fahmaan xaaladda iyo dhibaatooyinka ay u leedahay badbaadada iyo wanaagqabka carruurta ku jirta. Sidaas darteed waxa uu kiisku soo jeedinayaa su'aalo daruuri ah oo ku saabsan sida uu nidaamkeena ilaalinta carruurtu waxtar ugu leeyahay si jawaabcelin waxtar leh waqtiga habboon loogu deeqo carruurta ku nool xaaladaha rabshadda guriga, taas oo ay macne u tahay haajiraadda keentay in xubnaha qoyska, ee dad waaweyn iyo carruurba ah, ay ku kala lumaan dagaalka sokeeye goor dambena isu soo noqdaan. Hannaanku waxa uu ku sii adag yahay in ay xirfadleyaashu wax ka qabtaan haddii, sida kiiskan, uusan jirin soo noqnoqodka laga war hayo ee dhacdooyinka rabshadda guriga.  Khaas ahaan, waxa uu kiiskani lahaa dhowr dhibaato ama taxaddi oo adag kuwaas oo hay'adaha dhawritaanka ee ka shaqeeya Lambeth iyo xaafadaha ku ag yaalla ay si joogto ah ula kulmaan, iyaga oo kala kulma meelaha ka mid ah habdhaqanka xirfadeed ee caadi ah ee soo socda:   Shaqada laga qabto rabshadda guriga, ee loo qabto waalidiin ama rabshadda yaraysanaya ama diiddan, oo aanan rabin dadaalka loogu jiro in la qiimeeyo halista uu geysanayo nin rabshad leh.  Shaqada lagu xallinayo rabshadda guriga ee hore u dhacday, iyo halista soo noqoshadeeda mustaqbalka, muddada aanay jirin dhacdooyin laga war hayo.  Tixgelinta saamaynta ay rabshadda gurigu u leedahay carruurta – waa maxay nooca halisaha jira?  Shaqada loo qabto qoysaska ka soo jeeda bulsho (marka kiiskan la eego, Soomaaliyeed) oo lagu garanayo dhaqanka asturnaanta qoyska iyo awoodda ragga. Dhibaatada adag ee shaqada waxaa badi ka sii darta luqadda Ingiriisiga ee ay sida yar ugu hadlaan dadka waaweyn iyo carruurtu.  Ka jawaabcelinta dhacdo degdeg ah oo ku xiran ilaalinta carruurta iyada oo ay jiraan baahiyo farabadan oo isbarbar socda, iyo ahmiyadda ay leedahay in la hubiyo wadaxiriirka waqtiga habboon si waxtar leh u dhexmara hay'adaha dhammaantood.   Xiriirrada ka dhexeeya xirfadleyaasha (gudaha iyo dibadda kulannada rasmi ah), arrimaha ku saabsan habdhaqanka iyo xilsaarista xirfadeed, iyo kaalinnada ahmiyad sare leh ee kormeeridda iyo maaraynta maamuleyaasha.   2.3 Qiimaynta habdhaqanka ka mid ah kiiskan: warbixin kooban Jawaabcelinta ay xirfadleyaashu qoyska siiyeen waxa ay u kala baxdaa afar Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 13 marxaladood oo kaladuwan muddo guud ahaan ku dhow laba sano:  1. Jawaabcelinnada xirfadeed ee laga bixiyey weerarrada rabshad leh ee uu Aabbe Hooyo ku qaaday, xataa muddadii ay uurka ku sidday Walaalka 1 (gugii 2011 ilaa horraantii 2012kii)  2.  Jawaabcelinnada xirfadeed ee la bixiyey ka dib dhalashadii Walaalka 1 markii Hooyo ay Aabbe ku noqotay (jiilaalkii 2012) 3.  Shaqada muddada dheeraad ah ee qoyska loo qabtay ee taas ku xigtay (gugii 2012 ilaa jiilaalkii 2013) 4.  Dhaawaca gaaray Walaalka 2, dhimashadii Ilmaha H iyo jawaabcelinta xirfadleyaasha (horraantii gugii 2013) Tayada habdhaqanku way kaladuwanayd marxaladahaas gudahood: jawaabcelinnada laga bixiyey dhacdooyinka ee marxaladda 1 iyo jawaabcelintii ugu horraysay ee ka dib dhalashadii Walaalka 1 ayaa habboonaa oo tayo sare lahaa. Hase yeeshee, waxa ay u muuqatay in xirfadleyaasha ay aad ugu adkayd in ay shaqada muddada dheeraad ahayd u qabtaan qoyska – gaar ahaan sida ay wax uga qaban lahaayeen arrimaha rabshadda guriga muddadii aanay jirin dhacdooyin rabshad leh oo laga war hayey, iyada oo weliba goortaas ay labada waalid diiddanaayeen rabshadda guriga ee hore u dhacday taas oo si dhammaystiran loo diiwaangeliyey oo la ogaa in ay dhacday.  Ugu dambayn, jawaabcelinnada ka dib dhaawicii gaaray Walaalka 2 ayaa muujiyey macluumaadka sida liidata ay isku weydaarsadeen kooxaha iyo hay'aduhu, oo baaritaankii Qodobka 47 ee sharciga ee ka dib dhaawicii gaaray Walaalka 2 looma qabanin si ku toosan hagista qaanuuneed.  Marxaladaha kaladuwan ee ku lugyeelashada waxaa lagu sii faahfaahinayaa halkan hoose waxaana la tilmaamayaa halka laga helayo sharraxaadda lagu bixiyey natiijooyinka gudahooda.   Marxaladda 1 – jawaabcelinnada xirfadeed ee laga bixiyey weerarrada rabshad leh ee hooyo loo geystay Gugii sanadkii 2011, ka hor intii aanan laga war helin in ay Hooyo uurka ku sidday Walaalka 1, waxa ay ka soo warbixisay weerar rabshad leh oo uu Aabbe ula tagay. Booliiska ayaa si hagaagsan wax uga qabtay weerarka Hooyo guriga loogu geystey, taas ka dib oo ay ka noqotay eedihii ay Aabbe ku sheegtay. Goor dambe sanadkaas, markii ay Hooyo ku jirtay saddexdii bilood ee ugu dambeeyey uurkii ay ku sidday Walaalka 1, xirfadleyaasha ayaa si dhakhso ah oo waxtar leh uga jawaabceliyey xaaladda dhibaatada lahayd ka dib weerar kale oo rabshad leh oo Hooyo loo geystey, xataa hanjabaadda in la dili doono Hooyo iyo ilmaha ay uurka ku sidday, taas ka dib oo ay guriga qoyska ka carartay.   Waxaa ka dib iyada laga taageeray in ay ka tagto lammaanaheeda oo ay Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 14 badbaadada u ilaaliso ilmaha ay uurka ku siddo. Shirka qiimaynta halista ee hay'ado farabadan (MARAC) ayaa qayb ka ahaa qorshayntaas, taas oo tilmaamaysay halista aad u weyn ee ay Hooyo waxyeello ugu jirtay. Goor dambe, markii ay Hooyo go'aansatay in ay dib ugu noqoto Aabbe xaafadda Lambeth gudaheeda, waxaa si fiican loo qabtay shaqada labada xaafadood si loo hubiyo in soo noqoshadaasi ay leedahay badbaadada ugu suurogal badan iyada oo la sii wadayo in la ilaaliyo Hooyo iyo ilmaha (markaas dhashay).   Marxaladda 2 – jawaabcelinnada xirfadeed ee la bixiyey ka dib dhalashadii Walaalka 1  Walaalka 1 ayaa dhashay bishii Jannaayo 2012. Taas ka dib, habdhaqanka xirfadeed ayaa intii hore fiicnaa. Xirfadleyaashu waxa ay si huran ugu dadaaleen in ay Hooyo ugu deeqaan aqoonta ay ka qabeen halisaha jiray, si iyada looga taageero in aanay ku noqonin gurigii ninkeeda, iyaga oo weliba si fiican wax uga qabtay kiiska laga soo wareejinayey xaafadda ku xigta ee London. Qiimaynta Daruuri ah ee Hooyo iyo dhallaanka ayaa la qabtay ka dib markii ay ku soo noqdeen xaafadda Lambeth, iyada oo si hagaagsan loogu taliyey in la qabto Shirka Koowaad ee Ilaalinta Carruurta (Initial CP Conference), iyada oo islamarkaana la qorsheeyey kulanka qorshaynta sharciyeed (kulan uu hoggaamiyo Adeegga Carruurta iyo Dhallinyaradu (Children and Young People's Service) (CYPS), oo lala yeesho lataliyeyaasha sharciyeed, si looga fiirsado haddii ay habboon tahay in lagu dhaqaaqo dacwadda maxkamadda qoyska si ilmaha loo ilaaliyo). Markii la qaban waayey kulanka qorshaynta sharciyeed waxaa laga faa'iidaysan waayey fursadda loo haystay in la baaro heerka halista, iyo noocyada waxqabadka ee suurogal ahaa.     Marxaladda 3 – Shaqada muddada dheeraad ah ee qoyska loo qabtay Ka dib dhalashadii Walaalka 1 ee bishii Jannaayo 2012, waxaa la bilaabay in muddo dheer qoyska shaqo loo qabto. Xilligaas, labada waalid waxa ay diideen in ay yimaaddeen dhacdooyinkii hore ee rabshadda gurigu. Muddadaas gudaheed, Kooxda Dib u eegidda ayaa u aragtay in jawaabcelinta xirfadleyaashu ay ahayd mid aanan u adkayn oo u awood badnayn sidii laga sugayey. Waxaa taas ugu badnaan sabab u ahayd diiradda ay xirfadleyaashu saareen waqtiga xaadirka ah halkii ay ka baari lahaayeen dhacdooyinkii hore si ay u yareeyaan halista soo noqoshadooda mustaqbalka. Sidaas darteed, dhacdooyinka rabshadda guriga ee aanan laga war haynin in ay xilligaas dhaceen ayaa xirfadleyaasha si qalad ah u fahansiisay heerka halista carruurta ku wajahnayd, iyaga oo weliba u arkayey in uusan jirin wax ay shaqadooda sal uga dhigaan. Waxaa taas lagu sii macnaynayaa Natiijada 4. Ahmiyadda iyo saamaynta ay qoyska u lahaayeen dhacdooyinkii Soomaalinimadooda gaar ahaan ku soo maray (matalan dagaalka sokeeye iyo kala maqnaanshihii muddada dheer ee xubnaha qoyska, iyo weliba kaalinta bulshada Soomaaliyeed ee xaafaddu ay ku lahayd qoyska iyo awoodda lammaaneyaasha ragga ah) oo intii hore la baaray, ayaanan la sii dabagalin – inkaste oo la soo sheegay in 'odeyaasha beeshu' ay galeen kaalinta dhexdhexaadinta waalidka si ay ugala hadlaan rabshadda guriga.  Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 15 Muddadii 9ka bilood ee ka dambaysay Shirkii Koowaad ee Ilaalinta Carruurta ee loo qabtay Walaalka 1 ayaa lagu arkay isbeddello waaweyn oo ku yimid guriga qoyska sida uuraysiga Hooyo iyo goor dambe dhalashadii Walaalka 2, iyo imaanshihii Ilmaha H oo 3 jir ahaa oo ka yimid Itoobiya (halkaas oo uu la joogay saaxiibbo ama qaraabo) isaga oo qabay waxyaabo u muuqday nabarro ku yaallay wajigiisa iyo calaamado ku yaallay jirkiisa.  Isbeddellada qoyska ku yimid waxaa ka mid ahaa buuxdhaafa daran ee guriga iyo xiriirro qoys oo cusub oo cadaadis badan – iyada oo aanay ugu dhib yarayn maamulka saddex carruur ah oo yar yar oo 3 jir ah ama ka yar. Waxyaabahaas oo dhan ayaa tilmaamayey halista sii kordhaysa ee waxyeellada gaari karaysay Hooyo iyo carruurta. Hase yeeshee, xirfadleyaashu ma qabanin dib u qiimaynta xaaladda ee loogu baahnaa xaaladda isbeddeshay ee qoyska. Aabbe ayaa, gaar ahaan, weli ahaa shakhsi aanan la garanayn oo kama qayb qaadanin baarista halista ama taariikhdiisa shakhsi ahaaneed. Jawaabcelinta xirfadeed waxaa khasaare u keentay xaqiiqada ah, inkaste oo aqoon laga lahaa dhinacyo farabadan oo ka mid ah rabshadda guriga, in dadka qoyska wax u qabanayey aanay dhammaantood si ku filan uga war haynin aasaaska ku xiran daliilka ee ku saabsanaa halista sii kordhaysay ee waxyeellada jirka ee waqtigaas gaari karaysay carruurta. Waxaa taas lagu sii faahfaahinayaa Natiijada 1. Xilliyadii kulannada Kooxda Daruuri ah iyo Shirarka ilaalinta carruurta ee CP, waxaa si tartiib tartiib ah loo dareensanaa in ay xaaladdu meel fiican qoyska u marayso, waxaana lagu rajo qabay in horumar la gaarayo, iyada oo dhab ahaan Qorshooyinka ilaalinta carruurta ee CP aanan si dhammaystiran loo hirgelinayn. Dhacdooyinka rabshad leh ee sida laga war hayey aanan dib u imanin (Natiijada 4) waxaa ka sii dartay la'aanta muran iyo dood ku saabsan fahanka ay xiriirrada xirfadeed kala soo baxayeen horumarka qoyska, iyaga oo shakhsi ahaan qabanaya kormeerid xirfadeed ama adeegsanaya caadada wanaagsan ee doodda iyo muranka hay'adaha farabadan. Waxaa taas lagu sii baarayaa Natiijada 2. Markii Ilmaha H uu Ingiriiska yimid, dhaawacyada wajiga kaga yaallay waxaa eegay xirfadleyaal kaladuwan, sida Booqdaha Caafimaadka (Health Visitor), Hawlwadeenka Bulsheed (Social Worker), oo iyagu ku taliyey in waalidku ay u geeyaan Takhtarka Guud (GP) si uu u eego; goor dambena Ummuliso iyadu Hawlwadeenka Bulsheed (SW) ee qoyska kala xiriirtay walaaca ay qabtay. Baaritaanka Qodobka 47 ee sharciga lama qabanin, sida la sugayey in loo sameeyo ilme qaba dhaawacyo aanan la garan karin. Guddoomiyaha Shirka ayaa taas u aragtay wax aanan lagu qancin karin waxa ayna codsadtay in si degdeg ah loo qabto baarista caafimaadka ee ilaalinta carruurta (CP). Marxaladda 4 – Dhaawaca gaaray walaalka 2 iyo jawaabcelinta xirfadeed Bishii Maarso 2013, Walaalka 2, oo waqtigaas laba bilood jiray, ayaa la jiifiyey isbitaalka isaga oo lugta ka jabay, dhaawacaas oo ah mid aad iyo aad u daran oo aanan caadi u ahayn ilmaha da'daas jooga. Jawaabcelinnadii ilaalinta carruurta ee taas ka dambeeyey ayaa si liidata la isugu duway oo, waxaa jiray waxyaabo muhiim ahaa oo ka mid ahaa, oo aanan waafaqsanayn hagista qaanuuneed.  Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 16 Wadaagidda macluumaadka ku saabsanaa Walaalka 2 ayaa lala raagay waqti hore, oo daruuri ahaa. Waaxda gurmadka degdeg ah ee isbitaalka (A&E) dhexdeeda, nidaamka 'digniin bixinta' ee elektaroonig ah ee loogu talagalay carruurta ku jirta Qorshooyinka CP waxaa ka maqnaa liiska habboon ee magaacda ee Lambeth, ka dibna macluumaad toos ah oo qoyska ku saabsan ayaa dhowr saacadood laga heli waayey Kooxda Goobjoog ah ee Xaaladda degdeg ah (EDT). Taas sababaheeda waxaa lagu sii faahfaahinayaa Natiijada 6.  Turjumaanno habboon ayaanan diyaar ahayn taas oo keentay in dib u dhac weyni uu ku yimid sidii loo maqli lahaa sharraxaadda ay waalidku ka bixinayeen dhaawaca dhallaanka. Waxaa nidaamyada turjumaannada lagu sii faahfaahinayaa Natiijada 3. Waxa ay taasi keentay in shaqaalaha waaxda gurmadka degdeg ah iyo qaybta isbitaalku aanay haysanin macluumaad ku filan si loogu hago qiimayntooda halista jirtay. Inkaste oo ay sidaas ahayd, haddana tallaabada uu qaaday Kalkaaliyaha caafimaadka ee Magacaaban (Named Nurse) si subaxnimadii hore ee maalintii xigtay uu u soo saaro liiska waxqabadyada ayaa waxtar lahayd oo habboonayd. Macluumaadka ka yimid kooxda EDT ee daryeelka bulsheed ee ku saabsanaa 'dhaawaca shaki leh' ayaanay si dhakhso ah u arkin kooxda hawlaha bulsheed maalintii xigtay (Natiijada 6 ayaa weliba lagu baarayaa sida macluumaadka ay wax uga qabtaan adeegyada saacadaha aanan la shaqaynin).  Baaritaankii Qodobka 47 ee sharciga ee ka dib la qabtay, ee ay hoggaaminayeen Kooxda Taageerada Qoyska iyo Ilaalinta Carruurtu (Family Support and Child Protection Team) (FSCP), ee kiiska loo xilsaaray, ayaanan u dhicin si waafaqsan hagista ku jirta Wada Shaqaynta iyo Nidaamyada CP ee London. Booliiska islamarkaaba lalama xiriirin si loo qabto Wadahadal ku saabsan Xeeladda. Taas halkeeda Hawlwadeenka Bulsheed (SW) ayaa waalidka ku booqday isbitaalka oo waraystay, iyada oo uu la joogo Diiwaanhayaha Carruurtu (Paediatric Registrar). Laguma guul gaarin in Kulanka Xeeladda ku saabsan (Strategy Meeting) la qabto ilaa laba cisho ka dib, waqtigaas socday oo markaa tilmaamayey in aanay xaaladdu darnayn, waxaana muddadaas suurogal noqotay in wixii daliil ah la xumeeyo ama la seego. Ma jirin maamule ka socda kooxda FSCP oo si joogto ah u hayey kaalinta maaraynta iyo hagista ee baaritaanka dhowrkii cisho ee taas ku xigay. Markii Walaalka 2 la jiifiyey qaybta isbitaal, waxaa la isku raacay in uu joogay meel nabad ah. Xirfadleyaasha daryeelka bulsheed iyo caafimaadka iyo booliiska (ka dib markii laga soo qayb geliyey, Kulankii Xeeladda ku saabsanaa gudihiisa) ayaa seegay in ay xaaladdaas ku xiran halista joogto ah ee ku wajahnayd labada walaalo ee markaas uu Aabbe keligiis hayey. Lama samaynin booqashada guriga si xaaladdooda loo soo eego, ka sokow mar ay Booqdaha Caafimaadku u tagtay ka dib markii ay fasax ka soo laabatay goor dambe toddobaadka gudihiisa, goortaas oo ay cidba weydey. Waxaa loo baahnaa in qiimaynta halista lagu sameeyo kartida uu Aabbe u leeyahay in uu carruurta daryeelo muddada ay Hooyo maqan tahay, laakiin taasi ma dhicin.    Kulanka Xeeladda ku saabsanaa ee lala raagay ayaa diiradda saaray sababta suurogal ah ee dhaawaca gaaray Walaalka 2. Hase yeeshee si cad looma Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 17 muujinin go'aankii lagu gabagabeeyey ee lagu sheegay haddii dhaawacu uu ahaa mid aanan shil ku imanin iyo haddii kale, taas sababaheeda oo lagu sii baarayo Natiijada 5. Taariikhaha kala duduwan ee ay waalidku dhacdada ka bixiyeen si ku filan loogama fiirsanin, oo xubnaha Kulankaas Xeeladda ku saabsanaa si cad taas ugama hortagin oo uma shaki gelinin sidii looga baahnaa. Taas awgeed, waxaa si qalad ah hoos loogu dhigay halisihii carruurta oo dhan ku wajahnaa, inkaste oo uu jiray daliil kale oo tilmaamayey in halista waxyeellada ee carruurta ku wajahnayd ay aad u weynayd. Inkaste oo uu jiray daliil muhiim ah oo dheeraad ah oo tilmaamayey xadgudubka jirka iyo dayacaadda, haddana taas wax lagama qabanin markii la waayey fikrad caafimaadeed oo cad. Maalintii xigtay, Walaalka 1 iyo Ilmaha H ayaa laga qaaday baaritaannada caafimaadka ee CP oo uu qabtay Takhtar xirfad gaar ah u leh Caafimaadka carruurta ee Bulshada (Community Paediatric Consultant). Kuwaas ayaa la qabtay, inkaste oo turjumaankii la diyaariyey uu iman waayey (dhibaato hore loogu arkay kiiskan), iyada oo Aabbe uu afhayeen u noqday carruurtiisa. Waxaa caddayd in loo baahnaa in baaritaannada si degdeg ah loo qabto. Hase yeeshee, maadaama ay suurogal ahayd in Aabbe uu ahaa 'qofka laga walaac qabo' ee xaaladda ka mid ahaa, waxaa habboonayd in Ilmaha H (maadaama uusan Walaalka 1 weli hadalka baranin) loo qaban qaabiyo in keligiis lala hadlo isaga oo uu turjumaan la joogo islamarkii suurogal ahayd. Ilmaha H waxaa waaxda gurmadka degdeg ah ee isbitaalka la keenay sax ahaan hal toddobaad ka dib markii walaalkiisa ka yar isbitaalka la jiifiyey. Waxaa geeridiisa lagu dhawaaqay saacad ka dib. 2.4 Soo koobidda natiijooyinka Kooxda Dib u eegiddu waxa ay mudnaan siiyeen 6 natiijo si guddiga LSCB ay uga fiirsadaan. Waxa ay kuwaasi ku saabsan yihiin afar ka mid ah lixda qaybood ee caadooyinka aasaasi ah (fiiri Lifaaqa 1).  Natiijada Qaybta Natiijada 1. Caadada ay xirfadleyaasha hay'adaha dhammaantood u leeyihiin in ay diiradda saaraan saamaynta shucuureed ee ay carruurta u leedahay ku noolidda rabshadda gurigu, iyaga oo aanan eegayn sida ay ugu sii suurogal badan tahay in ay waxyeellada jirku iyaga gaarto, ayaa horjoogsanaysa in si buuxda loo fahmo halisaha ku wajahan. Shaqada hay'ado farabadan muddada dheeraad ah ee shaqada Natiijada 2. Hababka, loogu talagalay in lagu soo ogaado qaladaadka fikirka insaanku, miyay si fiican oo joogto ah uga hirgalaan hay'adaha dhexdooda? Marka aanay sidaas ahayn, waxaa sii suurogal badan in aanan la ishortaagin go'aannada qalad ah. Fikirka insaanka: dhan u iilashada garaadka iyo shucuurta Natiijada 3. Noocyada, diyaar ahaanta iyo tayada turjumaannada ee waqtiga xaadirka ah ayaa dhibaato ah; shaqada sii qorshaysan way u kala duduwan tahay, Nidaamyada maamulka Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 18 xaaladaha degdeg ah marka ay yimaaddaanna, aad ayay u liidataa waxa ayna sidaas u keenaysaa halista ah in aanay taageero helin isticmaaleyaasha adeegga ee aanan luqadda Ingiriisiga ku hadlin, taas oo xirfadleyaasha aad iyo aad ugu adkaynaysa in ay waqtiga habboon ku fuliyaan qiimayn ama natiijo waxtar leh. Natiijada 4. Sida looga war hayo marka aanay soo noqnoqod lahayn dhacdooyinka rabshadda gurigu, waxa ay xirfadleyaashu badi aaminaan in ay carruurtu ku wanaag qabaan guriga oo/ama waxa ay u arkaan in ay tiro yar yihiin sababaha ay ugu baahan yihiin in ay si go'an ula hawlgalaan waalidka. Waxa ay taasi keentaa in aanay fahan dheeraad ah ka helin sababaha ka dambeeya iyo waxyaabaha dhaliya dhacdooyinka rabshadda guriga, iyo heerka dhab ah ee halista ay kuwaasi carruurta u suurtogelinayaan. Shaqada hay'ado farabadan muddada dheer ee shaqada Natiijada 5. Dadaalka ay shaqaalaha daryeelka bulsheed iyo booliisku ugu jiraan in ay xirfadleyaasha caafimaadka ka helaan sharraxaadda cad ee sababta dhaawaca jirka ee carruurta, ayaa khilaafsan caadada ay xirfadleyaasha caafimaadku u leeyihiin in ay bixiyaan natiijooyin kaladuwan oo keenaya in wax kaste uu suurogal yahay ilaa meesha laga saarayo. Waxa ay taasi sii suurtogelinaysaa isfahanwaaga ku saabsan halisihii hore iyo kuwa mustaqbalka marka la wado baaritaannada ilaalinta carruurta. Shaqada hay'ado farabadan ee lagaga jawaab celinayo dhacdooyin iyo xaalado dhibaato ah Natiijada 6. Mudnaanta yar ee Kooxda Goobjoog ah ee Xaaladda degdeg ah (EDT) ay ka muujiyaan ka jawaabcelinta codsiyada baaritaannada macluumaadka ee caadi ah marka baahiyaha kale loo eego, iyo la'aanta nidaam ka mid ah Kooxaha FSCP oo bilowga maalinta si caadi ah loogu soo qaado macluumaadka ay kooxda EDT habeenkii hore diiwaangeliyeen, ayaa naaqusaysa wadaagga macluumaadka ee waqtiga habboon xataa mararka ay jiraan xaaladaha loogu baahan yahay jawaabcelin degdeg ah.  Tani waa natiijo loogu talagalay Daryeelka Bulsheed ee Carruurta.     Shaqada hay'ado farabadan ee lagaga jawaab celinayo dhacdooyin iyo xaalado dhibaato ah  Kooxda Dib u eegiddu waxa ay si taxaddar leh uga fiirsadeen haddii maamulka daran ee baaritaanka Qodobka 47 ee sharcigu uu yahay caado ay ku shaqeeyaan Kooxda FSCP ee gaar ah, iyo haddii ay suurogal tahay in ay dad kale sidaas sameeyaan. Waxa ay niyaddu noogu degtay laba siyaabood oo aanay xaaladdu sidaas ku ahayn: 1) kooxda laga hadlayo dib ayaa loo habeeyey oo waxaa iminka u jooga maamuleyaal cusub, iyo 2) adeegga Hubinta Tayada (Quality Assurance) ayaa shaqo baaris sameeyey, isaga oo fiiriyey sida kooxaha CSC gebigood looga qabto baaritaannada Qodobka 47 ee sharciga. Waxaa taas lagu soo ogaaday in kooxaha dhexdooda si fiican Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 19 looga fahansan yahay oo looga raaco nidaamyada CP ee rasmi ah, inkaste oo la aqoonsaday in ay kaladuwan yihiin xirfadaha iyo khibradda gaar ah ee shaqaalaha kaladuwan. Qaybta CSC ee Lambeth waxa ay sheegtay in siyaado loo fiirin doono kooxahaas ay ka jiraan baaritaannada Qodobka 47 ee sharciga ee ugu tiro yar, si loo hubiyo in habdhaqanka xirfadeed loo digtoon yahay oo uu sax yahay marka la qabanayo waajibkaas qaanuuneed.  Faahfaahinta natiijooyinka   Qaybtan waxaa lagu muujinayaa casharka ugu muhiimsan ee guddiga LSCB iyo hay'adaha ay iskaashadaan ay ka qaadanayaan dib u eegidda kiiskan. Natiijo kaste waxaa loo qeexay hab lagu caddaynayo:   Sidee ayay dhibaatadu uga muuqataa kiiskan gaar ah?  Sidee ayaan u og nahay in aanay ahayn cillad u gaar ah kiiskan? Maxay Kooxda Kiiska (dadka qoyska wax u qabtay) iyo Kooxda Dib u eegiddu (maamuleyaasha sare ee hay'ad kaste ee loo magacaabay si ay gargaar uga bixiyaan dib u eegidda kiiskan) nooga sheegi karaan sida dhibaatadaasi ay uga jirto kiisaska/hannaannada kale ee la mid ah iyo/ama siyaabaha ay caadadu ugu xiran tahay habdhaqanka xirfadeed ee caadi ah?  Sidee ayay caadadu u badan tahay? Waa maxay daliilka aan soo qaadnay ee ku saabsan tirada kiisaska ee caadadu ay dhab ahaan iminka saamayso ama saamayn karto?   Sidee ayay caadadu u faafsan tahay? Ma waxaa laga helaa koox gaar ah, xaafad gaar ah, degmo, gobol, qaranka?  Waa maxay dhibaatooyinka ay u keenayso ku kalsoonaanta nidaamka ilaalinta carruurta ee hay'ado farabadan?   Daliilka loo hayo 'lakabyada' kaladuwan ee natiijooyinku waxa uu ka yimid aqoonta iyo khibradda Kooxda Dib u eegidda iyo Kooxda Kiiska, diiwaannada ku saabsan kiiskan, iyo dukumeentiyada kale ee ka yimid hay'adaha, iyo daliilka cilmibaarista ku salaysan ee habboon. Lix natiijo oo mudnaan leh ayaa la soo doortay maxaa yeelay waxa ay muujinayeen meelaha ka mid ah habdhaqanka xirfadeed ee muhiim u ahaa sida kiiskan loo maamulay, iyaga oo laakiin weliba muujinayey caadooyinka habdhaqanka xirfadeed ee dadka kale iyo nidaamyada lagu taageero habdhaqankaas. Qaybtan inteeda kale waxaa lagaga hadlayaa lixda natiijo. 2.5 Natiijada 1. Caadada ay xirfadleyaasha hay'adaha dhammaantood u leeyihiin in ay diiradda saaraan saamaynta shucuureed ee ay carruurta u leedahay ku noolidda rabshadda gurigu, iyaga oo aanan eegayn sida ay ugu sii suurogal badan tahay in ay waxyeellada jirku iyaga gaarto, ayaa horjoogsanaysa in si buuxda loo fahmo halisaha ku wajahan.   Waxaa la hayaa daliil cilmibaaris ku salaysan oo si cad u tilmaamaya halista dheeraad ah ee waxyeellada jirka ee ay carruurtu ku jiraan ee uga timaadda ragga rabshad ula taga lammaaneyaashooda haweenka ah (matalan Stark and Flitcraft, 1996; Bowker et al, 1998) sida ku xusan sanduuqa buluugga ah Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 20 ee hoose. Haddana waxaa kiiskan sifo u ahayd sida yar ee aasaaskaas aqoonta loogu toosiyey habdhaqanka xirfadeed. Walaaca laga qabay waxyeellada jirku waxa ku saabsanaa hooyada, kuma saabsanayn carruurta. Sidee ayay dhibaatadu uga muuqatay kiiskan gaar ah? Xirfadleyaasha qoyska ku hawlanaa waxa ay noo sheegeen, waxaana taas muujinaya diiwaannada kiiska, in aanay u arkayn in ay carruurtu halis ugu jireen waxyeellada jirka maadaama ay la noolaayeen aabbe dhawaan xaaskiisa rabshad u geystey. Waxa ay taasi run u ahayd dhammaan marxaladaha kiiska ka mid ahaa.    Markii ugu horraysay ee Imaha H uu dalkan yimid isaga oo qaba waxyaabo u muuqday nabarro wejiga kaga yaallay iyo calaamado jirkiisa ku yaallay, lama qabanin Kulanka Xeeladda ku saabsan. Xirfadleyaasha isaga arkay xoogaa ka dib markii uu halkan yimid cidba ma weydiinin haddii uu Aabbe dhaawacyada u geystey, inkaste oo ay ogaayeen in Aabbe dhowr toddobaad uu hayey Ilmaha H, oo uu Aabbe hore weerar ula tagay Ilmaha H hooyadiis. Xirfadleyaasha midkood, Ummulisada, ka dib markii ay Ilmaha H ku aragtay booqashada guriga, ayay la xiriirtay hawlwadeenka SW ee qoyska si ay ugu sheegto walaaca ay qabtay. Waxaa la sugay ilaa Shirkii CP (oo la qabtay ku dhawaad laba toddobaad ka dib markii ugu horraysay ee hawlwadeenka SW uu arkay Ilmaha H) si loo codsado Baarista caafimaadka ee CP, waxaana sidaas samaysay Guddoomiyaha Shirka. Shirkaas gudihiisa, Ilmaha H, ka dibna dhallaanka cusub ee Walaalka 2, ayaa la geliyey Qorshooyinka CP, iyaga oo la hoos geliyey qaybta Xadgudubka Shucuureed. Taariikhda rabshadda guriga ee jirtay xirfadleyaasha kuma dirqinin in ay su'aalo ka jeediyaan haddii ay suurogal tahay iyo haddii kale in Aabbe uu carruurta u geysto waxyeello jirka ah.  Waqti daruuri ahaa oo kiiska ka mid ahaa, ka dib markii Walaalka 2 la jiifiyey isbitaalka, xirfadleyaasha isbitaalka iyo Kooxda FSCP waxa ay annaga noo sheegeen in aanay tixgelinin in ay suurogal ahayd in labada kale ee carruur ah aanay nabad u ahayn in lagu dhaafo daryeelka Aabbe. Go’aannada ay gaareen iyagu, xataa dhammaan dadkii u joogay Kulankii Xeeladda ku saabsanaa ee isbitaalka lagu qabtay, ayaa si sahlan uga soo qaaday in Aabbe uu karti u lahaa in uu iyaga ugu deeqo daryeel hagaagsan. Lama qabanin qiimaynta kartida uu Aabbe u leeyahay in uu carruurta si hagaagsan u daryeelo, xataa halisaha laga yaabo in uu iyaga u keenayo maadaama uu yahay qof weyn oo hore rabshad u geystey. Isla sidoo kale xilliyo kale oo daruuri ahaa, xirfadleyaashu waxa ay gebi ahaan diiradda saareen halisaha ay Hooyo ugu jirtay rabshad uga timaadda Aabbe. Waxa ay xaaladdu sidaas ahayd bilowgii kiiska markii Hooyo iyo dhallaanka (Walaalka 1) ay ka baxeen xarunta hoysiinta haweenka ayna ku noqdeen guriga si ay Aabbe ula noolaadaan. Taas awgeed, waxa ay xirfadleyaal farabadan noo sheegeen in ay aad uga naxeen oo ay ula yaabeen dhimashadii Ilmaha H, waxaana iyaga ku adkayd in ay rumaystaan in ay taasi dhacday. Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 21  Waa maxay aasaaska ku xiran daliilka ee ku saabsan rabshadda guriga iyo halisaha ku wajahan carruurta? Ingiriiska: Wixii khuseeya boqolkiiba 40 ilaa 70 kiisaska haweenka lagu xadgudbo, waxaa si toos ah xadgudubka jirka loogu geystaa carruurta laftigooda (Stark and Flitcraft, 1996; Bowker et al, 1998). Maraykanka: Wixii khuseeya qoysaska la kulma xadgudubka guriga ee waalidka waxaa ku darsan boqolkiiba 30 ilaa 60 oo ah sicirrada xadgudubka jirka ee carruurta. (matalan, Barnett et al, 1997). Sahamin qaran oo laga qaaday in ka badan 6,000 oo qoys oo Maraykan ah, waxa ay cilmibaareyaashu ku soo ogaadeen in boqolkiiba 50 ragga badi weerar u geystay xaasaskoodu ay weliba xadgudubka jirka u geysteen carruurtooda (Edleson, 1995). Daraasad laga qaaday sifooyinka waalidiinta iyo lammaaneyaasha ayaa lagu muujiyey sida caadi ah ee ay isula socdaan rabshadda guriga ee dadka waaweyn iyo dhanka kale waxyeellada jirka iyo dayacaadda carruurtu (Hartley, 2002/2009). Austraaliya: Waxaa dhowr daraasad oo kala qiyaas duwan ka soo baxay natiijooyin kuwaas la siman, iyaga oo qeexaya halista aad u sii weyn ee ay carruurtu ugu jiraan xadgudubka jirka marka ay ku jiraan guryaha uu joogo nin rabshad leh. Ilaa sanadihii ugu dambeeyey, taas si fiican looma aqoonayn, oo halista rabshadda ka timaadda dadka waaweyn waxaa laga soo qaadayey in ay ka duwan tahay halisaha waxyeellada jirka ee carruurta gaarta (Tomison, 2000).  Sidee ayaan u og nahay in aanay ahayn cillad u gaar ah kiiskan?  Markii la sii baaray waxa sabab u ahaa halisahaas ku wajahnaa carruurta ee la aqoonsan waayey, waxaa Kooxda Dib u eegidda u caddaatay in shaqaalaha hay’adaha kaladuwan aanay ka war haynin daliilka cilmibaarista ku salaysan ee baaxad weyn ee diyaar ahaa ee ku saabsanaa halisaha ku wajahan carruurta waalidka rabshadda guriga geysta. Wadahadalladii shakhsi ahaan lala yeeshay iyo wadahadalladii kulannada dib u eegidda wadajir ahayd, xubnaha Kooxda Kiisku waxa ay gebi ahaan ku sheegeen in aanay iyagu isku xirayn rabshadda guriga ee dhexmarta dadka waaweyn iyo halista dheeraad ah ee rabshadda jirka ee loo geysto carruurta. Waxa ay taasi ka soo horjeeddaa halista xadgudubka shucuureed, taas oo ay siyaado ugu kalsoonaayeen oo ay u aqoonsadeen carruurta ku nool reerka ay ka dhex dhacdo rabshadda gurigu1.                                              1 Carruurta ku nool guryaha, ay ka dhacdo rabshadda DV waxaa iminka loo gartaa in ay “halis ku jiraan” sida uu dhigayo Sharciga Korsashada iyo Carruurta ee 2002dii soo baxay. Tan iyo 31kii Jannaayo 2005, Qodobka 120 ee sharcigaas ayaa qeexitaanka sharciyeed ee waxyeellaynta carruurta kordhiyey oo ku daray waxyeellada uga timaadda arkidda ama maqlidda habdhaqanka xun ee dadka kale loo geysto. Waxaa taas ka mid noqonaysa arkidda xadgudubka guriga. Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 22 Waxa ay taasi Kooxda Dib u eegidda u tilmaantay in dhibaatadu aanay ahayn cillad ku xiran shaqada xirfadeed ee laga qabtay kiiskan gaarka ah, laakiin in ay tahay wax laga yaabo in uu raad ku yeesho sida ay xirfadleyaashu uga shaqeeyaan kiisaska kale ee ay ka jirto rabshadda dhexmarta waalidka. Waa maxay tirada kiisaska ee ay taasi saamayso, oo sidee ayay caadadu u faafsan tahay: xaafadda, gobolka, qaranka? Waxaa sanadba sanadka ku xiga sii kordhaysa tirada dhibbaneyaasha iyo qoysaskooda ee hay’adaha loo soo gudbiyo ayna ka war hayaan, iyada oo ay rabshadda gurigu ka mid tahay noloshooda. Tirakoobyada la hayo ayaa tilmaamaya in ay taasi run u tahay qaranka isla sida ay run ugu tahay xaafadda Lambeth2. Xaafadda Lambeth kelideed, sanadkii tagay ku dhawaad 400 oo carruur ah ayaa lagu qiyaasay in ay ku nool yihiin guryo ay saamayso rabshadda guriga ee ugu daran – kuwaas oo laga wado hawlaha MARAC. Sidaas darteed waxaa aad u badan tirada kiisaska ee laga yaabo in ay natiijadaasi khusayso – fiiri Lifaaqa 3 si aad faahfaahin dheeraad ah u hesho.    Waxaa cad in rabshadda gurigu ay badan tahay marka tirada la eego, xaafad ahaan oo ay ku faafsan tahay Ingiriiska. Waxaanan sidaas u fududayn in la soo ogaado sida ay dhab ahaan u faafsan tahay wacyi la’aanta xirfadeed ee ku saabsan halista waxyeellada jirka ee ay siyaado ugu jiraan carruurta la nool qof weyn oo rabshad leh. Waayo aragnimada dheeraad ah ee xubnaha Kooxda Dib u eegiddu ay xaafadda ka heleen ayaa tilmaamaysa in caadada loo leeyahay in diiradda la saaro saamaynta shucuureed ee ay carruurta u leedahay ku noolidda rabshadda gurigu ay korodhay oo ay la socoto mudnaanta siyaado loogu siiyo mawduuca iyo tababbarka ku xiran xaafadda Lambeth gudaheeda, London gebigeed iyo qaranka oo dhan. Guud ahaan ayaa taas loo dhiirrigeliyey waxaana laga soo qaaday horumar wax ku ool ah. Kooxda Dib u eegiddu waxa ay xaqiijiyeen in xiriirka ka dhexeeya rabshadda guriga iyo xadgudubka jirka ee carruurta loo geysto si joogto ah loogu daro tababbarka guddiga LSCB ay ka bixiyaan Lambeth ee ku saabsan rabshadda guriga. Hase yeeshee, hore looma ogayn in qaybtaasi ay ka lumayso habdhaqanka xirfadeed. Waa maxay dhibaatooyinka ay u keenayso ku kalsoonaanta nidaamka Ilaalinta Carruurta ee hay'ado farabadan? Nidaamka nabad leh waxa uu u baahan yahay in xirfadleyaashu ay aqoon u yeeshaan aasaaska ku xiran daliilka cilmibaarista ee ka jira laantooda shaqada, si ay kaas ugu hagi karaan habdhaqankooda xirfadeed. Marka la eego tirada sii kordhaysa ee qoysaska la og yahay in ay la kulmaan rabshadda guriga ee uga timaadda lammaane rag ah oo qof weyn ah, waxaa siyaado muhiim u ah in xirfadleyaashu ay fahmaan daliilka cusub ee ka diyaar ah qaybtaas shaqada. Kiiskani waxa uu muujiyey in qaybo ka mid ah aasaaska ku xiran daliilka si fiican loo garanayo, gaar ahaan wixii khuseeya suurogalka xadgudubka shucuureed ee carruurta gaara. Haddana hawsha dib u eegidda SCR waxaa                                             2 Tirakoobka Carruurta Baahi qabta ee wax laga beddelay ee bisha Abriil 2013 ayaa qaranka oo dhan ka soo qaadi doona macluumaadkan ku saabsan carruurta laga og yahay dhanka daryeelka bulsheed. Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 23 weliba lagu soo ogaaday in qaybo kale oo ka mid ah daliilka aanan weli la baranin: khaas ahaan, waxaanan habdhaqanka xirfadeed lagu hagayn daliilka cilmibaarista ee joogto ah ee ku saabsan halista waxyeellada jirka ee siyaado ugu wajahan carruurta la nool qof weyn oo rabshad leh. Waxa ay taasi ka dhigan tahay in ay suurogal tahay in wixii qiimayn iyo qorshooyin ah aanan laga muujinin halisaha la xiriira jirka ee carruurta ku wajahan, sidaas oo ay suurogal ku sii tahay in carruurta lagu dhaafo halista waxyeellada.  Natiijada 1. Caadada ay xirfadleyaasha hay'adaha dhammaantood u leeyihiin in ay diiradda saaraan saamaynta shucuureed ee ay carruurta u leedahay ku noolidda rabshadda gurigu, iyaga oo aanan eegayn sida ay ugu sii suurogal badan tahay in ay waxyeellada jirku iyaga gaarto, ayaa horjoogsanaysa in si buuxda loo fahmo halisaha ku wajahan. Hay’aduhu dhammaantood waxa ay shaqaalahooda u abaabulaan oo ay ka sugayaan habdhaqanka xirfadeed ee ku toosan daliilka jira. Barnaamijyada tababbarka ee ay qabtaan guddiga LSCB ee Lambeth waxa ay ujeeddadoodu tahay in taas lagu taageero iyada oo xirfadleyaasha loogu deeqayo aqoonta ugu cusub ee ku saabsan ilaalinta carruurta ee CP. Dib u eegidda kiiskan waxaa lagu soo ogaaday in waqtiga xaadirka ah, dhammaan xirfadleyaasha Lambeth iyo xaafadaha ku ag yaalla aanay muujinayn in ay si kalsooni leh oo cad u fahansan yihiin aasaaska ku xiran daliilka ee ku saabsan halisaha waxyeellada jirka ee ku wajahan carruurta ku nool reeraha ay ka jirto rabshadda guriga ee dhexmarta dad waaweyn. Waxa ay taasi ka dhigan tahay in ay suurogal tahay in wixii qiimayn iyo qorshooyin ah aanan laga muujinin halisaha la xiriira jirka ee carruurta ku wajahan, sidaas oo ay suurogal ku sii tahay in carruurta lagu dhaafo halista waxyeellada. Haddii halisahaas siyaado loo fahmi waayo, waxa aan filan karnaa in ay suurogal noqoto in xirfadleyaasha hay’adaha iskaashada ay seegi doonaan halisaha la xiriira jirka ee carruurta ku wajahan, kuwaas oo sii kordhi doona marka qofka weyn ee rabshad leh uu ilmaha keligiis hayo. Arrimaha ay Guddiga iyo hay’adaha xubin ka ah u baahan yihiin in ay ka fiirsadaan:  Miyay natiijadaasi ka yaabisay Guddiga?  Xiriirka u dhexeeya rabshadda guriga iyo xadgudubka jirka ee carruurta loo geysto ayaa muddo badan qayb ka ahaa tababbarka ay guddiga LSCB ka bixiyaan Lambeth ee ku saabsan rabshadda DV. Miyaa si caadi ah loo qiimeeyaa waxtarka tababbarka?  Miyay jiraan habab kale oo lagu kordhin karo wacyigelinta shaqaalaha ee ku saabsan aasaaska ku xiran daliilka ee dhankaas ka jira?  Ilaa intee hay’adaha kaladuwan dhab ahaan looga taageeraa habdhaqanka xirfadeed ee ku toosan daliilka jira? Miyay hay’adaha xubin ahi og yihiin sida kaas looga abaabulo goobahooda shaqada loona mudnaan siiyo?  Sidee ayay shaqaalaha iyo maamuleyaasha diyaar ugu tahay soo Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 24 koobidda aasaaska ku xiran daliilka cilmibaarista ee dhinacaas ka jira?   Miyaa isticmaalidda daliilka cilmibaarista si caadi ah looga xoojiyaa loogana taageeraa darajooyinka kaladuwan ee xirfadeed iyo habdhaqannada kormeeridda/maamulka?  Sidee ayay iskaashatada hay’ado farabadan u caddayn karaan in siyaado looga war hayo halisaha dhinacaas ka jira?  2.6 Natiijada 2.  Hababka, loogu talagalay in lagu soo ogaado qaladaadka fikirka insaanku, miyay si fiican oo joogto ah uga hirgalaan hay'adaha dhexdooda? Marka aanay sidaas ahayn, waxaa sii suurogal badan in aanan la ishortaagin go'aannada qalad ah. Waxaa si caadi ah loo garanayaa in marka shaqo loo qabanayo qoysaska si carruurta loo dhawro, fahanka ay xirfadleyaashu ka qaataan macluumaadka ay helaan iyo sida ay kuwaas u isticmaalaan ay aakhirka si lagama maarmaan ah ugu nuglaan doonaan qaladaadka caadi ah ee fikirka insaanka (Munro, 1999). Sida Munro (2008) loogu qoray : ‘Cilmibaaris cilminafsiyeed ayaa lagu muujiyey in dadku ay si aad u liidata isaga ilaaliyaan in ay dhan u iilanaadaan ama eexdaan. Hawlwadeennada bulsheed waxa ay si daruuri ah ugu baahan yihiin in si joogto ah loo kormeero si loo hubiyo in dhan u iilashadoodu aanay qaldin qiimaynta ay sameeyaan.’ Labada hawlood ee daruuri ah ee ‘hubin iyo isku dheellitirid’ ee lagu caawin karo dib u eegidda go’aannadu waa kormeeridda xirfadeed iyo caadada muran ama dood la is dhaafsado oo laga muujiyo shaqada hay’adaha farabadan. Ujeeddada kormeeriddu waxa ay tahay si kiisaska looga bixiyo fikrad cusub, oo badi qof sare laga helo, iyo si loo suurtogeliyo in laga fiirsado oo laga hortago fikirka iyo go’aannada xirfadleyaasha marka loo baahdo. Sidoo kale, xiriirrada hay’adaha farabadan waa in ay ku hawlgalaan hab lagaga hortago ama lagaga doodo laguna baaro fikirka iyo go’aannada.   Hase yeeshee, dhowr sifo iyo dhacdo oo kiiskan ka mid ahaa ayaa soo saaray su’aalo muhiim ah oo ku saabsan sida ay kiiskan ugu fiicnayd hirgelintii hababkaas caado dheeraad ah lahaa ee loogu talagalay in lagu bixiyo dhaleecayn iyo dood iyo sida ay guud ahaan ugu fiican tahay. Sidee ayay dhibaatadu uga muuqatay kiiskan gaar ah? Kiiskani waxa uu lahaa dhowr sifo oo ay xirfadleyaashu ku jahwareereen, sida diidista joogto ah ee rabshaddii uu hore Aabbe Hooyo u geystey – taas oo la ogaa in ay dhacday. Waxaa taas siyaado ku ahayd in xirfadleyaasha oo dhan, xataa kuwii waalidka waqti kooban la kulmay, ay guud ahaan u muuqatay in ay dadkaasi ahaayeen waalid fiican oo taxaddar leh. Markii waqti la joogay, ee aanan laga war helin dhacdooyin kale oo rabshadda DV ah, xirfadleyaasha ayay niyaddu u degtay.  Markii la heli waayey kormeerid tayo fiican oo ka jirta hay’adaha iyo weliba wadahadal iyo muran ama dood dhexmara hay’adaha farabadan ayaa keentay in jawaabcelinnadaasi ay sii socdeen iyaga oo aanan waxtar lahayn. Waxa ay taasi run ahayd, xataa markii xaaladda qoysku ay aad isu Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 25 beddeshay (iyada oo ay yimaaddeen Ilmaha H iyo ilmaha xoogaa ka dib dhashay), taas oo keentay in culays badani uu saarmo qoyska buuxay.  Guddoomiyaha Shirka Ilaalinta Carruurta ayaa u muuqatay in ay qaadday kaalin ‘kormeerid’ oo muhiim ahayd, iyada oo waalidka iyo xirfadleyaasha wada xasuusisay heerka rabshadda ee hore Hooyo loogu geystay. Waxa ay dadka weydiisay sababta aanan daliilkaas ahmiyad dheeraad ah loo siinayn, waxa ayna sida sax ahayd tilmaantay in diidista dhacdooyinka ee waalidku ay shaki sii gelinayso daacadda iyo furnaanta ay xirfadleyaasha u muujiyeen. Sidaas darteed, waxa ay noqotay qofka ugu badnaan digniin ka bixiyey kana hortagay ra’yiga fiican ee ay waalidku qabeen. Shirarka CP gudahooda waxaa taas iyada ku taageertay talobixinta hawlwadeenka SW ee ahayd in carruurtu ay weli u baahnaayeen Qorshooyinka CP. Iyada oo taas liddi ku ah, tayada kormeeridda gaar ahayd ee hawlwadeenka SW ayaa keentay in aanan la soo ogaan oo aanan lagu dhaqaaqin baahida loo qabay qiimaynta joogto ah ee halista. Kooxda Dib u eegiddu waxa ay sugayeen in kormeeridda xirfadeed lagu baaro xiriirka gaar ah ee ay shaqaaluhu la yeeshaan waalidiinta iyo carruurta, iyo sida ay taasi u saamayso macluumaadka ay helaan, sida ay kuwaas u fahmaan iyo sida ay u isticmaalaan; waxa ay taasi gaar ahaan muhiim ugu ahayd kormeeridda Hawlwadeenka Bulsheed ee ugu muhiimsanaa. Hase yeeshee, kormeeridda kiiskan ee kooxda FSCP waxaa la kala wareejiyey saddex jeer muddo 11 bilood ahayd, oo waxaa aad u yaraa waqtiga loo qoondeeyey. Wadahadalladii lala yeeshay Maamulaha Kooxda iyo Maamule Ku-xigeenka Kooxda ayaa muujiyey in kiiskan laga soo qaaday mid halis yar oo si fiican u socda. Waxaa gebi ahaan 35 daqiiqo ku eekayd kormeeridda rasmi ahayd ee kiiskan muddadii 3 bilood ahayd ee ka horraysay dhimashadii Ilmaha h. Sawirkaas oo kale ayaa run ahaan ka muuqday kormeeridda dhawritaanka ee Booqdaha Caafimaadka, goortaas oo aanan la tixgelinin dib u qiimaynta halisaha. Kooxda Dib u eegiddu waxa ay weliba sugayeen in ay siyaado u murmaan una doodaan xiriirrada xirfadeed, si ay u sheegaan una baaraan farqiyada u dhexeeyey fikradaha xirfadeed ee ay qabeen. Kulannada Kooxda Daruuri ah, oo loo qabto si ka tiro badan Shirarka Ilaalinta Carruurta, ayaa noqon lahaa halka habboonayd in taas lagaga hadlo. Laakiin isla sida kormeeridda, taasi aad ayay kiiskan uga maqnayd.  Sidee ayaan u og nahay in aanay ahayn cillad u gaar ah kiiskan? Iyada oo qayb ka ahayd hawsha dib u eegidda kiiska, Kooxda Dib u eegidda ayaa Kooxda Kiiska weydiiyey dadka caadi ahaan doodda ama muranka dhaliya. Jawaabta la bixiyey waxa ay ahayd: ‘Een, Guddoomiyaha Shirka CP ayaa sidaas sameeya’. Waxa ay taasi tilmaamaysaa in nidaamyada kormeeridda iyo wadahadallada hay’ado farabadan ee ka muuqday kiiskan gaar ah aanay ahayn kuwo ka duwan habdhaqanka caadi ah. Waxaa taas taageeraysa shaqo baarista gudaha ee dhawaan lagu sameeyey kormeeridda ka jirta CSC, taas oo lagu soo ogaaday in dhankaas looga baahan yahay wanaajin iyo xoojin dheeraad ah. Waxaa la soo ogaaday in habdhaqanka xirfadeed uu kaladuwanaa oo uusan si siman u dhacayn, iyada oo shaqaalaha qaarkood ay helayeen kormeerid fiican oo joogto ah, kuwa kalena Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 26 aanay helayn. Dhowr kiis oo dib loo eegay, waxaa ka jiray fursado dib u qiimayn oo la seegay, kuwaas oo habboonayd in kormeeridda lagu soo helo. Waa maxay tirada kiisaska ee ay taasi saamayso, oo sidee ayay kuwaasi u faafsan yihiin – xaafadda, gobolka, qaranka? Kormeeriddu qayb kama aha shaqada kooxaha xirfadeed dhammaantood. Hase yeeshee, wixii khuseeya hay’adaha daruuri ah ee ka shaqeeya ilaalinta carruurta (daryeelka bulsheed, caafimaadka iyo booliiska), waa qayb daruuri ah oo ka mid ah shaqadooda, waxa aanay markaa muhiim u tahay kiisas tiro badan. Waxaa la hayaa daliil tilmaamaya in qaranka ay ka jirto dhibaatada la’aanta kormeerid hagaagsan. Sida lagu qoray dib u eegidda lagu sameeyey dib u eegidyada kiiska daran ee Brandon et al. (2008): ‘Baarista qotodheer ee dib u eegidyada qodobka 47 ayaa lagu soo ogaaday dhowr meelood oo laga walaac qabo oo ku saabsan kormeeridda lagu sameeyo shaqaalaha safka hore, gaar ahaan hawlwadeennada bulsheed. Shaqaalaha waxbarashada, caafimaadka iyo qaybta samafalka ayaa weliba la soo ogaaday in ay u baahan yihiin in ay helaan taageero, kormeerid iyo gaar ahaan talobixin ku saabsan ilaalinta carruurta. Qaybahaas shaqada qaarkood waxaa laga yaabaa in ay kormeeriddu u lahayn mudnaanta ay u leedahay daryeelka bulsheed ee carruurta oo sidaas darteed lama filanayo in ay sidaas ugu dhacdo.” (2008:92)  Marka la eego xaaladda hay’adda ee shaqada farabadan, shaqada shucuur badan, qaabka ururka ee isbedbeddelaya iyo waajibaadka sharciyeed, waxaa ugu nuglan dhinacyada daruuri ah ee ka mid ah kaalinta kormeeraha. Waxaa cilmibaaris lagu muujiyey in ‘bey’addaas qaska badan’3 dhexdeeda ay kormeereyaasha iyo dadka la kormeero labadooda suurogal ka tahay in ay ansixiyaan xeeladda uu mid kasteba muujiyo halkii ay kormeeridda uga dhigan lahaayeen fursad ay kaga hortagaan oo ay ku su’aalaan fikradaha hore loo haysto. Ansixinta noocaas ahi waxa ay muuqan kartaa hab taageero leh oo lagu sii socdo marka lagu jiro waxa loo arko xaalad aanan la maamuli karin.  Waxaa meel kale lagu qoray (Rushton and Nathan, 1996), waqti ka dib marka la eego culayska saaran ilaha dhaqaale ee diyaar ah, in dhinacyada maamulka kiiska ee kormeeriddu ay badi hormaraan waxqabadyada muhiim ah ee ka fiirsashada, iyo ka hortagidda, go’aannada lala yimaaddo.  Waxaa jira kulanno farabadan oo ay ka qayb galaan hay’ado kaladuwan, sida Kulannada Xeeladda ku saabsan ee ka mid ah shaqada CP ee xaaladda dhibaato ah (baaritaannada dhacdooyinka), iyo kulannada si joogto ah loo qabto (Shirarka iyo Kooxaha Daruuri ah) ee loogu talagalay si loogula socdo laguna maamulo Qorshooyinka CP. Kaasi waa qaab qaranka ka jira, waxaana lagu taageeraa hagista qaanuuneed. Kartida ay kooxahaasi u leeyihiin in ay fuliyaan hawsha muranka ama doodda xushmayn leh ee adag ayaa muhiim u ah xaafadda iyo weliba dalka oo dhan. Waxaa annaga noo suurtogeli weydey in aan daliil ka soo helno tayada waxqabadka ee kooxahaas ee xaafadda ama meelo kale.                                              3 Hughes and Pengelly (1997) Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 27  Waa maxay dhibaatooyinka ay u keenayso ku kalsoonaanta nidaamka ilaalinta carruurta ee hay'ado farabadan? Nidaamyadeena dhawritaanka ee hay’ado farabadan waxaa loogu talagalay in ay yeeshaan hawlo hubin iyo isku dheellitirid oo iyaga ka mid ah si la isaga ilaaliyo qaladaadka la og yahay in ay ka iman karaan go’aannada ay shakhsiyaadku gaaraan. Gaar ahaan, kormeeridda gooni ah iyo kulannada hay’ado kaladuwan ay ka qayb galaan ayaa loogu talagalay in ay noqdaan habab lagu hubiyo in go’aannada la baaro oo laga hortago, si loo hubiyo in shakhsiyaadka iyo kooxuhu aanay yeelanin caadooyin fikir oo qalad ah dhanna u iilan ama eexasho leh.  Haddii hababkaasi ay si fiican u hirgeli waayaan, xirfadleyaasha gaar ah iyo kooxda hay’adaha farabadan ee ilmaha ku hareersan, ayay taasi halis u gelinaysaa in ay ku dhacaan ‘dabinnada’ si fiican loo garanayo ee fikirka insaanka sida go’aannada oo ay dib u qiimayn waayaan marka ay helaan daliil cusub, ama hadallada ay waalidku dhacdooyinka ka sheegaan oo ay iska aqbalaan (Munro, 1999). Marka dambe, waxa ay taasi keeni kartaa in shakhsi ahaan iyo koox ahaanba la gaaro go’aanno liita.  Natiijada 2.  Hababka, loogu talagalay in lagu soo ogaado qaladaadka fikirka insaanku, miyay si fiican oo joogto ah uga hirgalaan hay'adaha dhexdooda? Marka aanay sidaas ahayn, waxaa sii suurogal badan in aanan la ishortaagin go'aannada qalad ah. Waxaa si caadi ah loo garanayaa in marka shaqo loo qabanayo qoysaska, fahanka ay xirfadleyaashu ka qaataan macluumaadka ay helaan iyo sida ay kuwaas u isticmaalaan ay aakhirka si lagama maarmaan ah ugu nuglaan doonaan qaladaadka caadi ah ee fikirka insaanka (Munro, 1999). Waxa aan weliba og nahay in aanan annagu ka adkaan karin dhan u iilashada garaadkeena; sidaas darteed, si loo sameeyo nidaamyo nabad leh waxaa loo baahan yahay in lagu daro habab taas lagu tixgelinayo. Labada hawlood ee daruuri ah ee ‘hubin iyo isku dheellitirid’ waa kormeeridda xirfadeed iyo wadahadallada hay’adaha farabadan ay ka yeeshaan kiiska, iyada oo midna hawsha u keenayso indho cusub tan kalena dood cusub. Dib u eegiddani waxa ay tilmaamaysaa in hababkaasi aanay waqtiga xaadirka ah si fiican ugu hirgelin kiisaska oo dhan, taas oo xirfadleyaasha halis u gelinaysa in ay ku dhacaan ‘dabinnada’ si fiican loo garanayo ee fikirka insaanka, taas oo ka dib keenaysa in la gaaro go’aanno liita. Arrimaha ay Guddiga iyo hay’adaha xubin ka ah u baahan yihiin in ay ka fiirsadaan:  Maxay guddiga LSCB ka garanayaan kormeeridda laga bixiyo hay’adaha dhexdooda?  Miyay hay’aduhu leeyihiin qaab lagu joogteeyo kormeeridda iyo tusaale ku saabsan waxa habboon in ay khusayso? Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 28  Miyay hay’aduhu si cad u og yihiin dhinacyada kormeeridda ee mudnaan la siiyo iyo kuwa la iska dhaafo?  Sidee loo ogaan karaa wanaajinta habdhaqanka xirfadeed ee dhankaas laga sameeyo?  Waa maxay tababbarka u diyaar ah kormeereyaasha dhawritaanka, ee kaalintaas ku cusub?  Sidee ayay u fiican tahay taageerada ay kulannada hay’adaha farabadan ee daruuri ah ka bixiyaan sidii looga hortagi lahaa dadka lala shaqeeyo shakina looga yeelan lahaa waalidiinta iyaga oo la xushmaynayo?  Waa maxay nidaamyada guddoominta kulannada daruuri ah ee CP? Miyay kuwaasi ku toosan yihiin ujeeddada laga leeyahay?  Miyay Guddoomiyeyaasha Kulannada Xeeladda ku saabsan, Shirarka CP iyo Kooxaha Daruuri ah si joogto ah u noqdaan ‘cadow taageere’, si ay uga hortagaan fikradaha ay hore u qabaan shakhsiyaadka iyo xirfadleyaasha kaladuwan ee qoyska ku lug leh? Miyay dhiirrigeliyaan doodda xushmayn leh laakiin furan?  2.7 Natiijada 3.  Noocyada, diyaar ahaanta iyo tayada turjumaannada ee waqtiga xaadirka ah ayaa dhibaato ah; shaqada sii qorshaysan way u kala duduwan tahay, xaaladaha degdeg ah marka ay yimaaddaanna, aad ayay u liidataa waxa ayna sidaas u keenaysaa halista ah in aanay taageero helin isticmaaleyaasha adeegga ee aanan luqadda Ingiriisiga ku hadlin, taas oo xirfadleyaasha aad iyo aad ugu adkaynaysa in ay waqtiga habboon ku fuliyaan qiimayn ama natiijo waxtar leh. Shaqada ilaalinta carruurta waxaa daruuri ah oo ka mid ah in si sax ah loo fahmo dhacdooyinka soo maray carruurta, damacooda iyo dareennadooda, iyo fikradaha ay waalidku qabaan. Waxa ay taasi gaar ahaan adag tahay marka qoysasku aanay af Ingiriisi ku hadlin. Goortaas, waxaa lagama maarmaan ah in ay diyaar ahaadaan adeegyo turjumaan oo madaxbannaan oo la heli karo waqtiga loo baahan yahay. Kiiskani waxa uu shaaca ka qaaday dhibaatooyinka ka jira in waqtiga habboon la helo turjumaanno, loogu talagalay kulannada iyo xiriirrada maamulka muddada dheer, iyo weliba xaaladaha daran. Waxa ay kuwaasi keeneen dhacdooyin kaladuwan oo ahaa habdhaqan xirfadeed oo aanan hagaagsanayn welibana nabad ahayn. Markii dhacdooyinkaas lagala hadlay, xubnaha Kooxda Dib u eegidda iyo Kooxda Kiiska waxa ay labadooduba la yaabeen in ay kuwaasi yimaaddeen, iyo sida ay u horjoogsadeen baaritaanka waxtar leh ee dhaawacyada jirka ee gaaray carruurta xaaladda ku jiray iyo kuwii gaari kari lahaa.  Sidee ayay dhibaatadu uga muuqatay kiiskan gaar ah? Waxaa kiiskan si daruuri ah loogu baahnaa in turjumaanno la isticmaalo. Labada waalid waxa ay luqaddooda hooyo ahayd af Soomaaliga. Aabbe, oo Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 29 Ingiriiska dhowr sano joogay, ayay suurogal u ahayd in uu ku hadlo oo uu fahmo xoogaa Ingiriisi ah, oo gaarsiisnaa heer ‘lagu shaqayn karo’. Hase yeeshee, Hooyo ma garanayn wax Ingiriisi ah markii ay London timid. Muddo ka dib, waxa ay u muuqatay in ay qayb ka baratay xirfadaha luqadda Ingiriisiga, laakiin kuwaasi aad ayay weli ugu koobnaayeen. Waxa ay turjumaan ugu baahnayd dhammaan xiriirrada ay la yeelato xirfadleyaasha. Ilmaha H sidoo kale kuma hadli karayn wax Ingiriisi ah markii uu London yimid; waxa ay ahayd markii ugu horraysay ee uu Ingiriiska yimid. Waxa aan halkan hoose ku bixinaynaa oo keliya laba tusaale, midka hore oo ku saabsan wadaxiriirka lala galay Ilmaha H maadaama ay suurogal ahayd in uu ilmahaasi dhibbane u noqday weerarka jirka, kan labaad oo ku saabsan wadaxiriirka lala galay waalidkiisa maadaama ay suurogal ahayd in ay geysteen weerarka lagu qaaday walaalkiis, Walaalka 2. Tusaalaha koowaad waxa uu ku saabsan yahay imaanshihii Ilmaha H goortaas oo la arkay in uu qabo nabarro ka muuqday wajigiisa. Lama qabanin baaritaanka Qodobka 47 ee sharciga, inkaste oo isaga lagaga fiirsaday Shirkii Dib u eegidda CP ee loo qabtay Walaalka 1, kaas oo dhacay laba toddobaad ka dib. Goortaas, Guddoomiyaha Shirka CP ayaa codsatay in Ilmaha H islamarkaaba laga qaado baarista caafimaadka ee CP. Waxaa turjumaan loo diyaariyey baaritaanka caafimaadka laakiin isagu ma imanin, taas oo keentay in Aabbe – ‘qofkii laga walaac qabay’ ee suurogal ahaa – uu ilmaha u noqdo turjumaan iyo afhayeen. Waxa ay taasi islamarkaaba ilmaha u diidday cod madaxbannaan, taas oo laga sugayey baarista caafimaadka ee CP. Waxaa xaaladdaas dib loogu celiyey goortii labadii baarista caafimaadka ee CP ee ka dib loo qabtay Ilmaha H iyo Walaalka 1, goortaas oo turjumaanka la diyaariyey uusan mar labaad imanin.  Tusaalaha labaad waxa uu ku saabsan yahay jawaabcelinta xirfadeed ee laga bixiyey dhaawaca gaaray Walaalka 2 markii uu joogay waaxda gurmadka degdeg ah ee isbitaalka ku yaallay xaafad deris ah. Markii Walaalka 2 – oo ahaa dhallaan laba bilood jiray – ay waalidku halkaas keeneen isaga oo lugtu jaban tahay, shaqaalaha caafimaadku waxa ay u baahnaayeen in ay sida ugu dhakhso badan ee suurogal ah waalidka u weydiiyaan sharraxaadda wixii dhacay. Si ay taas u sameeyaan, waxa ay isticmaaleen haweeney ay Aabbe ilma adeer ama ilma abti ahaayeen si ay Hooyo wax ugu turjunto, dhanka telefoonka. Isla sidii Ilmaha H, isticmaaliddaas xubin qaraabada ka mid ah ayaa keentay in ay suurogal yarayd in ay iyadu dareento in ay si furan uga hadli karaysay waxa dhacay. Inkaste oo waaxda gurmadka degdeg ah ay xilligaas ka jireen nidaamyo lagu isticmaalo adeegga turjumaadda telefoonka ee caadi ahaa, haddana shaqaalaha caafimaadka carruurtu waxa ay tilmaameen laba dhibaato oo shaqaalaha u diiday in ay taas isticmaalaan. Marka hore, labada telefoon waxa ay waqtigaas yaalleen miiska soo-dhawaynta ee buuqa badan, taas oo aanan sirta lagu ilaalin karin. Marka labaad, waxaa caadi ahayd in dib u dhac lagala kulmo helidda adeegga. Sidee ayaan u og nahay in aanay ahayn cillad u gaar ah kiiskan? Gargaarka laga helay xubnaha Kooxda Kiiska ayaa si cad u muujiyey in dhibaatooyinka kor ku xusan ay caadi yihiin, oo aanay si xun u taaban uun kiiskan keli ahaantiis. Waxa aan xubnaha Kooxda Kiiska iyo Kooxda Dib u eegidda ka barannay in hay’adaha dhammaantood, iyaga oo laga reebi karo Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 30 booliiska, ay ku adag tahay in ay helaan turjumaanno si joogto ah u bixin kara adeeg heer sare ah oo loogu talagalay shaqadaas dhib badan. Waxaa jira nidaamyo qandaraas oo kaladuwan oo ay hay’aduhu dhammaantood u haystaan adeegyada turjumaannada. Hase yeeshee, halkii ay taasi ka ahaan lahayd dhibaato aasaasi ah oo ka jirta sidii iyaga loo heli lahaa waqtiga loo baahan yahay, waxa ay xubnaha Kooxda Kiisku tilmaameen in ay aad uga fududdahay in la hubiyo in adeeg joogto ah oo la isku hallayn karo loo helo shaqada sii qorshaysan marka loo barbar dhigo shaqada degdeg ah ama dhakhso badan.  Sababaha taas ka dambeeyey waxaa ka mid ahaa tirada yar ee turjumaannada tababbar leh iyo la’aanta turjumaanno kaladuwan (matalan, dhanka jinsiga turjumaanka), gaar ahaan wixii khuseeya luqadaha dadka laga tiro badan yahay. Qof Kooxda Kiiska ka mid ah ayaa tusaale ku bixisay in uu jiro turjumaan keliya ee afka Fiyatnamiiska oo ka shaqeeya xaafaddeeda oo dhan, sidaas darteed waxaa qofkaas la sii diyaarsadaa oo uu mashquul yahay dhowr bilood ka hor.  Ka qaybqaateyaashu waxa ay tilmaameen in ay nidaamyadu u fiican yihiin turjumaannada loo sii diyaarsado muddooyin kaladuwan – tusaale ahaan, marka loogu baahan yahay shaqada joogto ah ee qoys loo wado, Shirarka CP iyo Kooxaha Daruuri ah. Waxa ay taasi keenaysaa in ay tiro yaraadaan turjumaannada diyaar ah, oo marar dhif ah yimaadda saacadda sax ah ee loo baahan yahay, marka loo rabo arrimaha sida baaritaannada CP ee degdeg ah – sida imaanshaha waaxda gurmadka degdeg ah ee isbitaalka, waraysiyada Qodobka 47 ee sharciga iyo baarista caafimaadka ee ilaalinta carruurta, iyo guud ahaan waxqabadyada saacadaha aanan la shaqaynin. Waa maxay tirada kiisaska ee ay taasi saamayso, oo sidee ayay kuwaasi u faafsan yihiin – xaafadda, gobolka, qaranka? Imisa kiis ayaa turjumaanno u baahan oo sidaas darteed suurogal ay tahay in ay dhibaatadaasi saamayso? Isla sida xaafado farabadan oo London ku yaalla iyo magaalooyinka kale ee Ingiriiska, Lambeth waa xaafad laga helo jinsiyado farabadan. Waxa ay si joogto ah ugu jirtaa qiyaasta boqolkiiba 10 ah ee ugu sarraysa tirada muhaajiriinta caalamiga ah ee sanadkii kaste (fiiri Wararka ugu door roon ee Tirakoobkii 2011kii). Dadka luqadda Ingiriisigu ay u tahay luqaddooda hooyo ee xaafadda ku nool waxa ay ka soo dhaceen boqolkiiba 76.2 ee shacabka oo ay ahaayeen sanadkii 1992kii, waxa ayna gaareen boqolkiiba 51.5 sanadkii 2012kii. Kooxda Dib u eegidda waxaa u suurtogeli weydey in ay helaan macluumaadka ku saabsan tirada baaritaannada ilaalinta carruurta ee xaafadda Lambeth ee ay ku jiraan carruur iyo/ama qoysas turjumaanno u baahan, laakiin waxa ay ku qiyaaseen in la filanayo in ay kuwaasi aad u tiro badan yihiin.  Sidee ayay u faafsan tahay dhibaatada ka jirta helitaanka turjumaannada marka loo baahdo? Kooxda Dib u eegiddu ma helin macluumaad lagu kalsoonaan karo oo su’aashaas ku saabsan laakiin sida kor ku qayaxan, gargaarka laga helay Kooxda Kiiska ayaa tilmaamay in dhibaatooyinka ka jira helitaanka turjumaannadu ay ku faafsan yihiin xaafadda Lambeth, iyada oo weliba aanan la kala dooran karin jinsiga turjumaanka diyaar ah. Waxaa la filanayaa in dhibaatooyinkaasi ay sidoo kale u haystaan dawladaha hoose ee Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 31 kale ee London iyo dalka oo dhan ee dad kaladuwan ay ku badan yihiin, laakiin Kooxda Dib u eegiddu ma hayaan macluumaad rasmi ah oo taas ku saabsan. Waa maxay dhibaatooyinka ay u keenayso ku kalsoonaanta nidaamka Ilaalinta Carruurta ee hay'ado farabadan? Wadaxiriirka lala yeesho carruurta iyo xubnaha qoyskooda ayaa daruuri u ah shaqada dhawritaanka iyo ilaalinta carruurta. Marka lagu jiro xaafad iyo magaalo dhaqanno badan, waxaa lama huraan ah in loo baahan doono in wadaxiriirka lagu suurtogeliyo oo lagu taageero adeegyo turjumaan oo tayo sare leh, welibana madaxbannaan oo loogu talagalay luqado kaladuwan. Marka la eego nooca shaqada, waxaa loo baahan yahay in adeegyadaas la helo waqtiga loo rabo shaqada sii qorshaysan iyo weliba midda aanan qorshaysnayn, ee degdeg ah. Hase yeeshee, waxa ay natiijadani muujinaysaa in xaaladdu aanay marwalba sidaas u ahayn hay’adaha Lambeth, iyo isbitaalka ay qoyskani tageen. Noocyada, diyaar ahaanta iyo tayada turjumaannada ee waqtiga xaadirka ah ayaa u kaladuwan shaqada sii qorshaysan, laakiin wixii khuseeya soo gudbinta dhakhso ah ee ilaalinta carruurta iyo xaaladaha kale ee degdeg ah ee yimaadda, sida carruurta dhaawacyo qaba ee taga waaxda gurmadka degdeg ah ee isbitaalka, xaaladdu way u sii daran tahay, iyada oo adeegyada ay si caadi ah ugu adag tahay in ay helaan turjumaanno tayo fiican leh oo ay isku hallayn karaan. Waxaa sidaas ku sii suurogal yar in ay tayo hagaagsan yeelan doonaan qiimaynta halista ee daruuri ah ee xaaladahaas loogu baahan yahay, iyo go’aannada taas ku salaysan, si loogu taageero shaqadaas dhib badan. Waxaa markaa dhici karta in dadka labada dhinac ka soo jeeda ay si xun isu fahmaan iyo, mararka qaar, in waalidku ay xirfadleyaasha been uga sheegaan waxa dhacay.  Natiijada 3. Noocyada, diyaar ahaanta iyo tayada turjumaannada ee waqtiga xaadirka ah ayaa dhibaato ah; shaqada sii qorshaysan way u kala duduwan tahay, xaaladaha degdeg ah marka ay yimaaddaanna, aad ayay u liidataa waxa ayna sidaas u keenaysaa halista ah in aanay taageero helin isticmaaleyaasha adeegga ee aanan luqadda Ingiriisiga ku hadlin, taas oo xirfadleyaasha aad iyo aad ugu adkaynaysa in ay waqtiga habboon ku fuliyaan qiimayn ama natiijo waxtar leh. Turjumaannada tayo fiican leh, ee la heli karo waqtiga loo baahan yahay, ayaa si daruuri ah qayb uga ah nidaamka nabad leh ee wax loogu qabto qoysaska nuglan ee ka soo jeeda asallo jinsiyadeed oo kaladuwan, taas oo gaar ahaan muhiim u ah xaafadda Lambeth ee jinsiyado badan.   Waxaa dib u eegiddan lagu soo ogaaday in tirada yar ee guud ee turjumaannadu ay keenayso in caadi ahaan hore loogu diyaarsado turjumaannada fiican, oo kuwaas loo waayo arrimaha degdeg ah ama dhakhso ah ee ay ka mid yihiin waraysiyada CP, baarista caafimaadka ee CP, iyo imaanshaha waaxda gurmadka degdeg ah ee isbitaalka. Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 32 Waxa ay taasi yaraynaysaa ku kalsoonaanta in nidaamka ilaalinta carruurta ee hay’ado farabadan uu si fiican u hirgalo, taas oo horjoogsanaysa kartida ay xirfadleyaashu u leeyihiin in ay wadaxiriir waxtar leh la yeeshaan carruurta iyo waalidkaba taas oo markaana suurtogelinaysa in carruurta ay u korodho halista waxyeelladu. Arrimaha ay Guddiga iyo hay’adaha xubin ka ah u baahan yihiin in ay ka fiirsadaan:  Miyay Guddigu ka war hayaan meelahaas dhibaatadu ka jirto ee ka mid ah adeegyada turjumaannada?  Waa maxay ra’yiga ay Guddigu ka qabaan saamaynta ay taasi ku leedahay shaqada CP, gaar ahaan shaqada CP ee dhakhso ah? Miyay taasi tahay xaalad la aqbali karo?  Waa maxay carqaladaha hortagaan wanaajinta xaaladdaas (xataa maalgelinta)?  Ma jiraa waxqabad ku baahsan London oo waxtar yeelan kara – matalan, xaafado kaladuwan oo shaqaalaha loo diro?  Miyay Guddigu ka war hayaan sida loo qabto qiimaynta baahiyaha adeegyada turjumaannada iyo haddii ay xaaladda ku filan yihiin?  Miyay hay’adaha Guddigu hore u wadaageen macluumaadka ku saabsan sida ay u hirgalaan qandaraasyadooda kaladuwan iyo adeegyadooda turjumaannadu – iyo sida loola socdo?  Waa maxay fursadaha diyaar ah ee lagu xallin karo tirooyinka dhiman ee lagu soo ogaaday dib u eegidda kiiskan?  Sidee ayuu dabagalka qandaraasyadu ugu fiican yahay in lagu soo ogaado marka ay xaaladdu fiican tahay, wanaajin u baahan tahay, ama wanaajin lagu sameeyey?  Miyaa loo baahan yahay in wax laga beddelo macluumaadka la soo qaado lana baaro?  Khadka luqadda ee Language Line ayay dhowr hay’adood si joogto ah u isticmaalaan. Ma jirtaa hagis ku saabsan xaaladaha aanay taasi ku filnayn – matalan, marka ay muhiim tahay in calaamado kale laga helo ilmaha ama qofka weyn iyaga oo fool-ka-fool loola hadlo?  2.8 Natiijada 4.  Sida looga war hayo marka aanay soo noqnoqod lahayn dhacdooyinka rabshadda gurigu, waxa ay xirfadleyaashu badi aaminaan in ay carruurtu ku wanaag qabaan guriga oo/ama waxa ay u arkaan in ay tiro yar yihiin sababaha ay ugu baahan yihiin in ay si go'an ula hawlgalaan waalidka. Waxa ay taasi keentaa in aanay fahan dheeraad ah ka helin sababaha ka dambeeya iyo waxyaabaha dhaliya dhacdooyinka rabshadda guriga, iyo heerka dhab ah ee halista ay kuwaasi carruurta u suurtogelinayaan.   Shaqada ilaalinta carruurta waxaa loogu baahan yahay in ay xirfadleyaashu isku dayaan in ay mustaqbalka saadaaliyaan, iyaga oo qiyaasaya Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 33 waxyeellada iyo halisaha waqtiga xaadirka ah ku wajahan carruurta. Wixii khuseeya kiisaska rabshadda guriga, waxaa taas ka mid ah in lala shaqeeyo waalidka si loo baaro dhacdooyinkii hore si markaa fahan dheeraad ah looga helo sababaha ka dambeeya iyo waxyaabaha dhaliya rabshadda iyo ahmiyadda ay u leeyihiin si loo yareeyo halista weli jirta iyo dhacdooyinka suurogal ah in ay mustaqbalka yimaaddaan. Waxa uu kiiskani shaaca ka qaaday in xirfadleyaasha hay'adaha farabadan ay caado u leeyihiin in ay ahmiyad weyn siiyaan haddii la og yahay in ay rabshadda gurigu waqtiga xaadirka ah socoto, marka loo barbar dhigo eegidda waxa dhacdooyinkii hore ee rabshadda gurigu ay ka sheegayaan halista iminka jirta iyo midda mustaqbalka iman karta. Waxa ay taasi keenaysaa dhibaatooyin ka yimaadda kalsoonida iyo xirfadaha shaqaaluhu ay u leeyihiin in ay hirgeliyaan dhinacyada ka mid ah qorshooyinka ilaalinta carruurta ee ku saabsan rabshadda guriga, marka dhibaatada ugu weyn ee laga walaac qabo ay u muuqato in ay 'maqan tahay' ama ay dhammaatay. Waxaa markaa iman karta fikrad qalad ah oo la samaysto oo ah in halisuhu ay yaraadeen iyada oo ay dhab ahaan weli suurogal tahay in ay halistu weyn tahay, marka ay xirfadleyaashu fahmi waayaan sababaha ka dambeeya iyo waxyaabaha dhaliya rabshadda. Xataa marka shaqaaluhu ay ka war hayaan in ay halistu weli jirto, haddana waxaa 'xayirmi' kara kiisaska, iyada oo xirfadleyaashu aanay hubin sida ay xaaladda u beddeli karaan.   Sidee ayay dhibaatadu uga muuqatay kiiskan gaar ah? Walaalka 1 ayaa la geliyey Qorshaha CP, kaas oo ka dib wax laga beddelay si loogu daro labada carruur ee kale. Waxaa kaas loogu talagalay in lagu ilaaliyo carruurta iyada oo la adeegsanayo laba xeeladood oo isbarbar socda: taageerada qoyska ee la siiyo labada waalid, iyo tallaabooyin wax lagaga qabto rabshadda guriga ee ka dhex jirta qoyska. Waxaa loo baahnaa in Hooyo ay aqbasho oo ay hesho talobixin ay isku ilaaliso oo uga timaadda adeegga takhasus leh ee rabshadda DV, GAIA. Waxaa weliba lagu adkeeyey in 'Aanan lala iman karin rabshadda DV oo dheeraad ah ama muran gacan la isula tago haba yaraatee, taas oo weliba aanan ka dhici karin meesha uu joogo Walaalka 1'. Bayaanka ku saabsanaa xaaladda iman karta ee ku jiray diiwaannada Kooxda Daruuri ah ayaa tilmaamayey, haddii qoysku ay taas addeeci waayaan, in lagu fikiri doono in tallaabo sharciyeed laga qaado. Waxa ay qoysku si fiican uga qayb galeen qaybihii taageerada qoyska ee qorshaha, laakiin sidaas uguma dhaqaaqin tallaabooyinkii ku saabsanaa rabshadda guriga. Tusaale ahaan, Hooyo waxa ay diidday in ay u tagto adeegga GAIA sidii looga rabay. Waqtigaas gudihiisa, ma imanin dhacdooyin kale oo rabshadda guriga ahaa oo laga war hayey. Maadaama uu fogaa waqtigii ay dhacdadii hore timid, ee aanan dhacdooyin kale laga war helin, niyadda ayaa u degtay xirfadleyaasha intooda ugu badan waxa ayna la ahayd in ay yaraatay sababta loogu baahnaa in tallaabo adag laga qaado qoyska, oo kooxda hay'adaha farabadan dhexdooda diiradda lagu hayo rabshadda guriga. Hadba sidii ay u sii durugtay dhacdadii rabshadda guriga ee ugu horraysay, ayay dadka qoyska wax u qabanayey u sii qaateen fikradda ah in aanay jirin sabab loogu baahan yahay in carruurtu ay ku sii jiraan Qorshooyinka CP – inkaste oo aanan dhab ahaan si fiican looga war haynin xiriirka ka dhexeeyey waalidka iyo caadada uu aabbe rabshadda u lahaa. Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 34 Waxa uu kiiskani lahaa sifo si gaar ah xirfadleyaasha ugu adkayd in ay maamulaan: waalidka oo ku adkaysanayey in aanay iyaga weligood rabshadi dhexmarin. Xirfadleyaashu waxa ay ogaayeen in aanay taasi run ahayn, marka la raaco taariikhda ay hayeen booliiska, isbitaalka iyo shaqaalaha xarunta hoysiinta haweenku, laakiin waxa ay ku guuldarraysteen in ay waalidka midkood ku dirqiyaan in uu si furan ula sii eego taariikhdii hore iyo halista mustaqbalka.  Markii ay baarayeen wixii ka dambeeyey diidista in si ku filan oo waxtar leh looga qayb qaato dib u raacidda taariikhda rabshadda guriga iyo baarista halista joogto ah ee qoyska ku wajahnayd, waxa ay Kooxda Dib u eegiddu ka wada hadleen dhibaatada ka imanaysay rabshadda hore ama hadda ee ay waalidka gebi ahaan diiddanaayeen. Gargaarka laga helay CSC ayaa shaaca ka qaaday in diidistaas dhacdooyinka, iyo wadahadalka ku saabsan rabshadda DV, ay ku sii xumayd dhacdooyinka kale ee rabshadda ee aanan soo shaac bixin ka dib markii ay waalidku isku soo noqdeen. Waxa ay taasi tahay xaalad caadi u ah shaqada laga qabto kiisaska rabshadda DV, markaas oo dhacdooyinka kale ee rabshadda ee dhab ahaan yimaadda ama suurogal ah ay qariyaan dembiilaha iyo dhibbanaha labadooduba (iyo mararka qaar weliba carruurtooda).  Waxaas oo dhan waxaa laga fahmayaa sababta ay u sii adkaatay, ee laga yaabo ay u ahmiyad yaraatay, in laga hortago diidista waalidka ee dhacdooyinkii rabshadda ee ugu horreeyey, ama run ahaan dhibaatada halista weli jirtay. Hadba sidii ay u sii durugtay dhacdadii keentay in Hooyo ay ka cararto rabshadda DV, waxaa sii yaraatay saamaynta ay dhacdadaasi lahayd. Ficilcelinta xirfadleyaasha ayaa tilmaamaysa, halkii ay ugu xirnaan lahayd xirfadaha maqnaa, in dhibaatada aasaasi ah ay siyaado ugu xirnayd fikradda rabshadda laga samaysanayey (dhacdo ahaan ama hawl ahaan) iyo dhibaatooyinka taas uga yimid fahanka halista.         Sidee ayaan u og nahay in aanay ahayn cillad u gaar ah kiiskan? Kooxda Dib u eegidda iyo Kooxda Kiiska ayaa gartay in caado hore loo yaqaannay ay ka muuqatay sida ay xirfadleyaashu kiiskan uga jawaabceliyeen dhanka qiimaynta halista rabshadda guriga. Dhowr dib u eegid ee SCR ayaa muujiyey in ay adag tahay in ay xirfadleyaashu ka hortagaan oo ay la murmaan waalidka u muuqda in ay addeecid leeyihiin oo ay wax maqlayaan ('addeecidda beenbeen ah'). Iyada oo taas siyaado ku ah, marka ay jirto diidista joogto ah ee rabshadda guriga ee waqtiga xaadirka ah, waxaa shaqaalaha ku adag in ay si firfircoon oo digtooni leh u wadaan qiimaynta dhacdooyinka suurogal ah ee mustaqbalka, sababaha ka dambeeya iyo waxyaabaha dhaliya, sidaas darteedna halista weli ku wajahan waalidka/dhibbaneyaasha iyo carruurta. Dadka dib u eegiddan ka qayb qaatay ayaa sharraxay in maxkamaduhu ay ku dhiirrigeliyaan in sidaas diiradda loo saaro rabshadda DV ee hadda jirta ee laga war hayo iyaga oo sidaas ku soo ogaada heerka halista ee ku xiran dhacdooyinka dhab ahaan yimaadda halka kuwa suurogal ah. Marka aanay jirin dhacdooyin kale oo laga soo warbixiyo, CSC iyo hay'adaha ay iskaashadaan ayaa u arka in daliilka loogu baahan yahay si waalidka loogu sii adkeeyo in ay dhammaystiraan Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 35 tallaabooyinka laga sugayo, ama loogu guuro goobta maxkamadda, uu sii daciifayo hadba Shir kaste oo dhaca.   Waqti ka dib, iskaashatada xirfadeed ayay badi niyaddu u degtaa marka ay iman weydo rabshad kale oo guri oo laga war hayo, iyo marka carruurta loo arko in ay meel fiican marayaan oo ay waalidku u muuqdaan in ay si fiican u daryeelaan. Marka aanay jirin dhacdooyin rabshad oo laga war hayo, waxa ay u muuqataa in ay sii yaraanayso sababta loogu baahan yahay in la hirgeliyo qorshaha ama tallaabooyinka laga qaado xaaladaha yimaadda – inkaste oo aanan laga war haynin heerka dhab ah ee halista jirta oo ay dhici karto in ay taasi weli weyn tahay. Run ahaan, waxaa sii yaraanaya fursadaha ka jira hawsha si rasmi ah loo qaban karo (matalan, iyada oo la adeegsado dacwadda maxkamadda).   Kooxda Dib u eegiddu waxa ay si taxaddar leh uga fiirsadeen sida fiican ee ay xirfadaha iyo waayo aragnimada shaqaaluhu iyaga ugu diyaariyaan si ay shaqo waxtar leh uga qabtaan qaybtaas shaqada ee dhib badan, waxa aanan aqoonsannay in shaqaaluhu ay leeyihiin xirfado kaladuwan. Laakiin waxa ay u muqataa in xaaladaha diidista dhacdooyinka ee caadi ahaan ka jira kiisaska rabshadda DV – oo lagu daray la'aanta dhacdooyin kale oo laga war hayo – ay weli dhibaato ballaaran ku tahay shaqaalaha iyo maamuleyaashooda, sidii ay ula hawlgeli lahaayeen waalidka oo ay qiimayn hagaagsan uga samayn lahaayeen halista jirta. Sida kor ku qayaxan, waxaa jiray arrin kale oo dhibaato dheeraad ah u keenay kiiskan, kaas oo ahaa Hooyada oo ka noqotay dhacdadii rabshadda DV ee ay hore u sheegtay. Waxaa jira sifooyin la garanayo oo caadi u ah shaqada laga qabto kiisaska dayacaadda ee soo noqnoqod leh, goortaas oo ay adkaan karto in la sii wado hawlo wax ku ool ah – ilaa marka ay 'dhacdo' kale timaaddo, taas oo lagu xiri karo tallaabada ilaalinta ama badbaadinta ee ay ururradu qaadaan.    Waa maxay tirada kiisaska ee ay taasi saamayso, oo sidee ayay kuwaasi u faafsan yihiin – xaafadda, gobolka, qaranka? Waxa ay natiijadani ku saabsan tahay caadada ay xirfadleyaashu u leeyihiin in ay heerka halista carruurta ku wajahan u qiimeeyaan si ku salaysan haddii la og yahay in rabshadda gurigu ay waqtiga xaadirka ah qoyska ka dhex socoto, halkii ay ka fahmi lahaayeen haddii ay suurogal tahay in ay taasi dhacdo iyo sida ay u dhici karto marka la eego xaalad mustaqbalka iman karta. Sida lagaga hadlay Natiijada 1, rabshadda gurigu waxa ay ku badan tahay oo ay ku faafsan tahay Ingiriiska (fiiri tirooyinka ku qoran Lifaaqa 3). Xaafadda Lambeth gudaheeda, sanadkii tagay ku dhawaad 400 oo carruur ah ayaa lagu qiyaasay in ay ku nool yihiin guryo ay saamayso rabshadda guriga ee ugu daran. Waxa ay taasi tilmaamaysaa in ay suurogal tahay in dhibaatadaasi ay saamayso kiisas iska farabadan. Annaga suurogal nooma noqonin in aan soo ogaanno sida ay u faafsan tahay caadada ay xirfadleyaashu u leeyihiin in ay diiradda saaraan dhacdooyinka rabshadda guriga ee dhab ahaan hadda jira, halkii ay ka eegi lahaayeen sababaha ka dambeeya iyo waxyaabaha dhaliya dhacdooyinkii hore iyo kuwa mustaqbalka iman kara.  Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 36 Waa maxay dhibaatooyinka ay u keenayso ku kalsoonaanta nidaamka ilaalinta carruurta ee hay'ado farabadan? Nidaamka ilaalinta carruurta ee nabad leh waxaa loogu baahan yahay in si fiican wax looga qabto halista iyo suurogalka; kuma filna in si ficil celin ah looga jawaabceliyo dhacdada waxyeellada ee ilmaha loo geysto. Hase yeeshee, waxa ay natiijadani diiradda saaraysaa in jawaabcelinnada xirfadeed ee laga bixiyo rabshadda guriga ee ka dhex jirta qoysasku aanay si fiican ugu hirgelin si hore loogu dhaqaaqo hawlaha carruurta dan u ah.   Ogaanshaha rabshadda guriga ee waqtiga xaadirka ah qoyska ka dhex socota ayaa badi lagu qiimeeyaa heerka halista loo arko in ay carruurta ku wajahanto iyo baahida loo qabo hawlgal go'an oo lala yeesho waalidka, iyada oo markaa si xun loo fahmo sababaha ka dambeeya iyo waxyaabaha dhaliya dhacdooyinkii hore iyo kuwa mustaqbalka iman kara. Kiiskani waxa uu tilmaamayaa dhan u iilasho caadi ahaan ka jirta sida ay xirfadleyaashu wax uga qabtaan kiisaska rabshadda guriga iyada oo markaa waqtiga xaadirka ah loo tixgeliyo si ka badan waqtigii tagay. Markaa kiisaska rabshadda guriga ee aanan lahayn soo noqnoqodka dhacdooyinka ayaa badi laga soo qaadaa in ay halistu ka yaraatay oo aanan sidii hore loogu baahnayn in la hirgeliyo hawlaha la xiriira rabshadda guriga.      Natiijada 4.  Sida looga war hayo marka aanay soo noqnoqod lahayn dhacdooyinka rabshadda gurigu, waxa ay xirfadleyaashu badi aaminaan in ay carruurtu ku wanaag qabaan guriga oo/ama waxa ay u arkaan in ay tiro yar yihiin sababaha ay ugu baahan yihiin in ay si go'an ula hawlgalaan waalidka. Waxa ay taasi keentaa in aanay fahan dheeraad ah ka helin sababaha ka dambeeya iyo waxyaabaha dhaliya dhacdooyinka rabshadda guriga, iyo heerka dhab ah ee halista ay kuwaasi carruurta u suurtogelinayaan. Nidaamka ilaalinta carruurta ee nabad leh waxaa loogu baahan yahay in si fiican wax looga qabto halista iyo suurogalka; kuma filna in si ficil celin ah looga jawaabceliyo dhacdada waxyeellada ee ilmaha loo geysto. Hase yeeshee, waxa ay natiijadani diiradda saaraysaa in jawaabcelinnada xirfadeed ee laga bixiyo rabshadda guriga ee ka dhex jirta qoysasku aanay si fiican ugu hirgelin si hore loogu dhaqaaqo hawlaha carruurta dan u ah. Ogaanshaha rabshadda guriga ee waqtiga xaadirka ah qoyska ka dhex socota ayaa badi lagu qiimeeyaa heerka halista loo arko in ay carruurta ku wajahanto iyo baahida loo qabo hawlgal go'an oo lala yeesho waalidka, iyada oo markaa si xun loo fahmo sababaha ka dambeeya iyo waxyaabaha dhaliya dhacdooyinkii hore iyo kuwa mustaqbalka iman kara. Kiiskani waxa uu tilmaamayaa dhan u iilasho caadi ahaan ka jirta sida ay xirfadleyaashu wax uga qabtaan kiisaska rabshadda guriga iyada oo markaa waqtiga xaadirka ah loo tixgeliyo si ka badan waqtigii tagay, oo si ku filan loogama hortago oo loogama doodo diidista dhacdooyinka ee waalidka. Markaa kiisaska rabshadda guriga ee aanan lahayn soo noqnoqodka dhacdooyinka ayaa badi si qalad ah looga soo qaadaa in ay halistu ka yaraatay waxaana sidaas lagu yareeyaa Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 37 walaaca laga qabo iyo tallaabada loo baahan yahay in laga qaado.   Arrimaha ay Guddiga iyo hay’adaha xubin ka ah u baahan yihiin in ay ka fiirsadaan:  Miyay Guddigu garanayaan in ay taasi tahay caado la yaqaanno?  Sidee xirfadleyaasha looga taageeri karaa in ay diiradda ku hayaan rabshadda guriga marka aanan la ogayn in ay dib u dhacday muddada ay xirfadleyaashu qoyska ku hawlan yihiin?  Waa maxay nooca macluumaadka ee loo baahan yahay in la soo qaado si Guddiga loo ogaysiiyo haddii shaqada dhinacaas laga wanaajiyey?   Waa maxay nooca qiimaynta halista ee 'ugu yaraan' loo baahan yahay in laga qaado dembiilaha si loogu taageero Qorshaha CP ee waxtar leh? Oo waa maxay sida habboon in taas marwalba looga muujiyo Qorshooyinka CP?  Sidee ayaa xiriirrada hay'adaha farabadan looga caawin karaa in kiisaska 'xayiran' ay u horumariyaan si lagu yaraynayo halista waxyeellada ee carruurta ku wajahan?    2.9 Natiijada 5 – Dadaalka ay shaqaalaha daryeelka bulsheed iyo booliisku ugu jiraan in ay xirfadleyaasha caafimaadka ka helaan sharraxaadda cad ee sababta dhaawaca jirka ee carruurta ayaa khilaafsan caadada ay xirfadleyaasha caafimaadku u leeyihiin in ay bixiyaan natiijooyin kaladuwan oo keenaya in wax kaste uu suurogal yahay ilaa meesha laga saarayo. Waxa ay taasi sii suurtogelinaysaa isfahanwaaga ku saabsan halisihii hore iyo kuwa mustaqbalka marka la wado baaritaannada ilaalinta carruurta.  Xiriirrada dhawritaanka ee hay'adaha farabadan ayaa u baahan in ay si waxtar leh u wada shaqayn karaan una wada xiriiri karaan marka ay ka jawaabcelinayaan dhacdooyinka daran ee ilaalinta carruurta. Hawsha lagu maamulo laguna qabto baaritaannada Qodobka 47 ee sharciga iyo baaritaannada dembiyeed waxaa ku lug leh waaxda daryeelka bulsheed, booliiska iyo xirfadleyaasha caafimaadka (iyo laga yaabo dad kale, taas oo kiiska ku xiran). Waa in ay wadajir u qorsheeyaan oo ay u qabtaan hawlaha loo baahan yahay si loogu baaro habka suurogal ah in ay dhaawacyadu u yimaaddeen iyo goorta ay yimaaddeen, cidda laga yaabo in ay kuwaas keentay, iyo si carruurta loogu hubiyo badbaadadooda degdeg ah iyo mustaqbalka. Taasi waa hawl dhib badan, maadaama ay shaqaalaha kaladuwan la yimaaddaan xirfadahooda gaar ah, khibraddooda iyo aqoontooda takhasus leh, iyada oo hay'adaha ilaalinta carruurta ee hoggaanka haya (daryeelka bulsheed ee carruurta iyo Booliisku) ay masuul ka yihiin in ay jiheeyaan hawsha Qodobka 47 ee sharciga. Habka loo qabtay baaritaankii ka dambeeyey markii Walaalka 2 la keenay waaxda gurmadka degdeg ah ee isbitaalka ayaa muujiyey caadooyin ka jira Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 38 wadaxiriirka ka dhexeeya xirfadleyaasha caafimaadka, daryeelka bulsheed iyo booliiska oo suurtogelinaya xaaladaha qarsoon ee qaladaad u keeni kara hawshaas daruuri ah.  Sidee ayay dhibaatadu uga muuqatay kiiskan gaar ah? Ka dib markii Walaalka 2 la keenay waaxda gurmadka degdeg ah ee isbitaalka isaga oo jirka ku qabay dhaawac daran, waxaa la qabtay Kulanka Xeeladda ku saabsan oo lala raagay. Waxa ay ujeeddada kulanku ahayd in la isweydaarsado macluumaadka iyo fikradaha laga qabay halista iyo in laga go'aan gaaro baaritaanka dheeraad ah ee loo baahnaa in la qabto. Haddana goortaas, waxaa diiradda ugu badnaan la saaray fikradda ay shaqaalaha caafimaadeed ka qabeen dhaawaca jirka ee gaaray Walaalka 2.  Gargaarka laga helay Kooxda Kiiska ayaa shaaca ka qaaday in xirfadleyaasha kulanka ka qayb galay ay fikrado kaladuwan ka qabeen waxa ay sheegeen dadka ay la shaqeeyaan iyo waxa ay uga jeedeen. Iyada oo ugu muhiimsan, dadka ka socday caafimaadka iyo kuwa ka socday daryeelka bulsheed ee carruurta iyo booliisku waxa ay kulanka kala baxeen fahanno kaladuwan oo ku saabsan haddii sababta keentay dhaawaca Walaalka 2 ay ahayd mid shil ku timid ama mid aanan shil ku imanin (NAI). Takhtarka qalliinka ee Xirfad gaar ah u leh Addimada (Consultant Orthopaedic Surgeon) ee dhallaanka ayaa u arkayey in uu si cad u sheegay in aanan weli la hubin sababta dhaawaca. Hase yeeshee, shaqaalaha aanan caafimaadka ku hawl lahayn waxa ay fikradda takhtarka qalliinka u qaateen in ay ka dhignayd in 'marka la isku dheellitiro dhaawacu uu ahaa mid shil ku yimid'. Haddana waqtigaas dadka labada 'dhinac' ka soo jeeday midna ma ogayn fahankaas kaladuwan ee xaaladda laga qaatay.   Fikradda shaqaalaha caafimaadeed ay ka qabeen dhaawaca ee carrabka lagu saaray kulanka dhexdiisa ayaa weliba dadka ka jeedisay dhinacyada kale ee muhiim ah ee ka mid ah qiimaynta halista ee habbonayd in laga wada hadlo, sida sharraxaadda kaladuwan ee ay waalidku bixiyeen, horumarka laga gaaray xaqiijinta sharraxaaddooda, iyo halisaha weli ku wajahnaa carruurta kale. Sidee ayaan u og nahay in aanay ahayn cillad u gaar ah kiiskan? Hawsha Kooxda dib u eegidda waxaa muhiim u noqotay in ay dhibaatadaas hoosta ka eegaan. Wadahadallada ka dhex dhacay Kooxda Dib u eegidda iyo Kooxda Kiiska ayaa lagu xaqiijiyey fikradda ah in, adeegga CYPS iyo Booliiska dhexdooda, uu aad u weyn yahay dadaalka ay u galaan in ay shaqaalaha caafimaadka ka helaan macne cad oo ay ka bixiyaan sida uu dhaawaca jirku u yimid. Taasi waa wax la fahmi karo, maadaama fursadaha suurogal u ah ee ay ku ilaalin karaan ilmaha ay xaaladdaasi halis u keenayso waxa ay ku salaysan yihiin daliil cad oo sax ah oo, tusaale ahaan, maxkamadda lala tagi karo. Ka qaybqaateyaasha waxa ay la ahayd in ay taasi muhiim ugu sii tahay dhaawacyada jirka, marka loo barbar dhigo kiisaska ku saabsan xadgudubka galmeed ee laga shaki qabo ama heerka daryeelka ee aanan la aqbali karin. Wadahadalka dhexmaray Kooxda Dib u eegidda ayaa weliba lagu xaqiijiyey in ay iskhilaafsan yihiin baahidaas ay shaqaalaha daryeelka bulsheed iyo booliisku u qabaan in ay sharraxaad cad ka helaan shaqaalaha caafimaadka, Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 39 iyo caadooyinka xirfadleyaasha caafimaadka laftigooda. Gargaarka laga helay ka qaybqaateyaasha ayaa shaaca ka qaaday sida uu takhtarka qalliinku u sheegay fikradda ay shaqaalaha caafimaadku ka qabeen kiiskan, iyo in ay taasi caadi tahay. Takhtarka qalliinka ee Xirfad gaar ah u leh Addimada ee dhallaanka ayaa sheegay in 'ay dhici karto in dhaawacu uu ku toosan yahay sheekada waalidka'. Isla sida xubnaha Caafimaadka ee Kooxda Dib u eegidda, waxa uu isagu bayaankaas u fahmayaa in uusan meel keliya ku tilmaamayn sababta dhaawaca laakiin ay weli bannaan tahay. Waxa ay iyagu taas u arkayeen marxalad ka mid ahayd nidaamka lagu bixiyo 'natiijooyin kaladuwan' – waxaana ka mid ah mabda'a dhigaya in 'wax kaste uu suurogal yahay ilaa meesha laga saarayo'. Hase yeeshee, shaqaalaha aanan caafimaadka ku hawl lahayn ayaa bayaanka takhtarka qalliinka u qaatay in uu ka dhigan yahay in 'marka la isku dheellitiro dhaawacu uu ahaa mid shil ku yimid'.       Qof Kooxda Dib u eegidda ka mid ahaa oo ka socday dhanka Caafimaadka ayaa si fiican khilaafka u soo koobay:  “Marka aan waayo aragnimadayda dib u raaco, taasi waa khatar caadi ahaan ka jirta kulannada xeeladda ku saabsan waana natiijo meelo kale lagu toosin karo. Sababta ay taasi ku timaaddo waxa weeyaan takhaatiirta oo aanan si fiican u fahansanayn in hawlwadeennada bulsheed iyo booliisku ay sugayaan in ay ka maqlaan fikrad cad oo ay ku qorshayn karaan baaritaanka intiisa kale (oo haddii ay taas maqli waayaan waxaa laga yaabaa in aanay baaritaanka hore u socodsiin karin) welibana hawlwadeennada bulsheed iyo booliiska ayaanan garanayn in ay suurogal tahay in dhegeysanayaan wadahadal ku saabsan fikradaha la qabo halka go'aanka kama dambays ah. Dhab ahaan, helitaanka fikradda go'an waa hawl badi lagu celceliyo – oo ka kooban dad soo baara taariikhda, dad kale oo codsada gargaar takhasus leh oo dheeraad ah ama baaritaanno dheeraad ah. Waxaa loo baahan yahay in loo dulqaato (loona qorshaysto) shakiga jira si hawshaasi ay u dhici karto”.  Xubnaha Kooxda Dib u eegiddu waxa ay taas ka arkeen hadba sida ay xirfadleyaasha caafimaadku ugu sii khibrad leeyihiin shaqada ilaalinta carruurta, in ay ku sii fiican yihiin in ay ka gudbaan farqiga u dhexeeya fikradaha kaladuwan ee ay dadku sugayaan, iyaga oo macneeya marxaladaha ka mid ah hawsha lagu gaaro natiijooyinka kaladuwan oo dadka taxaddar kula taliya marka habboon.  Waa maxay tirada kiisaska ee ay taasi saamayso, oo sidee ayay caadadu u faafsan tahay – xaafadda, gobolka, qaranka? Waxaa la filanayaa in kiisas farabadan ay ka muuqato dhibaatada ka jirta qiimaynta haddii dhaawacyadu ay keenayaan walaaca ku saabsan ilaalinta carruurta iyo haddii kale. Waxaa aad u farabadan soo gudbinta ilaalinta carruurta ee loo soo diro adeegga CYPS iyo shaqada CP ee ay ku lug leeyihiin hay'adaha la kaashado, waxa ayna aad u korodhay sanadihii ugu dambeeyey. Jadwalka hoose ayaa ka hadlaya tirada baaritaannada Qod47 (iyada oo qaar farabadan oo kuwaas ka mid ah lagaga jawaabceliyey 'dhacdooyinka' waxyeellada jirka) ee laga qabtay Lambeth iyo dalka oo dhan saddexdii sano ee ugu dambeeyey ee laga helay tirakoobka la hayo.  Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 40 Sanadka Lambeth Ingiriiska Caddadka Ingiriiska ee 10,000kii carruur 09/10 402 89,300 81.1 10/11 561 111,700 101.1 11/12 729 124,600 109.9 Isha: Wasaaradda Waxbarashada (Department for Education)  Waxa aan annagu weliba haynaa daliil tilmaamaya in jahwareerka ka dhex yimaadda daliilka caafimaadeed iyo noocyada kale ee ku saabsan jiritaanka xadgudubku uusan ku koobnayn xaafadda Lambeth. Dib u eegidyada SCR ee dhawaan laga qabtay dalka oo dhan ayaa lagu soo ogaaday habdhaqan xirfadeed oo noocaas oo kale ah, iyada oo sharraxaadyada kale ee ku saabsanaa waxyeellada jirka qalad loo fahmay ama si fudud loogu aqbalay (matalan, Daniel P, Keanu W, Victoria C). Dib u eegiddan iyo mid kale oo ka mid ahayd Waxbarashada Wadajir ah, oo laga qabtay meel kale oo dalka ka mid ah, ayaa dhibaatadaas si sax ah loogu soo ogaaday: caado ay kooxda hay'adaha farabadan u leeyihiin in ay sugaan go'aan hubaal ah oo lagu sheego in dhaawacu uusan ahayn mid shil ku yimid ka hor inta aanay ku dhaqaaqin tallaabada ilaalinta ama badbaadinta. Dib u eegidyadan nidaamyada, waxaa noogu suurtogashay in aan ku sii fogaanno annaga oo baarayna caadooyinka iyo sababaha aasaasi ah ee xeeladaha kaladuwan ee ay xirfadleyaasha hay'adaha kaladuwan hawlahaas ka muujiyaan iyaga oo fahanno kaladuwan ka haysta. Waa maxay dhibaatooyinka ay u keenayso ku kalsoonaanta nidaamka ilaalinta carruurta ee hay'ado farabadan? Dhaawacyada jirka ee carruurta gaara ee bilowga la garto in aanay shil ku imanin ayaa ah wax dhif ah oo badi dhicin. Waxaa ka badan in sababta dhaawacyada jirka lagu macnayn karo waxyaabo kaladuwan. Sidaas darteed nidaamka nabad leh waxaa loogu baahan yahay habab lagu kalsoonaan karo oo ay xirfadleyaasha kaladuwan ku muujin karaan khabiirnimadooda gaar ah ee ku saabsan qorshaynta iyo qabashada hawlaha loogu baahan yahay baarista halka laga yaabo in ay dhaawacyadu ka yimaaddeen iyo goorta ay yimaaddeen, cidda laga yaabo in uu iyaga keenay, si markaana loo hubiyo badbaadada degdeg ah iyo mustaqbalka ee ilmaha iyo walaalihiis. Waxaa fursado shil ku iman karo keeni karta caadada dadaalka ay waaxda daryeelka bulsheed iyo booliisku u galaan si ay fikrad hubaal ah u helaan kaas oo barbar socda caadada ay shaqaalaha caafimaadku u leeyihiin in ay waxwalboo suurogal ah tixgeliyaan ilaa la beeninayo, iyada oo dadka labada dhinac ka soo jeeda midkoodna uusan garanayn farqiga u dhexeeya. Waxa ay taasi horjoogsanaysaa wadaxiriirka iyo wadashaqaynta waxtar leh ee loogu baahan yahay qaybtaas shaqada ka mid ah ee dhib badan welibana daruuri ah.      Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 41 Natiijada 5.  Dadaalka ay shaqaalaha daryeelka bulsheed iyo booliisku ugu jiraan in ay xirfadleyaasha caafimaadka ka helaan sharraxaadda cad ee sababta dhaawaca jirka ee carruurta ayaa khilaafsan caadada ay xirfadleyaasha caafimaadku u leeyihiin in ay bixiyaan natiijooyin kaladuwan oo keenaya in wax kaste uu suurogal yahay ilaa meesha laga saarayo. Waxa ay taasi sii suurtogelinaysaa isfahanwaaga ku saabsan halisihii hore iyo kuwa mustaqbalka u iman kara ilmaha ku jira baaritaannada ilaalinta carruurta. Xadgudubka carruurtu ma wato calaamad si cad loogu garto. Waxa ay taasi run u tahay dhaawacyada jirka ee ilmaha gaara, iyo weliba dhibaatooyinka shucuureed ama habdhaqanka ee ka muuqda. Waxaa caadi ah in ay jiraan sharraxaadyo kaladuwan oo laakiin si siman suurogal u ah oo laga bixin karo sababaha keenay kuwaas oo uu ka mid noqon karo dhaawaca aanan shil ku imanin ee ilmaha loo geystay. Sidaas darteed nidaamka nabad leh waxaa loogu baahan yahay baaritaannada ilaalinta carruurta ee lagu muujiyo aqoonta xirfadleyaal kaladuwan ay ka qabaan hawshaas dhib badan.  Waxa ay natiijadani shaaca ka qaadaysaa caadada saamaysa sida loogu kalsoonaan karo hirgalka baaritaannada ilaalinta carruurta, sababta oo ah farqiga u dhexeeya rajooyinka kaladuwan ee ay waaxda daryeelka bulsheed, booliiska iyo xirfadleyaasha caafimaadku ka sugayaan hawsha wadaxiriirka. Shaqaalaha daryeelka bulsheed iyo booliisku waxa ay shaqaalaha caafimaadka ka sugayaan in ay sharraxaadyo cad ka bixiyaan sababaha dhaawaca jirka, iyada oo dhanka kale ay xirfadleyaasha caafimaadka caadi u tahay in ay macne aanan sidaas u caddayn ka bixiyaan waxyaabaha suurogal ah. Dhammaan dadka hawsha ku lug leh ayaanan ka war haynin farqigaas u dhexeeya, taas oo sii suurtogelinaysa in si xun loo fahmo oo wax looga qabto halisihii hore iyo kuwa mustaqbalka ku wajahan carruurta laga hadlayo. Arrimaha ay Guddiga iyo hay’adaha xubin ka ah u baahan yihiin in ay ka fiirsadaan:  Miyay taasi tahay dhibaato ay Guddigu ka war hayaan? Haddii ay haa tahay, sidee ayaa loo arkaa in ay u faafsan tahay?  Qaybtaas ka mid ah habdhaqanka xirfadeed miyay tahay mid lagaga shaqeeyo tababbarka/siyaasadaha/nidaamyada hadda jira?  Waa maxay kaalinta uu Guddoomiyuhu ku yeelan karo Kulannada Xeeladda ku saabsan iyo Shirarka CP si uu wanaajinta u taageero (matalan, dhammaadka kulanka, soo koobidda wixii laga fahmay ee la isku raacay, iyo taxidda go'aannada ka dambeeya)?  Waa maxay kaalinta ay isbitaalka iyo/ama xirfadleyaasha bulsheed ee Magacaaban yeelan karaan si ay wanaajinta u taageeraan?  Miyay habboon tahay in kalkaaliyaha caafimaadka iyo takhtarka magacaaban ay kaalin gaar ah yeeshaan marka ay jiraan i) fikrad hubaal ah oo aanan laga qabin sababta dhaawaca shaki leh iyo/ama ii) muran dhexmara shaqaalaha caafimaadka iyo xannaanaynta oo ku saabsan sababta dhaawaca shaki leh? Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 42  Miyay Guddigu u arkaan in ay jiraan carqalado gaar ah oo horjoogsanaya dadaalka loogu jiro in qaybtaas shaqada loo wanaajiyo habdhaqanka xirfadeed?  Sidee ayay Guddigu u ogaan karaan haddii la wanaajiyey qaybtaas ka mid ah habdhaqanka xirfadeed ee hay'adaha farabadan? Fikrado ku saabsan tababbarka: Isticmaalidda iskayeelka – matalan, ka mid ah Kulanka Xeeladda ku saabsan ee loo qabto kiisaska noocaas ah Tusaalooyinka kiisaska uu ka jiro/weli ka jiro shaki ku saabsan sababta dhaawaca Waxyaabaha ay kalkaaliyeyaasha caafimaadka/takhaatiirtu u sheegaan xirfadleyaasha kale ee ku saabsan waxa ka mid ah shakiga ka jira dhaawaca iyo taas sababteeda Waxyaabaha ay Hawlwadeennada Bulsheed iyo Booliisku u sheegaan shaqaalaha caafimaadka ee ku saabsan dhammaan noocyada arrimaha halista keenaya ee suurtogelin kara in kiiska go'aanno laga gaaro (iyo dhanka kale).   2.10 Natiijada 6.  Mudnaanta yar ee Kooxda Goobjoog ah ee Xaaladda degdeg ah (EDT) ay ka muujiyaan ka jawaabcelinta codsiyada baaritaannada macluumaadka ee caadi ah marka baahiyaha kale loo eego, iyo la'aanta nidaam ka mid ah Kooxaha FSCP oo bilowga maalinta si caadi ah loogu soo qaado macluumaadka ay kooxda EDT habeenkii hore diiwaangeliyeen, ayaa naaqusaysa wadaagga macluumaadka ee waqtiga habboon xataa mararka ay jiraan xaaladaha loogu baahan yahay jawaabcelin degdeg ah. Tani waa natiijo loogu talagalay Daryeelka Bulsheed ee Carruurta.    Wixii khuseeya kiisaska dhammaantood, laakiin wixii gaar ahaan khuseeya arrimaha ilaalinta carruurta ee degdeg ah, isweydaarsiga macluumaadka sax ah waqtiga habboon, ee dhexmara hay'adaha dhammaantood, ayaa daruuri u ah si shaqo nabad leh looga qabto qaybtaas shaqada ee dhib badan. Habeennada iyo maalmaha wiikeendiga, waxaa hawlgala nidaamyo gooni ah oo ka duwan kuwa caadi ah waxaana caadi ahaan jooga shaqaalo ka tiro yar sida caadi ah oo shaqada qaban kara. Waxaa daruuri ah in nidaamyada lagu codsado laguna gudbiyo macluumaadku ay sida ugu suurogal badan waxtar u yeeshaan oo la isugu hallayn karo. Kiiskani waxa uu shaaca ka qaaday laba meelood oo ay tabardarro gaar ahi ka jirto oo ka mid ah hirgelinta caadi ah ee nidaamyada saacadaha aanan la shaqaynin. Waxa ay kuwaasi ku xiran yihiin   a) caadooyinka ku saabsan sida codsiyada macluumaadka loo kala mudnaan siiyo; iyo  b) nidaamyada ay shaqaalaha maalintii ku qaataan farriimaha habeenkii hore.     Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 43 Sidee ayay dhibaatadu uga muuqatay kiiskan gaar ah? Kiiskan marka la eego waxaa jiray laba jeer oo ay si cad u dhaceen calaamadaha nuglanaanta ee natiijadani ay ka hadlayso. Markii Walaalka 2 la keenay waaxda gurmadka degdeg ah ee isbitaalka isaga oo jirka ku lahaa dhaawac daran, nidaamka caadi ahaan loo adeegsan lahaa si shaqaalaha waaxda gurmadka degdeg ah looga wargeliyo in ilmuhu uu ku jiray Qorshaha Ilaalinta Carruurta ayuu si ku meelgaar ah uga maqnaa liiskii ugu dambeeyey ee elektaroonig ahaa ee magaacda carruurta ee Lambeth. Waxa uu kaasi ahaa waqti gaaban, laakiin waxa ay taasi markaa keentay in la hakiyo kartidii loo lahaa in la soo ogaado halista ay carruurtu ku jireen. Goortaas, ahmiyad gaar ah ayay taasi lahayd maxaa yeelay waxa ay waalidku (si qalad ah) shaqaalaha isbitaalka ugu sheegeen in aanan laga ogayn dhanka CSC. Kooxda Dib u eegidda ayaa ogaatay doorka daruuri ah ee ay leeyihiin nidaamyadaas macluumaadka iyo digniin bixintu, marka la xasuusto in badi loo baahan yahay in si dhakhso ah loo gaaro go'aannada ku saabsan dhawritaanka carruurta (matalan, waalidka oo loo oggolaado in ay iyaga isbitaalka ka qaadaan oo ay guriga geeyaan).     Sidaas darteed waxaa Kooxda Goobjoog ah ee Xaaladda degdeg ah ee Lambeth loo diray codsiga macluumaadka. Marka la xasuusto xaaladda daran ee ilmaha lagu keenay, waxaa si dhakhso ah loogu baahnaa macluumaadkaas. Halkii ay sidaas ka ahaan lahayd, waxaa lix saacadood lala raagay jawaabtii ka timid kooxda EDT. Waxa ay taasi keentay in Walaalka 2 laga qaaday waaxda gurmadka degdeg ah ee isbitaalka oo lagu wareejiyey qaybta isbitaal ee addimada ka hor intii aanan isbitaalka loo soo dirin macluumaadka faahfaahsan ee ku saabsanaa qoyska iyo Qorshaha CP ee carruurta u yaallay. Dhacdadaas ugu horraysay waxa ay ka sii dartay subaxnimadii maalintii ku xigtay goortaas oo diiwaangelintii laga sameeyey wadahadalkii uu Hawlwadeenka Bulsheed ee kooxda EDT la yeeshay isbitaalka aanay waqtigii habboonaa soo qaadin Hawlwadeenka Bulsheed ee loo xilsaaray ee ku jirtay kooxda maalintii, ama cid kale oo kooxdeeda ka mid ahayd. Waxa ay taasi keentay in hawlwadeenka SW aanay ka war haynin taladii lagu sheegay in arrinkaasi uu ahaa mid ku saabsanaa ilaalinta carruurta, oo loo baahnaa in si dhakhso ah looga wargeliyo Kooxda Baaritaanka Xadgudubka Carruurta ee Booliiska (Police Child Abuse Investigation Team) (CAIT). Waxa ay markii ugu horraysay ka war heshay dhaawacii gaaray Walaalka 2 iyo walaaca ay takhaatiirtu qabeen duhurkii maalintii ku xigtay markii ugu horraysay ee isaga la keenay waaxda gurmadka degdeg ah. Sidee ayaan u og nahay in aanay ahayn cillad u gaar ah kiiskan? Sida qayb ka ahayd hawshii dib u eegidda kiiska, dadkii ku lug lahaa ayaa baaray sida ay labadaas dhacdo gaar ugu ahaayeen kiiskan, ama u matalayeen nidaamyo iyo habdhaqanno caado dheeraad ah leh.  Wixii khuseeya dib u dhaca ku yimid ka jawaabcelinta codsiyadii macluumaadka ee waaxda gurmadka degdeg ah, xubnaha Kooxda Kiiska iyo Kooxda Dib u eegidda, oo ay ka mid ahaayeen xubnaha kooxda EDT, ayaa xaqiijiyey in uu caadi yahay dib u dhaca waqti badan ee ka yimaadda ka Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 44 jawaabcelinta codsiyada macluumaadka saacadaha aanan la shaqaynin. Shaqaalaha telefoonka ee lagala hadlo codsiga ugu horreeya ee baaritaanka macluumaadka ayaanay suurogal u ahayn in ay laftigeedu bixiso macluumaadka la rabo. Waxa uu qofkaasi joogaa xarun wicis oo ma arki karo kaydka macluumaadka ee elektaroonig ah ee adeegga CYPS markaana suurogal uma aha in uu hubiyo haddii macmiilka laga war hayo ama haddii ilmuhu uu ku jiro Qorshaha CP. Waa in uu qofkaasi codsiga u gudbiyo hawlwadeenka bulsheed ee kooxda EDT ee kelidiis goobta jooga. Waxa ay taasi marka ugu horraysa tilmaamaysaa sifada aasaasi ah ee ay dhibaatadaasi leedahay, iyo markaa suurogalka soo noqnoqodkeeda. Gargaarka laga helay Kooxda Kiiska iyo Kooxda Dib u eegidda ee shaaca ka qaaday hawsha jawaabcelinta kooxda EDT, ayaa weliba suurtogeliyey in sharraxaad laga helo caadooyinka ku saabsan sida ay shaqaalaha kooxda EDT u kala mudnaan siiyaan codsiyada macluumaadka ee kaladuwan. Isaga oo kelidiis shaqaynaya, waa in hawlwadeenka bulsheed ee kooxda EDT uu mudnaan kala siiyo oo uu kala horraysiiyo soo gudbinta kaladuwan ee soo gaarta habeenkii.   Gargaarka laga helay ka qaybqaateyaasha ayaa lagu soo bandhigay sawir tilmaamaya darajada degdegga ee iska caadi u ah ee la isticmaalo, iyada oo qiimaynta caafimaadka maskaxda ee qofka weyn ama meel geynta degdeg ah ee ilmuhu, ay hor maraan codsiyada 'baaritaannada macluumaadka ee caadi ah' – sidaas oo laga soo qaaday in ay ahayd wicistii ugu horraysay ee isbitaalku. Maadaama ay kuwa hore u baahan yihiin waqti badan si loo dhammaystiro, waxa ay taasi markaa keeni kartaa in dhowr saacadood la sugo jawaabta codsiga baaritaannada macluumaadka, sida kiiskan nooga muuqatay, si kastoo uu u daran yahay dhaawaca ilmaha gaaray. Isticmaalka caadi ah ee darajadaas jawaabcelinta ayaa markaa suurogal yarayn doona in dhaawacyada jirka ee carruurta gaara si caadi ah loogu arko xaalad degdeg ah oo si dhakhso ah wax looga qabto.  Wixii khuseeya dib u dhaca ku yimid in shaqaalaha maalintii ay soo qaataan farriimihii habeenkii hore, ka qaybqaateyaasha hawsha dib u eegidda kiiska ayaa weliba tilmaamay sababta dib u dhacaas ka dambaysa iyo markaa suurogalka in dhibaatadu ay dib uga dhacdo kiisaska kale. Ka qaybqaateyaashu waxa ay noo sharxeen in kooxda EDT ay kooxda maalintii ugu gudbiyaan macluumaadka iyaga oo diiwaanka ay ka hayaan wixii habeenkii hore ama wiikeendigii dhacay toos u geliya Qaabka waxqabadka (Framework), kaydka macluumaadka ee elektaroonig ah ee adeegga – taas oo kiiskan loo sameeyey.  Nuglanaanta nidaamku waxa ay ka imanaysaa xaqiiqada ah in Kooxaha FSCP dhexdooda uusan ka jirin nidaam caadi ahaan la adeegsado oo la isku hallayn karo oo lagu hubiyo in diiwaannada kooxda EDT ee ku jira Qaabka waxqabadka la soo qaato 9ka subaxnimo maalin kaste. Hawlwadeennada Bulsheed marwalba xafiiska kuma soo horreeyaan; waxaa laga yaabaa in ay ku maqan yihiin booqasho guri, ama kulan; dhab ahaan, waxaa dhici karta in ay ku maqan yihiin jirro ama fasax, oo si cad looma sheegin qofka ka masuul ah in uu Qaabka waxqabadka u fiiriyo kooxda oo dhan subax kaste. Waxa ay taasi keenaysaa in aanan si fiican la isugu hallayn karin habka macluumaadka degdeg ah looga helo kooxda dhexdooda. Waxaa sidaas ku imanaysa in Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 45 habka dhawritaanka ee keliya ee la adeegsan karo uu noqdo in shaqaalaha kooxda EDT ama dadka kale ee ku lug leh, sida isbitaalka marka kiiskan la eego, ay kooxda maalintii wacaan si ay uga waraystaan, taas oo aanan caadi ahaan dhicin. Waa maxay tirada kiisaska ee ay taasi dhab ahaan saamayso ama saamayn karto?   Ka qaybqaateyaasha hawsha dib u eegidda kiiska waxa ay la ahayd in la filan karo in Lambeth iyo meelaha kale ay ku badan tahay tirada kiisaska ay ka jirto dhibaatada la raagidda wadaagga macluumaadka iyo jawaabcelinta ka dib marka la yimaaddo adeegyada saacadaha aanan la shaqaynin. Waxaa annaga noo suurtogeli weydey in aan macluumaad rasmi ah ku helno waqtiga noo yaallay laakiin guud ahaan waaxyaha gurmadka degdeg ah ee isbitaalladu waa meelo aad u buuq badan habeenkii iyo maalmaha wiikeendiga, markaana waxaa sidaas oo kale u badnaan karta baahida suurogal ah in loo qabo macluumaadka ku saabsan carruurta iyo badbaadadooda.   Sidoo kale guud ahaan, qulqulka macluumaadka u kala wareega kooxda EDT iyo kooxaha FSCP ee maalintii waxa uu u dhacaa si joogto ah oo badan. Macaamiisha dad loo xilsaaray – carruurta iyo qoysaska – ayaa qayb weyn ka ah shaqada saacadaha aanan la shaqaynin, oo waa in macaamilooyinkaas kooxda EDT dhammaantood loo diro kooxaha maalintii 9ka subaxnimo Isniinta ilaa Jimcaha. Waxaa annaga noo suurtogeli weydey in aan soo helno tirooyin la hubo.  Sidee ayay caadadu u faafsan tahay – xaafadda, gobolka, qaranka? Sidoo kale marka dhinacan la eego, waxaa adkayd in laga helo macluumaad sugan laakiin Kooxda Dib u eegidda waxaa la ahayd in ay caadi tahay in kooxaha EDT ee xaafadaha London gudaheedu ay la kulmaan shaqo culus oo uu joogo shaqaale keliya saacadaha aanan la shaqaynin, markaana waxaa khasab ku noqota in uu mudnaan siiyo codsiyada qaarkood oo uu mudnaan yareeyo kuwa kale. Annagu ma helin cilmibaaris lagu muujinayo haddii uu caadi ahaan u jiro fikirka shaqaalaha kooxda EDT ee xaafadda Lambeth ee keena in ay mudnaan yar siyaan ka jawaabcelinta codsiyada baaritaannada macluumaadka ee caadi ah marka loo eego baahiyaha kale ee jira. Kooxda Dib u eegiddu waxa ay rajaynayaan oo ay sugayaan in codsiyada baaritaannada macluumaadka ee ku saabsan dhallaanka yimaadda isaga oo dhaawacyo jirka ku leh si toos ah loogu yeelo mudnaan sare, laakiin suurogal uma noqonin in ay soo ogaadaan haddii ay xaaladdu dhab ahaan sidaas ka tahay London ama dalka oo dhan. Gargaarka laga helay Daryeelka Bulsheed ee Carruurta ayaa lagu tilmaamay in la'aanta nidaam si caadi ah bilowga maalinta loogu soo qaado macluumaadka ay kooxda EDT diiwaangeliyaan aanay ahayn sifo ka mid ah dhammaan kooxaha daryeelka bulsheed. Kooxda Dib u eegidda waxaa loo sheegay Kooxda Soo gudbinta iyo Qiimaynta (Referral and Assessment Team), oo ah 'albaabka hore' ee adeegga CYPS, sida ka duwan Kooxaha FSCP, in uu ka jiro nidaam la yaqaanno oo subax kaste lagu soo qaado wixii soo gudbin ah ee ka yimaadda kooxda EDT. Waxaa sidaas sameeya Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 46 shaqaalaha goobjoog ah ee ay shaqadiisa tahay in uu sidaas sameeyo 9ka subaxnimo si dhakhso ah. Marka soo gudbintu ay ku saabsan tahay qoys hore looga war hayo, waxaa macluumaadka loo gudbiyaa shaqaalaha u xilsaaran ee ka mid ah kooxda habboon.  Waa maxay nooca halista ay caadadaasi u keenayso hirgalka nabad leh ee lagu kalsoonaan karo ee nidaamkeena?  Nidaamka nabad leh ee loogu talagalay ilaalinta carruurta waxaa loogu baahan yahay in laga helo jawaabcelin loogu kalsoonaan karo saacadaha aanan la shaqaynin isla maalmaha toddobaadka caadi ahaan la shaqeeyo. Haddana, habeenkii iyo maalmaha wiikeendiga, Adeegyada degdeg ah ee CP Booliiska iyo CYPS waxaa hawlgeliya shaqaale aad uga tiro yar shaqaalaha hawlahooda qabta maalmaha toddobaadka la shaqeeyo. Isla waqtigaas, waxa ay si joogto ah uga shaqeeyaan xaalado halis leh oo degdeg ah, oo waa in ay macluumaadka ku gudbin karaan hab waxtar leh waqtiga habboon.   Labada meelood ee nuglanaanta nidaamku ka jirto ee caadadaas laga helay ayaa muujinaya in gudbinta iyo soo qaadista macluumaadka kooxda EDT ay saamayn karaan a) mudnaanta yar ee la siiyo ka jawaabcelinta 'baaritaannada macluumaadka ee caadi ah' iyo b) habdhaqanka aanan la isku hallayn karin ee lagu soo qaado macluumaadka degdeg ah ee kooxda EDT islamarka ugu horraysa – 9ka subaxnimo maalinta xigta ee la shaqeeyo.  Meelahaas nuglanaantu ka jirto waxa ay suurtogelinayaan in macluumaadka muhiim ah ee ku saabsan carruurta iyo qoysaska aanan waqtiga habboon la wadaagin, markaana aanan lagu hagin jawaabcelinnada xirfadeed ee daruuri ah.    Natiijada 6.  Mudnaanta yar ee Kooxda Goobjoog ah ee Xaaladda degdeg ah (EDT) ay ka muujiyaan ka jawaabcelinta codsiyada baaritaannada macluumaadka ee caadi ah marka baahiyaha kale loo eego, iyo la'aanta nidaam ka mid ah Kooxaha FSCP oo bilowga maalinta si caadi ah loogu soo qaado macluumaadka ay kooxda EDT habeenkii hore diiwaangeliyeen, ayaa naaqusaysa wadaagga macluumaadka ee waqtiga habboon xataa mararka ay jiraan xaaladaha loogu baahan yahay jawaabcelin degdeg ah. Tani waa natiijo loogu talagalay Daryeelka Bulsheed ee Carruurta.   Baahida loo qabo in gargaar waxtar leh waqtiga habboon la siiyo carruurtu kuma koobna saacadaha xafiisku furan yahay ee maalmaha toddobaadka la shaqeeyo. Sidaas darteed nidaamka nabad leh waxaa loogu baahan yahay in adeegyada saacadaha aanan la shaqaynin ay u hirgalaan si la isugu hallayn karo oo wax loogu qaban karo carruurta timaadda habeenkii, maalmaha wiikeendiga iyo xilliyada fasaxa. Waxa uu kiiskani shaaca ka qaaday laba caado oo ay ku yar tahay ku kalsoonaanta macluumaadka loo diro ama laga helo Kooxda Goobjoog ah ee Xaaladda degdeg ah ee Lambeth. Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 47 Waxa ay kuwaasi yihiin  a)  mudnaanta yar ee Kooxda Goobjoog ah ee Xaaladda degdeg ah ay siiyaan ka jawaabcelinta codsiyada 'baaritaanka macluumaadka ee caadi ah' iyo b)  la'aanta nidaam ka mid ah Kooxaha FSCP oo, bilowga maalinta, si caadi ah loogu soo qaado macluumaadka ay kooxda EDT habeenkii hore diiwaangeliyeen. Waxa ay labadooduba horjoogsadaan qulqulka waqtiga habboon ee macluumaadka degdeg ah, sidaas oo xirfadleyaasha ka mid ah adeegyada kaladuwan (laakiin badi meelaha caafimaadka) ay ugu suurogal yar tahay in ay qiimayn habboon ku sameeyaan halista, waxa ayna keenaysaa in carruurtu ay ku sii jiraan xaaladaha laga yaabo in aanay nabad lahayn.  Arrimaha ay Guddiga iyo adeegga CYPS u baahan yihiin in ay ka fiirsadaan  Miyay dhibaatadaasi tahay mid la og yahay – adeegga CYPS dhexdiisa? Guddiga LSCB dhexdooda?  Miyay Guddiga/adeegga CYPS waafaqsan yihiin in kuwaasi ay yihiin cillado nidaam oo aad u daran?  Miyaa la aqbali karaa in adeegyada saacadaha aanan la shaqaynin ay dhowr saacadood sugaan macluumaad fudud, sida haddii uu jiro Qorshaha CP?  Maxaa hore loo qabtay si loo tixgeliyo sida loo wanaajin karo qulqulka waxtar leh ee waqtiga habboon dhexmara adeegyada saacadaha aanan la shaqaynin iyo maalintii? Miyaan cashar ka qaadan karnaa nidaamyada fiican ee ka jira kooxaha EDT iyo adeegga CYPS ee xaafadaha kale ee London?  Ma waxaa jira dhibaatooyin gaar ah oo taas horjoogsanaya – matalan, shaqaalaha telefoonka ee qaada codsiyada macluumaadka oo aanan arki karin kaydka macluumaadka ee adeegga CYPS? Miyay suurogal tahay in shaqaalaha telefoonka ee kooxda EDT uu ka jawaabi karo su'aalo fudud sida 'ma ku jiraa Qorshaha CP' – isaga oo aanan u baahan in uu la tashado hawlwadeenka bulsheed ee goobjoog ah?  Maxaa wanaajin u noqon kara labadaas meelood ee nuglanaantu ay ka jirto oo sidee ayay Guddigu u ogaan karaan in ay xaaladdu sidii hore ka wanaagsan tahay?  Ma waxaa jira dhibaatooyin ku saabsan ilaha dhaqaale ee diyaar ah oo saamayn leh?   Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 48 3. Gabagabaynta Dhimashada murugada lahayd ee Ilmaha H ee saddex jir ahaa waxa ay keentay dhowr tallaabo oo sharci ah. Waxaa aabbihiis si rasmi ah loogu eedeeyey dilkiisii, waxaana dacwaddiisa loo qorsheeyey in ay maxkamadda soo marto horraanta sanadka 2014. Walaalihii ka haray waxaa laga qaaday qoyska oo waxaa la geliyey daryeelka Kawnsalka Lambeth. Waxaa dib u eegiddan lagu soo ogaaday dhowr arrimood oo saameeyey shaqada ay xiriirrada xirfadeed ee dhawritaanka carruurtu u qabteen qoyska Ilmaha H. Waxaa lagu baaray go'aannada iyo waxqabadyada dadkii kiiska ku lug lahaa, iyo sababaha kuwaas ka dambeeyey. Waxaa weliba lagu baaray waxa uu kiiskani nooga sheegay dhinacyada uu nidaamka ilaalinta carruurta ee hay'ado farabadan ka daciifsan yahay kana nugul yahay. Waxaa jirta qayb daruuri ah oo sheekadan ka mid ah oon weli la garanayn. Lama soo qaadin fikradda ay waalidku qabaan, iyaga oo waxyaabo badan qariyey muddadii ay xiriirka la lahaayeen hay'adaha iyo shaqaalaha xirfadeed. Waxaa nasiib darro ah, in hawsha caddaaladda dembiyeed ee weli socota ay keentay in aanan weli fursad loo helin si loo waraysto Hooyo iyo Aabbe. Maadaama aanan iyaga laga haynin ra'yi iyo warbixin, waxa aanan weli suurogal ahayn in si buuxda loo fahmo qoyska iyo sida ay ula hawlgaleen xirfadleyaasha. Weli lama oga haddii waalidku ay si uun gargaar uga bixin doonaan dib u eegidda ka dib marka dacwadda dembiyeed la dhammaystiro. Dib u eegidda kiiska 'nidaamyada' ku saabsan, kiiska gaarka ah waxa uu noqdaa mid laga eego nidaamyada xaafadda ka jira, si casharro dheeraad ah looga qaadan karo. Kiiskan gudihiisa, waxaa lagu soo ogaaday lix natiijo oo mudnaan leh, oo la xiriira:  Fahanka xirfadleyaasha ee ku saabsan halista waxyeellada jirka ee ku wajahan carruurta ku jirta qoysaska ay ka jirto rabshadda guriga ee dhexmarta lammaaneyaasha   Kaalinta kormeeridda iyo kooxaha hay'adaha farabadan si ay uga fikiraan ugana hortagaan go'aannada   Tayada iyo diyaar ahaanta turjumaannada, gaar ahaan xaaladaha degdeg ah gudahooda  Dhibaatada xallinta rabshadda guriga markii ay hore u dhacday ee aanay soo noqonin  Fahanka kaladuwan ee shaqaalaha caafimaadka iyo daryeelka bulsheed ay ka qaataan kaalinta iyo macnaha fikradda caafimaadeed marka laga go'aan gaarayo sababta suurogal ah ee dhaawacyada yimid, iyo tallaabooyinka ka dambeeya, iyo  Wadaagga macluumaadka ee dhexmara Kooxaha Goobjoog ah ee Xaaladda degdeg ah iyo kooxaha kale iyo hay'adaha. Guddiga LSCB waxaa loo soo bandhigayaa natiijooyinkaas iyo su'aalaha la socda si ay uga fiirsadaan marka ay ka go'aan garayaan sida ugu fiican in ay uga jawaab celiyaan, taas oo hore loogu socon doono si loo xoojiyo oo loo horumariyo shaqada xiriirrada hay'adaha farabadan ee Lambeth iyo isbitaallada dawladaha ku ag yaalla.   Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 49 Tixraacyada Barnett, O., Miller-Perrin, C., Dale, R.D., Family Violence across the Lifespan: An Introduction (Rabshadda Qoyska ee Nolosha oo dhan: Horudhac), Sage Publications, 2010 Bowker, L. H., Arbitell, M., McFerron, J. R., ‘On the relationship between wife beating and child abuse’ (Ee ku saabsan xiriirka ka dhexeeya garaaca xaaska iyo xadgudubka carruurta), ee K. Yllo & M. Bograd (Eds.), Feminist perspectives on wife abuse (Fikradaha simista haweenka iyo ragga ee ku saabsan xadgudubka xaaska) (bog.90-113), Sage Publications, 1988. Brandon, M., Thoburn, J., Lewis, A., Way, A., Safeguarding Children with the Children Act 1989 (Dhawritaanka Carruurta ee loo adeegsado Sharciga Carruurta ee 1989kii soo baxay), London: The Stationery Office, 1999 Brandon, M., Bailey, S., Belderson, P., Gardner, R., Sidebotham, P., Dodsworth, J., Warren, C., Black, J., Understanding Serious Case Reviews and their Impact: A Biennial Analysis of Serious Case Reviews (Fahmidda Dib u eegidyada Kiiska Daran iyo Saamayntooda: Kaladhigdhigga Laba sanadle ah ee Dib u eegidyada Kiiska Daran), 2005 – 07, University of East Anglia/DCSF, 2009 Edleson, J.L., Peled, J., Jaffe, P.G. (Eds), Ending the cycle of violence: Community responses to children of battered women (Joojinta wareegga rabshadda: Jawaabcelinnada bulshada ee ku toosan carruurta haweenka la garaaco), Sage Publications, 1995 Farmer, E. iyo Owen, M., Child Protection Practice: Private Risks and Public Remedies (Habdhaqanka xirfadeed ee Ilaalinta Carruurta: Halisaha Khaas ah iyo Daawooyinka Shacabka), London, HMSO, 1995 Fish, S., Munro, E., Bairstow, S., SCIE Report 19: Learning together to safeguard children: developing a multi-agency systems approach for case reviews (Warbixinta 19 ee SCIE: Waxbarashada wadajir ah si carruurta loo dhawro: dhisidda xeeladda nidaamyada hay'adaha farabadan ee ku toosan dib u eegidyada kiisaska), Social Care Institute for Excellence (SCIE), 2008 Fish, S., Munro, E., Bairstow, S., SCIE Guide 24: Learning together to safeguard children: developing a multi-agency systems approach for case reviews (Hagaha 24 ee SCIE: Waxbarashada wadajir ah si carruurta loo dhawro: dhisidda xeeladda nidaamyada hay'adaha farabadan ee ku toosan dib u eegidyada kiisaska), Social Care Institute for Excellence (SCIE), 2009 Hartley, C.C., ‘The Co-occurrence of Child Maltreatment and Domestic Violence: Examining Both Neglect and Child Physical Abuse, Child Maltreatment (Wada imaanshaha Habdhaqanka xun ee Carruurta loo geysto iyo Rabshadda Guriga: Baarista Dayacaadda iyo Weliba Xadgudubka Jirka ee Carruurta, Habdhaqanka xun ee Carruurta loo geysto), 2002; 7; 349, iyo Sage Publications 2009 (http://www.uk.sagepub.com/pricefamchnge4e/study/articles/06/Hartley.pdf) Hughes, L., iyo Pengelly, P., Staff supervision in a turbulent environment: managing process and task in front-line services (Kormeeridda shaqaalaha ku Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 50 jira bey'ad qas badan: nidaamka iyo hawsha maamulka ee adeegyada safka hore), London: Jessica Kingsley   London CP Procedures (Nidaamyada CP ee London), 3rd Edition, 2007  Lord Laming, The Victoria Climbie Inquiry Report (Warbixinta Baaritaanka Victoria Climbie), The Stationery Office Limited, London, 2003  Munro, E., ‘Common Errors of Reasoning in Child Protection Work’, Child Abuse and Neglect ('Qaladaadka Caadi ah ee Fikirka Shaqada Ilaalinta Carruurta gudaheeda', Xadgudubka iyo Dayacaadda Carruurta) , Vol 23, No 8: 745-758, 1999 Munro, E., ‘A systems approach to investigating child abuse deaths’ (Xeeladda nidaamyada ee ku toosan baaridda dhimashooyinka xadgudubka carruurta), asal ahaan laga soo saaray Wargeyska Ingiriiska ee Hawlaha Bulsheed, 35 (4), bog. 531-546, Oxford University Press, 2005  Munro, E., ‘A systems approach to investigating child abuse deaths [online]’ (Xeeladda nidaamyada ee ku toosan baaridda dhimashooyinka xadgudubka carruurta [internetka]), London: LSE Research Online, 2007 Munro, E., ‘Lessons learnt, boxes ticked, families ignored’ (Casharro la bartay, sanduuqyo sax loo calaamadeeyey, qoysas la iska indho tiray), The Independent,   16kii Noofembar 2008 Ofsted, Learning Lessons, taking action: Ofsted’s evaluation of serious case reviews 1 April 2007 – 31st March 2008 (Barashada Casharro, qaadista tallaabo: Qiimaynta Ofsted ee dib u eegidyada kiiska daran 1 Abriil 2007 – 31kii Maarso 2008),  Reder, P., Duncan, S., iyo Gray, M., Beyond Blame: Child Abuse Tragedies Revisited (Eed Ka fog: Masiibooyinka Xadgudubka Carruurta oo Dib loogu noqday) , Routledge, 1993 Reder, P., iyo Duncan, S., Lost Innocents: A Follow-up Study of Fatal Child Abuse (Dadka beri ah ee Lumay: Daraasadda Labaad ee Xadgudubka Carruurta ee Dhimasho keenay), London: Routledge, 1999 Regan, L., ‘Children and Domestic Violence: Its Impacts and Links with Woman Abuse’ (Carruurta iyo Rabshadda Guriga: Saamynteeda iyo Xiriirrada ay la leedahay Xadgudubka Haweenka) dukumeentiga laga soo bandhigay Shirkii Saamaynta ay Rabshadda Gurigu ku leedahay Carruurta, London, Oktoobar 2001 Rushton, A., iyo Nathan, J., “The Supervision of Child Protection Work” (Kormeeridda Shaqada Ilaalinta Carruurta), The British Journal of Social Work, Vol 26 (3): 357-374 Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 51 SCIE At a Glance 01: Guide to Learning together to safeguard children: developing a multi-agency systems approach for case reviews (SCIE oo la Soo Koobay 01: Hagaha Waxbarashada wadajir ah si carruurta loo dhawro: dhisidda xeeladda nidaamyada hay'adaha farabadan ee ku toosan dib u eegidyada kiisaska), Social Care Institute for Excellence (SCIE), 2008 Stanley, N., Children Experiencing Domestic Violence: A Research Review (Carruurta La kulanta Rabshadda Guriga: Dib u eegidda Cilmibaarista), Dartington: Research in Practice, 2011 Stark, E., iyo Flitcraft, A., Women at risk: domestic violence & women’s health (Haweenka halis ku jira: rabshadda guriga iyo caafimaadka haweenka), Sage Publications, 1996 Tomison, A., ‘Exploring family violence: Links between child maltreatment and domestic violence’, Issues in Child Abuse Prevention ('Baarista rabshadda qoyska: Xiriirrada u dhexeeya habdhaqanka xun ee carruurta loo geysto iyo rabshadda guriga', Dhibaatooyinka ka jira Ka hortagga Xadgudubka Carruurta), no. 13: Melbourne: Australian Institute of Family Studies, 2000 Topping, A., “Domestic violence figures are disturbingly high, says charity” (Tirooyinka rabshadda gurigu aad ayay u sarreeyaan waana wax laga argagaxo, ayay tiri hay'ad samafal ah), The Guardian, 7dii Maarso 2013 www.womensaid.gov.uk: Home/Domestic Violence A-Z/Children (Guriga/Rabshadda Guriga Gebi Ahaan/Carruurta)  Working Together to Safeguard Children (Wada Shaqayn si Carruurta loo Dhawro), DCSF, 2010 Working Together to Safeguard Children (Wada Shaqayn si Carruurta loo Dhawro), DfE, 2013  Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 52 Lifaaqa 1 – Nidaamka waxqabadka  1. Dib u eegiddan SCR waxaa loo isticmaalay qaabka Waxbarashada Wadajir ah ee SCIE ee loogu talagalay dib u eegidyada kiisaska. Kaasi waa xeeladda 'nidaamyada' ee laga helo aragti iyo hab lagu fahmo sababta ay u yimaadaan habdhaqanka fiican iyo midka xun, si loo soo ogaado taageerooyinka waxtar leh iyo xalalka dhaafaya kiiska keli ah. Intii hore waxaa loo isticmaali jiray hab lagu qabto baaritaannada shilalka ka yimaadda noocyada kale ee shaqada halis badan, sida dayuuradaha, waxaana ka dib bilaabay in ay isticmaalaan hay'adaha Caafimaadka, oo laga bilaabo sanadkii 2006dii, waxaa loo horumariyey si loogu isticmaalo dib u eegidyada kiisaska ee shaqada dhawritaanka iyo CP ee hay'adaha farabadan (Munro, 2005; Fish et al, 2009). Hagista qaran ee saxiddii 2013kii ee Wada Shaqayn si Carruurta loo Dhawro (2013) ayaa iminka dhigaysa in dhammaan dib u eegidyada SCR loo adeegsado qaab waxqabad oo nidaamyada ku toosan.  2. Qaabku waxa uu ku duwan yahay xeeladda uu ka muujiyo sidii xaaladda loogu fahmi lahaa habdhaqanka xirfadeed; waxa uu sidaas ku sameeyaa isaga oo lagu soo ogaado arrimaha ku jira nidaamka ee saamayn ku leh nooca iyo tayada shaqada qoysaska loo qabto. Ka dib waxaa xalalka diiradda loo saaraa sidii dib loogu hagaajin lahaa nidaamka si loo yareeyo arrimaha khasaaraha keena, iyo si loo fududeeyo in xirfadleyaashu ay u dhaqmaan si nabad ah oo waxtar leh. 3.  Waxbarashada Wadajir ah waa qaab ka jira hay'ado farabadan, oo suurtogeliya in xaaladda iskaashiga dib loogu eego oo lagu baaro shaqada dhawritaanka ee hay'adaha oo dhan. Sidaas darteed, natiijooyinka qaar farabadan waxa ay la xiriiraan shaqada hay'ado farabadan. Hase yeeshee, waxaa dhici karta oo yimaadda qaar ka mid ah natiijooyinka nidaamyada oo la xiriira hay'ad gaar ah. Marka ay xaaladdu sidaas tahay, natiijadu taas si cad ayay u shegaysaa. 4  Mabaadii'da aasaasi ah – 'bartamaha nidaameed' – ee qaabka Waxbarashada Wadajir ah – waxaa lagu xusay halkan hoose iyaga oo la soo koobay:   a.  Ka fogow eexashada dib ka ogaanshaha – fahan sida ay xaaladdu ugu eekayd shaqaalihii iyo maamuleyaashii waqtigaas qoyska wax u qabanayey ('muuqaalka wadiiqeed'). Maxaa saamaynayey shaqadooda ee ay ku toosnayd? b. Bixi sharraxaad hagaagsan – qiimee oo macnee go'aannada, tallaabooyinka, tallaabo la'aanta xirfadleyaashii ku hawl lahaa kiiska. Hawlfulinta u tixgeli in ay tahay natiijada ka timaadda xiriirrada u dhexeeya xaaladda iyo waxa uu shakhsigu ka qabto c.  Ka wareeg dhacdada gaar ah oo uga wareeg ahmiyadda guud – bixi 'daaqad laga eego nidaamka jira' oo lagu muujiyo waxa xoojiya iyo waxa daciifiya ku kalsoonaanta nidaamka CP ee hay'adaha farabadan. d. Soo saar natiijooyin iyo su'aalo ay Guddigu ka fiirsadaan. Waxaa laga yaabaa in talooyinka hore u diyaar ah ay ku habboonaadaan Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 53 dhibaatooyinka xalalkooda la og yahay, laakiin sidaas waxtar uguma leh xujooyinka keena arrimo siyaado u dhib badan. e.  Baaris adag:  isticmaalka farsamooyin cilmibaaris oo tayo leh si loogu taageero adkaynta iyo ku kalsoonaanta. 2.4  Noocyada caadooyinka aasaasi ah 2.4.1 Si natiijooyinka loo soo ogaado, Kooxda Dib u eegiddu waxa ay isticmaaleen noocyada caadooyinka aasaasi ah ee islafalgalka ee SCIE ee ku jira habka ay u hirgalaan nidaamyada ilaalinta carruurta ee xaafaddu. Miyay kuwaasi taageerayaan shaqada tayo fiican leh ama suurogal yaraynayaan in ay wadashaqayn waxtar leh yeeshaan xirfadleyaasha gaar ah iyo hay'adahoodu?  Waxaa kuwaas lagu soo bandhigay lix qaybood oo guud oo loo kala saaray dhibaatooyinka aasaasi ah: 1. Shaqada hay'ado farabadan ee lagaga jawaab celinayo dhacdooyin iyo xaalado dhibaato ah 2. Shaqada hay'ado farabadan muddada dheeraad ah ee shaqada 3. Fikirka insaanka: dhan u iilashada garaadka iyo shucuurta 4. Islafalgalka Qoyska – Xirfadlaha 5. Qalabka 6. Nidaamyada maamulka Natiijo kaste waxaa la hoos geliyey qaybta ku habboon, inkaste oo qaarkood la hoos gelin karo dhowr qaybood.   1. Habka dhismeed ee natiijada Natiijo kaste, waxaa warbixinta loogu qaabeeyey si loogu soo bandhigo hadal cad oo ku saabsan:  Sida ay dhibaatadu uga muuqato kiiska gaar ah  Sida ay u tahay dhibaato aasaasi ah – oo aanay ahayn cillad u gaar ah shakhsiyaadka markaas ku lug lahaa iyo xaaladda kiiska u gaar ah?  Waa maxay macluumaadka jira ee ku saabsan sida loo arko in ay dhibaatadu ugu faafsan tahay xaafadda, ama macluumaadka ku saabsan sida ay qaranka ugu badan tahay?  Sida waxtar leh ee dhibaatada loogu qaabeeyey guddiga LSCB si ay uga fiirsadaan iyaga oo ku eegaya ujeeddooyinkooda iyo waajibaadkooda, halista iyo ku kalsoonaanta nidaamyada hay'adaha farabadan. Waxaa taas lagu muujiyey Habka dhismeed ee Natiijada Waxbarashada Wadajir ah (halkan hoose).      Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 54 'Habka dhismeed' ee natiijada Waxbarashada Wadajir ah  Maxaan sal ka dhiganaynaa? Waa maxay dhibaatooyinka ay u keenayso ku kalsoonaanta nidaamka ilaalinta carruurta ee hay'ado farabadan? Hawsha gudaheed halkee ayay taasi ka dhacdaa? Qaabaynta nidaamyada: halisaha iyo khatarta Maxaa laga og yahay sida ay dhibaatadu u faafsan tahay ama u badan tahay? Kulannada kooxda dib u eegidda ee ugu dambeeya  Khibradda shaqaalaha (kooxda dib u eegidda iyo kooxda kiiska)  Macluumaadka hawlfulinta xaafadda (kooxda dib u eegidda)  Daliilka qaran  Cilmibaarista habboon Maxaa ka dhigaya mid aasaasi ah (halkii ay ka ahaan lahayd dhibaato u gaar ah shakhsiyaadka ku lug leh?) Waxaa diiradda loo saaray kulankii labaad ee 'dambe' ee shaqaalaha lala yeeshay 'Muuqaalka wadiiqeed' iyo kaladhigdhigga Dhacdooyinka Habdhaqanka xirfadeed ee Daruuri ah xataa soo ogaanshaha arrimaha suurtogeliyey Sidee ayay dhibaatadu uga muuqatay kiiska? Wadahadallo gaar ah iyo kulankii ugu horreeyey ee 'dambe'  1.5 Kooxda Dib u eegidda iyo Kooxda Kiiska 1.5.1  Kooxda Dib u eegidda Kooxda Dib u eegidda waxaa ka mid ah maamuleyaal sare oo ka socda hay'adaha ku lug lahaa kiiska, oo iyagu aanan qayb toos ah ku lahayn waxkaqabashadii kiiska. Iyaga oo ay hoggaaminayaan laba Dib u eege oo Hoggaanka haya oo madaxbannaan, waxa ay iyagu yihiin gole wada shaqaynaya muddada dib u eegidda, soo qaadaya oo baaraya macluumaadka, welibana gaaraya go'aannada gabagabada ah ee ku saabsan caadooyinka iyo natiijooyinka guud. Waxa ay weliba yihiin il laga helo macluumaadka ku saabsan adeegyada ay matalayaan: siyaasadahooda ku saabsan xeeladda, nidaamyadooda, xeerashooda, iyo xaaladda ururka ee la xiriirta dhibaatooyin ama duruuf gaar ah sida ilaha dhaqaale ee xaddidan, isbeddellada qaabka dhismeed ee ururka, iyo wixii la mid ah.   Xubnaha Kooxda Dib u eegiddu waxa ay weliba masuul ka yihiin in ay xubnaha hay'addooda ka taageeraan oo ay u suurtogeliyaan in ay dib u eegidda kiiska ka qayb qaataan.  Labada Dib u eege ee Hoggaanka haya ee ku jira dib u eegiddan SCR waxaa labadoodaba loo aqoonsaday in ay qabtaan dib u eegidyada SCIE, waxa ayna khibrad ballaaran u leeyihiin in ay qoraan dib u eegidyada SCR/IMR oo loo adeegsado qaabkii waxqabadka ee hore ee 'Tuduca 8'. Midkoodna hore uguma lug lahayn kiiskan, oo xiriir hore ama hadda ah lama lahayn Kawnsalka Lambeth ama hay'adaha ay iskaashadaan.    Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 55 Ghislaine Miller, Dib u eegaha Hoggaanka haya ee madaxbannaan ee SCIE Sally Trench, Dib u eegaha Hoggaanka haya ee madaxbannaan ee SCIE Agaasime Ku-xigeenka Ku meelgaar ah Waalidnimada Carruurta La Daryeelo iyo Urureed Adeegga Carruurta iyo Dhallinyarada (CYPS) ee Lambeth Takhtarka Xirfad gaar ah u leh carruurta iyo Takhtarka u Magacaaban CP iyo Dhawritaanka Isbitaalka St. George's Hospital (SGH) Kalkaaliyaha caafimaad ee Xirfad gaar ah leh, Kalkaaliyaha caafimaadka ee u Xilsaaran CP Ururka Xilsaarista Daawaynta (CCG) ee Lambeth ee adeegga NHS Takhtarka Xirfad gaar ah u leh carruurta iyo Takhtarka u Xilsaaran Dhawritaanka, Ururka CCG ee Lambeth ee NHS Kalkaaliyaha caafimaad ee ka Magacaaban Ururka isbitaal, Dhawritaanka Carruurta Ururka isbitaal ee Guy’s and St. Thomas’ NHS Foundation Trust Madaxa adeegga EYFS iyo Daryeelka carruurta Waxqabadka Hore ee Meel ku toosan Adeegga CYPS ee Lambeth Sarkaalka Dib u eegidda Darajada L SC&O 21(2) Akaadamiyadda Dembiyada iyo Cuntubka Dib u eegidda Booliiska London Sarkaalka Hubinta Tayada Adeegga CYPS ee Lambeth Madaxa Adeegga Hubinta Tayada iyo Maamulaha Guddiga LSCB Adeegga CYPS ee Lambeth     1.5.2 Kooxda Kiiska Kooxda Kiisku waa xirfadleyaasha toos ugu lug lahaa qoyska. Qaabka Waxbarashada Wadajir ah ayaa soo bandhigaya in si badan hawsha looga qaybgeliyo oo lala shaqeeyo shaqaalahaas/maamuleyaashaas, oo iyaga la weydiiyo in ay tilmaamaan 'muuqaalka wadiiqeed' – ee ay ka qabeen shaqada ay qoyska waqtigaas u qabteen iyo waxa taas saamayn ku lahaa.  Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 56 Wixii khuseeya dib u eegidda kiiskan, Kooxda Dib u eegiddu waxa ay wadahadallo gaar ah la yeesheen 25 xirfadleyaal oo ka mid ah Kooxda Kiiska, waxa ayna heleen qoraallo laga sameeyey 3 kale oo wadahadal oo lala yeeshay xubnaha xafiiska takhtarka ilkaha.  Caafimaadka: Takhaatiirta Guud (x2) Takhtarka Xirfad gaar ah u leh carruurta (Daawaynta Degdeg    ah), SGH Diiwaanhayaha Carruurta, SGH Takhtarka qalliinka ee Xirfad gaar ah u leh Addimada, SGH Takhtarka Xirfad gaar ah u leh carruurta ee Bulshada, ururka isbitaal ee Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust Kalkaaliyaha caafimaad ee Magacaaban, SGH Ummulisada, ururka isbitaal ee Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust Booqdaha Caafimaadka, ururka isbitaal ee Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust Booqdaha Caafimaadka, ururka isbitaal ee Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust Adeegga CYPS: Madaxa Adeegga, Kooxaha CPFS, Adeegga CYPS ee Lambeth Maamule Ku-xigeenka Kooxda (x2), Kooxda CP&FS, Lambeth Maamulaha Kooxda, Kooxda CP&FS, Lambeth Hawlwadeenka Bulsheed, Kooxda CP&FS, Lambeth Maamule Ku-xigeenka Adeegga, Kooxda Xaafadeed, Westminster Isuduwaha Dhawritaanka ee Sare, Adeegyada Dadka waaweyn iyo Bulshada ee Lambeth Guddoomiyaha Shirka CP Maamulaha Kooxda, kooxda EDT Hawlwadeenka Bulsheed ee Xilliyeed, kooxda EDT Sanadaha Hore iyo Waxbarashada: Maamulaha Dugsi, Dugsiga Hoose Hawlwadeenka Gacanfidis, Xarunta Carruurta Macallinka Dugsiga xannaanada Booliiska London: Askariga Booliiska, Kooxda Baaritaanka Xadgudubka Carruurta Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 57 (CAIT) Askariga Booliiska, Cuntubka Badbaadada Bulshada Askariga Booliiska, Cuntubka Rabshadda Guriga iyo Dembiyada Neceybka (dhanka telefoonka) Dib u eegidda kiiska waxaa nuqullo looga soo diray wadahadallo uu adeegga NHS London, la yeeshay: Takhtarka ilkaha Shaqaalaha soo-dhawaynta, xafiiska takhtarka ilkaha Maamulaha Xafiiska takhtarka ilkaha   1.6 Qaabka hawsha dib u eegidda Dib u eegidda kiiska ka mid ah Waxbarashada Wadajir ah waxaa ka muuqata in ay taasi tahay hawl lagu celceliyo oo macluumaad lagu soo qaado, lagu baaro, lagu fiiriyo dibna loogu fiiriyo, si loo hubiyo in daliilka sii badanaya iyo fahanka macluumaadka laga helo ay sax yihiin oo ay macquul yihiin. Kooxda Dib u eegiddu waxa ay yihiin 'matoorka' hawsha, iyaga oo wadajir ula shaqeeya xubnaha Kooxda Kiiska oo keligood wadahadallo lala galo, ka dibna iyaga oo ku jira kulannada 'Dambe' ee hay'adaha farabadan. Waxaa halkan hoose ku xusan sida ay isugu daba xigeen dhacdooyinka dib u eegiddan ka mid ahaa. Taariikhda Dhacdada 23.04.13 Kulanka baarista baaxadda ee dhexmaray Dib u eegeyaasha Hoggaanka haya, Guddoomiyaha guddiga LSCB iyo Maamulaha 13.05.13 Kulanka soo bandhigidda ee loogu talagalay Kooxda Dib u eegidda 23.05.13 Kulanka soo bandhigidda ee loogu talagalay Kooxda Kiiska – si loo macneeyo qaabka/habka Waxbarashada Wadajir ah, iyo hawsha dib u eegidda kiiska ee ay ka qayb qaadan doonaan. 14, 17, 18 iyo 28.06.13 Wadahadallo afar cisho lala yeeshay xubnaha Kooxda Kiiska (kulanno gaar ah oo qiyaas ahaan 1.5 saacadood lala yeeshay xubin kaste oo ka mid ah Kooxda Kiiska; waxaa caadi ahaan qabta laba qof oo ka mid ah Kooxda Dib u eegidda) 26.06.13 1) Tababbar maalin nuskeed ah oo loogu talagalay Kooxda Dib u eegidda, oo uu bixiyey Ururka Horumarka Soomaaliyeed 2) Kulanka kaladhigdhigga ee Kooxda Dib u eegidda (1) 01.07.13 Kulanka kaladhigdhigga ee Kooxda Dib u eegidda (2) Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 58 15.07.13 Kulanka ugu horreeyey ee Dambe (Kooxda Dib u eegidda iyo Kooxda Kiiska) Kulankan dhexdiisa, kooxdu waxa ay ka wada shaqeeyaan  soo ogaanshaha Dhacdooyinka Habdhaqanka xirfadeed ee Daruuri ah (KPE-yada) ee kiiska ka mid ahaa ee saamayn ku lahaa sidii kiiska wax looga qabtay iyo/ama natiijadii kiiska  qiimaynta habdhaqanka xirfadeed ee ka mid ahaa KPE-yadaas  tixgelinta waxa waqtigaas saamayn ku lahaa shaqada/shaqaalaha ('muuqaalka wadiiqeed') FG, Sida waxbarashada ku toosan, Kalkaaliyaha caafimaad ee u Xilsaaran iyo Takhtarka u Xilsaaran ee isbitaalka SGH ayaa laga marti qaaday kaas iyo kulankii labaad ee Dambe si ay goobjoog uga ahaadaan. 24.07.13 Kulanka kaladhigdhigga ee Kooxda Dib u eegidda (3) 29.07.13 Soo bandhigiddii warka cusub ee Dib u eegeyaasha Hoggaanka haya ay u sameeyeen Kooxda Hawlfulinta ee guddiga LSCB 09.08.13 Kulanka labaad ee Dambe (Kooxda Dib u eegidda iyo Kooxda Kiiska) Kulankan dhexdiisa, waxaa kooxda lagu siiyey daabacaadda koowaad ee warbixin lagu qeexayo caadooyinka iyo natiijooyinka aasaasi ah ee soo shaac baxaya, waxaana la weydiiyey in ay ka fiirsadaan haddii ay kuwaasi gooni u yihiin kiiskan gaarka ah ama ay siyaado u jiraan oo ay caado yihiin. 09.08.13 Kulanka kaladhigdhigga ee Kooxda Dib u eegidda (4) 15.08.13 Hubinta Tayada: kulanka kormeeridda ee loogu talagalay Dib u eegeyaasha Hoggaanka haya ee ay la yeesheen SCIE (Dr. Sheila Fish) 06.09.13 Kulanka Kooxda Dib u eegidda (5) – si ay uga fiirsadaan daabacaadda koowaad ee warbixinta ugu dambaysa 10.09.13 Kulanka Kooxda Hoose ee dib u eegidda SCR – si ay uga fiirsadaan daabacaadda koowaad ee warbixinta ugu dambaysa 26.09.13 Kulanka lala yeeshay Guddoomiyaha Guddiga LSCB, DCS, iyo DCS Ku meelgaar ahaa (ee hore). Codsashada in Kooxda Dib u eegiddu ay warbixinta saxaan oo ay ka dib isu raacaan. Guddoomiyaha guddiga LSCB ayaa Wasaaradda waxbarashada ee DfE ka wargeliyey dib u dhaca ku yimid Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 59 dhammaystiridda warbixinta.  6.12.13 Kulanka ugu dambeeyey ee kooxda dib u eegidda La xaqiijin doono Kulanka guddiga LSCB – si ay uga fiirsadaan daabacaadda koowaad ee warbixinta ugu dambaysa La xaqiijin doono Warbixinta ugu dambaysa, oo u diyaar ah soo saarista, ayaa loo dirayaa Wasaaradda Waxbarashada (DfE)  1.7 Baaxadda iyo xadka hawsha 1.7.1 Marka la raaco xeeladda nidaamyada ku salaysan waxa ay taasi dib u eegeyaasha ku dhiirrigelinaysaa in ay hawsha ku bilaabaan baaritaan furan halkii ay uga dhaqaaqi lahaayeen su'aalo hore loo dejiyey oo ku jira xadka hawsha, sida ka dhacda dib u eegidda SCR ee caadi ah. Waxa ay taasi suurtogelinaysaa in macluumaadku ay dadka u hoggaamiyaan dhibaatooyinka daruuri ah ee loo baahan yahay in la baaro.  Dib u eegiddan SCR gudaheeda, waxa aan annagu ku aragnay oo aan ku baarnay su'aalaha (Baaragaraafka 1.1.2) oo ay guddiga SCB ee Lambeth soo jeediyeen oo ay ku tilmaameen in dan gaar ah laga leeyahay. 1.7.2 Waqtiga lagu daboolayo dib u eegidda SCR waxaa lagu go'aamiyey sida soo socota:  Bishii Febraayo 2011 (goortii ay Hooyo Ingiriiska timid) ilaa maalintii ay taariikhdu ahayd 11kii Maarso 2013 (taariikhdii uu dhintay Ilmaha H) 1.8 Ilaha macluumaadka 1.8.1 Macluumaadka ka yimid xirfadleyaasha  Sida kor ku xusan, wadahadallo lala yeeshay xubnaha Kooxda Kiiska; waxaa kuwaas qoray oo ka wada hadlay dhammaan Kooxda Dib u eegidda.  Laba kulan oo Dambe oo xubnaha Kooxda Kiisku ay kaga jawaabeen kaladhigdhiggii kiiska ayna ku bixiyeen fikradcelin ku saabsan sax ahaanta iyo muujinta caddaali ahayd ee fikradahooda. Wixii khuseeya natiijooyinka soo shaac baxay, Kooxda Kiiska waxaa la weydiiyey in ay faallo ka bixiyaan haddii kuwaasi ay ahaayeen kuwo aasaasi ah oo faafsan/badan. Marka si kale loo dhigo, miyaan go'aanno gabagabo ah ka gaari karnaa haddii kiiskan laga helayo 'daaqad laga eego nidaamka jira', oo sidee ayay taasi u tahay?  Xubnaha Kooxda Kiisku waxa ay weliba si waxtar leh uga jawaabceliyeen weydiimihii iyo codsadiyadii dambe ee ka yimid Dib u eegeyaasha Hoggaanka haya iyo Kooxda Dib u eegidda si wax loo kala caddeeyo ama macluumaad dheeraad ah loo helo, markii taas loo baahnaa.  1.8.1.1 Dhacdooyinka Habdhaqanka xirfadeed ee Daruuri ah iyo      Arrimaha Saamayn leh Macluumaadka ka yimid wadahadalladii lala yeeshay Kooxda Kiisku waxa ay isu turjumayaan 'muuqaalka wadiiqeed' ee ay qabeen iyo markaa xulka Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 60 Dhacdooyinka Habdhaqanka xirfadeed ee Daruuri ah (KPE-yada) ee annaga oo ah dib u eegeyaasha noo suurtogelinaya in aan casharka ugu fiican ka qaadanno kiiska. KPE-yadaasi waa goorar ama waqtiyo muhiim ah oo la xiriira sida kiiska wax looga qabtay ama loo horumariyey. Xubnaha Kooxda Kiiska ayaa weliba ah isha qiime badan ee macluumaadka ku saabsan su'aalaha sababta lagu raadinayo – baarista Arrimaha Saamayn leh ee waqtigaas ku raad yeeshay habdhaqankooda xirfadeed iyo go'aannadooda. 1.8.1.2 Ka qaybqaadashada  Dib u eegeyaasha Hoggaanka haya iyo Kooxda Dib u eegiddu waxa ay xirfadleyaasha uga mahadnaqayaan in ay rabeen in ay dib uga fiirsadaan shaqadooda gaar ah, oo ay sidaas furan ee fikir badan uga qayb galeen dib u eegiddan SCR. Duruufta murugo lahayd ee dhimashada ilmaha keentay ayaa hawsha uga dhigtay mid xanuun badan xubnaha Kooxda Kiiska intooda ugu badan ama gebigood.   Hase ahaatee, waxa ay jawaabcelin fiican ka bixiyeen wadahadalladii gaarka ahaa ee ay ka qayb qaateen, kuwaas oo lagu soo xasuustay kalintii ay ku lahaayeen sheekada ilmaha ku saabsan, iyo wadahadalladii kooxeed oo mararka qaar dhib badnaa. Dhowr ka mid ah ayaa sheegay in ay dareen fiican ka heleen in ay gargaar ka bixiyaan casharka masiibada timid laga qaadanayo. Kooxda Dib u eegidda ayaa waxaas oo dhan ka helay fahan sii qotodheer oo sii macne badan oo ku saabsan waxa soo gaaray qoyskan ee ka dhex dhacay xiriirrada dhawritaanka, waxa ayna taasi noo suurtogelisay in aan qaadanno casharka ku xusan warbixintan.     2 Macluumaadka laga helay dukumeentiyada Dib u eegeyaasha Hoggaanka haya iyo xubnaha Kooxda Dib u eegidda ayaa eegay dukumeentiyada soo socda:  Diiwaannada hay'adaha ku jiray kiiska, oo ka dib lagu beddelay taxane taariikheed oo isku darsan  Diiwaannada soo gudbinta iyo macluumaadka (adeegga CYPS)  Soo koobidda wareejinta (adeegga CYPS)  Qoraallada laga sameeyey kulannada: Shirarka CP, Kooxaha Daruuri ah, MARAC  Warbixinnada loogu talagalay Shirarka CP  Qorshooyinka iyo Heshiisyada Qoran ee CP  Qiimaynta Daruuri ah (adeegga CYPS)  Diiwaannada faahfaahsan ee booqashooyinka guriga ee CP (adeegga CYPS)  Warbixinta Caafimaadka ee CP ee loogu talagalay MA (6dii Diisembar 2012)  Diiwaanka natiijada Weydiimaha Qob47 bishii Maarso 2013  Diiwaanka Wadahadallada Xeeladda ku saabsan bishii Maarso 2013 Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 61  Diiwaannada faahfaahsan ee kooxda EDT, 4/5 Maarso 2013  Diiwaannada faahfaahsan ee jiifinta isbitaalka iyo daryeelka Walaalka 2  Wadaxiriirka email ee maamuleyaasha adeegga CYPS ee ku saabsanaa dhacdooyinka bishii Maarso 2013  Warbixinnada Caafimaadka ee CP ee loogu talagalay MA iyo Walaalka 1 (8dii Maarso 2013)   Maxaa dheer, Dib u eegeyaasha Hoggaanka haya waxa ay akhriyeen qoraalladii Golihii dib u eegidda SCR ee maalintii ay taariikhdu ahayd 26.03.13, iyo dukumeenti gaaban oo loo soo saaray si kulankaas dhexdiisa lagaga fiirsado, xataa daabacaadda koowaad ee Xadka Hawsha. 1.8.3  Macluumaadka ka yimid qaraabada, saaxiibbada iyo bulshada 1.8.3.1 Isla sida ka dhacda dib u eegidyada SCR ee caadi ah, qaabka Waxbarashada Wadajir ah waxaa loola jeedaa in lagu daro ra'yiga iyo fikradaha xubnaha qaraabada kuwaas oo qayb qiime badan ku leh fahmidda kiiska iyo shaqada hay'adaha.     Dib u eegiddan gudaheeda, xaaladda waalidku ay ku yihiin dembiile iyo markhaati ka mid ah dacwad dembiyeed ayaanay suurogal ku ahayn in waqtiga xaadirka ah iyaga wadahadal loogu baaqo. Waxaa la rajaynayaa in mustaqbalka, mar uun ay suurogal noqon doonto in labada waalid lala galo wadahadal ku saabsan waayo aragnimada ay ka heleen wadashaqayntii ay hay'adaha la galeen.   Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 62 Lifaaqa 2 – Hagaha ereyada takhasus leh Xuruufaha soo gaabinta ereyada ee la isticmaalay iyo ereyada takhasus leh oo la macnaynayo  1. Hagista qaanuuneed ayaa dhigaysa in warbixinnada dib u eegidda SCR  ‘…lagu qoro Ingiriisi cad oo loo qoro si fudud in ay xirfadleyaasha iyo shacabkuba u wada fahmaan.’ (2013: 70) Waxaa marwalba adag in dad kaladuwan wax loo qoro. Lifaaqa (Lifaaqa 2) ku saabsan ereyada takhasus leh waxa ay ujeeddadiisu tahay in lagu taageero akhristeyaasha aanan aqoonin nidaamyada iyo hadallada shaqada dhawritaanka iyo ilaalinta carruurta. 2. Guddiga LSCB ee Lambeth iyo SCIE waxa ay labadooduba rabaan in ay wanaajiyaan kartida akhriska warbixinnada dib u eegidda SCR waxa ayna soo dhawaynayaan fikradcelinta iyo talooyinka ku saabsan sida taas loo wanaajin karo. 3.  Xuruufaha soo gaabinta ereyada A&E Waaxda Gurmadka Degdeg ah (isbitaalka) CSC Daryeelka Bulsheed ee Carruurta CYPS Adeegyada Carruurta iyo Dhallinyarada DTM Maamule Ku-xigeenka Kooxda DV Rabshadda guriga  ED Waaxda gurmadka Degdeg ah FSCP Kooxda Taageerada Qoyska iyo Ilaalinta Carruurta GSTT Ururka isbitaal ee Guy’s and St. Thomas’ Hospital Trust  HV Booqdaha Caafimaadka IDVA Hay'adda Rabshadda Guriga ee Madaxbannaan LSCB Guddiga Dhawritaanka Carruurta ee Xaafadda LT Waxbarashada Wadajir ah MARAC Shirka Qiimaynta Halista ee Hay'ado Farabadan SCIE Machadka Heerka sare ee Daryeelka Bulsheed SGH Isbitaalka St. George’s Hospital SW Hawlwadeenka Bulsheed TM Maamulaha Kooxda 4.  Ereyada takhasus leh   Sharciga Carruurta ee 1989kii soo baxay: Marka adeegyada daryeelka bulsheed ee dawladda hoose ay qoys wax u qabanayaan, sharciga ugu muhiimsan ee lagu taageero awooddooda iyo waajibaadkoodu waa Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 63 Sharciga Carruurta, ee 1989kii soo baxay. Qodob gaar ah oo Sharciga ka mid ah ayaa lagu soo hadal qaaday warbixintan oo dhan: qodobka 47.    Qod47: Waxa uu kani qeexayaa waajibaadka Booliiska iyo adeegga CYPS ka saaran in ay ka jawaab celiyaan warbixinta lagu sheego in 'ilme ku nool, ama jooga, xaafaddooda uu qabo, ama laga yaabo in ay gaarto, waxyeello weyn.' Marka ay xaaladdaasi timaaddo, waa in weydiimo la qabto si looga go'aan gaaro tallaabada loo baahan yahay in la qaado si loogu dhawro ama loogu abaabulo wanaagga ilmaha. Kulanka Xeeladda ku saabsan: Kani waa kulanka (ama mararka qaar wadahadalka telefoonka) ee lagu bilaabo hawsha qod47. Ka dib marka la helo soo gudbinta ku saabsan ilaalinta carruurta tallaabada ugu horraysa waxa weeyaan in adeegga CYPS uu la xiriiro Booliiska oo uu qabto Kulanka Xeeladda ku saabsan si loo qorsheeyo qofba waxa uu qaban doono muddada la wado weydiimaha ku saabsan ilmahaas/carruurtaas.  Nidaamyada Ilaalinta Carruurta ee Rasmi ah: Shirarka Ilaalinta Carruurta, Kooxaha Daruuri ah iyo Qorshooyinka Ilaalinta Carruurta waxaa lagu 'nidaamiyaa' hagista qaanuuneed (Wada Shaqayn, soo saaris kaste). Waxa ay yihiin nidaamyada rasmi ah ee hay'adaha farabadan ay ku soo ogaadaan, ku qiimeeyaan kuna qorsheeyaan ilaalinta carruurta gaara xadka ugu hooseeya ee 'halis ugu jira waxyeello weyn'. Isaga oo soo hoos galaya guddiga LSCB, adeegga CYPS ayaa masuul ka ah qaban qaabinta iyo taageeridda hawlahaas. Hawlwadeenka bulsheed ee adeegga CYPS ayaa loo magacaabaa in uu yahay 'hawlwadeenka daruuri ah' (key worker) ee u xilsaaran carruurta ku jira Qorshooyinka Ilaalinta Carruurta. Amarrada maxkamadda: Sharcigu waxa uu awood noocyo kale ah siinayaa maxkamadaha – si ay u bixiyaan amarro ilaalin ah oo noocyo badan, xataa Amarka Badbaadinta Degdeg ah (Emergency Protection Order) (qod44) – iyo awood ay dawladda hoose u yeelato in ay amarrada noocaas ah dalbato. Booliiska ayaa awood u leh (Ilaalinta Booliiska) amar la'aantiis in ay qaadaan ilme halis ugu dhow waxyeello weyn oo si degdeg ah u gaarta oo ay geeyaan meel nabad ah. Faahfaahinta sida loo qabanayo baaritaanka, ama weydiinta, Qod47 waxaa laga helayaa Wada Shaqayn, soo saaris kaste. Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 64 Lifaaqa 3 - Tirakoobyada ku saabsan rabshadda guriga  Macluumaadka qaran: Tirooyinku waxa ay muujinayaan in ‘…13,500 oo qof – oo boqolkiiba 80 haween ahaa – ay rabshadda guriga ka wargeliyeen Talosiinta Muwaadiniinta (Citizens Advice) sanadkii ugu dambeeyey. Dhacdooyin tiradoodu tahay 3,300 ayaa laga soo warbixiyey intii u dhexeysay Oktoobar iyo Diisembar 2012, waxaa ku korodhay boqolkiiba 11 marka loo barbar dhigo isla muddadaas sanadkii ka horreeyey.’ (Topping, 2013) Isla maqaalkaas wargeyska Guardian gudihiisa, waxaa lagu sheegay tirooyin ka yimid Wasaaradda Gudaha (Home Office) oo qeexaya in sanadkii ugu dambeeyey 1.2 milyan oo haween ah ay lammaaneyaashooda kala kulmeen rabshadda DV, xataa rabshadda galmeed. Women’s Aid.org.uk: Waxaa cilmibaaris lagu muujiyey in rabshadda gurigu ay saamayn karto afartii haweenba mid mar uun noloshooda, taas oo aanan ku xirnayn da'da, dabaqadda bulsheed, jinsiyadda, naafonimada ama habnololeedka. Rabshadda gurigu waxa ay ku toosan tahay inta dhexeysa boqolkiiba 16 iyo rubuc dhammaan dembiyada rabshad leh ee la diiwaangeliyo, iyo boqolkiiba 10 wixii wicis ah ee laga soo diro xaaladaha degdeg ah. Sanad kaste oo keliya, waxaa yimaadda 13 milyan dhacdo oo kala gooni ah oo ku saabsan rabshadda jirka ama hanjabaadda rabshadda oo haweenka uga yimaadda lammaaneyaasha hadda ama lammaaneyaashii hore. (Wasaaradda Gudaha, 2004; Dodd et al., 2004; Dobash iyo Dobash, 1980; Walby iyo Allen, 2004)  Tirakoobyada ku saabsan rabshadda guriga: Imaanshaha iyo badnaanta rabshadda guriga: Guud ahaan   Sanadkii 2011/12, haweenka boqolkiiba 7.3 (1.2 milyan) iyo ragga boqolkiiba 5 (800,000) ayaa soo sheegay in ay la kulmeen xadgudubka guriga.  Haweenka boqolkiiba 31 iyo ragga boqolkiiba 18 ayaa la kulmay xadgudubka guriga tan iyo markii ay 16 jir ahaayeen. Waxa ay taasi ku toosan tahay 5 milyan oo haween ah iyo 2.9 milyan oo rag ah.  Sanadkii 2011/12, booliisku waxa ay soo sheegeen ku dhawaad 800,000 oo dhacdo oo rabshadda guriga ah.  Qiyaas gaaraysa boqolkiiba 65 ayaa ku korodhay tirada ciqaabmarinta ku saabsan rabshadda guriga intii u dhexeysay 2005/06 iyo 2010/11 waxaana taas ku toosnayd qiyaasta ah boqolkiiba 99 oo ku korodhay tirada eedaysaneyaasha dembiga lagu helay.   Inkaste oo ay xaaladdu sidaas tahay, haddana tirada dadka lagu soo helay dembiga rabshadda guriga ee shantii sano ee ku dhammaaday sanadkii 2011 waxa ay ku taagnayd oo keliya boqolkiiba 6.5 dhacdooyinka laga soo wargeliyey booliiska – inkaste oo ay qiyaastaasi halkaas aad uga sarraysay Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 65 oo ay ku beegnayd boqolkiiba 70 dadka dembiga si rasmi ah loogu eedeeyey.   Haweenka ayaa si ragga aad uga badan halis ugu jira in ay dhibbane u noqdaan dhacdooyinka farabadan ee xadgudubka, xadgudubka guriga ee noocyo badan (xadgudubka lammaanaha, xadgudubka qoyska, weerarka galmeed iyo dabasocodka), iyo gaar ahaan rabshadda galmeed.  Tirakoobyada Lambeth: waxaa ku jira calaamado kaladuwan oo muujinaya heerka rabshadda DV:   Soo gudbinta loo soo diro adeegga CYPS ee ku lug leh rabshadda DV: boqolkiiba 19  Tirada qorshooyinka CP ee ku lug leh rabshadda DV: boqolkiiba 61  Tirada guud ee wicista sanadkii ugu dambeeyey khadka caawinta ee rabshadda DV ee qaran ay u direen degganeyaasha xaafadda Lambeth: 1,696 wicis (30,424 wicis oo ka yimid London gebi ahaan). Tirada wicista ee Lambeth ka timid ayaa ku jirtay safka saddexaad marka London loo eego iyada oo ay ka horreeyeen xaafadda Croydon (1747) iyo Lewisham (1699) Jadwalka hoose ayaa lagu bixiyey tirada soo gudbinta loo soo diray MARAC laga bilaabo sanadkii 2007 ilaa waqtiga xaadirka ah. Waxa ay taasi muujinaysaa tirada sii kordhaysa ee dhibbaneyaasha la soo gudbiyo ee loo arko in ay 'halis weyn ugu jiraan waxyeello daran ama dhimasho', ee loo sameeyey qorshooyin ilaalin oo lagu dejiyey kulannada MARAC dhexdooda.  Muddo Taariikh Tirada soo gudbin dhibbane Tirada carruurta ku xiran Abr 07 – Maar 08 47 59 Abr 08 – Maar 09 156 171 Abr 09 – Maar 10 307 328 Abr 10 – Maar 11 341 400 Abr 11 – Maar 12 286 361 Abr 12 – Maar 13 396 388 12 bilood wareega Aug 12 – July 13  408  391  Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 66 Lifaaqa 4 - Casharrada hore loo bartay iyo isbeddellada la hirgeliyey si habdhaqanka looga wanaajiyo hay'adaha oo dhan Lifaaqan waxaa lagu faahfaahinayaa tallaabooyinka hore loo qaaday ee ku habboon afar ka mid ah lixda natiijo ee mudnaan leh. Natiijada 1: Caadada ay xirfadleyaasha hay'adaha dhammaantood u leeyihiin in ay diiradda saaraan saamaynta shucuureed ee ay carruurta u leedahay ku noolidda rabshadda gurigu, iyaga oo aanan eegayn sida ay ugu sii suurogal badan tahay in ay waxyeellada jirku iyaga gaarto, ayaa horjoogsanaysa in si buuxda loo fahmo halisaha ku wajahan.     Guddiga LSCB: Ayaa ansixiyey oo bilaabay isticmaalidda qalabka qiimaynta halista ee hay'adda Barnardo oo si gaar ah loogu eego halisaha xadgudubka jirka ee toos ah ee carruurta ku wajahan.  Adeegga CYPS: Tan iyo markii dib u eegiddan la qabtay, Guddoomiyeyaasha Shirka CP ayaa la weydiiyey in ay shirka ku eegaan qaybta la geliyo carruurta ku jirta Qorshooyinka CP oo ay carrabka saaraan xiriirka u dhexeeya rabshadda DV iyo xadgudubka jirka iyo qiimaynta halista.  Ururka isbitaal ee GSTT: Ururka isbitaal ee GSTT ayaa qabtay tababbar loogu talagalay xirfadleyaasha bulshada oo ku saabsanaa weydiinta caadi ah iyo isticmaalidda qiimaynta halista ee hay'adda Barnardo bishii Maarso/Abriil 2013.  Isbitaalka SGH: Qorshe waxqabad ayaa la dejiyey ka dib hawl Cashar Wanaajin oo kiiskan lagaga jawaabceliyey. Waxaa kaas ka mid ahaa isbeddellada soo socda: o Qalabka qiimaynta halista oo laga bilaabay waaxda gurmadka degdeg ah si loo isticmaalo marka dhaawaca aanan shil ahayn ee NAI uu yahay hal shay oo lagu macnayn karo cabashada jirta (faahfaahin dheeraad ah ayaa ku jirta qorshaha waxqabadka). o Takhtar xirfad gaar ah leh oo hoggaanka u haya dhawritaanka carruurta, gaar ahaan dhinacyada caafimaadka siyaado ugu xiran, matalan, turjumidda dhaawaca, oo loogu talagalay laan kaste oo caafimaad oo la soo ogaado. o Takhtarka xirfad gaar ah leh oo la soo helo oo laga wargeliyo islamarka ilmaha la keeno mar kaste oo laga walaac qabo dhawritaanka carruurta. o Kooxda qaybta isbitaal oo qiimaynaya halisaha ku wajahan badbaadada ilmaha ee qaybta isbitaal dhexdeeda marka dhaawaca NAI uu suurogal yahay waxa ayna hirgelinayaan tallaabooyinka habboon, matalan, ilmaha oo la jiifiyo meel u dhow saldhigga kalkaaliyeyaasha caafimaad, yaraynta booqdeeyaasha.  Natiijada 3: Noocyada, diyaar ahaanta iyo tayada turjumaannada ee waqtiga xaadirka ah ayaa dhibaato ah; shaqada sii qorshaysan way u kala duduwan tahay, xaaladaha degdeg ah marka ay yimaaddaanna, aad ayay u liidataa waxa ayna sidaas u keenaysaa halista ah in aanay taageero helin Lambeth SCR Child H Confidential draft report 8 January 2014 67 isticmaaleyaasha adeegga ee aanan luqadda Ingiriisiga ku hadlin, taas oo xirfadleyaasha aad iyo aad ugu adkaynaysa in ay waqtiga habboon ku fuliyaan qiimayn ama natiijo waxtar leh. Isbitaalka SGH: Telefoonnada loo isticmaalo Khadka luqadda ee Language Line (iyo ujeedooyin kale oo sir ah) ee waaxda gurmadka degdeg ah waxaa la geeyey labo qol oo dhan u yaalla. Natiijada 4: Sida looga war hayo marka aanay soo noqnoqod lahayn dhacdooyinka rabshadda gurigu, waxa ay xirfadleyaashu badi aaminaan in ay carruurtu ku wanaag qabaan guriga oo/ama waxa ay u arkaan in ay tiro yar yihiin sababaha ay ugu baahan yihiin in ay si go'an ula hawlgalaan waalidka. Waxa ay taasi keentaa in aanay fahan dheeraad ah ka helin sababaha ka dambeeya iyo waxyaabaha dhaliya dhacdooyinka rabshadda guriga, iyo heerka dhab ah ee halista ay kuwaasi carruurta u suurtogelinayaan.  Adeegga CYPS: Waxa uu ku dhaqaaqayaa hirgelinta buuxda ee qaabka Calaamadaha Badbaadada (Signs of Safety) oo lagu xoojin doono tayada qiimaynta halista, suurtogelin doona in si ka fudud ay waalidku u fahmaan meelaha walaacu ka jiro, looguna qaabayn doono Qorshooyinka CP si natiijada siyaado diiradda loogu saaro.  Natiijada 5: Dadaalka ay shaqaalaha daryeelka bulsheed iyo booliisku ugu jiraan in ay xirfadleyaasha caafimaadka ka helaan sharraxaadda cad ee sababta dhaawaca jirka ee carruurta, ayaa khilaafsan caadada ay xirfadleyaasha caafimaadku u leeyihiin in ay bixiyaan natiijooyin kaladuwan oo keenaya in wax kaste uu suurogal yahay ilaa meesha laga saarayo. Waxa ay taasi sii suurtogelinaysaa isfahanwaaga ku saabsan halisihii hore iyo kuwa mustaqbalka marka la wado baaritaannada ilaalinta carruurta.  Adeegga CYPS: Dhacdada ka dib, waxaa adeegga CYPS gudihiisa dib looga bixiyey hagis la siiyey kooxaha hawlaha bulsheed oo ku saabsan baahida loo qabo in isla maalintaas la diiwaangeliyo natiijooyinka iyo tallaabooyinka daruuri ah ee ka soo shaac baxa Kulanka Xeeladda ku saabsan, oo kuwaas la siiyo dadka isla maalintaas jooga. Taas ayaa baaris lagu soo hubiyey waxaana la soo ogaaday in ay ka dhacdo kiisaska la eegay. Isbitaalka SGH: Qorshe waxqabad ayaa la dejiyey ka dib hawl Cashar Wanaajin oo kiiskan lagaga jawaabceliyey. Isbeddelladu waxa ay ku xusan yihiin dhanka sare, Natiijada 1 hoosteeda.     