గురజాడ అప్పారావు
గురజాడ అప్పారావు విశాఖ జిల్లా, రాయవరం (ఎలమంచిలి) లో, మేనమామ ఇంట్లో 1862 సెప్టెంబరు 21 న, వెంకట రామదాసు, కౌసల్యమ్మ దంపతులకు జన్మించారు. ఆయనకు శ్యామలరావు అనే తమ్ముడు ఉన్నాడు. గురజాడ అప్పారావు కుటుంబం వారి తాతల కాలంలో కృష్ణా జిల్లా గురజాడ గ్రామం నుండి విశాఖ మండలానికి వలస వచ్చింది. అప్పారావు తండ్రి విజయనగరం సంస్థానంలో పేష్కారుగా, రెవిన్యూ సూపర్వైజరు గాను, ఖిలేదారు గానూ పనిచేసారు. తన పదవ ఏట వరకు అప్పారావు చీపురుపల్లిలో చదువుకున్నారు. తర్వాత, వారి తండ్రి కాలం చెయ్యటంతో, విజయనగరానికి వచ్చారు. ఇక్కడ చాల పేదరికంలో వారాలు చేసుకుంటూ చదువు కొనసాగించారు. ఈ సమయంలో అప్పటి ఎమ్. ఆర్. కాలేజి ప్రిన్సిపాల్ సి. చంద్రశేఖర శాస్త్రి ఈయనను చేరదీసి ఉండడానికి చోటిచ్చారు. 1882 లో మెట్రిక్యులేషను పూర్తిచేసి, తర్వాత 1884 లో ఎఫ్. ఎ చేసారు. ఇదే సంవత్సరంలో ఏం. ఆర్. హై స్కూలులో టీచరుగా చేరారు. విజయనగరంలో బి.ఏ చదువుతున్నపుడు వాడుక భాషా ఉద్యమ నాయకుడు గిడుగు రామమూర్తి ఆయనకు సహాధ్యాయి. వారిద్దరూ ప్రాణస్నేహితులు. ప్రతి ఏటా గురజాడ జన్మదిన వేడుకను రాయవరం ప్రజలు ఘనంగా నిర్వహిస్తారు.
ఋణానందలహరి
పాత్రలకు పేర్లు పెట్టడం మొదలకొని, సంఘటనలు, సామెతల తిరగవేత, తెలిసిన కథల పారడీ, పాత్రల ప్రవర్తన, మాటల విరుపు, కొత్త పదప్రయోగాల వంటి ఎన్నో పద్ధతుల ద్వారా హాస్యాన్ని పండించారు రచయిత.
తెలుగు సాహిత్యంలో ముళ్లపూడి వెంకటరమణ సృష్టించిన అప్పారావు పాత్ర బహుళ ప్రచారం పొంది, చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయే పాత్రగా అభివర్ణించారు విమర్శకులు. ఎంతటి గట్టివాడి నుంచైనా చులాగ్గా అప్పు పుచ్చుకుని కనుమూసి తెరిచేలోగా మాయమయ్యే పాత్రగా ముళ్లపూడి వెంకటరమణ ఇతర కథలెన్నిటిలోనో కనిపిస్తుంది అప్పారావు పాత్ర. ఆ పాత్రనే ఋణానందలహరి కథామాలికకు కథానాయకునిగా తీసుకున్నారు.
అప్పారావు పాత్ర వర్ణన అప్పారావు కొత్తరూపాయి నోటులా ఫెళ ఫెళ లాడుతూ ఉంటాడు. కాలదోషం పట్టిన దస్తావేజులాంటి మాసినగుడ్డలూ, బడిపంతులుగారి చేబదుళ్లులా చిందరవందరగా ఉండే జుట్టూ, అప్పు తెచ్చిన విచ్చు రూపాయిలా మెరిసే పత్తికాయల్లాంటి కళ్ళూ, అప్పులివ్వగల వాల్లందరినీ చేపల్లా ఆకర్షించగల యెరలాంటి చురుకైన చూపులూ! అతను, బాకీల వాళ్లకి కోపిష్ఠివాడి జవాబులా పొట్టిగా టూకీగా వుంటాడు. అంటూ సాగుతుంది..
విచిత్రమైన టెక్నిక్కులతో అప్పారావు అప్పులు సంపాదిస్తూంటాడు. ఉదాహరణకు తన చొక్కాలను హాస్టల్ రూముల్లో వదిలేస్తూంటాడు. అవి పొరబాటున వేసుకుని బయటకెళ్లిన మిత్రులు అప్పులో, చేబదుళ్ళో జేబులో వేసుకొస్తె ఉన్న ఫళంగా ఇది నాథని చెప్పి విప్పి వేసుకుపోయి జేబులో డబ్బు జేబదలుగా పుచ్చుకుంటాడు. అతను ఎప్పుడు ఎవర్ని ఎంత అప్పడుగుతాడో ఎవరూ చెప్పలేరు, చివరికి అప్పారావు కూడా. స్నేహితుడు గుర్నాధం మాటల్లో చెప్పాలంటే ఆ ఋణలీల మనకి అర్థం కాదు..
రమణ ఆప్తమిత్రుడు, చిత్రకారుడు బాపు కూడా ఆ పాత్రకు రమణ రాసిన వర్ణన, వ్యక్తిత్వం వ్యక్తమయ్యేలా రేఖారూపమిచ్చారు.