టోబా మహావిపత్తు సిద్ధాంతం
టోబా విస్ఫోటనం, ప్రస్తుతం ఇండోనేషియాలోని టోబా సరస్సు ఉన్న ప్రదేశంలో 75000±900years సంవత్సరాల కిందట జరిగింది. పొటాసియమ్ ఆర్గాన్ డేటింగు ప్రకారం దీన్ని నిర్ధారించారు.[4] క్వాటర్నరీ పీరియడ్లో (ప్రస్తుత పీరియడ్) జరిగిన నాలుగు టోబా విస్ఫోటనాల్లో ఇది అతి పెద్దది, చివరిదీను. వోల్కానిక్ ఎక్స్ప్లోసివిటీ ఇండెక్సుపై దీని తీవ్రత 8 (భూమిపై జరిగిన అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాలకు ఇచ్చిన రేటింగుల్లో అతిపెద్దది ఇది); ఈ విస్ఫోటనంలో లావా, బూడిదలు విరజిమ్మగా భూగర్భంలో ఏర్పడిన ఖాళీలోకి భూమి కుంగి, భూతలంపై ఒక పెద్ద గుండం ఏర్పడింది (ఈ విధంగా ఏర్పడిన గుండాలను "కాల్డెరా" అంటారు). ఈ కాల్డెరా పొడవు 100 కి.మీ., వెడల్పు 30 కి.మీ. ఉంది. ఈ కాల్డెరాను ప్రస్తుతం టోబా సరస్సు అంటారు. విస్ఫోటనంలో వెలువడ్డ బూడిద, తదితర పదార్థాల ఘనపరిమాణం 2,800 కి.మీ.3 ఉండి ఉంటుందని అంచనా. ఇందులో 800 కి.మీ.3 బూడిద రూపంలో భూమిపై కురిసింది.[5]
టోబా మహావిపత్తు సిద్ధాంతం
2013 లో డా. క్రిస్టీన్ లేన్ నేతృత్వంలో పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు మలావీ సరస్సులో అగ్నిపర్వత బూడిద పొరను కనుగొన్నారు. ఈ బూడిద 75,000 ఏళ్ళనాటి టోబా విస్ఫోటనానికి చెందినదని తేలింది. అయితే ఈ పొరకు సమీపంలో ఉన్న శిలాజాలలో తేడా ఏమీ కనబడలేదు. అగ్నిపర్వత శీతాకాలం ఏర్పడి ఉంటే శిలాజాల్లో మార్పు కనిపించి ఉండాలి. దీంతో మానవ చరిత్రలోనే అతి పెద్ద అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనం తూర్పు ఆఫ్రికా వాతావరణాన్ని పెద్దగా ప్రభావితం చెయ్యలేదని తెలుస్తోంది.[20][21] దీన్ని రిచర్డ్ రాబర్ట్స్ విమర్శించాడు.[22] లేన్ ఇలా వివరించింది, "We స్మియర్ స్లఈడ్లను 2 మి.మీ. అంతరంలో పరీక్షించాం - ఇది దశాబ్దంలోపు కాలాన్ని ఇది సూచిస్తుంది. X-రే ఫ్లోర్ససెన్స్ స్కాన్లు 200-మైక్రో మీటరు అంతరంలో పనిచేస్తాయి. ఇది సంవత్సరంలోపు కాలానికి సమానం. సెడిమెంటులో స్పష్టమైన తేడా ఏమీ కనబడలేదు. Fe/Ti నిష్పత్తిలోనూ తేడా కనబడలేదు. అంటే టోబాఅ విస్ఫోతనం తరువాత నీటి కాలమ్ తిరగబడటం లాంటిది జరగలేదు."[23] 2015 లో జరిపిన కొత్త అధ్యయనం కూడా "మౌంట్ టోబాకు సంబంధించి శీతాకాలం పెద్దగా ఏర్పడలేదు." అని లేన్ చెప్పిన దాన్ని ధ్రువీకరించింది.[24]