టోబా మహావిపత్తు సిద్ధాంతం
టోబా విస్ఫోటనం, ప్రస్తుతం ఇండోనేషియాలోని టోబా సరస్సు ఉన్న ప్రదేశంలో 75000±900years సంవత్సరాల కిందట జరిగింది. పొటాసియమ్ ఆర్గాన్ డేటింగు ప్రకారం దీన్ని నిర్ధారించారు.[4] క్వాటర్నరీ పీరియడ్లో (ప్రస్తుత పీరియడ్) జరిగిన నాలుగు టోబా విస్ఫోటనాల్లో ఇది అతి పెద్దది, చివరిదీను. వోల్కానిక్ ఎక్స్ప్లోసివిటీ ఇండెక్సుపై దీని తీవ్రత 8 (భూమిపై జరిగిన అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాలకు ఇచ్చిన రేటింగుల్లో అతిపెద్దది ఇది); ఈ విస్ఫోటనంలో లావా, బూడిదలు విరజిమ్మగా భూగర్భంలో ఏర్పడిన ఖాళీలోకి భూమి కుంగి, భూతలంపై ఒక పెద్ద గుండం ఏర్పడింది (ఈ విధంగా ఏర్పడిన గుండాలను "కాల్డెరా" అంటారు). ఈ కాల్డెరా పొడవు 100 కి.మీ., వెడల్పు 30 కి.మీ. ఉంది. ఈ కాల్డెరాను ప్రస్తుతం టోబా సరస్సు అంటారు. విస్ఫోటనంలో వెలువడ్డ బూడిద, తదితర పదార్థాల ఘనపరిమాణం 2,800 కి.మీ.3 ఉండి ఉంటుందని అంచనా. ఇందులో 800 కి.మీ.3 బూడిద రూపంలో భూమిపై కురిసింది.[5]
టిబెట్ స్వాధికార ప్రాంతం
సరస్సు ప్రాంతం లడఖ్ లోని పాన్గాంగ్ త్సో సరస్సు, రక్షస్తల్ సరస్సు, యాండ్రాక్ సరస్సు మరియు సింధు నది జన్మస్థలానికి సమీపంలో ఉన్న మానసరోవర్ సరస్సు నుండి, సల్వీన్, మెకాంగ్ మరియు యాంగ్ట్జే నదుల జన్మస్థానముల వరకు విస్తరించింది. ఇతర సరస్సులలో దాగ్జే కో, నామ్ కో, మరియు పాగ్సం కో మొదలైనవి ఉన్నాయి. ఈ సరస్సు ప్రాంతము నిర్జలమైన మరియు గాలి వీచే ఎడారి ప్రాంతము. ఈ ప్రాంతాన్ని టిబెట్ ప్రజలు చాంగ్ తాంగ్ (బయంగ్ సాంగ్) లేదా 'ఉత్తర పీఠభూమి' అని పిలుస్తారు. ఇది 1100 కిలోమీటర్ల (700 మైళ్ళు) వెడల్పు ఉంటుంది, మరియు సుమారు ఫ్రాన్సుకు సమానమైన వైశాల్యాన్ని ఆక్రమిస్తుంది. మహాసముద్రం నుండి చాలా ఎక్కువ దూరంలో ఉండటం వలన అక్కడ ఒక్క నీటి చుక్క కూడా ఉండదు మరియు అక్కడ ఒక్క నది కూడా లేదు. పర్వత శ్రేణులు విస్తరించి, గుండ్రంగా ఉండి, తక్కువ లోతున్న చదునైన లోయల ద్వారా విడదీయబడతాయి. 