మహాప్రస్థానం
శ్రీశ్రీ రచించిన సంచలన కవితా సంకలనం మహా ప్రస్థానం, ఇది వెలుబడిన తరువాత తెలుగు సాహిత్యపు ప్రస్థానానికే ఓ దిక్సూచిలా వెలుగొందినది, ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యాన్ని 'మహా ప్రస్థానానికి ముందు, మహా ప్రస్థానానికి తరువాత' అని విభజించవచ్చు అని చెప్పడం ఏ మాత్రం అతిశయోక్తి కాదు. ఇది ఒక అభ్యుదయ కవితా సంపుటి. దీనిలో మొత్తం నలబై కవితలు ఉన్నాయి. ఇందులో శ్రీశ్రీ కార్మిక కర్షిక శ్రామిక వర్గాలను ఉత్తేజితులను చేస్తూ, నూతనోత్సాహం కలిగిస్తూ, ఉర్రూతలూగిస్తూ గీతాలు వ్రాసినాడు. ఇది తెలుగు కవితకే ఓ మార్గదర్శి అయినది. మహా ప్రస్థానం కవితా సంపుటికి యోగ్యతాపత్రం శీర్షికన ఉన్న ముందుమాట ప్రముఖ తెలుగు రచయిత గుడిపాటి వెంకట చలం వ్రాసినారు. మహాప్రస్థాన కవితల రచన మొత్తంగా 1930 దశకంలో జరిగింది. మరీ ముఖ్యంగా 1934కూ 1940కీ నడుమ వ్రాసినవాటిలో గొప్ప కవితలను ఎంచుకుని 1950లో ప్రచురించారు శ్రీశ్రీ. ఈ కవితలు తెలుగు సాహిత్యంలో అభ్యుదయ కవిత్వమనే కవితావిప్లవాన్ని సృష్టించడానికి ఒకానొక కారణంగా భావించారు.[1] శ్రీశ్రీ మహాప్రస్థానాన్ని విశ్లేషిస్తూ వెలువడిన అనేక వ్యాసాల పరంపరలో అద్దేపల్లి రామమోహనరావు వ్రాసిన శ్రీశ్రీ కవితాప్రస్థానం పేర్కొనదగింది.
నయాగరా (పుస్తకం)
నయాగరా అభ్యుదయ కవులు ఏల్చూరి సుబ్రహ్మణ్యం, బెల్లంకొండ రామదాసు, కుందుర్తి ఆంజనేయుల సంయుక్త కృషి ఫలితంగా కవితల సంకలనం తయారైంది. నయాగరా కవితా సంకలనం తెలుగులో అచ్చయిన తొలి అభ్యుదయ కవిత్వ సంకలనంగా చరిత్రలో స్థానం పొందింది.
1930ల్లో శ్రీశ్రీ అభ్యుదయ కవితా వస్తువులతో కొత్త శైలి, శిల్పాలను అనుసరిస్తూ కవితలు రచన చేసారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వచ్చిన మాంద్యం ప్రభావంతోనూ, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధారంభ సూచనలతోనూ సమాజ స్థితిగతులలో నెలకొన్న అస్థిరత ఆనాటి యువతపై ప్రభావం చూపింది. ఈ సామాజిక స్థితిగతుల నేపథ్యంలోనే శ్రీశ్రీ అభ్యుదయ కవిత్వరచన ప్రారంభించగా అచిరకాలంలోనే అది ఉద్యమ స్థాయికి చేరింది. ఆ క్రమంలోనే బెల్లంకొండ రామదాసు, కుందుర్తి ఆంజనేయులు, ఏల్చూరి సుబ్రహ్మణ్యం వంటివారి సంయుక్త కృషి ఫలితంగా నయాగరా కవిత్వ సంకలనం వెలువడింది. ఈ నేపథ్యంలో తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ప్రముఖ స్థానాన్ని ఆక్రమించిన అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమంలో అచ్చయిన తొలి కవిత్వ సంకలనంగా పేరొందింది.