మహాప్రస్థానం
శ్రీశ్రీ రచించిన సంచలన కవితా సంకలనం మహా ప్రస్థానం, ఇది వెలుబడిన తరువాత తెలుగు సాహిత్యపు ప్రస్థానానికే ఓ దిక్సూచిలా వెలుగొందినది, ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యాన్ని 'మహా ప్రస్థానానికి ముందు, మహా ప్రస్థానానికి తరువాత' అని విభజించవచ్చు అని చెప్పడం ఏ మాత్రం అతిశయోక్తి కాదు. ఇది ఒక అభ్యుదయ కవితా సంపుటి. దీనిలో మొత్తం నలబై కవితలు ఉన్నాయి. ఇందులో శ్రీశ్రీ కార్మిక కర్షిక శ్రామిక వర్గాలను ఉత్తేజితులను చేస్తూ, నూతనోత్సాహం కలిగిస్తూ, ఉర్రూతలూగిస్తూ గీతాలు వ్రాసినాడు. ఇది తెలుగు కవితకే ఓ మార్గదర్శి అయినది. మహా ప్రస్థానం కవితా సంపుటికి యోగ్యతాపత్రం శీర్షికన ఉన్న ముందుమాట ప్రముఖ తెలుగు రచయిత గుడిపాటి వెంకట చలం వ్రాసినారు. మహాప్రస్థాన కవితల రచన మొత్తంగా 1930 దశకంలో జరిగింది. మరీ ముఖ్యంగా 1934కూ 1940కీ నడుమ వ్రాసినవాటిలో గొప్ప కవితలను ఎంచుకుని 1950లో ప్రచురించారు శ్రీశ్రీ. ఈ కవితలు తెలుగు సాహిత్యంలో అభ్యుదయ కవిత్వమనే కవితావిప్లవాన్ని సృష్టించడానికి ఒకానొక కారణంగా భావించారు.[1] శ్రీశ్రీ మహాప్రస్థానాన్ని విశ్లేషిస్తూ వెలువడిన అనేక వ్యాసాల పరంపరలో అద్దేపల్లి రామమోహనరావు వ్రాసిన శ్రీశ్రీ కవితాప్రస్థానం పేర్కొనదగింది.
ఎస్.కె.పొట్టెక్కాట్
పొట్టెక్కాట్ 1930లలో కొన్ని లఘ కథానికలతో సాహిత్య ప్రపంచంలోకి రచయితగా ప్రవేశించాడు. ఈయన మొదటి కథ "రాజనీతి", జామోరిన్ కళాశాల పత్రికలో 1928లో ప్రచురితమైంది. "మకనే కొన్న మద్యం" ("ఆత్మవిద్యా కహళం"లో అచ్చైన కవిత) మరియు "హిందూ ముస్లిం మైత్రి" ("దీపం" పత్రికలో ప్రచురించబడిన కథ) ఈయన తొలిరచనలలో ప్రసిద్ధమైనవి. "విద్యుత శక్తి" అనే కథ మాతృభూమి వారపత్రిక 1934 ఫిబ్రవరీ సంచికలో ప్రచురితమైంది. పొట్టెక్కాట్ యొక్క తొలి లఘుకథల్లో అనేకం ఈ వారపత్రికలో ప్రచురించబడ్డాయి. 1940వ దశకం కల్లా మలయాళ కాల్పనిక సాహిత్యంలో అగ్రగణ్య రచయితగా స్థిరపడ్డాడు. తన ధృక్పదాన్ని మరింతగా విస్తరించిన బొంబాయి వాసము సాహితీజీవితాన్ని కూడా మలుపుతిప్పింది. ఈ పర్యటనపై "ఎంతె వయంబలంగల్" అనే జ్ఞాపకాలు / ట్రావెలాగును వెలువరించాడు. బొంబాయిలో ఉన్న కాలంలో భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో పాల్గొన్నాడు. మత్తయి మంజూరన్ వంటి స్వాతంత్ర్యసమరయోధులతో కలిసి పనిచేశాడు. ఇక్కడ ఉండగానే, పొట్టెక్కాట్ తన తొలి నవల "నాదాంప్రేమమ్" (1941) వ్రాశాడు. ఇది కొళికోడు జిల్లాలోని ముక్కాం అనే గ్రామం నేపథ్యంలో ఒక రొమాంటిక్ లఘునవల. దాని తర్వాత "యవనికక్కు పిన్నిల్" అనే కథానికల సంపుటాన్ని వెలువరించాడు. 1940 లో తన రెండవ నవల "విషకన్యక"ను ప్రచురించాడు. ఈ నవల మద్రాసు ప్రభుత్వ పురస్కారాన్ని పొందింది. 1945లో కాశ్మీరును సందర్శించాడు. 1946లో పద్దెమినిది నెలలపాటు సాగిన ఆఫ్రికా మరియు ఐరోపా పర్యటనకు శ్రీకారం చుట్టాడు. ఈ పర్యటన ఫలితంగా "కప్పిరికలుడె నాట్టిల్" (నీగ్రోల భూమిలో) మరియు "ఇన్నతే యూరప్" (నేటి ఐరోపా') అనే యాత్రాసాహిత్యరచనలను ప్రచురించాడు. 1952లో, పొట్టెక్కాట్ శ్రీలంక, మలేషియా మరియు ఇండోనేషియా దేశాలు పర్యటించాడు. ఐదేళ్ళ తర్వాత ఫిన్లాండు, ఛెకోస్లొవేకియా మరియు రష్యాలు పర్యటించాడు.