టోబా మహావిపత్తు సిద్ధాంతం
టోబా విస్ఫోటనం, ప్రస్తుతం ఇండోనేషియాలోని టోబా సరస్సు ఉన్న ప్రదేశంలో 75000±900years సంవత్సరాల కిందట జరిగింది. పొటాసియమ్ ఆర్గాన్ డేటింగు ప్రకారం దీన్ని నిర్ధారించారు.[4] క్వాటర్నరీ పీరియడ్లో (ప్రస్తుత పీరియడ్) జరిగిన నాలుగు టోబా విస్ఫోటనాల్లో ఇది అతి పెద్దది, చివరిదీను. వోల్కానిక్ ఎక్స్ప్లోసివిటీ ఇండెక్సుపై దీని తీవ్రత 8 (భూమిపై జరిగిన అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాలకు ఇచ్చిన రేటింగుల్లో అతిపెద్దది ఇది); ఈ విస్ఫోటనంలో లావా, బూడిదలు విరజిమ్మగా భూగర్భంలో ఏర్పడిన ఖాళీలోకి భూమి కుంగి, భూతలంపై ఒక పెద్ద గుండం ఏర్పడింది (ఈ విధంగా ఏర్పడిన గుండాలను "కాల్డెరా" అంటారు). ఈ కాల్డెరా పొడవు 100 కి.మీ., వెడల్పు 30 కి.మీ. ఉంది. ఈ కాల్డెరాను ప్రస్తుతం టోబా సరస్సు అంటారు. విస్ఫోటనంలో వెలువడ్డ బూడిద, తదితర పదార్థాల ఘనపరిమాణం 2,800 కి.మీ.3 ఉండి ఉంటుందని అంచనా. ఇందులో 800 కి.మీ.3 బూడిద రూపంలో భూమిపై కురిసింది.[5]
టిబెట్ స్వాధికార ప్రాంతం
యార్లంగ్ జాంగ్బో నది యొక్క మధ్య మలుపులలో దక్షిణ టిబెట్ లోయ ఏర్పడింది. ఇక్కడ ఈ నది పశ్చిమం నుండి తూర్పుకు ప్రవహిస్తుంది. ఆ లోయ సుమారు 1200 కిలోమీటర్ల పొడవు మరియు 300 కిలోమీటర్ల వెడల్పు ఉంటుంది. ఆ లోయ సముద్ర మట్టము పైన 4500 మీటర్ల నుండి 2800 మీటర్ల క్రిందకి దిగుతుంది. ఆ లోయకు ఇరువైపులా ఉన్న పర్వతములు సుమారు 5000 మీటర్ల ఎత్తు ఉంటాయి. ఇక్కడి సరస్సులలో పైకు సరస్సు మరియు ప్యూమా యంకో సరస్సు ఉన్నాయి.