భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన
బ్రిటీష్ పాలన లేదా బ్రిటీష్ రాజ్ భారత ఉపఖండంలో స్థూలంగా 1858 నుంచి 1947 వరకూ సాగిన బ్రిటీష్ పరిపాలన. [1][2] ఈ పదాన్ని అర్థస్వతంత్ర కాలావధికి కూడా ఉపయోగించవచ్చు.[2][3] ఇండియాగా సాధారణంగా పిలిచే ఈ బ్రిటీష్ పాలిత ప్రాంతంలో -బ్రిటీషర్లు నేరుగా పరిపాలించే ప్రాంతాలతో పాటుగా, వేర్వేరు రాజులు పరిపాలించే ప్రిన్స్ లీ స్టేట్స్ కూడా కలిసివున్నాయి- మొత్తంగా ఆ ప్రాంతమంతా బ్రిటీష్ సార్వభౌమత్వం లేదా చక్రవర్తిత్వం కింద ఉన్నట్టు. ఈ ప్రాంతాన్ని కొందరు బ్రిటీష్ ఇండియా అని కూడా వ్యవహరించేవారు.[4] విక్టోరియా రాణి కొరకు భారత సామ్రాజ్యాన్ని అధికారికంగా టోరీ ప్రధాని బెంజమిన్ డిస్రేలీ 1876లో ఏర్పరిచారు. జర్మనీ, రష్యా పాలకులకు విక్టోరియా తీసిపోయినట్టు భావించకుండా ఉండేందుకు ఈ ఏర్పాటుచేశారు.[5] భారతదేశం బ్రిటీష్ పాలనలో ఉండగానే లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్ వ్యవస్థాపక సభ్యురాలు, 1900, 1920, 1928, 1932,1936 సంవత్సరాల్లో వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడల్లో పాల్గొన్న దేశం, 1945లో శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో ఐక్యరాజ్యసమితిలో వ్యవస్థాపక సభ్యురాలూ.[6]
కర్నూలు నవాబులు
19వ శతాబ్ది తొలి అర్థభాగంలో కర్నూలును కేంద్రంగా చేసుకుని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను పరిపాలించిన అర్థస్వతంత్రుడైన పరిపాలకులు కర్నూలు నవాబులు. నైజాం నవాబు ఈ ప్రాంతాన్ని బ్రిటీష్ వారికి దత్తపరచిన కాలంలో వీరి పాలన కొన్నాళ్ళు సాగింది. 1839లో నవాబు వారసుడిని రాజద్రోహ నేరానికి గాను బ్రిటీషర్లు పదవీచ్యుతుని చేశారు. 1733 నుంచి 1839 వరకు వందేళ్ళకు పైగా కర్నూలు ప్రాంతాన్ని పరిపాలించినా కర్నూలు నవాబులు యుద్ధనిపుణులు కాకపోవడంతో ఎదురైన ప్రతి యుద్ధంలోనూ ఓటమి పాలయ్యారు. స్వతంతంగా సైన్యశక్తి, యుద్ధనిపుణత లేకపోవడంతో వీరు 1740లో మరాఠాల చేతిలోనూ, 1750-52లో ఫ్రెంచి వారి చేతిలో, 1755లో మైసూర్ నైనికనేతగా ఉన్న హైదర్ అలీచే ఘోరపరాజయాలు చవిచూశారు. మొఘలులు, మరాఠాలు, మైసూర్ రాజ్యం, నిజాం నవాబు, ఈస్టిండియా కంపెనీలకు వివిధ కాలాల్లో సామంతులుగా ఉంటూ, అర్థస్వతంత్రతతోనే రాజ్యాన్ని నిలుపుకుంటూవచ్చారు. తుదకు బ్రిటీష్ వారిపై ఓ గొప్ప సైనిక కుట్రను చేపట్టడంతో నడిపించలేక రాజద్రోహనేరానికి రాజ్యాన్ని పూర్తిగా కోల్పోయారు. వీరి అస్వతంత్రత కారణంగా తాము సామంతులమైన రాజ్యాలకు కట్టాల్సిన కప్పం, వారి యుద్ధాలకు చేయాల్సిన సహకారంతో ఆర్థికంగా ఇక్కట్లు ఎదుర్కొన్నారు. వీరి పరిపాలనలో ప్రజలు ఆర్థికంగా, సైనికపరంగా కూడా తీవ్రమైన పీడనలకు గురికావాల్సి వచ్చింది.