వాసిరెడ్డి దుర్గాసదాశివేశ్వర ప్రసాద్
వాసిరెడ్డి వారిది చాల ప్రఖ్యాత వంశము. ముక్త్యాల రాజాల వంశమనవచ్చు. సాహిత్య సంస్కృతి, జపతపములుగల పెద్ద కమ్మవారు. వాసిరెడ్డి చిన వెంకటాద్రి గారి కుమారుడైన భవానీ ముక్తేశ్వర ప్రసాద్ గారు (1828- 1882) వారి వంశ మూల పురుషుడైన ముక్త్యాల రాజా గారు. వీరికి ఉమామహేశ్వర ప్రసాద్ ( రెండవతరం ముక్త్యాల రాజాగారు) మరియు వెంకటాద్రి నాయుడు గారు అను ఇద్దరు కుమారులు, విశాలాక్షమ్మఅను ఒక కుమార్తె యుండెను. రెండవతరం ముక్త్యాల రాజాగారి సోదరుడైన వెంకటాద్రి నాయుడు గారే మన సదాశివేశ్వర ప్రసాద్ గారి తండ్రిగారు. జయంతిపుర వాస్తవ్యులైన వెంకటాద్రి నాయుడుగారు (1843-1917) గారికి ప్రథమ భార్య పార్వతమ్మ గారి వల్ల కలిగిన కుమారుడు చంద్రమౌళేశ్వర ప్రసాదు గారు ముక్త్యాలరాజావారికి దత్తతవెళ్లి మూడవతరం ముక్త్యాల రాజాగారైనారు. పార్వతమ్మ గారి మరణంతో వెంకటాద్రినాయడుగారి ద్వతీయకళత్రం వల్ల వారికి శారదాంబ అను కుమార్తె కలిగినది. మృత్యు వాతలవల్ల కళత్రవిహీనం సర్వసాధారణమైన రోజులలో వెంకటాద్రినాయుడుగారికి ఐదవ భార్య త్రిపురాంబగారి వల్ల కలిగిన సంతానము నలుగురు కుమారులలో రెండవ వారు మన సదాశివేశ్వర ప్రసాదు గారు (జయంతిపురం రాజాగారు). వీరి అన్న గారు భవానీ ముక్తేశ్వర ప్రసాదు గారు చిన్న వయసులోనే పరమదించారు. సదాశివెేశ్వర ప్రసాదు గారి ఒక తమ్ముడు మహదేవ ప్రసాదు గారు గూడా చిన్న వయస్సు లోనే మరణించారు. ఆఖరి తమ్ముడు మహదేవటాగూర్ (Mahdev Tagore) గారు. సదాశివేశ్వర ప్రసాదుగారి మాతా మహుడు శాఖమూరి వేం కటప్పయ్య గారు సంస్కృత భాషాకోవిదులైనట్టి, పూజాపునస్సాకార నిష్ఠనియమాలు కలగినట్టియోగి లక్ష్మీనృసిహం గారి అల్లుడు. సదాశివేశ్వర ప్రసాద్ గారి సోదరి శారదాంబగారు నెల్లూరి జిల్లా ఇందుకూరుపేటకి చెందిన మక్కెన కొండప్పనాయడు గారి సతీమణి . సదాశివేశ్వర ప్రసాదు గారు 1899 ఏప్రిల్ 11 వికారి నామ సంవత్సరం ఉగాది నాడు బందరులో జన్మించిరి. మూలపురషుడైన పెద్ద ముక్త్యాల రాజాగారు (భవానీ ముక్తెేశ్వరప్రసాదుగారు) గూడా ఉగాది పర్వదినంనాడు జన్మించారుట. వెంకటాద్రినాయుడుగారు ఆయర్వేద శస్త్ర చికిత్సలో దక్షులని పేరుపొందినవారు. గొప్ప శివభక్తులు వారి దినచర్య ఒక ఆదర్శ భక్తిమార్గముతో కూడినది. వేకువజామున స్నాన జప తపం, విభూతితో ఆజానుభాహులైన నిండు విగ్రహం, మద్యాహ్నం భారత భాగవత పారాయణం మొదలగు నవి. ఆస్తిపాస్తుల పంపకాల్లో వారి స్వగ్రామమైన జయంతిపురం ఆస్తులు, తండ్రి వెంకటాద్రి నాయుడు గారి నివసించినయున్న గృహము మొదలగు స్ధిరాస్తులు రాజాగారి తమ్ములైన మహదేవ టాగూర్ గారికిచ్చుటకు వప్పందమైనందున రాజా గారు తమ నివాసమును జగయ్యపేటకి మార్చుకుని 1946 లో స్వగృహం నిర్మించి 'శాంతి సదనం' అని నామకరణం చేశారు. రాజాగారి అత్తమామలు చిరుమామిళ్ళ వారు. వీరు గూడా గొప్ప విష్ణుభక్తులు
వాసిరెడ్డి దుర్గాసదాశివేశ్వర ప్రసాద్
రాజాగారు రచించిన వి దాదాపు 31 పుస్తకాలున్నవి.అందులో ధమ్మపదము (1926) విశేషమైనది. 1956 లో ప్రచురితమైన వారి పుస్తకం "గీతామృతము". రాజా గారి మరో పుస్తకము "బౌధ్ధ సంస్కృతి, మంగళ సూత్రం పరిణామ లిపి" 1986 లోత్రిపురనేని వెంకటేశ్వరరావుగారు స్ధాపించిన వేమన వికాసకేంద్రము వారు సమావేశపరిచిన సభలోజస్టిస్ ఎ.పి చౌదరి గారు ఆవిష్కరించారు[4],[5], 1923 నుండే వారు రాజకీయాలతో పాటు సాహిత్య కృషి చేశారు. 1923 నుండి 1927 దాకా 'సరస్వతీ' అను పత్రికను జగ్గయ్యపేటలో ప్రచురించేవారు.1923-24 లో తునిలో ప్రారంభించబడిన సాహిత్య పరిషత్తులో రాజాగారుతో పాటు సభ్యులుగా నున్న ప్రముఖలలోవిక్రమదేవ వర్మ, మారేపల్లి రామచంద్ర కవి గారు గూడా యుండిరి. రాజాగారి సాహిత్య పురోగతిలో వారికి వేలూరి సత్యనారాయణ, మానికొండ సత్యనారాయణ గార్లతో అదే కాలంలో పరిచయము కలిగినది. వేలూరి సత్యనారాయణగారు గూడ బౌధ్ద వాంజ్ఞయ సాహిత్యవేత్త. 1924 లో భారతి మాస పత్రిక ప్రారంభించబడింది. ఆ కాలంలో రాజాగారు రచించిన వ్యాసములు భారతి పత్రికలో ప్రచురించ బడినవాట్లో (1) ధమ్మ పదం (2) సేవ్యసేనపోషణ్యసము (3) ఓట్ల దయ్యము ఇత్యాదులు. 1971 లో అప్పికట్లలో జరిగిన బౌధ్ధ సదస్సులో రాజాగారి బౌధ్ధ వాజ్ఞ్మయ పరిశోధనకి బౌధ్ధ సాహిత్య సార్వభౌమ అనే బిరుదివ్వబడింది. వారు రచనలు చాలమట్టుకు అముధ్రికములుగానే ఉన్నాయి. వారి రాజకీయ జీవితం చాల విశేషమైన గ్రంథం. చారిత్రాత్మక విశేషాలతో వున్నఆ గ్రంథముపూర్తిగా ఉపలబ్ధి అవలేదు వ్రాతప్రతి తొలిపలుకు పేజీలు మాత్రమే దొరికినవి. 1955 లో కృష్ణా నదీజలాలను మద్రాసుకు తరిలించుటకు నిరసనగా ఆచార్య రంగా గారి ఆధర్యములో జగయ్యపేటలో జరిగిన గొప్ప బహిరంగ సభ జరిపించుటకు రాజాగారు వారి అన్నగారు ముక్త్యాలరాజాగార్ల కృషి చాలా విశేషమైనది. ఆ ఆందోళన ఫలితము వలనే ఖోసలా కమిషన్ వారు కృష్ణాజిల్లాలో పర్యటనకు వచ్చి నందికొండ ప్రోజక్టు (నాగార్జునసాగర్) నిర్మాణమునకు స్ధళనిర్ణయము చేయటం జరిగింది. 1956 లో రాజాగారుబుధ్ధజయంతి ఉత్సవమును గౌతమ బుధ్ధుని 2500 వ జయంతిని ఘనముగా జరిపించారు. ఆరోజు ఉత్సవమునకు వారి అన్నగారు ముక్త్యాల రాజా శ్రీ గోపాలకృష్ణ మహేశ్వర ప్రసాదు గారు. కేంద్ర ప్రభుత్వములో గౌతమబుధ్ధ పీఠముకు అధ్యశ్క్షులైన అప్పటి రాష్ట్రపతి బాబూ రాజేంద్ర ప్రసాద్ గారు రాజాగారి బౌధ్ధవాజ్ఞయ కృషికి ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని బౌధ్ధ పీఠమునకు రాజాగారి పేర రూ 10000/- చెక్కును సుభాకాంక్షల సందేశముతో పంపించారు. ఆ ఉత్సవము తరువాత బుధ్ధజయంతి సంచిక ప్రచురించి అందులో రాజాగారి వ్యాసము "బుధ్ధుని పిమ్మట బౌధ్దమతము" అను వ్యాసము ప్రచురించారు. రాజా గారికి భారత భాగవతాలపై విశేష అవగాహనంతోగూడిన పాండిత్యము ఉంది. వారికి ఆకాలంనాటి గొప్పసాహిత్యవేత్తలనేకమంది సుపరిచితులు. వేటూరి ప్రభాకర శాస్త్రిగారు వారికి సాహిత్యపరిశోధనలో మార్గదర్సికులు. ప్రముఖ సాహిత్యవేత్త ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయమునకు కులపతిగా యుండిన కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి గారు రాజాగారికి సుపరిచితులు మహా భారత అనేక ఘట్టముల విశ్లేషణం, పరిచర్చలు వీరిరువురూ చేసియున్నారు.