టోబా మహావిపత్తు సిద్ధాంతం
టోబా విస్ఫోటనం, ప్రస్తుతం ఇండోనేషియాలోని టోబా సరస్సు ఉన్న ప్రదేశంలో 75000±900years సంవత్సరాల కిందట జరిగింది. పొటాసియమ్ ఆర్గాన్ డేటింగు ప్రకారం దీన్ని నిర్ధారించారు.[4] క్వాటర్నరీ పీరియడ్లో (ప్రస్తుత పీరియడ్) జరిగిన నాలుగు టోబా విస్ఫోటనాల్లో ఇది అతి పెద్దది, చివరిదీను. వోల్కానిక్ ఎక్స్ప్లోసివిటీ ఇండెక్సుపై దీని తీవ్రత 8 (భూమిపై జరిగిన అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాలకు ఇచ్చిన రేటింగుల్లో అతిపెద్దది ఇది); ఈ విస్ఫోటనంలో లావా, బూడిదలు విరజిమ్మగా భూగర్భంలో ఏర్పడిన ఖాళీలోకి భూమి కుంగి, భూతలంపై ఒక పెద్ద గుండం ఏర్పడింది (ఈ విధంగా ఏర్పడిన గుండాలను "కాల్డెరా" అంటారు). ఈ కాల్డెరా పొడవు 100 కి.మీ., వెడల్పు 30 కి.మీ. ఉంది. ఈ కాల్డెరాను ప్రస్తుతం టోబా సరస్సు అంటారు. విస్ఫోటనంలో వెలువడ్డ బూడిద, తదితర పదార్థాల ఘనపరిమాణం 2,800 కి.మీ.3 ఉండి ఉంటుందని అంచనా. ఇందులో 800 కి.మీ.3 బూడిద రూపంలో భూమిపై కురిసింది.[5]
కాస్పియన్ సముద్రము
130కి పైగా నదులు కాస్పియన్ కు ప్రవాహాన్ని అందిస్తాయి, వాటిలో వోల్గా నది ఆత్యంత పెద్దది. రెండవ పెద్ద నది అయిన ఉరల్ నది, ఉత్తరం నుండి ప్రవహిస్తుంది, మరియు కురా నది ఈ సముద్రంలోకి పడమర నుండి ప్రవహిస్తుంది. గతంలో, తూర్పు వైపు మధ్య ఆసియా యొక్క అము దర్యా (ఒక్సస్), దూర ఉత్తర ప్రాంతంలోని సిర్ దర్యా వలె, ప్రస్తుతం ఎండిపోయిన నదీభూతలమైన ఉజ్బోయ్ నది ద్వారా కాస్పియన్ లోకి ప్రవేశించడానికి తరచు తన గతిని మార్చుకునేది. ఈ కాస్పియన్ అనేక చిన్న ద్వీపాలను కూడా కలిగి ఉంది; ఇవి ప్రాథమికంగా ఉత్తర భాగంలో ఉండి సమష్టిగా భూభాగాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. ఉత్తర కాస్పియన్ కు ఆనుకొని, సముద్ర మట్టం కంటే తక్కువ ఎత్తులో ఉండే ప్రాంతమైన కాస్పియన్ గర్త ఉంది. మధ్య ఆసియాకు చెందిన స్టెప్పీలు ఈశాన్య తీరమంతా వ్యాపించి ఉండగా, కాకసస్ పర్వతాలు పడమటి ఒడ్డుని చుట్టుకొని ఉన్నాయి. ఉత్తర మరియు తూర్పు వైపుల ఉన్న జీవావరణాలు చల్లని, ఖండాంతర్గ ఎడారి లక్షణాలను కలిగి ఉన్నాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, నైరుతి మరియు దక్షిణ దిక్కులలోని శీతోష్ణస్థితి ఉన్నత ప్రాంతాలు మరియు పర్వత శ్రేణుల ఎగుడు దిగుడు ఉన్నతుల వలన సాధారణంగా వేడిగా ఉంటుంది: కాస్పియన్ పరిసరాలలో శీతోష్ణస్థితిలోని తీవ్రమార్పులు ఈ ప్రాంతంలో పెద్ద స్థాయిలో జీవవైవిధ్యతకు దారితీసాయి.