జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ
సుసంపన్నమైన కుటుంబంలో తల్లిదండ్రుల తొలి సంతానం కావడంతో జవాహర్‌లాల్ బాల్యం ముద్దుమురిపాల నడుమ, అతిగారాబంగా సాగింది.[2] జవాహర్‌లాల్‌ను తండ్రి కొద్దినెలల పాటు స్థానిక కాన్వెంటుకు పంపి ఆ ప్రయత్నం విరమించి, ఇంట్లోనే ప్రైవేటుగా చదివించడం ఉత్తమమని నిర్ణయించుకున్నాడు. అతనికి మహాపండితుడైన గంగానాథ ఝా సంస్కృత విద్య, అనీ బిసెంట్ సూచించిన ఫెర్డినాండ్ టి. బ్రూక్స్ అనే దివ్యజ్ఞాన సమాజ యువకుడు ఆంగ్ల విద్య బోధించేవారు. తండ్రి ఆంగ్ల విద్యకే ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు, అందుకు అనుగుణంగానే జవాహర్‌కి సంస్కృత విద్య ఒంటబట్టలేదు.[నోట్స్ 3] బ్రూక్స్ అతనికి విజ్ఞానశాస్త్రం పట్ల ప్రాథమిక అవగాహన, దివ్యజ్ఞాన సమాజ తాత్త్వికత పట్ల ఆసక్తి, ఆంగ్ల కవిత్వం, సాహిత్యం, ఉపనిషత్తులు, భగవద్గీత వంటి పలు అంశాలను పరిచయం చేశాడు.[4][5] దివ్యజ్ఞాన సమాజం పరిచయం నెహ్రూకు బౌద్ధ, హిందూ మతగ్రంథాల పట్ల ఆసక్తి కలిగించి అధ్యయనానికి పురిగొల్పింది. మూడు సంవత్సరాల పాటు బ్రూక్స్ నెహ్రూకు ట్యూటర్‌గా వ్యవహరించాడు.[6] అతని గురించి తర్వాతికాలంలో నెహ్రూ మాట్లాడుతూ "దాదాపు మూడేళ్ళు (అతను) నాతో ఉన్నాడు. ఎన్నోవిధాల అతను నన్ను గొప్పగా ప్రభావితం చేశాడు" అన్నాడు.[7]
ఆర్ జె హాంస్-గిల్
ఆర్ జె హాంస్-గిల్‌కు 6 సంవత్సరాల వయసున్నప్పుడు ఆమె తండ్రికి ఇస్రూకు బదిలీ అయింది. ఈ గ్రామంలో ఆడపిల్లలకు చదువుకునే అవకాశం కల్పించింది. ఒకపెద్ద గది మరియు దానిని అనుకుని ఉన్న కొంత ఖాళీ ప్రదేశంలో పాఠశాల నడుపబడుతూ ఉండేది. చిన్న తరహా పరీక్ష తరువాత ఆమెకు పాఠశాల ప్రవేశం లభించింది. అన్ని తరగతులను ఒకే టీచర్ నిర్వహిస్తూ ఉండేది. అందువలన చాలా కొంచెం విద్య మాత్రమే నేర్పించబడేది. ఆమె సహ విద్యార్థులు ఆమె కంటే వయసులో పెద్ద వారుగా ఉండేవారు. ఆమెకు పాఠశాల వాతావరణం అయిష్టతను కలుగజేసింది. అయినా వేరే మార్గం లేక చదువు కొనసాగించవలసిన పరిస్థితి కొనసాగింది. అయినప్పటికీ ఒక సంవత్సర కాలం ఆమె ఇంటివద్దనే పంజాబీ, ఆర్ధమెటిక్స్ మరియు ఆంగ్లం అభ్యసించింది. ఆమె అంకుల్ నర్షర్ సింఘ్ అయిష్టతతోనే వారి ఇంట ఉంటూ బాలల పాఠశాలలో చదవడానికి అనుమతించాడు. అయినప్పటికీ ఆ పాఠశాలకు ఆమె బాలునిలా దుస్తులు ధరించి వెళ్ళేది. అది వారి కుటుంబం మరియు హెడ్మాస్టర్ మద్య రహస్యంగా ఉండేది. ఆమె అంకుల్‌కు ఆడపిల్లల చదువుకోవడం పూర్తిగా వ్యతిరేకించేవాడు. అయినప్పటికీ ఆర్ జె హాంస్-గిల్ తండ్రి పలుమార్లు అభ్యర్థించడం వలన అంగీకరించాడు. ఆమెకు తలకు టర్బన్ ధరించి తన సోదరునితో కలిసి పాఠశాలకు పోవడం ఉద్వేగభరితమైన ఆనందం కలిగించింది.