నెయ్యి
మానవుడు సంచారజీవనం వదలి, స్దిరనివాసం ఏర్పరచుకొని వ్యవసాయం చేయ్యడం మొదలుపెట్టుటకు మునుపే పశువులను మచ్చిక చేసుకొని పాల వుత్పత్తి, మరియు ఇతర వ్యవసాయ పనులకు వినియోగించుకోవటం ప్రారంభించాడు. పాల నుండి వెన్న, మీగడ, నెయ్యి తయారుచేయటం నేర్చుకున్నాడు. విదేశాలలో వెన్ననే ఎక్కువగా ఆహారంగా వాడెదరు. విదేశాలలో నెయ్యిని క్లారిఫైడ్‌ బట్టరు అంటారు. తూర్పు దక్షిణ ఆసియా దేశాలు (ఇండియా, పాకిస్దాన్, బంగ్లా, ఛైనా తదితర దేశాలు) వెన్ననుండి నెయ్యిని తయారుచేసి ఉపయోగించడం ఎక్కువ. భారతదేశంలో వేదకాలం నాటికె నెయ్యిని వాడటం మొదలైనది. యజ్ఞాలలో హోమగుండంలో అగ్నిని ప్రజ్వలింప చేయుటకు నెయ్యిని వాడెదరు. ఆయుర్వేదంలో నెయ్యిని ప్రశస్తమైన స్వాత్తిక ఆహారంగా పెర్కొన్నారు. నెయ్యిని ఆవు, గేదె, మేక పాల వెన్ననుండి తయారుచేయుదురు. విదేశాలలో ఆవు పాల వెన్ననుండి ఎక్కువగా నెయ్యిని చేయుదురు. భారతదేశంలో ఆవు మరియు గేదె పాల వెన్ననుండి నెయ్యిని చేయుదురు. గేదె నెయ్యి కన్న ఆవు నెయ్యిని శ్రేష్టమైనదిగా ఆయుర్వేదంలో పెర్కొన్నారు. నెయ్యి జ్ఞాపకశక్తిని, జీర్ణశక్తిని పెంచుతుందని, మరియు రోగ నిరోధక శక్తిని పెంచుతుందని భావిస్తారు. నెయ్యి మెదడు, నాడీ వ్యవస్థను చురుకుగా వుండునట్లు చేయునని ఆయుర్వీదంలో చెప్పారు.
వెన్న
పచ్చిపాలను మొదట ఒకపాత్రలో వేసి బాగా మరుగకాచెదరు.సన్నని మీగడపొర ఎర్పడెవరకువేదిచేయుదురు.ఇలావేడి చెయ్యడంవలన పాలలోని బాక్తీయా నశించిపాలు విరగవు.ఇప్పుడు పాలను గూరువెచ్చగా అయ్యేవరకు చల్లార్చెదరు.గోరువెచ్చగా వున్న పాలలో కొద్దిగా మచ్చిగా, లేదా పెరుగు, లేదా యోగుట్‌చేర్చెదరు.ఇప్పుడు పాలపాత్రపై మూత వుంచి కనీసం 8-10 గంటలవరకు అలా వదలి చేస్తారు.పాలు గట్టి పడును.ఇలా గట్టిపడిన పాలను పెరుగు (curd) అంటారు.పెరుగును ఒక సన్నని మూతి వున్న పాత్రలేదా మట్తి కుండలో తీసుకుని కవ్వం ద్వారా చిలికెదరు.చిలుకుటకు ముందు పెరుగుకు నీటిని చేర్చి పెరుగును పలుచన చేయుదురు. నీటిని కలిపిన పెరుగును మజ్జిగ (butter milk) అందుర్. చిలకటం వలన వెన్న సన్నని పూసలవంటి రూపంలో మజ్జిక పైభాగంలో చేరును.ఇలామజ్జికపైన తేరిన వెన్నపూసలను కలిపి ముద్దగా చేయుదురు.సేకరించిన వెన్న నుండి నెయ్యిని తయారుచేయడంకాని, లేదా వెన్నగానే వ్యాపారులకు అమ్మెదరు.