మూత్రపిండము
ఒకొక్క మూత్రపిండం చిక్కుడు గింజ ఆకారంలో, పిడికిలి ప్రమాణంలో ఉంటుంది. ఈ రెండూ వీపుకి మధ్య భాగంలో, కడుపుకి వెనక, పక్క ఎముకలకి దిగువగా, వెన్నుకి ఇటూ అటూ ఉంటాయి. తరచుగా ఎడమ వైపు ఉండే మూత్ర పిండం కుడి పిండానికి ఎదురుగా కాకుండా రెండు సెంటీమీటర్లు ప్రాప్తికి ఎగువకి ఉంటుంది. ప్రతి పిండం దరిదాపు 10 సెంటీమీటర్లు పొడవు, 5 సెంటీమీటర్లు మందం ఉండి, దరిదాపు 150 గ్రాముల బరువు ఉంటుంది. ఈ పిండాలలోనికి రక్తం వృక్క ధమని (renal artery) ద్వారా వెళ్ళి, శుభ్రపడి వృక్క సిర (renal vein) ద్వారా బయటకి వస్తుంది. (ఇంగ్లీషులో 'రీనల్‌' అనే విశేషణం 'మూత్రపిండాలకి సంబంధించిన' అనే అర్ధాన్ని ఇస్తుంది. సంస్కృతంలో ఇదే అర్ధం వచ్చే ధాతువు 'వృక్క'.) చిక్కటి రక్తనాళాల వలయంతో నిండి ఉంటాయి కనుక మూత్రపిండాలు చూడటానికి ముదురు ఎరుపు రంగులో ఉంటాయి.
మూత్రనాళము
మూత్రనాళంలో రాళ్లు ఏర్పడి తీవ్రమైన నొప్పిని కలుగజేస్తాయి. ఇవి చిన్నవిగా ఉన్నప్పుడే మూత్రపిండాల నుండి మూత్రనాళంలోకి ప్రవేశిస్తాయి. క్రమేపీ వీటి పరిమాణం పెరిగి కొన్ని ప్రదేశాలలో మూత్ర ప్రవాహానికి అడ్డుపడతాయి. కొందరిలో నొప్పితో పాటు వాంతులు కూడా వస్తాయి. ఎక్కువకాలంగా అడ్డుపడితే ఇన్ ఫెక్షన్ వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది. వీనిని ఎక్స్-రే మరియు స్కానింగ్ పరీక్షల ద్వారా గుర్తించవచ్చును. ఎక్కువగా నీరు త్రాగడం వలన, మూత్రం లో ఈ చిన్న రాళ్లు కరిగిపోతాయి. పెద్దవిగా ఉన్నవాటికి, కొన్ని క్లిష్టమైన పరిస్థితులలో వీనికి లిథోట్రిప్సీ ప్రక్రియ అవసరం అవుతుంది.