మూత్రపిండము
ఒకొక్క మూత్రపిండం చిక్కుడు గింజ ఆకారంలో, పిడికిలి ప్రమాణంలో ఉంటుంది. ఈ రెండూ వీపుకి మధ్య భాగంలో, కడుపుకి వెనక, పక్క ఎముకలకి దిగువగా, వెన్నుకి ఇటూ అటూ ఉంటాయి. తరచుగా ఎడమ వైపు ఉండే మూత్ర పిండం కుడి పిండానికి ఎదురుగా కాకుండా రెండు సెంటీమీటర్లు ప్రాప్తికి ఎగువకి ఉంటుంది. ప్రతి పిండం దరిదాపు 10 సెంటీమీటర్లు పొడవు, 5 సెంటీమీటర్లు మందం ఉండి, దరిదాపు 150 గ్రాముల బరువు ఉంటుంది. ఈ పిండాలలోనికి రక్తం వృక్క ధమని (renal artery) ద్వారా వెళ్ళి, శుభ్రపడి వృక్క సిర (renal vein) ద్వారా బయటకి వస్తుంది. (ఇంగ్లీషులో 'రీనల్‌' అనే విశేషణం 'మూత్రపిండాలకి సంబంధించిన' అనే అర్ధాన్ని ఇస్తుంది. సంస్కృతంలో ఇదే అర్ధం వచ్చే ధాతువు 'వృక్క'.) చిక్కటి రక్తనాళాల వలయంతో నిండి ఉంటాయి కనుక మూత్రపిండాలు చూడటానికి ముదురు ఎరుపు రంగులో ఉంటాయి.
బిందేశ్వర్ పాఠక్
మన దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన అరవై సంవత్సరాల తర్వాత ఇంకా ఇప్పుడు కూడా ఈ దేశంలో బహిరంగ ప్రదేశాల్లో లక్షలాది మంది మల విసర్జన జరుపుతుండడం మనమందరం సిగ్గుపడాల్సిన విషయం. జలాశయాల వద్ద, ఆహారపు నిల్వలున్న చోట్ల మానవులు, జంతువులు మలమూత్రాలు విసర్జించిన కారణంగా అవి కాలుష్యానికి గురై అంటురోగాలు ప్రబలే అవకాశం ఉంది. మరుగుదొడ్లకు, స్నానాలకు సరైన సదుపాయాలు లేకపోతే మహిళలు మరింత ఇబ్బంది ఎదుర్కొనవలసి వస్తుంది. ఏదో అడ్డు ఉండి లేనట్లున్న చోట వాళ్ళు స్నానం చేయడం గాని, బహిర్భూమికి వెళ్ళవలసి రావడం గాని జరుగుతుంది. కనుక వాళ్ళు ఆ పనులు సూర్యోదాయానికి ముందో లేదా సూర్యాస్తమయం తరువాతనో చేయవలసి వస్తుంది. ప్రతిరోజు సుమారు పది కోట్ల గృహాలలో మరుగుదొడ్ల సౌకర్యం లేకుండానే గడిచిపోతుంది. మరో పది కోట్ల గృహాలలో ఇంకా బకెట్లతో శుభ్రం చేసే మరుగుదొడ్లనే ఉపయోగిస్తున్నారు. వీటి వలన ప్రబలే విరేచనాల వల్ల నీరసించి ప్రతీ సంవత్సరం దాదాపు అయిదు లక్షల మంది పిల్లలు అంటురోగాల బారినపడి మరణిస్తున్నారు. "ఇందువలన ఎవరూ మల విసర్జన చేసేందుకు బయటికి వెళ్ళరాదు. భారతదేశంలోని ప్రతి గృహంలోనూ మరుగుదొడ్డి ఉండితీరాలి." అనేది బిందేశ్వర్ జీవితధ్యేయం.