హైడ్రోజన్
ఉదజని (ఆంగ్లం: Hydrogen), ఒక రసాయన మూలకం. దీనిని తెలుగులో 'ఉదజని' అని పిలుస్తారు. దీన్ని "H" అనే సంకేతముతో సూచిస్తారు. ఉదజని యొక్క పరమాణు సంఖ్య 1. మూలకాల పట్టికలో మొదటి మూలకం. సాధారణోష్ణము మరియు పీడనముల వద్ద ఇది రంగు, వాసన, రుచిలేని, అలోహిత ద్విపరమాణు (H2) వాయువు. 1.00794 గ్రా/మోల్ యొక్క పరమాణు భారముతో ఉదజని అత్యంత తేలికైన మూలకము మరియు అత్యంత తేలికైన వాయువు. ఇది గాలికంటే తేలికైన వాయువు. ఒక లీటరు గాలి భారము 1.29 గ్రాములైతే ఒక లీటరు ఉదజని యొక్క బరువు 0.09 గ్రాములు.
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ బౌతిక గుణాలపట్టిక
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను అధికశాతంలో కల్గిన సహజవాయువు నుండి వేరుచేసి తయారు చేయవచ్చు. అలాగే హైడ్రోజన్ వాయువును 450 °C వద్ద ద్రవస్థితి మూలక సల్ఫర్‌తో చర్య వలన కూడా తయారు చెయ్యవచ్చును. ఈ ప్రక్రియలో హైడ్రోకార్బనులను హైడ్రోజన్ వాయువు వనరులుగా ఉపయోగిస్తారు. సల్ఫేట్-క్షయికరణ (Sulfate-reducing లేదా sulfur-reducing) బాక్టీరియా, తక్కువ ఆక్సిజన్‌యుత పరిస్థితులలో శక్తిని పొందటానికి సేంద్రియ సంయోగపదార్థాలను లేదా హైడ్రోజన్ పదార్థాలను సల్ఫేట్‌లను ఉపయోగించి ఆక్సీకరణ చెందిస్తారు. ఈ ప్రక్రియలో హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ వ్యర్థ పదార్థంగా ఉత్పత్తి అవుతుంది. ప్రయోగ శాలల్లో కిప్ప్ పరికరం ఉపయోగించి, ఫెర్రస్ సల్ఫైడ్‌ను గాఢ ఆమ్లంతో రసాయన చర్య జరిపించి హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ వాయువును ఉత్పత్తి చేస్తారు. దీనికి రసాయన సమీకరణం:
గుణ పరిమాణాత్మక అసేంద్రియ విశ్లేషణలో థయోఎసిటేమిడ్‌ను హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ జనకంగా వాడుతారు.
అల్యూమినియం సల్ఫైడ్,ఫాస్పరస్ సల్ఫైడ్ (AlS), సిలికాన్ సల్ఫైడ్ వంటి వాటిని నీటి ప్రభావానికి లోను కావించిన హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ వాయువును విడుదల చేస్తుంది.
సల్ఫర్ ను సేంద్రియ సంయోగ పదార్థాలతో వేడిచేసి,ఈ సల్ఫర్ యుత సేంద్రియ సమ్మేళన పదార్థాలను హైడ్రోజన్ తో క్షయించిన హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఏర్పడుతుంది.