భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన
బ్రిటీష్ పాలన లేదా బ్రిటీష్ రాజ్ భారత ఉపఖండంలో స్థూలంగా 1858 నుంచి 1947 వరకూ సాగిన బ్రిటీష్ పరిపాలన. [1][2] ఈ పదాన్ని అర్థస్వతంత్ర కాలావధికి కూడా ఉపయోగించవచ్చు.[2][3] ఇండియాగా సాధారణంగా పిలిచే ఈ బ్రిటీష్ పాలిత ప్రాంతంలో -బ్రిటీషర్లు నేరుగా పరిపాలించే ప్రాంతాలతో పాటుగా, వేర్వేరు రాజులు పరిపాలించే ప్రిన్స్ లీ స్టేట్స్ కూడా కలిసివున్నాయి- మొత్తంగా ఆ ప్రాంతమంతా బ్రిటీష్ సార్వభౌమత్వం లేదా చక్రవర్తిత్వం కింద ఉన్నట్టు. ఈ ప్రాంతాన్ని కొందరు బ్రిటీష్ ఇండియా అని కూడా వ్యవహరించేవారు.[4] విక్టోరియా రాణి కొరకు భారత సామ్రాజ్యాన్ని అధికారికంగా టోరీ ప్రధాని బెంజమిన్ డిస్రేలీ 1876లో ఏర్పరిచారు. జర్మనీ, రష్యా పాలకులకు విక్టోరియా తీసిపోయినట్టు భావించకుండా ఉండేందుకు ఈ ఏర్పాటుచేశారు.[5] భారతదేశం బ్రిటీష్ పాలనలో ఉండగానే లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్ వ్యవస్థాపక సభ్యురాలు, 1900, 1920, 1928, 1932,1936 సంవత్సరాల్లో వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడల్లో పాల్గొన్న దేశం, 1945లో శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో ఐక్యరాజ్యసమితిలో వ్యవస్థాపక సభ్యురాలూ.[6]
చాపేకర్ సోదరులు
భారతదేశం ఆంగ్లేయుల పాలనలో వున్నప్పుడు బ్రిటిష్ అధికారుల నిర్లక్ష్యానికి ఎదురొడ్డి అసువులు బాసిన ఎందరో యువకుల కథలు మనకు తెలుసు. వారిలో భగత్ సింగ్, చంద్రశేఖర ఆజాద్ వంటివారి గురించి చాల మందికి తెలుసు. ఆ కోవకు చెందిన వారే చాపే సోదరులు.
1896-97 సంవత్సరాలల్లో మహారాష్ట్రలోని పూనే నగరంలో భయంకరమైన ప్లేగు వ్యాధి ప్రభలి వేల మంది ప్రజలు చనిపోగా చాలామంది ప్రజలు ఇతర ప్రాంతాలకు వెళ్ళి పోయారు. అప్పటి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ప్లేగు వ్యాధిని అదుపులోనికి తెచ్చేందుకు 'ర్యాండ్ ' అనే అధికారిని అతనికి మద్దతుగా కొంత సైన్యాన్ని పూనేకు పంపింది. కొంత కాలానికి పూనేలో పరిస్థితి మామూలు అయింది. కానీ 'ర్యాండ్ ' అతని సైన్యం పూనే ప్రజల పట్ల దురుసుగా ప్రవర్తించేవారు. ఈ విషయాన్ని బాలగంగాధర్ తిలక్ తన పత్రికలో వ్రాశారు. ఈ వార్తను చదివిన పూనే యువకులు బ్రిటిష్ వాళ్లవల్లే మనకు కష్టాలు కలుగుతున్నాయని వారిపై కోపం పెంచుకున్నారు. వారిలో దామోదర చాపేకర్, బాలకృష్ణ చాపేకర్ సోదరులు ముఖ్యులు. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం పై పగతో 'ర్యాండే ' ను కాల్చి చంపాలని నిర్ణయించుకొని దానికి ఒక పథకం వేశారు. అదే సమయములో ఇంగ్లాండును పాలించే విక్టోరియా రాణీకి 60 ఏండ్లు నిండాయి. ఆ సందర్భంగా భారతదేశం అంతటా ఉత్సవాలు జరిగాయి. పూనేలో 1897 జూన్ 22 లో ఆ ఉత్సవాలు జరిగాయి. ఈ సందర్భంలో రాండెను కాల్చి చంపాలని పథకం వేశారు. ఉత్సవాలకు హాజరై తిరుగు ప్రయాణమైన ర్యాండ్ ను, అతని వెంటనున్న లెప్టినెంటు 'అయరెస్ట్' కాల్చి వేశారు చాపే సోద్దరులు. అయరెస్ట్ ' అక్కడికక్కడే చనిపోగా ర్యాండే కొన్ని రోజుల తర్వాత చనిపోయాడు.