కృష్ణా పత్రిక
కృష్ణా పత్రిక బందరు కేంద్రంగా వెలువడిన ఒక ప్రసిద్ధ వారపత్రిక దీనిని ప్రసిద్ధ స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు కొండా వెంకటప్పయ్యగారు నడిపించారు. ఈ పత్రిక విశాలాంధ్రకు మద్ధతుగ పనిచేసింది. ప్రత్యేక ఆంధ్రప్రాంతం కావాలని వ్యాసాలు రాసేవారు. వెంకటప్పయ్య గారి తరువాత కృష్ణా పత్రికను శ్రీ ముట్నూరి కృష్ణారావు గారు నడిపారు. ఈ పత్రిక సాహిత్యము, రాజకీయాలు, వేదాంతము, హాస్యము, సినిమా, రంగస్థల కార్యక్రమాల సమీక్షలు, స్థానిక వార్తలు అన్నిటితొ నిండి సర్వాంగ సుందరంగా వెలువడేది. శ్రీ ముట్నూరివారు తమ అమూల్యమైన రచనలతో కృష్ణాపత్రికకు అపారమైన విలువను సంపాదించి పెట్టాయి. ప్రముఖ పాత్రికేయుడు పిరాట్ల వెంకటేశ్వర్లు దీనిని దినపత్రికగా పునరుద్ధరించారు.
దేవరాజు వేంకటకృష్ణారావు
దేవరాజు వేంకటకృష్ణారావు (సెప్టెంబర్ 23, 1886 - సెప్టెంబర్ 13, 1966) తొలి తెలుగు అపరాధపరిశోధక నవలా రచయితగా పరిగణింపబడుతున్నాడు.
గడబిడదాస్, అర్జెంటుపంతులు, ప్రాడ్వివాకుడు అనే ముద్దుపేర్లతో పిలువబడిన దేవరాజు వేంకటకృష్ణారావు 1886 సెప్టెంబర్ 23 వతేదీ జన్మించాడు. ఇతని తండ్రి వెంకట్రావు పంతులు మృత్యుంజయ నిశ్శంక బహద్దరు జమీందారు వద్ద దీవాన్‌గా పనిచేసేవాడు. అతడు బహుభాషా కోవిదుడు. పంచభాషా నిఘంటువును రచించాడు. వేంకట కృష్ణారావు తాత వరదయ్య పంతులు సి.పి.బ్రౌన్ వద్ద దుబాసీగా పనిచేసి బ్రౌణ్యనిఘంటువు నిర్మాణంలో పాలుపంచుకున్నాడు. ఇతని విద్యాభ్యాసం బొబ్బిలి, మద్రాసు పట్టణాలలో జరిగింది. పరవస్తు వెంకట రంగాచార్యులు, వేదం వెంకటరాయ శాస్త్రులు ఇతని గురువులు. వివాహం కారణంగా ఇతనికి ఒరిస్సా రాష్ట్రంలోని బరంపురంతో సంబంధ బాంధవ్యాలు ఏర్పడింది. ఇతడు వృద్ధాప్యంలో బరంపురం నుండి రాజాంకు తరలివచ్చాడు. 1960 నుండి మరణించేవరకు ఇతనికి కేంద్ర ప్రభుత్వం గౌరవభృతిని ఇచ్చి సత్కరించింది.
ఆ రోజులలో ఇతని ఇల్లు గిడుగు రామమూర్తి పంతులు, పంచాగ్నుల ఆదినారాయణ శాస్త్రి, మండపాక పార్వతీశ్వర శాస్త్రి, నేమాని నృసింహశర్మ, బలిజేపల్లి లక్ష్మీకాంతం, పింగళి లక్ష్మీకాంతం వంటి సాహితీమూర్తులతో నిత్య సాహితీసదస్సులతో కళకళలాడుతూ వుండేది. ఇతడు 1909లో బరంపురంలో ఆంధ్రభాషాభివర్ధినీ సమాజాన్ని స్థాపించాడు. 1910లో వేగుజుక్క ముద్రణాలయాన్ని స్థాపించాడు. 1911లో తాపీ ధర్మారావుతొ కలిసివేగుజుక్క గ్రంథమాల ను నెలకొల్పి 1912లో దానిద్వారా వాడేవీడు అనే అపరాధపరిశోధక నవలను ప్రకటించాడు. తెలుగులో వాడేవీడు మొట్టమొదటి డిటెక్టివ్ నవలగా ఇప్పటి వరకు గుర్తించబడింది. ఇంకా ఇతడు నేనే (1914), కాలూరాయి (1916) అనే అపరాధపరిశోధక నవలలు వ్రాసి గ్రంథమాల ద్వారా ప్రకటించాడు. కాలూరాయి నవలలో హెలీకాప్టర్ను ఊహించి వ్రాశాడు. అప్పటికి ఇంకా హెలీకాప్టర్ కనుగొనలేదు. డిటెక్టివ్ నవలలే కాకుండా జానకీపరిణయం (తప్పుల తమాషా) , సంజయరాయబారం, శ్రీకృష్ణరాయబారం, విభ్రమ రాఘవము , శ్రీకృష్ణాభ్యుదయము , మనసు దాని పని , ఒరిస్సా చరిత్ర , పురాణ సంహిత అనే గ్రంథాలను వ్రాశాడు. 1933లో కళాప్రచారక సమితిని స్థాపించాడు. 1934లో ఉప్పుసత్యాగ్రహంలో పాల్గొన్నాడు. ఇతని ఆధ్వర్యంలో వేగుజుక్క కథావళి (1914-1930), పదసమస్యబోధిని (1937), విశాలాంధ్రవాణి (1940-1960) అనే పత్రికలు వెలువడ్డాయి.