హైడ్రోజన్
ఉదజని (ఆంగ్లం: Hydrogen), ఒక రసాయన మూలకం. దీనిని తెలుగులో 'ఉదజని' అని పిలుస్తారు. దీన్ని "H" అనే సంకేతముతో సూచిస్తారు. ఉదజని యొక్క పరమాణు సంఖ్య 1. మూలకాల పట్టికలో మొదటి మూలకం. సాధారణోష్ణము మరియు పీడనముల వద్ద ఇది రంగు, వాసన, రుచిలేని, అలోహిత ద్విపరమాణు (H2) వాయువు. 1.00794 గ్రా/మోల్ యొక్క పరమాణు భారముతో ఉదజని అత్యంత తేలికైన మూలకము మరియు అత్యంత తేలికైన వాయువు. ఇది గాలికంటే తేలికైన వాయువు. ఒక లీటరు గాలి భారము 1.29 గ్రాములైతే ఒక లీటరు ఉదజని యొక్క బరువు 0.09 గ్రాములు.
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ గాలికన్నా కొద్దిగా బరువైన వాయువు. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ వాయువు మరియు గాలి మిశ్రమం విస్ఫోటన చెందుతుంది. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ను ఆక్సిజన్ వాయువుతో మండించిన నీలి జ్వాలతో మండి సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ మరియు నీటిని ఏర్పరుస్తుంది. సాధారణంగా ఏదైనా క్షార సమక్షంలో హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ క్షయికరణ కారకంగా పనిచేస్తుంది. అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ ఉత్ప్రేరకం సమక్షంలో హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ తో రసాయన చర్య వలన మూలక సల్ఫర్ మరియు నీరు ఏర్పడతాయి. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ తక్కువ స్థాయిలో నీటిలో కరిగి HS అయానును ఏర్పరచి బలహీనమైన ఆమ్లంగా ప్రవర్తిస్తుంది. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ వాయువు, దాని ద్రావణాలు వర్ణ రహితం. ఈ వాయువు గాలి ప్రభావానికి గురైనపుడు అందులోని మూలక సల్ఫర్ ఆక్సీకరణ చెందుతుంది. సల్ఫర్ నీటిలో కరుగదు. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ లోహ ఆయానులతో చర్య వలన లోహ సల్ఫైడ్లను ఏర్పరుస్తుంది. లోహ సల్ఫైడులు అద్రావణాలు (కరగనివి), తరచుగా ముదురు నలుపు రంగులో ఉండే ఘనపదార్థాలు. ఒకప్పుడు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఉనికిని గుర్తించటానికి లెడ్ (II)అసిటేట్ కాగితాన్ని వాడేవారు. లెడ్ (II)అసిటేట్ రసాయనం హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌తో చర్యవలన నల్లని లెడ్ (II)సల్ఫైడ్‌గా మారుతుంది. లోహ సల్ఫైడ్‌లు గాఢ ఆమ్లాలతో చర్య వలన హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ను విడుదల చేయును. 90 గిగా పాస్కల్ ఒత్తిడి వద్ద హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ విద్యుత్తు ప్రవాహానికి లోహ వాహకంగా మారుతుంది. దీనిని క్లిష్ట ఉష్ణోగ్రత కన్నా తక్కువకు చల్లార్చిన సూపర్ కండక్టివిటి స్థితిని పొందుతుంది. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ పీడనం పెరిగే కొలది దీని క్లిష్ట ఉష్ణోగ్రత (critical temperature) పెరుగుతుంది. ఉదాహరణకు 100 గిగా పాస్కల్ వత్తిడి వద్ద 23 K వున్న క్లిష్ట ఉష్ణోగ్రత, 200 గిగా పాస్కల్ వత్తిడి వద్ద క్లిష్ట ఉష్ణోగ్రత 150Kకు చేరును. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ను అధిక ఉష్ణోగ్రతవద్ద పీడనాన్ని పెంచి చల్లార్చిన, ఈ రసాయన సమ్మేళన పదార్ధం యొక్క క్రిటికల్ ఉష్ణోగ్రత 203 K (−70 °C) కు పెరుగుతుంది.