ఆకాశ్ క్షిపణి
ఒక్కో ఆకాశ్ బ్యాటరీలో నాలుగు లాంచర్లు, ఒక్కో లాంచరులో మూడేసి క్షిపణులూ ఉంటాయి. ఇందులో ఒక రాజేంద్ర 3D పాసివ్ ఎలక్ట్రానికల్లీ స్కాన్‌డ్ ఎర్రే రాడార్ కూడా ఉంటుంది. ప్రతీ బ్యాటరీ ఏకకాలంలో 64 లక్ష్యాలను పరిశీలించగలదు. వాటిలో 12 లక్ష్యాలను ఛేదించగలదు. ఒక్కో క్షిపణిలో 60 కి.గ్రా. శకలాలతో కూడుకున్న వార్‌హెడ్ ఉంటుంది. ఆకాశ్ వ్యవస్థ తేలిగ్గా ప్రయాణించగలిగినది, వాహన శ్రేణితో కలిసి ప్రయాణిస్తూ దాన్ని సంరక్షించగల సామర్థ్యం కలిగినది. లాంచి ప్లాట్‌ఫారము చక్రాల బళ్ళమీదా, ట్రాకు బళ్ళ మీదా కూడా ప్రయాణించ గలదు. ఆకాశ్ వ్యవస్థను ప్రాథమికంగా గగన రక్షక వ్యవస్థగా రూపొందించినప్పటికీ, దాన్ని క్షిపణి రక్షక వ్యవస్థగా కూడా పరీక్షించారు. ఇది 2,000 చదరపు కి.మీ. ప్రాంతంలో గగన తలాన్ని రక్షించగలదు. ఆకాశ్ క్షిపణులు, సంబంధిత రాడార్ల కోసం భారతీయ సైనిక దళాలు ₹ 23,300 కోట్ల వరకూ ఆర్డర్లు వేసారు.[10][11]
పిఎస్‌ఎల్‌వి-సీ38
పిఎస్‌ఎల్‌వి-సీ38 అనునది ఇస్రోసంస్థ తయారుచేసిన ఉపగ్రహవాహకనౌక.పిఎస్‌ఎల్‌వి శ్రేణికి సంబంధించి ఇది 40వ ప్రయోగం.ఈ రాకెట్ ద్వారా కార్టోశాట్ శ్రేణికి చెందిన ఉపగ్రహన్ని అంతరిక్షంలో ప్రవేశ పెట్తుటకు ఇస్రో సిద్దమైనది. ఈ రాకెట్ ద్వారా 712 కిలోల బరువు ఉన్నకార్టోశాట్-2E ఉపగ్రహన్ని దృవీయ సూర్యానువర్తిత కక్ష్యలో ,భూమినుండి 505 కిమీ దృవీయ కక్ష్యలో చేర్చడం జరుగును. పిఎస్‌ఎల్‌వి-సీ38 రాకెట్ ను ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్టంలోని,నెల్లూరు జిల్లాకు చెందిన శ్రీహరికొటలో ఉన్న సతిసశ్ ధావన్ అంతరిక్ష ప్రయోగ కేంద్రం లోని మొదటి ప్రయోగవేదిక నుంది ప్రయోగించుటకు సర్వ సన్నద్దమైనది.పిఎస్‌ఎల్‌వి-సీ38 రాకెట్, పిఎస్‌ఎల్‌వి శ్రేణిలో ఇది 17 వ XLరకానికి చెందిన ప్రయోగం.ఈ రాకెట్ ను జూన్ 23 న ప్రయోగించారు.పిఎస్‌ఎల్‌వి-సీ38 రాకెట్ ద్వారా కేవలం కార్టోశాట్-2 ఉపగ్రహన్నిమాత్రమే కాకుండా ఇంకా 30 చిన్న ఉపగ్రహాలను కూడా అంతరిక్ష కక్ష్యలో ప్రవేశపెట్టుటకు నిర్ణయించారు .ఈ లఘుఉపగ్రహల మొత్తం బరువు 243 కిలోలు.ఇందులో 29 ఉపగ్రహాలు 14 విదేశాలకు ఆస్ట్రియా,బెల్జియం,చీలి,జెక్ రిపబ్లిక్, ఫిన్లాండు, ఫ్రాన్స్, జర్మనీ, ఇటలీ,జపాన్, లాటివియ, స్లోవాకియా, బ్రిటన్, మరియు అమెరికా) చెందినవి కాగా, ఒకటి భారత దేశానికి చెందినది.
పీఎస్ఎల్వీ-సీ38 ద్వారా ప్రయోగించిన 30 సూక్ష్మ ఉపగ్రహాల్లో ఒకటి తమిళనాడు,కోయంబత్తూరు జిల్లాకు చెందిన నూరుల్ ఇస్లాం విశ్వవిద్యాలయం విద్యార్థులు రూపొందించిన 15 కిలోల బరువు వున్నాఎన్ఐయూ శాట్ ఒకటి.
ఇందులో మొత్తం నాలుగు దశలున్నాయి.మొదటి మరియు మూడవ దశలో ఘన ఇంధనం,రెండవ మరియు నాల్గవ దశలో ద్రవఇంధనంను రాకెట్ చోదనకై ఉపయోగిస్తారు.ఈ వాహకనౌక మొత్తం పొడవు 44.4 మీటర్లు. రాకెట్ మొత్తం బరువు (ఉపగ్రహం తో సహా)320 టన్నులు.మొదటి కోర్ ఆలోన్ దశను కేరళలోని విక్రమ్ సారాభాయ్ స్పేష్ సెంటరులో తయారు చేసారు.ఈ దశ ప్రాధమిక స్థాయిలో రాకెట్ను గగనతలానికి తీసుకెళ్ళటానికి ఇందులో138.2 టన్నుల ఘనఇంధనం నింపబడివున్నది. పీఎస్ఎల్వీ-సీ38 ఉపగ్రహ వాహకనౌక XL రకానికి చెందినది కావున, మొదటి కోర్ఆలోన్ దశకు అదనంగా ఆరుXL స్ట్రాపాన్ బూస్టరులు అనుసంధానింప బడివున్నవి. ఒక్కో స్ట్రాపాన్ బూస్టరు 1 మీటరు వ్యాసం కల్గి వున్నది. ఒక్కో బూస్టరులో 12.5 టన్నుల ఘన ఇంధనం వుండును.మొదటి దశలో ఇంధనం 110.88 సెకన్లు మండును.రెండవదశ 2.8 మీటర్ల వ్యాసం కల్గివున్నది. ఇందులో 42 టన్నుల ద్రవఇంధనం నింపబడి ఉన్నది.ఇది 262 సెకన్లు మండును.ఈ దశను కూడా విక్రమ్ సారాభాయ్ స్పేష్ సెంటరులో తయారు చేసారు.మూడవదశ రెండు మీటర్ల వ్యాసం కల్గి వున్నది.ఇందులో 7.5 టన్నుల ఘనఇంధనం ఉన్నది. మూడవదశలో ఇంధనం 492.22సెకన్లు మండును. ఈదశను కూడా విక్రమ్ సారాభాయ్ స్పేష్ సెంటరులో తయారు చేసారు. నాల్గవదశలో 2.5టన్నుల ద్రవఇంధనం నింపబడి వుంది, దీని పైభాగంలో ఉపగ్రహం.ఉపగ్రహాలను అమర్చేచేరు.
పీఎస్ఎల్వీ-సీ38 ఉపగ్రహ వాహకనౌక ప్రయోగానికి కౌంట్ డౌన్ గురువారం ఉదయం 5:29గంటలకు ప్రారంభమై శుక్రవారం ఉదయం 9:28 గంటలవరకు ఎటువంటి ఆటంకంలేకుండా కొనసాగింది. 9:28గంటలకు సతీష్ ధవన్ అంతరిక్షకేద్రంలోని మొదటి ప్రయోగ వేదికనుండి పీఎస్ఎల్వీ-సీ38 గగన తలం వైపు విజయ వంతంగా దూసుకెళ్ళింది.బయలు దేరిన 16 నిమిషాలకు గమ్యాన్ని చేరింది
శుక్రవారం ఉదయం కరెక్టుగా 9;29 నిమిషాలకు పీఎస్ఎల్వీ-సీ38 నిప్పులు కక్కుకుంటూ నింగి వైపు దూసుకెళ్ళింది. మొదటిదశ ఇంజను రాకెట్‌ను 1.49 నిమిషాల్లో 68.4 కిలోమీటర్ల ఎత్తుకు తీసుకు పోయి విడిపోయినది. రెండవదశ 4.21 నిమిషాల్లో రాకెట్‌ను ను225.3 కిలోమీటర్ల ఎత్తుకు తీసుకుపోయి విడిపోయినది.తరువాత మూడోదశ ఇంజను 8.14 నిమిషాలకు రాకెట్ను 424.2 కిలోమీటర్ల ఎత్తుకు తీసుకెళ్ళి విడి పోయినది.తరువాత నాల్గవదశ ఇంజను పనిచెయ్యడం ప్రారంభించి,16.01 నిమిషాలకు భూమికి 509.8 కిలోమీటర్ల ఎత్తుకు ఉపగ్రహాలను కల్గిన నాల్గవదశ చేరుకున్నది.ఈ దశలో శాస్త్రవేత్తలు, నాలగవ దశ ఇంజనును ఆపి వేసారు. గమనంలో ఉన్న రాకెట్ నాల్గవదశ 16.42 నిమిషాలకు 505 కిలోమీటర్ల ఎత్తుకు చేరుకోగానే కార్టోశాట్-2ఈ ఉపగ్రహాన్ని 97.44 డిగ్రిల ఏటవాలులో కక్షలోకి నెట్టింది.ఈ ఉపగ్రహం భూమధ్య రేఖకు 97.44 డిగ్రీల వాలులో ధ్రువ సుర్యానువర్తిత కక్ష్యలో చేరుకున్నది. తరువాత 10 సెకన్ల తరువాత 16:52నిమిషాలకు తమిళనాడు విద్యార్థులు చేసిన ఎన్‌ఐయూ శాట్ ఉపగ్రహం అదే కక్ష్యలో విడిపోయింది.అనంతరం 17నిమిషాలకు 511కిలో మీటర్ల ఎత్తుకు చేరుకోగానే మొదటి విదేశీ ఉపగ్రహం పిఈశాట్ -1(జపానుకు చెందిన)కక్ష్యలోకి చేరినది.తరువాత 28 సూక్ష్మఉపగ్రహాలున్న పీఎస్-4 రోదసిలో నియంత్రణ లేకుండా తిరుగుతున్నప్పుడు శాస్త్రవేత్తలు ఆ ఇంజనును ఆన్ ఆఫ్ చేస్తూ 350 నుండి 519 కిలోమీటర్ల ఎత్తులో 28 ఉపగ్రహాలను కక్ష్యల్లోకి వదిలారు.23.20నిమిషాలకు అన్ని ఉపగ్రహాలు కక్ష్యల్లోకి విడుదల అయ్యాయి.