కొల్లేటి సరస్సు
ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని కృష్ణా, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలలో వ్యాపించి ఉన్న సహజ సిద్ధమైన మంచి నీటి సరస్సు - కొల్లేరు. లక్షకుపైగా ఎకరాల్లో వ్యాపించి ఉన్న ఈ సరస్సు, ప్రకృతి అందాలకు, అరుదైన వలస పక్షులకు ఆలవాలం. సరస్సు మధ్యలో ఎన్నో లంకలున్నాయి. ఎన్నో రకాల చేపలకు కొల్లేరు నిలయం. ఇక్కడకు వలసవచ్చే పక్షులలో ముఖ్యమైనవి - పరజ, పురాజము, నులుగు పిట్ట. సైబీరియా నుండి సైతం ఇక్కడకు పక్షులు వలసవస్తూ ఉంటాయి. గోదావరి, కృష్ణా నదుల డెల్టా ప్రాంతంలో సహజసిద్ధమైన లోతట్టు ప్రాంతంలో ఈ సరస్సు ఏర్పడింది. ఈ సరస్సుకు బుడమేరు, తమ్మిలేరు, రామిలేరు, గుండేరు నుండే కాక డెల్టా ప్రాంతం నుండి వచ్చే అనేక కాలుకలు నీటిని చేరుస్తున్నాయి. కోల్లేరు నుండి నీరు ఉప్పుటేరు అనే 62 కిలోమీటర్ల పొడవున్న ఒకే ఒక వాగు ద్వారా బయటికి వెలుతుంది. సరస్సుకు ఆగ్నేయాన ఉన్న ఈ వాగు ద్వారా నీరు బంగాళాఖాతం చేరుతుంది. కొల్లేటి సరస్సు 250 నుండి 340 చదరపు కిలోమీటర్ల మేర విస్తరించి ఉంది. సరాసరి లోతు 0.5 నుండి 2 మీటర్ల దాకా ఉంది.[1]
ప్రళయకావేరి కథలు
" అందమైన పేరుగల అందమైన సరస్సు, ఆంధ్రప్రదేశ్‍లోని నెల్లూరు జిల్లాలో ఎక్కువగా, తమిళనాడు తిరువళ్ళూరు జిల్లాలో కొద్దిగా పరుచుకున్న ఉప్పునీటి సరస్సు. ప్రళయకావేరి తల తమిళనాడులో, మొండెం ఆంధ్రలో. సరస్సులో నలభై వరకూ దీవులు. మనిషికీ మనిషీకి, దీవికి దీవికి నడుమ కంటికి కనిపించని అనురాగ సేతువులు. ప్రళయకావేటి పల్లెల్లో తిరుగుతూ ఉంటే ఆ పల్లీయులనోట ఎన్నెన్ని కథలో, ఎన్నెన్ని పాటలో...ప్రళయకావేటి పుట్టుక గురించి, ప్రళయకావేటి లోని పెద్దపుణ్యక్షేత్రం 'పంటరంగం' గురించి పల్లె పల్లెలోనూ రకరకాల కథనాలు. ప్రళయకావేరి బతుకొక యిసిత్రం. ప్రళయకావేరే ఒక యిసిత్రము. అవ్వ నీలికోకమింద పచ్చపూల మాదిరిగా, నాలుగు తట్టులా నీలాపు నీళ్లతో నిండిన ప్రళయకావేట్లో పచ్చపచ్చని దీవులు. ప్రళయకావేట్లోని నీళ్లను నోట్లోపోసుకోలేము. వుప్పుకసిము. దీవుల్లోని దొరువుల్లో నీళ్లుమటుకు మీగడగట్టిన ఎర్రనీళ్ల (కొబ్బరి) మాదిర తియ్యగుంటాయి. సముద్రాన్నీ ప్రలయకావేరిని కలుపుతూ నాలుగు ముఖద్వారాలు, నాలుగు ముఖద్వారాలనూ తాకుతూ పోయే ఉప్పుకాలువ, ఎగువ సిద్ధలయ్య కొండల్లోంచి బిరబిర పరుగెత్తి వచ్చి ప్రళయకావేరమ్మ ఒళ్లుతడిపే నదులూ, వంకలూ, వాగులూ, ఎక్కడో ఎరగని తీరాలనుంచివచ్చి వాలి, ఆరునెలలు సేదతీరే వలస పక్షులు, చిన్నతోటలో చిక్కగా పరుసుకున్న చిల్ల చెట్లసాళ్ళూ, కరిపేటికి చిలకేటికి నడుమ నూర్లు నూర్లుగా బార్లుదీరిన తాళ్ళూ, అప్పుడొక్కటి అప్పుడొక్కటి ఉప్పుకాలువలో సాగే పడవలూ, పక్కనే పడమట ఉన్న గట్టినేలనుండి వచ్చి ఆడిపాడి అలరించే జానపదకళాకారులూ, పెద్దీటిగొల్లలు, యానాదులూ, తూరుపు రెడ్లు, వెలమలూ, బేరిశెట్లూ, పట్టపు కాపులు, దేశూరురెడ్లు, ఒకే సమాజంగా బ్రతుకుతూ కూడా కులకులానికీ మారే తెలుగు యాసా, మాటలూ..."