భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన
బ్రిటీష్ పాలన లేదా బ్రిటీష్ రాజ్ భారత ఉపఖండంలో స్థూలంగా 1858 నుంచి 1947 వరకూ సాగిన బ్రిటీష్ పరిపాలన. [1][2] ఈ పదాన్ని అర్థస్వతంత్ర కాలావధికి కూడా ఉపయోగించవచ్చు.[2][3] ఇండియాగా సాధారణంగా పిలిచే ఈ బ్రిటీష్ పాలిత ప్రాంతంలో -బ్రిటీషర్లు నేరుగా పరిపాలించే ప్రాంతాలతో పాటుగా, వేర్వేరు రాజులు పరిపాలించే ప్రిన్స్ లీ స్టేట్స్ కూడా కలిసివున్నాయి- మొత్తంగా ఆ ప్రాంతమంతా బ్రిటీష్ సార్వభౌమత్వం లేదా చక్రవర్తిత్వం కింద ఉన్నట్టు. ఈ ప్రాంతాన్ని కొందరు బ్రిటీష్ ఇండియా అని కూడా వ్యవహరించేవారు.[4] విక్టోరియా రాణి కొరకు భారత సామ్రాజ్యాన్ని అధికారికంగా టోరీ ప్రధాని బెంజమిన్ డిస్రేలీ 1876లో ఏర్పరిచారు. జర్మనీ, రష్యా పాలకులకు విక్టోరియా తీసిపోయినట్టు భావించకుండా ఉండేందుకు ఈ ఏర్పాటుచేశారు.[5] భారతదేశం బ్రిటీష్ పాలనలో ఉండగానే లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్ వ్యవస్థాపక సభ్యురాలు, 1900, 1920, 1928, 1932,1936 సంవత్సరాల్లో వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడల్లో పాల్గొన్న దేశం, 1945లో శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో ఐక్యరాజ్యసమితిలో వ్యవస్థాపక సభ్యురాలూ.[6]
భారతదేశంలో కంపెనీ పాలన
1757: ప్లాసీ యుద్ధం తర్వాత రాబర్ట్ క్లైవ్ సుందర్బన్లలోని 24 పరగణాలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు.[14] 1760: ఉత్తర సర్కారుల స్వాధీనం. 1765: బక్సర్ యుద్ధం అనంతరం బెంగాల్, ముర్షిదాబాద్ నవాబుల భూభాగాన్ని (బీహార్ ప్రాంతం సహా) కలుపుకున్నారు. 1773: బెనారస్ రాజాతో ఒప్పందం.[15] 1775: ఘాజీపూర్ నవాబు పాలనా ప్రాంతం స్వాధీనం. 1795: నిజాం నవాబు రెండవ అసఫ్ ఝాను ఖర్దా యుద్ధంలో మరాఠా-మైసూర్ యుద్ధం అనంతరం కంపెనీ ఓడించింది[16]. 1799: శ్రీరంగపట్నం ముట్టడి (1799) తర్వాత మైసూరు పతనం; కడప నవాబు, కర్నూలు నవాబుల భూభాగాలు స్వాధీనం. 1801: కర్ణాటక (ఆర్కాటు, నెల్లూరు),[17] జునాగఢ్, రోహిలాఖండ్ నవాబులు కంపెనీ పాలనకు లోబడ్డారు. 1803: ఎగువ దోఅబ్ కు చెందిన రోహిలాఖండ్ ప్రాంతం స్వాధీనం; మొఘల్ చక్రవర్తి నుంచి ఏ ప్రతిఘటన ఎదురుకాలేదు; భవాల్‌పూర్ నవాబు బ్రిటీష్ ఇండియాతో సరిహద్దులు అంగీకరించాడు.