ఉప్పు సత్యాగ్రహం
ఉప్పు సత్యాగ్రహం (ఆంగ్లం: The Salt Satyagraha) మహాత్మా గాంధీచే ప్రారంభించి సాగించిన అహింసాత్మక శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం, ఇది బ్రిటిష్ రాజ్కు వ్యతిరేకంగా జరిగింది. ఉప్పుపై పన్ను చెల్లించుటకు నిరాకరించి, మార్చి 12, 1930 న చేపట్టిన "దండి యాత్ర" నే ఉప్పు సత్యాగ్రహంటారు. సంపూర్ణ స్వరాజ్యం కొరకు బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన ఉద్యమాల సరమే ఈ ఉప్పు సత్యాగ్రహం. దీనిలో ప్రధానమైన గాంధీ యాత్ర సబర్మతీ ఆశ్రమం నుండి ప్రారంభమై దండి వరకూ సాగింది. ఈ యాత్రలో వేలకొద్దీ భారతీయులు పాల్గొన్నారు. గాంధీగారి అహింసాత్మక ప్రతిఘటన విజయాలలో ఇదొక పుష్పమాలిక. కోట్ల భారతీయులపై బ్రిటిష్ రాజ్ వేసే ఉప్పు-పన్నుకు వ్యతిరేకంగానే కాక దానిని ప్రతీకగా వినియోగించుకుని మొత్తం భారతీయులపై బ్రిటీషర్ల అన్యాయమైన పరిపాలనపై ఒక శాంతియుత పోరాటం.[1]
గాంధీ-ఇర్విన్ సంధి
బ్రిటిష్ ప్రభుత్వముగాని, కాంగ్రెస్సునాయకులు గాని కూడా ఉహించలేనంత గొప్ప స్పందన కలుగజేసినది. పెషావర్ మరియు సోలాపూర్ లో తప్ప మిగతా దేశమంతట 1930 సత్యాగ్రహము (సహాయనిరకరణోద్యమము, ఉప్పు సత్యాగ్రహము) గాందీ అపేక్షించినరీతి శాంతియుతమై అహింసాత్మకముగనే యుండెను. మే 1930 నుంచి దేశమంతటా సత్యాగ్రహము ప్రారంభమైయ్యను. వైస్రాయి ఇర్విన్ జారీ చేసిన ఆర్డినెన్సులు, సృష్టించిన అత్యవసర పరిస్థితుల ప్రకారము ప్రభుత్వ సిబ్బంది కఠోరనిర్బందక విధానములు అమలుచేసిరి. దేశమంతటా కాంగ్రెస్సు సదస్సులు నిషెదించబడినవి. ప్రతిజిల్లాలోను కాంగ్రెస్సు నాయకులు జైలుకంపబడిరి. దాదపు గా60000 కాంగ్రెస్సు కార్యకర్తలు జైళ్ళలో నిర్బందింప బడిరని అంచనా. కాంగ్రెస్సుశక్తి తెలియవచ్చెనని ప్రభుత్వ సమాచారకేంద్రముల అంచనా. మహిళా కార్యకర్తలు, ఘోషా స్త్రీలు కూడా విశేషించి పాల్గోని కష్టములనుభవించిరి. విదేశ వస్త్ర బహిష్కరణ విజయవంతమైనదన్న సంగతి లంకాషైర్ (వస్త్ర) వర్తకప్రతినిధులు వాగ్మూలమువలన తెలియవచ్చింది. మహా శక్తివంతమైన బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యవైఖరిని మార్చుటకు చేసిన ఆ 1930 సత్యాగ్రహము అందు ఉల్లంఘించుటకు ఏరికోరిన చట్టము, పన్ను ( ఉప్పుచట్టము, ఉప్పు పన్ను), విదేశ వస్తు బహిష్కరణ మొదలగులనివి కలుగజేసిన ఫలితము నిదర్శనాపూర్వకమైన శాంతియుత పోరాటమును నిరూపించింది. 1920, 1930,1942లలో గాందీచేపట్టిన మూడు సత్యాగ్రహ ఉద్యమములలో కల్ల ఈ 1930 సత్యాగ్రహము గొప్ప విజయవంతమైనదని చెప్పవచ్చును. ఆవిధముగ 1930 సత్యాగ్రహము మార్చి 1931 వరకూ 12 నెలలు సాగిన తరువాత గాందీ-ఇర్విన్ సందితో విరమించబడింది.