ప్రతాపరుద్రుడు
ప్రతాపరుద్రుడు కాకతీయ రాజవంశమునకు చెందిన చివరి రాజు. ప్రతాపరుద్రుడు రుద్రమదేవి మనవడు (కూతురు కొడుకు). రుద్రమదేవి ఈయన్ను వారసునిగా చేసుకోవటానికి దత్తత తీసుకొంది. ప్రతాపరుద్రునికి మొదట వీరరుద్రుడు, కుమారరుద్రుడను పేర్లుండెను. జినకళ్యాణాభ్యుదయమను రచనను ముగించుచూ గ్రంథకర్త అప్పయార్యుడు తన్న గ్రంథమును రుద్రకుమారదేవుని రాజ్యములో శకము 1241లో ముగించితినని చెప్పుకున్నాడు.
అనుశాసనిక పర్వము తృతీయాశ్వాసము
ధర్మరాజు " పితామహా ! ఉన్నదాంట్లో ఇతరులకు దానం చేసే వాడు. ఎవరి వద్ద ఉచితంగా ఏమీ తీసుకొననివాడు వీరి గుణములు ఎలాంటివి ? " అని అడిగాడు. భీష్ముడు " ధర్మనందనా ! ఈ సందర్భంలో నీకు సప్తఋషులకు వృషాదర్భి అనే వానికి జరిగిన సంవాదం వివరిస్తాను. శ్యపుడు, అత్రి, విశ్వామిత్రుడు, గౌతముడు, భరద్వాజుడు, జమదగ్ని, వశిష్ఠుడు సప్తఋషులు. వశిష్ఠుడు భార్య అరుంధతి. ఆమె ఎప్పుడూ భర్తను వెన్నంటి ఉంటుంది. వారందరికి గండఅనే వనిత పరిచర్యలు చేస్తూ ఉంటుంది. ఆమె భర్త పేరు పశు సఖుడు. అతడు కూడా వారికి పరిచర్యలు చేస్తూ ఉండే వాడు. ఆ పది మంది తపసు చేయడంలో ఎంతో ఆసక్తి కనబరుస్తూ ఉండేవారు.
అలా ఉండగా ఒకసారి భయంకరమైన అనావృష్టి ఏర్పడింది. తినడానికి తిండి కూడా దొరకని పరిస్థితి ఎదురైంది. జనములకు ప్రాణాలు రక్షించుకోవడం దుర్లభం అయింది. ఆ సమయంలో కశ్యపుడు మొదలైన ఋషులు ఆహారం కొరకు వెతుకుతున్నారు. శిబిచక్రవర్తి కొడుకు యాజ్యుడు రాజయ్యాడు. అతడు తనకుమారుడు నీలుడు అనే వాడిని యజ్ఞదక్షిణగా ఋత్విక్కులకు ఇచ్చాడు. ఆ నీలుడు కాలంతీరి చనిపోయాడు, వారి పరిచారకులు మొత్తం పదిమంది తమ ఆకలి తీర్చుకోవడానికి ఆ శవం చుట్టూచేరారు. ఆ సమయంలో వృషాదర్భి అనే మహారాజు వేటకువెళ్ళి తిరిగి వస్తున్నాడు. ఆ రాజు విరివిగా దానధర్మాలు చేసే వాడు. శవాన్ని తినడానికి సన్నద్ధమౌతున్న మునులను చూసి ఆగి " అయ్యా ! మీరందరూ ఆకలితో ఉన్నారు. అందుకే శవాన్ని తినడానికి సిద్ధపడ్డారు. నా వెంట రండి మీకు కావలసిన ఆహారము సమకూరుస్తాను. అంతే కాదు మీకు ధనము, ధాన్యము, బండ్లు, గోవులు, గ్రామములు బహుమతిగా ఇస్తాను " అని అన్నాడు. అది విని సప్తఋషులు " మహారాజా ! మేము ఎవరి వద్దా ఏదీ పుచ్చుకొనము. రాజుల వద్ద చేయిచాచి తీసుకున్నది మాకు విషతుల్యము. మీకు మా గురించి తెలియదు కనుక ఇలా మాట్లాడుతున్నావు " అని అన్నారు.