వన పర్వము ప్రథమాశ్వాసము
వ్యాసుడు చెప్పినట్లు కొన్ని రోజుల తరువాత మైత్రేయుడు ముందుగా పాండవులను చూచి హస్థినాపురం వచ్చాడు. ధృతరాష్ట్రుడు మైత్రేయునికి అర్ఘ్యపాద్యాలు ఇచ్చాడు. మైత్రేయుడు " నేను కామ్యక వనంలో ఉన్న పాండవులను చూసి వచ్చాను. వారు అడవులలో కందమూలాలను తిని జీవిస్తున్నారు " అన్నాడు. పాండవులు క్షేమంగా ఉన్నారా " అని దృతరాష్ట్రుడు అడిగాడు. మైత్రేయుడు " ఓ రాజా! పాండవులు ధర్మబుద్ధి కలవారు. వారికి మహర్షుల దీవెనలు ఉన్నాయి. అందు వలన క్షేమమే " అన్నాడు. దుర్యోధనుని వైపు తిరిగి " కుమారా! నీకు బుద్ధి ఉంటే పాండవులతో వైరం వదులుము. అలా చేస్తే నీవు కురువంశానికి మేలు చేసిన వాడివి ఔతావు. పాండవులు వజ్ర శరీరులు. భీముడు హిడింబుని, బకాసురుని, జరాసంధుని, కిమ్మీరుని వధించిన బలాడ్యుడు. అతనిని వధించగల యోధులు లేరు. శ్రీకృష్ణుడు, దుష్టద్యుమ్నుని బంధుత్వం పాండవులకు మరింత బలాన్నిచ్చింది. కనుక నీవు పాండవులతో స్నేహం చేయటం మంచిది " అన్నాడు. ఆ మాటలు విన్న దుర్యోధనుడు తన తొడలు చరిచి మహర్షిని అవమానించాడు. అందుకు మైత్రేయుడు ఆగ్రహించి " సుయోధనా ! యుద్ధభూమిలో భీముని గదాఘాతం నీ తొడలను విరవకలదు " అని మైత్రేయుడు అన్నాడు. దృతరాష్ట్రుడు భయపడి మహర్షిని శాపవిమోచనం ఇవ్వమని వేడుకున్నాడు. మైత్రేయుడు "మహారాజా! నీ కొడుకు పశ్చాత్తాపం చెంది మంచి బుద్ది కలిగి ఉంటే ఈ శాపం వర్తించదు " అన్నాడు.
శ్రీరామాంజనేయ యుద్ధం (1975)
కాశీరాజ్య పాలకుడైన యయాతి (ధూళిపాళ) శ్రీరామ భక్తుడు. అతను పరమదానశీలుడు, ధర్మజ్ఞుడు కూడా. అతను హనుమంతుడంతగా శ్రీరాముడిని ఆరాధించేవాడా కాదా అని తలచి, అతనిని పరీక్షించడానికి పార్వతీదేవి (రాజశ్రీ) పూనుకుంటుంది. ఆ పరీక్షలో భాగంగా మాయ అను ఒక వ్యక్తిని పంపగా, కాశీరాజ మందిరం వద్దకు రాగానే హనుమంతుడు (అర్జా జనార్ధనరావు) ప్రత్యక్షమై తన గదతో ఆమెను ఒక తన్ను తంతాడు. మాయవల్ల యయాతి అనుకోకుండా విశ్వామిత్ర మహర్షి (ముక్కామల)ని నొప్పిస్తాడు. దానితో విశ్వామిత్రుడు కోపోద్రిక్తుడై శ్రీరాముడి వద్దకు వెళ్ళి యయాతిని శిక్షించమంటాడు. మహర్షి మాట కాదనలేక శ్రీరాముడు (ఎన్టీ రామారావు) యయాతిని తీసుకురావడానికి లక్ష్మణ శతృఘ్నులు నిరాకరించగా భరతుడిని (శ్రీధర్) పంపిస్తాడు. భరతుడు వెళ్ళినప్పుడు యయాతి రాముడిని పూజిస్తుంటాడు, అప్పుడు అతనితో మాట్లాడలేక తర్వాత వచ్చి విషయం చెప్పుతాడు. యయాతి ఏ తప్పూ చేయలేదని, అతనిని తీసుకు వెళ్ళవద్దని అతని భార్య (జయంతి) వేడుకుంటుంది. కానీ యాయాతి బయలుదేరక తప్పలేదు. భరతుడతనిని తీసుకు వెళ్ళగా, అతని రథం వెంట మరో రథంలో యయాతి భార్య బయలు దేరుతుంది. దారిలో శివుడు తుఫాను తెప్పిస్తాడు. భరతుని రథానికి అడ్డంగా చెట్టువిరిగి పడుతుంది. ఆ తుఫానులో శాంతిమతి, ఆమె పిల్లలు విడిపోతారు. ఒక రాక్షసుడు శాంతిమతి వెంటపడతాడు. అతడి నుంచి తప్పించుకుంటూ ఓ శివలింగం వద్ద మూర్ఛపోతుంది. శివుడు ప్రత్యక్షమై ఆ రాక్షసుడిని భస్మం చేసి శాంతిమతిని సీతాదేవి మందిరంలో చేర్చుతాడు. యాయాతి అంజనాదేవి (హేమలత) వద్దకు చేరుకుంటాడు, ఆమె హనుమంతుడిని యాయాతికి అభయమివ్వమంటుంది, తనకు హాని తలపెట్టింది శ్రీరాముడు అని చెప్పేలోపే హనుమంతుడు యయాతికి అభయమిస్తాడు. నిజం తెలుసుకుని నిర్ఘాంతపోతాడు కానీ ఇచ్చిన మాట జవదాటకూడదననుకుంటాడు. మరోపక్క శాంతిమతికి స్పృహరాగానే సీతాదేవి వద్ద తన భర్తను క్షమించమని మొర పెట్టుకుంటుంది. సీతాదేవి శ్రీరామునికి ఈ విషయం వివరించగా అతను తన కర్తవ్యమే ముఖ్యమంటాడు. మరోపక్క యయాతి పిల్లలను వశిష్టముని చెరదీస్తాడు. యయాతి రామాంజనేయ యుద్ధం సంభవించకుండా చూడటానికి ఆత్మహత్య చేసుకోబోతాడు, శివుడు అతడిని కాపాడి, మారు రూపంలో హనుమంతుని వద్దకు చేర్చుతాడు. యయాతిని తీసుకురావడానికి భరతుడు కిష్కిందకు వెళ్తాడు, అప్పుడు జరిగిన యుద్ధంలో అంగదుని చేతిలో మూర్ఛపోతాడు. అతని కిరీటమును, ఆయుధాలను మాయ అయోధ్యకు తీసుకు వెళ్ళి, వానర రూపంలో శ్రీరాముడిని, లక్ష్మణ శత్రఘ్నునులను రెచ్చగోడుతుంది. లక్ష్మణశత్రఘ్నులు యుద్ధముకు వెళ్తారు. ఆ యుద్ధంలో లక్ష్మణ శత్రఘ్నులు సహా సుగ్రీవుడు, అంగదుడు, జాంబవంతుడు మరణిస్తారు. ఇది చూసి హనుమంతుడు క్షోభిస్తాడు. వశిష్టముని యయాతి పిల్లలను శ్రీరాముని వద్దకు తీసుకుని వెళ్తాడు. అప్పుడు రాముడు హనుమంతునితో యుద్ధానికి బయలుదేరబోతాడు. వారు చెప్పినా యయాతిని క్షమించనంటాడు. మరో పక్క హనుమంతుడు ఈ యుద్ధం విశ్వామిత్రుని వల్ల అని గ్రహించి అతనిని చంపుటకు బయలుదేరబోగా శ్రీరాముడు వస్తాడు. వారిద్దరి మధ్య కాసేపు వాగ్వాదం చోటుచేసుకుంటుంది. చివరికి శ్రీరాముడు తన రామబాణాన్ని ప్రయోగించగా, హనుమంతుడు రామనామాన్ని తన కవచంగా జపిస్తాడు. రామనామం, రామబాణం ప్రళయాన్ని సృష్టిస్తాయి. సీతాదేవి, శాంతిమతి, యయాతి పిల్లలు, విశ్వామిత్రుడు, నారదుడు యుద్ధం జరిగే ప్రదేశానికి చేరుతారు. శివపార్వతులు ప్రత్యక్షమై యుద్ధం ఆపి, మరణించిన వారందరినీ బ్రతికిస్తారు మరియు రామబాణం కన్నా రామనామం శక్తివంతమైందని చెప్పుతారు.