సింధు లోయ నాగరికత
సింధు లోయ నాగరికత (క్రీ.పూ6000 - క్రీ.పూ.1750)[1] ప్రస్తుత భారత దేశం మరియు పాకిస్తాన్ లోగల గగ్గర్ హక్రా మరియు సింధు నదుల పరీవాహక ప్రాంతంలో విలసిల్లిన అతి ప్రాచీన నాగరికత. ఇది ప్రాథమికంగా పాకిస్థాన్‌లో గల సింధ్ మరియు పంజాబ్ ప్రావిన్సులలో, పశ్చిమం వైపు బెలూచిస్తాన్ ప్రావిన్సు వైపుకు కేంద్రీకృతమైనట్లు తెలుస్తుంది. ఇంకా ఆఫ్ఘనిస్తాన్, తుర్కమేనిస్తాన్, ఇరాన్ దేశాలలో కూడా ఈ నాగరికతకు సంబంధించిన శిథిలాలను వెలికి తీయడం జరిగింది. ఈ నాగరికతకు చెందిన హరప్పా నగరము మొదటగా వెలికి తీయుటచే ఇది సింధు లోయ హరప్పా నాగరికత అని పిలువబడుతున్నది. సింధు నాగరికత మెసొపొటేమియా మరియు ప్రాచీన ఈజిప్టు కంచు యుగాలకు సమకాలికమైన అతి ప్రాచీన నాగరికతల్లో ఒకటి. అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన దశగా గుర్తించబడిన నాగరికతను హరప్పా నాగరికత</b>గా పేర్కొంటారు. ఈ నాగరికతకు సంబంధించిన తవ్వకాలు 1920వ సంవత్సరం నుండి జరుగుతున్నా అత్యంత ప్రాముఖ్యత కలిగిన వివరాలు మాత్రం 1999లోనే వెలువడ్డాయి.[2]
మంగోలియా
నియోలిథిక్ కాలం నుండి పంటలు పండించడం కొనసాగినప్పటికీ నొమాడిజం తరువాత వ్యవసాయంతో పోల్చి చూస్తే అది స్వల్పంగానే ఉండేది. వ్యవసాయం మొదట పశ్చిమ భూభాగంలో ఆరంభమై చివరికి ఆ ప్రాంతం అంతటా వ్యాపించింది. తూర్పు భూభాగంలో రాగి యుగం మంగోలాయిడ్ అని వర్ణించబడింది. అదే ప్రస్తుత మంగోలియా. పశ్చిమభూభాగంలో యురోపాయిడ్ అని పిలువబడింది.[2] ఇత్తడి యుగంలో పశ్చిమ మంగోలియాలో టొచారియన్లు (యుయేజి) మరియు సిథియన్లు నివసించారు. సిథిలియన్ వీరుని భద్రపరచబడిన మృతశరీరం (మమ్మీ) 2,500 సంవత్సరాలకు పూర్వం నాటిదని భావిస్తున్నారు. మృత వీరుని శరీరం 30-40 సంవత్సరాల వయసు కలిగినదై ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు. శ్వేతవర్ణ శిరోజాలు ఉన్నాయి. శరీరం మంగోలియాలోని అల్టై పర్వతాలలో లభించింది. .[4] మంగోలియాలో అశ్వ నొమాడిజం ప్రవేశించిన తరువాత రాజకీయాలు యురేషియన్ స్టేప్పె నుండి మంగోలియాలో కేంద్రీకృతం అయ్యాయి.అది క్రీ.శ 18వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగింది. ఉత్తర భూభాగంలో ఉన్న పశువులకాపరులు (గుయిఫాంగ్, షంరాగ్, డొంఘ్) షంగ్ వశస్థుల (క్రీ.పూ1600-1046) కాలం మరియు ఝౌ వశస్థుల (క్రీ.పూ 1046-256) పాలనా కాలంలో (నోమాడిక్ సామ్రాజ్యాలు) చైనాలో ప్రవేశించారు.