మెసొపొటేమియా నాగరికత
మెసొపొటేమియా (గ్రీకు నుండి తీసుకోబడిన దీనర్థం Μεσοποταμία "నదుల మధ్య [భూమి]", అరబిక్ లోبلاد الرافدينగా అన్వయించబడింది bilād al-rāfidayn )[1] స్థలవర్ణన లక్షణంతో తీసుకున్న ఈ పేరు టైగ్రిస్-యూఫ్రేట్స్ నదీవ్యవస్థ ప్రాంతం, దానితోపాటు ఆధునిక ఇరాక్కు అధికంగా అవసరమైన టైగ్రిస్ మరియు యూఫ్రేట్స్ నదులు,[2] అలానే ఈశాన్య సిరియా యొక్క కొన్ని ఖండాలు,[2] టర్కీ యొక్క కొన్ని దక్షిణతూర్పు ప్రాంతాలు, మరియు ఇరాన్ దక్షితూర్పు యొక్క ఖుజెస్థాన్ జిల్లా యొక్క కొన్ని ప్రాంతాలకు వర్తిస్తుంది.[3][4]
టోబా మహావిపత్తు సిద్ధాంతం
టోబా విస్ఫోటనం, ప్రస్తుతం ఇండోనేషియాలోని టోబా సరస్సు ఉన్న ప్రదేశంలో 75000±900years సంవత్సరాల కిందట జరిగింది. పొటాసియమ్ ఆర్గాన్ డేటింగు ప్రకారం దీన్ని నిర్ధారించారు.[4] క్వాటర్నరీ పీరియడ్లో (ప్రస్తుత పీరియడ్) జరిగిన నాలుగు టోబా విస్ఫోటనాల్లో ఇది అతి పెద్దది, చివరిదీను. వోల్కానిక్ ఎక్స్ప్లోసివిటీ ఇండెక్సుపై దీని తీవ్రత 8 (భూమిపై జరిగిన అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాలకు ఇచ్చిన రేటింగుల్లో అతిపెద్దది ఇది); ఈ విస్ఫోటనంలో లావా, బూడిదలు విరజిమ్మగా భూగర్భంలో ఏర్పడిన ఖాళీలోకి భూమి కుంగి, భూతలంపై ఒక పెద్ద గుండం ఏర్పడింది (ఈ విధంగా ఏర్పడిన గుండాలను "కాల్డెరా" అంటారు). ఈ కాల్డెరా పొడవు 100 కి.మీ., వెడల్పు 30 కి.మీ. ఉంది. ఈ కాల్డెరాను ప్రస్తుతం టోబా సరస్సు అంటారు. విస్ఫోటనంలో వెలువడ్డ బూడిద, తదితర పదార్థాల ఘనపరిమాణం 2,800 కి.మీ.3 ఉండి ఉంటుందని అంచనా. ఇందులో 800 కి.మీ.3 బూడిద రూపంలో భూమిపై కురిసింది.[5]