అయ్యప్ప
ఛైత్రమాసము, ఉత్తరా నక్షత్రం, చతుర్ధశి - సోమవారము నాడు జన్మించారు . జ్యోతి రూపంగా అంర్ధానమయిన రోజు -- మకర సంక్రాంతి . క్షీరసాగరమధనం అనంతరం దేవతల కు, రాక్షసులకు అమృతం పంచేందుకు విష్ణువు మోహినిగా అవతారం ధరించి కార్యం నిర్వహిస్తాడు. తరువాత అదేరూపంలో విహరిస్తున్న మోహినిని చూసి శివుడు ఆమె పట్ల ఆకర్షింపబడతాడు. వారి కలయికతో శివకేశవుల తేజస్సుతో ధనుర్మాసము, 30వ రోజు శనివారం, పంచమి తిథి, ఉత్తరా నక్షత్రం వృశ్చికా లగ్నమందు శాస్త (అయ్యప్ప) జన్మించాడు. ఇతడు శైవుల కు, వైష్ణవులకు ఆరాధ్య దైవం. తండ్రియైన జగత్పతి ఆజ్ఞ ప్రకారము పంపా సరోవర తీరప్రాంతంలో మెడలో మణిమాలతో శిశురూపంలో అవతరించాడు ధర్మశాస్త. అయ్యప్ప స్వామి ధర్మప్రవర్తన, ధర్మనిష్ఠ లోకానికి ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించింది. తన భక్తులు ఏయే ధర్మాలని పాటించాలో, ఏ నియమనిష్ఠలతో వుండాలో కొన్ని మార్గదర్శక సూత్రాలను ప్రతిపాదించారు. అప్పటి నుండి ఆయన 'ధర్మశాస్త'గా ప్రజల అభిమానాన్ని చూరగొన్నాడు. అందుకే ఆయనకి 'ధర్మశాస్త' అనే పేరు కూడా ఉంది.
అడపా
అడపా తెలుగువారిలో కొందరి ఇంటిపేరు.
ఈ ఇంటిపేరు కలిగినవారిలో ప్రముఖ వ్యక్తుల పేర్లు:
అడపమంటే వక్కలు, ఆకులు మొదలైన తాంబూలపు ద్రవ్యాలుంచే సంచి. దీనిని సంబెళమని కూడా అంటారు. కృష్ణరాయల కాలంలో అందరూ ఎక్కడికి వెళ్లినా తమ తాహతుకు తగ్గ అడపాన్ని ఒకటి పట్టుకొని వెళ్ళేవారు. అడపం గురించిన వర్ణనలు కృష్ణదేవరాయల ఆముక్తమాల్యద 7వ ఆశ్వాసంలోని ఏడవ పద్యంలో కనిపిస్తోంది. కృష్ణరాయల కాలంలో సంపన్నులు, కులీనులు అనుభవించే భోగాల్లో భాగమైన తాంబూలానికి అప్పట్లో వివిధ రకాలైన మెరుగులు, రుచులతో అలవాట్లు తయారయ్యాయి. ఈ నేపథ్యంలో విజయనగర చక్రవర్తులైన కృష్ణదేవరాయల ఆంతరంగిక పరివారంలో తాజా సరుకులను సేకరిస్తూ తాంబూలం తయారుచేసేందుకు కూడా ఒక విభాగమే ప్రత్యేకించి ఉండేది. ఈ విభాగంలో అనేక హోదాల్లో గొప్ప ఉద్యోగాల వరకూ ఉండేవి. ఈ ఉద్యోగస్తుల్లో ముఖ్యునిగా కాశ్యపగోత్రోద్భవుడైన తిమ్మప్పనాయకుడి కుమారుడు బయ్యప్ప ఉండేవారు. కృష్ణదేవరాయల కాలంలో, అచ్యుత దేవరాయల కాలంలో ఈ ఉద్యోగాన్ని బయ్యప్పయే చేసేవాడు. అతను తిరుపతి వేంకటేశ్వరస్వామికి 55,310 నార్పణములు చెల్లించుకున్నట్లు 1531లో చెక్కించిన శాసనం ద్వారా తెలుస్తూంది. ఇంకొన్ని గ్రామాలను సైతం వేంకటేశ్వరస్వామికి సమర్పించినట్లు తెలుస్తోంది. ఈ కారణాలచే ఆయన గొప్ప శ్రీమంతుడై ఉంటాడన్న అంచనాకు చరిత్రకారులు వచ్చారు. వీటన్నిటి నేపథ్యంలో అడపా అనే ఇంటిపేరుకున్న అర్థం కృష్ణదేవరాయల కాలంలోని ఆంతరంగిక విభాగాన్నో, అందులోని ఉద్యోగాన్నో సూచిస్తోందని తెలుస్తోంది.