మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య
విశ్వేశ్వరయ్య 1860, సెప్టెంబరు 15న బెంగుళూరు నగరానికి 60 మైళ్ళ దూరంలోగల చిక్కబళ్ళాపూర్ తాలూకా, ముద్దెనహళ్ళి అనే గ్రామంలో జన్మించాడు. ఆయన తల్లిదండ్రులు మోక్షగుండం శ్రీనివాస శాస్త్రి, వెంకటలక్ష్మమ్మ. వీరి పూర్వీకులు ఆంధ్ర ప్రదేశ్, ప్రకాశం జిల్లా లోని మోక్షగుండం గ్రామానికి చెందిన వారు. మూడు శతాబ్దాల కిందట వారు మైసూరు రాష్ట్రానికి వలస వెళ్ళారు. కాబట్టి వీరు తెలుగు మాట్లాడగలిగే వారు.[1]. ఆయన తండ్రి సంస్కృత పండితుడు, హిందూ ధర్మశాస్త్ర పారంగతుడే కాక ఆయుర్వేద వైద్యుడు కూడా. విశ్వేశ్వరయ్యకు 12 సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. చిక్కబళ్ళాపూరు లో ప్రాథమిక విద్య, బెంగుళూరులో ఉన్నతవిద్య పూర్తి చేసాడు. 1881లో మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం నుండి బి.ఏ., తరువాత పుణె సైన్సు కాలేజి నుండి సివిలు ఇంజనీరింగు ఉత్తీర్ణుడయ్యాడు.[2]
భోగేశ్వరం
ఇక్కడ పూర్వము భోగులు అనే గ్రామము ఉంది. అందున ఈక్క్షెత్రమునకు భోగేశ్వరము అనే పేరు వచ్చింది. ఈ భోగులు అనే గ్రామమునకు దగ్గరలో మామిడోనిపల్లె అనే ఒక చిన్న కుగ్రామము ఉంది. ఆగ్రామములో ఒక బీద దంపతులకు 1ఆడ, 1మగ సంతానము కలరు. ఈపిల్లల చిన్న వయసులోనే ఆ దంపతులు అకస్మాత్తుగా మరనించిరి. ఆ చిన్నారులను సంతానములేని వేరువేరు కుటుంబీకులు వీరిని చేరదీసి, వారి ఆలన, పాలన చూచుచూ పెంచుకొనుచుండిరి. అనుకోని సందర్భాలలో ఇద్దర్నీ చేరదీసిన వారు ఒకచోట కలిసి వారిద్దరికే వివాహము చేయ నిశ్చయించుకొనిరి. ( వారి గతం తెలియక ) అదే ప్రకారము వివాహము జరిపించిరి.
వధూవరులు భార్యాభర్తలు వుండే పడక గదిలోకి వెల్లే ప్రయత్నములో అదే ఇంటిలో పడుకున్న లేగ ఆవుదూడ తోకను వరుడు తొక్కెను. అపుదు ఆవుదూడ తన తల్లితో ఈవిదంగా పలికెను. అమ్మా వీడు నా తోక తొక్కినాడే అన్నది.
అందులకు తల్లి ఇలా అన్నది. వీడు కామంతో కళ్ళు మూసుకొని స్వంత చెల్లితోనె సుఖించుటకు శోభనము గదిలోకి వెల్లుచున్నాడు అని తల్లి పలికినది. అది విన్న వరుడు దిగులుగా మంచంపై కుర్చుని ఉండగా చూచిన వధువు ఎందుకు దిగాలుగా కూర్చున్నావు అని అడుగగా అక్కడ జరిగిన సంభాషన అంతా వధువునకు చెప్పెను . జరిగినదంతా నిజం అని తెలుసుకున్న వారిద్దరు మనము నిజంగా అన్నాచెల్లెల్లము అని నిర్దారించుకొని తల్లి ఆవు వద్దకు వెల్లి తల్లి మేము తెలియక తప్పుచేశాము మాపాపానికి ప్రాయశ్చిత్తము ఏమని అడగగా మీరు వెంటనే "" విబాండ మహర్షి కుమారుడు ఋష్యశృంగ మహర్షి వద్దకు వెళ్ళి శరణు వేడమని తల్లి ఆవు పలికినది.