ఐరోపా
సాంప్రదాయకంగా ఏడు ఖండాలు అని చెప్పుకొనేవాటిలో ఐరోపా ఒకటి. యురేషియా భూఖండము యొక్క పశ్చిమాత్య ద్వీపకల్పము. ఐరోపాకు ఉత్తరాన ఆర్కిటిక్ మహాసముద్రము, పశ్చిమాన అట్లాంటిక్ మహాసముద్రము, దక్షిణాన మధ్యధరా సముద్రము, ఆగ్నేయాన కాకసస్ పర్వతాలు, నల్ల సముద్రం మరియు నల్లసముద్రాన్ని, మధ్యధరా సముద్రాన్ని కలుపుతున్న కాలువలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. తూర్పు దిశన ఐరోపా మరియు ఆసియా ఖండాలకు సరిహద్దులుగా ఉరల్ పర్వతాలు, ఉరల్ నది మరియు కాస్పియన్ సముద్రం ఉన్నాయి.[1] విస్తీర్ణాన్ని బట్టి ఐరోపా, 10,180,000చదరపు కిలోమీటర్లు (3,930,000 చ.మై) వైశాల్యముతో ప్రపంచములో రెండవ చిన్న ఖండము. ఇది 2% భూమి వైశాల్యము కలిగి ఉంది. ఐరోపా ఖండంలో దాదాపు 50 దాకా సర్వసత్తాక దేశాలు ఉన్నాయి. కానీ వీటి కచ్చితమైన సంఖ్య ఐరోపా యొక్క సరిహద్దుల నిర్ణయాన్ని బట్టి, పూర్తిస్థాయి గుర్తింపులేని ప్రదేశాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవటం, తీసుకోకపోవటం వంటి విషయాలపై ఆధారపడుతుంది. ఐరోపా దేశాలలో జనాభా వారిగా మరియు వైశాల్యము వారీగా రష్యా అన్నింటికంటే పెద్దదేశం కాగా వాటికన్ అన్నింటికంటే చిన్నదేశం. 71 కోట్ల జనాభాతో ఆసియా, ఆఫ్రికాల తర్వాత ఐరోపా అత్యంత జనాభా కలిగిన ఖండము. ప్రపంచము యొక్క 11% ప్రజలు ఐరోపాలో నివసిస్తున్నారు. అయితే, ఖండము అంటే ఒక భౌగోళిక ఉనికితో పాటు, సాంస్కృతిక మరియు రాజకీయ ఉనికిని కూడా సూచిస్తుంది కాబట్టి ఐరోపా యొక్క సరిహద్దులు మరియు జనాభా గురించి ఏకాభిప్రాయము లేదు.
పలక విరూపణ సిద్ధాంతం
1967 లో డబ్ల్యు. జే. మోర్గాన్ ప్రతిపాదించిన పలక విరూపణ సిద్ధాంతం (Plate Tectonic Theory) భూగోళం మీద వివిధ నైసర్గిక స్వరూపాల ఆవిర్భావం, అగ్నిపర్వత ప్రక్రియ, భూకంప ప్రక్రియ వంటి అంశాలను వివరించడానికి ఉపకరిస్తుంది. ఆల్ఫ్రెడ్ వెజ్ నర్ యొక్క ఖండ చలన సిద్ధాంతం (Continental Drift theory), హెస్ (Harry Hess) యొక్క సముద్ర-భూతల వ్యాప్తి (Sea-floor spreading), హోమ్స్ యొక్క సంవహన ప్రవాహాల వంటి దృక్పథాల ఆధారంగా ఈ పలక విరూపణ సిద్ధాంతం రూపొందించబడింది. ఈ సిద్ధాంతం అశ్మావరణం (Lithosphere) కు చెందిన 7 ప్రధాన పలకలు, 10 ఉప పలకలు భూమి యొక్క ఆస్తినో ఆవరణపు (Asthenosphere) చిక్కని శిలాద్రవంలో తేలుతూ వివిధ దిశలలో చలించడాన్ని, దానివల్ల ఏర్పడే భూస్వరూప ప్రక్రియలను వివరిస్తుంది.భూగోళం అనేక ఖండ, సముద్ర, ఖండ-సముద్ర పలకలతో కూడి ఉంది. ఈ పలకలను 7 పెద్ద పలకలుగా, 10 చిన్న పలకలుగా గుర్తించారు. పెద్ద పలుకలకు అనుబంధంగా అనేకమైన అతి చిన్న పలకలను మైక్రో పలకలుగా గుర్తించారు.
సాధారణంగా పెద్ద పలకల విస్తీర్ణం 2 కోట్ల చ.కి.మీ. పైబడి వుంటుంది. అవి
చిన్న పలకల విస్తీర్ణం 10 లక్షల చ.కి.మీ. నుండి 2 కోట్ల చ.కి.మీ. వరకూ వుంటుంది. అవిపెద్ద పలకలను ఆనుకొని వున్న అతి చిన్న పలకలను మైక్రో పలకలుగా వ్యవహరించారు. వీటి విస్తీర్ణం 10 లక్షల చ.కి.మీ. కన్నా తక్కువగా వుంటుంది. యురేషియా పలకకు సంబంధించి ఇరానియన్ పలక, మోలుక్కా పలక, ఒకినావా పలక, ఏజియన్ పలక, అడ్రియాటిక్ పలక వంటి అనేక మైక్రో పలకలను గుర్తించారు. అదేవిధంగా ఉత్తర అమెరికా పలకకు సంబంధించి ఒఖోటోస్క్ సముద్ర పలక, జువాన్ డి ఫుకా (Juan de Fuca) పలక వంటి మైక్రో పలకలు, పసిఫిక్ పలకకు సంబంధించి బిస్మార్క్ పలక వంటి మైక్రో పలకలు ముఖ్యమైనవి.
భూగోళం మీద వివిధ పలకలు సగటున సుమారుగా సంవత్సరానికి 1-10 సెంటీ మీటర్ల వేగంతో కదులుతుంటాయి. ఈ పలకలు మృదువైన ఆస్తినో ఆవరణం మీద నెమ్మదిగా జారుతున్నాయి. ఈ ఆవరణంలో కొన్ని ప్రాంతాలలో రేడియో ధార్మిక మూలకాలు కేంద్రీకృతమై వుండటం వలన అవి అధిక ఉష్ణోగ్రతా ప్రాంతాలు (Hot spots) గా రూపొందుతున్నాయి. ఈ ప్రదేశాల నుండి సాపేక్షంగా శీతలంగా వున్న ప్రాంతాల (Cold spots) వైపు ఆస్తినో ఆవరణంలో సంవహన ప్రవాహాలు (Convection currents) ఏర్పడతాయి. ఈ విషయాన్ని హోమ్స్ (Arthur Holmes) శాస్త్రవేత్త ప్రతిపాదించాడు. ఈ ప్రవాహాలు తమ మీద వున్న పలకలను వివిధ దిశలలో నెమ్మదిగా తీసుకొని వెళుతుంటాయి. ఈ సంవహనా ప్రవాహాలు వివిధ దిశలలో ప్రవహిస్తుండడం వలన పలకలు కూడా వేర్వేరు దిశలలో చలిస్తూ వుంటాయి.