గౌతమ బుద్ధుడు
తర్వాత సిద్ధార్దుడు ధ్యానం, అనాపనసతి (ఉశ్చ్వాస, నిశ్వాసలు) ద్వారా మధ్యయ మార్గాన్ని కనిపెట్టాడు (ఐహిక సుఖాలను, కోరికలను త్యజించడం). ఈ సమయంలో సుజాత అనే పల్లె పడుచు తెచ్చే కొద్ది అన్నాన్ని, పాలను ఆహారంగా తీసుకునేవాడు. తర్వాత సిద్ధార్దుడు, బుద్ధ గయలో ఒక బోధి వృక్షం నీడలో పరమ సత్యం తెలుసుకొనుటకు భగవత్ ధ్యానం చేశాడు. కాని కౌండిన్యుడు మరియు అతని ఇతర శిష్యులు, సిద్ధార్దుడు జ్ఞాన సముపార్జన సాధనను విరమించినట్లుగా, క్రమశిక్షణా రహితుడుగా భావించారు. చివరకు, తన 35వ ఏట, 49 రోజుల ధ్యానం తర్వాత, సిద్ధార్దునకు జ్ఞానోదయమయ్యింది. కొందరి అభిప్రాయం ప్రకారం సిద్ధార్దునకు బాధ్రపద మాసంలో జ్ఞానోదయమయ్యిందని, ఇంకొందరి అభిప్రాయం ప్రకారం సిద్ధార్దునకు ఫాల్గుణమాసంలో జ్ఞానోదయమయ్యిందని చెప్తారు. అప్పటి నుండి గౌతమ సిద్ధార్దుడు, గౌతమ బుద్ధునిగా మారాడు. బౌద్ధ మతంలో ఇతనిని శాక్యముని బుద్ధుడని భావిస్తారు.
సంజయ వేలట్టిపుత్త
బౌద్ధ తత్వవేత్త బుద్ధఘోషుని “సుమంగళ విలాసిని”లో ఇతని తలపై కణతి (సంజ) ఉన్నందున ఇతనిని సంజయుడని పిలిచారని, ‘వేలతి’ అనేది పుట్టుకతో బానిస అనే విషయాన్ని సూచిస్తుందని చెప్పబడింది. దీన్ని బట్టి మొదట బానిసగా ఉన్నప్పటికి తత్వవేత్తగా మారాడని తెలియవస్తుంది. ఇతను బుద్ధుని సమకాలికుడు. బుద్ద్దుని సుప్రసిద్ధ శిష్యులైన శారిపుత్త (శారద్వతీ పుత్రుడు), మహా మొగ్గల్లాన (కొలిటుడు) లు మొదట సంజయ వేలట్టిపుత్తుని శిష్యులే కాని ఇతని బోధనలు విముక్తికి దారి చూపని కారణంగా తరువాత గౌతమ బుద్ధుడు రాజగృహానికి విచ్చేసినపుడు వీరిరువురు మరో 250 మంది శిష్యులతో కలసి సంజయుని విడిచిపెట్టి బుద్ధుని వద్దకు మూకుమ్మడిగా తరలిపోయి బౌద్ధమతం స్వీకరించారు. దానితో సంజయునికి పిచ్చెక్కినంత పనై రక్తం కక్కి చనిపోయాడని బౌద్ధమత గ్రంథాలు బుద్ధుని ఉన్నతీకరిస్తూ, సంజయుని చులకన చేసి పేర్కొన్నాయి.