గౌతమ బుద్ధుడు
తర్వాత సిద్ధార్దుడు ధ్యానం, అనాపనసతి (ఉశ్చ్వాస, నిశ్వాసలు) ద్వారా మధ్యయ మార్గాన్ని కనిపెట్టాడు (ఐహిక సుఖాలను, కోరికలను త్యజించడం). ఈ సమయంలో సుజాత అనే పల్లె పడుచు తెచ్చే కొద్ది అన్నాన్ని, పాలను ఆహారంగా తీసుకునేవాడు. తర్వాత సిద్ధార్దుడు, బుద్ధ గయలో ఒక బోధి వృక్షం నీడలో పరమ సత్యం తెలుసుకొనుటకు భగవత్ ధ్యానం చేశాడు. కాని కౌండిన్యుడు మరియు అతని ఇతర శిష్యులు, సిద్ధార్దుడు జ్ఞాన సముపార్జన సాధనను విరమించినట్లుగా, క్రమశిక్షణా రహితుడుగా భావించారు. చివరకు, తన 35వ ఏట, 49 రోజుల ధ్యానం తర్వాత, సిద్ధార్దునకు జ్ఞానోదయమయ్యింది. కొందరి అభిప్రాయం ప్రకారం సిద్ధార్దునకు బాధ్రపద మాసంలో జ్ఞానోదయమయ్యిందని, ఇంకొందరి అభిప్రాయం ప్రకారం సిద్ధార్దునకు ఫాల్గుణమాసంలో జ్ఞానోదయమయ్యిందని చెప్తారు. అప్పటి నుండి గౌతమ సిద్ధార్దుడు, గౌతమ బుద్ధునిగా మారాడు. బౌద్ధ మతంలో ఇతనిని శాక్యముని బుద్ధుడని భావిస్తారు.
భారతదేశంలో మతం
24వ జైన తీర్థంకరుడైన మహావీరుడు (599–527 BC, బహుశా 549–477 BC) అహింస మరియు అసత్యం తోపాటు ఐదు ప్రమాణాలను బోధించారు. మగధ వంశం పాలన (546–324 BCE మధ్యకాలంలో ఈ రాజవంశ పాలన సాగింది) ప్రారంభానికి ముందు శాక్య వంశంలో జన్మించిన గౌతమ బుద్ధుడు బౌద్ధమతాన్ని స్థాపించారు. బుద్ధుడు బ్రాహ్మణ ముని అంగిరాసా వారసత్వం కలిగివున్నట్లు అనేక బౌద్ధ గ్రంథాల్లో చెప్పబడింది.[22] బుద్ధుడి ముందుపేరు 'గౌతమ' ఉండటం వలన బ్రాహ్మణ ఋషి గౌతముడితో ఆయనకు అనుబంధం ఉన్నట్లు డాక్టర్ ఐటెల్ వంటి పరిశోధకులు సూచిస్తున్నారు.[23] ఆయన కుటుంబం ఇప్పుడు దక్షిణ నేపాల్‌‌లోని లుంబినీ మైదాన ప్రాంతానికి చెందినది. మౌర్య సామ్రాజ్యానికి చెందిన అశోక చక్రవర్తి పాలనలో భారతీయ బౌద్ధమతం ఉన్నత స్థాయికి చేరుకుంది, 3వ శతాబ్దం BCEలో భారత ఉపఖండాన్ని ఏకం చేసిన అశోకుడు బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించిన తరువాత ఆయన ఈ మతానికి గొప్ప పోషకుడిగా మారారు. విదేశాలకు కూడా ఆయన మత ప్రచారకులను పంపారు, తద్వారా ఆసియావ్యాప్తంగా ఈ మతం వ్యాప్తి చెందింది.[24] కుషాణ్ సామ్రాజ్యం మరియు మగధ మరియు కోశల వంటి సామ్రాజ్యాల నుంచి పోషణ కరువు అవడంతో తరువాత భారతీయ బౌద్ధమతం క్షీణించింది.