మూత్రపిండము
ఒకొక్క మూత్రపిండం చిక్కుడు గింజ ఆకారంలో, పిడికిలి ప్రమాణంలో ఉంటుంది. ఈ రెండూ వీపుకి మధ్య భాగంలో, కడుపుకి వెనక, పక్క ఎముకలకి దిగువగా, వెన్నుకి ఇటూ అటూ ఉంటాయి. తరచుగా ఎడమ వైపు ఉండే మూత్ర పిండం కుడి పిండానికి ఎదురుగా కాకుండా రెండు సెంటీమీటర్లు ప్రాప్తికి ఎగువకి ఉంటుంది. ప్రతి పిండం దరిదాపు 10 సెంటీమీటర్లు పొడవు, 5 సెంటీమీటర్లు మందం ఉండి, దరిదాపు 150 గ్రాముల బరువు ఉంటుంది. ఈ పిండాలలోనికి రక్తం వృక్క ధమని (renal artery) ద్వారా వెళ్ళి, శుభ్రపడి వృక్క సిర (renal vein) ద్వారా బయటకి వస్తుంది. (ఇంగ్లీషులో 'రీనల్‌' అనే విశేషణం 'మూత్రపిండాలకి సంబంధించిన' అనే అర్ధాన్ని ఇస్తుంది. సంస్కృతంలో ఇదే అర్ధం వచ్చే ధాతువు 'వృక్క'.) చిక్కటి రక్తనాళాల వలయంతో నిండి ఉంటాయి కనుక మూత్రపిండాలు చూడటానికి ముదురు ఎరుపు రంగులో ఉంటాయి.
సంపర్కము ద్వారా వ్యాపించు వ్యాధులు
ఆడు గజ్జి పురుగు కడుపుతో నున్నప్పుడు చర్మము లోపల కొక మార్గమును తొలుచుకొని పోవుచు తాను పోవు మార్గము యొక్క వెనుక భాగమున గ్రుడ్లను, మలమును యొకానొక విధమైన విషమును విడుచు కొనుచు పోవును. కాని దానికి కావలసిన గాలి నిమిత్తమై ప్రతి దినము చర్మము పైకొకసారి రంద్రము చేసికొని వచ్చి పీల్చుకొని పోవును. దీనికి మన వలె ముక్కును ఊపిరి గొట్టమును లేవు. దీని శరీర మంతట ఉండు సన్నని రంద్రముల గుండా ఇది గాలిని పీల్చు కొనును కొంత గాలిని నోటితో మ్రింగును. ఒక్కొక ఆడుది సామాన్యముగా 15 మొదలు 50 గ్రుడ్లవరకు పెట్టును. ఇంతటితో దాని జీవిత పరమార్థము తీరి అక్కడనే చచ్చును. ఈ గ్రుడ్లు ఐదు మొదలు 15 దినములలో పెద్దవై తల్లి పోయిన మార్గము యొక్క పై గోడను తొలుచుకొని చరీరము పైకి వచ్చును. ఇది ఇట్లు బయటికి వచ్చు నప్పటికి దాని కారుకాళ్లే యుండును. ఇది అనేక విధముల రూప పరిణామము చెంది తుదకు ఎనిమిది కాళ్లు గలిగి ఆడుదిగనో మగదిగనో ఏర్పడును. ఇందు గర్భిణులైన ఆడువి మాత్రమే శరీరములోనికి తొలుచుకొని పోవును. మిగిలిన ఆడువియు మగనియు కూడా శరీరముపై స్వేచ్ఛగా తిరుగు చుండును. ఇవి రాత్రి మాత్రమే ఆహారమును తినును. తమ పనులను చేసికొనును. అందు చేతనే దురద పోటు మొదలగునవి రాత్రుల యందధికముగా నుండును. రొట్టెలు మొదలగునవి కాల్చు రాత్రి యంతయు మేలుకొని యుండు వారలకు తెల్లవారు జామున 4 గంటలకు బాధ ప్రారంభమగునని కొందరు శోధకులు వ్రాసి యున్నారు. మరి కొందరు రోగులకు రాత్రి 10 మొదలు 12 గంటల వరకు బాధ యధికమగును. ఈ బాధ పురుగు యొక్క చలనము వలననే గాక ఉమ్మి మూలమునను కూడా పుట్టునని తోచు చున్నది. హార్డి అను నతడు 8 గజ్జి పురుగులను ఒక నీటి బొట్టుతో నూరి దానిని తన చేతి వెనుక భాగమున టీకావేసి కొని నట్లుగా గుచ్చి వేసికొనెను. ఇక్కడ అధికమైన దురద పుట్టెను. దీని తలను నోటిని మిక్కిలి శ్రద్ధతో శోధించిన మరియొక వైద్యుడు ఈ ప్రకారము వ్రాయుచున్నాడు: తన దౌడల యొక్క కరుకైన కొనలతో ఇది తన కెరయగువాని శరీరము లోపలకు పొడిచి దాని నుండి ద్రవమును నెత్తురు కణములని పిండు కొని తాను భుజించును.