బంగ్లాదేశ్
అవామీ లీగ్ నాయకులు భారతదేశంలో కొలకత్తా ఉంటూనే తూర్పు బెంగాల్‌లో ప్రభుత్వం రూపొందించారు. 1971 ఏప్రిల్ 17న అఙాతంలో ఏర్పాటైన ప్రభుత్వం మెహర్‌పూర్ వద్ద ప్రమాణ స్వీకారం చేసారు. తిజుద్దీన్ అహ్మద్ మొదటి ప్రధానిగా మరియు సయ్యద్ నజ్రుల్ ఇస్లాం తాతాకాలిక అధ్యక్షునిగా ప్రమాణస్వీకారం చేసారు. 9 సంవత్సరాల పోరాటం తరువాత బంగ్లాదేశ్ స్వతంత్ర పోరాటం ముగింపుకు వచ్చింది. ముల్కీ బహ్ని కాదర్ బహ్ని మరియు హెమయత్ బహ్ని నాయకత్వంలో సైన్యం బంగ్లాదేశ్ సైన్యంగా రూపొందింది. జనరల్ ఎం.ఎ.జి ఒస్మని ఆధ్వర్యంలో పాకిస్థాన్ సౌన్యం ఒకవైపు నిలిచింది. ముల్కీ బహ్ని సైన్యం పాకిస్థాన్ సైన్యాలను ఎదుర్కొంటూ గొరిల్లా పోరు సాగించింది. 1971 బంగ్లాదేశ్ మారణహోమంలో పాకిస్థాన్ సైన్యం మరియు మతపరమైన సహాయ సైన్యాలు బెంగాలీ పౌరులు, మేధావులు, యువకులు, విద్యార్థులు, రాజకీయ వాదులు, ఉద్యమకారులు మరియు మత సంబంధిత అల్పసంఖ్యాకులను లక్ష్యంగా చేసుకుని దాడులు సాగించారు. శీతాకాలంలో మైత్రో బహినిల్ బంగ్లాదేశ్ - ఇండియా అలైయ్డ్ సైన్యం పాకిస్థాన్ సైన్యాలను ఓడించారు. పాకిస్థాన్ లొంగిపోయిన తరువాత 1971 డిసెంబరు 16న స్వతంత్ర బంగ్లాదేశ్ అవతరించింది.
షేక్ ముజిబుర్ రహ్మాన్
సామ్యవాది అయిన రహ్మాన్ తన విశిష్టమైన, ఆకర్షణీయమైన ప్రసంగ శక్తి వల్ల అవామీ లీగ్ లోనూ, తూర్పు పాకిస్తానీ రాజకీయాల్లోనూ ఉన్నతస్థానాలకు వేగంగా చేరుకున్నారు. తూర్పు పాకిస్తాన్ ప్రావిన్సులో మెజారీటీ అయిన బెంగాలీలపై పాకిస్తాన్ లో సంస్థాగతంగా చూపిస్తున్న జాతివివక్షను వ్యతిరేకించే నాయకునిగా ఆయన పేరొందారు. వర్గాల మధ్య ఉద్రిక్తలు తారాస్థాయికి చేరిపోయినప్పుడు, ఆయన 6-అంశాల స్వయం ప్రతిపత్తి పథకాన్ని రూపొందించగా, దేశద్రోహం చట్టం ప్రయోగించి ఫీల్డ్ మార్షల్ ఆయూబ్ ఖాన్ ప్రభుత్వం ఖైదుచేసింది. 1970ల్లో నిర్వహించిన పాకిస్తాన్ తొలి ప్రజాస్వామ్య ఎన్నికల్లో అవామీ లీగ్ ను గెలుపు దిశగా నడిపించారు. మెజారిటీ సాధించినా సైనిక నియంతలు రహ్మాన్ ను ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసేందుకు ఆహ్వానించలేదు. ఈ పరిణామాలతో తూర్పు పాకిస్తాన్లో ప్రజల ఆందోళన శాసనోల్లంఘన రూపాన్ని తీసుకోగా 1971 మార్చి 7లో చేసిన చారిత్రాత్మకమైన ప్రసంగంలో బంగ్లాదేశీ స్వాతంత్ర్య పోరాటాన్ని ప్రకటించారు. 1971 మార్చి 26న పాకిస్తానీ సైన్యం ప్రజల నిరసనలకు ప్రతిస్పందిస్తూ ఆపరేషన్ సెర్చ్ లైట్ ఏర్పరిచి, దానిలో భాగంగా ప్రధానిగా ఎన్నికైన రహ్మాన్ ను అరెస్టు చేసి, పశ్చిమ పాకిస్తాన్ జైల్లో ఏకాంతవాస శిక్ష వేశారు, 1971 బంగ్లాదేశ్ జాతిహననంలో భాగంగా బెంగాలీ ప్రజలు, విద్యార్థులు, మేధావులు, రాజకీయ నాయకులు, సైనిక తిరుగుబాటుదారులను హత్యచేశారు. బంగ్లాదేశ్ విమోచనం తర్వాత రహ్మాన్ ను పాకిస్తానీ ఖైదు నుంచి విడుదల చేయగా, జనవరి 1972లో ఢాకా చేరుకున్నారు.