గౌతమ బుద్ధుడు
తర్వాత సిద్ధార్దుడు ధ్యానం, అనాపనసతి (ఉశ్చ్వాస, నిశ్వాసలు) ద్వారా మధ్యయ మార్గాన్ని కనిపెట్టాడు (ఐహిక సుఖాలను, కోరికలను త్యజించడం). ఈ సమయంలో సుజాత అనే పల్లె పడుచు తెచ్చే కొద్ది అన్నాన్ని, పాలను ఆహారంగా తీసుకునేవాడు. తర్వాత సిద్ధార్దుడు, బుద్ధ గయలో ఒక బోధి వృక్షం నీడలో పరమ సత్యం తెలుసుకొనుటకు భగవత్ ధ్యానం చేశాడు. కాని కౌండిన్యుడు మరియు అతని ఇతర శిష్యులు, సిద్ధార్దుడు జ్ఞాన సముపార్జన సాధనను విరమించినట్లుగా, క్రమశిక్షణా రహితుడుగా భావించారు. చివరకు, తన 35వ ఏట, 49 రోజుల ధ్యానం తర్వాత, సిద్ధార్దునకు జ్ఞానోదయమయ్యింది. కొందరి అభిప్రాయం ప్రకారం సిద్ధార్దునకు బాధ్రపద మాసంలో జ్ఞానోదయమయ్యిందని, ఇంకొందరి అభిప్రాయం ప్రకారం సిద్ధార్దునకు ఫాల్గుణమాసంలో జ్ఞానోదయమయ్యిందని చెప్తారు. అప్పటి నుండి గౌతమ సిద్ధార్దుడు, గౌతమ బుద్ధునిగా మారాడు. బౌద్ధ మతంలో ఇతనిని శాక్యముని బుద్ధుడని భావిస్తారు.
అజితకేశ కంబళుడు
అసితకేశ కంబళుడు కాఠీన్యంతో కూడిన మత ప్రచారం వల్ల, సామాజిక వత్తిళ్ళ వల్ల సమాజంలో ఆశించిన ఫలితం సిద్ధించలేకపోయిన వాస్తవాన్ని గుర్తించాడని తెలుస్తుంది. బుద్ధుడు జన్మించిన పిదప శుద్ధోదనునితో ‘ మహారాజా, మేము చేయలేని పనిని, మీ కుమారుడు భవిష్యత్తులో చేయగలడు ’ అని ఆశ్వీరదించాడని బొద్దగ్రంధాలలో ఒక కల్పన ఉంది. అంటే తమ సందేశాన్ని తమ ప్రచార పద్ధతి కంటే భిన్న రూపంలో బుద్ధుడు కొనసాగించగలడని ఆశించినట్లు తెలుస్తుంది.భౌతికవాదుల వలె వేదం ప్రామాణ్యాన్ని త్రోసిపుచ్చిన బుద్ధుడు కూడా ఇతని ఆశలకు తగినట్లుగానే తన ప్రచారంలో కాఠీన్యత చూపక వాద వివాదాలలో నిందనకు అస్కారమివ్వక, నచ్చచెప్పే ధోరణిలో మత ప్రచారాన్ని కొనసాగించి బౌద్దాన్ని జనబాహుళ్యంలో చోచ్చుకోనిపోయేటట్లు చేయగలిగాడు. భౌతికవాదులలో ఒక్క అజితకేశ కంబళుడు మాత్రమే బౌద్ధానికి సన్నిహితంగా మెలిగాడు.