పక్షము
పక్షము;-అనగా 15 [రోజులకు](లేదా కచ్చితంగా 14 రాత్రులకు) సమానమైన ఒక కాలమానము. ప్రతి నెలలో రెండు పక్షాలుంటాయి: 1.'శుక్ల పక్షం' (అమావాస్య నుంచి పున్నమి వరకు)రోజు రోజుకూ చంద్రుడితో బాటే వెన్నెల పెరిగి రాత్రుళ్ళు తెల్లగా, కాంతివంతంగా అవుతాయి. (శుక్ల అంటే తెలుపు అని అర్థం) 2.'కృష్ణ పక్షం (పున్నమి నుంచి అమావాస్య వరకు): రోజు రోజుకూ చంద్రుడితో బాటే వెన్నెల తరిగి రాత్రుళ్ళు నల్లగా చీకటితో నిండుతాయి. (కృష్ణ అంటే నలుపు అని అర్థం).
పంచాగము
మానవుని నిత్య జీవన విధానములో చోటు చేసుకునే కర్మలకు సంబంధించి శుభాశుభ ఫలితాలను శాస్త్రీయంగా విశ్లేషించి చెప్పే గ్రంథానికి పంచాంగముఅని పేరు.పంచాంగంలేదా "పంచాగము" అనగా పంచ అంగములు అని అర్థము. ఆ అంగములు తిథి, వారము, నక్షత్రము, యోగము, కరణము లు. ఇవి పంచాంగములో వున్న ప్రధాన మైన అంగములు. ఈ ఐదు అంగాలే గాక లగ్నము, ముహూర్తము, మొదలగు అనేక ఉప అంగాల వివరణ కూడా ఇందులో వుంటాయి. వ్యక్తికి, దేశానికి సంబంధించి ఆయా అంగాల ననుసరించి విశద పర్చేదే పంచాంగము. ఉగాది రోజున ఆ ఏడాదికి సంబంధించి అనేక శుభాశుభ ఫలితాలను పండితులు చెప్పగా వింటుంటారు. దానినే పంచాంగ శ్రవణం అని అంటారు. పంచాంగం ప్రజలలో ఎంతగా చొచ్చుక పోయినదంటే... పంచాంగ శీర్షిక లేని దిన, వార, మాస పత్రికలేవి లేవు. అదేవిధంగా ప్రసార మాధ్యమాలలో పంచాంగానికి సమయం కేటాయించని టి.వి. చానళ్ళు కూడా ఏవి లేవు. పంచాంగం గురించి క్లుప్తంగా తెలుసుకోవడమే ఈ వ్యాస ముఖ్యోద్దేశము.