ఛత్రపతి శివాజీ
చత్రపతి శివాజీ</b>గా ఖ్యాతి పొందిన శివాజీ రాజే భోంస్లే (ఫిబ్రవరి 19, 1627[1] - ఏప్రిల్ 3, 1680) పశ్చిమ భారతదేశాన మరాఠా సామ్రాజ్యాన్ని నెలకొల్పి మొఘల్ సామ్రాజ్యాన్ని ఎదిరించాడు.
వెల్లెస్లీ
ఛత్రపతి శివాజీ అని ప్రసిధ్దిగాంచిన శివాజీ మహారాజు ( శివాజి భోస్లే ) 1674 లో భారతదేశములో పశ్చమదిశనున్న తన రాజధాని రాయఘడ్లో పట్టాభిషేకముచేసుకుని ఉత్తరమున మొగల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు తోనూ, దక్షిణ మున గోల్కొండ, బీజాపూర్ సుల్తానులతోనూ, అనేక సార్లు యుద్దములు చేసి గెలుపు ఓటమిలు పొంది, అనేక కోటలను ఆక్రమించి మహారాష్ట్ర రాజ్యమును దేశము నలుమూలలకు విస్తరింపచేసి పరిపాలన కనుకూలముగా మహారాష్ట్ర యుద్దవీర వంశీయులగువారిని బరోడాలో గైక్వాడ్ లను, గ్వాలియర్, ఉజ్జయిని లలో శింధియా ( షిండే ) (Scindia or Shinde) లను, నాగపూరులో భోన్సెలే లను, మాళ్వ,ఇందౌర్ లలో హోల్కర్ లను సామంత-స్వతంత్ర రాజులుగా నియమించి, మహారాష్ట్ర రాజ్యసమ్మేళన (confederation) (సామ్రాజ్యము) గా చేసిన మహా వీరుడే కాక అష్టప్రధానులను మంత్రిపరిషత్తు ( విజయనగర సామ్రాజ్యములో శ్రీకృష్ణదేవరాయలు వారు ప్రవేశపెట్టిన విధానము ) తో రాజ్యపాలనచేసి సైనికంగానూ, సాంఘికంగాను, రాజనీతి పరిజ్ఞానముగల పరిపాలనా దక్షుడు. భౌగోళకముగా మహారాష్ట్ర రాజ్యము పశ్చమతీరమున సంయక్తంగానున్న (గుజరాత్ కలసియున్న) మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర పరిధి, ఉత్తరమున ఇప్పటి మద్య ప్రదేశ్+ఉత్తర ప్రదేశ్ లలోని చాల భూభూగములు, దక్షిణమున తమిళనాడు దాకా విస్తరించియున్నది. మహారాష్ట్ర రాజ్యకూటమిలో కేంద్రీయరాజ్యము పశ్చమభారతదేశములో పూనాను రాజధానిగా (అంతకుముందు రాయగడ్ ను) రాజధానిగాకలిగి యున్న రాజ్యము. మిగతా మహారాష్ట్ర రాజ్యములు స్వతంత్ర రాజులు పరిపాలించే మహారాష్ట్రరాజ్యములు. అవన్నీ కలిపిన ది సమ్మళితరాజ్యకూటమి. శివాజీ 1680లో మరణించిన తరువాత ఔరంగజేబు శివాజి పెద్ద కుమారుడగు శంభాజీని హతమార్చి (1689) శంభాజీ భార్యను, కుమారుడు శాహూజీని బంధించివుంచాడు. అందుచే శంభాజీ చనిపోయన తరువాత మహారాష్ట్ర రాజ్యమునకు శివాజీ రెండవభార్య కుమారుడైన రాజారాం మహారాష్ట్ర రాజ్యమునకు రాజైనాడు. కానీ అతను కొలది రోజులకే (1700 లో) మరణించబట్టి అతని భార్య తారాబాయి రాజ్యమేలుతూ, వారి కుమారునికి పట్టాభిషేకం చేసింది. 1707 లో ఔరంగజేబు మరణించినతరువాత శాహుజీని విడుదలచేశారు. రాజ్యమేలుతున్న తారాబాయితో శాహూజీకి సింహాసనంకోసం విబేదమలు కలిగినవి. అప్పడు బాలజీవిశ్వనాథ తోకూడిన మంత్రి పరిషత్తు మద్దతు, సహాయంతో సాహూజీ మహారాష్ట్రరాజ్యమునకు రాజై సతారాలో కాలముగడిపసాగెను. అప్పటినుండి శివాజీ వంశీయ వారసులు పేరుకుమాత్రమూ రాజుగానుండి పీష్వా అనబడిన ప్రధానమంతికి పరిపాలన రాజ్యభారమును వప్పిగించారు. మొదటి పీష్వా తరువాత పీష్వావారసులే మహారాష్ట్ర రాజ్యమునేలిన రాజులైనారు. మొదటి పీష్వా బాలాజీ విశ్వనాద్ (1668-1720). పీష్వాగా 1713- 1720. ఆయన సంతతి వారు ఆరుగురు ఆయనతరువాత మహారాష్ట్ర సామ్రాజ్యమును విస్థిరించిరి. పీష్వాలే మహారాష్ట్ర రాజ్య పరిపాలకులు. రెండవపీష్వా బాజీరావు I (1700-1740). అతని కార్యకాలము (1720-1740) లోనే రాజధానిని రాయఘడ్ నుండి పూనాకు మార్చబడింది. అతనే బాజీరావు బలాల్ ఆనికూడా ప్రసిధ్ధి. అతని కుమారుడు బాలాజీబాజీ రావు (నానాసాహెబ్ అనికూడా ప్రసిధ్ది) (1720-1761) 1740 లో పీష్వాగా నియమింపబడినాడు. వెల్లెస్లీ కాలమునాటి పీష్వా బాజీరావు II (1775-1851) పీష్వాగా 1795లో నియమింపబడి 1818 దాకా పరిపాలించాడు. అతనే ఆఖరి పీష్వా. అతనితో పీష్వాపరిపాలన అంతరించి మహారాష్ట్రరాజ్యము పూర్తిగా బ్రిటిష్ ఈస్టు ఇండియా కంపెనీ వారి వశమైనది.