పిండి పదార్థాలు
రసాయన శాస్త్రం ఇంకా శైశవ దశలో ఉన్న రోజులలో వాడుకలో ఉన్న గుణాత్మక (qualitative) విశ్లేషణ ఒక్కటే సరిపోదనీ, పదార్ధాల ధర్మాలని పరిమాణాత్మకంగా (quantitative) విశ్లేషించి చూడాలనీ ఆధునిక రసాయన శాస్త్రం ఉద్ఘాటించింది. ఈ రకం ఆలోచనకి ఆద్యుడు ఫ్రెంచి శాస్త్రవేత్త లావోయిజర్ (Levosier). ఈయన చూపిన మార్గాన్ని అనుసరించిన వ్యక్తి గే-లుసాక్‌ (Gay-Lussac) అనే మరొక ఫ్రెంచి శాస్త్రవేత్త. ఈయన పంచదార (సుక్రోజ్) నీ, పిండి (starch) నీ తీసుకుని వాటిని పరిమాణాత్మకంగా విశ్లేషించి చూసారు. ఆంటే పంచదార లోనూ, పిండి లోనూ ఏయే రసాయన మూలకాలు ఏయే పాళ్ళల్లో ఉన్నాయో నిర్ధారించి చూడటం అన్నమాట. పంచదారకీ, పిండికీ బాహ్య లక్షణాలలో తేడాలు ఉన్నప్పటికీ వాటి రెండింటిలోనూ మూడే మూడు మూలకాలు దాదాపు ఒకే నిష్పత్తిలో ఉన్నాయని గే-లుసాక్‌ నిరూపించారు: 45 శాతం కర్బనం (carbon), 6 శాతం ఉదజని (hydrogen), 49 శాతం ఆమ్లజని (oxygen). అంటే ఒక పాలు ఉదజనికి సుమారు ఎనిమిది పాళ్ళు ఆమ్లజని ఉంది. నీటిలో కూడా ఈ మూలకాల నిష్పత్తి ఇంతే. అంటే పంచదార లోనూ, పిండి లోనూ కర్బనం (బొగ్గు) తో పాటు నీరు ఉందన్న మాట. లేదా పంచదార, పిండి పైకి తెల్లగా ఉన్నా, అవి నీరు పట్టిన బొగ్గు! లేదా, చెమర్చిన బొగ్గు. ఈ చెమర్చిన బొగ్గుని గ్రీకు భాషలో 'కార్బోహైడ్రేట్‌' అంటారు. అదే ఇంగ్లీషులోకి దిగుమతి అయింది. దీనిని కావలిస్తే తెలుగులో కర్బనోదకం (carbohydrate) అనొచ్చు.
పొటాషియం బైకార్బోనేట్
పొటాషియం బై కార్బోనేట్ ఒక రసాయన సంయోగ పదార్థం.దీనిని పొటాషియం హైడ్రోజన్ కార్బోనేట్ (potassium hydrogen carbonate) లేదా పొటాషియం ఆసిడ్ కార్బోనేట్ (potassium acid carbonate) అనికూడా పిలుస్తారు.ఈ సమ్మేళనపదార్థం యొక్క రసాయన ఫార్ములా KHCO.
పొటాషియం బైకార్బోనేట్ రంగు లేనటువంటి, వాసన లేనటువంటి సంయోగ పదార్థం. కొద్దిగా క్షారగుణం కలిగిన లవణ పదార్థం. భౌతికంగా పొటాషియం బై కార్బోనేట్ స్పటికారంలో లేదా మృదువైన తెల్లని గుళికల రూపంలో ఉండును.పొటాషియం బై కార్బోనేట్ యొక్క అణుభారం 100.117 గ్రాములు/మోల్.ఈ సమ్మేళన పదార్థ యొక్క సాంద్రత 2.17గ్రాములు/సెం.మీ.ద్రవీభవనస్థానం 229 C, ఈ ఉష్ణోగ్రతవద్ద పొటాషియం
బై కార్బోనేట్ వియోగం చెందును.నీటిలో కరుగుతుంది. 20°Cనీటి ఉష్ణోగ్రతవద్ద,100 మి.లీలలో 33.7గ్రాములు,60°Cవద్ద 60 గ్రాముల పొటాషియం బైకార్బోనేట్ కరుగును.ఆల్కహాల్ లో కరుగదు.
అతిఅరుదుగా స్వాభావికంగా పొటాషియం బై కార్బోనేట్ లభిస్తుంది.పొటాషియం బైకార్బోనేట్ ఖనిజాన్నికాల్సినైట్ (kalicinite) అందురు.
100°Cనుండి 120 °C వద్ద పొటాషియం బైకార్బోనేట్ వియోగం చెందటం వలన పొటాషియం కార్బోనేట్, కార్బన్ డై ఆక్సైడ్ మరియు నీరు ఏర్పడును.
పైరసాయన చర్యలో ఏర్పడిన చర్యాజనితాలైన పొటాషియం కార్బోనేట్, కార్బన్ డై ఆక్సైడ్ మరియునీరు మద్య చర్య జరిగిన తిరిగి పొటాషియం బైకార్బోనేట్ ఉత్పత్తి అగును.
బేకింగులో ఆహార పదార్థాలు పొంగుటకు/ఉబ్బుటకు (leavening) కు అవసరమైన కార్బన్ డై ఆక్సైడ్ అందించు వనరుగా ఉపయోగిస్తారు. అగ్నిమాపక పరికారాలలో నిప్పును ఆర్పు పొడిరసాయన పౌడరుగా ఉపయోగిస్తారు.దీనిని BCరకానికి చెందిన అగ్నిమాపక పరికరాలలో వాడెదరు.మరియు ప్రయోగశాలలో రిఏజంట్ గా ఉపయోగిస్తారు.మేడికేసనులో బఫ్ఫరింగ్ కారకంగా ఉపయోగిస్తారు.