కృత్రిమ ఉపగ్రహము
కృత్రిమ ఉపగ్రహం అనేది మానవ ప్రయత్నం చేత కక్ష్యలోకి ప్రవేశ పెట్టబడిన వస్తువు. మొట్టమొదటి కృత్రిమ ఉపగ్రహం, స్పుత్నిక్ 1 ను సోవియట్ యూనియన్ 1957 లో ప్రవేశ పెట్టింది. 2009 నాటికి వేలకొద్దీ ఉపగ్రహాలు వివిధ కక్ష్యలలోకి ప్రవేశ పెట్టబడ్డాయి. 40 దేశాలకు చెందిన ఉపగ్రహాలను పది దేశాలకు చెందిన ప్రయోగ సామర్థ్యాన్ని వినియోగించి ప్రయోగించారు. కొన్ని వందల ఉపగ్రహాలు ప్రస్తుతం పనిచేస్తూ వుండగా, ఆయుర్దాయం తీరిపోయిన వేలాది ఉప్రగ్రహాలు, ఉపగ్రహ శకలాలు భూకక్ష్యలో అంతరిక్ష శిధిలాలుగా ఉన్నాయి. కొన్ని అంతరిక్ష నౌకలు ఇతర గ్రహాల కక్ష్యల్లోకి ప్రవేశ పెట్టబడి, చంద్రుడు, శుక్రుడు (వీనస్), అంగారకుడు (మార్స్), బృహస్పతి (జూపిటర్), శని (సాటర్న్) లకు కృత్రిమ ఉపగ్రహాలుగా మారతాయి.
జీఎస్‌ఎల్‌వీ -డీ6
రెండు టన్నులకన్న అధిక బరువుగల ఉపగ్రహాలను అంతరిక్షంలోకి పంపించుటకు క్రయోజనిక్ యంత్రాలు అత్యంత కీలక పాత్రను కలిగిఉన్నవి.స్వదేశియంగా క్రయోజనిక్‌ఇంజన్‌లతయారిలో ఇస్రో యొక్కదశాబ్దాల అలుపెరగని శ్రమదాగిఉన్నది. 1990లో అమెరికా ఆంక్షల కారణంగా, రష్యా దేశం అమెరికాయొక్క ఒత్తిళ్ళకు లొంగి, భారతదేశానికి క్రయోజనిక్ ఇంజన్ల సంకేత విజ్ఞానం బదలాయింపు ఒప్పందాన్ని రద్దు చేసుకొనికేవలం ఏడు క్రయోజనిక్ యంత్రలను మాత్రమే ఇచ్చింది.అప్పటినుండి స్వదేశియంగా క్రయోజనిక్ ఇంజన్లను తయారుచేసుకొనే కార్యక్రమం మొదలైనది.1994లో ప్రారంభమైన ఈ ప్రణాళిక 2010 నాటికి తొలి క్రయోజనిక్ ఇంజన్ ప్రయోగానికి సిద్ధమైనది.కాని ఈ ఇంజను అనుకొన్న విధంగా మండలేదు.ఈ విఫలాన్ని అధికమించి విజయపథంలోకిరావాటానికి అవిరళ కృషి సల్పినది.37 రకాల పరీక్షలు నిర్వహించి క్రయోజనిక్ దహన యంత్రాన్ని అభివృద్ధి పరచారు.2014 జనవరి 5 న జీఎస్‌ఎల్‌వీ-డీ5 ద్వారా స్వదేశీ క్రయోజనిక్ ఇంజన్‌ను ఇస్రో దిగ్విజయంగా ప్రయోగించింది.ఇప్పుడు జీఎస్‌ఎల్‌వీ -డీ6 లో అమర్చిన క్రయోజనిక్ యంత్రం సఫలమైవ్వడంతో ఈఈ విజ్ఞానంలో భారత అంతరిక్షశోధన సంస్థ పట్టు సాధించింది.