శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు
శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు (పా.1509-1529) అత్యంత ప్రసిద్ధ విజయనగర సామ్రాజ్య చక్రవర్తి. సాళువ నరసనాయకుడి వద్ద మహాదండనాయకుడుగా పనిచేసిన తుళువ నరసనాయకుని మూడవ కుమారుడు శ్రీకృష్ణదేవరాయలు. నరసనాయకుడు పెనుకొండలో ఉండగా, రెండవ భార్య నాగలాంబకు జన్మించాడు కృష్ణదేవరాయలు. ఈయన పాలనలో విజయనగర సామ్రాజ్యము అత్యున్నతస్థితికి చేరుకున్నది. కృష్ణరాయలను తెలుగు మరియు కన్నడ ప్రజలు భారతదేశాన్ని పాలించిన గొప్ప చక్రవర్తులలో ఒకడిగా అభిమానిస్తారు. సాహిత్యములో ఈయన ఆంధ్ర భోజుడుగా మరియు కన్నడ రాజ్య రమారమణగా కీర్తించబడినాడు. ఈయన పాలనను గురించిన సమాచారము పోర్చుగీసు సందర్శకులు డొమింగో పేస్ మరియు న్యూనిజ్‌ ల రచనల వలన తెలియుచున్నది. రాయలకు ప్రధాన మంత్రి తిమ్మరుసు. శ్రీకృష్ణదేవరాయలు సింహాసనం అధిష్ఠించడానికి తిమ్మరుసు చాలా దోహదపదడినాడు. కృష్ణరాయలు తిమ్మరుసును పితృసమానునిగా గౌరవించి "అప్పాజీ" (తండ్రిగారు) అని పిలిచేవాడు.రాయలు, తుళువ నరస నాయకుని రెండవ భార్య అయిన నాగలాంబ (తెలుగు ఆడపడుచు) కుమారుడు.[1] ఇతను ఇరవై సంవత్సరాల వయసులో ఫిబ్రవరి 4, 1509న విజయనగర రత్నసింహాసనాన్ని అధిష్ఠించాడు. ఇతని పట్టాభిషేకానికి అడ్డురానున్న అచ్యుత రాయలు నూ, వీర నరసింహ రాయలు నూ, అనుచరులనూ తిమ్మరుసు సుదూరంలో ఉన్న దుర్గములలో బంధించాడు. రాయలు తల్లి నాగలాంబ గండికోటను పాలించిన పెమ్మసాని నాయకులు ఆడపడచు[2]. 240 కోట్ల వార్షికాదాయము ఉంది. రాయలు విజయనగరాధీశులందరిలోకీ చాలా గొప్పవాడు, గొప్ప రాజనీతిజ్ఞుడు, సైనికాధికారి, భుజబల సంపన్నుడు, ఆర్థిక వేత్త, మత సహనము కలవాడు, వ్యూహ నిపుణుడు, పట్టిన పట్టు విడువని వాడు, కవి పోషకుడు, రాజ్య నిర్మాత మొదలగు సుగుణాలు కలవాడు. ఇతను దక్షిణ భారతదేశం మొత్తం ఆక్రమించాడు.
భారతీయ చక్రవర్తుల జాబితా
శాతవాహన పాలన ప్రారంభంలో 271 బిసిఈ నుండి 30 బిసిఈ వరకు వివిధ రకాలుగా ఉన్నాయి. శాతవాహనులు 1 వ శతాబ్దం బిసిఈ నుంచి 3 వ శతాబ్దం సిఈ వరకు డెక్కన్ ప్రాంతంలో ఆధిపత్యం సాధించింది. పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలచే చారిత్రాత్మకంగా ఈ క్రింది శాతవాహన రాజులు ధ్రువీకరించబడ్డారు. అయితే పురాణాలు అనేకమంది రాజులకు పేరు పెట్టాయి. (చూడండి పాలకుల జాబితా చూడండి):
ప్రవరాపుర–నందివర్థన శాఖ
వత్సగుల్మ శాఖ
ఆంధ్ర ప్రదేశ్ మరియు తెలంగాణలోని గుంటూరు-కృష్ణ-నల్గొండ ప్రాంతాల యొక్క ఆంధ్ర ఇక్వాకులు సామ్రాజ్యం అనేది పురాతన పాలనా సామ్రాజ్యాల్లో ఒకటి. వీరు 2 వ శతాబ్దం చివరి భాగంలో గోదావరి మరియు కృష్ణ నది వెంట తెలుగు దేశాన్ని పాలించారు. ఆంధ్ర ఇక్వాకులు రాజధాని విజయపురి (నాగార్జునకొండ). ఆంధ్ర ఇక్వాకులు మరియు పురాణ ఇక్వాకులుతో సంబంధం కలిగి ఉన్నట్లుగా అనేది ప్రజల యొక్క సాధారణ నమ్మకం. 