తక్లమకాన్ ఎడారి
తక్లమకాన్ ఇసుక ఎడారి వాయువ్య చైనాలోని షిన్జాంగ్–ఉయ్ఘర్ (Xinjiang-Uyghur) అటానమస్ ప్రాంతం లోని తారిం నదీ పరీవాహక ప్రాంతంలో (Tarim Basin) లో ప్రధానంగా ఉనికిని కలిగి ఉంది. ఈ ఎడారికి ఉత్తరాన్న టియన్ షాన్ (Tian Shan) పర్వతాలు, దక్షిణాన్న కునులున్ (Kunlun) పర్వతాలు, పశ్చిమాన్న పామీర్ (Pamir) పర్వతాలు, తూర్పున గోబీ ఎడారి సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. తూర్పు-పడమరలుగా 960 కి.మీ., ఉత్తర-దక్షిణాలుగా 420 కి.మీ. వ్యాపించి, మొత్తం మీద 3,37,000 చ. కి.మీ. విస్తీర్ణంతో ప్రపంచంలోని అతి పెద్ద ఎడారులలో 16 వ స్థానం పొందింది. అయితే ‘తరలే ఇసుక ఎడారి (Shifting Sand Desert) లతో పోలిస్తే మాత్రం అరేబియా ద్వీపకల్పం లోని “రబ్ అల్ ఖలి” ఎడారి తరువాతి స్థానంలో నిలిచి తక్లమకాన్ ఎడారి ప్రపంచపు రెండవ అతిపెద్ద తరలే ఇసుక ఎడారిగా నిలుస్తుంది. మధ్య ఆసియాలో వున్న పెద్ద ఎడారిగాను, చైనా దేశంలో వున్న అతి పెద్ద ఎడారి గాను ఇది గుర్తింపు పొందింది. ఈ ఎడారి పడమర, దక్షిణ దిశలలో సముద్రమట్టం నుండి 1200-1500 మీ. ఎత్తులో, తూర్పు, ఉత్తర దిశలలో సముద్రమట్టం నుండి 800-1000 మీ. ఎత్తులో ఉంది.
థార్ ఎడారి
థార్ ఎడారి వంటి అర్ధార్తత భుములు‍‌ (సగం తడి కలిగిన భూములు) అనార్ధత భూములు (పూర్తిగా తడి లేని భూములు ) కలిగిన భూములలో అడవులు ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తాయి. ఎడారిలోని ప్రజాసంక్షేమానికి ప్రభుత్వేతర యాజమాన్య అడవులు ప్రధానంగా సహకరిస్తాయి. థార్ ఎడారిలో నివసిస్తున్న ప్రజల ఆర్థిక పరిస్థితి బలహీన స్థాయిలో ఉన్నాయి. ఈ కారణంగా వారు గ్యాస్, కిరోసిన్ వంటి వాటిని ఉపయోగించలేరు కనుక వంట చెరకుగా అధికుగా కట్టెలను ఉపయోగిస్తున్నారు. మొత్తం వంటపనులకు 75 శాతం కట్టెలను మాత్రమే ఉపయోగిస్తున్నారు. థార్ ఎడారిలో ఆటవిక ప్రాంతాల శాతం తక్కువగా ఉంది.
రాజస్థాన్ ఆటవిక భూముల వైశాల్యం 31150 చదరపు కిలో మీటర్లు. భౌగోళికంగా రాష్ట్ర వైశాల్యంలో 9% ఆటవిక భుములు ఉన్నాయి. రాజస్థాన్ దక్షిణ ప్రాంతాలలో ఉన్న ఉదయపూర్, చిచ్చోడ్ ఘర్ అధికంగా అడవులు ఉన్నాయి. అత్యల్పంగా ఆటవిక ప్రాంతం ఉన్న జిల్లా చురూ జిల్లా. ఇక్కడ ఉన్న భూముల
వైశాల్యం 80 చదరపు కిలోమీటర్లు. ఈ అడవులు ఇక్కడి ప్రజల వంట చెరకు మరియు జంతువుల మేతకు తగినింత వనరులను అందిచ లేవు. ఈ కారణంగా
జంతువుల పేడ అధిక భాగం వంట చెరకుగా ఉపయోగిస్తుటారు. ఇందు వలన వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు తగ్గుముఖం పడుతున్నాయి. ఈ సమస్యకు వ్యవసాయ అడవులు మంచి పరిష్కారం. ఇది గమనించిన కొన్ని సంస్థలు వ్యవసాయ అరణ్యాల పెంపకం ద్వారా సత్ఫలితాలను సాధిస్తున్నాయి.