భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన
బ్రిటీష్ పాలన లేదా బ్రిటీష్ రాజ్ భారత ఉపఖండంలో స్థూలంగా 1858 నుంచి 1947 వరకూ సాగిన బ్రిటీష్ పరిపాలన. [1][2] ఈ పదాన్ని అర్థస్వతంత్ర కాలావధికి కూడా ఉపయోగించవచ్చు.[2][3] ఇండియాగా సాధారణంగా పిలిచే ఈ బ్రిటీష్ పాలిత ప్రాంతంలో -బ్రిటీషర్లు నేరుగా పరిపాలించే ప్రాంతాలతో పాటుగా, వేర్వేరు రాజులు పరిపాలించే ప్రిన్స్ లీ స్టేట్స్ కూడా కలిసివున్నాయి- మొత్తంగా ఆ ప్రాంతమంతా బ్రిటీష్ సార్వభౌమత్వం లేదా చక్రవర్తిత్వం కింద ఉన్నట్టు. ఈ ప్రాంతాన్ని కొందరు బ్రిటీష్ ఇండియా అని కూడా వ్యవహరించేవారు.[4] విక్టోరియా రాణి కొరకు భారత సామ్రాజ్యాన్ని అధికారికంగా టోరీ ప్రధాని బెంజమిన్ డిస్రేలీ 1876లో ఏర్పరిచారు. జర్మనీ, రష్యా పాలకులకు విక్టోరియా తీసిపోయినట్టు భావించకుండా ఉండేందుకు ఈ ఏర్పాటుచేశారు.[5] భారతదేశం బ్రిటీష్ పాలనలో ఉండగానే లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్ వ్యవస్థాపక సభ్యురాలు, 1900, 1920, 1928, 1932,1936 సంవత్సరాల్లో వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడల్లో పాల్గొన్న దేశం, 1945లో శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో ఐక్యరాజ్యసమితిలో వ్యవస్థాపక సభ్యురాలూ.[6]
బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యము భారతదేశమునుండి నిష్క్రమించేనాటి స్వదేశ సంస్థానాధీశుల నిర్ణయములు
1899-1905 మధ్య పరిపాలించిన గవర్నర్ జనరల్ లార్డ్ కర్జన్ పరిపాలనలో ప్రజాహిత పరిపాలననుపేక్షించిన కొన్నిసంస్థానాధీశులకు పట్టాలనొసగ తిరస్కరించెను. భారతదేశ స్వాతంత్ర్యసమరయోధము చివరలో స్వదేశసంస్థానములను అండగా పెట్టుకొని రాజకీయములుచేసిన ముస్లింలీగు నాయకుడు జిన్నా మొదటి రౌండు టేబుల్ సమావేశములో భారతదేశ స్వాతంత్ర్యమునకు ప్రతినిధత్వము కేవలము కాంగ్రెస్సురాజకీయపార్టీ కాదనియూ ముస్లిముల తరఫున ముస్లిమ్ లీగును, స్వధేశసంస్థానములు కూడా కలవనియు వారి గొంతు నొక్కుతున్న కాంగ్రెస్సురాజకీయ పార్టీ చేతికి అఖండ భారతదేశ ప్రభుత్వమునిర్మించి పరిపాలించుట కథికారములేదని వాదన ప్రవేశపెట్టెను. అటుతరువాత 2వ రౌెండు టేబులు సమావేశము(1932) లో భారతదేశానికి బ్రిటిష్ ప్రభువులిచ్చు కేంద్రీకృతముగనుండెడి కొత్తరాజ్యాంగములో తాముకూడా భాగీదారులుగ నుండుటకు స్వదేశ సంస్థానప్రతినిధులు తమ సమ్మతి తెలిపిరి. అది బ్రిటిష్ ప్రభువులకణుగమైన సమ్మతి. స్వదేశ సంస్థానాధీశులందరు నిరంకుశ పరిపాలకులైయుండినందున వారి సంస్థానములలో శాసనసభలునెలకొల్పు రాజ్యాంగము భారతదేశమునకిచ్చి ప్రజాపరిపాలనా పధ్దతి ప్రవేశపెట్టితమని తమ సార్వభౌమత్వమును కొనసాగించారు.