శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు
శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు (పా.1509-1529) అత్యంత ప్రసిద్ధ విజయనగర సామ్రాజ్య చక్రవర్తి. సాళువ నరసనాయకుడి వద్ద మహాదండనాయకుడుగా పనిచేసిన తుళువ నరసనాయకుని మూడవ కుమారుడు శ్రీకృష్ణదేవరాయలు. నరసనాయకుడు పెనుకొండలో ఉండగా, రెండవ భార్య నాగలాంబకు జన్మించాడు కృష్ణదేవరాయలు. ఈయన పాలనలో విజయనగర సామ్రాజ్యము అత్యున్నతస్థితికి చేరుకున్నది. కృష్ణరాయలను తెలుగు మరియు కన్నడ ప్రజలు భారతదేశాన్ని పాలించిన గొప్ప చక్రవర్తులలో ఒకడిగా అభిమానిస్తారు. సాహిత్యములో ఈయన ఆంధ్ర భోజుడుగా మరియు కన్నడ రాజ్య రమారమణగా కీర్తించబడినాడు. ఈయన పాలనను గురించిన సమాచారము పోర్చుగీసు సందర్శకులు డొమింగో పేస్ మరియు న్యూనిజ్‌ ల రచనల వలన తెలియుచున్నది. రాయలకు ప్రధాన మంత్రి తిమ్మరుసు. శ్రీకృష్ణదేవరాయలు సింహాసనం అధిష్ఠించడానికి తిమ్మరుసు చాలా దోహదపదడినాడు. కృష్ణరాయలు తిమ్మరుసును పితృసమానునిగా గౌరవించి "అప్పాజీ" (తండ్రిగారు) అని పిలిచేవాడు.రాయలు, తుళువ నరస నాయకుని రెండవ భార్య అయిన నాగలాంబ (తెలుగు ఆడపడుచు) కుమారుడు.[1] ఇతను ఇరవై సంవత్సరాల వయసులో ఫిబ్రవరి 4, 1509న విజయనగర రత్నసింహాసనాన్ని అధిష్ఠించాడు. ఇతని పట్టాభిషేకానికి అడ్డురానున్న అచ్యుత రాయలు నూ, వీర నరసింహ రాయలు నూ, అనుచరులనూ తిమ్మరుసు సుదూరంలో ఉన్న దుర్గములలో బంధించాడు. రాయలు తల్లి నాగలాంబ గండికోటను పాలించిన పెమ్మసాని నాయకులు ఆడపడచు[2]. 240 కోట్ల వార్షికాదాయము ఉంది. రాయలు విజయనగరాధీశులందరిలోకీ చాలా గొప్పవాడు, గొప్ప రాజనీతిజ్ఞుడు, సైనికాధికారి, భుజబల సంపన్నుడు, ఆర్థిక వేత్త, మత సహనము కలవాడు, వ్యూహ నిపుణుడు, పట్టిన పట్టు విడువని వాడు, కవి పోషకుడు, రాజ్య నిర్మాత మొదలగు సుగుణాలు కలవాడు. ఇతను దక్షిణ భారతదేశం మొత్తం ఆక్రమించాడు.
నాలుగవ కృష్ణరాజ ఒడయారు
తన హయాంలో, ఇతడు దారిద్ర్యాన్ని నిర్మూలించడం, గ్రామీణ పునర్నిర్మాణం, ప్రజారోగ్యం, పరిశ్రమలు, ఆర్థిక పునరుత్పత్తి, విద్య మరియు లలితకళలను మెరుగుపర్చడంపై కృషి చేశాడు. తన హయాంలో మైసూరు రాజ్యం ఎంత ముందంజ వేసిందంటే, గాంధీజీ స్వయంగా మహారాజును "రాజర్షి" ("రాజయోగి") అని ప్రకటించేస్థాయిలో స్పందించాడు. పాల్ బ్రంటన్, బ్రిటిష్ తత్వవేత్త మరియు ప్రాచ్య అధ్యయనవేత్త; జాన్ గంథర్, అమెరికన్ రచయిత; బ్రిటిష్ రాజనీతివేత్త, లార్డ్ శామ్యూల్ కూడా రాజును ప్రశంసల్లో ముంచెత్తినవారిలో ఉన్నారు. రౌండ్ టేబుల్ కాన్పరెన్స్ కాలంలో లార్డ్ శాన్‌కీ, మైసూర్ రాజ్యం ""ప్రపంచంలోనే అత్యుత్తమ పాలన అందించిన రాజ్యం""గా పేర్కొన్నాడు. భారత్‌లోని ఇతర ప్రాంతాలకు చెందిన రాజకుమారులు పాలనాపరమైన శిక్షణ కోసం మైసూరుకు వచ్చేవారు. పండిట్ మదన్ మోహన్ మాలవీయ మైసూర్ రాజాను "ధార్మికుడు" అని వర్ణించాడు, మైసూరు పారిశ్రామిక అభివృద్ధి అమోఘం" అంటూ లార్డ్ వెల్లింగ్టన్ పై మనోభావాన్ని ప్రతిధ్వనించాడు."