టోబా మహావిపత్తు సిద్ధాంతం
టోబా విస్ఫోటనం, ప్రస్తుతం ఇండోనేషియాలోని టోబా సరస్సు ఉన్న ప్రదేశంలో 75000±900years సంవత్సరాల కిందట జరిగింది. పొటాసియమ్ ఆర్గాన్ డేటింగు ప్రకారం దీన్ని నిర్ధారించారు.[4] క్వాటర్నరీ పీరియడ్లో (ప్రస్తుత పీరియడ్) జరిగిన నాలుగు టోబా విస్ఫోటనాల్లో ఇది అతి పెద్దది, చివరిదీను. వోల్కానిక్ ఎక్స్ప్లోసివిటీ ఇండెక్సుపై దీని తీవ్రత 8 (భూమిపై జరిగిన అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాలకు ఇచ్చిన రేటింగుల్లో అతిపెద్దది ఇది); ఈ విస్ఫోటనంలో లావా, బూడిదలు విరజిమ్మగా భూగర్భంలో ఏర్పడిన ఖాళీలోకి భూమి కుంగి, భూతలంపై ఒక పెద్ద గుండం ఏర్పడింది (ఈ విధంగా ఏర్పడిన గుండాలను "కాల్డెరా" అంటారు). ఈ కాల్డెరా పొడవు 100 కి.మీ., వెడల్పు 30 కి.మీ. ఉంది. ఈ కాల్డెరాను ప్రస్తుతం టోబా సరస్సు అంటారు. విస్ఫోటనంలో వెలువడ్డ బూడిద, తదితర పదార్థాల ఘనపరిమాణం 2,800 కి.మీ.3 ఉండి ఉంటుందని అంచనా. ఇందులో 800 కి.మీ.3 బూడిద రూపంలో భూమిపై కురిసింది.[5]
రాక్షస్తల్
టిబెట్ (Tibet) దేశంలో మానసరోవరానికి, కైలాస పర్వతానికి చేరువలో పశ్చిమాన ఉన్న సరస్సు రాక్షస్తల్. ఇది ప్రధానంగా ఉప్పునీటి సరస్సు. ఈ సరస్సు నైరుతి (North west) మూల నుండి సట్లజ్ (Satluj) నది ఆవిర్భవిస్తుంది. ఈ ఉప్పునీటి సరస్సులో చేపలు గాని, నీటి మొక్కలు గాని ఉండవు. రాక్షస్తల్ లో తొప్సర్మ (Topserma), దోల (Dola), లచాతొ (Lachato), దోషర్బ (Dosharba) అను నాలుగు ద్వీపాలు ఉన్నాయి. రాక్షస్తల్ సరస్సు గంగా చూ (Ganga Chhu) అనే చిన్న కాలువ ద్వారా మానసరోవరం తో అనుసంధానమైయుంటుంది. 250 చదరపు కిలోమీటర్ల వ్యాసార్ధం కలిగియుండే ఈ సరస్సు సముద్ర మట్టానికి 4,575 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్నది. ఈ సరస్సులో మొక్క జాతి లేనప్పటికీ, గుళక రాళ్ళు తెల్లగాను, కొండ రాళ్ళు ముదురు ఎరుపు రంగులోను, నీరు ముదురు నీలంలోను ఉండటం గమనార్హం. ఈ సరస్సు వద్ద వాతావరణం మానసరోవరం మాదిరిగానే ఉంటుంది. చలికాలంలో రాక్షస్తల్ వద్ద పెరిగే గడ్డి కోసం స్థానిక ప్రజలు తమ పశువులతో వస్తారు.