టోబా మహావిపత్తు సిద్ధాంతం
టోబా విస్ఫోటనం, ప్రస్తుతం ఇండోనేషియాలోని టోబా సరస్సు ఉన్న ప్రదేశంలో 75000±900years సంవత్సరాల కిందట జరిగింది. పొటాసియమ్ ఆర్గాన్ డేటింగు ప్రకారం దీన్ని నిర్ధారించారు.[4] క్వాటర్నరీ పీరియడ్లో (ప్రస్తుత పీరియడ్) జరిగిన నాలుగు టోబా విస్ఫోటనాల్లో ఇది అతి పెద్దది, చివరిదీను. వోల్కానిక్ ఎక్స్ప్లోసివిటీ ఇండెక్సుపై దీని తీవ్రత 8 (భూమిపై జరిగిన అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాలకు ఇచ్చిన రేటింగుల్లో అతిపెద్దది ఇది); ఈ విస్ఫోటనంలో లావా, బూడిదలు విరజిమ్మగా భూగర్భంలో ఏర్పడిన ఖాళీలోకి భూమి కుంగి, భూతలంపై ఒక పెద్ద గుండం ఏర్పడింది (ఈ విధంగా ఏర్పడిన గుండాలను "కాల్డెరా" అంటారు). ఈ కాల్డెరా పొడవు 100 కి.మీ., వెడల్పు 30 కి.మీ. ఉంది. ఈ కాల్డెరాను ప్రస్తుతం టోబా సరస్సు అంటారు. విస్ఫోటనంలో వెలువడ్డ బూడిద, తదితర పదార్థాల ఘనపరిమాణం 2,800 కి.మీ.3 ఉండి ఉంటుందని అంచనా. ఇందులో 800 కి.మీ.3 బూడిద రూపంలో భూమిపై కురిసింది.[5]
ఇనవాషిరో సరస్సు
ఇనవాషిరో సరస్సు హరివాణం (Basin) 711 చ.కి.మీ. మేర విస్తరించింది. ఈ బేసిన్ నుండి నగాసె (Nagase), మె (Mae), ఒసావా (Osawa), ఆంగో (Amgo), ఫునాత్సు (Funatsu), సుగా (Suga), టోకనాత్సు (Tokanatsu), హారా (Hara), తకహషి (Takahashi), ఒగురో (Oguro), నిటాబోరి (Nitabori) మొదలైన అనేక చిన్న నదులు, ఏరులు దీనిలో కలుస్తున్నాయి. వీటిలో నగాసె నది ముఖ్యమైనది. ఈ సరస్సు నుండి బయటకు ప్రవహించే ఒకే ఒక బహిర్గత నది నిప్పాషి నది. దీనితో పాటు అసాక కాలువ (Asaka canal), న్యూ అసాకా కాలువ (New Asaka Canal) అనే మరో రెండు జలమార్గాలు సరస్సు నుండి బయటకు ప్రవహిస్తాయి.