తక్లమకాన్ ఎడారి
తక్లమకాన్ ఇసుక ఎడారి వాయువ్య చైనాలోని షిన్జాంగ్–ఉయ్ఘర్ (Xinjiang-Uyghur) అటానమస్ ప్రాంతం లోని తారిం నదీ పరీవాహక ప్రాంతంలో (Tarim Basin) లో ప్రధానంగా ఉనికిని కలిగి ఉంది. ఈ ఎడారికి ఉత్తరాన్న టియన్ షాన్ (Tian Shan) పర్వతాలు, దక్షిణాన్న కునులున్ (Kunlun) పర్వతాలు, పశ్చిమాన్న పామీర్ (Pamir) పర్వతాలు, తూర్పున గోబీ ఎడారి సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. తూర్పు-పడమరలుగా 960 కి.మీ., ఉత్తర-దక్షిణాలుగా 420 కి.మీ. వ్యాపించి, మొత్తం మీద 3,37,000 చ. కి.మీ. విస్తీర్ణంతో ప్రపంచంలోని అతి పెద్ద ఎడారులలో 16 వ స్థానం పొందింది. అయితే ‘తరలే ఇసుక ఎడారి (Shifting Sand Desert) లతో పోలిస్తే మాత్రం అరేబియా ద్వీపకల్పం లోని “రబ్ అల్ ఖలి” ఎడారి తరువాతి స్థానంలో నిలిచి తక్లమకాన్ ఎడారి ప్రపంచపు రెండవ అతిపెద్ద తరలే ఇసుక ఎడారిగా నిలుస్తుంది. మధ్య ఆసియాలో వున్న పెద్ద ఎడారిగాను, చైనా దేశంలో వున్న అతి పెద్ద ఎడారి గాను ఇది గుర్తింపు పొందింది. ఈ ఎడారి పడమర, దక్షిణ దిశలలో సముద్రమట్టం నుండి 1200-1500 మీ. ఎత్తులో, తూర్పు, ఉత్తర దిశలలో సముద్రమట్టం నుండి 800-1000 మీ. ఎత్తులో ఉంది.
సీతామర్హి
సీతామర్హి జిల్లా 2294 చదరపు కిలోమీటర్ల వైశాల్యం కలిగి ఉంది. ఇది ఆస్ట్రేలియా లోని గ్రూట్ ఐలాండ్ వైశాల్యానికి సమానం. సీతామర్హి అక్షాంశ స్థానం: 26.6° ఉత్తరం 85.48.° తూర్పు ఇది సరాసరిన 56 మీటర్ల ఎత్తున అనగా 183 అడుగుల ఎత్తు కలిగివున్నది. ఈ జిల్లాలో బాగ్మతి, అఘ్ వారా, లఖండై, (లక్ష్మణ రేఖ) మనుస్మర, అనే నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి. ఇవి గాక చిన్న వాగులు కూడా ఉన్నాయి. ఈ జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దు ప్రాంతము హిమాలయాపర్వతాల చెంత వరకు వ్యాపించియున్నది. ఉత్తరం నుండి దక్షిణాదికి పోను పోను ఎత్తు కలిగి మైదాన ప్రదేశము కలిగి ఉంది. ఈ భూమి పంటలకు అనువైనది. ఇక్కడ భూగర్భ జలము ఎక్కువగా నున్నందున నీటికి కొదువ లేదు.
జిల్లాలో బగ్మతి, లఖందేవి నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి.