ఆంధ్రప్రదేశ్ పంచాయితీ రాజ్ వ్యవస్థ
గ్రామస్థాయిలో అమల్లో ఉండే అతి ప్రాచీన పాలనా వ్యవస్థే పంచాయతీ. దీన్నే స్థానిక స్వపరిపాలనా సంస్థల వ్యవస్థ, పంచాయతీరాజ్ వ్యవస్థ అని కూడా అంటారు. గ్రామ రాజ్యం ద్వారా రామరాజ్యం ఏర్పాటు చేయాలని గాంధీజీ కలలు కన్నారు.ఆయన దృష్టిలో ప్రతి గ్రామపంచాయతీ ఒక చిన్న గణతంత్ర రాజ్యం. దేశాభివృద్ధికి మూలం గ్రామాభివృద్ధే. అందువల్ల గ్రామాభ్యుదయానికి గ్రామపంచాయతీల ఏర్పాటు, వాటికి విస్తృత అధికారాలు ఇవ్వడానికి రాజ్యాంగం ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. పంచాయతీరాజ్ వ్యవస్థలో గ్రామాల అభివృద్ధికి ఆ గ్రామ ప్రజలే పాటుపడటానికి వీలు కల్పించారు. ప్రాచీన కాలంలో పనిచేస్తున్న గ్రామపాలన వ్యవస్థ అప్పటి సాంఘిక పరిస్థితులకు అనుగుణంగా అయిదు ప్రధాన వృత్తుల ప్రతినిధులతో పనిచేసేది. అయితే ఇది ఎక్కువగా అణిచివేతకు గురయ్యేది. బ్రిటిష్ పాలనా ప్రారంభంలో అంతగా ఆదరణకు నోచుకోకపోయినప్పటికీ జనరల్ గవర్నర్ 'రిప్పన్' ప్రోత్సాహంతో స్థానిక స్వపరిపాలనా సంస్థలు పునరుజ్జీవనం పొందాయి. 1919, 1935 భారత ప్రభుత్వ చట్టాలు కొంతమేరకు వీటికి బలాన్ని చేకూర్చాయి. భారతదేశంలో మూడంచెల పంచాయతీరాజ్ వ్యవస్థను ప్రారంభించిన తొలి రాష్ట్రం రాజస్థాన్ కాగా, ఆంధ్రప్రదేశ్ రెండోది. 1959 నవంబరు 1న ఆంధ్రప్రదేశ్లోని రంగారెడ్డి జిల్లా షాద్నగర్లో ఈ వ్యవస్థను ప్రారంభించారు. 73వ రాజ్యాంగ సవరణకు అనుగుణంగా ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం 1994లో కొత్త పంచాయతీరాజ్ చట్టాన్ని చేసింది. ప్రస్తుత వ్యవస్థ దీనికి అనుగుణంగా ఉంది.కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి, పంచాయతీ రాజ్ మంత్రిత్వ శాఖ రాష్ట్రాల మంత్రిత్వ శాఖలతో దీనికి సంబంధించిన కార్యక్రమాలను చేపడుతుంది. ఏప్రిల్ 24ను పంచాయతీరాజ్ దినంగా పాటిస్తున్నారు. దాదాపు 30 లక్షల మంది ప్రజాప్రతినిధులతో నడుస్తున్న పంచాయతీరాజ్ వ్యవస్థ ప్రపంచంలోనే అతి పెద్ద ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ. ప్రధానంగా మన గ్రామాలకు ఇది వెన్నెముకగా పనిచేస్తుంది. దేశవ్యాప్తంగా 537 జిల్లాపంచాయతీలు, 6097 మండల పంచాయతీలు, 2,34,676 గ్రామపంచాయతీలు పనిచేస్తున్నాయి. జిల్లా పంచాయతీ స్థాయిలో 11,825 మంది ప్రతినిధులు, మండల పంచాయతీ స్థాయిలో 1,10,070 మంది ప్రతినిధులు, గ్రామపంచాయతీ స్థాయిలో 20,73,715 మంది ప్రతినిధులు ఓటర్ల ద్వారా ఎన్నికయ్యారు.
అనంతపురం నగరపాలక సంస్థ
అనంతపురం నగరపాలక సంస్థ అనంతపురం జిల్లా లోని ఏకైక నగరపాలక సంస్థ.
రాయలసీమ ప్రాంతంలో ఒక కుగ్రామంగా పురుడు పోసుకున్న 'అనంతపురం' అంచెలంచెలుగా ఎదుగుతూ నగర పాలక సంస్థగా రూపాంతరం చెందింది. బ్రిటీష్ ప్రభుత్వ హయాంలో 'స్థానిక' పాలన హోదాను దక్కించుకుని అంచెలంచెలుగా అభివృద్ధి చెందుతూ వచ్చింది. అనాటి నుంచి 145 ఏళ్లు 'స్థానిక' పాలన సాగింది. 2014 దాకా 38 మంది ఛైర్మన్లు, ప్రత్యేక అధికారులు పాలించారు. వీరిలో 15 మంది ఛైర్మన్లు, 23 మంది ప్రత్యేక అధికారులు ఉన్నారు. 1869లో బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం అనంతపురానికి మున్సిపాల్టీ హోదా కల్పించింది. దేశానికి స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తర్వాత 1952లో ఛైర్మన్ల వ్యవస్థ ఆరంభమైంది. 'ఎన్నిక' విధానం అమల్లోకి వచ్చింది
ఛైర్మన్ల వ్యవస్థ అమల్లోకి వచ్చిన తర్వాత... అనంతపురం పురపాలక సంఘం తొలి ఛైర్మన్‌గా మేడా సుబ్బయ్య ఎంపిక అయ్యారు. ఈయన 1952-1959 దాకా పనిచేశారు. 1959-64 మధ్య డీసీ నరసింహారెడ్డి, 1964-66 వరకు ఎంఏ జబ్బార్ ప్రత్యేక అధికారిగా పనిచేశారు. ఆనాటి నుంచి 1981 ఆగస్టు 12వ తేదీ దాకా 15 మంది ప్రత్యేక అధికారుల పాలన కొనసాగింది. 1981 ఆగస్టు నుంచి 1983 నవంబరు 28వ తేదీ దాకా అంబటి నారాయణరెడ్డి ఛైర్మన్‌గా పనిచేశారు. 1983 డిసెంబరు 31 నుంచి 1985 ఆగస్టు 27వ తేదీ దాకా ఎన్.రామకృష్ణ, 1985 అక్టోబరు 10 నుంచి 1986 జూన్ 30వ తేదీ దాకా కేసీ నారాయణ ఛైర్మన్‌గా వ్యవహరించారు. 1987 జూలై నుంచి అదే సంవత్సరం మార్చి 31వ వరకు అప్పటి కలెక్టర్ ఐవీ సుబ్బారావు ప్రత్యేక అధికారిగా పనిచేశారు. 1987 నుంచి ఛైర్మన్ ఎన్నిక ప్రత్యక్ష పద్ధతిలో జరిగింది. ఈ ఎన్నికలో అంబటి నారాయణరెడ్డి గెలుపొందారు. 1987 మార్చి 30 నుంచి 1992 మార్చి 31 దాకా పనిచేశారు. ఆ తర్వాత 1995 మార్చి 28 వరకు ప్రత్యేక అధికారి, 1995లో మళ్లీ ఎన్నిక జరిగింది. ఈ ఎన్నికలో ప్రభాకర్‌చౌదరి విజయం సాధించి 2000 మార్చి 28 వరకు కొనసాగారు. 2000లో నూరుమహమ్మద్ గెలుపొంది... 2005 మార్చి 28 వరకు పనిచేశారు. 2005 ఏప్రిల్ ఒకటో తేదీన పురపాలక సంఘం నుంచి నగర పాలక సంస్థగా రూపాంతరం చెందింది. ప్రథమ నగర మేయర్‌గా రాగే పరశురాం పనిచేశారు. 2010 సెప్టెంబరు నాటికి మేయర్ పాలన ముగిసింది. అప్పటి నుంచి 2014 దాకా ప్రత్యేక అధికారి పాలనలోనే సాగింది.