కృత్రిమ ఉపగ్రహము
కృత్రిమ ఉపగ్రహం అనేది మానవ ప్రయత్నం చేత కక్ష్యలోకి ప్రవేశ పెట్టబడిన వస్తువు. మొట్టమొదటి కృత్రిమ ఉపగ్రహం, స్పుత్నిక్ 1 ను సోవియట్ యూనియన్ 1957 లో ప్రవేశ పెట్టింది. 2009 నాటికి వేలకొద్దీ ఉపగ్రహాలు వివిధ కక్ష్యలలోకి ప్రవేశ పెట్టబడ్డాయి. 40 దేశాలకు చెందిన ఉపగ్రహాలను పది దేశాలకు చెందిన ప్రయోగ సామర్థ్యాన్ని వినియోగించి ప్రయోగించారు. కొన్ని వందల ఉపగ్రహాలు ప్రస్తుతం పనిచేస్తూ వుండగా, ఆయుర్దాయం తీరిపోయిన వేలాది ఉప్రగ్రహాలు, ఉపగ్రహ శకలాలు భూకక్ష్యలో అంతరిక్ష శిధిలాలుగా ఉన్నాయి. కొన్ని అంతరిక్ష నౌకలు ఇతర గ్రహాల కక్ష్యల్లోకి ప్రవేశ పెట్టబడి, చంద్రుడు, శుక్రుడు (వీనస్), అంగారకుడు (మార్స్), బృహస్పతి (జూపిటర్), శని (సాటర్న్) లకు కృత్రిమ ఉపగ్రహాలుగా మారతాయి.
జిఎస్‌ఎల్‌వి-D1 ఉపగ్రహ వాహకనౌక
జీఎస్‌ఎల్‌వి-D1 ఉపగ్రహ వాహకనౌకను మొదట శ్రీహరికోట లోని సతిష్‌థాన అంతరిక్షకేంద్రంనుండి 2001 మార్చి 28లో ప్రయోగించుటకు సన్నహాలు చేసారు, ప్రయోగానికి చివరి క్షణంలో ముందు, స్ట్రాపన్ (L40) మోటరులలో ఒకదానిలో అనుకున్నస్థాయిలో త్రోయుశక్తి (thrust) ఏర్పడక పోవడం తో, ప్రయోగాన్ని ఆపివేసారు.
ఈ రాకెట్ ద్వారా జీఈశాట్-1 ఉపగ్రహాన్ని ఆంధ్రప్రదేశ్లోని నెల్లూరు జిల్లాలోని శ్రీహరికోటలో ఉన్న సతిష్ థావన్ అంతరిక్ష కేంద్రంనుండి 2001 ఏప్రిల్ 18న ఈ ఉపగ్రహవాహనాన్ని ప్రయోగించారు.అయితే మూడోదశలో ఇంజను పూర్తి సమయం వరకు దహన క్రియ జరుగనందున అనుకున్నదానికన్న తక్కువ ఎత్తులో ఉపగ్రహాని కక్ష్యలో ప్రవేషపెట్టినది.మూడవదశలోని క్రయోనిక్ ఇంజన్ ను రష్యానుండి సరఫరా అయ్యినది.12KRB క్రయోజెనిక్ ను రష్యా వారు సరాఫరాచేసారు.ఈ ఇంజన్, పైస్టేజిలో 710 సెకన్ల పాటు మండవలసి ఉండగా, అది కేవలం 698 సెకన్లు మాత్రమే మండటం వలన ఉపగ్రహము కక్ష్యలోకి వెళ్ళలేకపోయింది.పీఎస్ఎల్వీవాహకనౌకలో ఉపయోగించిన వాహన నావిగేషన్ (వాహన మార్గదశ ) విధానాన్ని జీఎస్ఎల్వి వాహకనౌకలో వాడటంకూడా ఇందుకు కారణం కావోచ్చును.