జగిత్యాల
జగిత్యాలకు ఈ పేరు రావడానికి పలు రకాల కథనాలు వ్యాప్తిలో ఉన్నాయి. క్రీ.శ. 1110 నుండి 1116 వరకు పొలాస రాజధానిగా పరిపాలించిన జగ్గదేవుడు, తన పరిపాలనా కాలంలో 21 యుద్ధాలు చేసి పరిసర ప్రాంతాల్లో పలు నూతన గ్రామాల్ని స్థాపించాడు. పొలాసకు దక్షిణాన 6 కి.మీ. దూరంలో జగ్గదేవుడు అతని పేరిట జగ్గదేవాలయం నిర్మించి ఉంటాడని, అదే జగిత్యాలగా స్థిరపడిందని చరిత్రకారులు కథనం. మరో కథనం ప్రకారం...ఎల్గందుల కోటకు అధిపతిగా ఉండిన మబారిజుల్ ముల్క్ జఫరుద్ధౌల మీర్జా ఇబ్రహీం ఖాన్ ధంసా క్రీ.శ.1747లో జగిత్యాలలో నక్షత్రాకారంలో ఒక సువిశాలమైన, పటిష్ఠమైన కోటను ఫ్రెంచ్ ఇంజనీర్లయి జాక్ సాంకేతిక సహకారంతో నిర్మించాడు. ఆ ఇద్దరి ఇంజనీర్ల పేరు మీదే ‘జాక్ పిలవబడి క్రమంగా జగ్త్యాల్, జగిత్యాలగా మారిందనీ చెబుతారు.
కాండ్రేగుల జోగిపంతులు
జోగిపంతులుగారు దుభాషీగా చాలా పలుకుబడి వుండటం వల్ల వారికి ధనసంపాదనతో పాటు అంహంకారంకూడా తెచ్చియుండొచ్చు. "జగపతిరాజు" అను బిరుదే నామధేయముగా ప్రసిధ్దిఅయి రాజమహేంద్రవరానికి తూర్పూగా 24 మైళ్ల దారుములోనున్న పెద్దాపుర సంస్ధానమును 1571 నుండి పరిపాలించుచున్న వత్సవాయి రాజవంశమువారిలో క్రీ.శ 1649 నుండి 1688 దాకా పరిపాలించిన సార్వభౌమ వత్సవాయి తిమ్మజగపతిరాజుగారు మన జోగిపంతులు గారి సమకాలీకులు. విద్యాపోషకులైన విద్వత్ తిమ్మజగపతిరాజుగారు కృష్ణాజిల్లాలోని మచిలీపట్టణంకు అప్పడప్పుడక్కడికి వచ్చి వుండేవారు. అందుకని మచిలీపట్టణంలో రాజుపేట అని ఒక పేట ప్రసిధ్ధి గాంచింది. ఒకసారి ఆ జగపతిరాజుగారు జోగిపంతులుగారిని కలుసుకోటానికి వారింటికి వెళ్ళినప్పుడు జోగిపంతులు గారు లోపల ఉన్నందున జగపతిరాజుగారు వారి కచ్చేరీలో తన స్థానంలో కూర్చునియుండిటం చూసిన జోగిపంతులు గారు వుగృడై పలుష వాక్కులు పలికి జగపతిరాజుగారినవమానిచటం జరింగింది. తత్ఫలితముగా పెద్దాపురం క్షత్రియవంశ రాజులే కాక అచ్చటి వెలమ రాజులు గూడా కలసి అప్పటి ఆంగ్ల పరిపాలకుడైన జాన్ పైబస్ గారి అనుమతితో ఆంగ్లము, హిందుస్తానీ చదువుకున్నవారైన తిమ్మజగపతిరాజుగారినే దుభాషిీగా చేశారు. జమీందారీ వ్యవహారాలన్నీ వీరే చేస్తూ మచిలీపట్టణంలోనే వుండూవుండేవారు. దాంతో జోగిపంతులు గారి దుభాషీ ఏకఛత్రాధిపత్యం అంతరించటమే గాక జమీందార్ల వ్యావహారలేమీ ఆయనదగ్గరకు వచ్చేవిగావు. ఆవిధంగా జోగిపంతులుగారి అహంకార పతనం జరిగింది. అక్కడితో పోక, జగపతిరాజు గారికీ వీరికీ తీరని వైషమ్యం ఏర్పడి ఒకరినొకరు హతమార్చే మంత్ర-తాంత్రికచర్యలుజరిగినవి.