అల్లూరి సీతారామరాజు
అల్లూరి సీతారామ రాజు 1897 జూలై 4 న పాండ్రంగి (పద్మనాభం) గ్రామంలో వెంకట రామరాజు, సూర్యనారాయణమ్మ లకు జన్మించాడు. ఈ దంపతులకు సీతమ్మ అనే కుమార్తె (ఆమె భర్త దంతులూరి వెంకటరాజు), సత్యనారాయణరాజు అనే మరొక కుమారుడు కూడా ఉన్నారు.
నయాగరా (పుస్తకం)
మన్య విప్లవకారుడు అల్లూరి సీతారామరాజు, దండి సత్యాగ్రహంలో తన అనుచరులతో కలిసి పాల్గొని యావజ్జీవ కారాగారశిక్ష విధించబడిన విప్లవనేత ఠాకూర్ చంద్రసింగ్ వంటి వారి వీరగాథలను వస్తువులుగా స్వీకరించారు. ప్రజా ఉద్యమాలకు సంబంధించిన కథాంశాలు ఈ సంకలనంలో ఎక్కువగా చోటుచేసుకున్నాయి. బెల్లంకొండ రామదాసు రచించిన నా గీతంలో తన కవిత్వ రచనా తాత్త్వికత, తన సాహిత్య ప్రయోజనం వంటివి చోటుచేసుకున్నాయి. రామదాసు ఈ రోజున ఖండకావ్యంలో విప్లవారంభాన్ని గురించిన ప్రతీకలను ఉపయోగించారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా పలు దేశాల్లో, చరిత్రలోని వివిధ విషయాలు ప్రస్తావిస్తూ అభ్యుదయం, విప్లవం వంటివాటితో ముడిపెట్టారు. చెరసాల పేరిట ఆయన రచించిన ఖండకావ్యంలో, భూస్వామ్య సమాజాన్ని చెరసాలగా చిత్రీకరించారు. అటువంటి సమాజ నిర్బంధంలో నలిగే దీనులు, పతితుల కోసం కొత్తగా అభ్యుదయ మార్గం ఉద్భవిస్తోంది గమనించమనే సూచనతో ముగుస్తుంది.
కుందుర్తి ఆంజనేయులు రచించిన ఖండకావ్యం మన్యంలో. మన్యవిప్లవయోధునిగా పేరొందిన అల్లూరి సీతారామరాజు వీరగాథను ఇతివృత్తంగా స్వీకరించి రచించారు. ఆయన రచించిన మరో ఖండకావ్యం జయిస్తుందిలో నియంతలు, కర్కోటక ప్రభువులపై విప్లవ సైన్యం జయిస్తుందని తెలపడం ప్రధాన ఇతివృత్తం. నయాగరా సంకలనంలో చోటుచేసుకున్న కుందుర్తి ఖండకావ్యం తరవాతలోనూ కర్కోటక శాసనాలతో ప్రజలను దెబ్బతీసిన రాజుల రోజులు పోయాయనే విషయాన్ని వస్తువుగా స్వీకరించారు.
ఏల్చూరి సుబ్రహ్మణ్యం రచన చేసిన ఠాకూర్ చంద్రసింగ్ ఖండకావ్యానికి స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంలో ప్రాధాన్యత కలిగిన దండి సత్యాగ్రహంలో పాల్గొని జీవితఖైదు శిక్షగా పొందిన విప్లవకారుడు ఠాకూర్ చంద్రసింగ్ వీరగాథను కవితావస్తువు. ఆయన రచించిన మరో ఖండకావ్యం ప్రజాశక్తిలో అభ్యుదయం, విప్లవం వంటివి ప్రజాశక్తిగా పేర్కొంటూ, ఆ ప్రజాశక్తి జయిస్తుందని పేర్కొన్నారు. విజయముద్ర ఖండకావ్యంలో ఎర్రజెండాను విజయచిహ్నంగా ఉపమిస్తూ బాధలుపడుతున్న బడుగుజీవుల తిరుగుబాటును వస్తువుగా స్వీకరించారు.
నయాగరా కవిత్వ సంకలనంలో కుందుర్తి ఆంజనేయులు కవిత్వానికి, ఇతరుల అభ్యుదయ కవిత్వానికి ఆది ధర్మమైన ఆవేశం మొదటి లక్షణం అని ప్రముఖ విమర్శకుడు జి.వి.సుబ్రహ్మణ్యం పేర్కొన్నారు. ఆయన ప్రాచీనాలంకారికులు చెప్పిన పారిభాషిక పదాలతోను, ప్రక్రియా నిర్వచనాలతోనూ, ప్రమాణాలతోను వీరి కవితాన్ని పరిశీలించటం కాకుండా కవిత్వానికుండే మౌలిక ధర్మాలను దృష్టిలో పెట్టుకొని గమనిస్తే ఈ కవిత్వంలోనూ కవితాంశ కనపడుతుంది అని వివరించారు. కథాత్మకత, ఆవేశం, ప్రబోధం వంటివి ఈ రచనల్లో ప్రతిఫలిస్తాయి.