వాము
వాము వంటలలో ఉపయోగించే ఒక విధమైన గింజలు. వాము లేదా ఓమను సంస్కృతం లో దీప్యక అని, హిందీలో అజ వాన్‌ అని అంటారు. వాము మొక్క మొత్తం సువాసన కలిగి ఉంటుంది. పువ్వులు గుత్తులు గుత్తులుగా ఉంటాయి. ఈ పువ్వులనుంచే విత్తులు వస్తాయి. వాము శరీరంలో వాతాన్ని హరింపజేస్తుంది. శూలలను తగ్గిస్తుంది. జీర్ణశక్తిని పెంపొందిస్తుంది. కడుపు ఉబ్బరం, ప్లీహవృద్ధిని తగ్గిస్తుంది. వాంతులను తగ్గిస్తుంది. గుండెకు కూడా అత్యంత ఉపయోగకారి. దీని శాస్త్రీయ నామము ట్రాకీస్పెర్మమ్ కాప్టికమ్ (Trachyspermum copticum).
లెమన్ ఆయిల్
లెమన్ ఆయిల్ లేదా పసుపు నిమ్మపండు నూనె ఒక ఆవశ్యక నూనె మరియు ఒక సుగంధ తైలం.లెమన్ ఆయిల్ ను పరిమళ ద్రవ్యంగా ఇతర సుగంధ నూనెలతో మిశ్రమం చేసి ఉపయోగిస్తారు.
లెమన్ ఆయిల్ ఔషధగుణాలు వున్న నూనె.లెమన్ ఆయిల్ ను పండు యొక్క పైనున్న తొక్కనుండి ఉత్పత్తి చేస్తారు.లెమన్ చెట్టు రూటేసి కుటుంబానికి చెందిన చెట్టు. లెమన్ యొక్క వృక్షశాస్త్రపేరు సిట్రస్ లిమోనమ్(సిట్రస్ లిమోన్ అనికూడా అంటారు). లెమన్ ఆయిల్ ను సెడ్రో ఆయిల్ అనికూడా అంటారు(అనగా టేర్పేన్ లేని నూనె అని అర్థం).
నిమ్మ/లెమన్ చెట్టు మూల స్థానం భారత దేశం(ఆసియా). లెమన్ చెట్టు దాదాపు 6 మీటర్ల (20అడుగులు)ఎత్తువరకు పెరుగును.ఱంపము వంటి అంౘుగలఆకులు ముదురు ఆకుపచ్చ రంగులో దీర్ఘఅండాకారంలో వుండును.పింకు/తెలుపు పూలు పరిమళం కల్గి వుండును.చెట్టు ముళ్లను కల్గి వుండును.లెమన్ పళ్ళు మొదట ఆకుపచ్చగా వుండి పక్వానికి వచ్చాక పసుపు రంగుకు మారును.లెమన్ అనే పదం అరబిక్ పదం లైముమ్('laimun)లేదా పర్షియన్ పదం లిమూన్(limun)నుండి ఏర్పడి వుండును.లెమన్ అనే పదం అరబిక్ పదం లైముమ్('laimun) లేదా పర్షియన్ పదం లిమూన్(limun)నుండి ఏర్పడి నది. మధ్య యుగకాలం లోమతవిషయయోధుఁలద్వారా( Crusaders) ద్వారా యూరోప్ కు తీసుకు వెళ్లబడినది,లెమన్ పండులో విటమిన్ ఏ,బి,మరియు సి ఎక్కువ పరమాణంలో లభించును.
లెమన్ మరియు లెమన్ ఆయిల్ ను ఆయుర్వేదంలో చాలాకాలంనుండి ఉపయోగిస్తున్నారు.200 AD కాలంలో యూరోప్ కు తీసుకురాబాడినది.
లెమన్ పండు యొక్కతొక్క నుండి కోల్డ్ ఎక్స్ప్రెసన్ పద్ధతిలో సంగ్రహిస్తారు.నీటి ఆవిరి పద్ధతిలో కూడా సంగ్రహిస్తారు,కానీ దాని నాణ్యత తక్కువగా పరిగణిస్తారు.
లెమన్ ఆయిల్ పాలిపోయిన ఆకుపచ్చని ఛాయవున్న పసుపు రంగులో వుండును.తాజా నిమ్మవాసన కల్గి వుండును.నీటి వంటి స్నిగ్థత కల్గివున్నది.నూనె యొక్క నిల్వకాలం కేవలం 8 నుండి 10 నెలలు మాత్రమే. సాధారణంగా మిగతా ఆవశ్యక నూనెల నిల్వ కాలం రెండు సంవత్సరాలు వుండును.
లెమన్ ఆయిల్ లో టేర్పేనులు,సెస్కీటేర్పేనులు,అల్డిహైడులు,ఆల్కహాలులు,ఇస్తారులు మరియు స్టేరోలులు వున్నవి.లెమన్ ఆయిల్ లో పలు రసాయన పదార్థాలు వున్నప్పటికి వాటిలో ప్రధానమైనవి ఆల్ఫా పైనేన్, కాంపెన్, బీటా- పైనేన్, సబినెన్, మైర్సేన్, ఆల్ఫా-టెర్పినేన్, లినలుల్, బీటా బిసబోలెన్, లిమోనెన్, ట్రాన్స్-ఆల్ఫా-బెర్గమోటెన్, నేరోల్, మరియు నేరాల్ లు.
లెమన్ ఆయిల్ లో పలు రసాయన పదార్థాలు-శాతాలు