మలేరియా
మలేరియా వ్యాప్తి సాధారణంగా దోమకాటు వలన జరుగుతుంది. తన జీవిత చక్రాన్ని పూర్తి చేసుకోవడం కోసం మలేరియా పరాన్నజీవికి మనుషులు అవసరం. మనిషిని కుట్టినప్పుడు లాలాజలాన్ని వదులుతుంది. ఆ లాలాజలములో స్పోరోజాయిట్స్ ఉంటాయి. అవి మనిషి శరీరములోకి ప్రవేశిస్తాయి, అక్కడ నుండి అవి మీరోజాయిట్స్ గా కాలేయము, ఎర్ర రక్త కణాలలో పరిణతి చెందుతాయి. ఇలా పరిణతి చెందిన మీరోజాయిట్స్ వల్ల వ్యాధి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. అయితే అన్ని దోమలూ మలేరియాను వ్యాప్తి చేయవు. కేవలం అనోఫిలస్ (anopheles) అనే జాతిలోని ఆడ దోమల వల్ల మాత్రమే మనుషులకు వ్యాధి సోకుతుంది.
తు యుయు
తు యుయు (; జననం 30 డిసెంబరు 1930) చైనాకు చెందిన వైద్య శాస్త్రవేత్త మరియు విద్యావేత్త. ఆమె మలేరియాపై పలు ప్రయోగాలు చేశారు. మలేరియాకు విరుగుడుగా ఆర్టెమైసినిన్‌ అనే ఔషధాన్ని కనుగొన్నారు. తు ప్రయోగాలన్నీ చైనాలో సంప్రదాయ బద్ధంగా వస్తున్న హెర్బల్‌ మెడిసిన్‌ (మూలికా వైద్యం) ఆధారంగానే జరిగాయి. ఇక, వైద్య రంగంలో తొలిసారి నోబెల్‌ పురస్కారానికి ఎంపికైన చైనా మహిళగా తు రికార్డు సృష్టించారు. ప్రస్తుతం ఈమె చైనా అకాడమీ ఆఫ్‌ ట్రెడిషనల్‌ చైనీస్‌ మెడిసిన్‌లో చీఫ్‌ ప్రొఫెసర్‌గా ఉన్నారు. ఆమెకు 2015 లో వైద్యరంగంలో నోబెల్ పురస్కారం వచ్చింది. ఇక, వైద్య రంగంలో తొలిసారి నోబెల్‌ పురస్కారానికి ఎంపికైన చైనా మహిళగా తు రికార్డు సృష్టించారు. లియం కాంప్‌బెల్ (ఐర్లాండ్), సతోషి ఒమురా (జపాన్), తు యుయు (చైనా)ల పరిశోధనల పుణ్యమా అని పరాన్నజీవుల ద్వారా వ్యాపించే వ్యాధులపై పోరాడేందుకు మానవాళికి కొత్త అస్త్రాలు లభించాయి.
ఆమె చైనాలో జన్మించి విద్యాభ్యాసం చేసి పరిశోధనలు చేసారు.
చైనాలో సాంస్కృతిక విప్లవం ఉధృతంగా సాగుతున్న ఆరో దశకం చివరిలో అప్పటి చైనా కమ్యూనిస్టు పార్టీ చైర్మన్ మావో జెడాంగ్ మలేరియా వ్యాధిని అరికట్టేందుకు నెలకొల్పిన పరిశోధనా ప్రాజెక్టులో పాలుపంచుకోవడంవల్లనే యుయు నోబెల్ పురస్కారానికి అర్హమైన వినూత్న ఆవిష్కరణ చేయగలిగారు. ఆనాడు ఒకపక్క అమెరికా సేనలతో, మరోపక్క దక్షిణ వియత్నాం సేనలతో పోరాడుతున్న తమ సైన్యానికి మలేరియా పెను సమస్యగా మారిందని గుర్తించిన ఉత్తర వియత్నాం ప్రధాని హో చి మిన్...దాన్ని అరికట్టడానికి సాయం చేయమని మావోను అభ్యర్థించారట. ఫలితంగా ఆ ప్రాజెక్టు ఆవిర్భవించింది. ఈ ప్రాజెక్టులో రెండు విభాగాలున్నాయి. మలేరియాను అరికట్టేందుకు అప్పటికే వినియోగిస్తున్న రసాయనాలను మేళవించి కొత్త ఔషధాన్ని కనుగొనడానికి ఒక విభాగం... సంప్రదాయ వైద్య విధానాలపై దృష్టి నిలిపి, మూలికలతో ఔషధాన్ని రూపొందించే పనిలో మరో విభాగం నిమగ్నమయ్యాయి. యుయు నేతృత్వంలోని బృందం శతాబ్దాలుగా వాడుకలో ఉన్న 2,000 రకాల ఔషధ యోగాలను అధ్యయనం చేసి, 640 మూలికల లక్షణాలను జల్లెడపట్టి...క్రీస్తు పూర్వం 340 నాటి తాళపత్రాలను సైతం పరిశోధించి అత్యుత్తమమైన ఆర్టిమేసినిన్ అనే ఔషధాన్ని తయారుచేశారు. అప్పటికే క్లోరోక్విన్, క్వినైన్ వంటి మందులకు లొంగకుండా పోయిన మలేరియా కారక సూక్ష్మజీవి యుయు దెబ్బతో అదుపులోనికొచ్చింది. ఇప్పుడామె ఆవిష్కరణ ఏటా లక్షలాదిమంది ప్రాణాలను కాపాడుతోంది. గత పదిహేనేళ్లలో మలేరియా మరణాలు 60 శాతం తగ్గాయని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ నివేదిక చెబుతోంది.
చైనా సంప్రదాయ వైద్యవిధాన సంస్థలో పనిచేస్తున్న 84 ఏళ్ల తు యుయు 1972లో ఆవిష్కరించారు. రెండువేల ఏళ్ల కిందే దీన్ని వాడేవారన్న పురాతన గ్రంథాల ఆధారంగా యుయు తు తన పరిశోధనలను నిర్వహించారు. 1967లో మావో జెడాంగ్ ఏర్పాటు చేసిన మలేరియా డ్రగ్ ప్రాజెక్టులో భాగంగా తు యుయు నిర్వహించిన పరిశోధనల ఫలితంగా ఆర్టిమిసిన్ అనువా అనే మొక్క ఆకుల్లో మలేరియాకు విరుగుడు మందు ఉందన్న విషయం తెలిసిందే. రెండులీటర్ల చల్లనీటిలో ఈ మొక్క ఆకులు తగినన్ని ఉంచి ఆ తరువాత ఆకుల పసరు తాగితే మలేరియా లక్షణాలు దూరమవుతాయని క్రీస్తుపూర్వం 340లో రాసిన ఓ వైద్య గ్రంథంలో దీని ప్రస్తావన ఉందని గుర్తించిన తు.. అందుకు తగ్గట్టుగా ఆర్టిమిసినిన్‌ను మొక్క నుంచి వేరు చేసే ప్రక్రియనుకూ డా రూపొందించారు. మలేరియాపై ఈ మందు అత్యంత సమర్థంగా పనిచేస్తుందని తరువాతి పరిశోధనల ద్వారా స్పష్టం కావడంతో దీన్ని ప్రపంచవ్యాప్తంగా వాడటం మొదలైంది. 2000 నుంచి 2015 మధ్యకాలంలో మలేరియా మరణాలు దాదాపు 60 శాతం మేరకు తగ్గాయని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ఇటీవల విడుదల చేసిన ఓ నివేదిక స్పష్టం చేసింది. ఇందులో కనీ సం నాలుగోవంతు ఆర్టిమిసినిన్ ద్వారా సాధ్యమైందని ఈ నివేదిక స్పష్టం చేసింది. అంటే ఈ ఒక్క మందు పదిహేనేళ్లలో దాదాపు లక్షన్నర మంది ప్రాణాలు కాపాడిందన్నమాట.