భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన
బ్రిటీష్ పాలన లేదా బ్రిటీష్ రాజ్ భారత ఉపఖండంలో స్థూలంగా 1858 నుంచి 1947 వరకూ సాగిన బ్రిటీష్ పరిపాలన. [1][2] ఈ పదాన్ని అర్థస్వతంత్ర కాలావధికి కూడా ఉపయోగించవచ్చు.[2][3] ఇండియాగా సాధారణంగా పిలిచే ఈ బ్రిటీష్ పాలిత ప్రాంతంలో -బ్రిటీషర్లు నేరుగా పరిపాలించే ప్రాంతాలతో పాటుగా, వేర్వేరు రాజులు పరిపాలించే ప్రిన్స్ లీ స్టేట్స్ కూడా కలిసివున్నాయి- మొత్తంగా ఆ ప్రాంతమంతా బ్రిటీష్ సార్వభౌమత్వం లేదా చక్రవర్తిత్వం కింద ఉన్నట్టు. ఈ ప్రాంతాన్ని కొందరు బ్రిటీష్ ఇండియా అని కూడా వ్యవహరించేవారు.[4] విక్టోరియా రాణి కొరకు భారత సామ్రాజ్యాన్ని అధికారికంగా టోరీ ప్రధాని బెంజమిన్ డిస్రేలీ 1876లో ఏర్పరిచారు. జర్మనీ, రష్యా పాలకులకు విక్టోరియా తీసిపోయినట్టు భావించకుండా ఉండేందుకు ఈ ఏర్పాటుచేశారు.[5] భారతదేశం బ్రిటీష్ పాలనలో ఉండగానే లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్ వ్యవస్థాపక సభ్యురాలు, 1900, 1920, 1928, 1932,1936 సంవత్సరాల్లో వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడల్లో పాల్గొన్న దేశం, 1945లో శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో ఐక్యరాజ్యసమితిలో వ్యవస్థాపక సభ్యురాలూ.[6]
బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యము భారతదేశమునుండి నిష్క్రమించేనాటి స్వదేశ సంస్థానాధీశుల నిర్ణయములు
క్రిప్సు మిషన్ విఫలమైనతరువాత మౌంటుబాటన్ ప్రభృతులు ఆనాటి సమశ్యకు (ప్రభుత్వాదికారము ఎవరకు అప్పచెప్పి తాము వెడలిపోవాలి అన్న సమశ్యకు) మార్గము అప్పటిలో రిఫారముల కమీషనర్ (Commissioner of Reforms) గానుండిన ఐ.సి.యస్ అధికారియైన వి.పి. మినన్ (వప్పల్ పంగుణి మినన్; V. P. Menon) కు అప్పచెప్పి సమాధనము సూచించమనగా 1947 మే నెలంతా కష్టపడి వి. పి. మినాన్ గొప్పచతురతతో తయారుచేసిన మార్గసూచకమునే మౌంటుబాటను స్వయముగా లండను తీసుకునిపోయి 1947 జూన్ 3వ తేదీ బ్రిటిష్ పార్లమెంటు చేత ఆమోదించుకుని వచ్చాడు. ఆ జూన్3వ తేదీ ప్రణాలిక ప్రకారము బ్రిటిష్ ప్రభుత్వము భారతదేశమును వదలిపెట్టిన నాటినుండి బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యముయొక్క సార్వభౌమత్వము స్వదేశ సంస్థానముల పై అంతమొందును అని పేర్కొన బడింది. ఆ జూన్ 3 వ తారీఖు నాటి ప్రణాళికలోనే అఖండభారత ధేశము ఇండియా డొమినియను  గనూ, పాకిస్తాను డొమినియన్గనూ విభజించి ప్రభుత్వాధిఖారములను బ్రిటిషవారు రెండు దేశములకూ వేరువేరుగా అప్పజెప్పుదరని చెప్పబడియున్నది. ఆ ప్రణాలిక వెలువడిన వెనువెంటనే కలిగిన స్పందన స్వదేశ సంస్థానాధీశుల నిస్పృహ నిరాశ లకు చిహ్నముగా ఛేంబరు ఆఫ్ ప్రిన్సెస్ కి అధ్యక్షుడుగానుండిన భోపాలు నవాబు గారు రాజీచేశాడు. కార్యప్రణాలికలు, సమావేశములతో మౌంటుబాటన్ ప్రభృతులు నిమగ్నమైయిరి.అఖండ భారతదేశమును ఇండియా, పాకిస్తాన్ డొమీనియన్లుగనే గాక యావత్తు స్వదేశ సంస్థానములకు కూడా అధినివేశ ప్రతిపత్తి (Dominion Status) కలుగునన్న రాజకీయమైన అతితెలివిచేతనో  వైస్రాయి కార్యదర్శి గానుండియున్న సర్ కొన్రారడ్ కార్ ఫీల్డు (Sir Conrad Corfield) అసాధ్యమైనట్టియు వింత దృష్టికోణమును వెలిబుచ్చెను సర్ కొన్రారడ్ కార్ ఫీల్డు దొర అప్పటిలో మౌంటుబాటన్ సలహాదారులలో స్వదేశ సంస్థనలను పర్యవేక్షించే బ్రిటిష్ రాజకీయవిభాగమునకు అదిపతిగా నుండి స్వదేశ సంస్థానాధీశులకు సన్నిహితస్నేతుడుగనూ ముఖ్యముగ నిజాముగారికి చాల సన్నిహితుడుగనూ నుండినవాడనీ, కానీ మౌంటుబాటన్ తో విభేదములకలిగి యుండెననీ తెలియుచున్నది. అదృషటవశాన మౌంటుబాటన్ ఆ ప్రతిపాదనతో ఏకీభవించక నెహ్రూతో ఏకీభవించి నెహ్రూ అప్పుడే నియమించిన రాష్ట్రీయ విభాగమును వల్లభాయి పటేల్ గారి నియంత్రణలో నెలకొలిపి కార్ ఫిల్డు దొరనితొలగించడం జరిగింది.