అలిపిరి
పూర్వం అలిపిరిని అడిపుళీ అని పిలిచేవారు. అడి అంటే పాదం పుళ అంటే చింత చెట్టు. పూర్వం పెద్ద చింత చెట్టు వున్నందున ఇది అలిపిరిగా పిలువబడింది. ఈచెట్టు క్రిందే తిరుమల నంబి రామానుజునికి రామాయణ రహస్యాలను ఉపదేశించాడని ఇతిహాసాలు చెబుతున్నాయి. మధ్యాహ్నాపు వేళలో రామానుజునికి పాఠం చెప్పడంలో నిమగ్నమై ఉన్నప్పుడు పరమాత్ముని పూజలకు వేళ అయినప్పుడు నంభి తపనని తీర్చే స్వామి పాదాలు ప్రత్యక్ష మయ్యాయట. ఇంకో ఇతిహాసం ప్రకారం కురువతి నంభి వేంకటేశ్వరుని నైవేద్యం కోసం మట్టికుండలు తయారు చేస్తూ ఇక్కడ నివసించాడు. మట్టితో పుష్పాలు చేస్తూ వాటిని భగవత్పాదులకు అర్పణ చేసేవాడు. నంభి కూలాల చక్రం, మట్టి ముద్ద, కూలాల సమ్మెట్టలు శిలాఫలకాలుగా రెండవ గాలి గోపురం మెట్ల ప్రక్కన ఉన్నాయి.
డెల్ఫీ
పాత కాలం వాటితో విభేదించే ఓ తర్వాతి కాలపు ఐతిహ్యం ఇలా చెబుతుంది. అపోలో యువకునిగా ఉండగా పాతాళవాసి అయిన ఓ సర్పం అయిన కొండచిలువను చంపాడట. పాత ఐతిహ్యాల్లో దాన్నే పైథియాగా చెప్పారు. కానీ తర్వాతి కాలంలో వచ్చిన కొన్ని ప్రస్తావన ప్రకారం అది కస్టాలియన్‌ స్ప్రింగ్‌ పక్కన నివసించే అతని భార్య. ఎందుకంటే అపోలో, అర్తెమిస్‌ల వల్ల గర్భవతి అయిన లేటోను బలాత్కరించేందుకు పైథియా ప్రయత్నించింది. వారి జంట శరీరాలను అపోలో రాడ్‌ చుట్టూ చుట్టి ఉంచారు. వాటినతను తన రెక్కల సాయంతో దైవ సూచిక అయిన కాడుసెస్‌గా మార్చాడు. ఈ ప్రవాహం ఆలయం కేసి ప్రవహించి అక్కడ భూగర్భంలోకి అంతర్ధానమైపోతుంది. అక్కడ పగుళ్లను ఏర్పరుస్తుంది. అందులోంచి వచ్చే బుడగలే డెల్ఫీలోని దైవ వాణి భవిష్యత్తు చెప్పేందుకు దోహదపడతాయి. అపోలో కొండచిలువను చంపాడు గానీ అందుకు శిక్షను అనుభవించాల్సి వచ్చింది. ఎందుకంటే అది గైయా సంతానం. అపోలోకు అంకితమిచ్చిన ఆ ఆలయం కూడా తొలుత గైయాదే. ఆ తర్వాత బహూశా పొసేడియాన్‌ది. డెల్ఫిక్‌ దైవ వాణికి పైథియా అనే పేరే కొనసాగింది. ఈ హత్యకు శిక్షగా ఎనిమిదేళ్ల పాటు నీచపు పనులు చేసేందుకు అపోలోను పంపారు. కొండచిలువను చంపడాన్ని చిత్రించేందుకు ఏటా సెప్టేరియా నాటకాన్ని ప్రదర్శిస్తారు. ఆ తర్వాత ఎగిరిపోవడం, దైవ వాణి, ఆయన ఆవిర్భావాలను అందులో చూపుతారు. ఈ విజయాన్ని పురస్కరించుకుని పైథియాన్‌ క్రీడలు ప్రతి నాలుగేళ్లకోసారి జరిగేవి. డెల్ఫీలో నిత్యం జరిగే మరో ఉత్సవం "థెయోఫానియా". ఇది ఏటా వసంత కాలంలో జరుపుకునే పండుగ. అపోలో తన చలికాలపు ఆవాసంలో గాఢసుషుప్తి నుంచి బయటికి వచ్చే సందర్భాన్ని ఇలా జరుపుకుంటారు. సాధారణంగా ఆలయం లోపల సంరక్షణ కేంద్రంలో దాచి ఉంచే దైవ ప్రతిమలను భక్తుల దరికీ ప్రదర్శించడంతో సాధారణంగా ఈ పండుగ ముగుస్తుంది. ఇక ప్రతి వేసవిలోనూ "థెయోక్సేనియా"ను జరుపుతారు. ఇది దేవతలకు, ఇతర రాజ్యాల ప్రతినిధులకు ఇచ్చే విందు.