దేశిని చిన్నమల్లయ్య
చినమల్లయ్య కరీంనగర్‌ జిల్లా చిగురుమామిడి మండలం బొమ్మనపల్లిలో దేశిని లచ్చయ్య, బుచ్చవ్వలకు 1932లో జన్మించాడు. అతని తండ్రి తాటిచెట్టు నుంచి పడి అకాల మరణం పొందడంతో మల్లయ్య కుటుంబ బాధ్యతలు భూజాన ఎత్తుకున్నాడు. పేద గీత కార్మికుడి కుటుంబంలో పుట్టిన అతను పిన్న వయస్సులోనే కుల వృత్తిని చేపట్టాడు. ఆరో తరగతి వరకు ఉర్దూ మీడియంలో చదివిన ఆయన 1947 నుంచి ఆయన రాజకీయ జీవితం ప్రారంభమైంది. తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాట దళాలకు కొరియర్‌గా పని చేశారు. వెట్టి చాకిరి బానిసత్వ వ్యతిరేక భూ అక్రమణ ఉద్యమాలను చేపట్టి ప్రజలను చైతన్య పరిచారు. 1951లో అతను రాజేశ్వరమ్మను వివాహం చేసుకున్నాడు. తెలంగాణ సాయుధ రైతాంగ పోరాటంలోనూ తనవంతు పాత్ర పోషించాడు. 1953లో సీపీఐ సభ్యత్వం తీసుకొని వ్యవసాయ కార్మిక సంఘాల నిర్మాణ బాధ్యతలు, కల్లు గీత కార్మికుల సమస్యల పరిష్కారానికి పోరాటాలు చేపట్టాడు. 1953లో జనరల్‌ ఎన్నికల్లో పీడీఎఫ్‌ అభ్యర్థి గెలుపునకు కృషి చేశాడు. అదే సంవత్సరం సీపీఐలో చేరి వ్యవసాయ కార్మిక సంఘం, భూపోరాటాల్లో పాల్గొన్నాడు. భూస్వాములు, ముస్తాజర్‌లకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించాడు. 1957లో స్వగ్రామం బొమ్మనపల్లి సర్పంచ్‌గా అక్కడి పటేల్‌, పట్వారీల ఆగడాలను ఎదిరించి ఎన్నికయ్యాడు. రెండుమార్లు సర్పంచ్‌గా పని చేశాడు. మరో రెండుమార్లు ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికై 1978 వరకూ 21ఏండ్లు సర్పంచ్‌గా, సమితి వైస్‌ ప్రెసిడెంట్‌గా బాధ్యతలు నిర్వహించాడు. 1978 జనరల్‌ ఎన్నికలలో అప్పటి ఇందుర్తి నియోజకవర్గం (హుస్నాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం) నుంచి సీపీఐ శాసన సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. మరో మూడుమార్లు 1984 ,1989, 1994 అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో వరుసగా గెలుపొందాడు. సీపీఐలో కార్యకర్త స్థాయి నుంచి రాష్ట్ర నాయకుడిగా ఎదిగాడు. దాదాపు 51 సంవత్సరాలు కమ్యూనిస్టు పార్టీలో కార్య కర్త నుంచి రాష్ట్ర స్థాయి వరకు వివిధ పదవులు అలం కరించిన దేశిని మల్లయ్య ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్ర వాదనను వ్యతిరేకించినందున 2001లో సీపీఐకి రాజీనామా చేశాడు.[3][4]
దరిశి అన్నపూర్ణమ్మ
ఆమె 1907లో బళ్ళారిలో రొట్టగల్ నీలప్ప, గౌరమ్మ దంపతులకు జన్మించింది. బాల్యంలో తండ్రి మరణించాడు. దీనితో బంధువులు గౌరమ్మను మైత్రేయ దివ్యజ్ఞాన మహిళా సమాజంలో చేర్చారు. ఆ సమాజ సభలు సమావేశాల కారణంగా ఆమె తల్లి గౌరమ్మ తరచుగా చెన్నైలోని అడయారు వస్తుండేది. తల్లి ఇలా వస్తున్న కారణంగా ఆమె అడయారు థియోసాఫికల్ సొసైటీలో చదువుకొన్నది. ఆర్యవైశ్యుల కులానికి చెందిన వారి కులంలో స్త్రీ విద్యకు అవకాశం ఉండేది కాదు. ఆమెకు విప్లవవాదిగా ప్రసిద్ధి పొందిన స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు దరిశి చెంచయ్య తో వివాహమయింది. అతను వృత్తి రీత్య వ్యవసాయ శాస్త్రజ్ఞుడు అయినా స్త్రీ జనోద్ధరణకు అధికంగా కృషిచేసాడు. ప్రముఖ సంఘసంస్కర్తగా పేరు గడించాడు. వివాహానంతరం ఆమె బాల వితంతువుకు వివాహం చేయాలని సంకల్పించింది. ఆ కాలంలో ఆర్యవైశ్య కులాల్లో అటువంటి వివాహాలు జరుగలేదు. ఆమె భర్తతోకలసి తమ కులానికి చెందిన 12 యేళ్ళ వితంతువుకు 1926లో గుంటూరులో వైభవంగా వివాహం జరిపించింది. అప్పటి సమాజంలో కొందరికి ఈ వివాహం నచ్చక అల్లరిచేయడమే కాక రాళ్ళ వాన కురిపించారు. 18 యేళ్ళ అన్నపూర్ణమ్మ అందరికీ ధైర్యం చెప్పి ముందుకు సాగిపొమ్మని ప్రోత్సహించింది. ఆ కార్యక్రమం సజావుగా సాగింది. ఆమె గద్దర్ పార్టీ స్థాపించింది. చెంచయ్య కూడా అందులో సభ్యునిగా చేరాడు. ఆ పార్టీకి చెందిన పంజాబీ యువకులు దేశభక్తి అనేది తమ సొత్తు అనే భావాన్ని ప్రదర్శించేవారు. ఈ చర్య వీరికి నచ్చేది కాదు. దేశభక్తి అనేది ప్రతి ఒకరికీ ఉంటుందనేది ఆమె అభిప్రాయం. బ్రిటిష్ సైన్యంలో మొదట పేరిచ్చి చేరిన పంజాబీ యువకులు విదేశాల్లో యుద్ధం చేస్తూ దేశభక్తి అని గర్వించవలసిన అవసరం లేదని వాదించింది. దీంతో గద్దర్ పార్టీలో గౌరవం పెరిగింది. చివరకు వీరు స్వదేశానికి బయలుదేరారు. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం నడిదారిలో రాజద్రోహిగా పేర్కొని అరెస్టు చేసి నాలుగున్నరేళ్ళు భారతదేశపు జైల్లో ఉంచారు. జైలు అధికారులు వీరిని తిప్పలు పెట్టారు. 