కాపర్(II) ఆక్సైడ్
కాపర్(II)ఆక్సైడ్ లేదా కుప్రిక్ ఆక్సైడ్ అనునది ఒక రసాయన సమ్మేళనపదార్థం. ఇది ఒక అకర్బన సంయోగపదార్థం.రాగిమరియు ఆక్సిజన్ మూలకపరమాణువుల సంయోగం వలన ఈ సంయోగపదార్థ ఏర్పడినది. ఈ సంయోగపదార్థం యొక్క రసాయనికసంకేత పదం CuO.కాపర్(II)ఆక్సైడ్ రెండు స్థిరత్వముఉన్న రూపాలలో లభించును., ఒకటి నల్లటి ఘనపదార్థం కాగా రెండవది Cu2O.టేనోరైట్ మరియు పారామేలకోనైట్ అనునవి ఈ సంయోగపదార్థం యొక్క ఖనిజాలు.ఈ సంయోగపదార్థం రాగి లోహాఖనిజాల త్రవ్వకంలో ఉత్పత్తిగా లభిస్తుంది. కాపర్(II)ఆక్సైడ్ పలు రాగిని కలిగిన ఉత్పత్తులకు మరియు చాలా రసాయన సంయోగపదార్థాల ఉత్పత్తికి పుర్వగామి(precursor)గా పనిచేయును.
కాపర్(I) క్లోరైడ్
హైడ్రో క్లోరిక్ ఆమ్లం, ఆమ్మోనియా ద్రావణాలలోని కాపర్‌క్లోరైడ్ కార్బన్‌మొనాక్సైడ్‌ను గ్రహించి, రంగులేని క్లోరైడ్ బ్రిడ్జేడ్ డైమర్[CuCl(CO)]వంటి సంక్లిష్టాలను ఏర్పరచును.అలాగే కాపర్ క్లోరైడ్ కలిగిన హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లద్రావణం అసిటిలిన్‌వాయువుతో చర్య వలన [CuCl(CH)] ఏర్పరచును .అమ్మోనికల్ ద్రావణాన్ని కలిగిన కాపర్ క్లోరైడ్‌అసిటైలిన్(acetylene)తో రసాయనిక చర్య వలన కాపర్(I)అసిటేలిడ్(CuC)ను ఏర్పరచును.
కాపర్(I)క్లోరైడును ఎక్కువగా కాపర్ ఆక్సీక్లోరైడ్ అను శిలీంధ్రనాశనిని ఉత్పత్తి చెయ్యుటకు పుర్వగామి (precursor) గా ఉపయోగిస్తారు. ఈ విధానానికై comproportionation ద్వారా సజల కాపర్ (I) ద్రవాణాన్ని తయారుచేసి,దానిని గాలితో ఆక్సికరించడం వలన కాపర్ ఆక్సీక్లోరైడ్‌ను ఉత్పత్తి చెయ్యుదురు.
వివిధ రకాల సేంద్రియ రసాయన చర్యలను కాపర్(I)క్లోరైడ్ ఉత్ప్రేకరిస్తుంది(catalyzes).
గట్టర్మాన్ –కోచ్ రియాక్షన్ (Gatterman-Koch reaction)విధానంలో కార్బన్ మొనాక్సైడ్,అల్యూమినియం క్లోరైడ్,హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌లతో కాపర్(I)క్లోరైడును ఉపయోగించి బేంజాల్డిహైడ్స్‌ను ఉత్పత్తి చెయ్యుదురు. శాండీ మేయర్ రియాక్షన్ ప్రక్రియలో అరెన్‌డైఅజోనియం(arenediazonium)లవణం కాపర్(I)క్లోరైడుతో చర్యజరపడం వలన అరైల్ క్లోరైడ్ ఏర్పడును.
ఈ విధానం విస్తృతంఅయినది. మంచిఉత్పత్తి ఫలితాలను ఇస్తుంది.
ఆటమ్ ట్రాన్స్‌ఫర్ రాడికల్ పాలిమేరిజైసన్ (ATRP)ప్రక్రియలో కాపర్ క్లోరైడ్‌ను ఉత్ప్రేరకంగా ఉపయోగిస్తారు.
వాతావరణానికి హానికరం