సమాచార హక్కు
ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, సంస్థల నుంచి సమాచారాన్ని అడిగి తీసుకునే అధికారమే సమాచార హక్కు (Right to Information). మనం ఏ ఆఫీస్ లో కాలిడినా కావలిసిన సమాచారంపొందుట దుర్లభం. లంచం ఇచ్చుకోనిదే ఫైలు కదలదు. సామాన్యుడికి ఏ ఆఫీసుకు వెళ్ళినా పనిచేయించుకోవటం, తనకు కావలసిన సమాచారాన్ని రాబట్టటం చాలా కష్టం.ఈ నేపథ్యంలో భారత ప్రభుత్వం 12 అక్టోబర్ 2005 తేదీన ఈ సమాచార హక్కు చట్టం (Right to Information Act) * [1] భారతదేశమంతటా అమలులోకి వచ్చింది. దీనిని ఉపయోగించుకొని, ప్రభుత్వ పనులపై సమచారాన్ని పొందవచ్చు. ఇంతకుముందు పార్లమెంటు, లేక విధాన సభ లేక విధాన పరిషత్ సభ్యులకు గల ఈ సౌకర్యాన్ని, ఈ చట్టం ద్వారా ప్రజలందరికి కలిగింది,. ప్రభుత్వ అధికారులు అడగకపోయినా వారంతట వారే విధి విధానాలు, ఉద్యోగుల బాధ్యతలు మొదలైన 17 అంశాల గురించి సమాచారం ఇవ్వాలి. దీని ప్రకారం ప్రతి ప్రభుత్వ కార్యాలయంలో సహాయ పౌర సమాచార అధికారి, పౌర సమాచార అధికారి, అప్పిలేట్ అధికారుల పేర్లు, వారి ఫోన్ నెంబర్లను, ప్రజలకు కనిపించే విధంగా బోర్డుమీద స్పష్టంగా రాసి ఉంచాలి.సమాచార హక్కు చట్టం లో మెుత్తం 6 అధ్యాయాలు, 31సెక్షన్లు ఉన్నాయి.
ప్రాథమిక సమాచార నివేదిక
మొదటి సమాచార నివేదిక అనగా బంగ్లాదేశ్, భారతదేశం, మరియు పాకిస్తాన్‌ల లోని పోలీసులు విచారణకు అర్హమైన నేరాన్ని గురించి సమాచారాన్ని అందుకున్నప్పుడు వారు తయారు చేసే ఒక రాత డాక్యుమెంట్. మొదటి సమాచార నివేదికను ఆంగ్లంలో ఫస్ట్ ఇన్ఫర్మేషన్ రిపోర్ట్ అంటారు, దీనిని సంక్షిప్తంగా ఎఫ్ఐఆర్ (FIR) అంటారు. ఫస్ట్ ఇన్ఫర్మేషన్ రిపోర్ట్ ను తెలుగులో మొదటి సమాచార నివేదిక, ప్రాథమిక సమాచార నివేదిక, ప్రథమ సమాచార నివేదిక అని కూడా అంటారు. సాధారణంగా విచారణార్హమైన నేరానికి బాధింపబడ్డ బాధితుడు లేదా అతని లేదా ఆమె తరపున ఎవరైనా పోలీసులకు చెప్పడం ద్వారా లేదా వ్రాసివ్వడం వంటి ద్వారా ఫిర్యాదు చేసినప్పుడు పోలీసువారు ప్రాథమిక సమాచార నివేదికను తయారు చేస్తారు. విచారణార్హం కాని నేరం కోసం ఒక కమ్యూనిటీ సర్వీస్ రిజిస్టర్ రూపొందించబడింది మరియు రిజిస్టర్ చేయబడింది. ఎఫ్ఐఆర్ ఒక ముఖ్యమైన పత్రం ఎందుకనగా కదలికలో ఇది నేర న్యాయ ప్రక్రియను సెట్ చేస్తుంది. పోలీస్ స్టేషనులో ఎఫ్ఐఆర్ రిజిస్టరు అయిన తర్వాత మాత్రమే పోలీసులు కేసు విచారణ చేపడుతారు. పోలీసు అధికారులు సహా కేసుపెట్టదగిన నేరం యొక్క కమిషన్ గురించి తెలిసిన వారెవరైనా ఎఫ్ఐఆర్ దాఖలు చేయవచ్చు. సమాచారాన్ని ఇచ్చిన లేదా ఫిర్యాదు చేసిన వ్యక్తికి పోలీసులు నమోదు చేసిన సమాచారాన్ని చదవమని అడిగే హక్కు ఉంటుంది. సమాచారాన్ని పోలీసులు నమోదు చేసిన తర్వాత దానిపై సమాచారం ఇచ్చిన వ్యక్తి సంతకం చేయాలి.