ఉప్పు సత్యాగ్రహం
ఉప్పు సత్యాగ్రహం (ఆంగ్లం: The Salt Satyagraha) మహాత్మా గాంధీచే ప్రారంభించి సాగించిన అహింసాత్మక శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం, ఇది బ్రిటిష్ రాజ్కు వ్యతిరేకంగా జరిగింది. ఉప్పుపై పన్ను చెల్లించుటకు నిరాకరించి, మార్చి 12, 1930 న చేపట్టిన "దండి యాత్ర" నే ఉప్పు సత్యాగ్రహంటారు. సంపూర్ణ స్వరాజ్యం కొరకు బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన ఉద్యమాల సరమే ఈ ఉప్పు సత్యాగ్రహం. దీనిలో ప్రధానమైన గాంధీ యాత్ర సబర్మతీ ఆశ్రమం నుండి ప్రారంభమై దండి వరకూ సాగింది. ఈ యాత్రలో వేలకొద్దీ భారతీయులు పాల్గొన్నారు. గాంధీగారి అహింసాత్మక ప్రతిఘటన విజయాలలో ఇదొక పుష్పమాలిక. కోట్ల భారతీయులపై బ్రిటిష్ రాజ్ వేసే ఉప్పు-పన్నుకు వ్యతిరేకంగానే కాక దానిని ప్రతీకగా వినియోగించుకుని మొత్తం భారతీయులపై బ్రిటీషర్ల అన్యాయమైన పరిపాలనపై ఒక శాంతియుత పోరాటం.[1]
పండితారాధ్యుల మల్లికార్జున శర్మ
తెలుగులో పంచకావ్యాలు చదివిన శర్మ హిందీలో రాష్ట్రభాష అధ్యయనం చేశాడు. యుక్తవయసులో జాతీయోద్యమానికి ఆకర్షించబడి 1931-32లో ఉప్పు సత్యాగ్రహములో పాల్గొని 6 నెలలు రాజమండ్రి జైలులో మరో 6 నెలలు రాయవేలూరు జైలులో శిక్ష అనుభవించాడు. జైలునుండి తిరిగివచ్చి నెత్తిన ఖద్దరు మూటతో ఊరూరా తిరుగుతూ ఖద్దరు అమ్మకముతో బాటు జాతీయోద్యమము ప్రచారము చేస్తున్న శర్మకు సత్యాగ్రహ విరమణ నచ్చలేదు. అదే సమయములో రష్యాలో విప్లవము, అచట స్వాతంత్ర్యాన్ని సాధించిన విధానము మున్నగు విషయాలు చదివి ప్రభావితుడయ్యాడు. శర్మలాంటి యువకులంతా కమ్యూనిస్ట్ సిద్ధాంతాల చర్చలతో సంఘటితమైనారు. పార్టీ నిషేధకాలములో కార్మిక సంఘాలను, వ్యవసాయ కూలీ సంఘాలను ఊరూరా నిర్మించాడు. శర్మ పట్టుదల, చొరవ, ఓపిక, సమస్యలు పరిష్కరించె విధానం, కలుపుగోలుతనం, వ్యవసాయ కూలీలకు, బీదప్రజలకు దగ్గర చేశాయి. భుజాన సంచితో, వక్కపొడి నములుతూ, నిత్యం చిరునవ్వుతో గ్రామాల వెంట వ్యవసాయ కూలీల మధ్య తిరుగుతూ, వారి సమస్యల పరిష్కారము కొరకు పోరాడుతూ ఉద్యమాన్ని నిర్మిస్తూ దోపిడీ లేని సామ్యవాద రాజ్యాన్ని నెలకొల్పడానికి కృషి చేశాడు. రైతులకు అవసరమైన కృష్ణ కాలువ పనులలో స్వయంగా కూలీలతో బాటు కష్టపడి పనిచేశాడు. 1943లో తన వంతు ఆస్తి పంచుకొని, దానిని అమ్మి పార్టీ నిధికి జమకట్టి తన విప్లవదీక్షను నిరూపించాడు.