రుద్రమ దేవి
ఆమె తన శక్తిసామర్థ్యాలతో ప్రతి ఒక్కరినీ మెప్పించి దిగ్విజయంగా పాలనా వ్యవహారాలను నిర్వహించారు. ప్రఖ్యాత కాకతీయ వంశానికి చెందిన రుద్రమదేవి ఓరుగల్లు (నేటి వరంగల్లు) రాజధానిగా పరిపాలించారు. క్రీ.శ.1262 నుంచి 1289 వరకు సుమారు 27 సంవత్సరాల పాటు చక్కటి పరిపాలన చేశారు. మనదేశంలో మహిళాపాలకులు చాలా అరుదు. రాణీ రుద్రమదేవికి కొద్దికాలంముందే సుదూరంలో ఉన్న ఢిల్లీని రజియా సుల్తానా అనే మహిళ పరిపాలించారు.ప్రభువర్గాలకు చెందిన వారు స్త్రీపరిపాలన ఇష్టం లేక ఆమెను పాలకురాలిగా అంగీకరించక తుదముట్టించారు. ప్రముఖ ఇటాలియన్ యాత్రికుడైన మార్కోపోలో రుద్రమదేవి రాజ్యాన్ని సందర్శించి, ఆమె పరిపాలన, ధైర్యసాహసాలను కొనియాడాడు. ఆమె పురుషుల దుస్తులు ధరించి నిర్భయంగా, సునాయాసంగా గుర్రాల స్వారీ చేసేవారని పేర్కొన్నాడు. నాటి శాసనాలలో రుద్రమదేవి రుద్రదేవ మహారాజుగా కీర్తించబడింది. రజియా సుల్తానా లాగా రుద్రమదేవి కూడా తన తండ్రి పాలనా కాలంలోని ముఖ్యమైన నాయకుల వ్యతిరేకతను విజయవంతంగా అణిచివేసింది. రుద్రమదేవి, ఆమె మనుమడైన ప్రతాపరుద్రుడి పాలనలో చెలరేగిన అనేక సామంత తిరుగుబాట్లను నియంత్రించడానికి పలు చర్యలు తీసుకున్నారు.
కలాహండి
కలాహండి ప్రాంతంలో నాగాల పాలన దాదాపు 1006 లో మొదలైంది. ఒడిషాలో కలాహండి నాగాల పాలన దాదాపు సంవత్సరాల కాలం (1050-1948) కొనసాగింది. 12వ శతాబ్దంలో కళింగ సాంరాజ్యానికి చెందిన గంగాలు చక్రకోట మండలాన్ని స్థాపించి కమలమండల అని పేరు మార్చారు. తరువాత కలాహండి ప్రాంతం నాగాలాపాలనలో ఉంటూ గంగాలకు సామంత రాజ్యంగా ఉందేది. 14 వ శతాబ్దంలో నాగాలు గంగా సామ్రాజ్యం నుండి గజపతుల సాంరాజ్యానికి విధేయులైయ్యారు. 1548లో ఒడిషాలో గజపతులు ప్రాభవం క్షీణించగానే నాగాలు స్వతంత్రరాజులు అయ్యారు. 
స్వతంత్ర కలాహండి రాజ్యంలో నాగాల ఆధీనంలో 18 గర్బులు ఉండేవి. 18వ శతాబ్దంలో నాగపూర్‌కు చెందిన భొంస్లాలు కలాహండి ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించుకున్నారు. అయినా అప్పటికీ ఈ ప్రాంతంలో నాగల పాలన కొనసాగింది. 1853లో నాగపూర్ రాజాస్థానం బ్రిటిష్ ఆధీనంలోకి మారింది. మూడవ రఘుజీ వారసులు లేకుండా మరణించడంతో రాజ్యం బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి స్వంతం అయింది. తరువాత కలాహండి బ్రిటిష్ వారి రాజాస్థానాలలో ఒకటిగా మారింది. తరువాత దీనిని " కరొండమండలం " పిలిచారు. మకారాజా ప్రతాప్ కేసరి తన వ్యాంలో " ఈ ప్రాంతం చారిత్రకంగా కుండమండలం"గా ఉండేదని ఇక్కడ కొరుండం అధికంగా లభించడమే ఇందుకు కారణం " అని పేర్కొన్నాడు.కలాహండికి ఈ పేరు రావడానికి నాగారాజుల కులదైవం " మణికేశ్వరి " దేవి (మాణిక్య దేవి ) ఒక కారణమని భావిస్తున్నారు.