శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు
శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు (పా.1509-1529) అత్యంత ప్రసిద్ధ విజయనగర సామ్రాజ్య చక్రవర్తి. సాళువ నరసనాయకుడి వద్ద మహాదండనాయకుడుగా పనిచేసిన తుళువ నరసనాయకుని మూడవ కుమారుడు శ్రీకృష్ణదేవరాయలు. నరసనాయకుడు పెనుకొండలో ఉండగా, రెండవ భార్య నాగలాంబకు జన్మించాడు కృష్ణదేవరాయలు. ఈయన పాలనలో విజయనగర సామ్రాజ్యము అత్యున్నతస్థితికి చేరుకున్నది. కృష్ణరాయలను తెలుగు మరియు కన్నడ ప్రజలు భారతదేశాన్ని పాలించిన గొప్ప చక్రవర్తులలో ఒకడిగా అభిమానిస్తారు. సాహిత్యములో ఈయన ఆంధ్ర భోజుడుగా మరియు కన్నడ రాజ్య రమారమణగా కీర్తించబడినాడు. ఈయన పాలనను గురించిన సమాచారము పోర్చుగీసు సందర్శకులు డొమింగో పేస్ మరియు న్యూనిజ్‌ ల రచనల వలన తెలియుచున్నది. రాయలకు ప్రధాన మంత్రి తిమ్మరుసు. శ్రీకృష్ణదేవరాయలు సింహాసనం అధిష్ఠించడానికి తిమ్మరుసు చాలా దోహదపదడినాడు. కృష్ణరాయలు తిమ్మరుసును పితృసమానునిగా గౌరవించి "అప్పాజీ" (తండ్రిగారు) అని పిలిచేవాడు.రాయలు, తుళువ నరస నాయకుని రెండవ భార్య అయిన నాగలాంబ (తెలుగు ఆడపడుచు) కుమారుడు.[1] ఇతను ఇరవై సంవత్సరాల వయసులో ఫిబ్రవరి 4, 1509న విజయనగర రత్నసింహాసనాన్ని అధిష్ఠించాడు. ఇతని పట్టాభిషేకానికి అడ్డురానున్న అచ్యుత రాయలు నూ, వీర నరసింహ రాయలు నూ, అనుచరులనూ తిమ్మరుసు సుదూరంలో ఉన్న దుర్గములలో బంధించాడు. రాయలు తల్లి నాగలాంబ గండికోటను పాలించిన పెమ్మసాని నాయకులు ఆడపడచు[2]. 240 కోట్ల వార్షికాదాయము ఉంది. రాయలు విజయనగరాధీశులందరిలోకీ చాలా గొప్పవాడు, గొప్ప రాజనీతిజ్ఞుడు, సైనికాధికారి, భుజబల సంపన్నుడు, ఆర్థిక వేత్త, మత సహనము కలవాడు, వ్యూహ నిపుణుడు, పట్టిన పట్టు విడువని వాడు, కవి పోషకుడు, రాజ్య నిర్మాత మొదలగు సుగుణాలు కలవాడు. ఇతను దక్షిణ భారతదేశం మొత్తం ఆక్రమించాడు.
సింగరాజు నాగభూషణరావు
సింగరాజు నాగభూషణరావు 1896, నవంబరు 3వ తేదీన బాపట్లలో సింగరాజు మల్లికార్జునుడు, భ్రమరాంబ దంపతులకు జన్మించాడు. ఇతడు బి.ఎ. పట్టాపుచ్చుకున్నాడు. తరువాత ఎల్.టి. పరీక్ష ప్యాసై గుంటూరు జిల్లా బోర్డులో సహాయోపాధ్యాయునిగాను, ప్రధానోపాధ్యాయునిగాను పనిచేసి ఉత్తమ ఉపాధ్యాయుడిగా పేరుగడించాడు. ఇతనికి చిన్నతనం నుండి నాటకాలంటే అభిమానం. ఇతని తండ్రి వేణీసంహారము, గయోపాఖ్యానము, పీష్వా నారాయణరావు వధ మొదలైన నాటకాలలో నటించేవాడు. తన తండ్రిలో ఉన్న నాటకాభిమానమే ఇతనికీ అబ్బింది. ఇతడు స్కూలు ఫైనలులో ఉన్నప్పుడు స్కూలు వార్షికోత్సవాలలో మొదటి సారి గయోపాఖ్యానం నాటకంలో నటించాడు. ఇతడు రాజమండ్రి ఆర్ట్స్ కాలేజీలో చదువుతున్నప్పుడు ఆ కాలేజీ ప్రిన్సిపాల్ ఆస్వాల్డ్ కూల్డ్రే ఇతనిలోని కళాతృష్ణను గుర్తించి ఇతడిని ప్రోత్సాహించాడు.
ఇతడు ఇంగ్లీషు తెలుగు నాటకాలలో అనేక పాత్రలను ధరించాడు. చారిత్రకము, సాంఘికము, పౌరాణికము అన్ని రకాలైన నాటకాలలో తన నటనానైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించాడు. షేక్స్‌పియర్ నాటకాలు ఒథెల్లో, జూలియస్ సీజర్ మొదలైనవాటిలో ప్రధాన పాత్రలను పోషించాడు. "రసపుత్ర విజయం"లో దుర్గాదాసు, "ప్రసన్న యాదవం"లో నరకాసురుడు, "హరిశ్చంద్ర"లో విశ్వామిత్రుడు, "కృష్ణరాయబారం"లో భీముడు, కర్ణుడు, "ప్రతాప రుద్రీయం"లో యుగంధరుడు, పిచ్చివాడు, "పూర్ణిమ"లో సోమనాథదేవుడు, "తళ్లికోట యుద్ధం"లో పఠాను, "కంఠాభరణం"లో రామశాస్త్రి, "సోహ్రబు రుస్తుం"లో రుస్తుం, "బొబ్బిలి యుద్ధం"లో పాపారాయుడు, "వాల్మీకి"లో వాల్మీకి, "ఉద్యోగవిజయాలు"లో భీముడు, భీష్ముడు, "పద్మవ్యూహం"లో కర్ణుడు, "సునందినీ పరిణయం"లో సుమతి, "చాణక్య"లో వసంతకుడు, "ప్రహ్లాద"లో హిరణ్యకశిపుడు, "విప్లవము"లో వార్డెను, "అపరాధి"లో అపరాధి రామయ్య, "కమల"లో భద్రయ్య, "తెరలో తెర"లో సుందరరామయ్య, "వెంకన్న కాపురం"లో వెంకన్న, "చిన్నయ్య చెరువు"లో కాంతయ్య, "సింహగఢ"లో తానాజీ వంటి అనేక పాత్రలలో నటించి ప్రేక్షకుల ప్రశంసలను పొందాడు. ఇతడు నాటక ప్రదర్శనలలోనే కాక ప్రహ్లాద మొదలైన హరికథాగానంలోను, బుద్ధుడు మొదలైన బుర్రకథలు చెప్పడంలోను, ప్రతాపరుద్రుడు, బల్లహుడు వంటి ఏకపాత్రాభినయంలోను ప్రదర్శనలు ఇచ్చాడు. రేడియో నాటకాలలో కూడా పాల్గొన్నాడు.
ఇతడు నరనారాయణ, వీరాభిమన్యు తదితర సినిమాలలో నటించాడు.
ఇతడి సేవలను గుర్తించి అనేక సంస్థలు ఇతడిని సత్కరించాయి. ఎన్నో నాటక పోటీలలో ఇతడు ఉత్తమ నటుడిగా బహుమతులు గైకొన్నాడు. గుంటూరు ఆంధ్ర సంసత్ వారు హరిప్రసాదరాయ్ వర్ధంతి సందర్భంగా ఇతడిని "అభినవ ప్రసాదరాయ" బిరుదుతో సత్కరించారు. బాపట్ల స్త్రీ హితైషి మండలి వారు ఇతడికి "కళాతపస్వి" బిరుదును ప్రదానం చేశారు.