విజయనగర సామ్రాజ్యము
విజయనగర సామ్రాజ్యాన్ని హరిహర (హక్క) మరియు బుక్క అనే అన్నదమ్ములు 1336 లో స్ధాపించారు. వారి రాజధాని మొదట ఆనెగొంది. ఆనెగొంది ప్రస్తుతము తుంగభద్ర ఉత్తర తీరమున ఒక చిన్న పల్లె. సామ్రాజ్యము బుక్కరాయని పరిపాలనలో అభివృద్ధి చెందిన తరువాత రాజధానిని తుంగభద్ర దక్షిణ తీరమున గల విజయనగరము నకు తరలించారు. ఈ సామ్రాజ్యం 1336 నుండి 1660 వరకు వర్ధిల్లింది. చివరి శతాబ్దాన్ని దీనికి క్షీణదశగా చెప్పుకోవచ్చు. సుల్తానుల సమాఖ్య వీరిని తళ్ళికోట యుద్ధంలో దారుణంగా ఓడించింది. సుల్తానుల సైన్యం రాజధానిని ఆరునెలల పాటు కొల్లగొట్టి, నేలమట్టం చేసింది. ఈ సామ్రాజ్యపు స్థాపన వివరాలూ, దాని చరిత్రలో ఎక్కువ భాగం అస్పష్టంగా ఉన్నాయి; కానీ దాని శక్తీ, అర్ధిక పుష్టి లను పోర్చుగీసు యాత్రికులైన డోమింగో పేస్‌, నూనిజ్‌ వంటి వారే కాక మరి కొందరు కూడా నిర్ధారించారు.
వేదాంతదేశికులు
ఇతడు తన మేనమామ అయిన ఆత్రేయ రామానుజాచార్యుల వద్ద సకల వేద విద్యలు అభ్యసించాడు. దక్షిణ ఆర్కాట్ జిల్లాలోని తిరువయిందిర పురమ్లో గురువు ఆజ్ఞతో గడిపి గరుడాళ్వారును సేవించి అనుగ్రహం పొంది హయగ్రీవ మంత్రాన్ని ఉపాసించి అనుగ్రహానికి పాత్రుడైనాడు. అప్పటి నుంచి లక్ష్మీహయగ్రీవ భక్తుడై జీవితాన్ని చరితార్ధం చేసుకొన్నాడు. ఆసేతుహిమాచల పర్యంతం తీర్ధయాత్రలు చేసి విశిష్టాద్వైత మతప్రచారం చేశాడు. శ్రీరంగాన్ని మధురై సుల్తాన్ ఆక్రమించగా విజయనగరరాజ్య స్థాపకుడు దేశికుల సహవిద్యార్థి అయిన విద్యారణ్యస్వామి శ్రీరంగం వచ్చి ఇక్కడి పరిస్థితులను అధ్యయనం చేసి గోపనార్యుడు అనే బ్రాహ్మణ సైన్యాధ్యక్షునికి దక్షిణభారత దేశాన్ని ముస్లిం పాలన నుండి విముక్తి కలిగించమని ఆదేశించాడు. గోపనార్యుడు ముందుగా జెంజిని జయించి స్వాధీనపరచుకొని, తిరుపతి లోఉన్న శ్రీరంగని విగ్రహాన్ని అక్కడికి తాత్కాలికంగా తెప్పించాడు. ఆ వెంటనే శ్రీరంగంలోని సుల్తాన్ సైన్యంపై విజృంభించి ఓడించి, శ్రీరంగానాథుడిని మరల శ్రీరంగంలో ప్రతిష్ఠించాడు.