మొఘల్ సామ్రాజ్యం
మొఘలాయిలు కీ.శ. 1526 నుండి 1707 వరకు భారత ఉపఖండాన్ని (ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారత్) పరిపాలించిన రాజవంశీయులు. 1526లో తైమూరు వంశానికి చెందిన బాబరు ఒకటవ పానిపట్టు యుద్ధంలో ఇబ్రాహీమ్ లోడీను ఓడించి మొఘల్ సామ్రాజ్యం స్థాపించాడు. ముఘల్ అంటే మంగోల్ అనే పదానికి పెర్షియా భాషలో సమానమైన పదం. మంగోల్ అంటే మధ్య ఆసియాలోని చెంఘీజ్ ఖాన్ వంశీయులైన సంచార యుద్దవీరులు అని అర్థం. మొఘల్ వంశీయులంతా ఇస్లాం మతాన్ని కచ్చితంగా పాటించారు. బాబరు తరువాత పరిపాలనా బాధ్యతల్ని చేపట్టిన హుమాయూన్ను పఠాన్ వీరుడైన షేర్ షా సూరి జయించి సుర్ సామ్రాజ్యం స్థాపించాడు. పదహారేళ్ళ తరువాత పోగట్టుకున్న కోటలన్నింటినీ హుమాయూన్ మళ్ళీ జయించాడు. హుమాయూన్ తరువాత అతని కుమారుడైన అక్బర్ మొఘల్ సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించి 1556 నుండి 1605 వరకు పాలించాడు. అక్బర్ తరువాత విశాలమైన మొఘల్ సామ్రాజ్యం అతని కుమారుడైన జహాంగీర్కు సంక్రమించింది. జహాంగీర్ తర్వాత ఢిల్లీ సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన షాజహాన్ కాలంలో మొఘల్ సామ్రాజ్యం ప్రపంచంలోనే అతి గొప్ప రాజ్యంగా కీర్తింపబడింది. ఇతను పరిపాలించిన కాలాన్నే చరిత్రకారులు మొఘల్ సామ్రాజ్య స్వర్ణ యుగంగా వర్ణిస్తారు.
మంగోల్ సామ్రాజ్యం
1294లో కుబిలై మరణ సమయానికి మంగోల్ సామ్రాజ్యం 4 వేర్వేరు ఖానేట్ లు లేక సామ్రాజ్యాలుగా విడిపోయింది, ఒక్కోదానికి వేర్వేరు ఆసక్తులు, లక్ష్యాలు ఉన్నాయి: వాయువ్యంలో గోల్డెన్ హార్డ్ ఖానేట్; మధ్య ప్రాంతంలో చెగటాయ్ ఖానేట్; నైఋతిలో ఇల్ ఖానేట్, తూర్పున ప్రస్తుత బీజింగ్ ను ఆధారం చేసుకుని యువాన్ రాజవంశం ఏర్పడ్డాయి. 1304లో మూడు పశ్చిమ ఖానేట్ లు యువాన్ రాజవంశపు చక్రవర్తిత్వాన్ని ఆమోదించాయి, కానీ దీన్ని 1368లో హాన్ చైనీస్ మింగ్ రాజవంశం త్రోసిరాజంది. ఛెంఘీజ్ వారసులైన యువాన్ పాలకులను మంగోలియా మాతృస్థానానికి ఉపసంహరింపజేసేలా చేసి ఉత్తర యువాన్ రాజవంశాన్ని పరిపాలించారు, గోల్డెన్ హార్డ్, చగటాయ్ ఖానేట్ యువాన్ రాజవంశం, ఇల్ ఖానేట్ రాజవంశాలు పతనమయ్యాకా మరికొన్ని శతాబ్దాలకు ఒక రూపంలోనో, మరో రూపంలోనో అంతమయ్యాయి.