సింధు లోయ నాగరికత
సింధు లోయ నాగరికత (క్రీ.పూ6000 - క్రీ.పూ.1750)[1] ప్రస్తుత భారత దేశం మరియు పాకిస్తాన్ లోగల గగ్గర్ హక్రా మరియు సింధు నదుల పరీవాహక ప్రాంతంలో విలసిల్లిన అతి ప్రాచీన నాగరికత. ఇది ప్రాథమికంగా పాకిస్థాన్‌లో గల సింధ్ మరియు పంజాబ్ ప్రావిన్సులలో, పశ్చిమం వైపు బెలూచిస్తాన్ ప్రావిన్సు వైపుకు కేంద్రీకృతమైనట్లు తెలుస్తుంది. ఇంకా ఆఫ్ఘనిస్తాన్, తుర్కమేనిస్తాన్, ఇరాన్ దేశాలలో కూడా ఈ నాగరికతకు సంబంధించిన శిథిలాలను వెలికి తీయడం జరిగింది. ఈ నాగరికతకు చెందిన హరప్పా నగరము మొదటగా వెలికి తీయుటచే ఇది సింధు లోయ హరప్పా నాగరికత అని పిలువబడుతున్నది. సింధు నాగరికత మెసొపొటేమియా మరియు ప్రాచీన ఈజిప్టు కంచు యుగాలకు సమకాలికమైన అతి ప్రాచీన నాగరికతల్లో ఒకటి. అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన దశగా గుర్తించబడిన నాగరికతను హరప్పా నాగరికత</b>గా పేర్కొంటారు. ఈ నాగరికతకు సంబంధించిన తవ్వకాలు 1920వ సంవత్సరం నుండి జరుగుతున్నా అత్యంత ప్రాముఖ్యత కలిగిన వివరాలు మాత్రం 1999లోనే వెలువడ్డాయి.[2]
సుమేరియన్ నాగరికత
దక్షిణ మెసొపొటేమియా, ఆధునిక దక్షిణ ఇరాక్, చాల్కొలిథిక్, ఆరంభ కాంస్య యుగం, సింధూ లోయ, ప్రాచీన ఈజిప్టుతో పాటు ప్రపంచంలోని మొదటి నాగరికతలలో ఒకటి. టిగ్రిసు, యుఫ్రేట్సు లోయల వెంట నివసిస్తున్న సుమేరియన్ రైతులు ధాన్యం, ఇతర పంటలను విస్తారంగా సాగుచేసారు. పంట మిగులు వారు ఒకే స్థలంలో స్థిరపడేందుకు దోహదపడింది. చరిత్రలో పూర్వ ప్రోటో-రచన ఇది క్రీ.పూ 3000 నాటిదని అంచనా. ఉరుక్, జెమ్డేట్ నస్ర్ నగరాలలో లభించిన పురాతన గ్రంథాలు క్రీ.పూ 3300 నాటివి. ఆరంభకాల కూనిఫాం లిపి క్రీ.పూ. 3000 క్రీ.పూ. నాటివని భావిస్తున్నారు.