వేయి స్తంభాల గుడి
వేయి స్తంబాల గుడి తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని చారిత్రాత్మక దేవాలయం.ఇది 11వ శతాబ్దంలో కాకతీయ వంశానికి చెందిన రుద్రదేవునిచే చాళుక్యుల శైలిలో నిర్మించబడి కాకతీయ సామ్రాజ్య కళాపిపాసకు, విశ్వబ్రాహ్మణ శిల్పుల పనితనానికి మచ్చుతునకగా భావితరాలకు వారసత్వంగా మిగిలింది.[1]
సుద్దాల (గుండాల మండలం)
ఈ గ్రామాన్ని సందర్శించినపుడు గ్రామంలో పురాతన ఆలయాలు కొన్ని ఉన్నాయి.వాటిలో శివాలయం, వేణుగోపాలస్వామిగుడి రెండింటిని పునరుద్ధరణ చేస్తున్నారు.ఎందుకో పాతగుళ్ళ రూపాలను మార్చకుండా అట్లనే తిరిగి కడితే బాగుండుననిపించింది.కాని, విగ్రహాలను ధ్వంసం చేసి,గుళ్ళను తవ్విపోసారు దుర్మార్గపు గుప్తనిధుల త్రవ్వకాల మాఫియా కిరాతకులు.వాళ్ళ వల్ల ఇంకెన్ని గుళ్ళను నష్టపోవాలలో మనం.రక్షణ లేదు మన చరిత్రకు. వేగంగా చరిత్రను రాసి దాచుకోకపోతే ఈ మాత్రం చరిత్ర కూడా మనకు మిగలదేమో...శైవ,వైష్ణవాలిక్కడ పోటా పోటీగా ఆలయాలు నిర్మించినట్లనిపిస్తాయి.పురాతనమైన ఈ దేవాలయాలు చాళుక్యుల (11 వ శతాబ్దం) కాలంలో నిర్మించినట్లుగా వున్నాయని అభిప్రాయపడ్డారు.వేణుగోపాలస్వామి గుడి పూర్వపు రూపం పోలేదు ఆలయగోపురం తప్ప. చుట్టూ ప్రాకారం,ద్వారగోపురం, 3 వైపుల దారులు,16 స్తంభాలతో అర్ధమంటపం,రంగమంటపం,అంతరాళం,గర్భగుడిలో వేణుగోపాలస్వామి. గుడి వెలుపల ఆంజనేయ,గరుత్మంతులున్నారు.విమానగోపురం పూర్వం ఇటుకలతో కట్టివుండేది.డంగుసున్నంతో తాపడం చేసిన అంతస్తులగోపురానికి చుట్టూ చాలా బొమ్మలుండేవి. అందులో కొన్ని బూతుబొమ్మలు.ఇప్పటికి అట్లాంటి విమానగోపురం మీద బూతుబొమ్మలు కొన్ని వున్నాయి ఇక్కుర్తిలోని ఒక గుడిలో.ఇక్కడ రెండు గుళ్ళల్లో దొరికిన ఇటుకలు రెండంగుళాల మందంతో 12’8 అంగుళాల పొడవు,వెడల్పుతో ఉన్నాయి. కొంతమట్టుకు తేలికైనవి. వేణుగోపాలస్వామినుండి పక్కనున్న గడిలోపలికి సొరంగమార్గం వుండడం ఇక్కడి విశేషం.శివాలయపు ద్వారానికి లలాటబింబంగా శివలింగం, వేణుగోపాల స్వామి గుడిలో అంతరాళ లలాటబింబంగా తిరునామాలుండడం విశేషం.శివాలయంలో చతుర్భుజాలతో కుడి మొదటి చేయి అభయముద్రతో, వెనక చేయిలో త్రిశూలం,ఎడమ ముందటి చేతిలో పాత్ర,వెనక చేతిలో ఢమరుకంతో ఉన్న దుర్గాదేవత,అడుగు ఎత్తు,అడుగున్నర పొడవున్న నంది మెడలో పెద్దగజ్జెలదండ,వీపుమీదనుండి వేలాడే గజ్జెలపట్టీలతో జబల్పూర్ యోగినీదేవాలయంలోని నందిని గుర్తు తెస్తున్నది.మరొక నంది అంతే కొలతలతో వున్నా చాళుక్యశైలితో ఉంది.వినాయక శిల్పం రాష్ట్రకూటశైలిని గుర్తుచేస్తున్నది. శివాలయపు పానవట్టం గుండ్రంగా 5 అంచులతో ఉంది.ప్రతిష్ఠత లింగం మారుగా మరొక లింగం పెట్టివుంది.మిగతా ఆలయనిర్మాణం తొలగించబడివుంది. నిర్మాణపు ఆనవాళ్ళు కానరావడంలేదు.ఆలయాలు ఒకటి,రెండుసార్లు పునరుద్ధరించబడ్డట్టు అనిపిస్తున్నది నిర్మాణపు తీరును పరిశీలించినపుడు.శివాలయం మట్టుకు వేణుగోపాలస్వామిగుడికన్నా పాతది.9,10 శతాబ్దాల కాలం నాటిదయివుంటుంది.వేణుగోపాలస్వామి గుడి 11వ శతాబ్దానికి చెందినదై వుంటుంది.సుద్దాల గ్రామానికి పడమటి వైపునుండి భిక్కేరు పారుతున్నది. పాతవూరు అడుగు వుందంటున్నారు.అంటే ఈ వూరు ఇంకా పురాతనకాలాన కూడా వుండి వుంటుందన్నట్టే.గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి గుండాలలో ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల మోత్కూరులోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల జనగామలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు జనగామలోనూ ఉన్నాయి. సమీప అనియత విద్యా కేంద్రం జనగామలోను, వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు నల్గొండ లోనూ ఉన్నాయి.