సింధు లోయ నాగరికత
సింధు లోయ నాగరికత (క్రీ.పూ6000 - క్రీ.పూ.1750)[1] ప్రస్తుత భారత దేశం మరియు పాకిస్తాన్ లోగల గగ్గర్ హక్రా మరియు సింధు నదుల పరీవాహక ప్రాంతంలో విలసిల్లిన అతి ప్రాచీన నాగరికత. ఇది ప్రాథమికంగా పాకిస్థాన్‌లో గల సింధ్ మరియు పంజాబ్ ప్రావిన్సులలో, పశ్చిమం వైపు బెలూచిస్తాన్ ప్రావిన్సు వైపుకు కేంద్రీకృతమైనట్లు తెలుస్తుంది. ఇంకా ఆఫ్ఘనిస్తాన్, తుర్కమేనిస్తాన్, ఇరాన్ దేశాలలో కూడా ఈ నాగరికతకు సంబంధించిన శిథిలాలను వెలికి తీయడం జరిగింది. ఈ నాగరికతకు చెందిన హరప్పా నగరము మొదటగా వెలికి తీయుటచే ఇది సింధు లోయ హరప్పా నాగరికత అని పిలువబడుతున్నది. సింధు నాగరికత మెసొపొటేమియా మరియు ప్రాచీన ఈజిప్టు కంచు యుగాలకు సమకాలికమైన అతి ప్రాచీన నాగరికతల్లో ఒకటి. అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన దశగా గుర్తించబడిన నాగరికతను హరప్పా నాగరికత</b>గా పేర్కొంటారు. ఈ నాగరికతకు సంబంధించిన తవ్వకాలు 1920వ సంవత్సరం నుండి జరుగుతున్నా అత్యంత ప్రాముఖ్యత కలిగిన వివరాలు మాత్రం 1999లోనే వెలువడ్డాయి.[2]
మయ నాగరికత
చాలామంది "క్లాసిక్ యుగము" (c.క్రీ.శ.250 to 900) నాటి మయ కళ ప్రాచీన కొత్త ప్రపంచము యొక్క అత్యంత జటిలమైన మరియు అందమైనడిగా పరిగణించారు. పాలెంక్యూ వద్ద స్టుక్కోతో తయారు చేయబడ్డ చెక్కడాలు మరియు రిలీఫులు మరియు కోపాన్ యొక్క ప్రతిమలు చాలా బాగుండేవి. ఇవి మానవ రూపం యొక్క కచ్చితమైన పరిశీలనను మరియు సౌష్టవమును చూపించేవి మరియు పురాతన ప్రపంచము యొక్క క్లాసికల్ నాగరికతలను తొలి పురావస్తు శాస్త్రజ్ఞులకు గుర్తుచేసేవి కాబట్టి ఈ యుగమునకు కూడా ఆ పెరు వచ్చింది. మన వద్ద క్లాసిక్ మయ యొక్క అభివృద్ధియైన చిత్రలేఖనము యొక్క జాడలు మాత్రము ఉన్నాయి; మిగిలి ఉన్న వాటిలో క్రియాకర్మసంబంధమైన కుమ్మరి వస్తువులు మరియు ఇతర మయ సిరామిక్కులు మరియు బోనంపాక్ వద్ద ఒక భవనము ప్రాచీన గోడ సంబంధమైన వాటిని కలిగి ఉంది. దాని ప్రత్యేకమైన రసాయన లక్షానాల కారణంగా కొన్ని శతాబ్దాలుగా మిగిలిన ఒక అందమైన నీలి రంగు మణివిశేషమును మయ బ్లూ లేక అజుల్ మయ అని అంతారు మరియు ఇది బోనంపాక్, టాజిన్ కాకక్స్ట్ల, జైన మరియు మరికొన్ని కొలోనియల్ మఠాలలో కూడా ఉంది. మయ బ్లూ యొక్క వాడకము 16వ శతాబ్దములో ఆ ప్రక్రియ పోయినంత వరకు ఉంది. గొప్ప కళాత్మకంగా మరియు శిల్పకళా సంపూర్ణత్వము ఉన్న "పూర్వక్లాసిక్ చివరి " గోడసంబధాలు ఇటీవలి కాలంలో శాన్ బర్టోలో వద్ద కనుగొనబడ్డాయి. మాయ లిపి యొక్క స్పష్టీకరణతో కళాకారులు తమ పనితనానికి వారి పేరులను జతపరచే కొన్ని నాగరికతలలో మాయ ఒకటని కనుగొన్నారు.