తిరుమల
ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం చిత్తూరు జిల్లాలోని పట్టణం తిరుపతి. ఈ పట్టణాన్ని ఆనుకొని ఉన్న కొండలపై వెంకటేశ్వర స్వామి ఆలయం ఉన్న వూరు తిరుమల. ఈ రెండింటినీ కలిపి "తిరుమల తిరుపతి" అని వ్యవహరిస్తూ ఉంటారు. తిరుమల వెంకటేశ్వరస్వామి ఆలయాన్ని ప్రతిదినం లక్ష నుండి రెండు లక్షల వరకు భక్తులు సందర్శిస్తుంటారు. ప్రత్యేక దినాలలో 5 లక్షలమంది వరకూ దర్శనం చేసుకొంటారు.[1]. ఈ యాత్రాస్థలం శ్రీవైష్ణవ సంప్రదాయంలోని 108 దివ్యదేశాలలో ఒకటి.
తిరుమల నిత్యాన్నదాన పథకము
తిరుమల తిరుపతి శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి వారి సన్నిధిలో జరిగే నిత్యాన్నదాన పథకానికి ముప్పై సంవత్సరాలు నిండాయి. నిత్యము లక్షమందికి పైగా భక్తులు స్వీకరిస్తున్న ఈ అన్న దాన పథకానికి "మాతృశ్రీ తరిగొండ వెంగమాంబ నిత్యాన్నదాన పథకము " అని పేరు. ఇంతటి భారీ స్థాయిలో నిత్యాన్నదానం జరిగే అధ్యాత్మిక కేంద్రం ప్రపంచములోనే మరెక్కడా లేదు ... ఒక్క తిరుమలలో తప్ప. "అన్నం పరబ్రహ్మం" అన్నది వేదోక్తి.
ముప్పై ఏండ్ల క్రితం... అప్పటి ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి నందమూరి తారకరామారావు ఆదేశాల మేరకు 1985 ఏప్రిల్ 6వ తారీఖున తిరుపతి తిరుమల దేవస్థానము వారు ఈ మహత్కార్యానికి శ్రీకారం చుట్టారు. తిరుమల లోని కళ్యాణ కట్టకు ఎదురుగా వున్న భవనములో ఈ నిత్యాన్నదాన కార్యక్రమము మొదలైనది. అప్పట్లో రోజుకు రెండు వేల మంది ఈ అన్నదాన పథకము అందుబాటులో వుండేది. అలా ప్రారంభమైన ఈ కార్యక్రమము రోజు రోజుకు అభివృద్ధి నొందుతూ... నేటికి రోజుకు లక్షమందికి పైగా ఈ నిత్యాన్నదాన ప్రసాదాన్ని స్వీకరించే స్థాయికి ఎదిగింది. వారాంతాలలో, పర్వదినాల్లో ఈ సంఖ్య మరింత పెరుగు తుంది. మొదట్లో దైవ దర్శనానికి భక్తులకు ప్రధాన ఆలయము లోపలే చీటీలు ఇచ్చేవారు. భక్తులు ఆ చీటీలను పట్టుకుని అన్నప్రసాదానికి వెళ్ళే వారు. తర్వాత తర్వాత ఆ పద్ధతికి స్వస్తి చెప్పి వచ్చిన ప్రతి ఒక్కరికి అన్న ప్రసాధము అందేవిధంగా మార్పులు చేశారు.