ఉగాది
ఉగాది రోజు నుండే తెలుగు సంవత్సరం మొదలవుతుంది కాబట్టి ఇది తెలుగువారి మొదటి పండుగ. ఉగాది రోజున కొత్తగా పనులు ప్రారంభించుట పరిపాటి. ఆ రోజున ప్రాతః కాలమున లేచి ఇళ్లు, వాకిళ్లు, శుభ్ర పరచుకుంటారు. ఇంటి గుమ్మాలకు మామిడి తోరణాలు కట్టి అలంకరిస్తారు.తలంటి స్నానం చేసి, కొత్త బట్టలు ధరించి, ఉగాది పచ్చడితో దినచర్య ప్రారంభిస్తారు."ఉగాది పచ్చడి" ఈ పండుగకు ప్రత్యేకమైంది. షడ్రుచుల సమ్మేళనం - తీపి (మధురం), పులుపు (ఆమ్లం), ఉప్పు (లవణం), కారం (కటు), చేదు (తిక్త), వగరు (కషాయం) అనే ఆరు రుచులు కలసిన ఉగాది పచ్చడి తెలుగువారికి ప్రత్యేకం. సంవత్సరం పొడుగునా ఎదురయ్యే మంచి చెడులను, కష్ట సుఖాలను సంయమనంతో స్వీకరించాలన్న సందేశాన్ని ఉగాది పచ్చడి మనకు తెలియజేస్తుంది.. ఈ పచ్చడి కొరకు చెరకు, అరటి పళ్ళు, మామిడి కాయలు, వేప పువ్వు, చింతపండు, జామకాయలు, బెల్లం మొదలగునవి వాడుతుంటారు.
మోత్కూర్ (యాదాద్రి భువనగిరి)
మోత్కూర్‌లో ఉగాది వేడుకలు విభిన్నంగా జరుగుతాయి. గ్రామస్థులకు వ్యాధులు రాకుండా ఉండాలంటే ఉగాది రోజు కోళ్లను బలి ఇచ్చే ఆచారం కొనసాగుతోంది. ప్రపంచంలో ఉన్న తెలుగువారంతా సంవత్సరాదిని షడ్రుచులతో స్వాగతం పలుకుతుంటే, మోత్కూర్ లో రివర్స్‌. గత 80 ఏళ్లుగా నాన్ వెజ్‌తో స్వాగతం పలుకుతున్నారు గ్రామస్థులు. అటు తర్వాత రైతులు ఎడ్ల బండ్ల పోటీని నిర్వహించి కొత్త సంవత్సరానికి స్వాగతం పలుకుతారు. ఇలా చేస్తే గ్రామానికి మంచి జరుగుతుందని స్థానికుల విశ్వాసం. గత 80 ఏళ్లుగా వెరైటీగానే సాగుతున్నాయి.
స్వాతంత్ర్యం రాక ముందు నుంచి మోత్కూర్ గ్రామస్తులకు కలరా, మశూచి వ్యాధులు వచ్చాయి. అప్పట్లో సరైన వైద్య సౌకర్యాలు లేకపోవడంతో చాలామంది చనిపోయారు. దీంతో గ్రామం నలువైపులా ముత్యాలమ్మ దేవతలను ప్రతిష్ఠించి పూజలు చేసేవారు. అందులోభాగంగా గ్రామ దేవతకు బోనం సమర్పించి, ఉగాది రోజు కోళ్లను బలి ఇచ్చి మళ్లీ బోనం పెట్టడం ఆనవాయితీగా వస్తోంది.