మొఘల్ సామ్రాజ్యం
మొఘలాయిలు కీ.శ. 1526 నుండి 1707 వరకు భారత ఉపఖండాన్ని (ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారత్) పరిపాలించిన రాజవంశీయులు. 1526లో తైమూరు వంశానికి చెందిన బాబరు ఒకటవ పానిపట్టు యుద్ధంలో ఇబ్రాహీమ్ లోడీను ఓడించి మొఘల్ సామ్రాజ్యం స్థాపించాడు. ముఘల్ అంటే మంగోల్ అనే పదానికి పెర్షియా భాషలో సమానమైన పదం. మంగోల్ అంటే మధ్య ఆసియాలోని చెంఘీజ్ ఖాన్ వంశీయులైన సంచార యుద్దవీరులు అని అర్థం. మొఘల్ వంశీయులంతా ఇస్లాం మతాన్ని కచ్చితంగా పాటించారు. బాబరు తరువాత పరిపాలనా బాధ్యతల్ని చేపట్టిన హుమాయూన్ను పఠాన్ వీరుడైన షేర్ షా సూరి జయించి సుర్ సామ్రాజ్యం స్థాపించాడు. పదహారేళ్ళ తరువాత పోగట్టుకున్న కోటలన్నింటినీ హుమాయూన్ మళ్ళీ జయించాడు. హుమాయూన్ తరువాత అతని కుమారుడైన అక్బర్ మొఘల్ సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించి 1556 నుండి 1605 వరకు పాలించాడు. అక్బర్ తరువాత విశాలమైన మొఘల్ సామ్రాజ్యం అతని కుమారుడైన జహాంగీర్కు సంక్రమించింది. జహాంగీర్ తర్వాత ఢిల్లీ సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన షాజహాన్ కాలంలో మొఘల్ సామ్రాజ్యం ప్రపంచంలోనే అతి గొప్ప రాజ్యంగా కీర్తింపబడింది. ఇతను పరిపాలించిన కాలాన్నే చరిత్రకారులు మొఘల్ సామ్రాజ్య స్వర్ణ యుగంగా వర్ణిస్తారు.
బైరం ఖాన్
బైరం ఖాన్ (బేరం ఖాన్) (క్రీ.శ.1501 జనవరి 18 - 31 జనవరి 1561 జనవరి 31) ఒక ముఖ్యమైన సైనికాధికారి తరువాత మొఘల్ సైన్యంలో సైన్యాధ్యక్షుడు మొఘల్ చక్రవర్తుల ప్రతినిధి హుమాయూన్, అక్బర్. ఆయన సంరక్షకుడుగా, ప్రధాన గురువుగా, సలహాదారుగా, అక్బర్ చక్రవర్తికి అత్యంత విశ్వసనీయ మిత్రుడుగా ఉండేవాడు.[6] హుమాయున్ అతనిని ఖాన్-ఐ-ఖాన్న్ అని "కింగ్స్ ఆఫ్ కింగ్" అని గౌరవించాడు. బైరం వాస్తవానికి బైరం "బెగ్" అని పిలిచేవారు. కానీ తర్వాత 'ఖా' లేదా ఖానుగా గౌరవించారు.[7][8] బైరమ్ ఖాన్ సైన్యాధ్యక్షుడుగా పనిచేస్తూ మొఘల్ సామ్రాజ్యం మీద చక్రవర్తి అధికారాన్ని పునరుద్ధరించాలని తీవ్రంగా కృషిచేసాడు.[6]