భరతనాట్యం
భరతనాట్యం దక్షిణ భారతదేశంలో నాట్య శాస్త్రం రచించిన భరతమువి పేరుతో పుట్టి, ప్రసిద్ధి గాంచిన ఒక శాస్త్రీయ నృత్య విధానం. దక్షిణ భారతదేశం లోని పురాతవ దేవాలయాలలో శిల్పాలు భరతనాట్య భంగిమలలో అప్సరలు నాట్యం చేస్తున్నట్లుగా తీర్చిదిద్దబడి ఉంటాయి. పూర్వకాలంలో దేవదాసీలు దేవాలయాలలో భరతనాట్యాన్ని ప్రదర్శించేవారు. ముఖ్యంగా తమిళనాడు రాష్ట్రంలోని "తంజావూరు"లో 'నట్టువన్నులు' మరియు దేవదాసీలు ఈ కళకు పోషకులు. భావం, రాగం, తాళం - ఈ మూడు ప్రాథమిక నృత్య కళాంశాలనూ భరతనాట్యం చక్కగా మేళవిస్తుంది. ఇందులో పలు నృత్య భంగిమలతో పాటు 64 ముఖ, హస్త, పాద కదలికలు ఉన్నాయి. సాధారణంగా భరతనాట్యంలో నియమాలు అత్యంత కఠినంగా ఉంటాయి. కట్టుబాట్లు మరీ ఎక్కువ
సంజుక్తా పాణిగ్రాహి
ఒడిషా రాష్ట్రంలోని గంజాం జిల్లాలో బరంపురంలోని బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో అబ్రహం మిశ్రా, శకుంతల మిశ్రాలకు 24 ఆగస్టు 1944లో జన్మించింది సంజుక్తా. ఆమె బాల్యంలో కూరగాలలు తరుగుతున్నప్పుడు లేదా కట్టెలు కొడుతున్నప్పుడు ఒక విధమైన లయతో వచ్చే శబ్దానికి అనుగుణంగా అకారణంగా నాట్యం చేయడం ప్రారంభించింది. ఆమె తల్లి జానపద కళలను అభిమానించే కుటుంబ నేపధ్యం కలిగినది. ఆమె తన కుమార్తెలో ప్రతిభను గుర్తించి, సంజుక్త తండ్రి అయిన అభీరం మిశ్రా నుండి కొన్ని ప్రారంభ ప్రతిఘటన ఉన్నప్పటికీ ఆమెను ప్రోత్సహించింది. ఈ నృత్య నిరోధానికి కారణం ఆ రోజుల్లో ఈ నృత్యం సాధారణంగా ఆలయాలలో "మహారీలు" అనబడే అమ్మాయిలు చేత నిర్వహించబడడం సాంప్రదాయంగా ఉండేది. ఈ అమ్మాయిలను "దేవదాసీలు" అని దక్షిణ భారతదేశంలో పిలిచేవారు.