మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య యుద్ధం
మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య యుద్ధం : 1857–-58 మధ్యకాలంలో ఉత్తర, మధ్య భారతదేశంలో బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన తిరుగుబాట్లని మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య యుద్ధం అనీ, 1857 సిపాయిల తిరుగుబాటు అనీ పరిగణిస్తారు. భారత చరిత్రకారులు ఈ తిరుగుబాట్లని 'ప్రథమ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా భావిస్తారు. దశాబ్దాలుగా భారతీయ సిపాయిలకీ బ్రిటీష్ అధికారులకీ మధ్యగల జాతీయ, సాంస్కృతిక వైరుధ్యాలు తిరుగుబాట్లకి దారితీసాయి. బ్రిటిష్ వారికి భారత పాలకులైన మొగలాయి, పేష్వాల పట్లగల నిర్లక్ష్య వైఖరి మరియూ ఔధ్ విలీనం లాంటి రాజకీయ కారణాలు భారతీయులలో బ్రిటిష్ పాలన పట్ల వ్యతిరేకత కలిగించాయి.
గదర్‌ కుట్ర
1915 ప్రారంభం నాటికి పెద్ద సంఖ్యలో గదర్‌ సభ్యులు (ఒక్క పంజాబ్‌ ప్రావిన్సులోనే ఏకంగా 8000 మంది అన్నది ఒక అంచనా) భారత్‌కు తిరిగి వచ్చారు. అయితే, వారంతా ఒక కేంద్రీకృత నాయకత్వం కింద పని చేయడం ఇంకా మొదలు పెట్టలేదు. కేవలం తమ తమ "తాత్కాలిక" పద్ధతి కింద పనిచేస్తున్నారు. వారిలో కొందరిని పోలీసులు అప్పటికే అనుమానంతో చుట్టుముట్టారు. కానీ వారిలో చాలామంది మాత్రం దొరక్కుండా తప్పించుకున్నారు. దాంతోపాటు లాహోర్‌, ఫిరోజ్‌పూర్‌, రావల్పిండి వంటి పెద్ద నగరాల్లోని తమ దళాలతో సంబంధాలు ఏర్పాటు చేసుకోగలిగారు. లాహోర్ ‌ సమీపంలోని మియా మీర్‌ సైనిక గిడ్డంపై దాడి చేయాలని, తద్వారా నవంబర్‌ 1914 15 సాధారణ తిరుగుబాటుకు తెర తీయాలని నిర్ణయం జరిగింది. మరో పథకం ప్రకారం కొందరు సిక్కు సైనికుల సమూహం ("మంజా జాతా" ) లాహోర్ సైనిక శిబిరంలోని 23వ పదాతి దళంలో నవంబర్‌ 26న తిరుగుబాటుకు నిర్ణయం తీసుకుంది. తర్వాత నిదామ్‌ సింగ్‌ నేతృత్వంలో ఫిరోజ్‌పూర్‌లో నవంబర్‌ 30న తిరుగుబాటు మొదలు కావాలని నిశ్చయించారు. బెంగాల్‌లో జతిన్‌ ముఖర్జీ ద్వారా కలకత్తాలోని ఫోర్ట్‌ విలియం శిబిరంతో జుగంతర్‌ సంబంధాలు ఏర్పాటు చేసుకోగలిగింది. 1914 ఆగస్టులో ముఖర్జీ శిబిరం భారీ సంఖ్యలో ఆయుధాలు, మందుగుండు సామగ్రిని భారత్‌లోని పెద్ద తుపాకీ తయారీ సంస్థ అయిన రోడా కంపెనీ నుంచి కొల్లగొట్టగలిగింది. తిరుగుబాటుకు నిధులు సమకూర్చుకునేందుకు డిసెంబరులో కలకత్తాలో పలు రాజకీయ ప్రేరేపిత సాయుధ బందిపోటు దొంగతనాలు జరిగాయి. ముఖర్జీ కర్తార్‌ సింగ్‌, వీజీ పింగళేల ద్వారా రాస్‌ బిహారీతో సన్నిహితంగా ఉంటూ వచ్చారు. అప్పటిదాకా పలు గ్రూపులు సొంతంగా నిర్వహిస్తూ వచ్చిన ఈ తిరుగుబాటు చర్యలు ఇప్పుడు కేంద్రీకృతమయ్యాయి. ఉత్తరాన రాస్‌బిహారీ బోస్‌, మహారాష్ట్రలో వీజీ పింగళే, బెనారస్‌లో శచీంద్రనాథ్‌ సాన్యాల్‌ సారథ్యంలోకి వచ్చాయి. ఏకీకృత సాధారణ తిరుగుబాటుకు పథకం మొదలైంది. దానికి 1915 ఫిబ్రవరి 15ను ముహూర్తంగా నిర్ణయించారు.