సమీకృత గైడెడ్ క్షిపణి అభివృద్ధి కార్యక్రమం
సమీకృత గైడెడ్ క్షిపణి అభివృద్ధి కార్యక్రమం (IGMDP) భారత ప్రభుత్వం చేపట్టిన క్షిపణి తయారీ కార్యక్రమంలో భాగం. భారత రక్షణ పరిశోధన అభివృద్ధి సంస్థ (DRDO), ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీస్ బోర్డు కలిసి ఈ ప్రాజెక్టును నిర్వహిస్తున్నాయి.[1][2] ప్రాజెక్టు 1982–83 లో మొదలైంది. కొంత కాలం పాటు ప్రాజెక్టుకు అబ్దుల్ కలాం నాయకత్వం వహించారు, ఆయన నాయకత్వంలోనే, 2008లో, ప్రాజెక్టు పూర్తయింది. ఈ ప్రాజెక్టు నిర్మించిన చివరి క్షిపణి అగ్ని-3.[3]
భారత రక్షణ పరిశోధన అభివృద్ధి సంస్థ
ఈ క్షిపణుల సామర్థ్యం మన దేశానికే పరిమితం కాదు. పొరుగున ఉన్న చైనా, పాకిస్థాన్ బలమైన మిలటరీ పాటవాన్ని ఇప్పటికే సొంతం చేసుకున్నాయి. ఈ రెండు దేశాలకూ అణుక్షిపణులు ప్రయోగించగల సామర్థ్యమూ ఉంది. అంతేగాక ఆ క్షిపణుల సామర్థ్యాన్ని మరింత ఆధునికీకరించే పనిలో ఉన్నాయి. యూన్నన్, క్విన్ ఘాయ్ రాష్ట్రాల్లోని మిలటరీ స్థావరాల్లో ఉన్న క్షిపణులకు చైనా మరిన్ని మెరుగులు దిద్దుతోంది. వాటిలో ద్రవ ఇంధనంస్థానే మరింత ఆధునికమైన ఘన ఇంధనాన్ని నింపే కార్యక్రమం ద్వారా వాటి సామర్థ్యాన్ని ద్విగుణీకృతం చేసే పని మొదలెట్టింది. ఈ క్షిపణులు భారత్ మొత్తాన్ని చేరుకోగలవు. చైనా 2004లో రెండోతరం అణు జలాంతర్గాముల్లో మొదటిదైన 094 అణు జలాంతర్గామిని ప్రయోగించింది. ఇది జెఎల్-2 ఘన ఇంధన బాలిస్టిక్ క్షిపణిని మోసుకెళ్లగలదు. భారత్ ఇటీవల ప్రయోగించిన అగ్ని-5 ఘన ఇంధనంతో నడిచే క్షిపణి. అనేక సుదూర లక్ష్యాలను చేరుకోగల, ఘన ఇంధనంతో నడిచే ఆధునిక షాహిన్-1, 2 క్షిపణులు పాకిస్థాన్‌కు ఉన్నాయి. అవి ఆ దేశానికి విశ్వసనీయ నిరోధక సామర్థ్యాన్ని ఇస్తున్నాయని భారత వ్యూహాత్మక వ్యవహారాల అధ్యయన బృందం తన నివేదికలో పేర్కొంది. అందుకే, అణు క్షిపణులు మనదేశానికి నిరోధక సామర్థ్యాన్ని ఇస్తాయి. కానీ ఇది మాత్రమే సరిపోదు. ముఖ్యంగా భారతదేశ సమీప ప్రాంతంలోని బలమైన దేశాలకు క్షిపణులున్న నేపథ్యంలో ఈ దేశాల మధ్య అవగాహన చాలా కీలకం. ఏ మాత్రం అపోహలు, అనుమానాలు పెరిగినా కూడా అది బహిరంగ ఘర్షణకు దారితీసే ప్రమాదం ఉంది. అణుక్షిపణులున్న దేశాల మధ్య ఘర్షణ వస్తే తీవ్ర వినాశకర పరిణామాలు తలెత్తుతాయి.