కనిగిరి
కనిగిరిని పూర్వము కనకగిరి (బంగారుకొండ) అని పిలిచేవారు. దీని పూర్తిపేరు కనకగిరి విజయ మార్తాండ దుర్గము.[2] కవి, రాజు నన్నెచోడుడు ఉదయగిరిని పరిపాలించిన కాలంలో కనిగిరి సామంత రాజ్యంగా ఉండేది.[3] కనిగిరిని మనుమసిద్ధిపై యుద్ధము చేసిన కాటమరాజు పరిపాలించాడని ప్రతీతి. కనిగిరి కొండపై కొన్ని చారిత్రక కట్టడములు ఉన్నాయి. వాటిలో కనిగిరి కోట, బావులు, దుర్గము ముఖ్యమైనవి. కనిగిరి కొండపై రెండు జీర్ణావస్థలో ఉన్న దేవాలయాలు కూడా ఉన్నాయి. కొండపై ఒక చదరపు మైలు వైశాల్యము కలిగిన చదును నేల ఉంది. పూర్వము కొండపై ఒక పట్టణము ఉండేదని స్థానికుల కథనం[4]
ఫిర్యాది నైనవరం
ఈ గ్రామానికి ఆ పేరు రావటానికి గల కారణం ఏమిటంటే, పూర్వం ఈ వూరివారు ఎక్కువగా గొడవలు పడి, తరచూ పోలీసు కేసులు పెట్టుకొనేవారు. అనంతరం పోలీసులూ, కోర్టుల చుట్టూ తిరుగుతూ ఉండేవారు. కొత్తూరు అటవీ స్థలాన్ని ఆనుకొని ఉన్న ఈ గ్రామంలో నాటుసారా తయారీ ఎక్కువగా జరుగుతూ ఉండేది. దీంతో గ్రామంలో ఎప్పుడూ ఏదో ఒక గొడవ జరుగుతూనే ఉండేది. అప్పట్లో ఈ గ్రామం సుమారు 10 మైళ్ళ దూరంలోని గన్నవరం పోలీస్ స్టేషను పరిధిలో ఉండేది. దీంతో పోలీస్ స్టేషనుకు వెళ్ళేవారు, భోజనం గూడా వెంట తీసుకొని వెళ్ళేవారు. ఇలా గన్నవరం పోలీస్ స్టేషనుకు రోజూ ఎవరో ఒకరు ఈ గ్రామం నుండి వెళ్ళేవారు. దీంతో నైనవరంగా ఉన్న ఈ గ్రామాన్ని "ఫిర్యాదీ నైనవరం"గా పోలీసు రికార్డులలో నమోదు చేసినట్లు గ్రామస్థులు చెపుచున్నారు. అప్పటినుండి ఫిర్యాదీ నైనవరంగా పేరు మారిందని ఈ గ్రామంలోని వృద్ధులు వివరించుచున్నారు. అయితే గ్రామంలోఅక్షరాస్యత పెరగటం, పట్టణవాతావరణానికి అలవాటు పడటంతో, గ్రామంలో గొడవలు క్రమేపీ తగ్గినవి. [2]