కేంద్రపాలిత ప్రాంతము
2006 నాటికి భారత దేశంలో ఏడు (7) కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. ప్రస్తుత జాబితా:
1935 వ సంవత్సరపు ఇండియా రాజ్యాంగ చట్టము
1937 సంవత్సరము నూతన రాజ్యాంగము అమలు చేసేనాటికి రాజకీయముగా భారతదేశమునందు అనేక స్వదేశ సంస్థానములున్నవి. వాటిని స్వతంత్ర రాజ్య పరిపాలకుల (నవాబులు, రాజాలు, మహారాజాలు) క్రిందనుండిననూ సర్వచత్రాదిపత్యము బ్రిటిష్ ప్రభుత్వమువారిదే. అటువంటి స్వదేశ సంస్థానములు ప్రిన్సిలీ స్టేట్స్ (Princely States) బ్రిటిష్ ఇండియాలో లేనివి హైదరాబాదు, మైసూరు, జమ్మూ-కాశ్మీర్ లాంటివి దాదాపు 600 దాకా నుండెడివి. అవన్నీ తదుపరి 1947-48 లో ఇండియ డొమీనియన్ (Dominion of India. చూడు అధినివేశ స్వరాజ్యము) లో కలసిపోయినవి. అంతేకాక భారతదేశములో సరాసరి బ్రిటిష్ గవర్నర్ల పరిపాలన క్రింద బ్రిటిష్ ఇండియా లోని రాష్ట్రములు (మద్రాసు, బొంబాయి మొదలగునవి). అట్టి రాష్ట్రములు కూడా బ్రిటిష్ ప్రభుత్వము క్రింద సర్వాధికార పరిపాలకుడైన బ్రిటిష్ గవర్నర్ జనరల్ ద్వారా పరిపాలించ బడుచుండెను. 1937 ఏప్రిల్ మాసములో అమలు చేసిన నూతన రాజ్యాంగము "ఫెడరేషన్" అనేటటువంటి కేంద్ర ప్రభుత్వము స్థాపించబడెను. భారతదేశమును పరిపాలించు గవర్నర్ జనరల్ ఇంగ్లండు లోని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వమందలి ఇండియా రాజ్యాంగ మంత్రికి లోబడి కార్యాచరణచేయును. భారతదేశానికి గవర్నర్ జనరల్ సర్వాధికారి. అతని సహాయార్దం, సలహానిమిత్తము నొక మంత్రిమండలినుండెను.శాసనములు చేయుటకు రెండు శాసన సభలుండెను. కాని ఆ చట్టము ద్వారా భారతదేశానికి ప్రజాప్రభుత్వ పద్ధతులుగాని రాజ్యాంగ మర్యాదలు గాని లేని రాజ్యాంగమును బ్రిటిష్ సార్వభౌములు ప్రసాదించారు. బ్రిటిష్ గవర్నర్లు, గవర్నర్ జనరల్ కు నిరంకుశాధికారములివ్వబడి ప్రజాప్రభుత్వ సిధ్దాంతములకు విరుద్దముగానుండిన రాజ్యాంగము, బ్రిటిష్ పౌరులు, వారి వ్యాపారము నకు పక్షపాతమైనట్టి రాజ్యాంగము ( అదియే రాజకీయ దాస్యము. ఆ సంగతి చట్టములోని వివిరములు నిరూపించగలవు). అప్పటిలో (1930-1940 సంవత్సరాలు) లో భ్రిటిష్ సామ్రాజ్యములోని అదినివేశ స్వరాజ్యములు (Dominions) కెనడా ఆస్ట్రేలియా దక్షిణాఫ్రికా మొదలగు దేశములకివ్వ బడిన రాజ్యాంగములో దేశ పరిపాలనా వ్యవహారములలో బ్రిటిష్ గవర్నర్లు గానీ గవర్నరజనరల్ గాని ఏవిధమైన జొక్యముచేసుకునే హక్కు ఇవ్వబడలేదు. కానీ 1935 సం|| చట్టముద్వారా భారతదేశానికి ప్రసాదించిన రాజ్యాంగము అటువంటి అధినివేశస్వరాజ్యము కలిగించిన రాజ్యాంగము కాదు. కీలక పరిపాలనావిషయములలో గవర్నర్ జనరల్ కు స్వబుధ్దినుపయోగించి (individual judgement) వ్యవహరించవలయునని ఆ చట్టములో చెప్పబడియున్నది. అతనికి సహాయసలహా నిమిత్తము నియమించబడ్డ మంత్రిమండలి సలహా ప్రకారము స్వబుధ్ది కలుగదుకనుక ఎన్నుకున్న ప్రజాప్రతినిధుల సలహాను త్రోసి పుచ్చగల నిరంకుశాధికారమిచ్చినటులనే. ఆ చట్టమే బ్రిటిష్ చక్రవర్తి పేరట గవర్నర్ జనరల్కు, గవర్నరల్లకు ఇచ్చిన రాజనిర్దెశ పత్రము అనబడినది