టిప్పు సుల్తాన్
టిప్పూ సుల్తాన్ (పూర్తి పేరు సుల్తాన్ ఫతే అలి టిప్పు - سلطان فتح علی ٹیپو ), మైసూరు పులిగా ప్రశిద్ది గాంచినవాడు. ఇతడి జీవిత కాలం (నవంబర్ 20, 1750, దేవనహళ్ళి – మే 4, 1799, శ్రీరంగపట్నం), హైదర్ అలీ అతని రెండవ భార్య ఫాతిమ లేక ఫక్రున్నీసాల ప్రథమ సంతానం. టిప్పుకి మంచి కవిగా పేరు వుండేది, మతసామరస్యం పాటిస్తూ ఇతర మతాలను, మతాచారాలను గౌరవించెడివాడు. ఫ్రెంచ్ వారి కోరికపై మైసూరులో మొట్టమొదటి చర్చి నిర్మించాడు. అతడికి భాషపై మంచి పట్టు ఉండేది.[2].బ్రిటీష్‌వాళ్లకు లొంగిపోకుండా ఎదురు నిలిచి పోరాడిన ఏకైక భారతీయరాజు టిప్పు సుల్తాన్. 1782 లో జరిగిన రెండవ మైసూరు యుద్ధంలో తండ్రికి కుడిభుజంగా ఉండి బ్రిటీషువారినీ ఓడించాడు. తండ్రి హైదర్ అలీ అదే సంవత్సరంలో మరణించాడు. చివరికి రెండో మైసూరు యుద్ధం మంగళూరు ఒప్పందముతో ముగిసి 1799 వరకు టిప్పుసుల్తాన్ మైసూరు సంస్థానమునకు ప్రభువుగా కొనసాగినాడు. ఈ మైసూరు రాజ్యానికి సల్తనత్ ఎ ఖుదాదాద్ అని పేరు. మూడవ మైసూరు యుద్ధం మరియు నాలుగవ మైసూరు యుద్ధంలో బ్రిటీషు వారి చేతిలో ఓడిపోయాడు. చివరికి మే 4, 1799న శ్రీరంగపట్నను రక్షింపబోయి బ్రిటిష్ చేతిలో మరణించాడు.
కారన్ వాలీసు
బ్రిటిష్ కంపెనీ వారు మైసూరు రాజ్యముపై చేసిన మూడవ యుధ్దము 1789 లో టిప్పు సుల్తాను కేరళరాష్ట్రములోని తిరువనంతపురం రాజ్యమును (తిరువాంకూరు) ముట్టడించటంవల్ల జరిగింది. టిప్పుసుల్తానుకు సామంతరాజ్యముగా పరిగణింప బడే కొచ్చిన్ రాజ్యములోని జయికొట్టై మరియూ తిరువాంకూరు పరగణాలను తిరువనంతపురం రాజా డచ్చివారిదగ్గరనుండి కొన్నందుకు టిప్పుసుల్తాన్ తిరువాంకూరు (తిరువనంతపురం) పై దండయాత్ర చేశాడు. ఆప్పటికి తిరువాంకూరు రాజాగారి రాజ్యము బ్రిటిషవారికి సైనిక సహాయవప్పందము కలిగియున్న రక్షితరాజ్యమైయున్నందున విలియంకోటలో గవర్నరు జనరల్ గా నుండిన కారన్ వాలీసు తిరువాంకూరు రాజ్యమును కాపాడవలసిన బాధ్యత వహించి మిత్రకూటమిలోనున్న హైదరాబాదు నిజాము, మరాఠా సైనికులతో సహాకలిసి టిప్పుసుల్తాన్ తో యుద్ధమునకు దిగారు. ఈ మూడవ మైసూరు యుధ్దము దాదాపు మూడు సంవత్సరములు మూడుసార్లు చేసిన ప్రయత్నముతో జరిగింది. మొదటి రెండుసార్లు కారన్ వాలీసు సైన్యము ఓటమి పాలైనారు. మొదటిమాటుగా మేజర్ జనరల్ మెడోస్ ఆదిపత్యముక్రింద టిప్పుసుల్తానుపై దండయాత్రచేసి ఓడిపాయారు. రెండవసారి కారన్ వాలీసు స్వాయంగా 1791 జనేవరి 29 తేదీన దండయాత్రచేసి బెంగుళూరు దాకా విజయముసాధించి బెంగుళూరును స్వాధీనముచేసుకుని అక్కడనుండి శ్రీరంగపట్టణానికి ముట్టడించటానికి తరలి వెళ్లి 1791 మే నెలలో శ్రీరంగపట్టణం చేరువలో టిప్పుసైనికులు చేసిన మార్గ అవరోధములను అధికమించలేక పరాజయముతో తిరిగి వెళ్లి పోయాడు. మూడవసారి టిప్పుసుల్తాను కోయంబత్తూరు ఆక్రమించియున్న సమయంలో 1792 ఫిబ్రవరిలో కారన్ వాలీసు మళ్లీ స్వయంగా సర్వసేనాని (కమాండర్) గా నిర్వహించి శ్రీరంగపట్టణం చుట్టుముట్టడించడంతో కోయంబత్తూరును ఆక్రమించిన టిప్పుసుల్తాను శ్రీరంగపట్టణం చేరుకోపోలేక ఓటమి అంగీకరించి బ్రిటిష్ వారికి ముప్పై లక్షలరూపాయలు నష్టపరిహారమేగాక మైసూరురాజ్యములోని చాల భూభాగములనిచ్చి సంద్ధి చేసుకున్నాడు. అప్పటినుండి (1792) కారన్ వాలీసు వెళ్లిపోయేదాకా(1798) టిప్పుసుల్తాను అణిగియుండి సమయంకోసం వేచియున్నాడు. 1792 లో జరిగిన సంధి తరువాత హైదరాబాదు నిజాంతోనూ, పూనాలోని పీష్వాతోను టిప్పుసుల్తాన్ పై యుద్ధమునకు బ్రిటిష్ వారికి సహాయంచేయటుకు చేయ బోయే వప్పుదలను మహారాష్ట్రకూటమిలో నాయకుడైన గ్వాలియర్ రాజు మహాదజీ సింధియా చాల కృషిచేసి ఆపుటలో సఫలుడైనాడు