శివుడు
శివుడు కేవలం రుద్రస్వరూపమే కాక ప్రేమస్వరూపుడు కూడా. శివుణ్ణి, అతని కుటుంబాన్ని మనం రెండు విధాలుగా దర్శించవచ్చును. ఆవి రుద్రస్వరూపముగ ఐతే శివుడు, మహంకాళి, వీరభద్రుడు, కాలభైరవుడు, ఉగ్ర గణపతి, పిశాచగణాలుగా దర్శనం ఇస్తే శాంతస్వభావునిగా ఉన్నప్పుడు పరమేశ్వరుడు, పార్వతీ దేవి, కుమారస్వామి, వినాయకుడు, నందీశ్వరుడు, గురునాథ స్వామి, వేద వేదాంగ భూషణులు మనకు కనిపిస్తారు. ఇలా మనం జగ్రత్తగా పరిశిలిస్తే మహదేవుణ్ణి రెండు రుపాలలో గమనిస్తాము.
పశుపతి ముద్రిక
సింధు లోయ నాగరికతకు చెందిన నగరమైన మొహెంజో దారోలో స్టియాలైట్ తో తయారు చేయబడిన పశుపతి ముద్రిక కనుగొనబడింది. ఒక వేదికపై కూర్చున్న మూడు ముఖాల మూర్తి, ఆ వేదికను ఆవరించి ఏనుగు, పులి, ఖడ్గ మృగం, మహిషం మరియు జింక ఉన్నాయి. ఈ ముద్రిక కొంతమేరకు దెబ్బతిని ఉంది. ఈ ముద్రికలో గల ప్రతిమకు మూడు తలలు ఉన్నాయి. పశుపతి కొమ్ములు కలిగి, చుట్టూ పశువులతో అలంకరించబడ్డాడు. ఇతడు ఒక కొమ్ములు కలిగిన దేవతామూర్తి. ఇతడిని హిందూ మతంలో పూజించే శివుని రూపంగా భావిస్తారు. పశుపతి అనగా పశువులను సంరక్షించువాడు అని అర్ధం. ఇతడిని సింధు లోయ నాగరికతలో యోగ రూపంలో మరియు లింగ రూపంలో పూజించేవారు. శివునికి మూడు ముఖాలు ఉండటం (త్రిముఖ), పశువులను పాలించడం (పశుపతి), యోగ ముద్రలో ఉండటం (యోగి) తో ఈ విగ్రహం చారిత్రక యుగంలో శివ పశుపతిగా ఆరాధనలందుకొన్న దేవుని ప్రాచీన మూలమని జాన మార్షల్‌ అభిప్రాయం. 