భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన
బ్రిటీష్ పాలన లేదా బ్రిటీష్ రాజ్ భారత ఉపఖండంలో స్థూలంగా 1858 నుంచి 1947 వరకూ సాగిన బ్రిటీష్ పరిపాలన. [1][2] ఈ పదాన్ని అర్థస్వతంత్ర కాలావధికి కూడా ఉపయోగించవచ్చు.[2][3] ఇండియాగా సాధారణంగా పిలిచే ఈ బ్రిటీష్ పాలిత ప్రాంతంలో -బ్రిటీషర్లు నేరుగా పరిపాలించే ప్రాంతాలతో పాటుగా, వేర్వేరు రాజులు పరిపాలించే ప్రిన్స్ లీ స్టేట్స్ కూడా కలిసివున్నాయి- మొత్తంగా ఆ ప్రాంతమంతా బ్రిటీష్ సార్వభౌమత్వం లేదా చక్రవర్తిత్వం కింద ఉన్నట్టు. ఈ ప్రాంతాన్ని కొందరు బ్రిటీష్ ఇండియా అని కూడా వ్యవహరించేవారు.[4] విక్టోరియా రాణి కొరకు భారత సామ్రాజ్యాన్ని అధికారికంగా టోరీ ప్రధాని బెంజమిన్ డిస్రేలీ 1876లో ఏర్పరిచారు. జర్మనీ, రష్యా పాలకులకు విక్టోరియా తీసిపోయినట్టు భావించకుండా ఉండేందుకు ఈ ఏర్పాటుచేశారు.[5] భారతదేశం బ్రిటీష్ పాలనలో ఉండగానే లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్ వ్యవస్థాపక సభ్యురాలు, 1900, 1920, 1928, 1932,1936 సంవత్సరాల్లో వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడల్లో పాల్గొన్న దేశం, 1945లో శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో ఐక్యరాజ్యసమితిలో వ్యవస్థాపక సభ్యురాలూ.[6]
1833 వ సంవత్సరపు బ్రిటిష్ ఇండియా రాజ్యాంగ చట్టము
1833 నాటికి ఇంగ్లండులో బహుమతము కలిగి అధికారములోనుండిన విఘ్ అను (తదనంతరం లిబరల్ పార్టీగా రూపొందిన) రాజకీయపార్టీ నాయకుడైన లార్డు గ్రె ప్రధాన మంత్రిగా నుండెను. భారతదేశ స్రేయస్సుకోరినవాడని ప్రసిధ్దిచెంది కంపెని పరిపాలననూ త్రీవముగా విమర్శించిన న ప్రముఖ చరిత్రవేత్త థామస్ మెకాలె ( Thomas Babington Macaulay) ఇండియ కంపెనీ వ్యవహార నియంత్రణకు బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ కు కార్యదర్శిగానుండెను. విఘ్ పార్టీకి చెందిన రాజకీయనాయకులు భారతదేశములో జరుగుచున్న బ్రిటిష్ కంపెనీ పరిపాలనపై బ్రిటిష్ పార్లమెంటు సభలో తీవ్ర అసంతుష్టి అనేక సార్లు వెలిబుచ్చుచుండువలననే 1833 సంవత్సరమున ఆమేదించబడిన చట్టము ద్వారా కంపెని పరిపాలనలో సంస్కరణలు తీసురాబడినవి. అప్పటికి భారతదేశములో బ్రిటిష్ ఈస్టు ఇండియా కంపెనీ ప్రతినిధిగా కలకత్తాలో ఉదారభావుడని స్వతంత్ర ప్రియుడని పేరుపొందిన విలియం బెంటింక్ గవర్నరజనరల్ గా 1828నుండి దేశమును పరిపాలించుచూ కొన్ని మంచి సంస్కరణలు అమలుచేశాడు.