మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య యుద్ధం
మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య యుద్ధం : 1857–-58 మధ్యకాలంలో ఉత్తర, మధ్య భారతదేశంలో బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన తిరుగుబాట్లని మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య యుద్ధం అనీ, 1857 సిపాయిల తిరుగుబాటు అనీ పరిగణిస్తారు. భారత చరిత్రకారులు ఈ తిరుగుబాట్లని 'ప్రథమ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా భావిస్తారు. దశాబ్దాలుగా భారతీయ సిపాయిలకీ బ్రిటీష్ అధికారులకీ మధ్యగల జాతీయ, సాంస్కృతిక వైరుధ్యాలు తిరుగుబాట్లకి దారితీసాయి. బ్రిటిష్ వారికి భారత పాలకులైన మొగలాయి, పేష్వాల పట్లగల నిర్లక్ష్య వైఖరి మరియూ ఔధ్ విలీనం లాంటి రాజకీయ కారణాలు భారతీయులలో బ్రిటిష్ పాలన పట్ల వ్యతిరేకత కలిగించాయి.
గదర్‌ కుట్ర
అయితే, పంజాబ్‌ సీఐడీ విభాగం చివరి నిమిషంలో కుట్రను విజయవంతంగా కనిపెట్టగలిగింది. బల్వంత్‌ సింగ్‌ (23వ పదాతి దళం) సోదరుడు కృపాల్‌ సింగ్‌ అనే వ్యక్తి ద్వారా విషయం తెలుసుకుంది. అమెరికా నుంచి తిరిగి వచ్చిన కృపాల్‌ ఒక వేగు. అతను లాహోర్‌ ప్రధాన కార్యాలయంలోని మోచీ గేట్‌ సమీనపంలో ఉన్న రాస్‌ బిహారీని ఒకసారి కలిశాడు. అక్కడ డజనుకు పైగా నేతలు పింగళేతో కలిసి 1915 ఫిబ్రవరి 15న సమావేశమయ్యారు. ఈ విషయాన్ని కృపాల్‌ పోలీసులకు చేరవేశాడు. తమ పథకాలు బయటికి పొక్కాయని తెలుసుకున్న విప్లవకారులు తిరుగుబాటు తేదీని మరింతగా ముందుకు జరిపారు. ఫిబ్రవరి 19నే దాడికి సిద్ధపడ్డారు. కానీ ఆ వివరాలు కూడా పంజాబ్‌ సీఐడీకి చేరాయి. ఫిబ్రవరి 21న రంగూన్‌లోని 130వ బలూచీ రెజిమెంట్‌లో తిరుగుబాటు ప్రయత్నాలను అణగదొక్కారు. ఫిబ్రవరి 15న విజయవంతంగా తిరుగుబాట్లు మొదలైన సైనిక విభాగాల్లో సింగపూర్‌లోని లైట్‌ ఇన్‌ఫాంట్రీ స్టేషన్‌ ఒకటి. మొత్తం రెజిమెంట్‌లోని 850 మంది సైనికుల్లో దాదాపు సగం మంది 15 మధ్యాహ్నం తిరుగుబాటు చేశారు. మలయ్‌ స్టేట్స్‌ గైడ్స్‌కు చెందిన దాదాపు 100 మంది సిబ్బంది కూడా వారికి సహకరించారు. ఈ తిరుగుబాటు కొద్ది రోజుల పాటు కొనసాగింది. దాదాపు 47 మంది బ్రిటిష్‌ సైనికులు, ఇతర స్థానికుల మరణానికి ఇది దారితీసింది. తిరుగుబాటుదారులు నిర్బంధంలోని ఎస్‌ఎంఎస్‌ "ఎండెన్‌" సిబ్బందిని విడిపించారు. రష్యా, జపాన్‌, ఫ్రాన్స్‌ దళాలు అదనపు బలగాల సాయంతో నౌకల్లో వచ్చిన తర్వాత మాత్రమే, అంటే చాలా రోజులకు ఈ తిరుగుబాటును అణచగలిగారు. వీరిలో దాదాపు 200 మందిని సింగపూర్‌లోనే విచారించారు. వారిలో 47 మందిని బహిరంగంగా కాల్చి చంపారు. మిగతా వారిలో చాలామందిని జీవిత ఖైదుకు, 7 నుంచి 20 ఏళ్ల కారాగారవాసానికి పంపారు. సింగపూర్‌ యూనిట్‌లోని గదర్‌ సభ్యులకు ఈ తిరుగుబాటుతో భాగమున్నా నిజానికి భారత్‌లోని తిరుగుబాటుకు దీనితో ఏ సంబంధమూ లేదని హూ స్ట్రాషన్‌తో సహా పలువురు చరిత్రకారులు అంటారు. కానీ మిగతావారు మాత్రం గదర్‌ తరహా కుట్రలో అంతర్భాగమైన సిక్కు సైనికుల లేఖల ఉద్యమం లేఖల ద్వారానే ఈ తిరుగుబాటుకు ఊతం లభించిందని నమ్ముతారు. ఇక 26వ పంజాబ్‌, 7వ రాజ్‌పూత్‌, 130వ బలూచ్‌, 24వ జాట్‌ ఆర్టిలరీ, ఇతర రెజిమెంట్లలో తిరుగుబాటు ప్రయత్నాలను ఎక్కడికక్కడ అణచేశారు. ఫిరోజ్‌పూర్‌, లాహోర్‌, ఆగ్రాల్లోని తిరుగుబాట్లను కూడా అణచేశారు. దాంతోపాటు విప్లవానికి చెందిన అతి కీలకమైన పలువురు నేతలను అరెస్టు చేశారు. కొందరునేతలు మాత్రం తప్పించుకోవడంలో, లే అరెస్టులను తప్పించుకోవడంలో సఫలమయ్యారు. చివరి ప్రయత్నాన్ని కర్తార్‌సింగ్‌, పింగళే మొదలు పెట్టారు. మీరట్‌లోని 12వ పదాతి దళంలో తిరుగుబాటు లేవదీసేందుకు వారు ప్రయత్నించారు. కర్తార్‌సింగ్‌ లాహోర్‌ నుంచి తప్పించుకున్నాడు. కానీ అతన్ని బెనారస్‌లో అరెస్టు చేశారు. ఇక వీజీ పింగళేను మీరట్‌లోని 12వ అశ్విక దళ స్థావరం సమీపంలో 1915 మార్చి 23న రాత్రి పట్టుకున్నారు. అతని వద్ద "ఢిల్లీలో లార్డ్‌ హార్డింజ్‌ను చంపేందుకు ప్రయత్నం చేసిన బాంబుల వంటి పది బాంబులను కూడా పోలీసులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు" అని బాంబే పోలీసుల నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి. మొత్తం రెజిమెంట్‌నే పేల్చేసేందుకు ఆ 10 బాంబులు సరిపోతాయట. ఆ తర్వాత భారీ సామూహిక అరెస్టులు చోటుచేసుకున్నాయి. గదర్‌ పార్టీ సభ్యులను పంజాబ్‌, సెంట్రల్‌ ప్రావిన్సుల నుంచి పెద్ద సంఖ్యలో అదుపులోకి తీసుకున్నారు. రాస్‌ బిహారీ బోస్‌ 1915 మేలో లాహోర్‌ నుంచి తప్పించుకుని జపాన్‌కు పారిపోయాడు. గిలానీ ప్రీతం సింగ్‌, స్వామి సత్యానంద పురి వంటి ఇతర నేతలు థాయ్‌లాండ్‌ తదితర సానుభూతిపర దేశాలకు పారిపోయారు.