అలిపిరి
పూర్వం అలిపిరిని అడిపుళీ అని పిలిచేవారు. అడి అంటే పాదం పుళ అంటే చింత చెట్టు. పూర్వం పెద్ద చింత చెట్టు వున్నందున ఇది అలిపిరిగా పిలువబడింది. ఈచెట్టు క్రిందే తిరుమల నంబి రామానుజునికి రామాయణ రహస్యాలను ఉపదేశించాడని ఇతిహాసాలు చెబుతున్నాయి. మధ్యాహ్నాపు వేళలో రామానుజునికి పాఠం చెప్పడంలో నిమగ్నమై ఉన్నప్పుడు పరమాత్ముని పూజలకు వేళ అయినప్పుడు నంభి తపనని తీర్చే స్వామి పాదాలు ప్రత్యక్ష మయ్యాయట. ఇంకో ఇతిహాసం ప్రకారం కురువతి నంభి వేంకటేశ్వరుని నైవేద్యం కోసం మట్టికుండలు తయారు చేస్తూ ఇక్కడ నివసించాడు. మట్టితో పుష్పాలు చేస్తూ వాటిని భగవత్పాదులకు అర్పణ చేసేవాడు. నంభి కూలాల చక్రం, మట్టి ముద్ద, కూలాల సమ్మెట్టలు శిలాఫలకాలుగా రెండవ గాలి గోపురం మెట్ల ప్రక్కన ఉన్నాయి.
డెల్ఫీ
డెల్ఫీ (గ్రీకు) గ్రీస్‌లో ఓ పురాతత్వ ప్రాంతం, ఆధునిక నగరం కూడా. ఫోసిస్‌ లోయలో మౌంట్‌ పార్నాసస్‌కు నైరుతి భాగాన ఉంటుంది. గ్రీకు పౌరాణికాల్లో డెల్ఫిక్‌ దైవవాణికి డెల్ఫీ ఆవాసం. ఇది ప్రామాణిక గ్రీకు ప్రపంచంలోని దైవ వాణుల్లోకెల్లా అతి ముఖ్యమైనది. అపోలో (గ్రీకుల సూర్యదేవుడు) కొండచిలువను హతమార్చిన తర్వాత నుంచీ అతన్ని పూజించే ప్రముఖ స్థలంగా మారింది. సూర్యదేవుడు అక్కడే నివసిస్తూ భూమి కేంద్రాన్ని కాపాడతాడని గ్రీకులు నమ్ముతారు. అయితే అపోలో ఓడించిన కొండచిలువకు గుర్తుగా ఈ ప్రాంతానికి అసలు పేరు పైతాన్‌ (పైథియాన్‌ అనే క్రియాపదం నుంచి వచ్చింది, అంటే కుళ్లిపోవడమని అర్థం) అని కూడా కొందరు చెబుతారు (మిల్లర్‌, 95). ఈ ప్రాంతానికి పురాతన నామం "క్రిస" అని డెల్ఫిక్‌పై హెమర్‌ రాసిన సూక్తం చెబుతుంది. డెల్ఫీలో అపోలో పవిత్ర ఆవరణ పాన్‌హెలెనిక్‌ సంరక్షణ కేంద్రం. అక్కడ క్రీస్తుపూర్వం 586 నుంచీ (మిల్లర్‌, 96) ప్రతి నాలుగేళ్లకోసారి గ్రీక్‌ ప్రపంచమంతటి నుంచీ క్రీడాకారులు వచ్చి పైథియాన్‌ క్రీడల్లో పాల్గంటుంటారు.ఇది నాలుగు పాన్‌హెలెనిక్‌ క్రీడల్లో (లేదా స్టెఫానిటిక్‌) ఒకటి. ఆధునిక ఒలింపిక్‌ క్రీడలకు కూడా ఇవే ఆద్యులు. డెల్ఫీ పోటీల్లో విజేతలకు ప్రశంసాపూర్వకంగా మకుటం బహకరించేవారు. పైథాన్‌ను హతమార్చే (మిల్లర్‌, 96) గాథను అభినయించే ఒక కుర్రాడు ఆ కిరీటాన్ని టెంపేలోని ఓ చెట్టు నుంచి కొట్టి తెచ్చేవాడు. అయితే డెల్ఫీ ఇతర క్రీడా స్థలాలకు భిన్నంగా ఉండేది. ఎందుకంటే మౌసికోలు, సంగీత పోటీలకు (మిల్లర్‌, 95) కూడా అది ఆతిథ్యమిచ్చేది. ఈ పైథియాన్‌ క్రీడలు ప్రాధాన్యత (మిల్లర్‌, 96) ఆధారంగా వరుస క్రమంలో నాలుగు స్టెఫానిక్‌ క్రీడల్లో రెండో స్థానం ఆక్రమించేవి. అయితే ఒలింపియా క్రీడలకు ఇవి భిన్నంగా ఉండేవి. ఒలింపియా క్రీడలకు ఒలింపియా నగరంలో ఇచ్చినంతటి అమిత ప్రాధాన్యాన్ని డెల్ఫీ క్రీడలకు డెల్ఫీ నగరంలో ఇచ్చేవారు కాదు. అయితే ఈ క్రీడలకు ఆతిథ్యమిచ్చినా, ఇవ్వకున్నా డెల్ఫీ ప్రఖ్యాత నగరంగానే భాసిల్లేది. దానికి ఇతరత్రా ఎన్నో ఆకర్షణలున్నాయి. అవే డెల్ఫీని భూ కేంద్రం (ఓంఫలస్‌) గా పేరు తెచ్చి పెట్టాయి.మరోలా చెప్పాలంటే ప్రపంచానికి కేంద్రంగా డెల్ఫీని మార్చాయి (మిల్లర్, 96-7).
అపోలో ఆలయం లోపలి "హెసిటా" (అగ్నిగుండం) లో ఓ అమర జ్యోతి జ్వలిస్తూ ఉండేది. ప్లాటా యుద్ధం తర్వాత గ్రీకు నగరాలన్నింట్లోనూ నిప్పు నిండుకుంది. దాంతో అవన్నీ డెల్ఫీలోని గ్రీస్‌ అగ్నిగుండం నుంచే కొత్త నిప్పును తెచ్చుకున్నాయి. పలు గ్రీకు వలస రాజ్యాల స్థాపనకు సంబంధించిన కథల్లో కూడా వాటి స్థాపకులు వాటిని డెల్ఫీకే అంకితం చేసేవారు.