కృష్ణా జిల్లా
కృష్ణా పరీవాహక ప్రాంతం కనుక ఈ జిల్లాకు ఈ పేరు వచ్చింది. ఈ జిల్లాలో ఉన్న ఇంద్రకీలాద్రి మీద అర్జునుడు పాశుపతాస్త్రం కొరకు పరమశివుని ఉద్దేశించి తపమాచరించాడని, దుర్గాదేవి ఇక్కడ మహిశాసురుడిని సంహారం చేసిందని పురాణకథనాలు వివరిస్తున్నాయి. కృష్ణా నది తీరాన ఇంద్రకీలాద్రిపై కొలువు తీరి ఉన్న కనక దుర్గాదేవి భక్తజన పూజలను అందుకొంటూ ఉంది. చరిత్రలో వివిధ కాలాల్లో శాతవాహనులు, చోళులు, రెడ్డిరాజులు, గోల్కొండ నవాబులు మొదలైనవారు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు. మొవ్వ గ్రామము లోని కృష్ణుని దేవాలయము చాలా పురాతనమైనది. ఈ ఊరి స్థల పురాణము ప్రకారం మౌద్గల్య మహర్షి చేత ఇసుకతో ఇచటి మువ్వ గోపాల స్వామి విగ్రహం తయారుచేయబడెను. ఆ విగ్రహం ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరకుండా ఉండటం విశేషం. అంతే కాక చదువు రాని వరదయ్య తరువాతి కాలంలో క్షేత్రయ్యగా స్వామి కృపతో గొప్ప కవి అయ్యాడని ప్రతీతి. క్షేత్రయ్య రాసిన శృంగార కవిత్వం ఎంతో ప్రసిద్ధి. కృష్ణా జిల్లాను ఇంతకు ముందు "మచిలీపట్నం జిల్లా" అని పిలిచేవారు. 1859లో గుంటూరు జిల్లాలోని కొన్ని తాలూకాలను ఈ జిల్లాలో కలిపి కృష్ణాజిల్లాగా పేరు మార్చారు. 1925లో కృష్ణాజిల్లాను కృష్ణా మరియు పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలుగా విభజించారు.
బ్రాహ్మణపల్లి (గుండాల మండలం)
బ్రాహ్మణపల్లిఃఈ గ్రామం అతిపురాతనకాలం నుండి మానవవాసంగా ఉంది.ఈవూర్లో దేవతలగుట్టగా పిలువబడే చిన్నగుట్టలవరుస ఉంది.రెండుగుట్టల నడుమ చిన్నలోయ,లోయలో గుహలు,దొనెలు,సొరికెలు చాలా ఉన్నాయి.ఒక చిన్నదొనెలో మెరుగుపెట్టని చిన్న,చిన్న ఆదిమానవుల రాతిపనిముట్లు దొరికాయి.వాటిలో వడిసెలరాళ్ళు, రాతిసుత్తెలు,గొడ్డళ్ళుగా చేయడానికి సిద్ధపరిచిన రాతిముక్కలు,బొరిగెలవంటివి ఉన్నాయి.అక్కడే వేణుగోపాలస్వామి గుడి ఉంది. గుడికి తూర్పున బండగట్టుగా ఒక ఆదిమానవులసమాధి ఉంది.16 చిన్న చిన్న రాతిగుండ్లను సమాధి చుట్టూ పేర్చారు.అది ఒక కైరన్ సమాధి.ఇంకా సమాధులుండే అవకాశముంది. పరిశోధించాలి. దొరికిన రాతి పనిముట్లను బట్టి అవి మధ్యశిలాయుగం (క్రీ.పూ.8500 సం.లు) నాటివని తెలుస్తుంది.వేణుగోపాలస్వామి గర్భగుడి, సుద్దాలలోని వేణుగోపాలస్వామి గుడి అంతరాళాన్నిపోలివుంది.ద్వారం ఉత్తరాశిమీద లలాటబింబంగా తిరునామాలే ఉన్నాయి.నిర్మాణశైలి ఒకేవిధంగా ఉంది.గుట్టమీద కావడంవల్ల గుడి చిన్నగా ఉంది.కాని,లోపల అర్చామూర్తులే తప్ప వేణుగోపాలస్వామి విగ్రహం లేదు.గుడి బయట ఉత్తరం వైపు బండమీద పెద్ద అక్షరాలతో తెలుగులిపిలో రాతవుంది.జీర్ణమైపోవడం వల్ల చదవడం అసాధ్యంగా ఉంది.అక్కడ గుడి బయట తూర్పున కిందవైపు ఒక నంది ఉంది.శివలింగం లేదు.అంటే ఇక్కడ కూడా ఒకప్పడు శివాలయం వుండేదన్నమాట.ఇవి కూడా 10,11 శతాబ్దాలనాటివని తోస్తున్నది.గ్రామంలో పడమట వూరవతల పాతగుడి ఉంది.ఆ గుడిలో రెండడుగుల ఎత్తైన చతురస్రాకారపుపానవట్టం,శివలింగం, అరడుగుఎత్తు,అడుగుపొడుగున్న నంది,వినాయకవిగ్రహం,అడుగుఎత్తున్న రాతిపలకపై అభయాంజనేయుని అర్చారూపం, మూడడుగుల ఎత్తున్న చక్కని లక్ష్మీసమేతనారాయణుని విగ్రహం ఉన్నాయి.ఈ గుడిని కొండగడప సుబ్బావధాని (ఇప్పటికి ఎన్ని తరాలకిందనో) కట్టించాడట. (ఆ ఇంటికోడలు గారు చెప్పారు).మాన్యం వుండేదట.అసలు బ్రాహ్మణపల్లే బ్రాహ్మణుల అగ్రహారం కావడం వల్లనే వూరికా పేరు వచ్చివుంటుంది.స్థానికచరిత్రలు దొరికితే ఇంకా చరిత్ర ఆనవాళ్ళు ఎక్కువగా లభించేవి.ఆంజనేయుని గుడి వద్ద నాగులశిల్పాలున్నాయి.పాతగుడి ఆనవాళ్ళు అగుపడుతున్నాయి.