భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన
బ్రిటీష్ పాలన లేదా బ్రిటీష్ రాజ్ భారత ఉపఖండంలో స్థూలంగా 1858 నుంచి 1947 వరకూ సాగిన బ్రిటీష్ పరిపాలన. [1][2] ఈ పదాన్ని అర్థస్వతంత్ర కాలావధికి కూడా ఉపయోగించవచ్చు.[2][3] ఇండియాగా సాధారణంగా పిలిచే ఈ బ్రిటీష్ పాలిత ప్రాంతంలో -బ్రిటీషర్లు నేరుగా పరిపాలించే ప్రాంతాలతో పాటుగా, వేర్వేరు రాజులు పరిపాలించే ప్రిన్స్ లీ స్టేట్స్ కూడా కలిసివున్నాయి- మొత్తంగా ఆ ప్రాంతమంతా బ్రిటీష్ సార్వభౌమత్వం లేదా చక్రవర్తిత్వం కింద ఉన్నట్టు. ఈ ప్రాంతాన్ని కొందరు బ్రిటీష్ ఇండియా అని కూడా వ్యవహరించేవారు.[4] విక్టోరియా రాణి కొరకు భారత సామ్రాజ్యాన్ని అధికారికంగా టోరీ ప్రధాని బెంజమిన్ డిస్రేలీ 1876లో ఏర్పరిచారు. జర్మనీ, రష్యా పాలకులకు విక్టోరియా తీసిపోయినట్టు భావించకుండా ఉండేందుకు ఈ ఏర్పాటుచేశారు.[5] భారతదేశం బ్రిటీష్ పాలనలో ఉండగానే లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్ వ్యవస్థాపక సభ్యురాలు, 1900, 1920, 1928, 1932,1936 సంవత్సరాల్లో వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడల్లో పాల్గొన్న దేశం, 1945లో శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో ఐక్యరాజ్యసమితిలో వ్యవస్థాపక సభ్యురాలూ.[6]
భారతదేశపు బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యఅస్తమయము
16వ శతాబ్దమునుండి 20వ శతాబ్దాంతమువరకు దాదాపు 500 సంవత్సరములు ప్రపంచములో ఖండ ఖండాతరములలోనున్న తమ వలస రాజ్యములపై లండన్ నగరమునుండి బ్రిటిష్ సార్వభౌమత్వము సాగించిన అతిపెద్ద సామ్రాజ్యమని ఖ్యాతి గడించినప్పటికి బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యముయొక్క ఖ్యాతి శిఖరాగ్రముకెక్కినిలచినది స్వల్పకాలమె. 19వశతాబ్దారంభమునుండి ఎప్పటినుంచి భారతదేశమును ఇంగ్లీషు రాజ్యమకుటములోకి చేర్చి బ్రిటిష్ రాణిగారి పేరట లండన్ లోని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వము రాజ్యాధికారముతో భారతదేశమును పరిపాలింపమొదలుపెట్టినప్పటినుండి (1858) స్వతంత్రమిచ్చి విడచిపెట్టినంతవరకూ (1947) గల కాలపరిధిలోనే (దాదాపు ఒక శతాబ్దమపాటే) బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యముయోక్క పలుకుబడి శిఖరాగ్రమునుండినదని చెప్పవచ్చును. సామ్రాజ్యములు విస్తరించి కాలక్రమేణ క్షీణించి అస్తమించిన చారిత్రక సత్యమును త్రోసిబుచ్చిన బ్రిటిష్ రాజకీయనాకులు బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యము మాత్రము అంతమవదనీను ఇంగ్లండునదలి సార్వభౌమత్వము విశాల ప్రపంచమునకు అనివార్యమైనదని గట్టిగా నమ్మియుండిరి. వీరి సామ్రాజ్యము భూగోళములో ఏవిధముగా క్షీణించినది తెలుసుకొనుటకు 19వ శతాబ్దమునుంచి జరిగిన ప్రపంచ చరిత్రాంశములు కొన్ని సింహావలోకనము చేయవలసియున్నది. భారతదేశములో బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యము స్థాపించినది ఆర్థిక లాభాపేక్ష అయియుండుటవలన భారతదేశమువంటి అమూల్యమైన లాభసాటి వలసరాజ్యమును 1945 దాకా వదలిపెట్టుటకు ఇష్టపడని కారణములు వెలిబుచ్చుటకు 20 వశతాబ్దపు బ్రిటిష్ ఇండియా చరిత్రాంశములు ప్రపంచ రాజకీయ పరిస్థితులతో అనువదించి చెప్పవలసియున్నది.