కందుకూరి రామభద్రరావు
రామభద్రరావుగారి తండ్రి కందుకూరి సూర్యనారాయణ గారు ఉత్తమ సంస్కారం గల సంపన్న గృహస్థు. ఆ గ్రామానికి కరణం కూడా. ఆయనే రాజవరంలో శివ, కేశవులకు ఆలయాలను కట్టించిన ధర్మకర్త, తల్లి నాంచారమ్మ. సౌజన్యం, సౌందర్యం, మూర్తీభవించిన పురంధ్రి. రామభద్రరావుగారి ప్రాథమిక విద్య రాజవరంలోనే గ్రామ పెద్దలు ఏర్పాటు చేసిన గురువు వద్ద జరిగింది. ఆ రోజుల్లో అక్కడ ప్రాథమిక పాఠశాల కూడా లేదు. ఉన్నత పాఠశాల తరగతులు రాజమహేంద్రవరంలో సుప్రసిద్ధ వీరేశలింగం ఆస్తికోన్నత పాఠశాల. జయంతి గంగన్నపంతులు గారు ప్రధానోపాధ్యాయులుగా ఉండేవారు. ఆయన ఆదర్శ ప్రధానోపాధ్యాయులుగా ప్రసిద్ధి పొందారు. రామభద్రరావుగారికి ఎ వయసులోనే వివాహం జరిగింది. భార్య పేరు రామలక్ష్మి. F.A., B.A.లు కాకినాడ పిఠాపురం మహారాజా కళాశాలలో చదివారు. ఆ రోజులలో వేమూరి రామకృష్ణారావు గారు ప్రిన్సిపాల్ గా ఉండేవారు. ఆయన ఆంగ్లంలో గొప్ప పండితుడు. క్రమ శిక్షణకు పెట్టింది పేరు. పెద్దాడ రామస్వామి. కాళ్ళకూరి సత్యనారాయణ ప్రభ్రుతులు అధ్యాపకులుగా ఉండేవారు. గాంధీ మహాత్ముని సారథ్యంలో స్వాతంత్ర్య సమరం ముమ్మరంగా సాగుతున్న రోజులు. సాంఘికంగా రఘుపతి వెంకటరత్నం నాయుడిగారి బ్రహ్మసమాజ ప్రభావం కాకినాడలోను తత్రాపి కళాశాలలోను వ్యాపించిన రోజులు. కాలేజీ విద్యార్థిగా రామభద్రరావుగారు ఆంగ్ల ఆంధ్రభాషలలో వక్తృత్వపు పోటీలలో బహుమతులు సంపాదించారు. విద్యార్థులలో ప్రసిద్ధి పొందారు. ప్రిన్సిపాల్ రామకృష్ణారావుగారికి, పెద్దాడ రామస్వామి గారికి ప్రియతమ విద్యార్థిF.A. పరీక్షలో తెలుగులో ప్రథమంగా నిలిచి ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయం నుంచి బంగారు పతకాన్ని పొందారు. B.A. పరీక్ష ఉత్తీర్ణులవటానికి అంతరాయం కలగటం వలన కొన్నాళ్ళు స్వగ్రామం రాజవరంలో ఉండిపోయారు. ఆ గ్రామానికి పంచాయతీ ఏర్పాటు చేసి సంస్థాపక అధ్యక్షులు అయ్యారు. ప్రాథమిక పాఠశాల భవనం ఏర్పాటు చేశారు. చిత్తరంజన్ దాసు పేరిట ఒక గ్రంథాలయాన్ని కూడా ప్రారంభించారు.
మనిషికో చరిత్ర
నాలుగిళ్ళ నడవాలో నాలుగు కుటుంబాలు కాపురముంటాయి. అందులో ఒక జంట (మురళీ మోహన్, సుహాసిని) చాలీచాలని సంపాదనతో సతమతమవుతుంటారు. మురళీమోహన్‌కు సంపాదన తక్కువ, ఆత్మాభిమానం ఎక్కువ. భార్యతో ఉద్యోగం చేయించడం, ఆమె పుట్టింటి నుండి సహాయం అందుకోవడం అతనికి ఇష్టం ఉండదు. ఒక చిన్నగదిలో ఉండే బడిపంతులు (హేమసుందర్?) కాపురమంతా భార్యకు ఉత్తరాలు వ్రాయడానికే పరిమితం. అతనొక చోట, అతని భార్య మరొక చోట ఉద్యోగాలు చేస్తుంటారు. ఎవరో ఒకరికి బదిలీ కావాలని అతను ఎడతెరిపి లేకుండా ప్రయత్నాలు చేస్తూనే ఉన్నాడు. మరొక జంట (చంద్ర మోహన్, ప్రభ) ఇద్దరూ ఉద్యోగాలు చేస్తుండడంతో అక్కడ వారే కాస్త స్థితిమంతులు. ఉద్యోగం మానేసి చక్కగా పిల్లలను పెంచుకొంటూ సంసారం చేయాలని ప్రభ కోరిక. భార్య తెచ్చే సంపాదన విలువ తెలిసిన చంద్రమోహన్ అందుకు ఒప్పుకోడు. ధారాళంగా వరండాలో కూర్చుని భార్య జాకెట్టుకు హుక్కులు కుట్టడం అతనికి చిన్నతనం అనిపించదు. 
ఇక నాలుగో కుటుంబం ఈ కథలో కేంద్రస్థానం ఆక్రమిస్తుంది. గెద్దముక్కు పంతులు (లేదా మరో పేరు - సరి చూడాలి)గా గొల్లపూడి మారుతీరావు, అతని భార్యగా అన్నపూర్ణ నటించారు. ఇంట్లో ఒక్కో సామాను అమ్మేస్తూ అన్నపూర్ణ సంసారం నెట్టుకొస్తుంటుంది. గొల్లపూడి మారుతీరావు పనీపాటా లేకుండా పొద్దస్తమానం వార్తా పత్రికలు తిరగేస్తూ ప్రపంచంలోని సకల వ్యవహారాలనూ పరిశిలించి చర్చిస్తుంటాడు. తన మెలిక సంభాషణలతో అందరి తలలూ తింటుంటాడు. వారి కొడుకు కూడా పనీపాటా లేకుండా తన అభిమాన హీరో ఫంక్షనుల కోసం పొద్దస్తమానం ఖాళీలేకుండా తిరుగుతుంటాడు. ఇంట్లో బిందెలమ్మేసి హీరో ఫంక్షనులకు డబ్బు సమకూర్చుకొంటుంటాడు. వారి కూతురు దుర్గ (పూర్ణిమ) షుమారు పద్ధెనిమిదేళ్ళ పిల్ల. ఇంట్లో పరిస్థితులను అర్ధం చేసుకొంటుంది.
వారికి పాలుపోసే అమ్మాయి (జయమాలిని?) తెలివైనది, మంచిది. ఆమె గేదె సినిమా పోస్టరులు తింటూ పాలిస్తుంది. ముఖ్యంగా ఎన్.టి. రామారావు సినిమా పోస్టరులైతే దానికిష్టం. ఎన్టీబాబు సినిమాలు తగ్గిపోయాక దాని పాలు తగ్గిపోతున్నాయి గనుక క్రొత్త హీరోలను అభిమానించడం నేర్చుకోమని ఆ గేదెకు ఆమె హితవు చెబుతుంటుంది. ఆ పాలమ్మాయి సహాయంతో, తన తల్లిదండ్రులకు తెలియకుండా, దుర్గ ఒక ఇంట్లో పనికి కుదురుతుంది. అజ్ఞాతంగా తన జీతం నెలనెలా తల్లిదండ్రులకు మనియార్డరు చేస్తుంటుంది. చివరికి ఆ డబ్బు పంపపేది దుర్గేనని తెలిసికొని ఆమెతండ్రి ఆమెను నిలదీస్తాడు. అవినీతికి పాల్పడకుండా ఒక ఆడపిల్ల అంతడబ్బు ఎలా సంపాదిస్తుందో జవాబు కావాలని తండ్రిగా ఆమెను శాసిస్తాడు. అందుకు దుర్గ చెప్పిన జవాబు - "నా తండ్రి అని చెప్పుకొనే హక్కు నీకెక్కడుంది? పిల్లలకోసం ఏమైనా చేశావా? కేవలం పిల్లలను పుట్టించడమే నీ అర్హత అయితే నీ గొప్పతనాలు నీ భార్య దగ్గఱ చెప్పుకో కాని పిల్లలను నిలదీసే అధికారం లేదు. మా మీద నీకు హక్కు లేని అధికారం చెలాయించవద్దు." దానితో దిమ్మతిరిగి ఆ తండ్రి మనసు మారుతుంది. ఒక కలిగిన వారింట్లో రోగిష్టి ఆడమనిషికి సేవ చేయడమే దుర్గ చేసే ఉద్యోగం అని పాలమనిషి వారికి వివరిస్తుంది. 
ఇలా ఆ లోగిలిలో నాలుగు కుటుంబాలలోనూ కొన్ని మార్పులు వస్తాయి. గొల్లపూడి మారుతీరావు పునుగులు, వడలు అమ్మడం మొదలు పెడతాడు. అతని కొడుకు సినిమా పోస్టరులు అంటించే ని చేసుకొంటూ కొంత సంపాదనలో పడతాడు. ఇక తన భార్య ఉద్యోగం చేయడానికి మురళీమోహన్ ఒప్పుకొంటాడు. తన భార్య ఉద్యోగం మానేయడానికి చంద్రమోహన్ ఒప్పుకొంటాడు. బడి మాష్టరుకు అతని భార్య ఉండే వూరికి బదిలీ లభిస్తుంది కాని అతని భార్యకు ఈ వూరికి బదిలీ అవుతుంది. వారు రైలు మారే సమయంలో రైల్వేస్టేషనులో కలుసుకోవాలని ఆశిస్తారు.