ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి
ప్రణయ్ 1985, మార్చి 25 న యాదాద్రి జిల్లా, మోత్కూర్ లో చేనేత కార్మికులైన వంగరి జానయ్య, కళమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు.
వంజరి
ఉత్తర భారతదేశం నుంచి మొగలాయిల సైన్యంతో వలస వచ్చిన వీరిలో కొందరు తెలంగాణ ప్రాంతంలో స్థిరపడ్డారు. వీరు అటవిక జీవితం గడిపేవారు. అక్కడి నుంచి ఇతర ప్రాంతాలతో వ్యాపారం కూడా చేసేవారు. ఆంగ్లేయుల రాకతో వీరి వ్యాపారం దెబ్బతింది. ఫలితంగా మళ్ళీ అడవులలోనే జీవితం కొనసాగించారు. కనుకనే మన ప్రభుత్వం తొలుత వీరిని ఎస్టీలుగా గుర్తించింది. చేతికందిన రిజర్వేషన్‌ ఫలాలు నోటికందే దశలో వీరిని బిసీల జాబితాలో చేర్చింది.వంజరులు వ్యవసాయ „కూలీలుగా, హమాలీలుగా, బీడీకార్మికులుగానే కాదు, పశువుల కాలి గిట్టలకు నాడాలు కొట్టేవారిగా మనకు దర్శనమిస్తున్నారు.బ్రాహ్మణులచే వంచింపబడి అడవులలోనికి తరిమేసిన కారణంగా ఈ జాతికి వంజరులు అని పేరు వచ్చిందనే నానుడి ఉంది. వంజరి అనే పదం వనజారే నుండి పుట్టింది. సంస్కృత భాషలో వంజరి అనగా వనచరి అడవులలో సంచరించేవారనే అర్థం వినిపిస్తుంది. వన చరులుగా గుర్తింపు పొందిన వీరు కాలక్రమేణా వంజరులుగా పిలువడుచున్నారు. వంజారా అను మూల పదం దేశ, భాషలో మిళితమై రూపాంతరం చెందిన పర్యాయ పదాలే వంజారా, బంజారా, లంబాడా, లామాన. ఈ విధంగా పిలువబడుతున్నవారంతా అప్పట్లో గిరిజనులే. కనుకనే వీరిలో ఒకే విధమైన ఆచార వ్యవహారాలు కనిపిస్తాయి. ఉదాహరణకు కుల పెద్దను నాయక్‌ అనటంతో పాటు పెళ్ళి సమయంలో మంగళ సూత్రం కట్టక పోవటం, గోనె సంచులు కుట్టటం... వంటి అంశాలను మనం గమనించవచ్చు. వంజరిలలో నాలుగు అంతర్గత శాఖలున్నాయి. రా„హుజిన్‌ వంజరి (రఘుపతి), లాట్‌ వంజరి (కాహోరుపతి), భూసార్జిన్‌ వంజరి (అధిపతి), మథుర్‌ వంజరి (సుభాసుపతి). మన రాష్ర్టంలో అత్యధిక సంఖ్యలో రా„హుజిన్‌ వంజరులున్నారు.ఉత్తర భారతదేశంలోని గుజరాత్‌, రాజస్థాన్‌ల్లో సంచార జాతిగా జీవించిన వీరు మొగలాయి సైన్యాలతో పాటు మహారాష్ర్ట, ఆంధ్రప్రదేశ్‌, దిగువ దక్షిణాది రాష్ట్రాలకు వలస వచ్చినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు ఉన్నాయి. వస్తు సామాగ్రిని ఒక చోట నుండి మరొక చోటకు చేర్చే బాధ్యతను ఆ రోజుల్లో వీరు తీసుకున్నారు. వీరు ఏ ప్రాంతంలో నివసిస్తే అ ప్రాంతీయ భాషనే తమ మాతృ భాషగా స్వీకరించేవారు. అరణ్య ప్రాంతాలలో సంచరిస్తున్న సందర్భాలలో ఆయా ప్రాంతాల భాషలనే తమ మాతృ భాషగా ఎంచుకోవటం జరిగింది. స్థిర నివాసాలు లేకపోవటంతో అరణ్య ప్రాంతాలలో సంచరిస్తూ వర్తక వ్యాపారం సాగించేవారు.భారత దేశ చరిత్ర మధ్య యుగములో వర్తక, వ్యాపార, రవాణా సౌకర్యాలు ఎగుమతి, దిగుమతి కార్యకలాపాలలో ఆధిపత్యం ఈ జాతి వారిదే. కనుకనే వీరు ధాన్యం, ఆహార పదార్ధాలు, పొగాకు వంటివాటిని ఎడ్లపైన పెఱికలలో వేసుకునో, బండ్లపైన కట్టుకునో గ్రామాలకు, సంతకు తిరిగి విక్రయించేవారు. తిరుగు ప్రయాణంలో వీరికి అవసరమైన వస్తువులను కొనుగోలు చేసేవారు. ఆంగ్లేయుల రాకతో వీరి వ్యాపారం దెబ్బతింది. ఆ కాలంలో రహదార్లు ఏర్పాటు చేయటంతోపాటు గూడ్సు రైళ్ల ప్రవేశం వీరి వృత్తికి ప్రతిబంధకమైంది. మరో వృత్తి చేపట్టలేక అరణ్య ప్రాంతాలను వదలి పల్లెలు, నగరాలకు వలస పట్టారు. ఆయా ప్రాంతాలలో కూలి చేసుకుంటూ పొట్టపోసుకున్నారు. ఈ క్రమంలో వీరు ఎద్దులు, ఆవులను పోషిస్తూ సంచార వ్యాపారం చేపట్టి దక్షిణ రాష్ట్రాలకు విస్తరించారు. వంజరులు తెలంగాణలో గోనె సంచులు కుట్టే కూలీ లుగా, బీడీ కార్మికులుగా, విస్తళ్లు కుట్టేవారిగా, పశువుల కాపరులుగా, వ్యవసాయ కూలీలుగాను జీవిస్తున్నారు. వీరు స్థిరజీవితం ఏర్పరచుకున్నప్పటికీ సంచార వ్యాపారులుగా కూడా జీవిస్తున్నారు. కొందరు ఎద్దులు, ఆవులను అమ్మే వ్యాపారం చేస్తుంటే మరికొందరు పశువుల కాలి గిట్టలకు నాడాలు కొట్టగా వచ్చే ఆదాయంతో జీవిస్తున్నారు. వీరు ప్రస్తుతం బీసీ గ్రూప్‌ `డి'లో కొనసాగుతున్నారు. గిరిజన లక్షణాలు కలిగి ఉండటం, సుగా లీ జాతిలో ఒక తెగ కావటంతో 1977లో ప్రభుత్వం ఎస్టీగా గుర్తించింది. రిజర్వేషన్‌ సౌకర్యాలు పూర్తిగా పొందక మునుపే 1979లో వీరిని బిసీ-డీ గ్రూప్‌లోకి మార్చింది. 1979కి పూర్వం ఎస్టీగా ఉన్న వంజరి కులాన్ని తిరిగి ఎస్టీ జాబితాలో చేర్చాలి' అని వీరు కోరుతున్నారు.తెలంగాణ ప్రాంతంలో దాదాపు 11 నియోజకవర్గాల్లో వీరిజనాభా ఉంది.