ఉప్పు
ఉప్పు (Salt) భూమిమీద జంతువులన్నింటి మనుగడకు కావలసిన లవణము. ఇది షడ్రుచులలో ఒకటి. ఉప్పులో అత్యధిక శాతం ఉండే రసాయనము సోడియం క్లోరైడ్. ఉప్పు ఆహార పదార్థాలకు రుచిని ఇస్తుంది. ముఖ్యంగా మన భారతీయ వంటకాలలో ఉప్పుది ఒక ప్రధాన పాత్ర. ఆహారాన్ని భద్రపరచడానికి కూడా ఉప్పును వాడుతారు. ఉదాహరణకు ఆవకాయ మొదలగు పచ్చళ్ళను, చేపలను (ఉప్పు చేపలు) ఎక్కువ కాలం నిలువ ఉంచటానికి ఉప్పును వాడుతారు. మన దేశంలో పట్టణ, గ్రామీణ ప్రాంతాల ప్రజల జీవనశైలి మారుతోంది. ప్యాకేజ్డ్‌, ప్రాసెస్‌ చేసిన, రెడిమేడ్‌గా దొరికే ఆహారాలను తీసుకోవడానికి అలవాటు పడుతున్నారు. ఇందులో సోడియం ఎక్కువ మోతాదులో ఉంటుంది. ప్రతీరోజు సగటున ఒక భారతీయుడు 30 గ్రాముల ఉప్పు వాడుతున్నాడు. ఇది జాతీయ పోషకాహార సంస్థ సిఫార్సు కన్నా చాలా ఎక్కువ. రోజుకు ఆరు గ్రాముల కన్నా ఎక్కువ ఉప్పు తీసుకూడదని సంస్థ సూచిస్తోంది. ఉప్పు ఎక్కువ తీసుకుంటే గుండె జబ్బులు, మూత్రపిండాల జబ్బులు, కడుపులో క్యాన్సర్‌, ఆస్టియోపోరొసిస్‌ కలుగుతాయి. సముద్రం నుంచి లభించే ఉప్పులో 40 శాతం సోడియం, 60 శాతం క్లోరైడ్‌ ఉంటాయి. మన శరీరంలో ఉప్పుమీద ఆధారపడని అవయవమంటూ ఏమీలేదంటే అతిశయోక్తి కాదు. మన శరీరంలో జరిగే రసాయనిక చర్యలు అన్నీ కూడా ఉప్పు మీదే ఆధారపడి ఉంటాయి. మనం తీసుకునే ఆహారంలో ఉప్పు ముఖ్యమైన పదార్థం. కండరాలు సంకోచించడంలో, నీటి నిల్వ ఉండటంలో కీలక పాత్ర వహిస్తుంది. అంతేకాక శరీరంలో జీర్ణవ్యవస్థకు అవసరమైన పోషకాలు ఉప్పులో ఉన్నాయి. శరీరంలో సోడియం తక్కువైతే డీహైడ్రేషన్‌ కలుగుతుంది. మరోవైపు సోడియం ఎక్కువ ఉండే ఉప్పు పదార్థాలు తీసుకుంటే అధిక రక్తపోటు ప్రమాదం పెరుగుతుంది. ఇక్కడో సందేహం కలుగుతుంది. మన శరీరానికి ఎంత ఉప్పు అవసరం? జాతీయ పోషకాహారం సంస్థ ప్రకారం ఒక వ్యక్తి రోజుకు ఆరు గ్రాములు మాత్రమే ఉప్పు తీసుకోవాలి. కానీ సగటున ఒక వ్యక్తి రోజులో 8 నుంచి 12 గ్రాముల ఉప్పు తీసుకుంటున్నాడు. ఉప్పు మన శరీరంలో నీటి సమతుల్యతను కాపాడుతుంది. శరీరంలోని ఆమ్ల క్షార నిష్పత్తిని క్రమబద్దీకరించే చర్యలో సోడియం ఒక ముఖ్య పాత్ర వహిస్తుంది. సోడియం శాతం పడిపోతే హార్మోనులు పంపే సంకేతాలు శరీరంలో సరిగా వ్యాప్తికావు. కండరాలు నీరసించి మనిషి తేలికగా అలసటకూ చికాకుకూ లోనవుతాడు.
నూనె గింజలలోని సాండ్/సిలికా శాతం
సహజంగా నూనె గింజలలో సాండ్/సిలికా వుండదు.వరి యొక్క ఉపవుత్పత్తి అగు తవుడు (తవుడు నూనె గింజ కానప్పటికి, తవుడులో14-24% వరకు ఖాద్య తైలం ఉంది.) లో మాత్రం 2-8% వరకు తవుడు యొక్క నాణ్యతను బట్టి వుంటుంది.నూనె గింజలను సేకరించునప్పుడు, బస్తాలలో నింపునప్పుడు బయటి మట్టీ, దుమ్ము, సన్నటిరాళ్ళు వంటివి అందులో చేరు ఆవకాశం ఉంది. కొద్దిగా పెద్దసైజు రాళ్లను మట్టిపెడ్డలు వంటి వాటిని తేలికగానే చూసి చెప్పవచ్చును.అయితే నూనె గింజలనుండి ఇలాంటి వాటిని తొలగించకుండ నూనెను యంత్రాలద్వారా తీసినప్పుడు ఆయిల్ కేకులో సాండ్/సిలికా శాతం పెరుగుతుంది.ఆయిల్ కేకులలో 2-2.5% వరకు సాండ్/సిలికా వుండుటకు కొనుగోలుదారులు ఒప్పుకుంటారు.అంతకు మించివున్నచో ధర తగ్గించికొనుగోలు చెయ్యడంకాని లేదా సరుకును నిరాకరించవచ్చును.ఆయిల్ కేకులను ఎక్కువగా పశువులదాణా, కొళ్ళదాణాగా వాడటం వలన ఆయిల్ కేకులలో, నూనెను సాల్వెంట్ ప్లాంట్ ద్వారా నూనెతీయబడిన డిఆయిల్డ్ కేకులలోని సాండ్/సిలికా శాతాన్ని ప్రయోగశాలలో పరీక్షచేసిచూచెదరు.నూనె గింజలను, ఆయిల్ కేకులను దహించినప్పుడు/కాల్చినప్పుడు అందులోని హైడ్రొకార్బను పదార్థాలన్ని (నూనె, ప్రొటిన్, కార్బొహైడ్రెట్స్ తదితరాలు) దహింపబడి కార్వన్ డయాక్సైడ్ గా నీరుగా పరివర్తనచెంది బయటకు వచ్చును.పదార్థా లలోని కార్బను ఆక్సిజన్తో సంపూర్ణంగా దహింపబడి/సంయోగం చెందికార్బన్ డయాక్సైడ్ (CO) గాను, హైడ్రోజన్ గాలితో సంయోగంచెంది నీరు గాను (HO) పరివర్తన చెందును.దహింబడినతరువాత మిగులు బూడిదలోకాల్షియం, సోడియం, పొటాషియం, సాండ్/సిలికా/సిలికాన్ వంటివి అతితక్కువ శాతంలో వుండును. సజలహైడ్రొక్లొరిక్ ఆమ్లం (5N) లో సాండ్/సిలికా తప్ప మిగిలినవి కరగును.కనుక నూనెగింజలను, ఆయిల్ కేకులను మొదట దహన పరచి మిగిలిన బూడిదలోని పదార్థంలోని వాటిని హైడ్రొక్లోరిక్ ఆసిడ్ లో కరగించి తొలగించిన కేవలం సాండ్/సిలికా మిగులును.
సాండ్/సిలికానే ఆసిడ్ ఇన్ సాల్యుబుల్ యాష్ (Acid insoluble ash, అనగా ఆమ్లంలో కరుగని బూడిద.