విజయనగర సామ్రాజ్యము
హరిహర రాయలనే దేవరాయలని కూడా అంటారు. అతడే విజయనగర సామ్రాజ్యానికి తొలి చక్రవర్త. దక్కను ప్రాంతంలోని ముస్లిమ్ సామంతుల తిరుగుబాట్ల వల్ల ముహమ్మద్ తుగ్లక్ పాలన అంతమవడంతో హరిహరరాయలు ఏలుబడిలోని ప్రాంతం త్వరితంగా విస్తరించింది. విజయనగర రాజధాని 1340 ప్రాంతంలో ఆనెగొందికి ఎదురుగా తుంగభద్రానదికి ఆవలి తీరాన స్థాపించబడింది. హరిహరరాయల తర్వాత 1343 లో అధికారంలోకి వచ్చిన బుక్కరాయలు 1379 వరకు పాలించాడు. అతడి పాలనా కాలం చివరకొచ్చేసరికి దక్షిణభారత దేశంలో తుంగభద్రానదికి దక్షిణాన ఉన్న ప్రాంతమంతా దాదాపుగా అతడి ఏలుబడిలోకి వచ్చింది.
వినుకొండ వల్లభరాయుడు
వల్లభామాత్యుడు తెలుగులో లభ్యమవుతున్న తొలి నాటకంగా భావిస్తున్న క్రీడాభిరామం కర్తగా సాహిత్యరంగంలో పేరొందారు. తనకాలం కన్నా ముందే పతనమైపోయిన కాకతీయుల సామ్రాజ్యానికి రాజధాని ఓరుగల్లులోని విశేషాలను, వివరాలను, శృంగారపరమైన వర్ణనలతో క్రీడాభిరామం రచించారు. కాకతీయ చక్రవర్తి రెండవ ప్రతాపరుద్రుని పరిపాలన కాలంలో రావిపాటి త్రిపురాంతకదేవుడు సంస్కృతంలో రచించిన ప్రేమాభిరామానికి అనువాదంగా క్రీడాభిరామాన్ని గురించి రాసుకున్నారు. దశరూపకాల్లో ఒకటైన వీధి అనే ప్రక్రియలో ప్రేమాభిరామాన్ని రచించట్లుగా, దానికి అనంతర కాలంలో మఱింగంటి సింగరాచార్యులు ద్విపదానువాదం చేసినట్లు సారస్వతాధారాలు ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం ఆ గ్రంథాలు అలభ్యం. తెలుగు సాహిత్యంపై తనదైన ముద్రవేసిన యుగకర్త శ్రీనాథుని కవిత్వానికి ప్రభావితుడైనట్టుగా వినుకొండ వల్లభరాయ గురించి సాహితీవిమర్శకుడు బి.వి.సింగరాచార్యులు పేర్కొన్నారు.[2]