భారత పురాతత్వ సర్వే సంస్థ
ఆర్కియాలజికల్‌ సర్వే ఆఫ్‌ ఇండియాను బ్రిటిష్‌ వలసవాద సామ్రాజ్య హయాంలో 1861లో సర్‌ అలెగ్జాండర్‌ కనింగ్‌హం అప్పటి వైస్రాయ్‌ చార్లెస్‌ జాన్‌ కనింగ్‌ సహాయంతో ఏర్పాటు చేశారు. ఆ సమయంలో దాని పరిధి అఫ్గానిస్తాన్‌, బర్మాలతో కలిసిన మొత్తం భారత ఉపఖండం మీద ఉండేది.[7] తొలినాళ్లలో చాలావరకు అన్వేషణ కార్యక్రమాల్లో సంస్థ నిమగ్నమై ఉండేది. దాని ఫలితంగా సంకిసా, శ్రావస్థి, బార్హాట్‌, కోశాంబీ వంటి చారిత్రక స్థలాలు వెలుగు చూశాయి.[8] ఈ కార్యకలాపాలలో కనింగ్‌హం చాలా ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు. దాంతోపాటు భారతదేశ చారిత్రక పురాతత్వ పరిశోధనలకు ఆయన దారులు పరిచారు.[9] కానింగ్‌హం హయాంలో (1867-68) ఏఎస్‌ఐకి చెందిన ఏసీఎల్‌ కార్లైల్‌ మధ్యప్రదేశ్‌లోని రేవా జిల్లాలోని సుహాగిఘాట్‌ రాతి గుహల్లో ముఖ్యమైన రాతి చిత్రలేఖనాలను కనిపెట్టారు.[10] ఇందులోని కొన్ని చిత్రాలు పూర్వ చారిత్రక యుగానికి చెందినవని, ఐరోపాలో వాటికి సంబంధించిన ఆధారాలేవీ కూడా లేవని గుర్తించారు. మార్టిమర్ వీలర్‌ అనే నావికుడు 1944లో డైరెక్టర్‌ జనరల్‌ అయ్యాక సంస్థ ప్రధాన కార్యాలయాన్ని సిమ్లాలోని రైల్వే బోర్డు భవనంలో ఏర్పాటు చేశారు.
సుందరవనాలు
1869లో సుందర్బన్ పరిధిలో మొదటి అటవీ నిర్వహణా విభాగం స్థాపించబడింది. 1875 -1876లో అటవీ చట్టం, 1865 (ఆక్ట్ VIII అఫ్ 1865) ప్రకారం సుందర్బన్స్ అభయారణ్యంగా ప్రకటించబడింది. 1893-1898 కాలానికి మొదటి నిర్వహణా ప్రణాళిక రచించబడింది.[7][8] 1875లో మడ అడవులలో ఎక్కువభాగం అటవీ చట్టం, 1865 (ఆక్ట్ VIII అఫ్ 1865) ప్రకారం అభయారణ్యంగా ప్రకటించబడింది. అడవులలోని మిగిలిన భాగాలు తరువాత సంవత్సరంలో అభయారణ్యంగా ప్రకటించబడ్డాయి మరియు జిల్లా పౌర యంత్రాంగంచే నిర్వహించబడే దూరంగా ఉన్న ఆటవీ ప్రాతం, అటవీ విభాగం యొక్క నియంత్రణలో ఉంచబడింది. ఒక ముఖ్య అటవీ నిర్వహణ మరియు పరిపాలనా సంఘం 1879లో ఖుల్న ముఖ్య కేంద్రంగా స్థాపించబడింది.