భారతదేశంలో కంపెనీ పాలన
ఇంగ్లీష్ ఈస్టిండియా కంపెనీ ("కుంఫిణీ" అని తెలుగులో వ్యవహారం) ద కంపెనీ ఆఫ్ మర్చంట్స్ ఆఫ్ లండన్ ట్రేడింగ్ ఇన్ టు ద ఈస్టిండీస్ అన్న పేరుతో 1600లో స్థాపించారు. భారతదేశంలో వారు 1611లో మొట్టమొదట భారతదేశపు తూర్పుతీరంలో మచిలీపట్నంలో ఫ్యాక్టరీ స్థాపించడంతో కాలు మోపారు. మొఘల్ పాదుషా జహంగీర్ నుంచి 1612లో సూరత్లో అటువంటి ఫ్యాక్టరీనే నెలకొల్పేందుకు అనుమతి సంపాదించారు. 1640లో విజయనగర పాలకుడు వేంకటపతి రాయల నుంచి ఆయన సామంతుడు దామెర్ల చెన్నప్ప నాయకుడి సహకారంతో అనుమతి పొంది మద్రాసులో మరో ఫ్యాక్టరీ కట్టుకున్నారు. సూరత్ కు సమీపంలోనే ఉన్న బొంబాయి ద్వీపం పోర్చుగీసు అవుట్ పోస్టుగా ఉండేది. పోర్చుగీసు రాజవంశీకురాలైన బ్రాగంజా కేథరీన్ ని ఇంగ్లాండు రాకుమారుడు రెండవ చార్లెస్ కి ఇచ్చి వివాహం చేస్తున్నప్పుడు బొంబాయి ద్వీపాన్ని కట్నంగా బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యానికి ఇచ్చారు, బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యం నుంచి ద్వీపాన్ని కుంఫిణీ 1668లో లీజుకు తీసుకుంది. రెండు దశాబ్దాల అనంతరం గంగా నదీ డెల్టాలో కలకత్తాలో ఫ్యాక్టరీ నిర్మించారు. ఈ కాలంలోనే పోర్చుగీసు, డచ్చి, ఫ్రెంచి, డానిష్ వారు ఏర్పరిచిన వివిధ కంపెనీలు ఇలానే విస్తరిస్తూ ఉన్నాయి, పెద్ద ప్రాముఖ్యం లేకుండా భారత తీరంలో కంపెనీ కార్యకలాపాలను బట్టి భారత ఉపఖండంలో తర్వాత సుదీర్ఘ కాలం కుంఫిణీ పరిపాలిస్తుందని ఎవరూ ఊహించలేదు.
విఎస్‌టి పరిశ్రమలు
మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ పాలనకాలంలో హైదరాబాదు సంస్థానంలో హైదరాబాదు కంపెనీల చట్టం నెం.4 1320 ఫస్లీ ప్రకారం 1930 నవంబరు 10న నిజాం ఫర్మానుతో సార్వత్రిక కంపెనీగా నమోదైంది. కంపెనీకి హైదరాబాదు సంస్థానంలో వ్యాపారం కొనసాగించే వీలు ఫర్మాను కల్పించింది. ప్రారంభమైన రెండేళ్ళలోనే కంపెనీలో సింహభాగాన్ని బ్రిటీషు అమెరికన్ టొబాకో కంపెనీ కొనేసి, వజీర్ సుల్తాన్ వారసులకు కేవలం ఐదు శాతం వాటాను మాత్రమే మిగిల్చింది. తత్ఫలితంగా కంపెనీ పేరు వజీర్ సుల్తాన్ టొబాకో కంపెనీగా మారింది. 1970వ దశకపు తొలినాళ్లలో భారత ప్రభుత్వం ఫారిన్ ఎక్స్ఛేంజ్ రెగ్యులేషన్ చట్టం (ఫెరా) క్రిందకు వచ్చే కంపెనీలన్నింటికీ, తమ కంపెనీలలో విదేశీ వాటా 40 శాతం లోపు తగ్గించుకోవాలని ఆదేశించింది. తదనంతరం విఎస్‌టిలో బ్రిటీషు అమెరికన్ టొబాకో కంపెనీ వాటా 32.6 శాతానికి పడిపోయింది.