భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన
బ్రిటీష్ పాలన లేదా బ్రిటీష్ రాజ్ భారత ఉపఖండంలో స్థూలంగా 1858 నుంచి 1947 వరకూ సాగిన బ్రిటీష్ పరిపాలన. [1][2] ఈ పదాన్ని అర్థస్వతంత్ర కాలావధికి కూడా ఉపయోగించవచ్చు.[2][3] ఇండియాగా సాధారణంగా పిలిచే ఈ బ్రిటీష్ పాలిత ప్రాంతంలో -బ్రిటీషర్లు నేరుగా పరిపాలించే ప్రాంతాలతో పాటుగా, వేర్వేరు రాజులు పరిపాలించే ప్రిన్స్ లీ స్టేట్స్ కూడా కలిసివున్నాయి- మొత్తంగా ఆ ప్రాంతమంతా బ్రిటీష్ సార్వభౌమత్వం లేదా చక్రవర్తిత్వం కింద ఉన్నట్టు. ఈ ప్రాంతాన్ని కొందరు బ్రిటీష్ ఇండియా అని కూడా వ్యవహరించేవారు.[4] విక్టోరియా రాణి కొరకు భారత సామ్రాజ్యాన్ని అధికారికంగా టోరీ ప్రధాని బెంజమిన్ డిస్రేలీ 1876లో ఏర్పరిచారు. జర్మనీ, రష్యా పాలకులకు విక్టోరియా తీసిపోయినట్టు భావించకుండా ఉండేందుకు ఈ ఏర్పాటుచేశారు.[5] భారతదేశం బ్రిటీష్ పాలనలో ఉండగానే లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్ వ్యవస్థాపక సభ్యురాలు, 1900, 1920, 1928, 1932,1936 సంవత్సరాల్లో వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడల్లో పాల్గొన్న దేశం, 1945లో శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో ఐక్యరాజ్యసమితిలో వ్యవస్థాపక సభ్యురాలూ.[6]
గాంధీ-ఇర్విన్ సంధి
1857 సిపాయల విప్లవానంతరము ఒకప్రక్క బ్రిటిష్ వారు పరిపాలనను కట్టుదిట్టముచేయుటకు ముందుచూపుతో అనేక పరిపాలనాసంస్కరణలుచేస్తూ తమపరిపాలనను సుస్థిరము చేయుచుండగా ఇంకొక ప్రక్క భారతదేశమున ఆంగ్లేయ విద్య వృద్దిగావించుటవలన 1870 నాటినుండే రాజకీయపరిజ్ఞానము అభివృధ్ధి అవటంతో భారతీయులు స్థాపించిన ఆంగ్లేయ మరియూ దేశభాషలలోని వార్తాపత్రికల ద్వారా ప్రజాభిప్రాయము వెల్లివిరియసాగెను. స్వరాజ్యకాంక్ష ప్రబలుచుండెను (1878 దేశీయభాషా పత్రికల చట్టము 1882 లో రద్దుచేయబడబట్టి పత్రికల స్వేఛ కలిగినది) అందుచేత స్వరాజ్యముకావలనెనను జాతీయ చైతన్యమునే అణచుటకు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వము వారు చేసిన చర్యలు కొన్ని ముఖ్యమైనవి:
1857 సిపాయల విప్లవానంతరం కాలక్రమేణ 1931 దాకా బ్రిటిష్ ప్రభుత్వమువారి నిరంకుశ పరిపాలనకు దోహదముగా ప్రవేశ పెట్టిన శాసనాత్మక నిర్భందనలు, నిషేధనలు లెఖ్ఖ పెట్టలేనన్నిగానుండినవి అనేకం. ప్రజాస్వేఛ, రాజకీయపరిజ్ఞాన నిర్మూలనముచేయుటకు చేయబడినవి. అట్టివాటిలో 1857 నుండి 1931 సంవత్సరములలో చేసిన శాసనములు వార్తాపత్రికలు, వాటి ముద్రణపై విర్బందనలు రాజకీయ పరిజ్ఞానముకాకుండా చేసినవి అనేకం. గణనాతీతం. వాటిలో కొన్ని ఉదాహరణకు: