సాముద్రికము
హస్తసాముద్రికం తన మూలాలను చైనీస్ యిజింగ్ (ఐ చింగ్), భారతదేశంలో (హిందూ) జ్యోతిశ్శాస్త్రం (సంస్కృతంలో జోతిష్య అని సూచిస్తారు) మరియు రోమా (గైప్సే) భవిష్యత్తు చెప్పేవారు నుండి కలిగి ఉంది. హిందూ మహర్షి వాల్మికీ ఒక పుస్తకాన్ని రచించినట్లు భావిస్తారు, దీని పేరు యొక్క ఆంగ్ల అనువాదం "ది టీచింగ్స్ ఆఫ్ వాల్మికీ మహర్షి ఆన్ మేల్ పామిస్టరీ", ఇది 567 చరణాలు కలిగి ఉంది. భారతదేశం నుండి, హస్తసాముద్రికం చైనా, టిబెట్, ఈజిప్ట్, పెర్షియా మరియు ఐరోపాలోని ఇతర దేశాలకు విస్తరించింది. చైనా నుండి, హస్తసాముద్రికం గ్రీస్కు విస్తరించింది, ఇక్కడ దీనిని సిద్ధాంతకర్తలు అభ్యసిస్తారు. అయితే, ఆధునిక హస్తసాముద్రికులు తరచూ మనస్తత్త్వ శాస్త్రం, అవిభాజ్యతత్వ వైద్యం మరియు భవిష్యవాణి యొక్క ప్రత్యామ్నాయ పద్ధతులతో సాంప్రదాయిక భావి కథన మెళుకువలను మిళితం చేస్తారు.
మేఘ సందేశం (సంస్కృతం)
అసలు మేఘ సందేశమే ఒక కల్పన. ఈ కల్పనకు దారి తీసిన పరిస్థితులు నేపథ్యంగా విశ్వనాథ సత్యనారాయణఒక అందమైన కల్పనతో వ్రాసిన నవల దూతమేఘము. నేపాలరాజవంశాలను పూర్వరంగంగా తీసికొని అతడు వ్రాసిన ఆరు నవల లలో ఇది ఒకటి. కాళిదాసు మందాక్రాంతవృత్తాల లో మేఘ సందేశం వ్రాయడానికి గల కారణానికి అతడు చేసిన కల్పన పరమ రమణీయంగా ఉంటుంది. ఎడబాటు కలిగిన ప్రేయసీ ప్రియులు దూతల ద్వారా సందేశములు పంపుట ఇతర పురాణాలలో కానవస్తుంది. - నల దమయంతుల హంస రాయబారము, రుక్మిణీ కృష్ణుల బ్రాహ్మణ రాయబారము, రామాయణమున హనుమంతుని దౌత్యము. సుందర కాండములో రామదూతగా హనుమంతుడు శ్రీరాముని అభిజ్ఞానమును సీతమ్మకు అందజేసే వృత్తాంతానికి, మేఘదూతంలోని కథానుగమనానికి పోలికలున్నాయి. కాని ఇలా మేఘమును రాయబారిగా ఎంచుకొనే కల్పనలో కాళిదాసే ప్రథముడు. చైనీయ కవి నూకాంగ్ తన కావ్యములో మేఘమును దూతగా పంపెనని బహుభాషా కోవిదుడు, వంగ దేశీయుడు అగు హరనాథ పండితుడు వ్రాసెను. కాని నూకాంగ్ క్రీ.శ. ద్వితీయ శతాబ్దమువాడు. కాళిదాసు క్రీ.పూ. మొదటి శతాబ్దమువాడు.[2] మేఘ సందేశం కావ్యాన్ని అనుసరిస్తూ అనేక రచనలు వచ్చాయి. ఈ కావ్యంలోని ఊహాగానానికి ఉన్న అందం అలాంటిది. వాటిలో సాంగణ కుమారుడైన విక్రమ కవి రచించిన 'నేమి సందేశము'ను ప్రత్యేకంగా పేర్కొనాలి. మేఘ సందేశంలోని ప్రతి శ్లోకంలోనూ చివరి పాదాన్ని మాత్రం యధా తధంగా తీసుకొని విక్రమ కవి తన కావ్యాన్ని రచించాడు. అంటే పూర్తి కావ్యం సమస్యా పూరణంలా రచించాడన్నమాట. ఇంకా 100కు పైగా అనుసరణ రచనలు వచ్చాయి. 12వ శతాబ్దికి చెందిన ధోయి కవి 'పవనదూతము', 13వ శతాబ్దికి చెందిన వేదాంత దేశిక కవి 'హంస సందేశము', 15వ శతాబ్దికి చెందిన కృష్ణానంద సార్వభౌముని 'పదాంక దూతము', 14వ శతాబ్దికి చెందిన ఉద్దండుని 'కోకిల సందేశము', జైన పండితుడు మేరుతుంగ కవి 'జైన మేఘ దూతము', 17వ శతాబ్దివాడు దేవీ చంద్రుని 'పవన దూతము', 18వ శతాబ్దినాటి వైద్యనాథ సూరి 'తులసీ దూతము' - వాటిలో కొన్ని. 18వ శతాబ్దమున జర్మను కవి శీలరు మేఘదూత కావ్యము ననుసరించుచు వ్రఅసిన 'మారియా స్టూవర్టు' అనే కావ్యంలో నిర్బంధంలో ఉన్న ఒక రాణి మేఘం ద్వారా ఫ్రాన్సు దేశానికి కృతజ్ఞతలు తెలియజేసింది. క్రీ.శ.1083లో నలందా విశ్వవిద్యాలయానికి అధ్యక్షుడైన ద్వీపాంకర అతీశుడు టిబెట్‌కి వెళ్ళి అక్కడ బౌద్ధాన్ని ఉత్తేజపరిచే క్రమంలో భారతీయ సాహిత్యాన్ని అనువర్తింపజేసేందుకు ప్రోత్సహించారు. ఆ క్రమంలోనే మేఘదూతం సహా అనేక సంస్కృత గ్రంథాలను టిబెటిక్ భాషలోకి అనువర్తింపజేశారు[3].