సమాచార హక్కు
ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, సంస్థల నుంచి సమాచారాన్ని అడిగి తీసుకునే అధికారమే సమాచార హక్కు (Right to Information). మనం ఏ ఆఫీస్ లో కాలిడినా కావలిసిన సమాచారంపొందుట దుర్లభం. లంచం ఇచ్చుకోనిదే ఫైలు కదలదు. సామాన్యుడికి ఏ ఆఫీసుకు వెళ్ళినా పనిచేయించుకోవటం, తనకు కావలసిన సమాచారాన్ని రాబట్టటం చాలా కష్టం.ఈ నేపథ్యంలో భారత ప్రభుత్వం 12 అక్టోబర్ 2005 తేదీన ఈ సమాచార హక్కు చట్టం (Right to Information Act) * [1] భారతదేశమంతటా అమలులోకి వచ్చింది. దీనిని ఉపయోగించుకొని, ప్రభుత్వ పనులపై సమచారాన్ని పొందవచ్చు. ఇంతకుముందు పార్లమెంటు, లేక విధాన సభ లేక విధాన పరిషత్ సభ్యులకు గల ఈ సౌకర్యాన్ని, ఈ చట్టం ద్వారా ప్రజలందరికి కలిగింది,. ప్రభుత్వ అధికారులు అడగకపోయినా వారంతట వారే విధి విధానాలు, ఉద్యోగుల బాధ్యతలు మొదలైన 17 అంశాల గురించి సమాచారం ఇవ్వాలి. దీని ప్రకారం ప్రతి ప్రభుత్వ కార్యాలయంలో సహాయ పౌర సమాచార అధికారి, పౌర సమాచార అధికారి, అప్పిలేట్ అధికారుల పేర్లు, వారి ఫోన్ నెంబర్లను, ప్రజలకు కనిపించే విధంగా బోర్డుమీద స్పష్టంగా రాసి ఉంచాలి.సమాచార హక్కు చట్టం లో మెుత్తం 6 అధ్యాయాలు, 31సెక్షన్లు ఉన్నాయి.
భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1935
తమ దేశాన్ని పాలించే ప్రభుత్వంలో తమ భాగస్వామ్యాన్ని బాగా ఎక్కువ చేయాలనే డిమాండ్ పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం నుండి పెరుగుతూ వచ్చింది. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో బ్రిటీష్ వారి ప్రయత్నాలకు భారతీయులు అందించిన తోడ్పాటు కారణంగా, బ్రిటీష్ రాజకీయ వ్యవస్థలోని తీవ్ర యథాతథవాద శక్తులు సైతం రాజ్యాంగ మార్పు అవసరమని భావించారు. ఫలితంగా భారతీయ ప్రభుత్వ చట్టం 1919 రూపొందింది. ఈ చట్టం, ప్రభుత్వానికి సంబంధించిన ఒక కొత్త వ్యవస్థను ప్రాంతీయ ద్వంద్వ పాలనా విధాన రూపంలో ప్రవేశ పెట్టింది. అంటే ప్రభుత్వానికి సంబంధించిన కొన్నిశాఖలలో (విద్య వంటివి) మంత్రులు శాసన సభకు బాధ్యత వహిస్తారు. మిగిలినవి (ప్రజా వ్యవహారాల నిర్వహణ, ఆర్థికం వంటివి) బ్రిటీష్ వారిచేత నియమింపబడిన ప్రొవెన్షియల్ గవర్నర్‌కు బాధ్యత వహించే అధికారుల చేతులలో ఉంటాయి. ప్రభుత్వంలో తమ భాగస్వామాన్ని పెంచాలని భారతీయులు చేసిన డిమాండ్‌ని ఈ చట్టం ప్రతిబింబిస్తుంది. అంతేకాక, భారత దేశానికి సంబంధించి, ఆచరణలో తమ భాగస్వామ్యం గురించి బ్రిటీష్ వారి భయాలకు కూడా ఇది మరింతగా ప్రతిబింబిస్తుంది.