శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు
కృష్ణదేవరాయలు స్వయంగా కవిపండితుడు కూడా కావడంతో ఇతనికి సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌముడు అని బిరుదు. ఈయన స్వయంగా సంస్కృతంలో జాంబవతీ కళ్యాణము, మదాలసాచరితము, సత్యవధూపరిణయము, సకలకథాసారసంగ్రహము, జ్ఞానచింతామణి, రసమంజరి తదితర గ్రంథములు, తెలుగులో ఆముక్తమాల్యద లేక గోదాదేవి కథ అనే గ్రంథాన్ని రచించాడు.[3] తెలుగదేల యన్న దేశంబు తెలుగేను తెలుగు రేడ నేను తెలుగొకొండ ఎల్ల జనులు వినగ ఎరుగవే బాసాడి దేశభాష లందు తెలుగు లెస్స అన్న పలుకులు రాయలు వ్రాసినవే. రాయల ఆస్థానానికి భువన విజయము అని పేరు. భువనవిజయంలో అల్లసాని పెద్దన, నంది తిమ్మన, ధూర్జటి, మాదయ్యగారి మల్లన (కందుకూరి రుద్రకవి), అయ్యలరాజు రామభద్రుడు, పింగళి సూరన, రామరాజభూషణుడు (భట్టుమూర్తి), తెనాలి రామకృష్ణుడు అనే ఎనిమిది మంది కవులు ఉండేవారని ప్రతీతి. వీరు అష్టదిగ్గజములుగా ప్రఖ్యాతి పొందారు.
ఉజ్జయిని
భారతీయులు పవిత్రముగా నెంచు అయోధ్యాది సప్త క్షేత్రములలో అవంతిక ఒకటి. దీనిని ప్రస్తుతము ఉజ్జయిని అని పిలుచుచున్నారు. ఇది మాళ్వా పీఠభూమిలో సిప్రా నది తీరమందు ఉంది. భారతీయ భూగోళ శాస్త్రపు మధ్యాహ్నపు రేఖ ఈ అవంతిక మీదుగా ప్రసరించుచున్నది. అవంతిక వైభవమీనాటిది కాదు. చరిత్రకు కూడా అందని క్రీ.పూ మూడువేల యేండ్ల నుండియె అవంతిక మహోన్నత స్థానమును అలంకరించియున్నది. కాళిదాసు దీనిని వేవిధములుగా పొగడియున్నాడు. అశోకుడు, విక్రమాదిత్యుడు, చంద్రగుప్తుడు, అక్బరు, ఈఅవంతికకు ప్రాభవమును కల్పించినవారే. రెండు సార్లు ఈఅవంతికకు ప్రళయమొచ్చి ఇది నాశనము చేయబడింది. ఒకసారి వరదలవల్లను మరియొకసారి ఢిల్లీ ప్రభువు ఆల్తమష్ వల్లను నాశనం చేయబడింది. ఇది వరుసగా బ్రాహ్మణ, జైన, బౌద్ధ, సిథియన్, హైందవ, గ్రీకు, మొగలు రాజ్యములకు రాజధానిగా ఉండి, చివరకు గ్వాలియరు ప్రభువు మహారాజా దౌలత్‌రావు సింధియా కాలమునకు ఆహోదా వారినుండి 1810లో లష్కరుకు అందజేయబడింది. అవంతీరాజ్య రాజధానియగు ఉజ్జయినీకి గౌతమ బుద్ధుని కాలంనాటినుండి చరిత్రగలదు. అశోకుడూ ఇక్కడ నివాసమున్నాడు.