భారత జాతీయగీతం
జనగణమన భారత జాతీయగీతం. నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత, రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ రాసిన బెంగాలీ గీతం లోని మొదటి భాగం ఇది. 1911లో మొదటి సారిగా పాడిన ఈ గీతాన్ని 1950 జనవరి 24 న జాతీయగీతంగా రాజ్యాంగ సభ స్వీకరించింది. ఈ గీతానికి సంగీత బాణీ కూడా ఠాగూర్ సృష్టించాడు. బాణీ కనుగుణంగా ఈ గీతాలాపన చేసేందుకు 52 సెకండ్లు పడుతుంది . అప్పుడప్పుడు మొదటి, చివరి పాదాలను మాత్రమే పాడే పద్ధతి కూడా ఉంది. దీనికి 20 సెకండ్లు పడుతుంది.
ఆకాశవాణి
మొదట్లో గీతావళి పేరుతో భావగీతాలు తొలుత ప్రసారమైనా లలిత సంగీతం అన్న పేరు ప్రాచుర్యం పొందింది ఆకాశవాణితోనే. పాలగుమ్మి విశ్వనాథం, బాలాంత్రపు రజనీకాంత రావు తదితర స్వరకర్తలు, దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి, దాశరధి వంటి కవులు, మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ, ఎమ్మెస్ రామారావు, చిత్తరంజన్, వేదవతీ ప్రభాకర్ తదితర కళాకారులు లలిత గీతాలకు ఆదరణ కల్పించారు. "అమ్మదొంగా నిన్ను చూడకుంటే", "ఆకులో ఆకునై", "సీతమ్మ వాకిట్లో సిరిమల్లె చెట్టు", "నారాయణ నారాయణ అల్లా అల్లా" తదితర గీతాలు ఆకాశవాణిలో ప్రసారమై తెలుగునాట బహుళ ప్రచారంలోకి వచ్చాయి. “శతపత్రసుందరి”, “మ్రోయింపు జయభేరి” (సూర్యకుమారి), “మనప్రేమ” (బాలమురళి, గోపాలరత్నం), “గుడారమెత్తివేశారు”, “ఎందు చూచినగాని” (ఘంటసాల) “ఎన్ని తీయని కలలు కన్నానో” (మల్లిక్‌), “నటన మాడవే మయూరి” (బాలసరస్వతి), “పోయిరావే కోయిలా”, “కోపమేల రాధ” (సాలూరి, బాలసరస్వతి), “జాబిల్లి వస్తున్నాడు” (వింజమూరి సోదరీమణులు), “ఓహో ప్రతిశ్రుతి” (రజని), “ఓ భ్రమరా” (టి.జి. కమలాదేవి) ” రొదసేయకే తుమ్మెదా” (వి. లక్ష్మి?) గేయాలు బాలాంత్రపు రాజనీకాంతరావు స్వరకల్పన చేయగా రేడియోలో ప్రసారమై ఆంధ్రదేశంలో మార్మోగాయి.
ఆకాశవాణి మద్రాసు కేంద్రం ప్రారంభమే త్యాగరాజ కృతితో మొదలుఅయింది. ఆపై ఆకాశవాణిలో పలువురు శాస్త్రీయ సంగీత విద్వాంసుల ప్రదర్శనలు వచ్చి, ప్రజలకు చేరువైంది. రేడియోలు, గ్రామఫోన్లు, ప్రత్యక్షంగా కచేరీలు తప్ప ఇతర సంగీత సాధనాలు అందుబాటులో లేని తొలినాళ్లలో శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని సమర్థంగా శ్రోతలకు ఆకాశవాణి అందించింది. మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ తన పదకొండేళ్ళ వయసులోనే 1941 జూలై 2న మొదటి రేడియో కార్యక్రమం ఇచ్చారు. అనంతర కాలంలో ఆయన ఆకాశవాణిలో ఉద్యోగం చేశారు. ప్రముఖ సినీనేపథ్య గాయకుడు ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు తన తొలినాళ్లలో 1944 సెప్టెంబరు 30న రేడియోలో శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని వినిపించారు.
1948లో ప్రారంభమయిన ఆకాశవాణి విజయవాడ కేంద్రం, 1950లో ఆలిండియా రేడియోగా పరివర్తన చెందిన హైదారాబాద్ రేడియో కేంద్రం సాహిత్యాంశాలను శ్రోతలకు అందించాయి. ప్రసంగాలు, గోష్ఠులు, సంచికా కార్యక్రమాలు కవిసమ్మేళనాలు, అష్టావధానాలు, సమస్యా పూరణాలు, ధర్మసందేహాలు, భద్రాచల సీతారామ కళ్యాణం, తిరుపతి బ్రహ్మోత్సవాలు, శ్రీశైల శివరాత్రి ఉత్సవాల ప్రత్యక్ష వ్యాఖ్యానాలు వంటి కార్యక్రమాలతో శ్రోతలను అలరించాయి. హైదారాబాద్ కేంద్రం నవలా స్రవంతి పేరిట తెలుగు నవలలను ఎన్నింటినో వినిపించింది. జ్ఞానపీఠ్ పురస్కార గ్రహీత, కవిసామ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ విజయవాడ కేంద్రం నుంచి తమ బద్దన్న సేనాని నవలను తానే స్వయంగా చదివి వినిపించారు.