బళ్ళారి రాఘవ
కొద్దికాలంలోనే రాఘవ న్యాయవాదిగా, ముఖ్యంగా క్రిమినల్ కేసులు వాదించడంలో, ప్రసిద్ధి చెందాడు. ధనికుడయ్యాడు. ఆయన ప్రతిభను గుర్తించి అప్పటి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఆయనను పబ్లిక్ ప్రాసిక్యూటర్‌గా నియమించింది. "రావు బహద్దూర్" అన్న బిరుదు కూడా ఇచ్చింది.
లార్డు హార్డింజి
19 వ శతాబ్దములో దక్షిణాఫ్రికా బ్రిటిషవారికి వలసరాజ్యముగా నుండి అక్కడకూడ బ్రిటిష్ ప్రభుత్వముయొక్క నిరంకుశ పరిపాలనసాగుచుండెను. 1893 వ సంవత్సరమునుండి గాంధీ దక్షిణాఫ్రికాలోని డర్బన్ నగరమున బారిస్టరుగనే కాక నాటల్ కాంగ్రెస్స్ సంస్థాపకులలోవకడు గానుండెను. దక్షిణాఫ్రికాలో ఆసియా దేశములనుండి అనేక కార్మికులు, కర్షకులుండిరి. వారిలో ఎక్కువమంది భారతీయులే. ఆ దేశములో అప్పటిలో ఆసియా దేశములనుండి వలసకుచ్చిన కార్మికులపై ఆంక్షలతో, వెట్టిచాకిరికి గురిచేయుటకు అమలులోనుండిన అనేక అక్రమ నిబంధములను, వలసకూలీలయొండబడిక పధ్దతి (Indentured labour), తలపన్ను చెల్లించు పధ్దతి, పక్షపాతక చట్టముల ( Asiatic Registration Act of 1908 and Immigration regulation Act of 1913) ఉపసంహరణకు జరిీ గిన ఆందోళనలకు గాంధీజీ నాయకత్వమువహించి మొదటిసారిగా సత్యాగ్రహము, సాత్విక నిరోధము, బహిష్కరణ లాంటివి ప్రవేశపెట్టి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వమును ఎదుర్కొని పలుమారులు జైలుశిక్ష లనుభవించుచుండెను. అటువంటి పిరిస్థితులున్న కాలమున 1913 సంవత్సరములో గాంధీ మరొకమారు ఖటిన ఖారాగార శిక్ష అనుభవించుచుండగా అప్పటిలో భారతదేశమున బ్రిటిష్ వైస్రాయిగా నుండిన లార్డు హార్డింజి జోక్యముచేసుకుని దక్షిణాఫ్రికాలోని భారతీయులపైగల అక్రమ నిబందనలను సమీక్షించుటకు ఒక అధికార విచారణ సంఘము (Commission) నియమించవలసినదని ఇంగ్లండు లోని సార్వభౌములకు సిఫారసు చేసిన తత్ఫలితముగా గాందీని జైలునుండి విడుదలచేసి ముగ్గురి సభ్యుల విచారణ సంఘమును నియమించి తలపన్ను ఉపసంహరించిరి. లార్డు హార్ఢింజి ఔదార్యతను గుర్తించిన గాంధీజి కృతజ్ఞగా 1915 లో భారతదేశ రాజకీయాందోళనలలో ప్రవేశించిన కొలది కాలములననే మొదటి ప్రపంచయుధ్దమున బ్రిటిష్ వారి పక్షమున అండగా నిలిచి పోరాడుటకు భారతీయ సైనికులను పంపుటకు వప్పుకుని బ్రిటిష్ వారితో సహకరించెను[2], [3],