కర్ణాటక
కర్ణాటక ( కన్నడలో ಕರ್ನಾಟಕ) భారతదేశములోని నాలుగు దక్షిణాది రాష్ట్రాలలో ఒకటి. 1950 లో పూర్వపు మైసూరు రాజ్యము నుండి యేర్పడటము వలన 1973 వరకు ఈ రాష్ట్రము మైసూరు రాష్ట్రముగా వ్యవహరించబడింది. 1956 లో చుట్టుపక్క రాష్ట్రాలలోని కన్నడ మాట్లాడే ప్రాంతాలు కలుపుకొని విస్తరించబడింది. కర్ణాటక రాజధాని బెంగళూరు రాష్ట్రములో 10 లక్షలకు పైగా జనాభా ఉన్న ఏకైక నగరము. మైసూరు, మంగుళూరు, హుబ్లి-ధార్వాడ్, బళ్ళారి మరియు బెళగావి రాష్ట్రములోని ఇతర ముఖ్య నగరాలు. కన్నడ, కర్ణాటక రాష్ట్ర అధికార భాష. 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారము దేశములో 5 కోట్లకు మించి జనాభా ఉన్న పది రాష్ట్రాలలో ఇది ఒకటి.
కులు
జిల్లాలోని అతి పెద్ద లోయను కులు లోయ అంటారు. దీనిని " దేవతా లోయ " అని కూడా అంటారు. ఈ లోయ మద్య భాగంలో బియాస్ నదీతీరంలో కులు పట్టణం ఉంది. జిల్లాలోని మరొక లోయ పేరు లగ్ లోయ. ఇక్కడి నుండి ఒప్పందదారులు 150 సంవత్సరాల నుండి నిరంతరంగా కలపను తరలిస్తూనే ఉన్నారు. ఉత్తరంగా అదనంగా మణలి (హిమాచల్ ప్రదేశ్) ఉంది. కులు పట్టణానికి 12 కి.మీ దూరంలో పురాతన కులు రాజ సంస్థానానికి చెందిన నగ్గర్ కోట ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో " రాజా సిధ్ సింగ్ " ఈ కోటను నిర్మించి తన నివాసాన్ని కోటకు మార్చుకున్నాడని (1637-72) భావిస్తున్నారు. దీనిని దుల్తాన్‌పూర్ అని పిలిచారు. ఈ కోటలో " రూపి ప్యాలెస్, పలు ఆలయాలు మరియు పొడవైన అంగడి వీధి ఉన్నాయి.బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం 1846లో కాంగ్రా (హిమాచల్ ప్రదేశ్) మరియు సిక్కుల నుండి కులు 
స్వాధీనపరచుకున్నారు. ఈ కోటలో ఇప్పటికీ రాజకుటింబీకులు నివసిస్తున్నప్పటికీ పురాతన నగ్గర్ కోటలో చాలాభాగం బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి విక్రయించబడింది. కాశ్మీర్లో ప్రస్తుతం నెలకొన్న అశాంతి కారణంగా భారతదేశంలోని వేసవి తాపం నుండి తప్పించుకోవడానికి పర్యాటకులు ఇప్పుడు మణలి మరియు కులు లోయలను వేసవి విహారానికి ఎంచుకుంటున్నారు. 
జిల్లా తూర్పు భూభాగంలో ఉన్న మనికరన్‌లో సిక్కూ మరియు హిందూ ఆలయాలు మరియు ప్రబల ఉష్ణగుండాలు ఉన్నాయి. ప్రముఖ " హిడింబా దేవి ఆలయం " ఈ జిల్లాలోని మణలి వద్ద ఉంది. 
జిల్లాలో మనికరన్ సమీపంలో పలు సిక్కు గ్రామాలు ఉన్నాయి. కులు లోయ ఈశాన్యంలో ప్రముఖ మలానా లోయ ఉంది.
Chetwode, Penelope. 1972. "Kulu: The End of the Habitable World". John Murray, London. Reprint: Time Books International, New Delhi. ISBN 81-85113-20-3