తిరుమల
ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం చిత్తూరు జిల్లాలోని పట్టణం తిరుపతి. ఈ పట్టణాన్ని ఆనుకొని ఉన్న కొండలపై వెంకటేశ్వర స్వామి ఆలయం ఉన్న వూరు తిరుమల. ఈ రెండింటినీ కలిపి "తిరుమల తిరుపతి" అని వ్యవహరిస్తూ ఉంటారు. తిరుమల వెంకటేశ్వరస్వామి ఆలయాన్ని ప్రతిదినం లక్ష నుండి రెండు లక్షల వరకు భక్తులు సందర్శిస్తుంటారు. ప్రత్యేక దినాలలో 5 లక్షలమంది వరకూ దర్శనం చేసుకొంటారు.[1]. ఈ యాత్రాస్థలం శ్రీవైష్ణవ సంప్రదాయంలోని 108 దివ్యదేశాలలో ఒకటి.
వట్టెం
గుడ్లనర్వకు చెందిన ఈ జిల్లాకు భగవన్నామ ప్రచారకుడైన శ్రీ చింతకుంట నరసింహా రావు గారు ఆయన ఆశ్రమం కొరకు ఈ గట్టు పై ఉన్న స్థలాన్ని తీసుకొని, దాని పక్కన శ్రీ కుసుమ హరనాథ్ బాబా ఆశ్రమాన్ని నెలకొల్పినాడు. అనంతరం అతనికి, పాలెంలో వెంకటెశ్వరుడు వున్నాడు కాబట్టి ఇక్కడ పద్మావతి అమ్మవారిని ప్రతిష్ఠించాలని సంకల్పం కలిగి, అప్పటి జిల్లా కలెక్టరు గారు అయినటువంటి శ్రీ జి.నారాయణ్ రావు గారి నడుగగా ఆయన, ప్రభుత్వం పురాతన ఆలయాలు పునరుద్దరించటానికి ఆర్థిక సహాయం చేస్తుంది గాని, కొత్త ఆలయాలకు చేయదని చెప్పగా, అది విని శ్రీ నరసింహా రావు గారు అక్కడ ఉన్న క్షేత్రపాలకుని గుడినే పునరుద్ధరించ తలచి ఆలయ నిర్మాణం తలపెట్ట గ్రామ సర్పంచి ఏదుల సుదర్షన్ సహాయంతొ తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానంలో మొదటి గ్రాంటు సంపాదించాడు. కాని ఆ డబ్బు సరిపోనందున పి.డబ్లూ.డి శాఖలో ఇంజనీరుగా, కాంట్రాక్టరుగా పనిచేస్తున్న వట్టెం గ్రామ నివాసి అయినటు వంటి శ్రీ సందడి రంగారెడ్డి గారిని సంప్రదించగా, స్వామి వారే తన సన్నిధికి వచ్చినట్లుగా సంబర పడి ఆలయ భారాన్నంతటినీ తన భుజస్కందాలపై ఎత్తుకుని ఇక్కడ శ్రీ వెంకటేశ్వర స్వామి దేవాలయానికి తేది:4-11-1982 నాడు ప్రభుత్వ చేనేత శాఖామాత్యులు శ్రీ పాల్వాయి గోవర్ధన రెడ్డి గారి చే శంకుస్థాపన జరిగింది. అనంతరం శ్రీ శ్రీ శ్రీ త్రిదండి రామానుజ చిన్న జీయర్ స్వామి వారి కరకమలాలతో తేది:19-5-1986 నాడు పాంచ రాత్రాగమోక్తానుసారంగా స్వామి వారి విగ్రహ ప్రతిష్ఠా మహోత్సవం జరిగింది.