మొఘల్ సామ్రాజ్యం
మొఘలాయిలు కీ.శ. 1526 నుండి 1707 వరకు భారత ఉపఖండాన్ని (ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారత్) పరిపాలించిన రాజవంశీయులు. 1526లో తైమూరు వంశానికి చెందిన బాబరు ఒకటవ పానిపట్టు యుద్ధంలో ఇబ్రాహీమ్ లోడీను ఓడించి మొఘల్ సామ్రాజ్యం స్థాపించాడు. ముఘల్ అంటే మంగోల్ అనే పదానికి పెర్షియా భాషలో సమానమైన పదం. మంగోల్ అంటే మధ్య ఆసియాలోని చెంఘీజ్ ఖాన్ వంశీయులైన సంచార యుద్దవీరులు అని అర్థం. మొఘల్ వంశీయులంతా ఇస్లాం మతాన్ని కచ్చితంగా పాటించారు. బాబరు తరువాత పరిపాలనా బాధ్యతల్ని చేపట్టిన హుమాయూన్ను పఠాన్ వీరుడైన షేర్ షా సూరి జయించి సుర్ సామ్రాజ్యం స్థాపించాడు. పదహారేళ్ళ తరువాత పోగట్టుకున్న కోటలన్నింటినీ హుమాయూన్ మళ్ళీ జయించాడు. హుమాయూన్ తరువాత అతని కుమారుడైన అక్బర్ మొఘల్ సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించి 1556 నుండి 1605 వరకు పాలించాడు. అక్బర్ తరువాత విశాలమైన మొఘల్ సామ్రాజ్యం అతని కుమారుడైన జహాంగీర్కు సంక్రమించింది. జహాంగీర్ తర్వాత ఢిల్లీ సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన షాజహాన్ కాలంలో మొఘల్ సామ్రాజ్యం ప్రపంచంలోనే అతి గొప్ప రాజ్యంగా కీర్తింపబడింది. ఇతను పరిపాలించిన కాలాన్నే చరిత్రకారులు మొఘల్ సామ్రాజ్య స్వర్ణ యుగంగా వర్ణిస్తారు.
మరాఠా సామ్రాజ్యం
మరాఠాలు దీర్ఘకాలం పాటు దక్కను పీఠభూమికి పశ్చిమ భాగంలోని పూణే చుట్టూ ఉన్న దేశ్ ప్రాంతంలో నివసించారు, ఈ ప్రాంతంలోని దక్కను పీఠభూమి పశ్చిమ కనుమల యొక్క తూర్పు వాలును తాకుతూ ఉంటుంది. ఉత్తర భారతదేశంలో ఉండే మొఘల్ పాలకులు తమ ప్రాంతంపై జరిపిన దండయాత్రలను మరాఠాలు సమర్థంగా నిరోధించారు. శివాజీ మహరాజ్ నాయకత్వంలో ఏకమైన మరాఠాలు ఆగ్నేయ ప్రాంతంలో బీజాపూర్‌ ముస్లిం సుల్తాన్ల నుంచి తమను తాము స్వతంత్రులుగా ప్రకటించుకున్నారు, శివాజీ మహరాజ్ నాయకత్వం కారణంగానే వారు ఈ విషయంలో సాహసించగలిగారు, దీంతోపాటు మరింత శక్తివంతంగా మారిన వారు తరచుగా మొఘల్ భూభాగంపై దాడి చేయడమే కాకుండా, సూరత్‌లోని మొఘల్ కోటను 1664లోను మరియు 1670లోనూ దోచుకున్నారు. 1674లో తనను తాను రాజుగా ప్రకటించుకున్న శివాజీ, సొంతంగా బిరుదు(ఛత్రపతి)ను కూడా తీసుకున్నారు. 1680లో శివాజీ మహారాజా మృతి చెందేనాటికి మరాఠాలు తమ సామ్రాజ్యాన్ని మధ్య భారతదేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాల వరకు సైతం విస్తరించారు. అయితే అటు తర్వాత వారు ఈ భూభాగాన్ని మొఘలులు మరియు బ్రిటిష్ వారికి కోల్పోయారు. భారతీయ చరిత్రకారుడు త్రయంబక్ శంకర్ షీజ్‌వాకర్ ప్రకారం, దక్షిణ భారతదేశంలో ముస్లిం దండయాత్రలను సమర్థంగా ఎదుర్కొన్న విజయనగర సామ్రాజ్యంను శివాజీ స్ఫూర్తిగా తీసుకున్నారు. ఒకప్పటి మైసూర్ రాజు కంఠీరవ నరసరాజ వడయార్ బీజాపూర్ సుల్తాన్‌కు వ్యతిరేకంగా సాధించిన విజయం సైతం శివాజీ విషయంలో స్ఫూర్తిని నింపింది.[2]. చారిత్రక గాథల ప్రకారం, దేవ్ (దైవం), దేశ్ (దేశం) మరియు ధర్మ (మతం) అనే దార్శనికత కలిగిన భారతదేశ మొట్టమొదటి రాజు శివాజీ మాత్రమే.