భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన
బ్రిటీష్ పాలన లేదా బ్రిటీష్ రాజ్ భారత ఉపఖండంలో స్థూలంగా 1858 నుంచి 1947 వరకూ సాగిన బ్రిటీష్ పరిపాలన. [1][2] ఈ పదాన్ని అర్థస్వతంత్ర కాలావధికి కూడా ఉపయోగించవచ్చు.[2][3] ఇండియాగా సాధారణంగా పిలిచే ఈ బ్రిటీష్ పాలిత ప్రాంతంలో -బ్రిటీషర్లు నేరుగా పరిపాలించే ప్రాంతాలతో పాటుగా, వేర్వేరు రాజులు పరిపాలించే ప్రిన్స్ లీ స్టేట్స్ కూడా కలిసివున్నాయి- మొత్తంగా ఆ ప్రాంతమంతా బ్రిటీష్ సార్వభౌమత్వం లేదా చక్రవర్తిత్వం కింద ఉన్నట్టు. ఈ ప్రాంతాన్ని కొందరు బ్రిటీష్ ఇండియా అని కూడా వ్యవహరించేవారు.[4] విక్టోరియా రాణి కొరకు భారత సామ్రాజ్యాన్ని అధికారికంగా టోరీ ప్రధాని బెంజమిన్ డిస్రేలీ 1876లో ఏర్పరిచారు. జర్మనీ, రష్యా పాలకులకు విక్టోరియా తీసిపోయినట్టు భావించకుండా ఉండేందుకు ఈ ఏర్పాటుచేశారు.[5] భారతదేశం బ్రిటీష్ పాలనలో ఉండగానే లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్ వ్యవస్థాపక సభ్యురాలు, 1900, 1920, 1928, 1932,1936 సంవత్సరాల్లో వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడల్లో పాల్గొన్న దేశం, 1945లో శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో ఐక్యరాజ్యసమితిలో వ్యవస్థాపక సభ్యురాలూ.[6]
రాబర్టు క్లైవు- వారన్ హేస్టింగ్సుల రాజ్యతంత్రములు
అట్టి బ్రిటిష ఇండియా చరిత్ర తొలిదశలో మార్గదర్శక పాత్రధారులు రాబర్టు క్లైవు మరియూ వారన్ హేస్టింగ్సు. 1743- 1785 మద్య జరిగిన వీరిద్దరి రాజ్యతంత్రములవల్ల బ్రిటిష్ ఈస్టు ఇండియా కంపెనీ వారి వాణిజ్యమనే నెపము వెనుకయున్న ఆర్థిక లభ్దికి, రాజ్యస్థాపన లక్ష్యములకు రూపురేఖలు దిద్ది తమ కంపెనీవారి లక్ష్యాలను అధికమించి పురోగతి సాధించారు. భారత దేశీయ ఆదాయమును, రాజనిధులను తాముచేసిన సేవలకు ప్రతిఫలముగా రాబట్టుకున్నారు. ఇక్కడ జరిపిన యుద్దపు ఖర్చులు, రాజకీయ కార్యాచరణకైన ఆర్థిక భారం ఈ దేశ రాజనిధులనుండే రాబట్టుకునే కుటిల తంత్రములు చేశారు. అట్టి ఉపలబ్ధికి అవలంబించిన రాజ్యతంత్రములు కుటిలమైననూ వారిపైవచ్చిన ఆరోపణలు నిరాధారములన్న అసత్యకారణముచే శిక్షా విమోచనులై బ్రిటిష్ వారిచే ఘనులనిపించుకున్న బ్రిటిషు దొరలు. కేవలం తమ ఆధిక్యత నిరూపణ, దేశీయరాజుని నియమించు స్తోమత గణించుట, ఆర్థికలాభముకొరకు చేసినవే. ప్రత్యామ్నాయంగా రాజ్యపాలన జరిపించుచూ రాజధర్మము పాటించని రాజ్యతంత్రమవలంబించారు.