గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు
గుమ్మడి ఎస్.ఎస్.ఎల్.సి మంచి మార్కులతో ఉత్తీర్ణుడు అయ్యాడు. తన తరువాత విద్యాభ్యాసం గుంటూరు హిందూ కాలేజిలో సాగించాలని ఎంతో అభిలషించినా పెద్దవారు మాత్రం ఆయనకు ముందున్న కమ్యూనిష్టు ఆసక్తిని తలచి దారితప్పి వ్యవహరిస్తాడని భావించి ఉన్నత విద్యకు అంగీకరించక వివాహ ప్రయత్నాలు మొదలు పెట్టారు. అప్పటికి ఆయన వయస్సు 17 సంవత్సరాలు కావడం విశేషం. పెద్దల వివాహప్రయత్నాన్ని వద్దని వారించగలిగిన వయస్సు కాని, మానసిక పరిపక్వత కాని లేని ఆ వయస్సులో, ఆయన వివాహం 1944లో పెద్దల సమక్షంలో నాయనమ్మకు అమ్మమ్మ అయిన 103 సంవత్సరాల వృద్ధురాలు, నాయనమ్మ, అమ్మమ్మ వంటి పెద్దల ఆశీర్వచనంతో లక్ష్మీ సరస్వతితో జరిగింది. గుమ్మడిని తను కుమారుడిగా భావించిన ఆయన అత్త, వివాహానంతరం ఆయన విద్యాభిలాషను గమనించి గుంటూరు హిందూ కాలేజ్‌‌లో ఉన్నత విద్యాభ్యాసానికి సహకరించింది. అత్త సహకారంతో గుంటూరు హిందూకాలేజ్‌లో ఇంటర్ వరకు (1944-1946) చదువు సాగింది. ఆయన సహవిద్యార్థిప్రముఖ చలనచిత్ర నటి సీనియర్ శ్రీరంజని కుమారుడైన ఎమ్. మల్లికార్జునసాహచర్యంతో ఆయనలో కలిగిన విపరీత చలనచిత్ర మోహం వలన, ఇంటర్ పరీక్షలో అపజయం ఎదురైంది. ఈ అపజయంతో అవకాశం లభించిన పెద్దలు, ఆయనను వెనుకకు పిలిచి వ్యవసాయపు పనులను అప్పగించారు. అంతటితో ఆయన విద్యార్థిజీవితం ఒక ముగింపుకు వచ్చింది.
అగ్నిపరీక్ష (నవల)
కోదండరామయ్య, చలపతి, రఘుపతి ముగ్గురు అన్నదమ్ములు. కోటీశ్వరులుగా పేరు పొందారు. కోదండరామయ్య అలనాటి కోదండరాముడే. అతనికి తమ్ములంటే అభిమానం. వ్యసనాలకులోనై మరణించిన రఘుపతిని తలుచుకొని ఏడుస్తూ వుంటాడు. ఉమ్మడికుటుంబం. అతని భార్య కాంతమ్మ భర్త లాంటిదే. మరిది పిల్లలు, నా పిల్లలు అని ఏనాడు భేదం చూపి ఎరగదు. రామయ్యకు, మోటార్ రిపేరింగు కంపెనీ ఉంది. అడితీ దుఖాణం ఉంది.ఇంకా ఎన్నో వ్యాపారాలు చేస్తాడు. అతని ఆదాయవ్యయ సంగతులు ఎవరికీ తెలియదు. రోజుకు పది మంది ఆశ్రితజనం ఆయింట వుంటారు. పిల్లలంతా పిల్ల జమీందారులా పెరుగుతున్నారు. ఇంటిలోని ఆడవారుకు జమా ఖర్చులు తెలియదు.
కావలసిన వస్తువులు, బట్టలు అన్నీ పద్దు వ్రాయించి తెచ్చుకోవటమే. అలాంటి పరిస్థితులలో కోదండరామయ్య చనిపోతాడు. చనిపోయేముందు తమ ఆర్థికపరిస్థితి గురించి కొడుకు విష్ణువర్ధన్ కు వివరించి, కుటుంబగౌరవం కాపాడమని మాట తీసుకుంటాడు. అస్తవ్యస్తంగా వున్న ఆర్థికపరిస్థితిని చక్కదిద్దటానికి కఠినమైన నిర్ణయాలు తీసుకుంటాడు విష్ణు. ఇంటిలోని దుబారా ఖర్చులు తగ్గిస్తాడు. పద్దువ్రాసి వస్తువులు తెప్పించే పద్ధతి మానిపిస్తాడు. ఇంటివారంతా కర్కోటకుడని తిడుతున్నా పట్టించుకోడు. ఈ కష్టసమయములో తోడు కావాలని మధ్యతరగతి అమ్మాయి సుజాతను వివాహమాడుతాడు. సుజాత అత్తవారి సూటిపోటిమాటలను పట్టించుకోక విష్ణుకు అండగా నిలుస్తుంది. ఎన్నో వొడిదడుకులను ఎదురుకొని అన్నీ సరిదిద్దుతాడు విష్ణు.
సుందరమ్మ భర్త ఒకప్పుడు తాసిల్దారుగా పనిచేసాడు. సికింద్రాబాద్ దగ్గర లాల్ బజార్ లో బంగళా కట్టించాడు. దగ్గరే పొలం కొన్నాడు. నలుగురు ఆడపిల్లలు ఒక్కడే కొడుకు. ముగ్గురు ఆడపిల్లల పెళ్ళి అయ్యింది. చివరి కూతురు సుజాత బి.యే చదివింది. అన్న ఇబ్బంది చూసి కట్నం ఇచ్చేవాడిని వివాహమాడటానికి ఇష్టపడదు. సుందరమ్మ కొడుకు రఘు ప్రాణాలు తీస్తూ, ఆడపిల్లలలకు అన్ని లాంచనాలను జరిపిస్తూవుంటుంది. ఖర్చుచేస్తూవుంటుంది. అడ్డుపడబోయిన కూతురు సుజాతను, కోడలు సరళను మాట్లాడనీయదు. తల్లికి ఎదురుచెప్పలేని బలహీనతతో రఘు అప్పులపాలవుతాడు. ఖర్చులు తట్టుకోలేక బంగళా, పొలం అన్నీ అమ్మేస్తాడు. ఐనా సుందరమ్మ ఖర్చులు తట్టుకోలేకపోతాడు. సుజాత, సరళ ఎంత హెచ్చరించినా ఆమెను అదుపులో వుంచలేకపోతాడు. మధ్యతరగతి భేషజాలకు బలైపోతాడు. పిచ్చివాడైపోతాడు. ఒక్క రఘు కాదు, రఘు లాంటి యువకులెందరో ఇంటివారి దుబారా,బయటవారి దుష్ప్రచారాలకు బ్రతుకులు బలిచేస్తున్నారు.
రఘు, విష్ణు ఇద్దరూ జీవిత బాటపై డక్కామొక్కీలు తిన్నవారే. ఒకరు బలహీనుడు. భయపడుతూ పిరికితనంతో,చెడు అని తెలిసినా, భయపడి పిరికివానిలా తన జీవితమేకాక, ఇతరుల జీవితం నరకప్రాయం చేసినవాడు. రెండో అతను మంచిని ఎంచి యెవరెన్ని మాటలన్నా, కర్కోటకుడని బిరుదునిచ్చినా ధైర్యంగా నిలబడి, శాసించి, శ్క్షించి, బ్రతుకు బాటలోని గతుకులను పూడ్చాడు.