మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య యుద్ధం
మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య యుద్ధం : 1857–-58 మధ్యకాలంలో ఉత్తర, మధ్య భారతదేశంలో బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన తిరుగుబాట్లని మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య యుద్ధం అనీ, 1857 సిపాయిల తిరుగుబాటు అనీ పరిగణిస్తారు. భారత చరిత్రకారులు ఈ తిరుగుబాట్లని 'ప్రథమ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా భావిస్తారు. దశాబ్దాలుగా భారతీయ సిపాయిలకీ బ్రిటీష్ అధికారులకీ మధ్యగల జాతీయ, సాంస్కృతిక వైరుధ్యాలు తిరుగుబాట్లకి దారితీసాయి. బ్రిటిష్ వారికి భారత పాలకులైన మొగలాయి, పేష్వాల పట్లగల నిర్లక్ష్య వైఖరి మరియూ ఔధ్ విలీనం లాంటి రాజకీయ కారణాలు భారతీయులలో బ్రిటిష్ పాలన పట్ల వ్యతిరేకత కలిగించాయి.
1922-24 మన్య విప్లవం
ప్రభుత్వం విధించే నిషేధాలు, పరిమితులకు వ్యతిరేకంగా 1880 నుంచి 1914 వరకూ పదుల సంఖ్యలో తిరుగుబాట్లు జరిగాయి. వీటిని పితూరీగా పిలచేవారు.1879-80 మధ్యకాలంలో రంపచోడవరం ప్రాంతంలో తమ్మందొర అనే గిరిజన నేత నాయకత్వంలో కల్లు కాయడంపై ప్రభుత్వ నిషేధాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ పితూరీ జరిగింది. దీనిలో భాగంగా భౌతికంగా ప్రభుత్వ చిహ్నంగా కనిపించే పోలీసు స్టేషన్లను తగుల బెట్టారు. పోలీసు కానిస్టేబుల్ ఒకరిని అమ్మవారికి బలి ఇచ్చారు. తమకు బతికే అవకాశం లేనప్పుడు, కానిస్టేబుళ్ళను చంపి మరీ చస్తామన్నది వారి నినాదంగా ఉండేది. క్రమంగా విశాఖపట్నంలోని గొల్లకొండ అడవులు, ఖమ్మం ప్రాంతపు అడవులకు తిరుగుబాటు వ్యాపించగా సైన్యాన్ని, పోలీసులను దీన్ని అణచివేసేందుకు నియోగించారు. జూన్ 1880లోనే తమ్మందొరను కాల్చి చంపగలిగినా, అప్పటికే వ్యాపించిన తిరుగుబాటును అణచివేసేందుకు నవంబరు వరకూ సాధ్యపడలేదు. గిరిజనుల జీవన విధానంలో బ్రిటీష్ ప్రభుత్వ జోక్యం, వనరుల దోపిడీ వంటివాటికి వ్యతిరేకంగా ఇటువంటి పితూరీలు మరికొన్ని 1922 ముందునాటికే జరిగాయి. 1886లో ఇటువంటి మరో పితూరీ కూడా సాగింది.నిజానికి ఈ పితూరీలు మొదట మత్తాదార్ల మధ్య మత్తాలు (ఎస్టేట్ల) కోసం జరిగిన లక్షణం కలిగినవే అయినా క్రమంగా బ్రిటీష్ ప్రభుత్వపు అణచివేత ధోరణి పెరిగే కొద్దీ బ్రిటీష్ వలస పాలన, అటవీ పాలసీలకు వ్యతిరేకంగా జరుగనారంభించాయి.
1922-1924 మన్యం తిరుగుబాటు లేదా మన్య విప్లవానికి నాయకత్వాన్ని మైదాన ప్రాంతాలకు చెందిన, క్షత్రియ కులస్తుడైన అల్లూరి సీతారామరాజు వహించారు. సీతారామరాజు పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా మోగల్లుకు చెందినవారు. 1897న మోగల్లు గ్రామంలో జన్మించిన రామరాజు 5వ ఫారం వరకూ ఆంధ్రదేశంలోని పలు ప్రాంతాల్లో చదువుకున్నారు. చిన్నతనంలోనే జ్యోతిష్యం, హస్త సాముద్రికం, ఔషధ శాస్త్రం వంటివాటిపై ఆసక్తిని, అభినివేశాన్ని అభివృద్ధి చేసుకున్నారు. 18వ యేట రాజు సన్యాసాన్ని స్వీకరించి, అటవీ ప్రాంతాల్లో తిరుగుతూ ప్రజలకు మూలికల వైద్యం చేసేవారు. నిరాడంబరంగా జీవించడం, మూలకల వైద్యంతో ప్రజలకు సాయం చేయడం, అడవి జంతువులను శక్తితో లొంగదీయగలగడం వంటి వాటి వల్ల రాజుకు అక్కడి గిరిజనుల్లో మర్యాద లభించింది. ఆయన ఆధ్యాత్మికత, ఆయన చుట్టూ అల్లుకున్న కథలు ఆయనకు దాదాపుగా దైవత్వాన్ని ఆపాదించాయి. గిరిజనులు ఆయనకు బాణాలు, బుల్లెట్లు తాకవని, శరవర్షాన్ని కురిపించగలడనీ పలు విధాల కథలు ఆయన పరంగా చెప్పుకునేవారు. ఇవన్నీ ఆయనపై భయాన్ని కలిగించాయి. అన్నివిధాలుగానూ గౌరవం, భయం కలసి సీతారామరాజుకు బలమైన అనుచరులు లభించేలా చేసింది. ఆయనకు జాతీయవాదంతోనూ, జాతీయ నాయకులతోనూ అభినివేశం ఉండేది. గతంలో జాతీయోద్యమంలో పనిచేసిన అనుభవమూ ఉంది. గిరిజనుల భూములుపై, జీవన విధానంపై ఆంక్షలు విధించి, కూలీలుగా మార్చి, ఆ కూలీ కూడా సరిగా ఇవ్వని బ్రిటీష్ ప్రభుత్వ తీరును గిరిజనులు అర్థం చేసుకునందుకు, తిరగబడేందుకు సీతారామరాజు సహకరించారు. సీతారామరాజుకు ప్రధాన అనుచరులుగా గంటం దొర, మల్లయ్య దొర, అగ్గిరాజు, యెండు పడాల్ వంటివారు సైన్యనాయకత్వం చేపట్టారు. గం గంటయ్య దొర, గం మల్లయ్య దొర సోదరుల స్థానికజ్ఞతను ఆధారం చేసుకుని సీతారామరాజు అనేకమంది గిరిజనులను తిరుగుబాటులో చేర్చుకున్నారు.