సింధు లోయ నాగరికత
సింధు లోయ నాగరికత (క్రీ.పూ6000 - క్రీ.పూ.1750)[1] ప్రస్తుత భారత దేశం మరియు పాకిస్తాన్ లోగల గగ్గర్ హక్రా మరియు సింధు నదుల పరీవాహక ప్రాంతంలో విలసిల్లిన అతి ప్రాచీన నాగరికత. ఇది ప్రాథమికంగా పాకిస్థాన్‌లో గల సింధ్ మరియు పంజాబ్ ప్రావిన్సులలో, పశ్చిమం వైపు బెలూచిస్తాన్ ప్రావిన్సు వైపుకు కేంద్రీకృతమైనట్లు తెలుస్తుంది. ఇంకా ఆఫ్ఘనిస్తాన్, తుర్కమేనిస్తాన్, ఇరాన్ దేశాలలో కూడా ఈ నాగరికతకు సంబంధించిన శిథిలాలను వెలికి తీయడం జరిగింది. ఈ నాగరికతకు చెందిన హరప్పా నగరము మొదటగా వెలికి తీయుటచే ఇది సింధు లోయ హరప్పా నాగరికత అని పిలువబడుతున్నది. సింధు నాగరికత మెసొపొటేమియా మరియు ప్రాచీన ఈజిప్టు కంచు యుగాలకు సమకాలికమైన అతి ప్రాచీన నాగరికతల్లో ఒకటి. అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన దశగా గుర్తించబడిన నాగరికతను హరప్పా నాగరికత</b>గా పేర్కొంటారు. ఈ నాగరికతకు సంబంధించిన తవ్వకాలు 1920వ సంవత్సరం నుండి జరుగుతున్నా అత్యంత ప్రాముఖ్యత కలిగిన వివరాలు మాత్రం 1999లోనే వెలువడ్డాయి.[2]
భారతీయ మహాశిల్పము
భారతీయ శిల్పకళ క్రీస్తు పూర్వం నాటి సింధులోయ నాగరికత నుంచి వైవిధ్యభరితంగా మారుతూ విశిష్టతను నిలుపుకుంటూ కొనసాగింది. అశోకుని కాలంలో బుద్ధుని విగ్రహాలు, ఆయన జీవిత ఘట్టాలు వంటివి విలక్షణమైన శిల్ప సంపద పెరిగింది. ఆపైన గ్రీసు శిల్పశైలి ప్రభావంతో కొంత మారినా శాతవాహనుల పాలనలోని దాక్షిణాత్య సామ్రాజ్యంలో ప్రత్యేక ముద్ర కనబరిచింది. అనంతర కాలంలో దక్షిణ భారతదేశంలో బృహత్ ఆలయాలు, వాటిలో హైందవశిల్పకళ సుప్రఖ్యాతి పొందేలా ఏర్పడింది. వేలయేళ్ల కాలం నుంచీ ఈ శిల్పకళాసంపద కొనసాగుతూ వచ్చింది. ఇంతటి వైవిధ్యభరితమైన శిల్పశైలులను శాస్త్రీయం చేస్తూ ఈ గ్రంథంలోని పలు విశేషాలు రచించారు. లలిత కళలన్నిటితో పోల్చితే ఇటీవలి శతాబ్దాల తెలుగు సాహిత్యంలో శిల్పకళ, శిల్పశాస్త్రాలపై సాహిత్యసృష్టి అరుదుగానే జరిగింది. ఈ క్రమంలో సంపద్వంతమూ, అపురూపమూ ఐన విషయ పరిజ్ఞానంతో ఈ గ్రంథం రూపొందింది.