భారత పురాతత్వ సర్వే సంస్థ
ఆర్కియాలజికల్‌ సర్వే ఆఫ్‌ ఇండియాను బ్రిటిష్‌ వలసవాద సామ్రాజ్య హయాంలో 1861లో సర్‌ అలెగ్జాండర్‌ కనింగ్‌హం అప్పటి వైస్రాయ్‌ చార్లెస్‌ జాన్‌ కనింగ్‌ సహాయంతో ఏర్పాటు చేశారు. ఆ సమయంలో దాని పరిధి అఫ్గానిస్తాన్‌, బర్మాలతో కలిసిన మొత్తం భారత ఉపఖండం మీద ఉండేది.[7] తొలినాళ్లలో చాలావరకు అన్వేషణ కార్యక్రమాల్లో సంస్థ నిమగ్నమై ఉండేది. దాని ఫలితంగా సంకిసా, శ్రావస్థి, బార్హాట్‌, కోశాంబీ వంటి చారిత్రక స్థలాలు వెలుగు చూశాయి.[8] ఈ కార్యకలాపాలలో కనింగ్‌హం చాలా ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు. దాంతోపాటు భారతదేశ చారిత్రక పురాతత్వ పరిశోధనలకు ఆయన దారులు పరిచారు.[9] కానింగ్‌హం హయాంలో (1867-68) ఏఎస్‌ఐకి చెందిన ఏసీఎల్‌ కార్లైల్‌ మధ్యప్రదేశ్‌లోని రేవా జిల్లాలోని సుహాగిఘాట్‌ రాతి గుహల్లో ముఖ్యమైన రాతి చిత్రలేఖనాలను కనిపెట్టారు.[10] ఇందులోని కొన్ని చిత్రాలు పూర్వ చారిత్రక యుగానికి చెందినవని, ఐరోపాలో వాటికి సంబంధించిన ఆధారాలేవీ కూడా లేవని గుర్తించారు. మార్టిమర్ వీలర్‌ అనే నావికుడు 1944లో డైరెక్టర్‌ జనరల్‌ అయ్యాక సంస్థ ప్రధాన కార్యాలయాన్ని సిమ్లాలోని రైల్వే బోర్డు భవనంలో ఏర్పాటు చేశారు.
భారతీయ కళ
వేల సంవత్సరాల కాలంలో శిఖరాలపై భారతీయ చిత్రలేఖనం యొక్క సంప్రదాయం మరియు పద్ధతులు నిదానంగా పరిణామం చెందాయి- చాలా ప్రదేశాలలో చారిత్రాత్మక పూర్వ కళ కనిపిస్తుంది. చారిత్రాత్మక కాలం యొక్క అతిపురాతన రాతి చిత్రాలను క్రీపూ 2వ శతాబ్దం నుండి అజంతా గుహలలో భద్రపరచబడినాయి. మొత్తంమీద భారతదేశంలోని 20 ప్రదేశాలు ఈ చిత్రలేఖనాలు మరియు ప్రాచీన మరియు మధ్యయుగంనాటి ఆరంభ కాలాల యొక్క చిత్రాల యొక్క జాడలకు ప్రసిద్ధిగాంచాయి (8వ - 10వ శతాబ్దం AD వరకు).[5] ప్రాచీన మరియు మధ్యయుగం ఆరంభంనాటి అత్యంత ముఖ్యమైన శిలా చిత్రాలు అజంతా గుహలు, బాగ్ గుహలు, ఎల్లోరా గుహలు, సిత్తానవాసల్‌లో ఉన్నాయి.