సమాచార హక్కు
ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, సంస్థల నుంచి సమాచారాన్ని అడిగి తీసుకునే అధికారమే సమాచార హక్కు (Right to Information). మనం ఏ ఆఫీస్ లో కాలిడినా కావలిసిన సమాచారంపొందుట దుర్లభం. లంచం ఇచ్చుకోనిదే ఫైలు కదలదు. సామాన్యుడికి ఏ ఆఫీసుకు వెళ్ళినా పనిచేయించుకోవటం, తనకు కావలసిన సమాచారాన్ని రాబట్టటం చాలా కష్టం.ఈ నేపథ్యంలో భారత ప్రభుత్వం 12 అక్టోబర్ 2005 తేదీన ఈ సమాచార హక్కు చట్టం (Right to Information Act) * [1] భారతదేశమంతటా అమలులోకి వచ్చింది. దీనిని ఉపయోగించుకొని, ప్రభుత్వ పనులపై సమచారాన్ని పొందవచ్చు. ఇంతకుముందు పార్లమెంటు, లేక విధాన సభ లేక విధాన పరిషత్ సభ్యులకు గల ఈ సౌకర్యాన్ని, ఈ చట్టం ద్వారా ప్రజలందరికి కలిగింది,. ప్రభుత్వ అధికారులు అడగకపోయినా వారంతట వారే విధి విధానాలు, ఉద్యోగుల బాధ్యతలు మొదలైన 17 అంశాల గురించి సమాచారం ఇవ్వాలి. దీని ప్రకారం ప్రతి ప్రభుత్వ కార్యాలయంలో సహాయ పౌర సమాచార అధికారి, పౌర సమాచార అధికారి, అప్పిలేట్ అధికారుల పేర్లు, వారి ఫోన్ నెంబర్లను, ప్రజలకు కనిపించే విధంగా బోర్డుమీద స్పష్టంగా రాసి ఉంచాలి.సమాచార హక్కు చట్టం లో మెుత్తం 6 అధ్యాయాలు, 31సెక్షన్లు ఉన్నాయి.
1833 వ సంవత్సరపు బ్రిటిష్ ఇండియా రాజ్యాంగ చట్టము
బ్రిటిష్ ఈస్టు ఇండియా కంపెని స్థాపించినప్పడినుండి (క్రీ.శ 1600) భారతదేశములో శాశ్వత వ్యాపార యిజారా (contract) ఇవ్వబడి విసిష్టాదికారముతో వర్తకముచేసుకునటయే కాక బ్రిటిష్ ప్రభుత్వమువారిచే ఆమోదించబడి అప్పడప్పుడప్పుడు నవీకరణ చేయబడిన సన్నదులు (పట్టాలు) ద్వారాను తరువాత 1773 నుండి 20 ఏండ్లకొకసారి చట్టముల ద్వారాను కలిగి న అనేక అధికారములతో కంపెనీవారు క్రమేణా రాజ్య పాలనచేయసాగెను. మొగల్ చక్రవర్తి యిచ్చిన దివానీ అధికారముతో 1765 నుండి వర్తకమువలన వచ్చే ఆదాయమే కాక రాజస్వఆదాయమును కూడా గణించుచుండెను. భారతదేశాబికవృధ్దికిగాని, దేశ ప్రజల క్షేమమునకుగాని ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడుటలేదు. ఆ పరిస్థితులలో భారతదేశానికి జరుగుచున్న అన్యాయము బ్రిటిష్ దేశీయుల సంకుచితరాజనీతిని ఖండించుచూ బ్రిటిష్ పార్లమెంటులో తీవ్ర విమర్శలు 1765-1813 మధ్య తరుచూ చర్చించబడినవి. అంతేకాక 19వ శతాభ్దారంభములో 1815 సంవత్సరము నెపోలియన్ చనిపోయేవరకూ నెలకొనియున్న ఐరోపా దేశములలోని యుద్దపరిస్థితులవలన బ్రిటిష్ దేశములోని ఇతర వ్యాపారస్తులు, వ్యాపార సంస్తలు భారతదేశములో వ్యాపారము చేసుకొనుటకు అవకాశము కల్పించుటకు భారతదేశమున స్వెఛ్చావ్యాపారమును అమలుచేయమను ఆందోళనలు జరిగెను. తత్ఫఫలితముగా ఈస్టుఇండియా కంపెని విసిష్టాధికార వ్యాపారమును రద్దుచేయవలసినట్టియూ, దేశఆదాయమును భారతదేశాభివృధ్దికి, ప్రజలసంక్షేమమునకే వినియోగించబడవలెనన్న జ్ఞానోదయముకలిగి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వమువారిచే 1813 సంవత్సరములో చట్టము ద్వారా ఈ కంపెనీకిచ్చిన విసిష్టాధికారము తీసివేయబడినది (కేవలము ఒక్క తేనీటి ఆకు తప్ప). కానీ రాజ్యపాలన యధావిధిగా కొనసాగించుతూ రాజస్వమును మరో 20సంవత్సరములు కంపెనీవారే అనుభవించుటకు అనుమతించబడింది. తదనంతరం బ్రిటిష్ పార్లమెంటు 1833లో ఇంకో రాజ్యాంగ చట్టమును ఆమెదించి కంపెనీవారికి వ్యాపారముచేసుకునే హక్కు పూర్తిగా రద్దుపరచి భారతదేశ రాజ్యపాలనకు బ్రిటిష్ పార్లమెంటు వారి ప్రభుత్వముక్రింద భారతదేశమును పరిపాలించుటకు రాజ్యప్రతినిధిగా కంపెనీ వారినే నియమించుచూ, భారత దేశాదాయమును ఇచ్చటనే దేశాభివృద్దికి వినియోగించేటట్లుగా నిబంధనలు చేయబడినవి. కంపెనీ వారి పెట్టుబడులు, వారి సోత్తులు యావత్తూ ఖరీదు కట్టబడి భారతదేశపు ప్రభుత్వ కాతాకు ఖర్చువ్రాసి కంపెనీ వ్యాపార లావాదేవిలు నిలిపివేయబడినవి. ఈ 1833 సంవత్సరపు రాజ్యాంగ చట్టమే తదుపరి జరిగిన బ్రిటిష్ పరిపాలనా విధానమునకు పునాది యని చెప్పవచ్చును.