แหล่งโบราณคดีบ้านโนนวัด
แหล่งโบราณคดีบ้านโนนวัด คือแหล่งโบราณที่มีหลุมขุดค้นทางโบราณคดีที่ใหญ่ที่สุด และมีความต่อเนื่องทางวัฒนธรรมที่ยาวนานที่สุดในประเทศไทย ณ เวลานี้ [1] นับได้ตั้งแต่ยุคหินใหม่ สำริด เหล็ก เรื่อยมากระทั่งยุคปัจจุบัน กว่า 200 ชั่วอายุคน ตัวแหล่งขุดค้นตั้งอยู่ในเขตตำบลพลสงคราม อำเภอโนนสูง จังหวัดนครราชสีมา ภายในได้มีการขุดพบหลุมศพ กระดูกมนุษย์ เครื่องประดับ และไหโบราณลวดลายงดงาม ซึ่งมีอายุเก่าแก่กว่าแหล่งโบราณคดีบ้านเชียงที่จังหวัดอุดรธานีเล็กน้อยมีอายุประมาณ 6,000 ปี และในอนาคตจะมีการสนับสนุนให้ขึ้นทะเบียนมรดกโลกอีกด้วย
อำเภอปะคำ
ต่อมา ไม่นานได้เกิดความแห่งแล้งขึ้นในหลายจังหวัดหลายพื้นที่ทางภาคอีสาน เป็นเหตุให้มีผู้คนจากหลายที่หลายแห่งและหลายจังหวัดต่างพากันอพยพเข้ามาจับจองที่ทำกินและที่อยู่อาศัยกันอย่างต่อเนื่อง สาเหตุหนึ่งเนื่องมาจากความอุดมสมบูรณ์ของพื้นที่ “บ้านปะคำ”โดยเฉพาะอย่างยิ่ง บ้านปลื้ม (ตำบลโคกมะม่วง ในปัจจุบัน) ที่มีความอุดมสมบูรณ์ไปด้วยแหล่งน้ำธรรมชาติ พืชพันธุ์ธัญญาหาร และทรัพยากรธรรมชาติมากมายหลากหลายชนิด จึงทำให้มีการอพยพเข้ามาอยู่อาศัยของผู้คนจากต่างถิ่นมีมาอย่างต่อเนื่องจนทำให้มีหมู่บ้านใหม่ๆ เกิดขึ้นมากมายหลายหมู่บ้าน เช่น บ้านไทยเจริญ บ้านถนนหัก บ้านโคกลอย บ้านโคกปราสาทบ้านโคกว่าน (ปัจจุบันชื่อบ้านสุขสำราญ) บ้านดอนนางดำ (ปัจจุบันชื่อบ้านดอนนางงาม) บ้านทุ่งไผ่ บ้านโคกประเดียบ บ้านปลื้ม บ้านเทพ บ้านโคกไม้แดง บ้านน้อย และอีกหลายต่อหลายหมู่บ้าน จวบจนถึงปัจจุบัน (พ.ศ. 2555) รวมแล้วทั้งสิ้น 77 หมู่บ้าน 
นางรอง มาเป็น กิ่งอำเภอละหานทราย จังหวัดบุรีรัมย์ 
ปะคำ , ตำบลไทยเจริญ และตำบลหนองบัว ส่วนหมู่บ้านส้มป่อยและหมู่บ้าน โนนดินแดง (อำเภอโนนดินแดง) ยังคงขึ้นอยู่กับอำเภอละหานทราย จังหวัดบุรีรัมย์การตั้งถิ่นฐานบ้านปะคำ ไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัดว่ามีการก่อตั้งขึ้นในยุคสมัยใดทุกสิ่งทุกอย่างจึงเป็นเพียงแค่การสันนิษฐานสืบต่อกันมาว่า น่าจะตั้งขึ้นในราวพุทธศตวรรษที่ 15 -17 เพราะสังเกตเห็นได้จากการที่มีโบราณสถานและโบราณวัตถุต่างๆใหญ่บ้างเล็กบ้างรายล้อมอยู่โดยทั่วไป อย่างเช่น , พระพุทธรูปสัมฤทธิ์ , เทวรูปสัมฤทธิ์ , เครื่องปั้นดินเผาเครื่องประดับ , 
โครงกระดูก , อาวุธ เป็นต้น แต่ไม่ได้มีการเก็บรักษาให้ดีเท่าที่ควรเนื่องจากโดยส่วนใหญ่ เป็นการขุดค้นพบโดยนักค้าโบราณวัตถุมากกว่า จึงไม่ได้มีการศึกษาประวัติสิ่ง ของต่างๆเหล่านี้ดีเท่าที่ควร 
(ปัจจุบันยังพอมีให้เห็นอยู่บ้างที่ พิพิธภัณฑ์วัดโคกงิ้ว หมู่ที่ 3 ต.ปะคำ อ.ปะคำ จ.บุรีรัมย์) และโดยเฉพาะอย่างยิ่งที่บริเวณรอยต่อชุมชนบ้านปะคำหมู่ที่ 1 และชุมชนบ้านปะคำหมู่ที่ 2 
ตำบลปะคำ ลึกลงไปใต้ดินราว 1 – 5 เมตร จะพบว่ามีโครงกระดูกของคนในสมัยโบราณเรียงรายอยู่โดยทั่วไป นอกจากนี้ยังพบวัตถุสิ่งของต่างๆ เช่นหมวกโลหะ , อาวุธ , เครื่องใช้ต่างๆ ฯลฯ ดังนั้นจึงสันนิษฐานว่า บ้านปะคำ น่าจะเป็นหมู่บ้านและชุมชนโบราณที่มีความเก่ามากแห่งหนึ่ง 