เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
เจ้าจอมแว่น หรือ เจ้าคุณจอมแว่น พระนามเดิมว่า เจ้านางคำแว่น หรือ อัญญานางคำแว่น บ้างออกพระนามว่า เจ้านางบัวตอง ชาวลาวและชาวอีสานนิยมออกคำลำลองพระนามว่า เจ้านางเขียวค้อม เป็นพระบรมวงศานุวงศ์จากนครเวียงจันทน์ อดีตนางพระกำนัลในพระอัครมเหสีของสมเด็จพระเจ้าสิริบุญสารแห่งเวียงจันทน์[1] ต่อมาได้รับการสถาปนาเป็นพระสนมเอกในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) ผู้รับใช้เบื้องพระยุคลบาทอย่างใกล้ชิด ตั้งแต่เมื่อครั้งรัชสมัยสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีจนผลัดราชวงศ์ใหม่ เจ้าจอมแว่นเป็นพระสนมเอกที่มีอิทธิพลต่อราชสำนักสยามฝ่ายในอย่างสูง จนชาววังได้ยกย่องให้เป็น เจ้าคุณข้างใน และถือเป็นเจ้าคุณคนแรกในพระราชวงศ์จักรี อีกทั้งยังเป็นเจ้านายชั้นผู้ใหญ่ที่คอยอภิบาลสมเด็จพระเจ้าลูกเธอที่ยังทรงพระเยาว์อย่างเข้มงวด จนได้รับฉายาว่า คุณเสือ[2]
หนึ่งด้าวฟ้าเดียว
เรื่องราวของ ขันทอง ชายหนุ่มลูกเสี้ยวไทย-ตุรกี มีใบหน้าสวยราวกับผู้หญิง จารบุรุษที่ปลอมตัวเข้ามาเป็นขันทีในราชสำนักอยุธยา นามว่า ออกพระศรีขันทิน เพื่อสืบหาสาเหตุการตายอย่างเป็นปริศนาของพ่อและแม่ ในช่วงที่กรุงศรีอยุธยากำลังจะแตกดับ และต้องเข้าไปยุ่งเกี่ยวกับ แม่แมงเม่า สาวน้อยจอมแก่น แสนซน ลูกเศรษฐี ที่มีความสามารถในการใช้กลบท การแต่งกลอนรูปแบบที่ซ่อนความหมาย ความลับ กลบทเป็นที่นิยมกันทั่วไปในหมู่นางในวังหลวง ความสัมพันธ์ของทั้งสองคนที่ต้องมาช่วยกันสืบความลับในวังหลวง พัฒนากลายเป็นความรักความผูกพัน ท่ามกลางความวุ่นวายของการแก่งแย่งชิงดีกันระหว่างขุนนางอยุธยาก่อนกรุงแตก หลังกรุงแตกขันทองกับแมงเม่าหนีจากวังไปสมทบกับชุมนุมพระยาตากที่ระยอง ขันทองตัดสินใจร่วมทัพพระยาตาก โดยศึกครั้งสำคัญศึกหนึ่งคือการตีเมืองจันทบูร หลังจากขับไล่พวกอังวะไปได้แล้ว พระยาตากก็ยกทัพลงมายังเมืองธนบุรีศรีมหาสมุทร เพื่อสร้างเป็นพระมหานครแห่งใหม่แทนกรุงศรีอยุธยาที่เหลือเพียงซากปรักหักพัง และเถลิงถวัลยราชสมบัติเป็นพระมหากษัตริย์พระองค์ใหม่ ขณะที่ขันทองเข้ารับราชการได้รับยศเป็น พระศรีสัจจา ขันทองกับแมงเม่าเริ่มต้นสร้างครอบครัวไปพร้อมๆ กับไพร่ฟ้าอาณาประชาราษฎร์ที่ฟื้นคืนชีวิตขึ้นมาอีกครั้ง ภายใต้พระบรมโพธิสมภารของพระเจ้าอยู่หัวพระองค์ใหม่แห่งกรุงธนบุรี