พุ่มพวง ดวงจันทร์
รำพึง จิตรหาญ เกิดที่ บ้านหนองนกเขา ตำบลไพรนกยูง อำเภอหันคา จังหวัดชัยนาท[1] โตที่ตำบลบ่อสุพรรณ อำเภอสองพี่น้อง จังหวัดสุพรรณบุรีเป็นบุตรีของนายสำราญ และนางเล็ก จิตรหาญ ครอบครัวมีอาชีพรับจ้างทำไร่อ้อย เกิดในครอบครัวยากจน เป็นลูกคนที่ 5 ของบ้านในจำนวน 12 คน[2]
สี่ไม้คาน
เป็นเรื่องเกี่ยวกับครอบครัวหนึ่งซึ่งประกอบด้วย ยาย และหลานสาวอีก 4 คน ยายชื่อยายลำดวน หลานสาวคนโตชื่อผกาอายุ 30 ปี คนรองชื่อพิกุลอายุ 27 ปี คนรองสุดท้องชื่อกล้วยไม้อายุ 24 ปี และคนเล็กสุดชื่อแก้วอายุ 18 ปี ซึ่งอายุค่อนข้างห่าง จากพวกพี่ ๆ มาก พี่สาวทั้งสามคนก็จะคอยดูแล และยายก็จะเลี้ยงหลานๆ อย่าดี โดยเฉพาะแก้ว ยายจะโอ๋เป็นพิเศษเนื่องจากเป็นน้องคนเล็ก แม่ของ 4 สาวนี้ตรอมใจตายไปตั้งแต่แก้วยังอยู่ประถม สาเหตุที่ตรอมใจตายเนื่องมาจากสามีเป็นคนไม่ดี ยายลำดวนมีลูก 2 คน คือแม่ของสาวๆ พวกนี้ กับลูกชายอีก 1 คน ซึ่งเขาก็มีลูกสาวชื่อซ่อนกลิ่น ซ่อนกลิ่นได้สามีที่นิสัยแย่มาก วันๆ เอาแต่กินเหล้าเมายา เล่นการพนัน พอเมาก็จะตบตีซ่อนกลิ่น จนพ่อของซ่อนกลิ่นทนไม่ได้ เลยหนีไปบวชพระ ส่วนซ่อนกลิ่นก็ขอย้ายมาอยู่กับย่าลำดวน ก็ยังไม่วายที่ไอ้กอบสามีของกลิ่นก็ยังตามมาก่อกวน ตบตี และทะเลาะด่าทอกันทุกวัน ด้วยเหตุนี้เองที่ยายลำดวนพยายามให้หลานสาวทั้งสี่คนอยู่บนคาน เพราะเห็นว่าการมีสามี การมีชีวิตครอบครัว ต้องประสบปัญหาเดียวกับพี่กลิ่น และแม่ของพวกเธอ ยายไม่อยากให้หลานๆ ต้องเป็นแบบนี้ ถ้าใครมาพูดถึงเรื่องนี้ยายจะโกรธมาก แล้วก็จะพูดว่า “อยากมีผัวจนตัวนะมึง” พี่สาวทั้งสามคนเชื่อฟังยาย เพราะไม่อยากให้ยายเสียใจ และคิดว่ายายก็พูดถูก แต่แก้วหลานสาวคนเล็กเป็นคนหัวดื้อ เกเร แก่นแก้ว ทำตัวอันธพาล ชอบก่อเรื่อง ด่าเก่ง ไม่ยอมใคร ดังนั้นแก้วจะพูดอยู่เสมอว่าแก้วไม่ยอมขึ้นคานหรอก และจะหาพี่เขยให้พี่สาวทั้งสามคนด้วย เพราะแก้วต้องการเอาชนะยาย พี่สาวคนแรกที่แก้วจะหาพี่เขยให้คือพี่พิกุล เพราะครูพุฒิเขาให้แก้วมาบอกพี่พิกุลว่าจะให้คนมาสู่ขอ และพี่พิกุลก็รักพี่พุฒิเหมือนกัน เมื่อยกคนมาสู่ขอก็โดนยายลำดวนไล่ตะเพิดกลับไปหมด และพี่พิกุลก็โดนยายกักขังบริเวณ เลยกลายเป็นคนเงียบๆ เหม่อลอย ทำให้แก้วสงสารพี่สาวมาก แก้วเลยเริ่มใหม่โดยการให้ยายของพี่พุฒิมาขอ เพราะยายเคยเป็นเพื่อนกับยายลำดวน ยายลำดวนอนุญาตให้หมั้นกันได้ แต่ต้องปฏิบัติตามกฎของยายอย่างเคร่งครัด คือ ต้องเลิกเหล้า บุหรี่ การพนัน และต้องมานั่งวิปัสสนากรรมฐาน ทุกเสาร์-อาทิตย์ พี่พุฒิตกลง คนต่อไปคือพี่กล้วยไม้ ซึ่งพี่กล้วยไม้ได้มีโอกาสออกเป็นเรียนเสริมสวย เลยได้มีโอกาสเจอะเจอกับคนมากมาย จนมาวันหนึ่งก็ได้พบกับนายธนาคารคนหนึ่งซึ่งเขาก็ชอบพอพี่กล้วยไม้อยู่ เหมือนกัน ทั้งสองเคยนัดกันไปเที่ยวโดยได้รับการสนับสนุนจากแก้ว พี่เขา ชื่อพิชัย นิสัยดีมาก รักพี่กล้วยไม้และพี่กล้วยไม้ก็รักเขาเหมือนกัน แล้วพี่พิชัยก็มาสู่ขอ ยายก็อนุญาต แต่ต้องปฏิบัติตามกฎของยายเหมือนพี่พุฒิ คนต่อไปคือพี่สาวคนโต พี่ผกานี่เคยรักชอบพอกับกำนันวิทย์ แต่โดนเพื่อสนิทชื่อเมี้ยวมาแย่งไป เลยเกลียดพี่วิทย์มาก เจอหน้ากันก็ไม่มอง แล้วเมี้ยวก็ไปได้สามีเป็นพ่อค้า พอสามีตาย เมี้ยวก็เป็นม่าย แล้วกลับมาหาพี่กำนัน ซึ่งพี่วิทย์และทั้งพี่ผกา ก็ยังมีใจให้กันอยู่ แต่เมี้ยวเป็นทำให้ผิดใจกัน ต่อมาเมี้ยวโดยไอ้ฟื้นข่มขืนไปเป็นเมีย พี่วิทย์กับพี่ผกาเลยได้ปรับความเข้าใจกัน แล้วก็หมั้นกันเหมือนน้องๆ สาเหตุที่ยายให้เขยทั้งสามหมั้นกันไว้ก่อนก็เพราะว่า ถ้าเขาทำตาม กฎของยายไม่ได้ ก็จะไม่ให้แต่งงาน เพราะฉะนั้นหลานสาวของแกก็จะเป็นม่ายขันหมาก ซึ่งเป็นการขู่ไว้ว่ารักหลานแกจริงหรือไม่ จะยอมให้เสียชื่อเสียงหรือ แต่เขยทั้งสามคนก็สามารถปฏิบัติตามกฎของยายได้ทุกคน ตอนนี้ก็เหลือเจ้าแก้วเพียงคนเดียวเท่านั้นที่ยังไม่ได้ หมั้น ยายเลยจะจับแก้วแต่งงานพร้อมกับพวกพี่ๆ แต่แก้วยังทำตัวเหมือนเด็กอยู่เลยซน และก็ไม่ได้สนใจใครเป็นพิเศษ ยายถามเรื่องนี้กับแก้ว แก้วก็ยังปฏิเสธ ยายลำดวนคิดว่าหมวดศรุตนี่แหละเหมาะกับไอ้แก้วดี เพราะว่าเป็นไม้เบื่อไม้เมากันอยู่ แล้วหมวดศรุตก็ชอบไอ้แก้วเหมือนกัน เขาชอบนิสัยแก่นๆ แบบนี้ ยายวางแผนให้ทั้งสองแต่งงานกันโดยมีการปล่อยข่าวให้แก้วเสียหาย คือได้เสียท่าหมวดศรุตแล้ว ซึ่งเมื่อแก้วได้รู้ข่าว ก็เต้นเป็นเจ้าใคร ถามหาว่าใครปล่อยข่าวจะไปต่อยปากมัน พอยายบอกว่ายายเอง แก้วถึงกับอึ้ง ทำไมยายทำแบบนี้ แก้วเสียหายนะ ยายก็บอกว่าก็เพราะแกเสียหายแล้วไง แกถึงต้องแต่ง ตั้งแต่นั้นมาเขยทั้งสี่คนก็สามารถเข้าออกบ้านของยายลำดวนได้อย่างสบาย แก้วกับหมวดศรุตก็เห็นคุยดีกันได้ ไม่ทะเลาะกันเหมือนเมื่อก่อน