సమాచార హక్కు చట్టం ఎప్పుడు భారత్ లో ప్రారంభమైంది?
సమాచార హక్కు
ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, సంస్థల నుంచి సమాచారాన్ని అడిగి తీసుకునే అధికారమే సమాచార హక్కు (Right to Information). మనం ఏ ఆఫీస్ లో కాలిడినా కావలిసిన సమాచారంపొందుట దుర్లభం. లంచం ఇచ్చుకోనిదే ఫైలు కదలదు. సామాన్యుడికి ఏ ఆఫీసుకు వెళ్ళినా పనిచేయించుకోవటం, తనకు కావలసిన సమాచారాన్ని రాబట్టటం చాలా కష్టం.ఈ నేపథ్యంలో భారత ప్రభుత్వం 12 అక్టోబర్ 2005 తేదీన ఈ సమాచార హక్కు చట్టం (Right to Information Act) * [1] భారతదేశమంతటా అమలులోకి వచ్చింది. దీనిని ఉపయోగించుకొని, ప్రభుత్వ పనులపై సమచారాన్ని పొందవచ్చు. ఇంతకుముందు పార్లమెంటు, లేక విధాన సభ లేక విధాన పరిషత్ సభ్యులకు గల ఈ సౌకర్యాన్ని, ఈ చట్టం ద్వారా ప్రజలందరికి కలిగింది,. ప్రభుత్వ అధికారులు అడగకపోయినా వారంతట వారే విధి విధానాలు, ఉద్యోగుల బాధ్యతలు మొదలైన 17 అంశాల గురించి సమాచారం ఇవ్వాలి. దీని ప్రకారం ప్రతి ప్రభుత్వ కార్యాలయంలో సహాయ పౌర సమాచార అధికారి, పౌర సమాచార అధికారి, అప్పిలేట్ అధికారుల పేర్లు, వారి ఫోన్ నెంబర్లను, ప్రజలకు కనిపించే విధంగా బోర్డుమీద స్పష్టంగా రాసి ఉంచాలి.సమాచార హక్కు చట్టం లో మెుత్తం 6 అధ్యాయాలు, 31సెక్షన్లు ఉన్నాయి.
రెగ్యులేటింగ్ చట్టం, 1773
1773 నాటి రెగ్యులేటింగ్ చట్టం గ్రేట్ బ్రిటన్ పార్లమెంట్ ద్వారా ఆమోదం పొందిన చట్టం. ఇది భారత భూభాగంలో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ కార్యకలాపాలను నియంత్రించేందుకు రూపొందించిన చట్టం. ఈ చట్టం పూర్తి స్థాయిలో భారత భూభాగంలో కంపెనీ కార్యకలాపాలకు ఎదురవుతున్న సమస్యలకు శాశ్వత పరిష్కారం ఇవ్వలేకపోయింది. అందువలన 1784లో పిట్స్ ఇండియా చట్టం ద్వారా మరింత ప్రభావవంతమైన మార్పులను కంపెనీ కార్యకలాపాలకు అనుగుణంగా రూపొందించి అప్పటి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం భారతదేశంపై అమలు చేసింది.
1773 నాటికి ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పూర్తి నష్టాలలోకి కూరుకుపోయింది. కాగా కంపెనీ భారత భూభాగంలో వర్తకం చేస్తున్న ఏకైక కంపెనీ, అలానే బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి సంబంధించిన ప్రముఖ వ్యక్తులకు కంపెనీలో వాటాలు ఉన్నాయి. అందువలన కంపెనీ అస్తిత్వం అప్పటి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి చాలా అవసరం. కంపెనీ భారతభూభాగంలో ఏకాధిపత్యం తో వర్తకం చేస్తున్నందుకు గానూ బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి సాలీనా 4 లక్షల పౌండ్లు (ఇప్పటి లెక్కల్లో చెప్పాలంటే సుమారు 42 కోట్ల రూపాయలు లేదా 4 కోట్ల 61 లక్షల పౌండ్లు) రుసుముగా చెల్లించేది. ఐతే కంపెనీ బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ ఆశయాలకు నిలవలేక పోయింది. అమెరికాలో తేయాకు అమ్మకాలలో వచ్చిన నష్టం వలన 1768 నుండి కంపెనీ ప్రభుత్వానికి జవాబుదారీగా లేదు. అమెరికాలో అమ్మబడే తేయాకులో సుమారు 85% తేయాకు డచ్ వారి నుండి దొంగిలించబడినది. అందువలన కంపెనీ అటు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి, ఇటు బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇంగ్లండ్ కు అప్పు పడిపోయింది. తేయాకు భారత భూభాగం నుండి సరఫరా అయి వచ్చి బ్రిటిష్ గిడ్డంగులలో కుళ్ళిపోయేది. ఆ విధంగా ఈ రెగ్యులేటింగ్ చట్టం, 1773 తో పాటుగా 1773 నాటి తేయాకు చట్టం కూడా అమలులోకి వచ్చి కంపెనీ ఆధీనంలో ఉన్న తేయాకు నిల్వలను లాభదాయకంగా అమ్మేలా నియంత్రిస్తూ రూపొందించబడింది.
ఈ చట్టానికి రాజ్యాంగ ప్రాముఖ్యత ఉంది. ఈ చట్టం ద్వారా ముఖ్యంగా రెండు విషయాలు జరిగాయి. మొదటిది ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వ్యవహారాలను క్రమబద్ధం చేసి కంపెనీ నియంత్రణను మొదలుపెట్టడం, రెండవది కంపెనీ రాజకీయ, పరిపాలనా విధులను బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం గుర్తించింది. 