FrancescoPeriti/Dbnary-tr · Datasets at Hugging Face

target stringlengths 2 28	definition stringlengths 4 345	example stringlengths 1 317	language stringclasses 1 value
Ön	Bir kişinin ilerisi.	Bir aralık önümüzden şarkı sesleri geldi. - S. F. Abasıyanık	tr
Hastalık	(Psikoloji) ruh sağlığının bozulması hâli.	Temizlik hastalığına yakalanmış	tr
Hayal	Zihinde tasarlanan, canlandırılan ve gerçekleşmesi özlenen şey, imge, hülya.	Mustafa Kemal hayallerin değil hakikatlerin adamı idi. - F. R. Atay	tr
Yapmak	Davranmak, hareket etmek.	Fırının harlı ateşi yanaklarını pembe pembe yapmıştı. — N. Araz	tr
Gön	Hayvan derisi.	Boya değil altın yaldız vursan manda gönü gibi donuk duruyor. - B. Felek	tr
Tanı	(Tıp) hastalığın ne olduğunu araştırıp ortaya koyma, tanılama, teşhis, diyagnoz.	Bir süre, mide ülseri tanısıyla sayrılık geçirdi. - C. Külebi	tr
Yıkmak	(Birine) Yüklemek.	Suçu bana yıktı	tr
Hımhım	Sesleri genizden çıkararak konuşan.	Onu hımhım sanırsınız ama sonradan inatçı bir nezlenin tutsağı olduğunu anlarsınız. - S. Birsel	tr
Incelik	Bir işin herkesçe görülemeyen nitelikleri.	Bir sihirbaz inceliği ile başlayan iş, bir hamal kabalığı ile bitirilmeli ki neticeye aklı ersin. - N. F. Kısakürek	tr
Ayaklanış	Ayaklanmak işi.	Asla tarife, tasvire, kelimeye sığmaz, manevi bir ayaklanış... Evet, tabiri bu; ayaklanış, başkaldırış... - Necip Fazıl Kısakürek	tr
Kokteyl	Karışım.	Çiçek kokteyli	tr
Polis hafiyesi	(Meslekler) dedektif.	Burası o kadar ayakaltı idi ki değme polis hafiyesinin aklına gelmezdi. - Aka Gündüz	tr
Sevgili	Sevgi ve bağlılık duyulan.	Millet yoludur, hak yoludur tuttuğumuz yol / Ey hak, yaşa; ey sevgili millet, yaşa var ol. - T. Fikret	tr
Alçak	Yerden uzaklığı az olan, yüksek karşıtı.	Kaşlarını çatarak bakakaldı dairenin alçak balkonuna. - E. Şafak	tr
Edebî	(Edebiyat) edebiyata ilişkin, edebiyatla alakalı.	Eş anlamlısı: yazınsal	tr
Ileri gelmek	Neden olmak, sebep olmak.	Yolun ilerisi düz	tr
Alçak	Kısa.	Alçak boylu bir adam	tr
Coğalmak	Azken çok olmak, çok duruma gelmek, artmak, bereketlenmek, fazlalaşmak, yükselmek, ziyadeleşmek.	Ansızın aşağıda ayak sesleri, uğultular çoğaldı. - Yusuf Ziya Ortaç	tr
TDT	(Politika) Türk Devletleri Teşkilatı kavramının kısaltması.	Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkiye, TDT üyesi olan ülkelerdir	tr
Dolayı	(Halk ağzı) ötürü.	Ona böylesi kararlarından dolayı soru sorulmazdı. - Ayla Kutlu	tr
Başvurmak	Bir işe girmek, bir sınava katılmak vb. konularda müracaatta bulunmak.	Günlük gazetelerde her gün başvuran öğrencilerin adları yayımlanıyordu. - M. And#	tr
Siper	(Askeriye) askerlerin savaşta vurulmamaları ve rahat ateş edebilmeleri için kazılmış, üstü açık hendek.	Ateş yağmuru ikinci kat siperleri geçti. - A. Gündüz	tr
Çoğunluk	Sayı üstünlüğü, ekseriyet, azınlık karşıtı.	Gene bazıları ama bu ikinci bazıları büyük bir çoğunluk, sulhu bir hatıra yapmamaya çalışıyorlar. - N. Hikmet	tr
Avukat	(Hukuk, meslekler) hukuk öğrenimi görmüş ve adalet önünde kişilerin haklarını savunmayı meslek edinmiş kimse.	Hem benim avukat veya yargıç olmak isteyip istemediğimi de hesaba kattıkları yoktu. — N. Cumalı	tr
Davar	Koyun veya keçi sürüsü.	Çoban davarı yaymaya götürdü	tr
Aldırmak	Vücuttan herhangi bir parçayı veya organı sağlık sebebiyle çıkarttırmak.	Bademcik aldırmak. Çocuk aldırmak	tr
Yapmak	Tehdit yoluyla birini bir hâle düşürmek.	Ben adamı ne yaparım, biliyor musun	tr
Hoşça kal	Ayrılan kimsenin kalanlara söylediği bir iyi dilek sözü.	Hoşça kalın, diyor aracın kapısından çıkarken. - A. Ümit	tr
Yaslı	Yas tutan, matemli.	Yaşlı ve yaslı kadını, bitik bir hâlde kulübenin köşesinde biraz kımıldanarak buyur etti. - Halikarnas Balıkçısı	tr
Ekmek fırını	(Şömineler, mutfak eşyaları) ekmek üretilen ve satılan işyerleridir.	Ekmek üretiminde geleneksel olarak kara fırın kullanılır. Ancak teknolojinin gelişmesiyle akaryakıt veya elektrik enerjisi ile çalışan fırınlar yaygınlaşmıştır	tr
Çoban	(Meslekler) koyun, keçi ve sığır sürüsünün bütün sorumluluğunu taşıyan kişi, sürücü.	Çoban kaval çaldı sordu bülbüle. Sürülerim hani, ovam nerede? - Z. Gökalp	tr
Kabarma	Duygulanma.	Bir de mektuplar okunurken ve selamlar söylenirken içinde tuhaf bir kabarma beliriyordu. - H. E. Adıvar	tr
Cümlesi	(Belgisiz adıl): hepsi.	Cümlesi masanın başında koltuklara yerleştiler. — E. E. Talu	tr
Çıkarmak	Söylemek.	Bu dedikoduyu ortaya mutlak bizim arkadaş çıkarmıştır. . Osman Cemal Kaygılı	tr
Lakırtı	Söz, laf.	Birdenbire kesildi halkın lakırtıları. Korku içinde durdu tavla şakırtıları. - E. B. Koryürek	tr
Gece gündüz dememek	Bir işi sürekli olarak, ara vermeksizin yapmak.	Gece gündüz demez ha bire okurlardı. Sonra başlarlardı yazmaya - Ahmet Ümit	tr
Tavan	Bir yapının, kapalı bir yerin üst bölümünü oluşturan düz ve yatay yüzey, taban karşıtı.	Odanın üzerindeki zemin veya çatı yapısını alttan gizleme görevi vardır	tr
Zanaat	Insanların maddeye dayanan gereksinimlerini karşılamak için yapılan, öğrenimle birlikte deneyim, beceri ve ustalık gerektiren iş, sınaat.	Hiçbir vatandaşa benim zanaatı tavsiye etmem. - N. Hikmet	tr
Olumlu	Gözetilen amaca veya beklenilene uygun, yararlı, müspet, pozitif.	Spor sayfalarını okuyarak toplumumuzdaki olumlu gelişmeleri de izleyebilirsiniz. - N. Cumalı	tr
Fert	(Felsefe) birey.	Mustafa Kemal bir fert değil, bir timsaldir. - Y. K. Beyatlı	tr
Doksanıncı	Doksanın sıra sıfatı, sırada seksen dokuzuncudan sonra gelen.	Türk sayıları sıfatdırlar	tr
Armudi	Armut biçiminde olan.	Çenesine doğru sivrilen armudi bir yüzün, ince bir burnu, hâlâ beyaz ve düzgün dişleri vardı. - H. E. Adıvar	tr
Magnezyum	(Kimya, elementler, toprak alkali metaller) Alkalinler grubuna ait, atom numarası 12 olan kimyasal element.	Magnezyum parlak beyaz bir alevle yanar	tr
Lakırtı	(Mecaz) boş söz, dedikodu, laf.	Lakırtıdır o, aldırma	tr
Açmamak	Düğümü veya dolaşmış bir şeyi bu hâlden kurtarmamak.	Yumağı açmamak	tr
Devirmek	Ayakta veya dik duran bir şeyi düşürmek, yatay duruma getirmek.	Ne ince boyunlu ilaç şişesini ne kırmızı kutuyu devirdiniz. - Nazım Hikmet	tr
Mızmızlık etmek	Mızmızlanmak.	İdil yanımda, şaşılacak şey, o iştahlı çocuğun yemekte böyle mızmızlık ettiğini hiç görmemiştim. — Nurettin Şazi Kösemihal	tr
Vuzuhsuzluk	Belirsizlik.	İnsanın vuzuhsuzluk içinde her an bir hadisenin patlak vermesini beklemesi kadar fena bir şey tasavvur edilemez. - Etem İzzet Benice	tr
Kopmak	Çok ağrımak.	Belim kopuyor	tr
Büyülü	Çok etkileyici.	Sen akşamlar kadar büyülü, sıcak. Rüyalarım kadar sade, güzeldin. - A. H. Tanpınar	tr
Sertleşmek	Gücü artmak, zorlu durum almak.	İklim sertleşti	tr
Bağa	Kaplumbağa kabuğundan yapılmış veya bu kabuğu andırır biçimde olan.	Bağa gözlük	tr
Madenî	Madenle ilgili, madensel, metalik.	Adi madenî kol düğmeleri bunları yeşilimtırak bir leke ile kirletirdi. - Abdülhak Şinasi Hisar	tr
Betik	(Yazı) yazılı olan şey, kitap, mektup, tezkere, pusula.	Tarayıcı sahifeyi açmaya çalışınca önce takıldı, sonra da bir betiğin onu yavaşlattığını, betiği durdurmayı isteyip istemediğini sordu	tr
Ense yapmak	Hiçbir iş yapmadan yan gelip yatmak.	Kendine geldiğinde ensesinde müthiş bir ağrı vardı. - A. Kulin	tr
Klas	Üstün nitelikli, üstün yetenekli.	Klas oyuncu	tr
Akaju	Maundan yapılmış.	Kenarda akaju bir yazıhane duruyordu. - Ö. Seyfettin	tr
Sevgi	(Ruh bilimi) insanı bir şeye veya bir kişiye karşı yakın ilgi ve bağlılık göstermeye yönelten duygu, aşk.	Seni hep çok sevecek ama verebileceğinden fazla sevgi beklemeyecek karşılığında. - Elif Şafak	tr
Çukur	Çene ve yanaktaki gamze.	Ne hoş gülerdi, yanaklarının çukuru ne derli toplu açılırdı. - R. H. Karay	tr
Etmek	Iyi, kötü zarflarıyla birlikte davranmak.	Ne kadar iyi ettiniz de geldiniz	tr
Leke	Yüz kızartacak durum.	Kendi vicdanında kendi durumunu düzeltmek, geçmişin lekesini yıkamak istiyordu. — H. E. Adıvar	tr
Özveri	Bir amaç uğruna ya da gerçekleştirilmesi istenen herhangi bir şey için kendi yararlarından vazgeçme, fedakârlık.	Daha bilgili olmalı, daha çok özveride bulunmalı ve zekice davranmalıyız. - Ahmet Ümit	tr
Düşmek	Belirli zamana rastlamak.	Babasının Sütlüce'de yeni bir ev alması bu tarihlere düşer. - M. Ş. Esendal	tr
Bitiş	Bitme işi.	Romanlarda olduğu gibi bir başlangıç, bir bitiş arzu ediyordu. - S. F. Abasıyanık	tr
Açık	Her türlü düşünceyi hoşgörüyle karşılayabilen, etkisinde kalabilen.	Her çeşit kafa ve gönül fırtınalarına açık bir adamdı o. - Tarık Buğra	tr
Şahıs zamiri	(Dil bilimi, zamirler) şahısların yerine kullanılan zamir.	Eş anlamlıları: kişi adılı, kişi zamiri	tr
Rekabet	Aynı amacı güden kişiler arasındaki çekişme, yarış.	Bu seferki kovuluşun sebebi meslek rekabeti değil, meslek ahlakı idi. - Reşat Nuri Güntekin	tr
Abes	Akla ve gerçeğe aykırı.	Artık söylemekte bir mahzur olmadığından gizlemek abes." - Refik Halit Karay	tr
Iç güveysinden hallice	Bir iç güveysinin durumunun çok kötü olduğu anlayışından hareketle mevcut halin pek de iyi olmadığının mizahi ifadesi. Durumu kötünün iyisi olan insanlar nasılsın sorusuna böyle cevap verirler.	Yemek o kadar kötüydü ki iç güveysinden hallice bile diyemedim	tr
Düşmek	Durduğu, bulunduğu, tutunduğu yerden ayrılarak veya dayanağını, dengesini kaybederek yukarıdan aşağıya inmek.	Çocukken ağaçtan düşüp ayağım kırılmıştı da ağlayamamıştım. - S. F. Abasıyanık	tr
Dolar	ABD, Kanada, Avusturalya ile Güney Amerika, Pasifik, Karahipler, güneydoğu Asya ve Afrika'daki bazı ülkelerin resmi para birimi.	120 dolara çok kullanışlı bir kol saati aldım.	tr
Ilk	Herhangi bir şeyin en önde olanı, önce gelen.	İnsanı insan yapan duyguların ilkidir aşk. - N. Cumalı	tr
Şamdan	(Aletler) üzerine kandil, mum veya herhangi bir ışık kaynağı konulan yüksek tabla.	Masa üstünde duran şamdandan yanar bir mum alıp pencereye doğru yanaştı. - R. H. Karay	tr
Çıkarmak	Elde etmek, sağlamak.	Ekmeğini taştan çıkaran Mustafa, o münbit olmayan, çorak toprağı tırnaklarıyla sürdü	tr
Engebelik	(Coğrafya) düz olmayan, yüzey şekilleri çok değişiklik gösteren arazi, arızalık, engebeli arazi.	Anadolu'nun engebeliğini gösteren bir harita	tr
Deyyus	Eşinin ya da kendisine çok yakın bir kadının iffetsizliğine göz yuman kimse.	(Eş anlamlılar: boynuzlu (argo), kavat (hakaret yollu), gavat (konuşma dilinde, hakaret yollu)	tr
Açık	Sevişme sahnelerini bütün çıplaklığıyla anlatan.	Açık sahneleri ballandıra ballandıra anlatır o	tr
Beyazlar	(Primatlar) genellikle Avrupa asıllı kişileri belirtmek için kullanılan, ten rengi veya ırk ile ilişkili bir sınıflandırma.	Bağlam ve bölgeye göre farklılık gösteren terim, Amerika Birleşik Devletleri'nin nüfus sayımında Orta Doğulu ve Kuzey Afrikalıları da beyaz sayması gibi, diğer bağlamlarda beyaz kabul edilmeyen grupları da kapsayabilir	tr
Gelmek	Akmak.	Burnundan kan geldi. Musluktan su gelmiyor	tr
Astronomik birim	(Astronomi) Dünya ile Güneş arasının ortalama uzaklığı olup 149.597.892,3 km'dir.	Güneş Sistemi içinde astronomlar uzaklık birimi olarak astronomik birimi yaygın olarak kullanır	tr
Temizlenmek	Sakıncalı bir durum, iş düzelmek, bitmek.	Bu iş temizlenmeden yüz yüze nasıl gelebiliriz, diyordu	tr
Zehirlenir zehirlenmez	Zehirlenmek işini bitirir bitirmez.	Zehirlenir zehirlenmez müthiş uykusu geldi	tr
Korumak	Tehlikeye karşı denetimi altında bulundurmak, savunmak, müdafaa etmek.	Yurdu korumak	tr
Etmek	Bulmak, erişmek.	Hemşerileri gelir, kemençe gibi bir çalgıyla sabahı ederlerdi. — R. H. Karay	tr
Kurmak	Belli bir işte beraber çalışacak kimseleri belirlemek.	Teşkilatı ilçede sevilip sayılan bir avukat kurmuştu. - T. Buğra	tr
Dirlik	(Tarih) Osmanlı Devleti'nde bir hizmete karşılık olmak üzere bir kişiye devletçe verilen aylık veya bir yere bağlı gelir.	Zaten onun için, hazinelerin, varlıkların, dirliklerin ne değeri vardır. - S. Ayverdi	tr
Ahbap çıkmak	Önceden tanışmış olmak.	Ben yeni tanıdım ama kızın eski ahbapları imişler. - O. C. Kaygılı	tr
Kederli	Acılı, üzüntülü, mükedder.	Sarayın sükûnu bir kederli muammayı saklar gibi ağırdı. - İ. A. Gövsa	tr
Sırma	Sırmadan yapılmış veya sırma gibi olan.	Altın yaldızlı ve siyah çiçekli aynalar duvarlara sırma kordonlarla asılıdır. - Salâh Birsel	tr
Izlemek	Birinin veya bir şeyin arkasından gitmek.	Eş anlamlısı: takip etmek	tr
Ekilmek	Ekme işi yapılmak.	Tarlaya mısır ekildi	tr
Uçurum	Felaketli sonuç.	Bir gün bencileyin bir uçuruma yuvarlanırsanız artık her şey burada bitti, sanmayınız. - M. Ş. Esendal	tr
Ağlar	Ağlamak (eylem) sözcüğünün bildirme kipi geniş zaman basit üçüncü tekil şahıs olumlu çekimi.	En az bir kelime ihtiva etmelidir	tr
Dürtmek	Ucu sivri bir şeyle veya elle hafifçe itmek.	On dakika kadar dürttükten ve bağırdıktan sonra nihayet biraz ayılabildi. - Etem İzzet Benice	tr
Avukat	(Hukuk, meslekler) hukuk öğrenimi görmüş ve adalet önünde kişilerin haklarını savunmayı meslek edinmiş kimse.	Eş anlamlısı: agubat	tr
Kaçınılmaz	Istek ve irade dışında olan.	Hiç olmazsa bir yabancı dil öğrenmek çok kişi için kaçınılmaz bir yük artık. - N. Uygur	tr
Ayakaltı	(Doğa bilimi) ortalık.	Kitabı ayakaltına bırakma	tr
Yetmek	(Halk ağzı) yaşa erişmek, ulaşmak.	At dört, kız on beşe yettiği zaman. Severim kır atı bir de güzeli. - Dadaloğlu	tr
Afiş	Bir şeyi duyurmak veya tanıtmak için hazırlanan, kalabalığın görebileceği yere asılmış, genellikle resimli duvar ilanı, ası.	Afişler bütün tiyatrolarda üç beş günde bir değişirdi. - Tarık Buğra	tr
Adlı	.. adını taşıyan, isimli.	Geçen gün 'Kayıp Mektup' adlı oyunu ikinci kez gördüm. -N. Hikmet	tr

Ön

Bir kişinin ilerisi.

Bir aralık önümüzden şarkı sesleri geldi. - S. F. Abasıyanık

tr

Hastalık

(Psikoloji) ruh sağlığının bozulması hâli.

Temizlik hastalığına yakalanmış

tr

Hayal

Zihinde tasarlanan, canlandırılan ve gerçekleşmesi özlenen şey, imge, hülya.

Mustafa Kemal hayallerin değil hakikatlerin adamı idi. - F. R. Atay

tr

Yapmak

Davranmak, hareket etmek.

Fırının harlı ateşi yanaklarını pembe pembe yapmıştı. — N. Araz

tr

Gön

Hayvan derisi.

Boya değil altın yaldız vursan manda gönü gibi donuk duruyor. - B. Felek

tr

Tanı

(Tıp) hastalığın ne olduğunu araştırıp ortaya koyma, tanılama, teşhis, diyagnoz.

Bir süre, mide ülseri tanısıyla sayrılık geçirdi. - C. Külebi

tr

Yıkmak

(Birine) Yüklemek.

Suçu bana yıktı

tr

Hımhım

Sesleri genizden çıkararak konuşan.

Onu hımhım sanırsınız ama sonradan inatçı bir nezlenin tutsağı olduğunu anlarsınız. - S. Birsel

tr

Incelik

Bir işin herkesçe görülemeyen nitelikleri.

Bir sihirbaz inceliği ile başlayan iş, bir hamal kabalığı ile bitirilmeli ki neticeye aklı ersin. - N. F. Kısakürek

tr

Ayaklanış

Ayaklanmak işi.

Asla tarife, tasvire, kelimeye sığmaz, manevi bir ayaklanış... Evet, tabiri bu; ayaklanış, başkaldırış... - Necip Fazıl Kısakürek

tr

Kokteyl

Karışım.

Çiçek kokteyli

tr

Polis hafiyesi

(Meslekler) dedektif.

Burası o kadar ayakaltı idi ki değme polis hafiyesinin aklına gelmezdi. - Aka Gündüz

tr

Sevgili

Sevgi ve bağlılık duyulan.

Millet yoludur, hak yoludur tuttuğumuz yol / Ey hak, yaşa; ey sevgili millet, yaşa var ol. - T. Fikret

tr

Alçak

Yerden uzaklığı az olan, yüksek karşıtı.

Kaşlarını çatarak bakakaldı dairenin alçak balkonuna. - E. Şafak

tr

Edebî

(Edebiyat) edebiyata ilişkin, edebiyatla alakalı.

Eş anlamlısı: yazınsal

tr

Ileri gelmek

Neden olmak, sebep olmak.

Yolun ilerisi düz

tr

Alçak

Kısa.

Alçak boylu bir adam

tr

Coğalmak

Azken çok olmak, çok duruma gelmek, artmak, bereketlenmek, fazlalaşmak, yükselmek, ziyadeleşmek.

Ansızın aşağıda ayak sesleri, uğultular çoğaldı. - Yusuf Ziya Ortaç

tr

TDT

(Politika) Türk Devletleri Teşkilatı kavramının kısaltması.

Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkiye, TDT üyesi olan ülkelerdir

tr

Dolayı

(Halk ağzı) ötürü.

Ona böylesi kararlarından dolayı soru sorulmazdı. - Ayla Kutlu

tr

Başvurmak

Bir işe girmek, bir sınava katılmak vb. konularda müracaatta bulunmak.

Günlük gazetelerde her gün başvuran öğrencilerin adları yayımlanıyordu. - M. And#

tr

Siper

(Askeriye) askerlerin savaşta vurulmamaları ve rahat ateş edebilmeleri için kazılmış, üstü açık hendek.

Ateş yağmuru ikinci kat siperleri geçti. - A. Gündüz

tr

Çoğunluk

Sayı üstünlüğü, ekseriyet, azınlık karşıtı.

Gene bazıları ama bu ikinci bazıları büyük bir çoğunluk, sulhu bir hatıra yapmamaya çalışıyorlar. - N. Hikmet

tr

Avukat

(Hukuk, meslekler) hukuk öğrenimi görmüş ve adalet önünde kişilerin haklarını savunmayı meslek edinmiş kimse.

Hem benim avukat veya yargıç olmak isteyip istemediğimi de hesaba kattıkları yoktu. — N. Cumalı

tr

Davar

Koyun veya keçi sürüsü.

Çoban davarı yaymaya götürdü

tr

Aldırmak

Vücuttan herhangi bir parçayı veya organı sağlık sebebiyle çıkarttırmak.

Bademcik aldırmak. Çocuk aldırmak

tr

Yapmak

Tehdit yoluyla birini bir hâle düşürmek.

Ben adamı ne yaparım, biliyor musun

tr

Hoşça kal

Ayrılan kimsenin kalanlara söylediği bir iyi dilek sözü.

Hoşça kalın, diyor aracın kapısından çıkarken. - A. Ümit

tr

Yaslı

Yas tutan, matemli.

Yaşlı ve yaslı kadını, bitik bir hâlde kulübenin köşesinde biraz kımıldanarak buyur etti. - Halikarnas Balıkçısı

tr

Ekmek fırını

(Şömineler, mutfak eşyaları) ekmek üretilen ve satılan işyerleridir.

Ekmek üretiminde geleneksel olarak kara fırın kullanılır. Ancak teknolojinin gelişmesiyle akaryakıt veya elektrik enerjisi ile çalışan fırınlar yaygınlaşmıştır

tr

Çoban

(Meslekler) koyun, keçi ve sığır sürüsünün bütün sorumluluğunu taşıyan kişi, sürücü.

Çoban kaval çaldı sordu bülbüle. Sürülerim hani, ovam nerede? - Z. Gökalp

tr

Kabarma

Duygulanma.

Bir de mektuplar okunurken ve selamlar söylenirken içinde tuhaf bir kabarma beliriyordu. - H. E. Adıvar

tr

Cümlesi

(Belgisiz adıl): hepsi.

Cümlesi masanın başında koltuklara yerleştiler. — E. E. Talu

tr

Çıkarmak

Söylemek.

Bu dedikoduyu ortaya mutlak bizim arkadaş çıkarmıştır. . Osman Cemal Kaygılı

tr

Lakırtı

Söz, laf.

Birdenbire kesildi halkın lakırtıları. Korku içinde durdu tavla şakırtıları. - E. B. Koryürek

tr

Gece gündüz dememek

Bir işi sürekli olarak, ara vermeksizin yapmak.

Gece gündüz demez ha bire okurlardı. Sonra başlarlardı yazmaya - Ahmet Ümit

tr

Tavan

Bir yapının, kapalı bir yerin üst bölümünü oluşturan düz ve yatay yüzey, taban karşıtı.

Odanın üzerindeki zemin veya çatı yapısını alttan gizleme görevi vardır

tr

Zanaat

Insanların maddeye dayanan gereksinimlerini karşılamak için yapılan, öğrenimle birlikte deneyim, beceri ve ustalık gerektiren iş, sınaat.

Hiçbir vatandaşa benim zanaatı tavsiye etmem. - N. Hikmet

tr

Olumlu

Gözetilen amaca veya beklenilene uygun, yararlı, müspet, pozitif.

Spor sayfalarını okuyarak toplumumuzdaki olumlu gelişmeleri de izleyebilirsiniz. - N. Cumalı

tr

Fert

(Felsefe) birey.

Mustafa Kemal bir fert değil, bir timsaldir. - Y. K. Beyatlı

tr

Doksanıncı

Doksanın sıra sıfatı, sırada seksen dokuzuncudan sonra gelen.

Türk sayıları sıfatdırlar

tr

Armudi

Armut biçiminde olan.

Çenesine doğru sivrilen armudi bir yüzün, ince bir burnu, hâlâ beyaz ve düzgün dişleri vardı. - H. E. Adıvar

tr

Magnezyum

(Kimya, elementler, toprak alkali metaller) Alkalinler grubuna ait, atom numarası 12 olan kimyasal element.

Magnezyum parlak beyaz bir alevle yanar

tr

Lakırtı

(Mecaz) boş söz, dedikodu, laf.

Lakırtıdır o, aldırma

tr

Açmamak

Düğümü veya dolaşmış bir şeyi bu hâlden kurtarmamak.

Yumağı açmamak

tr

Devirmek

Ayakta veya dik duran bir şeyi düşürmek, yatay duruma getirmek.

Ne ince boyunlu ilaç şişesini ne kırmızı kutuyu devirdiniz. - Nazım Hikmet

tr

Mızmızlık etmek

Mızmızlanmak.

İdil yanımda, şaşılacak şey, o iştahlı çocuğun yemekte böyle mızmızlık ettiğini hiç görmemiştim. — Nurettin Şazi Kösemihal

tr

Vuzuhsuzluk

Belirsizlik.

İnsanın vuzuhsuzluk içinde her an bir hadisenin patlak vermesini beklemesi kadar fena bir şey tasavvur edilemez. - Etem İzzet Benice

tr

Kopmak

Çok ağrımak.

Belim kopuyor

tr

Büyülü

Çok etkileyici.

Sen akşamlar kadar büyülü, sıcak. Rüyalarım kadar sade, güzeldin. - A. H. Tanpınar

tr

Sertleşmek

Gücü artmak, zorlu durum almak.

İklim sertleşti

tr

Bağa

Kaplumbağa kabuğundan yapılmış veya bu kabuğu andırır biçimde olan.

Bağa gözlük

tr

Madenî

Madenle ilgili, madensel, metalik.

Adi madenî kol düğmeleri bunları yeşilimtırak bir leke ile kirletirdi. - Abdülhak Şinasi Hisar

tr

Betik

(Yazı) yazılı olan şey, kitap, mektup, tezkere, pusula.

Tarayıcı sahifeyi açmaya çalışınca önce takıldı, sonra da bir betiğin onu yavaşlattığını, betiği durdurmayı isteyip istemediğini sordu

tr

Ense yapmak

Hiçbir iş yapmadan yan gelip yatmak.

Kendine geldiğinde ensesinde müthiş bir ağrı vardı. - A. Kulin

tr

Klas

Üstün nitelikli, üstün yetenekli.

Klas oyuncu

tr

Akaju

Maundan yapılmış.

Kenarda akaju bir yazıhane duruyordu. - Ö. Seyfettin

tr

Sevgi

(Ruh bilimi) insanı bir şeye veya bir kişiye karşı yakın ilgi ve bağlılık göstermeye yönelten duygu, aşk.

Seni hep çok sevecek ama verebileceğinden fazla sevgi beklemeyecek karşılığında. - Elif Şafak

tr

Çukur

Çene ve yanaktaki gamze.

Ne hoş gülerdi, yanaklarının çukuru ne derli toplu açılırdı. - R. H. Karay

tr

Etmek

Iyi, kötü zarflarıyla birlikte davranmak.

Ne kadar iyi ettiniz de geldiniz

tr

Leke

Yüz kızartacak durum.

Kendi vicdanında kendi durumunu düzeltmek, geçmişin lekesini yıkamak istiyordu. — H. E. Adıvar

tr

Özveri

Bir amaç uğruna ya da gerçekleştirilmesi istenen herhangi bir şey için kendi yararlarından vazgeçme, fedakârlık.

Daha bilgili olmalı, daha çok özveride bulunmalı ve zekice davranmalıyız. - Ahmet Ümit

tr

Düşmek

Belirli zamana rastlamak.

Babasının Sütlüce'de yeni bir ev alması bu tarihlere düşer. - M. Ş. Esendal

tr

Bitiş

Bitme işi.

Romanlarda olduğu gibi bir başlangıç, bir bitiş arzu ediyordu. - S. F. Abasıyanık

tr

Açık

Her türlü düşünceyi hoşgörüyle karşılayabilen, etkisinde kalabilen.

Her çeşit kafa ve gönül fırtınalarına açık bir adamdı o. - Tarık Buğra

tr

Şahıs zamiri

(Dil bilimi, zamirler) şahısların yerine kullanılan zamir.

Eş anlamlıları: kişi adılı, kişi zamiri

tr

Rekabet

Aynı amacı güden kişiler arasındaki çekişme, yarış.

Bu seferki kovuluşun sebebi meslek rekabeti değil, meslek ahlakı idi. - Reşat Nuri Güntekin

tr

Abes

Akla ve gerçeğe aykırı.

Artık söylemekte bir mahzur olmadığından gizlemek abes." - Refik Halit Karay

tr

Iç güveysinden hallice

Bir iç güveysinin durumunun çok kötü olduğu anlayışından hareketle mevcut halin pek de iyi olmadığının mizahi ifadesi. Durumu kötünün iyisi olan insanlar nasılsın sorusuna böyle cevap verirler.

Yemek o kadar kötüydü ki iç güveysinden hallice bile diyemedim

tr

Düşmek

Durduğu, bulunduğu, tutunduğu yerden ayrılarak veya dayanağını, dengesini kaybederek yukarıdan aşağıya inmek.

Çocukken ağaçtan düşüp ayağım kırılmıştı da ağlayamamıştım. - S. F. Abasıyanık

tr

Dolar

ABD, Kanada, Avusturalya ile Güney Amerika, Pasifik, Karahipler, güneydoğu Asya ve Afrika'daki bazı ülkelerin resmi para birimi.

120 dolara çok kullanışlı bir kol saati aldım.

tr

Ilk

Herhangi bir şeyin en önde olanı, önce gelen.

İnsanı insan yapan duyguların ilkidir aşk. - N. Cumalı

tr

Şamdan

(Aletler) üzerine kandil, mum veya herhangi bir ışık kaynağı konulan yüksek tabla.

Masa üstünde duran şamdandan yanar bir mum alıp pencereye doğru yanaştı. - R. H. Karay

tr

Çıkarmak

Elde etmek, sağlamak.

Ekmeğini taştan çıkaran Mustafa, o münbit olmayan, çorak toprağı tırnaklarıyla sürdü

tr

Engebelik

(Coğrafya) düz olmayan, yüzey şekilleri çok değişiklik gösteren arazi, arızalık, engebeli arazi.

Anadolu'nun engebeliğini gösteren bir harita

tr

Deyyus

Eşinin ya da kendisine çok yakın bir kadının iffetsizliğine göz yuman kimse.

(Eş anlamlılar: boynuzlu (argo), kavat (hakaret yollu), gavat (konuşma dilinde, hakaret yollu)

tr

Açık

Sevişme sahnelerini bütün çıplaklığıyla anlatan.

Açık sahneleri ballandıra ballandıra anlatır o

tr

Beyazlar

(Primatlar) genellikle Avrupa asıllı kişileri belirtmek için kullanılan, ten rengi veya ırk ile ilişkili bir sınıflandırma.

Bağlam ve bölgeye göre farklılık gösteren terim, Amerika Birleşik Devletleri'nin nüfus sayımında Orta Doğulu ve Kuzey Afrikalıları da beyaz sayması gibi, diğer bağlamlarda beyaz kabul edilmeyen grupları da kapsayabilir

tr

Gelmek

Akmak.

Burnundan kan geldi. Musluktan su gelmiyor

tr

Astronomik birim

(Astronomi) Dünya ile Güneş arasının ortalama uzaklığı olup 149.597.892,3 km'dir.

Güneş Sistemi içinde astronomlar uzaklık birimi olarak astronomik birimi yaygın olarak kullanır

tr

Temizlenmek

Sakıncalı bir durum, iş düzelmek, bitmek.

Bu iş temizlenmeden yüz yüze nasıl gelebiliriz, diyordu

tr

Zehirlenir zehirlenmez

Zehirlenmek işini bitirir bitirmez.

Zehirlenir zehirlenmez müthiş uykusu geldi

tr

Korumak

Tehlikeye karşı denetimi altında bulundurmak, savunmak, müdafaa etmek.

Yurdu korumak

tr

Etmek

Bulmak, erişmek.

Hemşerileri gelir, kemençe gibi bir çalgıyla sabahı ederlerdi. — R. H. Karay

tr

Kurmak

Belli bir işte beraber çalışacak kimseleri belirlemek.

Teşkilatı ilçede sevilip sayılan bir avukat kurmuştu. - T. Buğra

tr

Dirlik

(Tarih) Osmanlı Devleti'nde bir hizmete karşılık olmak üzere bir kişiye devletçe verilen aylık veya bir yere bağlı gelir.

Zaten onun için, hazinelerin, varlıkların, dirliklerin ne değeri vardır. - S. Ayverdi

tr

Ahbap çıkmak

Önceden tanışmış olmak.

Ben yeni tanıdım ama kızın eski ahbapları imişler. - O. C. Kaygılı

tr

Kederli

Acılı, üzüntülü, mükedder.

Sarayın sükûnu bir kederli muammayı saklar gibi ağırdı. - İ. A. Gövsa

tr

Sırma

Sırmadan yapılmış veya sırma gibi olan.

Altın yaldızlı ve siyah çiçekli aynalar duvarlara sırma kordonlarla asılıdır. - Salâh Birsel

tr

Izlemek

Birinin veya bir şeyin arkasından gitmek.

Eş anlamlısı: takip etmek

tr

Ekilmek

Ekme işi yapılmak.

Tarlaya mısır ekildi

tr

Uçurum

Felaketli sonuç.

Bir gün bencileyin bir uçuruma yuvarlanırsanız artık her şey burada bitti, sanmayınız. - M. Ş. Esendal

tr

Ağlar

Ağlamak (eylem) sözcüğünün bildirme kipi geniş zaman basit üçüncü tekil şahıs olumlu çekimi.

En az bir kelime ihtiva etmelidir

tr

Dürtmek

Ucu sivri bir şeyle veya elle hafifçe itmek.

On dakika kadar dürttükten ve bağırdıktan sonra nihayet biraz ayılabildi. - Etem İzzet Benice

tr

Avukat

(Hukuk, meslekler) hukuk öğrenimi görmüş ve adalet önünde kişilerin haklarını savunmayı meslek edinmiş kimse.

Eş anlamlısı: agubat

tr

Kaçınılmaz

Istek ve irade dışında olan.

Hiç olmazsa bir yabancı dil öğrenmek çok kişi için kaçınılmaz bir yük artık. - N. Uygur

tr

Ayakaltı

(Doğa bilimi) ortalık.

Kitabı ayakaltına bırakma

tr

Yetmek

(Halk ağzı) yaşa erişmek, ulaşmak.

At dört, kız on beşe yettiği zaman. Severim kır atı bir de güzeli. - Dadaloğlu

tr

Afiş

Bir şeyi duyurmak veya tanıtmak için hazırlanan, kalabalığın görebileceği yere asılmış, genellikle resimli duvar ilanı, ası.

Afişler bütün tiyatrolarda üç beş günde bir değişirdi. - Tarık Buğra

tr

Adlı

.. adını taşıyan, isimli.

Geçen gün 'Kayıp Mektup' adlı oyunu ikinci kez gördüm. -N. Hikmet

tr